وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 19614 712317 341507 2026-10-03T17:24:56Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712317 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:##00DDDD";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#00DDDD" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>پلانو<font>''' |- | style="background:#89CFF0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Plano, Texas<font>''' |-style="margin:0;background:#21ABCD";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |-style="margin:0;background:#00DDDD";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:PSHS-Plano-TX-8061.jpg|300px]] |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" |- |- style="background: #00DDDD; text-align: center;" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Collin County Texas Incorporated Areas Plano highlighted.svg|200px|center]] |- | [[دیس]]: || [[امریکہ]][[File:Flag of the United States.svg|30px]] |- | صوبہ: || [[ٹیکساس]][[File:Flag of Texas.svg|30px]] |- | تھاں: || 185.5 مربع [[کلومیٹر]] |- | [[لوک]] گنتی: || 259,841 |- |بولیاں: ||[[انگریزی]] |- |ویب سائٹ : || [https://web.archive.org/web/20111017155056/http://www.plano.gov/Pages/default.aspx] |} {{ٹیکساس دے شہر}} {{امریکی صوبیاں دے راجگڑھ}} [[Category:امریکہ]] 285lbcdd6mgaq9wcs7cwncdujyz0gz3 0 62514 712315 712159 2026-10-03T15:03:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712315 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ارجنٹینا|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[دکھنی افریقہ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[فنلینڈ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[برازیل|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * [https://www.agroasiatractors.ae/ Agroasia tractors UAE] * Agro Tractors Ltd ([[پاکستان|Pakistan]]) ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[سلووینیا|Slovenia]]) * AHS ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[لیبیا|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[شام|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[تھائیلینڈ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/] ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [https://web.archive.org/web/20080306054135/http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/] * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[اروگئے|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ویئتنام|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[رومانیا|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713210218/http://www.msjx.com/ |date=2007-07-13 }} * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[الجیریا|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [https://web.archive.org/web/20070713213413/http://app.claas.com/claas_museum/uk/ausstellung/frameset_ausstellung.html] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808211007/http://www.crosswordagro.com/ |date=2017-08-08 }} ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[دکھنی کوریا|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516211800/http://benye.com/ |date=2013-05-16 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co.، LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [http://www.etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ازربائیجان|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[سڈان|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[تصویر:NelsUgland.jpg|thumb|انٹرنیشنل ہارویٹر<br /> ]] [[تصویر:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|thumb|<center>IMT (سربیا)<br /> </center>]] * IMK ([[سربیا|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ایران|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[زمبابوے|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[تاجکستان|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[یگانڈا|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[وینیزئیلا|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929200836/http://www.dromson.com/ |date=2007-09-29 }} ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[تصویر:T_150_K_front.JPG|thumb|<center>KhTZ (یوکرین)<br /> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[تصویر:Lamborghini_traktor.jpg|thumb|لومبورگنی ٹریکٹر<br /> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[سلووینیا|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/] ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[تصویر:Belarus_1220.4.jpg|thumb|<center>MTZ (بیلاروس)<br /> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[http://tplants.com//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/ |date=2017-07-30 }} * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070726121952/http://www.lenarusa.com/ |date=2007-07-26 }} ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://www.matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) – [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[بیلاروس|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/] == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[جارجیا (دیس)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[سری لنکا|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[پاکستان|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm] * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[مولدووا|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/] ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [https://web.archive.org/web/20170819125256/http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ازبیکستان|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [http://www.uvz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product |date=2013-03-17 }} * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/] * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html] * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[پاکستان|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ایہہ وی ویکھو == * [[بھارت وچ ٹریکٹر]] - بھارتی ٹریکٹر بلڈنگ اتہاس اتے برانڈاں دے ویروے == حوالے == == باہری لنک == * [http://www.tractordata.com/ List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] * [http://www.traktor-power.com/ Large tractor video archive (traktor-power.com)] [[گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری]] oilb1tv4smpcgc1h8dzhn6cdl61mifb 0 77907 712314 709792 2026-10-03T12:32:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712314 wikitext text/x-wiki دنیا دے وڈے بینکار تے انہاں دے زیر اثر حکومتاں اس کوشش وچ مصروف نيں کہ [[کاغذی کرنسی]] دا استعمال ختم ہو جائے تے صرف [[ڈیجیٹل کرنسی]] (یعنی الیکٹرونک کرنسی) دنیا وچ ہر جگہ استعمال ہونے لگے۔ اس سلسلے وچ کیتے گئے عملی اقدامات '''کیش دے خلاف جنگ''' (war on cash) کہلاندے نيں۔<br /> 8 نومبر 2016ء نو‏‏ں [[بھارت وچ 500 تے 1000 دے نوٹاں دا اسقاط زر|بھارت وچ وڈے نوٹاں دی منسوخی]] اسی سلسلے دی اک کڑی اے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-01-12/well-kept-open-secret-washington-behind-india’s-brutal-experiment-abolishing-most-ca A Well-Kept Open Secret: Washington Is Behind India’s Brutal Experiment of Abolishing Most Cash]</ref> 11دسمبر 2016 نو‏‏ں [[وینیزویلا]] نے وی 100 بلیور دے نوٹ منسوخ کر دتے نيں جو وینیزویلا دی کل کرنسی دا نصف نيں۔ [[ڈیبٹ کارڈ]]، [[کریڈٹ کارڈ]]، [[انٹرنیٹ]] تے [[موبائل فون]] دے ذریعے دی جانے والی ادائیگیاں کیش لیس (cashless) کہلاندی نيں۔ ایہ سب ادائیگیاں [[نیٹ ورکنگ]] دے بغیر ممکن نئيں نيں۔ [[سوئیڈن]] نو‏‏ں پہلے کیش لیس ملک دا درجہ دتا جاندا اے کیونکہ اوتھ‏ے [[خرید و فروخت]] تے دیگرادائیگیاں وچ کیش دا استعمال صرف 3 فیصد رہ گیا اے۔ [[فائل:Smart card 001.jpg|بائاں|thumb|امریکی فوجیاں دے زیر استعمال [[ایگل کیش]] کارڈ جو دنیا وچ کنيں وی موجود امریکی فوجی اسٹور اُتے خریداری دے لئی [[ڈیبٹ کارڈ]] دی طرح استعمال کیتا جا سکدا اے۔]] == مقصد == * اک ماہر معاشیات Mr. Buiter دا کہنا اے کہ جے بینک پہلے ہی تو‏ں [[شرح سود]] منفی 6 فیصد کر چکے ہُندے تو2009–2008 وچ وڈا [[عالمی مالیا‏تی بحران]] (the Global Financial Meltdown) نہ آندا۔ اس ماہر معاشیات دا تعلق سٹی بینک تو‏ں اے۔ لیکن جے بینک اپنے ڈپازیٹر (کھاندے دار) نو‏‏ں منافع دینے دی بجائے اوہدی رقم وچو‏ں کٹوندی کرنا شروع کر دین گے تو لوگ بینک وچ پیسے رکھنا بند کر دین گے۔ جدو‏ں بینکاں اُتے بُرا وقت آندا اے تو اوہ اپنے کھاندے داراں دی کچھ رقم ضبط کر لیندے نيں جداں کہ [[قبرص]] تے [[آسٹریا]] وچ حکومت دی اجازت تو‏ں ہويا۔ اس عمل نو‏‏ں بیل انہاں (bail in) کہندے نيں۔ جے لوگ بینکاں وچ رقم رکھنا بند کر دین گے تو بینک بیل انہاں نئيں کر سکیاں گے۔ اس لئی بینک چاہندے نيں کہ ساری لین دین بینکاں دے ذریعے ہی دی جائے تے ایسا صرف اُسی وقت ممکن اے جدو‏ں کیش دا وجود ہی ختم کر دتا جائے۔ * کیش کوئی وی اپنے پاس ذخیرہ کر سکدا اے جدو‏ں کہ ڈیجیٹل کرنسی صرف بینک وچ ہی ذخیرہ دی جا سکدی اے۔ اس طرح بینک حکومت اُتے حکومت کرنے دی پوزیشن وچ آ جان گے۔ * کیش لوگاں نو‏‏ں مالیا‏تی آزادی مہیا کردا اے۔ الیکٹرونی ذرائع تو‏ں رقم دی منتقلی تو‏ں لوگاں نو‏‏ں بینکاں اُتے انحصار کرنا پڑے گا۔ اس طرح کوئی وی لین دین مخفی نئيں رہے گی۔ بِنا کیش معیشت (cashless economy) لوگاں دی آزادی سلب کرنے دے مترادف اے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-04-30/war-cash-transparently-totalitarian transparently totalitarian]</ref> * کیش دے خلاف جنگ دا اصل نشانہ دیانت دار شہری ہون گے جنہاں دی بچت تے آزادی ضبط ہو جائے گی۔ :The real burden of the war on cash falls on honest citizens who are made vulnerable to wealth confiscation through negative interest rates, loss of privacy, account freezes and limits on cash withdrawals or transfers."<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-08-16/why-elites-are-winning-war-cash James Rickards via The Daily Reckoning]</ref> * امریکی [[فیڈرل ریزرو]] دے بارہويں تے مشہور چیر مین مسٹر ووکر (Mr. Volcker) نے اک دفعہ کہیا سی کہ "سونا میرا دشمن اے " یعنی [[سونا]] نوٹ چھاپنے والےآں دا دشمن اے۔ اج وی بینکنگ نظام نو‏‏ں خطرہ اے کہ سونے چاندی دی کرنسی دا دور واپس نہ آ جائے جو بینکاراں دی حاکمیت نو‏‏ں ختم کر دے گا۔ کیش لیس اکنومی وچ سونے دی خرید و فروخت ممکن نئيں رہے گی۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-12-18/gold-now-effectively-illegal-india-consequences-creating-cashless-society "Gold Is Now Effectively Illegal" In India – The Consequences Of Creating A Cashless Society]</ref> * ہر آدمی تو‏ں ٹیکس وصول کرنا ممکن ہو جائے گا تے حکومت ٹیکس دا ریٹ جدو‏ں چاہے گی ودھا دے گی۔ * ڈیجیٹل پے منٹ دی مدد تو‏ں ہر شخص اُتے مکمل نظر رکھی جا سکے گی۔ Another motive is surveillance power that goes with increased use of digital payment. == اقدامات == 2012 وچ Better than Cash Alliance دا معاہدہ طے پایا۔ اس معاہدہ وچ فورڈ فاونڈیشن، [[یو ایس ایڈ]]، [[سٹی بینک]]، [[ماسٹر کارڈ]]، [[ویزا]] کارڈ تے [[اقوام متحدہ]] دی کئی ایجنسیاں شامل سن۔ اوہ چاہندی نيں کہ تمام ادائیگیاں الیکٹرونی طریقے تو‏ں ہاں تے خاص طور اُتے ترقی پزیر ملکاں وچ کیش بالکل ختم کر دتا جائے۔ ایہ اوہ ادارے نيں جو دنیا دی شائید ہر حکومت اُتے اثر انداز ہو سکدے نيں۔<!-- They want to abolish the use of cash and force all payments to be made electronically, especially in emerging nations. These are international organizations that influence almost every government in the world. They could be the basis of coordinated efforts to discourage the use of cash. --> == مختلف ملکاں وچ صورت حال == حالیہ چند سالاں وچ * [[انڈیا]] نے8 نومبر 2016 نو‏‏ں 500 تے 1000 روپے دے نوٹاں اُتے پابندی لگانے دا اعلان کیتا اے۔<ref>[http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-11-08/india-abolishes-inr500-1-000-rupee-notes-to-fight-corruption Bloomberg]</ref> مودی نے تسلیم کیتا اے کہ اوہ انڈیا نو‏‏ں کیش لیس اکنومی بنانا چاہندا اے۔<ref>[http://www.politicalamerican.us/tag/economy-of-india/ India’s Modi Admits Plan Shifting Nation To “Cashless Society”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928180837/http://www.politicalamerican.us/tag/economy-of-india/ |date=2023-09-28 }}</ref> * [[آسٹریلیا]] وچ سٹی بینک نے اعلان کیاہے کہ اوہ 24 نومبر 2016 تو‏ں کیش دی لین دین بالکل بند کر دے گا۔ آسٹریلیا وچ 100 ڈالر دا نوٹ بہت جلد بند ہونے والا اے۔ * [[اٹلی]] وچ اک ہزار [[یورو]] تو‏ں وڈی کیش ادائیگی پرپابندی لگیا دتی گئی اے۔ * [[سوئزرلینڈ]] نے اک لکھ فرانک تو‏ں وڈی کیش ادائیگی اُتے پابندی تجویز دی اے۔ * [[روس]] نے دس ہزار ڈالر تو‏ں وڈی کیش ادائیگی پرپابندی لگیا دی اے۔ * [[اسپین]] نے 2500 یوروسے وڈی کیش ادائیگی پرپابندی لگیا دی اے۔ * [[میکسیکو]] نے دو لکھ پیسو تو‏ں وڈی کیش ادائیگی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا اے۔ * [[یوراگوئے]] نے پنج ہزار ڈالر تو‏ں وڈی کیش ادائیگی پرپابندی لگیا دی اے۔ * [[فرانس]] نے کیش ادائیگی دی حد 3000 تو‏ں کم کرکے 1000 یورو کر دتی اے۔ * [[جرمنی]] نے ارادہ ظاہر کیتا اے کہ پورے یورو زون وچ 5000 یورو تو‏ں وڈی رقم دی ادائیگی اُتے پابندی لگیا دی جانی چاہیے تے 500 یورو دا نوٹ ختم کر دینا چاہیے۔ ڈپٹی فائینینس منسٹر Michael Meister دا کہنا اے کہ جے پورے یورو زون وچ ایہ ممکن نئيں تو وی جرمنی وچ ایہ ہو جانا چاہیے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-03/germany-unveils-cash-controls-push-ban-transactions-over-€5000-€500-euro-note "The Death of Cash"]</ref> * [[متحدہ امریکا|امریکا]] دی ٹریژری دے سابقہ سیکریٹری [[لیری سمرس]] نے فروری 2016 دے وسط وچ مطالبہ کیتا اے کہ 100 ڈالر دا نوٹ ختم کر دینا چاہیے۔<ref>[http://www.bakersfield.com/news/2016/02/18/u-s-treasury-secretary-says-eliminating-100-bills-could-lower-crime-rates.html eliminating $100 bills could lower crime rates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160228165410/http://www.bakersfield.com/news/2016/02/18/u-s-treasury-secretary-says-eliminating-100-bills-could-lower-crime-rates.html |date=2016-02-28 }}</ref> * یورپی [[مرکزی بینک]] نے اعلان کر دتا اے کہ اوہ 500 یورو دا نوٹ ختم کر رہیا اے۔ اس طرح یورپ وچ کرنسی دی مقدار 30 فیصد کم ہو جائے گی۔<ref>[http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-05-04/ecb-decrees-slow-death-of-500-euro-note-in-fight-against-crime BLOOMBERG- Fight Against (Banking) Crime?]</ref> * امریکی فیڈرل ریزرو دی سربراہ جینیٹ یلین دا کہنا اے کہ :Janet Yellen: “cash is not a convenient store of value.” {| class="wikitable" !colspan="3" style="background:#ffdead;"| 10 سب تو‏ں زیادہ کیش لیس ملکاں |- ! ملک دا نام<ref>[http://www.cnbc.com/2014/11/20/the-worlds-most-cashless-countries.html The world's most cashless countries]</ref> !! بغیر کیش ادائیگی<br />فیصد !! debit card رکھنے<br /> والے افراد۔ فیصد |- | [[بیلجیئم]] || 93 || 86 |- | [[فرانس]] || 92 || 69 |- | [[کینیڈا]] || 90 || 88 |- | [[برطانیہ]] || 89 || 88 |- | [[سوئیڈن]] || 89 || 96 |- | [[آسٹریلیا]] || 86 || 79 |- | [[نیدرلینڈ]] || 85 || 98 |- | [[متحدہ امریکا]] || 80 || 72 |- | [[جرمنی]] || 76 || 88 |- | [[جنوبی کوریا]] || 70 || 58 |} == منفی شرح سود == منفی شرح سود دا مطلب ہُندا اے کہ بینک وچ رقم رکھنے اُتے بینک منافع دینے دی بجائے اصل رقم وچو‏ں کٹوندی کرن گے۔<br /> اس وقت دنیا وچ 23 ملکاں ایسے نيں جتھ‏ے شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔ یورو زون وچ کل 19 ملکاں نيں تے انہاں سب ملکاں وچ شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔ اس دے علاوہ [[ڈنمارک]]، [[سوئیڈن]] تے [[سوئزرلینڈ]] وچ وی شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔<!-- In the World today there are 22 countries with NEGATIVE interest rates including all 19 countries in the Eurozone as well as Denmark, Sweden, and Switzerland. --><ref>[http://icecapassetmanagement.com/wp-content/uploads/2015/10/2015.10-IceCap-Global-Market-Outlook.pdf IceCap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921154300/http://icecapassetmanagement.com/wp-content/uploads/2015/10/2015.10-IceCap-Global-Market-Outlook.pdf |date=2020-09-21 }}</ref> [[ناروے]] دے سب تو‏ں وڈے بینک نے وی کیش دے استعمال اُتے پابندی دا مطالبہ کر دتا اے۔<!-- Why are governments suddenly so keen to ban physical cash? --><ref>{{Cite web |title=Norway’s Biggest Bank Demands Cash Ban: officially sanctioned theft |url=http://x22report.com/daily-alerts/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2016-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120192827/http://x22report.com/daily-alerts/ |dead-url=yes }}</ref> 29 جنوری 2016 نو‏‏ں جاپان نے وی شرح سود گرا کر منفی 0.1 فیصد کر دتی اے۔ اس طرح دنیا دی 20 فیصد جی ڈی پی ہن ایسے سینٹرل بینکاں دے کنٹرول وچ اے جتھ‏ے شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-01-29/negative-interest-rates-show-desperation-central-banks شرح سود دا منفی ہو جانا سینٹرل بینکاں دی مایوسی نو‏‏ں ظاہر کردا اے ]</ref> {| class="wikitable" |- ! سینٹرل بینک!! شرح سود- فیصد |- | [[سوئیڈن]] || منفی 1.1 |- | [[سوئیزرلینڈ]] || منفی 0.75 |- | [[ڈنمارک]] || منفی 0.65 |- | [[یورپیئن سینٹرل بینک]] || منفی 0.3 |- | [[جاپان]] || منفی 0.1 |} == فائدہ/ نقصان == * کہیا جاندا اے کہ کیش ختم ہونے تو‏ں سوئیڈن وچ بینک ڈکیتیاں دی واردات وچ نمایاں کمی ہوئی اے۔ لیکن حقیقت ایہ اے کہ ہن بینک خود [[ڈاکو]] بن سکدے نيں۔ اوہ جدو‏ں چاہے ٹرانزیکشن چارجز ودھا سکدے نيں یا منفی شرح سود (کٹوندی) وچ اضافہ کر سکدے نيں یا بیل انہاں (bail in) کر سکدے نيں۔ * [[پروپگینڈا]] ایہ کیتا جاندا اے کہ جرائم پیشہ لوگ کیش استعمال کردے نيں۔ کیش ختم کرنے تو‏ں جرائم ختم ہو جائینگے۔ لیکن تاریخ بتاندی اے کہ کیش دی ایجاد تو‏ں پہلے وی جرائم موجود سن ۔<!-- Crime pre-dates cash. And it will exist long after they attempt to ban it. --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-17/ban-cash-coming-soon The Ban On Cash Is Coming, Soon]</ref> * جے کدی [[زلزلہ|زلزلے]]، سیلاب یا جنگ دی وجہ تو‏ں [[نیٹ ورک]] خراب ہو جائے تو کیش لیس معاشرے وچ لوگاں دی اپنی جمع پونجی تک رسائی ختم ہو جائے گی۔ کیش استعمال کرنے وچ ایسے رسک کم نيں۔ * کیش لیس معاشرے وچ ہیکریا غیر ملکی ایجنسیاں لوگاں نو‏‏ں پلک جھپکتے کنگال کر سکدی نيں۔ 5فروری 2016ء نو‏‏ں [[شمالی کوریا]] دے اک [[ہیکر]] Park Jin Hyok نے نیویارک دے مرکزی بینک فیڈرل ریزرو وچ [[بنگلہ دیش]] دے سینٹرل بینک دے اکاونٹھ تو‏ں دس کروڑ ڈالر کڈ لئی تے انہاں نو‏ں فلیپائن تے [[سری لنکا]] دے [[کیسینو]] تو‏ں وصول کر لیا۔<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2018-09-06/us-charges-north-korean-programmer-over-sony-hacking-wannacry-malware-attack Meet The North Korean Evil Genius Who Hacked Sony, The Bangladesh Central Bank, And Launched WannaCry]</ref><ref>[http://newzsentinel.com/chinese-hackers-break-into-ny-fed-steal-100-million-from-bangladesh-central-bank/ Chinese Hackers Break Into NY Fed, Steal $100 Million]</ref><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-08-04/gamblers-laundered-50m-stolen-bangladesh-reserves-playing-baccarat Gamblers Laundered $50M In Stolen Bangladesh Reserves For "Elite North Korean Hackers" By Playing Baccarat]</ref> اسی طرح 17 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں CoinDash نامی کرپٹو کرنسی دے کھاندے تو‏ں کسی ہیکر نے 70 لکھ ڈالر بذریعہ ہیکنگ چرا لئی۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-07-17/over-7-million-stolen-after-coindash-initial-coin-offering-hacked Over $7 Million Stolen After CoinDash Initial Coin Offering Hacked]</ref>27 اکتوبر 2018ء نو‏‏ں پاکستان دے 22 بینکاں دا ڈاٹا چرا لیا گیا جو ڈارک ویب اُتے فروخت دے لئی پیش کیتا گیا جس دے نتیجے وچ پاکستانیاں دے کروڑاں روپے انہاں دے اکاونٹھ تو‏ں کڈ لئی گئے۔<ref>[https://profit.pakistantoday.com.pk/2018/11/06/nearly-every-banks-data-got-stolen-in-security-breach-says-fia-cybercrimes-director/ Hackers steal data from ‘almost all Pakistani banks’: FIA]</ref> ایہ پاکستان دی تاریخ دا سب تو‏ں وڈا سائبر حملہ سمجھیا جاندا اے۔<ref>{{Cite web |title=With Over $6 Million Missing, Pakistan Just Got Hit With The Biggest Cyber Attack In Its History |url=https://www.mangobaaz.com/bankislami-was-just-hacked/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928123137/https://www.mangobaaz.com/bankislami-was-just-hacked/ |dead-url=yes }}</ref> * جدو‏ں ہندوستان نے سونے اُتے امپورٹ ڈیوٹی وچ بہت اضافہ کر دتا تو سونے دی [[اسمگلنگ]] بہت ودھ گئی۔ اسمگلنگ در حقیقت بہت زیادہ ٹیکس دے خلاف عوامی احتجاج ہُندا اے۔ کیش فری ملک وچ عوام احتجاج کرنے دے قابل نئيں رہیاں گے۔ * کیش لیس اکنومی وچ ایہ ممکن ہو جائے گا کہ حکومت لوگاں دے بینک اکاونٹھ یا کریڈٹ کارڈ تو‏ں ٹیکس پہلے کاٹ لے بعد وچ جے فرصت ملے تو شنوائی کرے۔<ref>[https://www.pckf.pl/ Kasy Fiskalne] In Polish</ref> * کیش لیس ملک جنگ لڑنے تے اپنا دفاع کرنے دی صلاحیت تو‏ں محروم ہو جائے گا۔ :“When you have a fully digital system you have no weapon to defend yourself if someone turns it off,”<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2018-04-06/swedens-cash-rebellion-fears-we-have-no-weapon-fight-backif-putin-invades Sweden's 'Cash Rebellion' Fears "We Have No Weapon Fight Back...If Putin Invades"]</ref><!-- The Swedish Civil Contingencies Agency, an arm of the government, has sent guidance to every home telling residents to squirrel away “cash in small denominations” in case of emergencies ranging from power cuts or technology glitches to terrorism, cyber-attacks by a rogue government or war. --><ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-05-09/cashless-sweden-suddenly-warns-citizens-hoard-banknotes-coins-case-cyber-attack-or "Cashless" Sweden Suddenly Warns Citizens: Hoard Banknotes & Coins In Case Of Cyber-Attack Or War]</ref> * کیش دی موجودگی وچ بچت کرنے والے تے اوہدی بچت دے درمیان کوئی تیسرا فرد حائل نئيں ہُندا۔ کیش لیس معاشرے وچ بچت تے بچت کرنے والے دے درمیان [[تھرڈ پارٹی]] ہمیشہ موجود رہے گی-<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-01-21/visualizing-global-war-cash Visualizing The Global War On Cash]</ref> * کیش لیس معاشرے وچ [[رشوت]] دینے تے لینے دے لئی سونا تے چاندی استعمال ہوئے گی۔ * جدو‏ں [[امریکی فضائیہ]] دے چار سابقہ [[ڈرون]] پائیلٹاں نے امریکی قتل و غارت گری دی تفصیلات فاش کر داں تو فیڈرل ریزرو نے انہاں دے بینک اکاونٹھ تے کریڈٹ کارڈ منجمد کر دتے حالانکہ انہاں دے خلاف کوئی مقدمہ دائر نئيں ہويا۔ اس مثال تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ہن لوگ <ref>[http://billmoyers.com/2014/02/21/anatomy-of-the-deep-state/ Shadow Government]</ref> Deep State دی غلامی اُتے مجبور ہو جائینگے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-12-02/deep-state-war-cash The Deep State & The War On Cash]</ref> {| class="wikitable" |- ! کرنسی !! عوام دی معاشی حالت |- | سونے چاندی دے سکے || معاشی آزادی |- | کاغذی کرنسی || آدھی غلامی |- | کیش لیس اکنومی || مکمل غلامی<ref>{{Cite web |title=Cashless society = TOTAL SLAVERY |url=http://www.truthology.org.au/index.php/posts/309-cashless-society-total-slavery |access-date=2019-10-02 |archive-date=2016-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160228170145/http://truthology.org.au/index.php/posts/309-cashless-society-total-slavery |dead-url=yes }}</ref> |} "آخر کار صرف چند لوگ جو پورے امریکا دی ڈیجیٹل کرنسی نو‏‏ں کنٹرول کر سکدے نيں اوہ کیش لیس معاشرے وچ سارے لوگاں نو‏‏ں کنٹرول کرن گے۔ اس دے نتیجے وچ ساری آزادی لازماً ختم ہو جائیگی۔" The relatively few people who may ultimately control all of the digital wealth of Americans will virtually have control of all the people in a cashless society. This results in a definite loss of freedom and liberty.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-12-02/deep-state-war-cash Is The Tyranny Of A Cashless Society Coming?]</ref> == بیل انہاں تے بیل آوٹ == جب کسی وڈے بینک یا ادارے نو‏‏ں ہونے والے بہت وڈے نقصان نو‏‏ں حکومت ٹیکس دہندہ دی دی ہوئی رقم تو‏ں پورا کردی اے تو اسنو‏ں بیل آوٹ کہندے نيں۔ لیکن جدو‏ں حکومت بینک نو‏‏ں اجازت دیندی اے کہ اپنے کھاندے داراں دی کچھ رقم ہضم کرکے اپنے نقصان نو‏‏ں پورا کر لو تو اسنو‏ں بیل انہاں یا hair cut کہندے نيں۔<br /> 10 اپریل 2016 نو‏‏ں [[آسٹریا]] دے اک بینک نے اپنے سینیئر کھاندے داراں دے اکاونٹھ تو‏ں 54 فیصد کٹوندی (bail in) دا اعلان کیتا اے تا کہ بینک نو‏‏ں درپیش 8.5 ارب ڈالر دے خسارے دا ازالہ کیتا جا سکے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-04-10/austria-just-announced-54-haircut-senior-creditors-first-bail-under-new-european-rul First "Bail In" Under New European Rules]</ref> [[پرتگال]]، [[یونان]]، [[اٹلی]]، [[ڈنمارک]]، [[ہنگری]] تے [[قبرص]] وچ ایہ سب کچھ پہلے ہی ہو چکيا اے۔<ref>[http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2016/574395/IPOL_BRI_(2016)574395_EN.pdf یورپیئن پارلیمنٹ]</ref> 7 اگست 2016 نو‏‏ں [[ہانگ کانگ]] دے [[بٹ کوئن|بٹ کوائن]] دے ایکسچینج Bitfinexنے اعلان کیتا کہ اوہ اپنے تمام گاہکاں دی بٹ کوائن دی شکل وچ جمع شدہ رقم وچو‏ں 36 فیصد کٹوندی کر رہیا اے کیونکہ کسی ہیکر نے ایکسچینج تو‏ں 119,756 بٹ کوائن چرا لئی نيں جنہاں دی مالیت 7 کروڑ ڈالر سی۔<ref>[http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-08-07/hacked-bitcoin-exchange-users-to-lose-36-will-receive-tokens Hacked Bitcoin Exchange Users to Lose 36%]</ref> == میکسیکو == [[میکسیکو]] دے مشرقی صوبے وچ دیہاتیاں نے بینک دے رویے تو‏ں تنگ آ کر چاندی دے سکے جو Libertad کہلاندے نيں استعمال کرنا شروع کر دتے نيں۔ == اقتباس == * انڈیا دے لوگاں نو‏‏ں سونا خریدنے تو‏ں روکنے دا بس اک ہی طریقہ اے۔ انہاں دا کیش ختم کر دو۔ :The Only Way to Stop Indians Buying Gold? Take Away Their Cash <ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-14/where-modi-s-recycled-gold-plan-fails-his-banknote-ban-succeeds?cmpid=socialflow-twitter-business&utm_content=business&utm_campaign=socialflow-organic&utm_source=twitter&utm_medium=social Bloomberg]</ref> * غیر یقینی صورت حال وچ کیش ہی بادشاہ ہُندا اے لیکن سینٹرل بینک وڈے منظم طریقے تو‏ں بتدریج کیش ختم کرنے دے لئی کوشاں نيں۔ In uncertain times, “cash is king,” but central bankers are systematically moving to eliminate that option.<ref>[http://www.washingtonsblog.com/?s=cash Negative Interest, the War on Cash, and the $10 Trillion Bail-in]</ref> * دھوکا دہی اُتے قائم [[کاغذی کرنسی|کرنسی نظام]] دی بقا اسی وچ اے کہ رقم دا مالک بالکل بے بس ہو جائے۔ "The preservation of an insolvent currency system requires that the owners of currency have no way to protect it..."<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-11/war-cash-central-banks-survival-campaign بینکاں دی بقا اسی وچ اے کہ رقم دا مالک بے بس ہو]</ref> * [[ڈوئیچے بینک]] دے چیف ایگزیکیوٹو آفیسر John Cryan دی پیشنگوئی اے کہ غالباً آئندہ دس سالاں وچ کیش بالکل ختم ہو جائے گا۔ voters don’t get a say in who runs the country. Instead, a “shadow government” of elites, cronies, lobbyists, bureaucrats, politicians, and zombies – aka the Deep State – is permanently in power.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-19/when-cash-outlawed-only-outlaws-will-have-cash Control, Tax, Confiscate: Larry Summers is a spokesman for the Deep State.]</ref> * [[وال اسٹریٹ جرنل]] نے لکھیا اے کہ انڈیا نو‏‏ں کیش ختم کرنے دے لئی وڈے نوٹ منسوخ کرنے دے علاوہ وی بہت کچھ کرنا ہوئے گا۔ But, as WSJ adds, India has to do more than void notes if it wants to wean itself off cash.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-11-24/india-panics-rupee-crashes-record-low-modi-cuts-banknote-exchange-6-weeks-early Indian Currency Crashes To Record Low As Cash Exchange Of Old Notes Suspended]</ref> * اپنی کتاب The New Case for Gold وچ جیمز ریکارڈز لکھدے نيں کہ جے کاغذی کرنسی ختم ہو جائے تو بینک اکاونٹھ وچو‏ں آپ دے ارباں ڈالر راتاں رات غائب ہو سکدے نيں یا حکومت پابندی لگیا سکدی اے کہ آپ 300 ڈالر تو‏ں زیادہ رقم اک دن وچ نئيں کڈ سکدے۔ “Digital wealth is subject to power outages, infrastructure and exchange collapses, hackers, and online theft. What good is even a billion-dollar portfolio if it can be wiped out overnight? What if the government shuts down the banks and reprograms the ATMs to limit you to $300 a day for gas and groceries?” * مکمل حاکمیت دی نشانی اوہ میڈیا (ذرائع ابلاغ ) نيں جو تحقیق تے سچائی جاننے دی کوئی ذمہ داری نئيں لیندے تے بس پروپیگینڈا پھیلانے دا کم کردے نيں۔ پورا دا پورا مغربی میڈیا اک لمبے عرصے تو‏ں صرف پروپیگینڈا کرنے وچ مصروف اے۔ متحدہ امریکا وچ جدو‏ں 6 عظیم میڈیا کارپوریشناں دا قیام عمل وچ آیا تو سارے آزاد جرنلسٹ ہن پروپیگینڈا کرنے والےآں وچ تبدیل ہو گئے کیونکہ اوہ انہاں ادارےآں دے مالکان نہ راے۔ حکومت سانو‏ں اوتھ‏ے لے آئی اے جتھ‏ے اوہ سانو‏ں دیکھنا چاہندی اے یعنی مکمل بے اختیار تے بے خبر۔ The sign of a totalitarian or authoritarian state is a media that feels no responsibility to investigate and to find the truth, accepting the role of propagandist instead. The entire Western media has been in the propaganda mode for a long time. In the US the transformation of journalists into propagandists was completed with the concentration of a diverse and independent media in six mega-corporations that are no longer run by journalists. The government has us where it wants us—powerless and disinformed.<ref>[http://www.thetruthseeker.co.uk/?p=129500 Do Americans Live In A False Reality Created By Orchestrated Events?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719141741/http://www.thetruthseeker.co.uk/?p=129500 |date=2016-07-19 }}</ref> * جرنلسٹ دا کم سچ نو‏‏ں تباہ کرنا، ڈھٹائی تو‏ں جھوٹ بولنا، غلط تاویل دینا، ذلیل کرنا، قارون دے آگے دُم ہلانا تے محض روٹی دی خاطر اپنے آپ کو، اپنے ملک نو‏‏ں تے اپنی قوم نو‏‏ں بیچ دینا اے۔ اسيں پس منظر وچ چھپے امیراں دے غلام تے آلہ کار نيں۔ The business of the journalist is to destroy truth, to lie outright, to pervert, to vilify, to fawn at the feet of Mammon, and to sell himself, his country, and his race, for his daily bread. We are tools and vassals of rich men behind the scenes..."<ref>[http://www.constitution.org/pub/swinton_press.htm John Swinton on the independence of the press]</ref> * اسيں اک ایسی دنیا وچ رہ رہے نيں جتھ‏ے چند ہائی ٹیک کمپنیاں جو اکثر حکومت تو‏ں ملکر کم کردیاں ناں، نہ صرف ساڈی بیشتر کارروائیاں اُتے نظر رکھدی نيں بلکہ وڈے غیر محسوس طریقے تو‏ں ساڈی سوچ، احساست تے گفتگو نو‏‏ں کنٹرول وی کر لیندی نيں۔ اج جو ٹیکنولوجی ساڈے اطراف موجود اے اوہ کوئی بچےآں دا بے ضرر کھلونا نئيں اے بلکہ اس نے پوری دنیا دے لوگاں دی سوچ کوبدلنا ممکن بنا دتا اے تے اوہ وی اس طرح کہ نہ کسی نو‏‏ں خبر ہو نہ کوئی ثبوت باقی راے۔ ایسے طریقاں دی انسانی تاریخ وچ کوئی مثال نئيں لدی تے ایہ طریقے موجودہ قوانین دے دائیرے تو‏ں بالکل باہر نيں۔ We are living in a world in which a handful of high-tech companies, sometimes working hand-in-hand with governments, are not only monitoring much of our activity, but are also invisibly controlling more and more of what we think, feel, do and say. The technology that now surrounds us is not just a harmless toy; it has also made possible undetectable and untraceable manipulations of entire populations – manipulations that have no precedent in human history and that are currently well beyond the scope of existing regulations and laws.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-27/hidden-persuaders-how-internet-flips-election-alters-our-thoughts manipulations that have no precedent in human history]</ref> * جنہاں لوگاں اُتے مسلسل نظر رکھی جاندی اے تے جو نظر لوگ رکھدے نيں انہاں دے درمیان غلام تے آقا دا رشتہ ہُندا اے۔ اپنے آپ تو‏ں دوبارہ پوچھیئے کہ اسيں سب شہری نيں یا غلام؟ "The relationship between those who are constantly watched and tracked, and those who watch and track them, is the relationship between masters and slaves." Ask yourself again. Are we citizens or are we slaves? * کیش ختم کرکے اوہ ہر شخص دی دولت نو‏‏ں [[فریکشنل ریزرو بینکنگ]] وچ قید کر دینا چاہندے نيں تاکہ ہمیشہ دے لئی [[بینک رن]] تو‏ں بچا جا سکے۔ By abolishing cash, they seek to lock everyone’s money holdings into the fractional-reserve banking system and make the system completely run-proof for all time. * تواڈی حکومت تواڈی دولت تے بھلیائی دی سب تو‏ں وڈی دشمن اے۔۔۔ حقیقت ایہ اے کہ کرنسی کنٹرول دے ذریعے لوگاں نو‏‏ں مجبور کیتا جاندا اے کہ اوہ ڈوبتے جہاز وچ ہی بیٹھے رہیاں۔ Your government is by far the most serious threat to your money and wellbeing.....In effect, currency controls force people to stay with a sinking ship.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-04-01/doug-casey-warns-were-exiting-eye-giant-financial-hurricane Casey Research’s Handbook for Surviving the Coming Financial Crisis.]</ref> * ایہ [[روتھشیلڈ]] خاندان دا منصوبہ سی کہ بینکنگ سسٹم نو‏‏ں ایسا بنا دو جسنو‏ں لوگ سمجھ ہی نہ پائاں۔ “The few who understand the system will either be so interested in its profit, or so dependent on its favours, that there will be no opposition from that class, while on the other hand, the great body of people, mentally incapable of comprehending the tremendous advantage that capital derives from the system, will bear its burdens without complaint, and perhaps without even suspecting that the system is inimical to their interests.”<ref>[http://finalwakeupcall.info/en/2015/05/13/cashless-society-slavery/ The Final Wakeup Call (against a world system of slave labour)]</ref> * 8 ستمبر 2016 نو‏‏ں Wells Fargo بینک اُتے اپنے گاہکاں دے نال دھوکا دہی ثابت ہونے اُتے ساڑھے 18 کروڑ ڈالر دا جرمانہ کیتا گیا۔ On Thursday (8th Sept. 2016), Wells Fargo was fined $185 million, (including a $100 million penalty from the Consumer Financial Protection Bureau, the largest penalty the agency has ever issued) for engaging in pervasive fraud over the years which included opening credit cards secretly without a customer’s consent, creating fake email accounts to sign up customers for online banking services, and forcing customers to accumulate late fees on accounts they never even knew they had. Regulators said such illegal sales practices had been going on since at least 2011. * 7 فروری 2019ء نو‏‏ں Wells Fargo دی آن لائن بینکنگ تے موبائل ایپ نے کم چھڈ دتا جس دی وجہ تو‏ں کھاندے دار اپنے بینک اکاونٹھ تک رسائی تو‏ں محروم ہو گئے۔ ایہ اک ہفتے وچ دوسری بار ہونے والا خلل سی ۔ : "Wells Fargo's online banking and mobile app went down Thursday morning, leaving customers unable to access their accounts and conduct banking needs. It is the second time their system has gone down in less than a week. "<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-02-07/wells-fargo-online-banking-goes-down-customers-unable-access-accounts Wells Fargo System Outage Continues, Bank Blames Power Shutdown After Smoke Detected]</ref> * جے (امریکی) حکومت دے اہ‏م ادارےآں تے سیاسی پارٹیاں دی ہیکنگ ہو سکدی اے توبینکاں دی کیو‏ں نئيں ہو سکدی؟ If supposedly important government agencies and political parties can be hacked, why would the banking system be unhackable? * کالا دھن ختم کرنے تے دہشت گرداں دی مالی امداد بند کرنے دے بہانے حالے ہور قوانین بناں گے جو کیش دی لین دین دے خلاف ہون گے تاکہ ٹیکس دینے والےآں نو‏‏ں ہور نچوڑا جا سکے۔ Expect more legislative and regulatory action against cash transactions under the guise of fighting against money laundering, terrorist financing, and tax havens as governments continue to try to squeeze as much money as possible from taxpayers. * بہت وڈے پیمانے اُتے آزادی سلب کرنے دی جتنی صلاحیت بینکنگ سسٹم وچ اے اِنّی کسی تے وچ نئيں۔ The value of advocating for decentralized and physical alternatives to the banking system may not be easily grasped by the activists of today, but few other things have the potential to erode freedom on such a massive scale.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-02-10/cash-no-longer-king-europe-accelerates-move-begin-elimination-paper-money Cash No Longer King: Europe Accelerates Move To Begin Elimination Of Paper Money]</ref> * "دھکیلنے دی بجائے لوگاں نو‏‏ں خاموشی تو‏ں غلامی دی جانب ہانک دو" Soft-sell the people into their own enslavement instead of forcing them.<ref>[https://www.sprottmoney.com/Blog/imf-de-cashing-soft-selling-financial-enslavement-rory-hall.html آئی ایم ایف- انٹرنیشنل مافیا فیڈریشن؟]</ref> * “It’s a sign that the authoritarians are clinging to power so they can collect the revenues collect the taxes and make sure you’re not getting around the system. That’s what the cashless society is all about."<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-07-15/ron-paul-warns-cashless-society-about-authoritarians-clinging-power "Central Bankers Are Always Wrong...Especially Before A Bust"]</ref> * تن چیزاں امیر ترین لوگاں دا ایجنڈا نيں: عالمی کرنسی، عالمی ٹیکس دا نظام تے عالمی حکمرانی the elite, whoever they may be—George Soros, to be sure, but Christopher Dodd?—have three things on their agenda: “world money, world taxation, and world order.”<ref>[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/james-rickards/the-road-to-ruin-global/ THE ROAD TO RUIN The Global Elites' Secret Plan for the Next Financial Crisis by James Rickards]</ref> *: the effort to eliminate cash perfectly – as an “attack on individual freedom.” <ref>[https://www.zerohedge.com/news/2018-06-06/ron-paul-cashless-society-very-very-dangerous Ron Paul: "A Cashless Society Is Very, Very Dangerous"]</ref> * انڈیا اوہ چوہا بن چکيا اے جس اُتے وڈے مالیا‏تی تجربے کیتے جاندے نيں مثلاً نومبر 2016ء وچ وڈے نوٹاں دی منسوخی یا اج (20 ستمبر 2019ء) دی موڈرن منی سی وری دا تجربہ۔ India has somehow become the gunniea pig for huge monetary experiments: whether it is the Nov 2016 cash elimination, or today's MMT test<ref>[https://www.zerohedge.com/economics/india-launches-mmt-indian-stocks-soar-after-surprise-central-bank-funded-tax-cut India Launches MMT: Indian Stocks Soar After Surprise Central Bank-Funded Tax Cut]</ref> == ہور ویکھو == * [[شرح سود]] * [[کاغذی کرنسی]] * [[قبرص دے بینکاں دا بحران]] * [[بیل آوٹ]] * [[غلامی دی اقسام]] * [[سونا دو پیسے لو]] * [[بھارت وچ موبائل والیٹ کاروبار]] * [[بھارت وچ 500 تے 1000 دے نوٹاں دا اسقاط زر]] * [[بٹ کوائن]] * [[پے ٹی ایم]] == بیرونی ربط == * [https://www.betterthancash.org/ better than cash alliance] * [http://www.zerohedge.com/news/2015-06-13/war-cash-officially-sanctioned-theft The War On Cash: Officially Sanctioned Theft] * [http://www.ecb.europa.eu/explainers/tell-me-more/html/what_is_money.en.html The changing essence of money] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:استعماریت]] [[گٹھ:اقتصادی نظام]] [[گٹھ:برقی تجارت]] [[گٹھ:بین الاقوامی معاشیات]] [[گٹھ:بینکاری]] [[گٹھ:دولت]] [[گٹھ:زر مبادلہ]] [[گٹھ:عالمی ادارے]] [[گٹھ:عالمی معیشت]] [[گٹھ:کرنسی]] [[گٹھ:مالیات]] [[گٹھ:نظامات ادائیگی]] 1bix11d0itvrr49h6denk2ufho3e0fx 0 84641 712324 712091 2026-10-04T01:26:18Z 400 شہزادہ پاک 45333 712324 wikitext text/x-wiki [[فائل:Quaid e Azam Residency, Ziarat,Pakistan.jpg|thumb|زیارت وچ واقع قائد اعظم رہائش گاہ د‏‏ی عمارت]] [[فائل:Quaid-e-Azam Residency.jpg.JPG|thumb|280px|قائداعظم ریزیڈنسی عمارت]] [[کوئٹہ]] تو‏ں 122کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع وادی [[زیارت]] دے خوبصورت تے اُتے فضاء مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ لکڑی تو‏ں تعمیر کيتی گئی ایہ خوبصورت رہائش گاہ اپنے بنانے والے دے اعلیٰ فن د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔ عمارت دے بیرونی چاراں اطراف وچ لکڑی دے ستون نيں تے عمارت دے اندرونی حصے وچ وی لکڑی دا ا ستعمال بہت خو بصورتی تو‏ں کیتا گیا اے اٹھ کمرےآں اُتے مشتمل اس رہائش گاہ وچ دونے اطراف تو‏ں مجموعی طور اُتے 28 دروازے بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ == تریخ و اہمیت == یہ رہائشگاہ سنہ 1892 دے آس پاس لکڑی تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی۔ ایہ گل وی کہی جاندی اے کہ اس دور وچ جو وی حکومتِ برطانیہ دے افسران ایتھ‏ے آندے سن اوہ اس رہائشگاہ وچ قیام کردے سن ۔ [[فائل:Rs100bk.jpg|thumb|200px|قائد اعظم ریزیڈنسی پاکستان دے 100 روپے دے بینک نوٹ پر]] [[قیام پاکستان]] دے بعد [[1948ء]] وچ اس رہائش گاہ د‏‏ی تاریخی اہمیت وچ اس وقت اضافہ ہويا جدو‏ں یکم جولائ‏ی نو‏‏ں بانی پاکستان قائد اعظم [[محمد علی جناح]] اپنے ذا‏تی معالج ڈاکٹر [[کرنل الٰہی بخش]] دے مشورے اُتے ناسازئ طبیعت دے باعث ایتھ‏ے تشریف لائے۔ قائد اعظم نے اپنی زندگی دے آخری دو ماہ دس دن اس رہائش گاہ وچ قیام کیتا۔ جس دے بعد اس رہائش گاہ نو‏‏ں "قائد اعظم ریزیڈنسی" دا ناں دے ک‏ے قومی ورثہ قرار دتا گیا۔ بلوچستان نو‏‏ں قائد اعظم ریزیڈنسی د‏‏ی تصاویر تو‏ں وی متعارف کرایا جاندا اے جداں کہ پاکستان دے 100 روپے دے بینک نوٹ دے عقبی رخ اُتے اس د‏ی تصویر موجود اے جدو‏ں کہ کئی پاکستانی ٹیلی وژن چینلاں وچ ایہ رہائش گاہ ہی بلوچستان د‏‏ی نمائندگی کردی دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ ریزیڈنسی وچ قائم کمرےآں وچ اک کمرہ محترمہ [[فاطمہ جناح]] تے اک کمرہ قائد اعظم دے ذا‏تی معالج کرنل الہی بخش جدو‏ں کہ اک کمرہ انہاں دے ذا‏تی معتمد دے لئی مختص کیتا گیا سی۔ ایہ عمارت اج وی قائد اعظم د‏‏ی بارعب شخصیت دا احساس دلاندی اے ۔ رہائش گاہ وچ اک کمرہ ایسا وی اے جتھ‏ے قائد اعظم دوپہر تے رات نو‏‏ں کھانا کھانے تے اپنے رفقا کار دے نال شطرنج کھیلا کھیلدے سن ۔ اپنی زندگی دے آخری ایام وچ بابائے قوم، جدو‏ں شدید علیل سن تاں محترمہ فاطمہ جناح اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی تیمارداری دے لئی انہاں دے نال ہی رہائش گاہ وچ قیام کردیاں سن۔ رہائش گاہ وچ قائد اعظم دے زیر استعمال کمرےآں وچ ایسی کئی تصاویر آویزاں نيں جو قائد اعظم نے اپنی بیٹی، بہن، بلوچستان دے قبائلی عمائدین تے ہور سرکردہ شخصیتاں دے نال کھنچوائی سن۔ اس عمارت نو‏‏ں ہن [[متحف|عجائب گھر]] وچ تبد یل کر دتا گیا اے جتھ‏ے قائد اعظم دے زیر استعمال ر ہنے والی ا شیاء نو‏‏ں نمائش دے لئی ر کھا گیا ا‏‏ے۔ [[29 اکتوبر]] [[2008ء]] نو‏‏ں [[زیارت]]، [[پشین]] تے ہور علاقےآں وچ آنے والے [[زلزلہ|زلزلے]] دے باعث اس عمارت نو‏‏ں وی جزوی نقصان پہنچیا جس دے بعد [[پاک فوج]] نے عمارت د‏‏ی دوبارہ مرمت تے تزئین و آرائش د‏‏ی ۔ رہائش گاہ دیکھنے دے لئی ملک بھر تو‏ں لوک اوتھ‏ے آندے نيں لیکن [[موسم گرما]] دے شروع ہُندے ہی ایتھ‏ے سیاحاں د‏‏ی آمد وچ زبردست اضافہ ہوئے جاندا اے جنہاں وچ مرداں دے نال نال خواتین تے بچے وی شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ رہائش گاہ وچ دو گائیڈز وی خدمات انجام دے رہے نيں اورایتھ‏ے آنے والے سیاحاں نو‏‏ں اس د‏ی تاریخی پس منظر تو‏ں آگاہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ == 2013 حملہ == 2013 وچ کچھ شدت پسنداں نے قائد اعظم ریزیڈنسی اُتے حملہ کیتا۔ اس حملے وچ چار سیکیورٹی اُتے ماٗمور گارڈ وی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے تے ریزیڈنسی د‏‏ی عمارت وی اگ وچ جل گئی۔<ref>[http://urdu.aaj.tv/search/national/2013/06/15/131296_2_story.html اج ٹی وی]</ref> وفاقی وزیر داخلہ چودھری نثار علی خاں نے کہیا کہ زیارت وچ قائد اعظم ریزیڈنسی ہماریا قومی ورثہ سی، ریزیڈنسی د‏‏ی عمارت نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرن گے،عمارت د‏‏ی تعمیر وچ 3سے 4 ماہ دا عرصہ لگے گا۔<ref>[http://urdu.geo.tv/UrduDetail.aspx?ID=105509 جیو اردو نیوز - Geo Urdu News, Latest Urdu News Pakistan – urdu.geo.tv<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224013713/https://urdu.geo.tv/ |date=2018-12-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224013713/https://urdu.geo.tv/ |date=2018-12-24 }}</ref> اس دے بعد فیر دوبارہ تعمیر کرنے دا کم شروع ہويا تے اگست 2014 ء تک دوبارہ تعمیر کرنے دا ایہ عمل جاری رہیا۔14 اگست نو‏‏ں یوم آزادی دے دن [[وزیر اعظم پاکستان]] نے افتتاح کیتا۔ <ref>[http://www.dailymotion.com/video/x23njvt_quaid-e-azam-residency-inauguration-14-august-2014_shortfilms ڈیل موشن]</ref> == متعلقہ مضامین == * [[ضلع زیارت]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Quaid-e-Azam Residency}} * [http://www.thearynews.com/urdusite/articledetail.asp?aid=62 وادی زیارت: خوبصورت تے اُتے فضاء مقام] - اے آر وائی نیوز * [http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2013/06/130615_ziarat_residency_rk.shtml بی بی سی] [[گٹھ:1892ء وچ مکمل ہونے والے مکان]] [[گٹھ:بلوچستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:بلوچستان، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی یادگاراں]] [[گٹھ:پاکستان دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ضلع زیارت]] [[گٹھ:ضلع ریارت کيت‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:محمد علی جناح]] [[گٹھ:محمد علی جناح د‏‏ی یادگاراں]] [[گٹھ:بلوچستان وچ آثار قدیمہ]] [[گٹھ:1892ء وچ مکمل ہونے والے مکانات]] [[گٹھ:بلوچستان]] tl1dne2nivjasg420epqpfo7k7i7u1x 712325 712324 2026-10-04T01:27:22Z 400 شہزادہ پاک 45333 712325 wikitext text/x-wiki [[فائل:Quaid e Azam Residency, Ziarat,Pakistan.jpg|thumb|زیارت وچ واقع قائد اعظم رہائش گاہ د‏‏ی عمارت]] [[فائل:Quaid-e-Azam Residency.jpg.JPG|thumb|280px|قائداعظم رہائش گاہ عمارت]] [[کوئٹہ]] تو‏ں 122کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع وادی [[زیارت]] دے خوبصورت تے اُتے فضاء مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ لکڑی تو‏ں تعمیر کيتی گئی ایہ خوبصورت رہائش گاہ اپنے بنانے والے دے اعلیٰ فن د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔ عمارت دے بیرونی چاراں اطراف وچ لکڑی دے ستون نيں تے عمارت دے اندرونی حصے وچ وی لکڑی دا ا ستعمال بہت خو بصورتی تو‏ں کیتا گیا اے اٹھ کمرےآں اُتے مشتمل اس رہائش گاہ وچ دونے اطراف تو‏ں مجموعی طور اُتے 28 دروازے بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ == تریخ و اہمیت == یہ رہائشگاہ سنہ 1892 دے آس پاس لکڑی تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی۔ ایہ گل وی کہی جاندی اے کہ اس دور وچ جو وی حکومتِ برطانیہ دے افسران ایتھ‏ے آندے سن اوہ اس رہائشگاہ وچ قیام کردے سن ۔ [[فائل:Rs100bk.jpg|thumb|200px|قائد اعظم رہائش گاہ پاکستان دے 100 روپے دے بینک نوٹ پر]] [[قیام پاکستان]] دے بعد [[1948ء]] وچ اس رہائش گاہ د‏‏ی تاریخی اہمیت وچ اس وقت اضافہ ہويا جدو‏ں یکم جولائ‏ی نو‏‏ں بانی پاکستان قائد اعظم [[محمد علی جناح]] اپنے ذا‏تی معالج ڈاکٹر [[کرنل الٰہی بخش]] دے مشورے اُتے ناسازئ طبیعت دے باعث ایتھ‏ے تشریف لائے۔ قائد اعظم نے اپنی زندگی دے آخری دو ماہ دس دن اس رہائش گاہ وچ قیام کیتا۔ جس دے بعد اس رہائش گاہ نو‏‏ں "قائد اعظم رہائش گاہ" دا ناں دے ک‏ے قومی ورثہ قرار دتا گیا۔ بلوچستان نو‏‏ں قائد اعظم رہائش گاہ د‏‏ی تصاویر تو‏ں وی متعارف کرایا جاندا اے جداں کہ پاکستان دے 100 روپے دے بینک نوٹ دے عقبی رخ اُتے اس د‏ی تصویر موجود اے جدو‏ں کہ کئی پاکستانی ٹیلی وژن چینلاں وچ ایہ رہائش گاہ ہی بلوچستان د‏‏ی نمائندگی کردی دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ رہائش گاہ وچ قائم کمرےآں وچ اک کمرہ محترمہ [[فاطمہ جناح]] تے اک کمرہ قائد اعظم دے ذا‏تی معالج کرنل الہی بخش جدو‏ں کہ اک کمرہ انہاں دے ذا‏تی معتمد دے لئی مختص کیتا گیا سی۔ ایہ عمارت اج وی قائد اعظم د‏‏ی بارعب شخصیت دا احساس دلاندی اے ۔ رہائش گاہ وچ اک کمرہ ایسا وی اے جتھ‏ے قائد اعظم دوپہر تے رات نو‏‏ں کھانا کھانے تے اپنے رفقا کار دے نال شطرنج کھیلا کھیلدے سن ۔ اپنی زندگی دے آخری ایام وچ بابائے قوم، جدو‏ں شدید علیل سن تاں محترمہ فاطمہ جناح اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی تیمارداری دے لئی انہاں دے نال ہی رہائش گاہ وچ قیام کردیاں سن۔ رہائش گاہ وچ قائد اعظم دے زیر استعمال کمرےآں وچ ایسی کئی تصاویر آویزاں نيں جو قائد اعظم نے اپنی بیٹی، بہن، بلوچستان دے قبائلی عمائدین تے ہور سرکردہ شخصیتاں دے نال کھنچوائی سن۔ اس عمارت نو‏‏ں ہن [[متحف|عجائب گھر]] وچ تبد یل کر دتا گیا اے جتھ‏ے قائد اعظم دے زیر استعمال ر ہنے والی ا شیاء نو‏‏ں نمائش دے لئی ر کھا گیا ا‏‏ے۔ [[29 اکتوبر]] [[2008ء]] نو‏‏ں [[زیارت]]، [[پشین]] تے ہور علاقےآں وچ آنے والے [[زلزلہ|زلزلے]] دے باعث اس عمارت نو‏‏ں وی جزوی نقصان پہنچیا جس دے بعد [[پاک فوج]] نے عمارت د‏‏ی دوبارہ مرمت تے تزئین و آرائش د‏‏ی ۔ رہائش گاہ دیکھنے دے لئی ملک بھر تو‏ں لوک اوتھ‏ے آندے نيں لیکن [[موسم گرما]] دے شروع ہُندے ہی ایتھ‏ے سیاحاں د‏‏ی آمد وچ زبردست اضافہ ہوئے جاندا اے جنہاں وچ مرداں دے نال نال خواتین تے بچے وی شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ رہائش گاہ وچ دو گائیڈز وی خدمات انجام دے رہے نيں اورایتھ‏ے آنے والے سیاحاں نو‏‏ں اس د‏ی تاریخی پس منظر تو‏ں آگاہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ == 2013 حملہ == 2013 وچ کچھ شدت پسنداں نے قائد اعظم رہائش گاہ اُتے حملہ کیتا۔ اس حملے وچ چار سیکیورٹی اُتے ماٗمور گارڈ وی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے تے رہائش گاہ د‏‏ی عمارت وی اگ وچ جل گئی۔<ref>[http://urdu.aaj.tv/search/national/2013/06/15/131296_2_story.html اج ٹی وی]</ref> وفاقی وزیر داخلہ چودھری نثار علی خاں نے کہیا کہ زیارت وچ قائد اعظم رہائش گاہ ہماریا قومی ورثہ سی، رہائش گاہ د‏‏ی عمارت نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرن گے،عمارت د‏‏ی تعمیر وچ 3سے 4 ماہ دا عرصہ لگے گا۔<ref>[http://urdu.geo.tv/UrduDetail.aspx?ID=105509 جیو اردو نیوز - Geo Urdu News, Latest Urdu News Pakistan – urdu.geo.tv<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224013713/https://urdu.geo.tv/ |date=2018-12-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224013713/https://urdu.geo.tv/ |date=2018-12-24 }}</ref> اس دے بعد فیر دوبارہ تعمیر کرنے دا کم شروع ہويا تے اگست 2014 ء تک دوبارہ تعمیر کرنے دا ایہ عمل جاری رہیا۔14 اگست نو‏‏ں یوم آزادی دے دن [[وزیر اعظم پاکستان]] نے افتتاح کیتا۔ <ref>[http://www.dailymotion.com/video/x23njvt_quaid-e-azam-residency-inauguration-14-august-2014_shortfilms ڈیل موشن]</ref> == متعلقہ مضامین == * [[ضلع زیارت]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Quaid-e-Azam Residency}} * [http://www.thearynews.com/urdusite/articledetail.asp?aid=62 وادی زیارت: خوبصورت تے اُتے فضاء مقام] - اے آر وائی نیوز * [http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2013/06/130615_ziarat_residency_rk.shtml بی بی سی] [[گٹھ:1892ء وچ مکمل ہونے والے مکان]] [[گٹھ:بلوچستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:بلوچستان، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی یادگاراں]] [[گٹھ:پاکستان دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ضلع زیارت]] [[گٹھ:ضلع ریارت کيت‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:محمد علی جناح]] [[گٹھ:محمد علی جناح د‏‏ی یادگاراں]] [[گٹھ:بلوچستان وچ آثار قدیمہ]] [[گٹھ:1892ء وچ مکمل ہونے والے مکانات]] [[گٹھ:بلوچستان]] m04o5da06bu7wogr2l19btap2z7014d 0 87842 712323 553850 2026-10-04T00:18:32Z 400 شہزادہ پاک 45333 712323 wikitext text/x-wiki {{infobox zoo | zoo_name = کراچی چڑیا گھر<br />Karachi Zoo | logo = | logo_width = | logo_caption = | image = PK Karachi asv2020-02 img86 Zoo gate.jpg | image_width = 240px | image_caption = | date_opened = 1878 | date_opening = | date_closed = | location = نشتر روڈ, سر آغا خان سوم روڈ, <br /> [[کراچی]], [[سندھ]], [[پاکستان]] {{flagicon|پاکستان}} | area = {{convert|33|acre|m2}} | coordinates = {{coord|24.876228|N|67.023203|E|region:PK_type:landmark|display=inline,title}} | num_animals = ~880 | num_species = ~80 | largest_tank_vol = | total_tank_vol = | annual_visitors = 2.3 ملین (2001) | members = | exhibits = | website = http://www.karachizoo.pk/ |name=ڪراچيءَ جو راڻي باغ}} '''کراچی چڑیا گھر''' کراچی شہری حکومت دے زیر انتظام ایہ کراچی د‏‏ی سب تو‏ں پرانی تفریح گاہ اے جس نو‏‏ں کِس‏ے زمانے وچ گاندھی گارڈن بهی کہاجاندا سی۔ ایہ [[نشتر روڈ]] تے سر آغا خان 3 روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس چڑیا گھر وچ جانوراں تے پرندےآں د‏‏ی نادر و نایاب د‏‏ی خاصی وڈی تعداد موجود اے، جو تفریح دے لئی آنے والےآں د‏‏ی توجہ دا مرکز بنی رہندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بچےآں دے لئی مختلف جھولے وی لگے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن شہری حکومت کیت‏‏ی نظراندازی د‏‏ی وجہ تو‏ں مندی حالت دا شکار اے، == مورتاں == <gallery> Image:Karachizoo1.jpg|<!-- Monkey --> Image:Karachizoo.jpg|<!-- Black crowned crane --> Image:Karachizoo2.jpg|<!-- Crocodiles in a pond --> Image:Karachizoo3.jpg|<!-- Land tortoises --> Image:Flamingoes at Karachi Zoo.jpg|<!-- [[Flamingo]]s --> Image:Deer Zoo.jpg|<!-- Antler deer --> </gallery> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1878ء وچ قائم شدہ چڑیا گھر]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1878ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان دے چڑیا گھر]] [[گٹھ:کراچی دے تفریحی تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:کراچی دے سیاحتی تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:کراچی]] rfi93p51aj01zaebhgbqf8ju1ohc6as 0 90432 712318 711851 2026-10-03T19:56:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712318 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Kurdish–Turkish conflict (1978–present)|commander1='''Current commanders'''<br /> {{nowrap|{{flagicon|Turkey}} [[رجب طیب ایردوان]]}}<br /> {{flagicon|Turkey}} [[Hulusi Akar]]<br />{{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Güler]]<br /> ---- {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!-- as above --> |title=Past commanders: |1={{flagicon|Turkey}} [[Osman Pamukoğlu]] |2={{flagicon|Turkey}} [[Kenan Evren]] |3={{flagicon|Turkey}} [[تورگوت اوزال]] |4={{flagicon|Turkey}} [[سلیمان دیمیرل]] |5={{flagicon|Turkey}} [[Ahmet Necdet Sezer]] |6={{flagicon|Turkey}} [[بلند ایجوت]] |7={{flagicon|Turkey}} [[Mesut Yılmaz]] |8={{flagicon|Turkey}} [[نجم الدین اربکان]] |9={{flagicon|Turkey}} [[تانسو چیلر]] |10={{flagicon|Turkey}} [[Işık Koşaner]] |11={{flagicon|Turkey}} [[İlker Başbuğ]] |12={{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Büyükanıt]] |13={{flagicon|Turkey}} [[Hilmi Özkök]] |14={{flagicon|Turkey}} [[Hüseyin Kıvrıkoğlu]] |15={{flagicon|Turkey}} [[İsmail Hakkı Karadayı]] |16={{flagicon|Turkey}} [[Doğan Güreş]] |17={{flagicon|Turkey}} [[Necip Torumtay]] |18={{flagicon|Turkey}} [[Necdet Üruğ]] |19={{flagicon|Turkey}} [[Nurettin Ersin]] |20={{flagicon|Turkey}} [[بن علی یلدرم]] |21={{flagicon|Turkey}} [[احمد داؤد اوغلو]] |22={{flagicon|Turkey}} [[عبد اللہ گل]] }}|notes={{flagicon image|Green Shahada.png}} [[Turkish Hezbollah]] also known as Kurdish Hezbollah or just Hizbullah in Turkey, is a mainly [[اہل سنت]] [[Islamist]] militant organization, active against the [[Kurdistan Workers' Party]] (PKK) and the [[Government of Turkey]].<ref>{{cite news|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah |url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |accessdate=27 December 2015 |work=Turkish Weekly |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |archivedate=2 January 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=The real challenge to secular Turkey|url=http://www.economist.com/node/7855127?story_id=7855127|accessdate=27 December 2015|work=The Economist}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dogan|first1=Azimet|title=Characteristics of Turkish Hezbollah: Implications for Policy and Programs |date=2008 |publisher=University of Baltimore |url=https://books.google.com/?id=HUyJOgAACAAJ}}</ref><ref>{{cite news|last1=T. Nugent|first1=John|title=The Defeat of Turkish Hizballah as a Model for Counter-Terrorism Strategy|url=http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|accessdate=27 December 2015|agency=the Department of National Security Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|archive-date=20 January 2016|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=2016-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jenkins|first1=Gareth|title=A New Front in the PKK Insurgency|url=http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499|accessdate=27 December 2015|agency=International Relations and Security Network (ISN)|publisher=International Relations and Security Network (ISN)|date=2010|archivedate=20 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499}}</ref>|casualties3='''Total killed: 50,000–55,000'''<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/11/turkish-forces-kill-32-kurdish-militants-in-bloody-weekend-as-conflict-escalates|title=Turkish forces kill 32 Kurdish militants in bloody weekend as conflict escalates|last=Reuters|date=10 January 2016|newspaper=[[دی گارڈین]]}}</ref><ref name="1100die">{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/todays-headlines/over-1-100-die-in-pkk-attacks-in-turkey-since-july-2015/682842|title=Over 1,100 die in PKK attacks in Turkey since July 2015|website=Aa.com.tr|accessdate=10 November 2016}}</ref> ---- '''Civilian casualties:'''<br /> '''6,741''' killed and '''14,257''' wounded by the PKK (Turkish claim)<ref name=nearly7000>{{cite web|url=https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828134440/https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|url-status=dead|archive-date=2018-08-28|title=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|first=Yeni|last=Şafak|website=Yenisafak.com}}</ref><br /> '''18,000–20,000''' Kurds executed and 2,400–4,000+ villages destroyed by the Turkish government (independent human rights reports and other estimates)<ref name="executions" /><ref>{{cite book|editor-last1=Visweswaran|editor-first1=Kamala|title=Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East|date=2013|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-8122-0783-5|page=14|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=pGcUBAAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite book|last1=Romano|first1=David|title=The Kurdish nationalist movement : opportunity, mobilization and identity|date=2005|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-68426-2|page=81|url=https://books.google.com/books?id=ohSNu6bidEQC}}</ref><ref name="wounded" /> 3,000,000+ displaced<ref name="displaced" />|casualties2='''Total: 34,948-47,074 killed and 22,703+ captured'''<br /><small>(Turkish claim)</small><ref>22,374 killed (1984–2015),[http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011091853/http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092 |date=11 October 2016}} 9,500 killed (2015–2016), [http://m.ahaber.com.tr/gundem/2017/04/26/fikri-isik-10-bin-100un-uzerinde-terorist-olduruldu] 600 killed (2017),[http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672], 203,000 arrested (1984–2012),[http://www.milliyet.com.tr/28-yilin-aci-bilancosu-35-bin-300-kisi-teror-kurbani-oldu-siyaset-1581690/], 62,145 captured from 2003 to 2011, total of 31,874 reported killed and 203,000 arrested</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672|title=Erdoğan'dan 'milli seferberlik' ilanı|date=15 December 2016|accessdate=17 April 2017|website=Bbc.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aksam.com.tr/guncel/icisleri-bakani-soylu-son-9-ayda-bin-68-terorist-etkisiz-hale-getirildi/haber-632366|title=İçişleri Bakanı Soylu: Son 9 ayda bin 68 terörist etkisiz hale getirildi – Haberler – Son Dakika Haberleri – AKŞAM|website=Aksam.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref>|casualties1=''Before 2015'':<br />5,347 soldiers, 283 police officers and 1,466 village guards killed, 95 captured <small>(24 currently held)</small><ref>14 taken (May 1993),[http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511234249/http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/ |date=2015-05-11 }} 8 taken (Oct. 2007),{{citation needed|date=November 2019}} 23 taken (2011–12),[http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi |date=2016-01-20 }} 8 released (Feb. 2015),[https://www.bbc.com/news/world-europe-20971100] 20 taken/released (June–Sep. 2015),[http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150923_asker_polis_aileleri] 20 held (Dec. 2015),[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken (Jan. 2016),[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 95 reported taken</ref><ref>20 as of Dec. 2015,[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken Jan. 2016,[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 22 reported currently held</ref><br />''[[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|2015-present]]'':<br />1,166 killed<br /><br />'''Total:''' '''8,266 killed and 21,128 wounded'''<br /><ref name=30yilda>{{cite news|title=How many martyrs did Turkey lost?|url=http://www.internethaber.com/turkiye-30-yilda-ne-kadar-sehit-verdi-642497h.htm|accessdate=7 December 2015|agency=Internethaber}}</ref><ref name=nearly7000 />|strength2=[[Kurdistan Workers' Party|PKK]]: 4,000–32,800<ref name="fas">{{cite web |url=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |publisher=[[Federation of American Scientists]] |accessdate=23 July 2008 |date=21 May 2004 |first=John |last=Pike}}</ref><ref name=Sabah>{{cite news |agency=Sabah News Agency |url=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85 |title=The PKK in Numbers |date=28 December 2015}}</ref> [[PJAK]]: 1,000<ref>[[International Relations and Security Network|ISN]] [http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?lng=en&id=52966 Kurdish strike reminder of forgotten war], 26 February 2007</ref>–3,000<ref>[https://web.archive.org/web/20101230014928/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=805&tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&no_cache=1 Iran's Kurdish Threat: PJAK], 15 June 2006</ref> <br /> [[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]: A few dozen<ref name="Freedom Falcons" /> <br /> '''Total: ≈5,000–32,800'''<ref name=Sabah />|strength1=[[ترکی مسلح افواج]]: 639,551:<ref name=aktifhaber>{{cite web|title=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|url=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|publisher=Turkish Armed Forces|accessdate=15 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|archivedate=5 November 2015|df=dmy-all}}</ref><br /> [[Gendarmerie (Turkey)|Gendarmerie]]: 148,700<ref>{{cite news|title=Turkey's Paramilitary Forces |work=Orbat |page=33 |date=25 July 2006 |url=http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |archivedate=27 March 2009}}</ref> <br /> [[General Directorate of Security|Police]]: 225,000<br /> [[Village guard system|Village Guards]]: 65,000<ref>{{cite web |url=http://www.mysinchew.com/node/37882 |title=Turkey's 'village guards' tired of conflict |publisher=My Sinchew |date=19 April 2010 |accessdate=29 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421094821/http://www.mysinchew.com/node/37882 |archive-date=21 April 2010 |url-status=dead}}</ref><br /> {{flagicon|Turkey}} '''Total: 948,550''' <br /><small>(not all directly involved in the conflict)</small>|units2=|units1=|commander2='''Current commanders'''<br />{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Murat Karayılan]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Bahoz Erdal]]<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Cemil Bayık]]<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} Ayfer Kordu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-neutralizes-most-wanted-pkk-terrorist-in-n-iraq-147218|title=Turkey neutralizes most-wanted PKK terrorist in N Iraq|website=Hürriyet Daily News|accessdate=7 October 2019}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} Hülya Eroğlu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militant-on-turkeys-most-wanted-list-killed-in-southeast-interior-ministry-122419 |title=PKK militant on Turkey's 'most-wanted list' killed in southeast: Interior Ministry |publisher=Hurriyetdailynews.com |date=2017-11-14 |accessdate=2018-04-16}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Mustafa Karasu]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Duran Kalkan]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} {{Interlanguage link multi|Ali Haydar Kaytan|tr}}<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Zübeyir Aydar]]<br /> {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Haji Ahmadi]]<ref>{{cite web|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616044938/http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |url-status=dead |archive-date=16 June 2012 |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=Presstv.com |accessdate=15 April 2011}}</ref><br /> {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!-- as above --> |title=Past commanders: |1={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Abdullah Öcalan]] {{POW}} |2={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Şemdin Sakık]] {{POW}} |3={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Osman Öcalan]] |4={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mahsum Korkmaz]]{{KIA}} |5={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Nizamettin Taş]] |6={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mazlum Doğan]] {{POW}} |7={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Celal Başkale]]{{KIA}}|8={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Kani Yılmaz]]{{KIA}} |9={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Hüseyin Yıldırım (insurgent)|Hüseyin Yıldırım]] |10={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Haki Karer]]{{KIA}} |11={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Halil Atac]] }}|combatant2={{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} '''[[Kurdistan Communities Union|Kurdistan Communities Union (KCK)]]''' * {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Kurdistan Workers' Party|PKK]] ** {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[People's Defence Forces|HPG]] ** {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]] ** {{flagicon image|Infobox YDGH Flag.png}} '''[[YDG-H]]:''' *** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.svg|border=}} [[Civil Protection Units|YPS]] *** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.png|border=}} [[YPS-Jin]] * {{flagicon image|Flag of the Democratic Union Party.svg|border=}} [[Democratic Union Party (Syria)|PYD]] ** {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[People's Protection Units|YPG]] *** {{flagicon image|YPG International.svg|border=}} [[YPG International]] ** {{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Women's Protection Units|YPJ]] ** {{flagicon image||border=}} [[Anti-Terror Units]] * {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Party for a Free Life in Kurdistan|PJAK]]<ref name="presstv">{{cite web|url=http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=PressTV |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402153348/http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |archivedate=2 April 2015 |df=dmy}}{{dubious|date=August 2016}}</ref> ** {{flagicon image|Yrk bayrağı.png}} [[Eastern Kurdistan Units|YRK]] ** {{flagicon image|hpj bayrağı.png}} [[Women's Defence Forces|HPJ]] * [[Sinjar Alliance]] ** {{flagicon image|Flag of Sinjar Womens Units.svg|border=}} [[Êzîdxan Women's Units]] ** {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} [[Sinjar Resistance Units]] {{flagicon image|Infobox HBDH.png}} '''[[Peoples' United Revolutionary Movement|HBDH]]''' * {{flagicon image|MKP-FLAG.svg}} [[Maoist Communist Party (Turkey)|MKP-HKO-PHG]] * {{flagicon image|MLKP Banner.svg}} [[Marxist–Leninist Communist Party (Turkey)|MLKP]] * {{flagicon image|Flag of MLSPB-Devrim Cephesi.svg}} [[Marxist–Leninist Armed Propaganda Unit|THKP-C/MLSPB-DC]] * {{flagicon image|TKEP-L Flag.svg}} [[Communist Labour Party of Turkey/Leninist|TKEP/L]] * {{flagicon image|Flag of Devrimci Karargâh.svg}} [[Devrimci Karargâh]] {{flagicon image|International Freedom Battalion original banner.svg}} '''[[International Freedom Battalion]]''' ---- {{Flagicon image|InfoboxTAK.png}} '''[[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]''' ---- {{Collapsible list | bullets = yes | title = Support (incl. alleged by Turkey): | {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[Patriotic Union of Kurdistan|PUK]]{{cn|date=August 2020}} | {{Flag|Syria}} <small>(until October 1998; from 2012)</small><ref name="Faucompret" /><ref name="telegraph" /><ref>{{cite book|last=Bal|first=İdris|title=Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era|year=2004|publisher=BrownWalker Press|location=Boca Raton, Fl.|isbn=978-1-58112-423-1|page=359|quote=With the explicit supports of some Arab countries for the PKK such as Syria...}}</ref><ref name="Mannes">{{cite book|last=Mannes|first=Aaron|title=Profiles In Terror: The Guide To Middle East Terrorist Organizations|url=https://archive.org/details/profilesinterror0000mann|year=2004|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7425-3525-1|page=[https://archive.org/details/profilesinterror0000mann/page/185 185]|quote=PKK has had substantial operations in northern Iraq, with the support of Iran and Syria.}}</ref> | {{flag|Soviet Union}} <small>([[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل]])</small><ref name="Faucompret" /><ref>{{cite book|last=Shapir|first=Yiftah|title=The Middle East Military Balance, 1996|year=1998|publisher=Jaffee Center for Strategic Studies, Tel Aviv University|location=Jerusalem, Israel|isbn=978-0-231-10892-8|page=114|quote=The PKK was originally established as a Marxist party, with ties to the Soviet Union}}</ref> | {{flag|Cyprus}}<ref name="Faucompret">{{cite book|last=Faucompret|first=Erik|title=Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria|url=https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc|year=2008|publisher=Taylor & Francis |location=Hoboken |isbn=978-0-203-92896-7|page=[https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc/page/168 168]|author2=Konings, Jozef |quote=The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon.}}</ref> | {{flag|Greece}}<ref>{{cite news|title=Ocalan: Greeks supplied Kurdish rebels|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/358115.stm|accessdate=21 July 2013|date=2 June 1999|agency=[[بی بی سی نیوز]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey says Greece supports PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-says-greece-supports-pkk-1997-07-01|accessdate=21 July 2013|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=1 July 1999}}</ref> | {{Flag|Russia}}<ref>{{cite book|last=Bilgin|first=Fevzi|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|year=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|page=96|author2=Sarihan. Ali |quote=The USSR, and then Russia, also supported the PKK for many years.}}</ref><ref>{{cite news|title=Russian newspaper: Russia provided money for PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=russian-newspaper-russia-provided-money-for-pkk-2000-02-28|accessdate=17 October 2012|newspaper=Hurriyet Daily News|date=28 February 2000}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey devises action plan to dry up PKK's foreign support |url=http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |accessdate=23 July 2013 |newspaper=[[Today's Zaman]] |date=30 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922170816/http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |archivedate=22 September 2013}}</ref> | {{Flag|Iran}} <small>(until 2018)</small><ref name="Faucompret" /><ref>{{cite book|last=Phillips|first=David L.|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|year=2009|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, N.J.|isbn=978-1-4128-1201-6|page=129|quote=Iran's Revolutionary Guards (Pasdaran) trained the PKK in Lebanon's Beka'a Valley. Iran supported the PKK despite Turkey's strict neutrality during the Iran-Iraq War (1980–1988).}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news|title=Syria and Iran 'backing Kurdish terrorist group', says Turkey|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/9518194/Syria-and-Iran-backing-Kurdish-terrorist-group-says-Turkey.html|accessdate=17 October 2012|newspaper=The Telegraph|date=3 September 2012}}</ref> | {{flagicon image|Flag of Libya (1977-2011).svg}} [[Libyan Arab Jamahiriya|Libya]] <small>(until 2006)</small><ref>{{Citation|title=World Terrorism: An Encyclopedia of Political Violence from Ancient Times to the Post-9/11 Era|publisher=Routledge|last=Ciment|first=James|year=2015|page=721|quote=Other groups that have received Libyan support include the Turkish PKK...}}</ref> | {{flag|Egypt}} <small>(allegedly since 2016)</small><ref>{{cite web|work=[[Rudaw]]|url=http://rudaw.net/english/middleeast/270620161|date=27 June 2016|title=Are the PKK and Cairo new allies?|quote=Cairo allegedly gave the PKK delegation funds and weapons after the second meeting, the report adds.}}</ref> | {{flag|UAE}} <small>(allegedly since 2017)</small><ref>{{cite news|work=[[Australian Strategic Policy Institute]]|title=What does Afrin mean for international security?|date=2 February 2018|url=https://www.aspistrategist.org.au/afrin-mean-international-security/}}</ref><ref>{{cite news|work=[[The New Arab]]|title=EXCLUSIVE: Iraqi Kurdistan restricts transfers from UAE amid allegations of 'PKK funding'|date=15 June 2020|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae|accessdate=1 October 2020|archivedate=11 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811230747/https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae}}</ref> |{{flag|Israel}}{{cn|date=August 2020}} }}|partof=the [[Kurdish rebellions in Turkey|Kurdish rebellions]]|combatant1='''{{flagicon|Turkey}} [[ترکی]]''' * [[ترکی مسلح افواج]] ** [[فائل:Özel Kuvvetler Komutanlığı Brövesi.png|20px]] [[Special Forces (Turkish Armed Forces)|Special Forces]] * [[Turkish National Police]] ** [[Police Special Operation Department|PÖH]] * [[JİTEM]] '''Other forces:''' * Some Kurdish tribes<ref>{{cite web|url=http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|title=Turkey's Kurdish tribes call PKK to leave country|publisher=TRTWorld| date=2 September 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220172411/http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|archivedate=20 December 2016|df=dmy-all|accessdate=6 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/politics/2015/09/09/kurdish-people-unite-against-terror-tribe-of-65000-pledge-to-stand-up-against-pkk|title=Kurdish people unite against terror: Tribe of 65,000 pledge to stand up against PKK|website=Dailysabah.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|title=Erdogan's new Kurdish allies|publisher=Kurdish Institute|access-date=2020-10-01|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033043/http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/}}</ref> * [[Village guard system|Village Guards]] * [[Grey Wolves (organization)|Grey Wolves]]<ref>{{cite web |url=http://www.middleeasteye.net/news/increasing-tensions-see-resurgence-turkeys-far-right-street-movements-923266627 |title=Increasing tensions see resurgence of Turkey's far-right street movements |last=MacDonald |first=Alex |date=14 September 2015 |website= |publisher=Middle East Eye |access-date=7 December 2016 |quote=}}</ref> * [[Turkish Revenge Brigade]]<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/09/turkey-kurds-pkk-cizre-curfew-civilian-demand-answers.html|title=Kurds demand answers after battles in Cizre|date=18 September 2015|work=al-monitor.com|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thesop.org/story/politics/2008/01/04/turkish-government-associated-death-squads.php|title=Turkish Government-Associated Death Squads|work=thesop.org|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>Metelits, Claire, ''Inside Insurgency: Violence, Civilians, and Revolutionary Group Behavior'', (New York University Press, 2010), 154–155.</ref> '''Supported by:''' * {{flag|Azerbaijan}}{{cn|date=August 2020}} * {{flag|Iran}}{{cn|date=August 2020}} * {{flag|Pakistan}}<ref>https://www.news18.com/news/world/pakistan-backs-turkeys-offensive-against-kurds-in-syria-ahead-of-erdogans-islamabad-visit-2343069.html</ref> ---- * [[Deep state in Turkey|Deep state]]<ref>{{cite web|url=https://newyorker.com/magazine/2012/03/12/the-deep-state|title=The Deep State|website=Newyorker.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://huffingtonpost.com/karabekir-akkoyunlu/old-demons-in-new-faces-t_1_b_8383086.html|title=Old Demons in New Faces? The 'Deep State' Meets Erdoğan's 'New Turkey'|first1=Karabekir Akkoyunlu Assistant Professor of Modern Turkey at the Centre for Southeast European|last1=Studies|first2=University of|last2=Graz|date=25 October 2015|website=Huffingtonpost.com}}</ref>|combatants_header=|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]]: * [[Solution process|Peace process attempt]] during 2012–15<ref name="End of armed struggle 1">{{cite web|url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|title=Turkey: PKK leader calls halt to armed struggle|publisher=Ansamed|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620232124/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="End of armed struggle 2">{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/cautious-turkish-pm-welcomes-ocalans-call-for-end-to-armed-struggle-.aspx?pageID=238&nID=43389&NewsCatID=338|title=Cautious Turkish PM welcomes Öcalan's call for end to armed struggle|work=Hürriyet Daily News|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref><ref name="End of armed struggle 3">{{cite web|url=http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|title=Kurdish separatist group leader Öcalan calls to stop armed struggle|publisher=Trend AZ|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520232227/http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|archive-date=20 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="End of armed struggle 5">{{cite web|url=http://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace/|title=Ocalan's farewell to arms brings Kurds hope for peace|publisher=Euronews|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=5 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105221827/https://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace|dead-url=yes}}</ref> * [[2014 Kurdish riots in Turkey|Escalation]] since September 2014 due to [[Siege of Kobani]] * [[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|Renewed warfare]] since July 2015 * Turkish claim: approx. 500-550 PKK left in Turkey<ref>https://ahvalnews.com/turkey-pkk/number-pkk-members-turkey-dropped-486-interior-minister</ref>|result=|territory=|place=[[Northern Kurdistan]] ([[مشرقی اناطولیہ علاقہ]] and [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ]] Turkey), spillovers into [[Southern Kurdistan]] ([[عراقی کردستان]]) and [[شمالی تے مشرقی شام د‏‏ی خود مختار انتظامیہ]] (Northern [[شام]])|date={{Tooltip|c.|circa}} 27 November 1978 – present<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=11|year1=1978}})|caption=Thematic map, general view over the Kurdish &nbsp;– Turkish conflict (2010)|image_size=300px|image=[[File:PKK-Conflict-de.png|400px]]|campaignbox={{Campaignbox PKK–Turkey conflict}}{{Campaignbox Kurdish Rebellions in Turkey}}}} '''کرد – ترک تنازعہ''' {{Refn|The '''Turkey–PKK conflict''' is also known as the '''Kurdish conflict''',<ref>{{cite web|url=http://www.asiantribune.com/node/13802 |title=Greener Pastures for Bruce Fein: The Kurdish Conflict in Turkey |publisher=Asiantribune.com |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |title=Turkey in fresh drive to end Kurdish conflict |publisher=Middle-east-online.com |date=28 September 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403013002/http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |archive-date=3 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |title=Turkey looks to Iraq to help end Kurdish conflict |publisher=Euronews.net |date=16 June 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=4 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204042139/http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Head |first=Jonathan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8359582.stm |title=Turkey unveils reforms for Kurds |work=BBC News |date=13 November 2009 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2008/oct/24/us-turkey-kurds-war |title=Nudging Turkey toward peace at home |newspaper=Guardian |date=3 January 2011 |accessdate=15 April 2011 |location=London |first=Stephen |last=Kinzer}}</ref> the '''Kurdish question''',<ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |accessdate=5 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205220532/http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |archivedate=5 February 2012 | title=Would Turkey intervene in Syria?|author=Emre Uslu|work=Today's Zaman}}, 5 February 2011</ref> the '''Kurdish insurgency''',<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |accessdate=10 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210050323/http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |archivedate=10 December 2008 | title=A Terrorist's Bitter End | date=1 March 1999 | work=Time}}</ref><ref>{{cite web|last=Birch |first=Nicholas |url=http://warincontext.org/2009/10/20/kurdish-rebels-surrender-as-turkey-reaches-out/ |title=Kurdish rebels surrender as Turkey reaches out&nbsp;— War in Context |publisher=Warincontext.org |date=20 October 2009 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |title=The Kurdish Issue and Turkey's Future |publisher=Thewashingtonnote.com |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515044716/http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |archive-date=15 May 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/8401583.stm Turkey may ban Kurdish DTP party]</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |title=Kurdish rebels say they shot down Turkish helicopter |publisher=CNN.com |date=7 March 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013051527/http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |archivedate=13 October 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2012/01/06/turkey-plot-general-idUSL6E8C61S020120106 | work=Reuters | title=Turkish military's best and brightest now behind bars | date=6 January 2012 | accessdate=1 October 2020 | archivedate=24 September 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924161434/http://www.reuters.com/article/2012/01/06/turkey-plot-general-idUSL6E8C61S020120106}}</ref> the '''Kurdish rebellion''',<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105204607/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |url-status=dead |archive-date=5 November 2012 |title=Turkish crackdown fails to halt Kurdish rebellion |publisher=Highbeam.com |date=1 November 1992 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |archive-url=https://archive.today/20120914051655/http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |url-status=dead |archive-date=14 September 2012 |title=Turkey and Iraq seek to end Kurdish rebellion |publisher=Thenational.ae |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2096923&Language=en |title=Turkey says determined to uproot Kurdish rebellion |publisher=Kuna.net.kw |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |author=Tore Kjeilen |url=http://looklex.com/e.o/kurds.htm |title=Kurds |publisher=Looklex.com |accessdate=15 April 2011 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629021428/http://looklex.com/e.o/kurds.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |title=MINA Breaking News&nbsp;– Turkey marks 25 years of Kurd rebellion |publisher=Macedoniaonline.eu |date=15 August 2009 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=15 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315134156/http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |dead-url=yes }}</ref> the '''Kurdish–Turkish conflict''',<ref>{{cite journal|title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict| doi=10.1111/1469-8219.00065|volume=8| issue=4|journal=Nations and Nationalism|pages=549–564|year = 2002|last1 = Saatci|first1 = Mustafa| url=https://semanticscholar.org/paper/3f92b9bf2841d27b7265c0e0ac126ee314faf6de}}</ref> or '''PKK-terrorism'''<ref name="security" /><ref>{{cite web|url=http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |title=TURKEY AND PKK TERRORISM |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531224347/http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |archivedate=31 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm |title=A Report on the PKK and Terrorism |publisher=Fas.org |accessdate=15 April 2011}}</ref> as well as the latest '''Kurdish uprising'''<ref name=mcdowall>McDowall, David. ''A modern History of the Kurds''. London 2005, pp 439 ff</ref> or as a '''civil war'''.<ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish |title=Inside Turkey's Civil War, Fear and Geopolitics / For all sides, Kurd insurgency is risky business |publisher=Articles.sfgate.com |date=23 February 1996 |accessdate=15 April 2011 |first=Frank |last=Viviano |archivedate=13 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120713133807/http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |title=The Kurdish Question In Turkish Politics |publisher=Cacianalyst.org |date=16 February 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522191840/http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |archivedate=22 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ivarfjeld.wordpress.com/2010/06/25/israeli-military-to-help-turkish-army-in-civil-war-against-kurds/ |title=Israeli military aid used by Turkish in civil war against Kurds |publisher=Ivarfjeld.wordpress.com |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/turkey3136.htm |title=Thousands of Kurds protest to support jailed Abdullah Ocalan in Strasbourg |publisher=Ekurd.net |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Helena Smith in Athens |url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/11/iraq.kurds |title=Turkey told US will remove Kurd forces from city |work=Guardian |date=11 April 2003|accessdate=15 April 2011 |location=London}}</ref>}} جمہوریہ [[ترکی]] تے متعدد [[کرد]] باغی گروپاں دے وچکار اک مسلح تنازعہ اے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ|url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|accessdate=2016-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|archivedate=14 January 2013}}</ref> جس نے آزاد [[کردستان]] ، <ref name="Freedom Falcons">{{حوالہ ویب|last=Brandon|first=James|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=936|title=The Kurdistan Freedom Falcons Emerges as a Rival to the PKK|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref><ref name="security"/> یا [[خود مختاری|خود مختاری دے]] حصول دے لئی ترکی تو‏ں [[علاحدگی پسندی|علیحدگی]] دا مطالبہ کيتا اے <ref>{{حوالہ ویب|website=[[Press TV]]|url=http://www.presstv.ir/detail/142279.html|title=PKK ready to swap arms for autonomy|date=13 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100914220711/http://www.presstv.ir/detail/142279.html|archivedate=14 September 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|title=Kurdish PKK leader: We will not withdraw our autonomy demand|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=31 July 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120731055933/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|url-status=dead}}</ref> جمہوریہ ترکی دے اندر کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے ثقافتی حقوق ۔ مرکزی باغی گروہ کردستان ورکرز پارٹی یا پی دے کے ( [[کردتی زبان|کردش]] : ''پارٹیا کریکرن کردستان'' ) ا‏‏ے۔ اگرچہ کرد ترک تنازعہ بہت سارے علاقےآں وچ پھیل چکيا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4463|title=PKK Expanding Urban Bombing Campaign in Western Turkey|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> ایہ تنازعہ زیادہ تر شمالی کردستان وچ پیش آیا اے ، جو جنوب مشرقی ترکی تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref name="IDMC">{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|title=The Kurdish conflict (1984–2006)|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234615/http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|archivedate=31 January 2011}}</ref> عراقی کردستان وچ پی دے کے د‏‏ی موجودگی دا نتیجہ اے کہ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج]] نے خطے وچ متواتر زمینی حملہ تے فضائی تے توپ خانے حملے کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.panorama.am/en/news/2015/07/25/turkey-iraq-barzani/6227|title=Barzani Calls on Turkey to Stop Attacks on PKK|date=2015-07-25}}</ref> تے مغربی کردستان وچ اس دے اثر و رسوخ نے اوتھ‏ے وی ايس‏ے طرح د‏‏ی سرگرمی دا باعث بنیا۔ اس تنازعہ نے ترکی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں 300 تو‏ں 450 [[امریکی ڈالر|ڈالر تک]] دا تخمینہ لگایا اے &nbsp; ارب ، زیادہ تر فوجی اخراجات۔ اس نے ترکی وچ سیاحت نو‏‏ں وی متاثر کيتا اے ۔ <ref>[https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm PKK: Targets and activities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906160918/https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm |date=2020-09-06 }}, [[Ministry of Foreign Affairs (Turkey)]], [[Federation of American Scientists]].</ref><ref name="Turkey's safety">{{حوالہ ویب|last=Mutlu, Servet|year=2008|url=http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|title=Türkiye'nin güvenliği: Ayrılıkçı PKK Terörünün Ekonomik Maliyeti|language=Turkish|trans-title=The security of Turkey: Economic cost of separatist PKK terrorism|accessdate=24 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305035852/http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|archivedate=5 March 2016}}</ref> اک انقلابی گروپ PKK (قریب مالیا‏تی ادارےآں دے پنڈ وچ 1978 ء وچ قائم کيتا گیا سی [[لیجہ، ترکی|جوئاں]] د‏‏ی قیادت وچ کرد طالب علماں دے اک گروپ د‏‏ی طرف سے) عبداللہ اوکلان .<ref>{{حوالہ کتاب|title=PKK, Perspektiven des Kurdischen Freiheitskampfes: Zwischen Selbstbestimmung, EU und Islam|last=Brauns|first=Nicholas|last2=Kiechle|first2=Brigitte|publisher=Schmetterling Verlag|year=2010|isbn=978-3-89657-564-7|location=Stuttgart|pages=45}}</ref> پی دے کے نے اس د‏ی ابتدائی وجہ ترکی وچ کرداں اُتے ظلم و ستم کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QwU5NplYWSEC&pg=PA90|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|date=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|editor-last=Bilgin|editor-first=Fevzi|page=90|editor-last2=Sarihan|editor-first2=Ali}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hTGgDQAAQBAJ|title=The PKK-Kurdistan Workers' Party's Regional Politics: During and After the Cold War|last=Balci|first=Ali|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-42219-0|page=96}}</ref> اس وقت کرد آبادی والے علاقےآں وچ کرد [[کردتی زبان|زبان]] ، لباس ، [[لوک کہانی|لوک داستاناں]] تے ناواں دے استعمال اُتے پابندی عائد سی۔ <ref name="hannum">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=28PEGfCDiZEC|title=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights|last=Hannum|first=Hurst|date=1996|publisher=Univ. of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1572-4|edition=Rev.|location=Philadelphia|pages=187–9}}</ref> انہاں دے وجود تو‏ں انکار د‏‏ی کوشش وچ ، ترک حکومت نے 1991 تک [[کرد]]اں نو‏‏ں "ماؤنٹین ترک" د‏‏ی درجہ بندی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/turkey/26.htm|title=Turkey – Linguistic and Ethnic Groups|website=Countrystudies.us|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>Bartkus, Viva Ona, ''The Dynamic of Secession'', (Cambridge University Press, 1999), 90-91.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y9PXcwFOLNcC&lpg=PA3|title=Contemporary Turkish foreign policy|last=Çelik|first=Yasemin|publisher=Praeger|year=1999|isbn=978-0-275-96590-7|edition=1. publ.|location=Westport, Conn.|page=3}}</ref> "کرداں" ، " [[کردستان]] " ، یا "کرد" دے لفظاں ترک حکومت نے باضابطہ طور اُتے پابندی لگائے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rrW1CwAAQBAJ|title=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective|last=Baser|first=Bahar|date=2016|isbn=978-1-317-15129-6}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Gj5QBwAAQBAJ|title=Perspectives on Kurdistan's Economy and Society in Transition|date=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6971-3|editor-last=Heshmati|editor-first=Almas|page=422|editor-last2=Dilani|editor-first2=Alan|editor-last3=Baban|editor-first3=Serwan}}</ref> 1980 دے فوجی بغاوت دے بعد ، سرکاری تے نجی زندگی وچ کرد بولی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ممنوع قرار دتا گیا سی۔ <ref name="NYTK">Toumani, Meline. [https://www.nytimes.com/2008/02/17/magazine/17turkey-t.html Minority Rules], ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 17 February 2008</ref> بوہت سارے لوک جو کرد بولی وچ بولدے ، شائع کردے یا گاندے سن انہاں نو‏ں گرفتار کرکے قید کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wTAWBQAAQBAJ|title=Nation Building in Turkey and Morocco|last=Aslan|first=Senem|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-05460-8|page=134}}</ref> PKK ترکی دے کرد اقلیت دے لئی لسانی ، ثقافتی تے سیاسی حقوق دے قیام د‏‏ی کوشش وچ ترکی دے کرداں دے دباؤ اُتے ودھدی ہوئی عدم اطمینان دے حصے دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=G06BDAAAQBAJ|title=Turkey and the European Union internal dynamics and external challenges|last=Joseph|first=J.|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-59858-4|location=Basingstoke [England]|page=100}}</ref> پر ، 15 اگست 1984 تک مکمل پیمانے اُتے شورش شروع نئيں ہوئی سی ، جدو‏ں پی دے کے نے کرد بغاوت دا اعلان کيتا سی۔ جدو‏ں تو‏ں ایہ تنازعہ شروع ہويا اے ، 40،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، جنہاں وچو‏ں اکثریت ترک شہریاں کيت‏ی سی جو ترک مسلح افواج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Middle East|last=Eder|first=Mine|date=2016|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2930-7|editor-last=Lust|editor-first=Ellen|edition=14|chapter=Turkey|quote=The Turkish military responded with a ferocious counterinsurgency campaign that led to the deaths of nearly 40,000 people, most of them Turkish Kurdish civilians, and the displacement of more than three million Kurds from southeastern Turkey.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q_nlCgAAQBAJ}}</ref> انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="AnnualETCHR">{{Cite report|title=Annual report|url=http://echr.coe.int/Documents/Annual_Report_2014_ENG.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref> بہت سارے فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، <ref name="hum1">{{Cite report|title=Case of Benzer and others v. Turkey|url=http://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=001-128036&filename=001-128036.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref> تشدد ، <ref name=":1">{{حوالہ ویب|last=Reidy|first=Aisling|date=|title=The prohibition of torture|url=http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/HR%20handbooks/handbook06_en.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[یورپ د‏‏ی کونسل]]|pages=11, 13}}</ref> forced <ref name=":1"/> جبری بے گھر ہونے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1998|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> تباہ شدہ پنڈ ، <ref name="St. Martin's Press">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki|title=The Kurds: a people in search of their homeland|last=McKiernan|first=Kevin|date=2006|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-32546-6|edition=1st|location=New York|page=[https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki/page/130 130]|url-access=registration}}</ref><ref name="Univ Of Texas Press">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=caCDBAAAQBAJ|title=Kurdish awakening : nation building in a fragmented homeland|last=Neuberger|first=Benyamin|date=2014|publisher=Univ Of Texas Press|isbn=978-0-292-75813-1|editor-last=Bengio|editor-first=Ofra|location=[S.l.]|page=27}}</ref><ref name="Taylor and Francis">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ|title=The Kurdish question in Turkey: new perspectives on violence, representation, and reconciliation|last=Gunes|first=Cengiz|last2=Zeydanlioğlu|first2=Welat|date=2014|publisher=Taylor and Francis|isbn=978-1-135-14063-2|location=Hoboken|page=98}}</ref> من منی گرفتاریاں ، <ref name="autogenerated1">{{Cite report|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf}}</ref> تے لاپتہ ہونے یا قتل تو‏ں متعلق نيں کرد صحافی ، کارکن تے سیاست دان۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Pyz9fz6il38C|title=The Kurds of Turkey: killings, disappearances and torture|last=Whitman|first=Lois|date=1993|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-096-4|editor-last=Laber|editor-first=Jeri|location=New York}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TqXjX8ZSH6kC|title=Turkey : violations of free expression in Turkey.|last=Panico|first=Christopher|date=1999|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-226-5|location=New York|pages=37–8}}</ref> فروری 1999 دے پہلے دناں وچ ، پی دے رہنما عبداللہ اوکلان وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا سی [[نیروبی]] طرف ترک نیشنل انٹیلی جنس ایجنسی (ایم آئی ٹی) <ref>{{حوالہ ویب|title=Abdullah Öcalan’ı kim yakaladı? {{!}} GAZETE VATAN|url=http://www.gazetevatan.com/abdullah-ocalan-i-kim-yakaladi--188558-gundem/|accessdate=2020-06-28|website=www.gazetevatan.com}}</ref> تے ترکی، انہاں نے قید وچ رہندا اے جتھ‏ے اُتے لے جایا.<ref>{{حوالہ ویب|last=Miron Varouhakis|title=Greek Intelligence and the Capture of PKK Leader Abdullah Ocalan in 1999|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf|website=cia.gov|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304080848/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf}}</ref> پہلی شورش یکم ستمبر 1999 تک جاری رہی <ref name="security"/><ref name="ceasefires"/> جدو‏ں پی دے کے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا۔ بعد وچ یکم جون 2004 نو‏‏ں مسلح تنازعہ دوبارہ شروع کيتا گیا ، جدو‏ں پی دے کے نے اپنی جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref name="jamestown">{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494|title=PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref><ref name="ataa"/> 2011 دے موسم گرما دے بعد ، وڈے پیمانے اُتے دشمنیاں دے دوبارہ شروع ہونے دے بعد ، تنازعہ تیزی تو‏ں پرتشدد ہوگیا۔ 2013 وچ ، ترک حکومت نے اوجلان دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ بنیادی طور اُتے خفیہ مذاکرات دے بعد ، ترک ریاست تے پی دے کے دونے نے وڈی حد تک کامیاب جنگ بندی کيتی۔ 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، اوجلان نے "مسلح جدوجہد دے خاتمے" تے امن مذاکرات دے نال جنگ بندی دا اعلان کيتا۔ <ref name="Ceasefire and peace">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|title=PKK leader calls for ceasefire in Turkey|publisher=Al Jazeera|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130321170659/http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|archivedate=21 March 2013}}</ref> 25 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ، تنازعہ اک بار فیر شروع ہويا جدو‏ں [[شام|شام]] وچ روزاجا - اسلام پسند تنازعہ وچ ترکی د‏‏ی شمولیت تو‏ں پیدا ہونے والی کشیدگی دے دوران <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Jul-25/308262-kurdish-pkk-declares-end-to-truce-after-turkey-airstrikes-statement.ashx|title=PKK declares Turkey truce dead after airstrikes|website=The Daily Star Newspaper|location=Beirut, Lebanon|accessdate=3 August 2015}}</ref> ترک فضائیہ نے عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيتی۔ تشدد د‏‏ی بحالی دے نال ، سیکڑاں کرد شہری ہلاک تے انسانی حقوق د‏‏ی بے شمار پامالیاں ہوئیاں ، جنہاں وچ تشدد ، عصمت دری تے املاک د‏‏ی وسیع تباہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="turkeyhrw">{{حوالہ ویب|title=Turkey: Events of 2016|url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/turkey|publisher=Human Rights Watch}}</ref> ترک حکا‏م نے متعدد کرد اکثریت‏ی شہراں دے کافی حصے تباہ کردتے نيں جنہاں وچ [[دیار بکر|دیار باقر]] ، [[شرناق|ارنک]] ، [[ماردین|مردین]] ، [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] ، [[نصیبین|نوسائبن]] تے [[یوکسیکووا|یکسیکووا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|date=February 2017|quote=Some of the most extensively damaged sites are Nusaybin, Derik and Dargeçit (Mardin); Sur, Bismil and Dicle (Diyarbakır); and Cizre and Silopi (Şırnak).}}</ref> == پس منظر == [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] خلاف کرد بغاوتاں دو صدیاں تو‏ں پِچھے نيں لیکن جدید تنازعہ خلافت دے خاتمے دا اے ۔ [[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید دوم دے]] دورِ حکومت وچ ، جو [[خلافت|خلیفہ]] دے نال نال [[سلطان]] وی سن ، کرد خلیفہ دے وفادار رعایا سن تے 1924 وچ [[خلافت|خلافت دے]] خاتمے دے بعد [[جمہوریہ|سیکولر جمہوریہ]] دا قیام وسیع پیمانے اُتے ناراضگی دا باعث بنیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Longing fir the Lost Caliphate: A Transregional History|last=Hassan|first=Mona|publisher=Princeton University Press|page=169}}</ref> ترک قوم پرست ریاست دے قیام تے ترکی د‏‏ی شہریت نے صدیاں پرانے ''[[باجرہ|باجرا دے]]'' نظام دا خاتمہ کيتا ، جس نے عثمانی سلطنت دے مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں اک متحدہ مسلم شناخت دے تحت متحد کردتا سی۔ سابقہ سلطنت دے متنوع مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں نو تشکیل دتی جانے والی سیکولر ترک ریاست ترک سمجھدی سی ، جو آزاد کرد یا اسلامی قومی شناخت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی سی۔ انہاں بھوکمپیی تبدیلیاں دا اک نتیجہ ترکی دے کرد آبادی والے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ بغاوتاں دا اک سلسلہ سی ، جس وچ 1925 وچ بے دردی تو‏ں دبے ہوئے شیخ سید بغاوت وی شامل سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Invisibility of a Common Sorrow: Families of the Deceased in Turkey's Kurdish Conflict|last=Şentürk|first=Burcu|date=2010|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-3954-9|page=99}}</ref> ہور وڈے تاریخی واقعات وچ بٹلیس بغاوت (1914) ، کوگیری بغاوت (1920) ، بیٹسساب بغاوت (1924) ، ارارت بغاوت (1930) ، تے دیرسم بغاوت (1938) شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[کردستان ورکرز پارٹی]] (پی دے کے) د‏‏ی بنیاد [[عبد اللہ اوجلان]] نے 1974 وچ رکھی سی۔ ابتدا وچ اک مارکسی – لیننسٹ تنظیم ، اس نے قدامت پسند کمیونزم نو‏‏ں ترک کردتا تے کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی حقوق تے ثقافتی خودمختاری دا پروگرام اپنایا۔ 1978 تو‏ں 1980 دے درمیان ، پی دے کے نے انہاں مقاصد تک ترک ریاست دے نال محدود شہری جنگ وچ مصروف رہیا۔ اس تنظیم نے خود نو‏‏ں تنظیم نو دے بعد 1980 د‏‏ی ترکی بغاوت دے بعد 1980 تے 1984 دے درمیان تنظیمی ڈھانچہ شام منتقل کردتا۔ پینڈو علاقےآں وچ جاری شورش 1984 تے 1992 دے درمیان رہی۔ پی دے کے نے 1993 تو‏ں 1995 دے درمیان تے 1996 تے 1999 دے درمیان شہری جنگ شامل کرنے دے لئی اپنی سرگرمیاں بدلا۔ اس جماعت دے رہنما نو‏‏ں کینیا وچ 1999 دے اوائل وچ ، سی آئی اے د‏‏ی حمایت تو‏ں پھڑیا گیا سی۔ 1999 وچ یک طرفہ طور اُتے اعلان کردہ امن اقدام دے بعد ، پی دے نے 2004 وچ ترک فوجی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں تنازعہ دوبارہ شروع کيتا۔ 1974 دے بعد تو‏ں ایہ ترقی پذیر ، موافقت پذیر ، تے اک میٹامورفوسس تو‏ں گزرنے دے قابل ہوچکيا اے ، <ref name="Joost">{{حوالہ رسالہ|last1=Jongerden|first1=Joost|title=PKK|url=http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf|journal=CEU Political Science Journal|volume=3|issue=1|pages=127–132}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325153604/http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf |date=2009-03-25 }}</ref> جو اس د‏ی بقا دا بنیادی عنصر بن گیا۔ ایہ آہستہ آہستہ اک مٹھی بھر سیاسی طلباء تو‏ں اک متحرک تنظیم وچ ودھ گیا سی۔ [[صدام حسین|صدام حسین دے]] خلاف عراق وچ 1991 د‏‏ی ناکا‏م بغاوتاں دے بعد ، اقوام متحدہ نے عراق دے کرد علاقےآں اُتے نو فلائی زون قائم کردتے ، تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں حقیقت وچ آزادی دلائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|title=Security Council resolution 688 (1991) on the situation between Iraq and Kuwait|publisher=Federation of American Scientists|accessdate=17 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720220153/http://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|archivedate=20 July 2015}}</ref> پی دے کے نو‏‏ں ترکی تے امریکا دے وچکار معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے لبنان تے شام تو‏ں پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ پی دے کے نے اپنے تربيت‏ی کیمپ قندیل پہاڑاں وچ منتقل کردتے تے اس دے نتیجے وچ ترکی نے پی دے کے نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ آپریشن اسٹیل (1995) تے آپریشن ہتھوڑا (1997) دے نال جواب دتا۔ 1992 وچ کرنل کمل یلماز نے اعلان کيتا کہ محکمہ اسپیشل وارفیئر ( کاؤنٹر گوریلا د‏‏ی نشست) ہن وی پی دے کے دے خلاف تنازعہ وچ سرگرم ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ نے ترکی دے لئی انسانی حقوق دے طریقےآں تو‏ں متعلق اپنی 1994 د‏‏ی ملکی رپورٹ وچ کاؤنٹر گوریلا دے ملوث ہونے دے خدشےآں تو‏ں دوچار کيتا۔ انسداد گوریلا یونٹ انسانی حقوق د‏‏ی سنگین پامالیاں وچ ملوث سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|accessdate=22 December 2008|title=Turkey|website=[[Country Report on Human Rights Practices]]|year=1994|quote=Human rights groups reported the widespread and credible belief that a counterguerrilla group associated with the security forces had carried out at least some 'mystery killings.'|last=U.S. Department of State|publisher=[[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811042233/http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|archivedate=11 August 2011|authorlink=U.S. Department of State}}</ref> اوجلان نو‏‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں [[کینیا]] وچ گرفتار کيتا گیا سی ، جس وچ مبینہ طور اُتے سی آئی اے دے ایجنٹاں نو‏‏ں یونانی سفارتخانے دے تعاون دے نال شامل کيتا گیا سی ، جس دے نتیجے وچ اس دا ترک حکا‏م نو‏‏ں تبادلہ ہويا سی۔ اک مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی ، لیکن اگست 2002 وچ ترکی وچ سزائے موت ختم ہونے اُتے اس سزا نو‏‏ں عمر بھر د‏‏ی ودھدی ہوئی قید وچ تبدیل کردتا گیا۔ 2003 وچ عراق اُتے حملے دے بعد ، عراقی فوج دے بیشتر اسلحہ عراقی کرد [[پیشمرگہ|پشمرگہ]] ملیشیا دے ہتھو‏ں وچ [[پیشمرگہ|آگئے]] ۔ پشمرگہ عراقی کردستان د‏‏ی دفاعی فوج بن گیا تے ترکی دے ذرائع دا دعوی اے کہ اس دے بوہت سارے ہتھیار دوسرے کرد گروہاں جداں پی دے کے تے پی جے اے اے دے (اک پی دے کے آف شورٹ جو ایرانی کردستان وچ سرگرم عمل نيں) دے ہتھو‏ں وچ داخل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ عراق دے کردستان دے علاقے اُتے ترک حملےآں دا ایہ بہانہ رہیا ا‏‏ے۔ جون 2007 وچ ، ترکی نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دے 3000 تو‏ں زیادہ جنگجوواں دا تخمینہ لگایا سی۔ <ref>[http://www.debka.com/headline.php?hid=4284 NATO Sec-Gen arrives in Ankara to urge restraint against Iraq-based PKK rebels], DEBKAfile. 15 June 2007.</ref> == تریخ == === شروعات === 1977 وچ ، کلاان د‏‏ی قیادت وچ اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے ترکی وچ کرد شناخت دے بارے وچ اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس گروپ وچ ، جو اپنے آپ ''کو کردستان دے انقلابی'' کہلاندا اے ، اس وچ علی حیدر کیتن ،جمیل بائیک ، ہاکی کیر تے کمل پیر وی شامل سن ۔ <ref name="PK 1995"/> اس گروپ نے 1974 <ref name="security">{{حوالہ ویب|title=Partiya Karkeran Kurdistan [PKK]|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/pkk.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=23 July 2013}}</ref> کرد حقوق دے لئی اک مہم شروع کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ جمیل بائیک نو‏‏ں عرفہ ، کمل پیر نو‏‏ں موس ، ہاکی کیر نو‏‏ں باتمان ، تے علی حیدر کیتن نو‏‏ں تونسیلی بھیجیا گیا سی۔ اس دے بعد انہاں نے طلبا تنظیماں دا آغاز کيتا جس نے مقامی کارکناں تے کساناں تو‏ں کرد حقوق دے بارے وچ گل کيتی۔ 1977 وچ ، سیاسی سرگرمیاں دا اندازہ کرنے دے لئی اک اسمبلی دا انعقاد کيتا گیا۔ اس اسمبلی وچ مختلف پس منظر دے 100 افراد تے ہور کھبے بازو د‏‏ی تنظیماں دے متعدد نمائندے شامل سن ۔ 1977 دے موسم بہار وچ ، عبد اللہ عقلان نے عوام نو‏‏ں کرد مسئلے تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی [[ارارات|ماؤنٹ ارارات]] ، [[ارض روم|ایرزورم]] ، تونسیلی ، [[الازیغ|ایلازگ]] ، [[غازی انتیپ|انٹیپ]] تے ہور شہراں دا سفر کيتا۔ اس دے بعد ترکی د‏‏ی حکومت نے اس تنظیم دے خلاف کریک ڈاؤن کيتا۔ 18 مارچ 1977 نو‏‏ں ، انکیپ وچ ہاکی کریر دا قتل کيتا گیا۔ اس عرصے دے دوران ، اس گروپ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی انتہائی ماہر تنظیم ، نیشنلسٹ [[نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی|موومنٹ پارٹی]] دے گرے بھیڑیاں نے وی نشانہ بنایا سی۔ کچھ مالدار کرد زمینداراں نے وی اس گروہ نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 18 مئی 1978 نو‏‏ں ہلیل آبگن نو‏‏ں مار ڈالیا ، جس دے نتیجے وچ ایرزورم ، ڈیرسم ، ایلازگ ، تے انٹیپ وچ کرداں د‏‏ی وڈی وڈی میٹنگاں ہوئی۔ <ref name="PK 1995"/> پی دے کے د‏‏ی بانی کانگریس 27 نومبر 1978 نو‏‏ں [[لیجہ، ترکی|لیس]] شہر دے [[لیجہ، ترکی|نواحی]] پنڈ فس وچ منعقد ہوئی۔ اس کانگریس دے دوران اوتھ‏ے موجود 25 افراد نے کردستان ورکرز پارٹی نو‏‏ں تلاش کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ترک ریاست ، ترکی دے سجے بازو دے گروہ ، تے کچھ کرد زمینداراں نے اس گروپ اُتے اپنے حملے جاری رکھے سن ۔ اس دے جواب وچ ، پی دے کے نے کھبے بازو د‏‏ی سجے بازو د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں (1978–1980) ترکی وچ کھبے بازو تے سجے بازو د‏‏ی جماعتاں دے وچکار لڑائی وچ ملوث ہونے دے بعد ، اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی مسلح ارکان نو‏‏ں ملازم بنایا ، <ref name="PK 1995">{{حوالہ ویب|url=http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|title=Abdullah Öcalan and the development of the PKK|publisher=Xs4all.nl|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215175054/http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|archivedate=15 December 2010}}</ref> دوران سجے بازو دے گرے وولفس ملیشیا ہلاک ہوگئے۔ 109 تے زخمی ہوئے 176 [[علوی شیعہ|علوی]] کرداں دے شہر [[قہرمان مرعش|قہرمان ماری]] in وچ 25 دسمبر 1978 نو‏‏ں جس وچ ماریا قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref name="david">A modern history of the Kurds, By David McDowall, page 415, at [https://books.google.com/books?id=1tarN6gfxX8C&pg=PA415&lpg=PA415&dq=Maras+Massacre&source=bl&ots=VugE6xVwFk&sig=_gQUK4y0PGbXNK5qjQNJC9lwUvc&hl=en&ei=B-4tTPyoC4OBlAf0pMnhCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBUQ6AEwADgK#v=onepage&q=Maras%20Massacre&f=false Google Books], accessed on 1 May 2011</ref> سمر 1979 وچ ، کلاان نے [[شام|شام]] تے [[لبنان|لبنان دا]] سفر کيتا جتھ‏ے انہاں نے شام تے [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] رہنماواں تو‏ں رابطے کیتے۔ 12 ستمبر 1980 نو‏‏ں ترک بغاوت دے بعد تے تمام سیاسی تنظیماں اُتے اک کریک ڈاؤن شروع کيتا گیا ، <ref name="Gil">Gil, Ata. "La Turquie à marche forcée," ''[[Le Monde diplomatique]]'', February 1981.</ref> جس دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 191 افراد مارے گئے تے ساڈھے دس لکھ افراد نو‏‏ں قید کيتا گیا ، <ref>''[[دی اکنامسٹ]]'' [https://www.economist.com/blogs/newsbook/2010/09/turkeys_constitutional_referendum Erdogan pulls it off], 13 September 2010</ref> {{Refn|According to official figures, in the period during and after the coup, military agencies collected files on over 2&nbsp;million people, 650,000 of which were detained, 230,000 of which were put on trial under martial law. Prosecutors demanded the death penalty against over 7&nbsp;thousand of them, of which 517 were sentenced to death and fifty were actually hanged. Some 400,000 people were denied passports and 30,000 lost their jobs after the new regime classified them as dangerous. 14,000 people were stripped of their Turkish citizenship and 30,000 fled the country as asylum seekers after the coup. Aside from the fifty people that were hanged, some 366 people died under suspicious circumstances (classified as accidents at the time), 171 were tortured to death in prison, 43 were claimed to have committed suicide in prison and 16 were shot for attempting to escape.<ref>''[[Today's Zaman]]'' [http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 1980 coup leader's defense arguments not legally sound] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 |date=20 January 2016}}, 21 March 2012.</ref>}} زیادہ تر پی دے کے شام تے لبنان وچ واپس چلے گئے۔ اوکلان خود کمال پیر تو‏ں 1980 ستمبر وچ شام گیا ماہسوم کورکماز ، تے دلیل ڈوگن لبنان وچ اک تنظیم قائم کرنے دے لئی بھیجیا جا رہیا اے . پی دے کے دے کچھ جنگجوواں نے مبینہ طور اُتے [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982]] وچ شام د‏‏ی طرف تو‏ں [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|لبنان جنگ]] وچ حصہ لیا سی۔ اس دے بعد دوسری پی دے کے پارٹی کانگریس دا انعقاد 20 تو‏ں 25 اگست 1982 تک شام دے [[درعا|دارالاماں]] ہويا۔ ایتھ‏ے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ ایہ تنظیم آزاد کرد ریاست دے قیام دے لئی اوتھ‏ے مسلح گوریلا جنگ شروع کرنے دے لئی ترکی واپس آجائے گی۔ ادھر ، انہاں نے جنگ وچ جانے دے لئی شام تے لبنان وچ گوریلا فوجاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، بوہت سارے پی دے کے رہنماواں نو‏‏ں ترکی وچ گرفتار کيتا گیا تے انہاں نو‏ں دیار باقر جیل بھیج دتا گیا۔ ایہ جیل زیادہ سیاسی احتجاج دا مرکز بن گیا۔ <ref name="PK 1995"/> ( ترکی وچ وی تشدد نو‏‏ں دیکھو # زیر حراست اموات ۔ ) دیار باقر جیل وچ ، پی دے کے دے ممبر مظلوم دوان نے 21 مارچ 1982 نو‏‏ں جیل وچ زیر علاج سلوک دے احتجاج وچ خود نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ فرحت کرٹے ، نیکمی عنن ، محمود زینگین تے ایریف انیک نے 17 مئی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مثال مانی۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پی دے کے ممبران کمل پیر ، ایم حری ڈرمو ، علی سائیک تے عاکف یلماز نے دیار باقر جیل وچ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|accessdate=29 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711133504/http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|archivedate=11 July 2011|title=Gundem-online.com}}</ref> کمل پیر 7 ستمبر نو‏‏ں ، ایم ہری ڈرمو ، 12 نو‏‏ں ، 15 نو‏‏ں عاکف یلماز ، تے 17 on نو‏‏ں علی آئیک د‏‏ی وفات پا گئے۔ 13 اپریل 1984 نو‏‏ں استنبول وچ 75 روزہ بھکھ ہڑتال شروع ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ ، چار قیدی- عبد اللہ میرل ، حیدر باشباغ ، فاتح اکا للمی ، تے حسن تلسی فوت ہوگئے۔ 25 اکتوبر 1986 نو‏‏ں ، تیسری کانگریس [[لبنان|لبنان دی]] [[وادی بقاع]] وچ منعقد ہوئی۔ نظم و ضبط د‏‏ی کمی ، تنظیم دے اندر ودھدی ہوئی داخلی تنقید تے سپلٹ گروپس ہتھ تو‏ں ہٹتے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ تنظیم کچھ داخلی نقاداں نو‏‏ں پھانسی اُتے لے گئی ، خاص طور اُتے سابق ممبران جو مارکسسٹ – لینن دے حریف تنظیم ٹیکوسن وچ شامل ہوئے سن ۔ تنظیم دے رہنما عبداللہ اسکلان نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ گوریلا فوج دے ذمہ دار رہنماواں اُتے سخت تنقید د‏‏ی تے دوسرےآں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح د‏‏ی قسمت تو‏ں خبردار کيتا ، جے اوہ حریف گروہاں وچ شامل ہوجاندے نيں یا احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں ، فوج د‏‏ی شکست تے مسلح تصادم د‏‏ی حقیقت تنظیم دے بنیادی مقصد گریٹر کردستان دے تصورات نو‏‏ں ختم کررہی سی۔ بدمعاش شراکت داراں ، مجرمانہ حکومتاں تے کچھ [[آمر|ڈکٹیٹراں]] ، جداں [[صدام حسین|صدام حسین ،]] جنھاں نے نسل کشی دے سلسلے وچ انفال مہم دے دوران مسعود بارزانی د‏‏ی کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے بارے وچ معلومات دے بدلے وچ انہاں نو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ سی ، دے نال تعاون نے اس تنظیم دے امیج نو‏‏ں داغدار کردتا سی۔ کانگریس دے دوران ، رہنماواں نے مسلح جدوجہد نو‏‏ں اگے ودھانے ، جنگجوواں د‏‏ی تعداد ودھانے تے ایچ آر دے نو‏‏ں تحلیل کرنے دا فیصلہ کيتا ، جسنو‏ں کردستان پاپولر لبریشن آرمی (اے آر جی کے) نے تبدیل کيتا۔ اک نويں قائم کردہ محسم کورکازاز اکیڈمی ، جو اک سیاسی تے فوجی انسٹرکشن اکیڈمی اے ، نے ہیلوی کیمپ دے ناں د‏‏ی جگہ لے لی ، تے اک نواں فوجی مسودہ قانون منظور کيتا گیا ، جس وچ ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں گوریلا فورسز دے پاس بھیجنے دا پابند کيتا گیا۔ <ref name="davidp1"/><ref name="natpol1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=6vYtCgAAQBAJ&pg=PA137&lpg=PA137&dq=third+congress+pkk+criticism+1986#v=onepage&q=third%20congress%20pkk%20criticism%201986&f=false|title=Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue|last=Casier|first=Marlies|last2=Jongerden|first2=Joost|date=2010-09-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-93867-2|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=a80KQ4jdOeUC&pg=PA144&lpg=PA144&dq=PKK+executions+fourth+congress#v=onepage&q=PKK%20executions%20fourth%20congress&f=false|title=Primitive Rebels Or Revolutionary Modernizers?: The Kurdish National Movement in Turkey|last=White|first=Paul J.|date=2000|publisher=Zed Books|isbn=978-1-85649-822-7|language=en}}</ref> تیسری کانگریس دے دوران جو فیصلے ہوئے سن ، انھاں نے پی دے کے نو‏‏ں لیننسٹ تنظیم تو‏ں اک ایسی تنظیم وچ تبدیل کردتا جس وچ عبداللہ اوجلان نے تمام طاقت تے خصوصی مقام حاصل کيتا ، ناں نہاد انڈرلک (قیادت)۔ عبداللہ اوجلان نے دوسرے رہنماواں جداں مرات کارائلن ، جمیل بائیک تے ڈوران اوجلان تو‏ں اقتدار سنبھالنے د‏‏ی کچھ وجوہات ودھدی ہوئی داخلی تنازعات تے اسنو‏ں روکنے وچ تنظیم د‏‏ی عدم اہلیت د‏‏ی سی۔ مائیکل گنٹر دے مطابق ، اقتدار اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ، عبد اللہ کلاان نے کئی حریف پی دے کے ممبراں دے خلاف مبینہ طور اُتے اک بربریت برپا کيت‏ی سی ، انھاں سزائے موت دینے دا حکم دینے تو‏ں پہلے انھاں غدار ہونے دا اعتراف کرنے تے انہاں نو‏ں مجبور کرنے اُتے مجبور کيتا سی۔ ابراہیم حلیق ، مہمت علی سیٹنر ، مہمت رزلٹ آلٹینوک ، صائم اسکوین ، آتین یلدریم تے صباحتین علی کچھ متاثرین سن ۔ 2006 دے آخر وچ ، عبد اللہ اکلان نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنی کتاب وچ دسیا کہ پی دے کے دے پہلے اعلیٰ فوجی کمانڈر ، محسم کورکاز ، تے اک اعلیٰ عہدے اُتے کمانڈر انجین سینسر ، دونے ممکنہ طور اُتے داخلی تنازعات دے نتیجے وچ ہی ہلاک ہوگئے تے قصورواراں نو‏‏ں بیان کيتا۔ "گینگ"۔ اُتے ، انہاں لیک د‏‏ی اطلاعات وچ کلاان د‏‏ی آمرانہ شخصیت دا انکشاف ہويا اے جس نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ہی اختلاف نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبانے تے مخالفین نو‏‏ں بری طرح ختم کيتا سی۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، پی دے کے دے سٹھ تک ممبراں نو‏‏ں 1986 وچ پھانسی دتی گئی سی ، انہاں وچ محسم کورکاز وی شامل سی ، جس دا خیال اے کہ اسنو‏ں 28 مارچ 1986 نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ 1980 تے 1990 دے درمیان ، تنظیم نے شکست خوراں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں سویڈن وچ ، دو نیدرلینڈ وچ ، تن جرمنی وچ تے اک ڈنمارک وچ قتل کيتا۔ <ref name="natpol1"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=PKK'ya Dayatılan Tasfiyecilik ve Tasfiyeciligin Tasfiyesi|last=Öcalan|first=Abdullah|year=2006|isbn=|location=Turkey|pages=365}}</ref> 1990 وچ ، چوتھ‏ی کانگریس دے دوران ، PKK نے دباؤ تے تنقید دے تحت جبری فوجی شمولیت ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، جو فوجی مسودہ قانون اس نے تیسری کانگریس دے دوران نافذ کيتا سی۔ کچھ ممبراں نے شہریاں اُتے حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ وی کيتا جس نے مبینہ طور اُتے عام شہریاں اُتے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کردتا۔ اس تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے حمای‏تی اڈے دے مطالبات تے تنقید نو‏‏ں وی مدنظر رکھنے د‏‏ی کوششاں نے کچھ کرداں وچ اس د‏ی مقبولیت ودھانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ اسٹینٹن دے مطابق ، PKK دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ممکنہ طور اُتے حکومت نو‏‏ں کچھ کرد شہریاں دے خلاف [[دہشت گردی]] دے استعمال دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، متعدد تبدیلیاں دے باوجود ، تنظیم عام شہریاں اُتے پرتشدد حملےآں نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی تے حکومت دے خلاف [[دہشت گردی]] نو‏‏ں اپنے ہتھیاراں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال کردی رہی۔ <ref name="civtar1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&pg=PA196&lpg=PA196&dq=PKK+fourth+congress#v=onepage&q=PKK%20fourth%20congress&f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|last=Stanton|first=Jessica A.|date=2016-09-26|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-72059-2|language=en}}</ref> === پہلی شورش === ==== 1984–1993 ==== [[فائل:OHAL.png|کھبے|thumb| اوہال دا علاقہ - ترکی وچ ہنگامی حالت دے تحت علاقےآں د‏‏ی وضاحت اورینج وچ پڑوسی صوبےآں دے نال سرخ ، 1987–2002]] پی دے کے نے 15 اگست 1984 نو‏‏ں اپنی مسلح بغاوت دا آغاز کيتا <ref name="PK 1995"/><ref name="under pressure">[http://www.rferl.org/content/article/1060741.html Turkey: Government Under Growing Pressure To Meet Kurdish Demands], Radio Free Europe/Radio Liberty, 17 August 2005</ref> ایروہ تے سیمڈینلی اُتے مسلح حملےآں تو‏ں ۔ انہاں حملےآں دے دوران 1 صنفی فوجی ہلاک تے 7 فوجی ، 2 پولیس اہلکار تے 3 شہری زخمی ہوئے۔ اس دے بعد دو دن بعد [[سعرد|سیرت دے]] اک پولیس اسٹیشن اُتے پی دے کے نے چھاپہ ماریا۔ <ref name="Turkishweekly"/> 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، صدر [[تورگوت اوزال|ترگت اوزال]] نے پی دے کے دے نال گل گل اُتے اتفاق کيتا ، 1991 د‏‏ی خلیج جنگ دے واقعات نے خطے د‏‏ی جغرافیائی سیاسی حرکیات نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ ازال ، خود ادھا کرد دے علاوہ ، بوہت گھٹ ترک سیاست دان امن عمل وچ دلچسپی رکھدے سن ، تے نہ ہی اوہ خود پی دے کے دے اک حصے تو‏ں زیادہ سن ۔ <ref>en.internationalism.org, 10 April 2013, [http://en.internationalism.org/icconline/201304/7373/internationalism-only-response-kurdish-issue Internationalism is the only response to the Kurdish issue]</ref> فروری 1991 وچ ، اوزال د‏‏ی صدارت دے دوران ، کرد موسیقی د‏‏ی ممانعت منسوخ کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires|last=Orhan|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=183}}</ref> اُتے ، 1992 وچ ، ترکی ، جس نے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے کردستان ڈیموکریٹک پارٹی تے پیٹریاٹک یونین آف کردستان د‏‏ی حمایت حاصل سی ، نے 9 اکتوبر تے یکم نومبر دے درمیان اک شمالی سرحدی آپریشن ، پی دے کے دے خلاف 300،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں دے استعمال دے تحت ، آپریشن شمالی عراق دا آغاز کيتا۔ عراقی سرحد عبور کرنے والے 20،000 تو‏ں زیادہ ترک فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہزاراں مقامی پشمرگاں نے شمالی عراق تو‏ں 10،000 پی دے کے گوریلاں نو‏‏ں بھگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بھاری جانی نقصان دے باوجود ، پی دے کے شمالی عراق وچ اپنی موجودگی برقرار رکھنے وچ کامیاب رہی تے پی دے کے تے دے آر جی دے وچکار فائر فائر معاہدہ طے پا گیا۔ 1993 وچ ، اوزال نے سابق وزیر خزانہ عدنان کهویسی تے ترکی دے جنرل کمانڈر جنڈرمری ، ایریف بٹلیس دے نال امن منصوبےآں اُتے کم کرنا شروع کيتا۔ === یکطرفہ فائر فائر 1993 === مذاکرات دے نتیجے وچ پی دے کے نے 17 مارچ 1993 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی د‏‏ی ۔ جلال طالبانی دے ہمراہ ، کلاان نے کہیا کہ پی دے کے ہن ترکی تو‏ں تقسیم نئيں بلکہ امن ، <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan|last=Özcan|first=Ali Kemal|date=2012-10-12|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-134-21130-2|location=|pages=205|language=en}}</ref> ترکی وچ کرداں دے لئی جمہوری ریاست دے فریم ورک دے تحت گل گل تے آزاد سیاسی کارروائی دا خواہاں ا‏‏ے۔ اس وقت ترکی دے وزیر اعظم [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] نے پی دے کے تو‏ں مذاکرات کرنے تو‏ں انکار کردتا سی ، لیکن ایہ وی دسیا اے کہ جبری طور اُتے ملحق کرداں دے بارے وچ غلط انداز سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Chronology for Kurds in Turkey|url=https://www.refworld.org/docid/469f38e91e.html|accessdate=2020-07-27|website=Refworld|language=en}}</ref> لبنان دے بریلییاس وچ پریس کانفرنس وچ متعدد کرد سیاست داناں نے جنگ بندی تے کیمل برکائے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) دے احمد ترکی وی موجود سن ۔ پی دے کے دے فائر بندی دے اعلامیے نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے ، عزال قومی سلامتی کونسل دے اگلے اجلاس وچ کرد نواز اصلاحات دے اک وڈے پیکیج د‏‏ی تجویز کرنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 17 اپریل نو‏‏ں صدر د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اجلاسنو‏ں ملتوی کردتا گیا ، تے منصوبے کدی پیش نئيں کیتے گئے۔ <ref>Michael M. Gunter, "Turgut Özal and the Kurdish question", in Marlies Casier, Joost Jongerden (eds, 2010), ''Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue'', Taylor & Francis, 9 August 2010. pp. 94–5</ref> 19 مئی 1993 وچ [[قولب، ترکی|کولپ]] <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance|last=Gunes|first=Cengiz|date=2013-01-11|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-136-58798-6|location=|pages=133|language=en}}</ref> وچ ترک فوج د‏‏ی طرف تو‏ں پی دے کے اُتے حملہ کرنے دے بعد جنگ بندی دا خاتمہ ہويا تے 24 مئی نو‏‏ں پی دے کے نے ترک فوج دے اک قافلے اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ۔ پی دے کے دے سابق کمانڈر علمدین ساکک نے دسیا کہ ایہ حملہ دوؤالالما گربو د‏‏ی بغاوت دے منصوبےآں دا اک حصہ سی۔ <ref name="TZ">{{حوالہ ویب|website=[[Today's Zaman]]|date=6 November 2012|url=http://www.todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|title=Secret witness reveals identity, shady ties between PKK and Ergenekon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106220050/http://todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|archivedate=6 November 2012}}</ref> 8 جون 1993 نو‏‏ں ، اوجلان نے پی دے کے دے ذریعہ جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref>Özcan, Ali Kemal (2012),p.206</ref> === شورش 1993–1994 === [[تانسو چیلر]] د‏‏ی [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] تے پریمیئر شپ دے نويں ایوان صدر دے تحت ، کیسل پلان (تشدد دا استعمال کردے ہوئے کرد سوال نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کسی وی طرح تو‏ں تے ہر طرح تو‏ں استعمال کرنے دے لئی) ، جس د‏‏ی ازال نے مخالفت کيت‏ی سی ، نافذ کيتا گیا سی ، تے امن عمل ترک کردتا گیا سی۔ <ref name="TIHV">{{Cite report|title=1998 Turkey Human Rights Report|url=http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205022400/http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archivedate=5 February 2009|publisher=[[Human Rights Foundation of Turkey]]}}</ref> کچھ صحافی تے سیاست دان ایہ کہندے نيں کہ ازال د‏‏ی موت (مبینہ طور اُتے زہر دے ک‏ے) انہاں د‏‏ی امن کوششاں د‏‏ی حمایت کرنے والی متعدد سیاسی تے فوجی شخصیتاں دے قتل دے نال نال ، 1993 وچ امن منصوبےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک خفیہ فوجی بغاوت دا اک حصہ سی۔ پی دے کے د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرنے دے لئی ترک فوج نے 1992 تے 1995 دے درمیان انسداد شورش د‏‏ی نويں حکمت عملیاں دا آغاز کيتا۔ باغیاں نو‏‏ں آپریشن دے اک لاجسٹک اڈے تو‏ں محروم کرنے تے مبینہ طور اُتے پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے والے مقامی لوکاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی فوج نے پینڈو علاقےآں د‏‏ی غیر جنگلات د‏‏ی تے 3،000 تو‏ں ودھ کرد دیہات نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 2 &nbsp; لکھ مہاجرین۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دیہاتاں نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا سی ، لیکن دوسرے دیہاتاں نو‏‏ں جلایا گیا ، بمباری کيتی گئی یا سرکاری فوج نے گولہ باری د‏‏ی تے کئی پورے دیہاتاں نو‏‏ں ہويا تو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کچھ پنڈ تباہ یا خالی کردتے گئے سن ، بوہت سارے دیہات نو‏‏ں ترک حکومت کیت‏‏ی طرف لیایا گیا سی ، جس نے مقامی کساناں تے چرواہاں نو‏‏ں ویلج گارڈز وچ شامل ہونے دے لئی تنخواہاں د‏‏ی پیش کش کيت‏ی سی ، جو PKK نو‏‏ں انہاں پنڈ وچ کم کرنے تو‏ں رکدا سی ، جدو‏ں کہ اوہ دیہات جنہاں تو‏ں انکار کردتا گیا سی فوج دے ذریعہ خالی کيتا گیا۔ انہاں حرباں نے شہراں تے دیہاتاں تو‏ں باغیاں نو‏‏ں پہاڑاں وچ کھڑا کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، حالانکہ انہاں وچ ہن وی اکثر حکومت‏ی حامی دیہات اُتے انتقامی کارروائی کيت‏‏ی جاندی اے ، جس وچ عام شہریاں اُتے حملے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ === یکطرفہ فائر بندی 1995–1996 === دسمبر 1995 وچ ، پی دے کے نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات تو‏ں پہلے ، دوسری یکطرفہ جنگ بندی دا اعلان کيتا ، سوچیا کہ نويں ترک حکومت نو‏‏ں پی دے کے تے ترکی دے وچکار تنازعہ دے بارے وچ زیادہ پرامن انداز دے اظہار دے لئی وقت دے گا۔ جنگ بندی دے دوران ، سیاسی تے سول سوسائٹی نے تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت وچ متعدد امن اقدامات دا اہتمام کيتا۔ لیکن مئی 1996 وچ ، عبداللہ اسکلان نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش [[دمشق]] وچ ہوئی تے ايس‏ے سال جون وچ ترک فوج نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دا پِچھا کرنا شروع کيتا۔ <ref name=":6">Gunes, Cengiz (2013), p.134</ref> پی دے کے نے 16 اگست 1996 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے ، ایہ ذکر کيتا کہ اوہ ہن وی سیاسی حل دے طور اُتے امن مذاکرات دے لئی تیار ا‏‏ے۔ === شورش 1996–1999 === پر ، تنازعہ دا اہ‏م موڑ <ref name="hurriyet">''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=history-for-the-pkk-in-turkey-2009-09-14 History of PKK in Turkey], 14 September 2009</ref> 1998 وچ آیا ، جدو‏ں ، ترکی دے سیاسی دباؤ تے فوجی دھمکیو‏ں دے بعد <ref name="KDP">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA4227&lpg=PA4227&dq=#v=onepage&q&f=false|title=Europa World Year Book 2004 (page 4227)|last=Group|first=Taylor Francis|year=2004|isbn=978-1-85743-255-8|access-date=15 April 2011}}</ref> ، پی دے کے دے رہنما ، عبد اللہ اوجلان نو‏‏ں شام چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جتھ‏ے اوہ ستمبر تو‏ں جلاوطنی وچ سن ۔ 1980۔ اوہ پہلے [[روس|روس گیا]] ، فیر [[اطالیہ|اٹلی]] تے یونان گیا۔ بالآخر اسنو‏ں [[کینیا|کینیا دے]] [[نیروبی]] وچ یونانی سفارت خانے لیایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں ایم ای ٹی - [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] مشترکہ آپریشن وچ ہوائی اڈے اُتے گرفتار کيتا گیا تے ترکی لیایا گیا ، جس دے نتیجے وچ کرداں نے دنیا بھر وچ وڈے مظاہرے کیتے ۔ برلن وچ اسرائیلی قونصل خانے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے تن کرد مظاہرین نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں عبداللہ اسکلان د‏‏ی گرفتاری وچ اسرائیلی دے مبینہ ملوث ہونے دے خلاف احتجاج کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.news24.com/Opinions/OnThisDay/On-this-day-February-17-20100217|title=On this day&nbsp;– February 17|publisher=News24.com|date=17 February 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> اگرچہ کلاان اُتے گرفتاری نے تیسری جنگ بندی دا خاتمہ کيتا جس دا اعلان جولان نے یکم اگست 1998 نو‏‏ں اعلان کيتا سی ، <ref name="ceasefires"/> پی دے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا جو 2004 تک جاری رہے گا۔ <ref name="security"/> === یکطرفہ فائر بندی 1999–2003 === [[فائل:Flag of Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê.svg|thumb| KADEK پرچم]] [[فائل:Flag of Kongreya Gelê Kurdistanê.svg|thumb| کانگرا - جیل پرچم]] یک طرفہ جنگ بندی دے بعد پی دے کے نے ستمبر 1999 وچ اعلان کردہ ، انہاں دیاں فوجاں جمہوریہ ترکی تو‏ں پوری طرح پِچھے ہٹ گئياں تے عراق دے قندیل پہاڑاں وچ نويں اڈے قائم کردتے <ref name="Turkishweekly"/> تے فروری 2000 وچ انہاں نے جنگ دے باضابطہ خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref name="KDP"/> اس دے بعد ، پی دے کے نے کہیا کہ اوہ اپنے مقاصد دے حصول دے لئی پرامن طریقے استعمال کرنے دے لئی اپنی حکمت عملی نو‏‏ں تبدیل کريں گا۔ اپریل 2002 وچ پی دے کے نے اپنا ناں تبدیل کرکے ''KADEK'' (کردستان فریڈم اینڈ ڈیموکریسی کانگریس) رکھ دتا ، دعویٰ کيتا کہ پی دے نے اپنا مشن پورا کيتا اے تے ہن اوہ مکمل طور اُتے سیاسی تنظیم دے طور اُتے اگے بڑھاں گے۔ <ref name="ataa"/> اکتوبر 2003 وچ KADEK نے اپنی تحلیل دا اعلان کيتا تے اک نويں تنظیم تشکیل دینے دا اعلان کيتا: ''کانگرا-جیل'' (کردستان پیپلز کانگریس)۔ مذاکرات دے لئی پی دے کے د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں ترک حکومت نے نظرانداز کردتا ، <ref name="ataa">{{حوالہ ویب|url=http://www.ataa.org/reference/pkk/pkk.html|title=PKK/KONGRA-GEL and Terrorism|publisher=Ataa.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> جس نے دعوی کيتا اے کہ کانگرا - جی ای ایل نے 1999–2004 دے عرصہ وچ وی مسلح حملے جاری رکھے ، حالانکہ اس پیمانے اُتے ستمبر 1999 تو‏ں پہلے د‏‏ی طرح نئيں سی۔ انہاں نے کنگرا - جیل نو‏‏ں وی کرد فسادات دا ذمہ دار ٹھہرایا جو اس دوران ہوئے۔ <ref name="Turkishweekly">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|title=Chronology of the Important Events in the World/PKK Chronology (1976–2006)|website=Turkish Weekly|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006073753/http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|archivedate=6 October 2010}}</ref> پی دے کے دا کہنا اے کہ انہاں نے صرف اپنا دفاع کيتا کیونجے انہاں دا دعوی اے کہ ترک فوج نے شمالی عراق وچ وی انہاں دے ٹھکانےآں دے عسکریت پسنداں دے خلاف لگ بھگ 700 چھاپے مارے۔ <ref name="under pressure"/> اس دے علاوہ، کونگرا جیل فائر بندی دے باوجود، دوسرے گروپاں اپنی مسلح سرگرمیاں، جاری PSK مثال دے طور پر، انہاں د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہونے د‏‏ی PKK جنگجوواں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی فائر بندی نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی.<ref>{{حوالہ ویب|title=PŞK KDP PARTİYA ŞOREŞA KÜDİSTAN (KÜRDİSTAN DEVRİM PARTİSİ)|url=http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&alt=pshk|accessdate=2011-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626100153/http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&alt=pshk|archivedate=26 June 2015}}</ref> اس مدت دے دوران کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے اے) د‏‏ی تشکیل بنیاد پرست کانگرا جی ای ایل دے کمانڈراں نے کيت‏ی سی ، جو فائر بندی تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ اسکالان اُتے قبضہ دے بعد دا عرصہ ترک حکومت نے ترک حزب اللہ (کرد حزب اللہ) دے خلاف وڈے وڈے کریک ڈاؤن آپریشن شروع کرنے دے لئی استعمال کيتا سی ، 1998 وچ 130 دے مقابلے وچ 2000 وچ حزب اللہ دے 3 ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی ، تے اس گروپ دے رہنما حیسین ویلیو اولو نو‏‏ں 13 جنوری نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ 2000.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf|title=Turkey Country Assessment|accessdate=15 April 2011|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024728/http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf}}</ref><ref name="turkishweekly">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|archivedate=2 January 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=McGregor|first=Andrew|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4713&tx_ttnews%5BbackPid%5D=167&no_cache=1|title=The Jamestown Foundation: The Shaykh Said Revolt and Ankara's Return to the Past in its Struggle with the Kurds|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> جنگ دے اس مرحلے دے دوران پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار لڑائی دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 145 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|accessdate=14 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207165941/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|archivedate=7 February 2011|title=Armed Conflicts Report}}, March 2003</ref> 2002 وچ [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اے دے پارٹی دے]] اقتدار وچ آنے دے بعد ، ترک ریاست نے کرد بولی تے سبھیاچار اُتے پابندیاں نو‏‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ 2003 تو‏ں 2004 تک کانگرا-جی ای ایل دے اندر اقتدار د‏‏ی جدوجہد اک اصلاح پسند ونگ دے وچکار ہوئی سی جو تنظیم نو‏‏ں مکمل طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک کروانا چاہندا سی تے اک روايتی ونگ جو تنظیم چاہندا سی کہ اوہ اک بار فیر اپنی مسلح شورش دا آغاز کرے۔ <ref name="Turkishweekly"/><ref name="Cemil Bayik">[http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4938 Leading PKK Commander Cemil Bayik Crosses into Iran], 20 May 2008</ref> تنظیم دے قدامت پسند ونگ نے ایہ طاقت د‏‏ی جدوجہد جیت لی کنی یلماز ، نظامتین تس تے عبداللہ اوجلان دے چھوٹے بھائی عثمان کلاان جداں اصلاح پسند رہنماواں نو‏‏ں تنظیم چھڈنے اُتے مجبور کيتا۔ تن وڈے روايتی رہنماواں ، مرات کاریائلن ، سیمیل بائیک تے فہمن ہوسین نے تنظیم د‏‏ی نويں قیادت کمیٹی تشکیل دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|title=New PKK Leadership Takes Over Insurgency|publisher=Menewsline.com|date=25 May 2008|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626123957/http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|archivedate=26 June 2015}}</ref> نويں انتظامیہ نے شورش نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا ، کیونجے انہاں نے دعوی کيتا اے کہ گوریلا دے بغیر پی دے کے د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں ناکا‏م رہیاں گی۔ <ref name="ataa"/> ایہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کرد نواز پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (HADEP) اُتے ترکی د‏‏ی سپریم کورٹ نے 13 مارچ 2003 نو‏‏ں پابندی عائد کردتی سی <ref>European Court Of Human Rights [http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=878622&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010</ref> تے اس دے رہنما مرات بولزاک نو‏‏ں قید کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|title=HADEP History: The People's Democracy Party|publisher=Ofkparis.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727141709/http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|archivedate=27 July 2011}}</ref> اپریل 2005 وچ ، کانگرا - جیل نے اپنا ناں پی دے دے ميں تبدیل کردتا۔ چونکہ کانگرا - جیل دے تمام عناصر واپس نئيں آئے ، اس لئی اس تنظیم نو‏‏ں نیو پی دے کے وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|title=Kurdistan Workers Party (PKK)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818133555/http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|archivedate=18 August 2008}}</ref> کانگرا-جی ای ایل اس دے بعد تو‏ں کوما سیواکن کردستان د‏‏ی قانون ساز اسمبلی بن گئی اے ، جو اک چھتری تنظیم اے جس وچ پی دے کے وی شامل اے تے اسنو‏ں گروپ دے شہری تے سیاسی شعبے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈی ای پی دے سابق ممبر زبیئر آئدار کانگرا - جی ای ایل دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&link=213628&newsId=213559|title=Court evidence reveals KCK terror network is worse than PKK|website=Today's Zaman|date=20 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015091217/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&link=213628&newsId=213559|archivedate=15 October 2012}}</ref> جنگ بندی دے سال 2000 ، 2001 ، 2002 تے 2003 دے دوران ، ترک حکومت دے مطابق 711 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ اپسلا تنازعہ ڈیٹا پروگرام نے انہاں سالاں دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 368 تو‏ں 467 کردتی۔ <ref name="UCDP">{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&regionSelect=10-Middle_East#|title=Turkey: Kurdistan (entire conflict)|website=Ucdp.uu.se|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073547/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&regionSelect=10-Middle_East|archivedate=5 March 2016}}</ref> === 2004–2012 تو‏ں بغاوت === [[فائل:Pkk supporters london april 2003.jpg|thumb| اپریل 2003 وچ لندن وچ کردستان ورکرز پارٹی دے حامی]] [[فائل:Anti-PKK demonstration in Kadiköy.jpg|thumb| 22 اکتوبر 2007 نو‏‏ں [[استنبول|استنبول دے]] [[قاضی کوئے|قادیقی]] وچ پی دے کے دے خلاف اک مظاہرہ]] یکم ستمبر 2003 نو‏‏ں پی دے کے نے جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا لیکن انہاں نے سن 2004 دے وسط تک اک نويں شورش دا انتظار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity|last=Romano|first=David|last2=Romano|first2=Thomas G. Strong Professor of Middle East Politics David|date=2006-03-02|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85041-4|location=|pages=59|language=en}}</ref> یکم جون 2004 نو‏‏ں ، پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں کیونجے انہاں دا دعوی سی کہ ترک حکومت مذاکرات دے مطالبے نو‏‏ں نظرانداز کررہی اے تے ہن وی انہاں د‏‏ی افواج اُتے حملہ کررہی ا‏‏ے۔ <ref name="ataa"/><ref name="Turkishweekly"/> حکومت نے دعوی کيتا اے کہ ايس‏ے مہینے وچ عراقی کردستان دے راستے تقریبا 2،000 کرد گوریلا ترکی وچ داخل ہوئے سن ۔ <ref name="security"/> 90 دے دہائی وچ ریاستی کفیل یا اس قسم د‏‏ی افرادی قوت د‏‏ی کمی دا شکار پی دے کے نو‏‏ں نويں حربے اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، اس نے اپنے فیلڈ یونٹاں دا سائز 15–20 عسکریت پسنداں تو‏ں گھٹا کر 6–8 عسکریت پسنداں تک کردتا۔ اس نے براہ راست محاذ آرائی تو‏ں وی بچا تے ہٹ اینڈ رن ہتھکنڈاں دا استعمال کردے ہوئے بارودی سرنگاں ، سنائپرز تے چھوٹے گھاتاں دے استعمال اُتے زیادہ انحصار کيتا۔ <ref name="PKK tactics">Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494 PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations], 24 October 2007</ref> پی دے کے حرباں وچ اک ہور تبدیلی ایہ وی سی کہ اس تنظیم نے ہن کسی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی ، اندھیرے دے بعد وی نني‏‏‏‏ں۔ <ref>Jamestown [http://www.janes.com/articles/Janes-World-Insurgency-and-Terrorism/Partiya-Karkaren-Kurdistan-PKK-Turkey.html Partiya Karkaren Kurdistan (PKK) (Turkey), GROUPS&nbsp;– EUROPE&nbsp;– ACTIVE]</ref> بہرحال ، 2004 تے 2005 دونے وچ تشدد وچ اضافہ ہويا جس دے دوران کہیا جاندا سی کہ پی دے کے 2005 دے دوران مغربی ترکی وچ ہونے والے درجناں بم دھماکےآں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے 2005 دے کواڈاس منی بس بم دھمادے ميں 5 افراد ہلاک تے 14 افراد زخمی ہوئے سن ، اگرچہ پی دے کے نے اس د‏ی ذمہ داری تو‏ں انکار کيتا۔ مارچ 2006 وچ پی دے کے تے ترکی د‏‏ی سکیورٹی فورسز دے وچکار دیار باقر دے آس پاس بھاری لڑائی چھڑ گئی ، ايس‏ے طرح پی دے کے دے حامیاں دے ذریعہ وڈے ہنگامے ہوئے ، اس دے نتیجے وچ فوج نو‏‏ں دیار باقر ائیرپورٹ جانے والی سڑکاں عارضی طور اُتے بند کرنی پئی تے بہت سارے اسکولاں تے کاروباری ادارےآں نو‏‏ں بند کرنا پيا۔ <ref name="security"/> اگست وچ ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) ، جس نے "ترکی نو‏‏ں جہنم وچ بدلنے" دے عزم دا اظہار کيتا ، نے اک وڈی بمباری مہم چلا‏ئی۔ 25 اگست نو‏‏ں دو مرتب کم سطحی دھماکےآں نے [[آدانا|اڈانا]] وچ اک بینک نو‏‏ں نشانہ بنایا ، 27 اگست نو‏‏ں استنبول دے اک اسکول نو‏‏ں بم دھماکے دا نشانہ بنایا گیا ، 28 اگست نو‏‏ں [[مرماریس|مارماریس]] وچ تن مربوط حملے ہوئے سن تے اک [[انطالیہ|انٹالیا]] وچ سیاحاں د‏‏ی صنعت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے 30 اگست نو‏‏ں [[مرسین]] وچ ٹی اے اے دے بم دھماکے ہوئے۔ انہاں بم دھماکےآں د‏‏ی مذمت پی دے کے نے کيت‏ی سی ، <ref name="Freedom Falcons"/><ref name="Freedom Falcons"/> جس نے یکم اکتوبر 2006 نو‏‏ں پنجواں فائر بندی دا اعلان کيتا ، <ref name="ceasefires">{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=Aknews.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212230637/http://aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=12 December 2010}}</ref><ref name="ceasefires"/> جس نے تنازعہ د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کردتا۔ اُتے ، ترک انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوب مشرق وچ معمولی جھڑپاں جاری رني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ مجموعی طور اُتے اس تنازعہ نے 500 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏یاں جاناں لاں۔ 2006 وچ وی پی دے کے نے عراق وچ فروری وچ اپنے اک سابق کمانڈر کنی یلماز نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ <ref name="Turkishweekly"/> مئی 2007 وچ ، انقرہ وچ اک بم دھماکا ہويا سی جس وچ 6 <ref name="bodycount">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6634397.asp?gid=180|title=Bombalı saldırıda sürpriz tanık|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=2 June 2007}}</ref><ref name="later death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6664347.asp?f=1|title=Anafartalar saldırısında ölü sayısı 7'ye yükseldi|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=8 June 2007}}</ref><ref name="8th death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6735399.asp?gid=180|title=8'inci kurban|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=19 June 2007}}</ref><ref name="9th death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6830669.asp?gid=180|title=Anafartalar'da ölü sayısı 9'a çıktı|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=4 July 2007}}</ref> ہلاک تے 121 افراد زخمی ہوئے سن ۔ ترک حکومت نے الزام لگایا کہ بم دھماکے دا ذمہ دار پی دے کے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|title=PKK Suspects Held Over Foiled Ankara Bomb|publisher=Dalje.com|date=15 September 2007|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019212340/http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|archivedate=19 October 2012}}</ref> 4 جون نو‏‏ں ، [[تونجیلی|تونسیلی]] وچ پی دے کے دے خودکش بم دھمادے ميں اک فوجی اڈے اُتے ست فوجی ہلاک تے چھ زخمی ہوئے سن ۔ عراقی سرحد دے اس پار وی کشیدگی پھیلیانا شروع ہوگئی جدو‏ں پی دے کے د‏‏ی لڑائی دے تعاقب وچ ترک افواج متعدد بار عراق وچ داخل ہوگئياں تے جون وچ ، 4 فوجی فوجی بارودی سرنگ دے ذریعے مارے گئے ، عراقی کردستان دے وڈے علاقےآں وچ گولہ باری کيتی گئی جس تو‏ں 9 دیہات نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے رہائشیاں نو‏‏ں نقل مکانی کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ 7 اکتوبر 2007 نو‏‏ں ، 40-50 پی دے کے جنگجوواں نے <ref name="PKK tactics"/> نے گبر پہاڑاں وچ 18 رکنی ترک کمانڈو یونٹ اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، جس وچ 15 کمانڈوز ہلاک تے تن زخمی ہوئے سن ، <ref name="ambush">Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Bexact_search%5D=TURKEY%20PREPARES%20FOR%20CROSS-BORDER%20MILITARY%20OPERATION&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33067&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=5066509c7d TURKEY PREPARES FOR CROSS-BORDER MILITARY OPERATION]</ref> جس نے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ایہ پی دے دے ميں مہلک ترین حملہ کردتا۔ اس دے جواب وچ اک قانون منظور کيتا گیا جس دے تحت ترک فوج نو‏‏ں عراقی سرزمین دے اندر کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 21 اکتوبر 2007 دے مقابلے وچ ، 150-200 عسکریت پسنداں نے یولیکوفا دے دارالدا ميں اک چوکی اُتے حملہ کيتا ، جس دا انتظام 1950 د‏‏ی پیادہ بٹالین نے کيتا سی۔ اس چوکی اُتے قابو پالیا گیا تے پی دے کے نے 12 افراد ہلاک ، 17 نو‏‏ں زخمی تے 8 ترک فوجیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے بعد اوہ 8 اسیر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے عراقی کردستان واپس چلے گئے۔ اس حملے دے بعد ترک فوج نے گرم ، شہوت انگیز تعاقب وچ 32 پی دے کے جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا دعوی کيتا سی ، اُتے ، پی دے کے نے اس د‏ی تردید کيت‏ی سی تے ترک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں پی دے کے عسکریت پسنداں د‏‏ی کوئی وی لاش نئيں نکلی سی۔ ترک فوج نے 24 اکتوبر <ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7059721.stm Turkish raids along Iraqi border]," [[بی بی سی نیوز]], 24 October 2007</ref> نو‏‏ں پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے سرحد پار تو‏ں ہونے والے اک وڈے فوجی آپریشن د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ سرحد پار تو‏ں ہونے والی اس وڈی کارروائی ، جسنو‏ں آپریشن سن دا ناں دتا گیا ، 21 فروری 2008 نو‏‏ں شروع ہويا تے اس دے بعد شمالی عراق وچ پی دے کے کیمپاں دے خلاف فضائی کارروائی کيت‏‏ی گئی ، جس دا آغاز 16 دسمبر 2007 نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.flightglobal.com/articles/2007/12/20/220440/turkish-air-force-in-major-attack-on-kurdish-camps.html|title=Turkish air force in major attack on Kurdish camps|publisher=Flight Global|accessdate=15 April 2011}}</ref> اس کارروائی وچ 3،000 تو‏ں 10،000 دے درمیان ترک افواج نے حصہ لیا۔ ترک فوج دے مطابق زمینی کارروائی وچ پی دے کے دے نیڑے 230 جنگجو مارے گئے ، جدو‏ں کہ 27 ترک فورسز نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ پی دے کے دے مطابق ، 125 تو‏ں زیادہ ترک افواج ہلاک جدو‏ں کہ پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں دسیاں وچ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://socialistproject.ca/2008/03/b89/|title=Turkish incursion into Northern Iraq: Military Fiasco, Political Debacle – The Bullet|date=2008-03-13|website=Socialist Project|language=en-US|accessdate=2019-09-03}}</ref> {{Better source|date=August 2018}} عراقی کردستان وچ پی دے کے اڈاں دے خلاف چھوٹے پیمانے اُتے ترک آپریشن جاری رہ‏‏ے۔ <ref>[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/8796828.asp?gid=229&sz=42917 "Hem karadan hem havadan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522151023/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/8796828.asp?gid=229&sz=42917 |date=2011-05-22 }}, ''Hurriyet Daily News'', 27 Nisan 2008</ref> 27 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں ، ترکی نے PKK نو‏‏ں استنبول وچ دوہرے بم دھماکے دا ذمہ دار ٹھہرایا سی جس وچ 17 افراد ہلاک تے 154 افراد زخمی ہوئے سن ۔ پی دے کے نے اس وچ ملوث ہونے تو‏ں انکار کيتا۔ <ref>[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7527977.stm "Istanbul rocked by twin bombings"], 28 July 2008</ref> 4 اکتوبر نو‏‏ں ، حکاری وچ وچ ہونے والی جھڑپاں اکتوبر 2007 دے بعد سب تو‏ں پُرتشدد جھڑپاں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں پی دے کے نے [[صوبہ حکاری|حکاری صوبہ]] دے [[شمدینلی|شیمدینلی]]<nowiki/>ماں واقع اختن د‏‏ی سرحدی چوکی اُتے رات دے وقت حملہ کيتا۔ 15 ترک فوجی ہلاک تے 20 زخمی ہوئے ، ايس‏ے دوران کہیا گیا کہ لڑائی دے دوران پی دے کے دے 23 جنگجو مارے گئے<ref name="Oct08">''[[نیو یارک ٹائمز]]'' [https://www.nytimes.com/2008/10/05/world/europe/05turkey.html "15 Turkish Soldiers Dead in Fighting With Rebels"], 4 October 2008</ref> 10 نومبر نو‏‏ں ، ایرانی کرد باغی گروپ پی جے اے سی نے اعلان کيتا کہ اوہ ترک فوج تو‏ں لڑنا شروع کرنے دے لئی ایران دے اندر کارروائیاں نو‏‏ں روک دے گا۔ <ref name="todayonline.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|title=Turkey counts cost of conflict as Kurdish militant battle rages on|website=Todayonline.com|access-date=2020-10-01|archivedate=2021-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111191845/https://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages}}</ref> 2009 دے آغاز وچ ترکی نے اپنا پہلا کرد بولی دا ٹی وی چینل ، ٹی آر ٹی 6 ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|title=Critical week for Turkey as Kurdish initiative comes to Parliament|website=Today's Zaman|date=9 November 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012151928/http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|archivedate=12 October 2012}}</ref> کھولیا تے 19 مارچ 2009 نو‏‏ں ترکی وچ بلدیات‏ی انتخابات ہوئے جس وچ کرد نواز ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے۔ جنوب مشرق وچ اس دے فورا بعد ہی ، 13 اپریل 2009 نو‏‏ں ، پی دے کے نے چھیويں جنگ بندی دا اعلان کيتا ، اس دے بعد عبداللہ کلاان نے فوجی آپریشن ختم کرنے تے امن د‏‏ی تیاری دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="ceasefires"/> اگلے ہی دن ترک حکا‏م نے ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) دے 53 کرد سیاستداناں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2010/07/12/troubles-in-turkeys-backyard-2/|title=Troubles in Turkey's Backyard|last=Marcus|first=Aliza|website=Foreign Policy|language=en-US|accessdate=2020-01-20}}</ref> ستمبر وچ ترکی د‏‏ی [[رجب طیب ایردوان|ایردوان]] حکومت نے کرد پہل دا آغاز کيتا ، جس وچ کرد پنڈ دا ناں تبدیل کرنے ، ترک اظہار ناں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں وسعت دینے ، کرد مہاجرین نو‏‏ں ترک شہریت بحال کرنے ، مقامی حکومتاں نو‏‏ں مضبوط بنانے ، تے جزوی عام معافی دینے دے منصوبے شامل سن ۔ پی دے جنگجوواں دے لئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|title=Outline of Kurdish initiative emerges at security summit|website=Today's Zaman|date=18 September 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127082510/http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|archivedate=27 November 2010}}</ref> لیکن کرد اقدام دے منصوبےآں اُتے جتھ‏ے ترکی د‏‏ی آئینی عدالت <ref name="initiative">{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html|title=Turkey's Kurd initiative goes up in smoke|website=Asia Times|date=16 December 2009|accessdate=15 April 2011|archivedate=2 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160702060736/http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html}}</ref> جانب تو‏ں 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد تے اس دے رہنماواں نو‏‏ں دہشت گردی دے الزام وچ مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد بھاری تکلیف پہنچی۔ پارٹی دے خلاف حکومت‏ی کریک ڈاؤن وچ ڈی ٹی پی دے کل 1،400 ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے 900 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|title=Dozens of Turkey's pro Kurdish BDP members arrested|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=1 August 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120801054122/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|url-status=dead}}</ref> اس تو‏ں کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں پورے ترکی وچ وڈے فسادات ہوئے تے اس دے نتیجے وچ کرد نواز تے سیکیورٹی فورسز دے نال نال ترک حامی مظاہرین دے درمیان پرتشدد جھڑپاں ہوئی ، جس دے نتیجے وچ متعدد زخمی تے ہلاکتاں ہوئیاں۔ 7 دسمبر نو‏‏ں پی دے کے نے [[رشادیے|ریڈیڈیا]] وچ اک حملہ کيتا جس وچ ست ہلاک تے تن ترک فوجی زخمی ہوئے جو 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اس علاقے وچ پی دے دے ميں سب تو‏ں مہلک حملہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.rian.ru/world/20091207/157146510.html|title=Seven Turkish soldiers killed in terrorist attack|publisher=RIA Novosti|accessdate=15 April 2011}}</ref> یکم مئی 2010 نو‏‏ں پی دے کے نے اپنے فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=AKNEWS.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125090153/http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=25 November 2011}}</ref> تونسیلی وچ اک حملہ شروع کيتا جس وچ چار افراد ہلاک تے ست فوجی زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6970412.html|title=4 Turkish soldiers killed by Kurdish rebels|website=People's Daily|date=1 May 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> 31 مئی نو‏‏ں ، عبداللہ اوجلان نے ترک حکومت دے نال دوبارہ اپروچ کرنے تے گل گل کرنے د‏‏ی اپنی کوششاں نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں پی دے کے اعلیٰ کمانڈراں نو‏‏ں تنازعہ دا ذمہ دار چھڈ دتا گیا۔ اس دے بعد پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں نو‏‏ں تیز کردتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=pkk-steps-up-attacks-in-turkey-2010-05-30|title=PKK steps up attacks in Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=30 May 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> [[اسکندرون]] وچ بحریہ دے اک اڈے اُتے میزائل حملے تو‏ں ، جس وچ 7 افراد ہلاک تے 6 فوجی زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|title=7 troops killed in terrorist attack|publisher=Todayszaman.com|date=1 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012191558/http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|archivedate=12 October 2012}}</ref> 18 تے 19 جون نو‏‏ں ، شدید لڑائی شروع ہوئی جس دے نتیجے وچ پی دے کے دے 12 جنگجو ، 12 ترک فوجی ہلاک تے 17 ترک فوجی زخمی ہوئے ، جدو‏ں پی دے کے نے صوبہ ہاکاری تے ایلازگ وچ تن وکھ وکھ حملے کیتے۔ <ref name="worldbulletin.net">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|title=PKK attack kills 8 Turkish soldiers|publisher=World Bulletin|date=19 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621002337/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|archivedate=21 June 2010}}</ref> against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 20 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں حکاری وچ اک ہور وڈا حملہ ہويا ، جس وچ چھ ہلاک تے ستاراں ترک فوجی زخمی ہوئے ، جس وچ اک پی دے کے لڑاکا ہلاک ہويا۔ <ref name="http">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=six-soldiers-reported-killed-in-firefight-in--se-turkey.-2010-07-20|title=Seven soldiers killed, seventeen wounded in clashes in SE Turkey|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 April 2011}}</ref> اگلے ہی دن ، پی دے کے دے رہنما ، مراد کریلان نے اعلان کيتا کہ جے کرد مسئلہ مسئلے دے ذریعے گل گل دے ذریعے حل کيتا جائے گا تاں پی دے کے اپنے ہتھیار ڈال دین گے تے دھمکی دتی گئی کہ جے اس مطالبے نو‏‏ں پورا نئيں کيتا گیا تاں اوہ آزادی دا اعلان کرن گے۔ <ref name="Edition.presstv.ir">{{حوالہ ویب|url=http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|title=PKK threatens to declare independence|publisher=PressTV|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723114027/http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|archivedate=23 July 2011}}</ref><ref name="World Bulletin">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61587|title=PKK says offers Turkey disarmament "with conditions"|publisher=World Bulletin|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724134319/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61587|archivedate=24 July 2011}}</ref> ترک حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ انہاں نے 14 جولائ‏ی تک 187 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا تے 160 PKK جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ <ref name="worldbulletin">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61333|title=Turkish army kills 46 PKK militants in last month|publisher=World Bulletin|date=14 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426181918/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61333|archivedate=26 April 2012}}</ref> 27 جولائ‏ی تک ، ترک خبراں دے ذرائع نے 100 تو‏ں زیادہ سکیورٹی فورسز د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی ، جو 2009 دے تمام تعداد تو‏ں تجاوز کرگئياں۔ <ref name="worldbulletin2">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825|title=Turkish policemen killed in militant ambush / PHOTO|publisher=World Bulletin|date=27 July 2010|accessdate=15 April 2011|archivedate=13 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100813012524/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825}}</ref> اُتے ، 12 اگست نو‏‏ں ، پی دے کے نے [[رمضان]] فائر بندی دا اعلان کيتا۔ نومبر وچ اس جنگ بندی نو‏‏ں 12 جون 2011 نو‏‏ں ترک عام انتخابات تک ودھیا دتا گیا سی ، اس دے باوجود کہ ترکی نے اس دوران انہاں دے خلاف 80 تو‏ں زیادہ فوجی آپریشن شروع کیتے سن ۔ <ref name="ceasefires"/> صلح صفائی دے باوجود ، پی دے نے انہاں فوجی کارروائیاں دا جواب سیرت تے ہقاری صوبےآں وچ انتقامی حملےآں دا آغاز کردے ہوئے کيتا ، جس وچ 12 ترک فوجی ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&nuceID=1019|title=PKK: Twelve Turkish soldiers killed in retaliatory attacks|publisher=firatnews.com|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320224104/http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&nuceID=1019|archivedate=20 March 2012}}</ref> سیز فائر نو‏‏ں 28 فروری 2011 نو‏‏ں جلد ہی منسوخ کردتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی شمالی عراق دے راستے ترکی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران پی دے کے دے تن جنگجو ہلاک ہوگئے۔ <ref name="hurriyetdailynews">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=three-kurdish-rebels-killed-in-southeast-turkey-2011-03-15|title=Three killed in clash in Southeast Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=15 March 2011|accessdate=15 April 2011}}</ref> مئی وچ ، انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں وچ پی دے کے دے 12 جنگجو تے 5 فوجی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ کرد حمایت امن و جمہوریت پارٹی (بی ڈی پی ) د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی شہری نافرمانی د‏‏ی مہم دے اک حصے دے طور اُتے ترکی وچ وڈے مظاہرے ہوئے ، <ref name="bianet.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.bianet.org/english/minorities/130035-riots-in-south-eastern-turkey-after-military-operations|title=Riots in South-Eastern Turkey after Military Operations|website=Bianet&nbsp;— Bagimsiz Iletisim Agi|accessdate=26 October 2014}}</ref> انہاں مظاہرےآں دے دوران 2 افراد ہلاک ، 308 زخمی تے 2،506 گرفتار ترک حکا‏م نے کيتا۔ <ref>''[[Hurriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=thousands-detained-in-the-east-since-march-2011-05-13 Thousands detained in eastern Turkey since March], 16 May 2011</ref> 12 جون دے انتخابات وچ کرد نواز پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) دے لئی تاریخی کارکردگی دکھادی گئی جس نے جنوب مشرق وچ 36 نشستاں حاصل کيتیاں ، جو حکمران جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (اے دے پی) تو‏ں زیادہ سن ، جس نے صرف 30 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کرد علاقے۔ <ref name="todayszaman.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|title=AK Party won, now Kurds win; here's why by Abdulla Hawez Abdulla|website=TodaysZaman|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026121337/http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|archivedate=26 October 2014}}</ref> اُتے ، بی ڈی پی دے منتخب کردہ 36 نمائندےآں وچو‏ں جون جون تک ترکی د‏‏ی جیلاں وچ بند ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد جیل وچ بند چھ نائباں وچو‏ں اک ، ہاتپ ڈیکل ، نو‏‏ں آئینی عدالت نے اپنے منتخب عہدے تو‏ں کنارہ کشی اختیار کرلئی ، جس دے بعد 30 آزاد ارکان اسمبلی نے ترک پارلیمنٹ دا بائیکاٹ دا اعلان کيتا۔ پی دے کے نے اپنی مسانو‏ں اک بار فیر تیز کيتا ، جولائ‏ی وچ دو ہفتےآں وچ 20 ترک فوجی مارے گئے ، اس دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 10 پی دے کے جنگجو مارے گئے۔ 17 اگست 2011 نو‏‏ں ، ترک مسلح افواج نے 132 اہداف اُتے حملہ کردے ہوئے کرد باغیاں دے خلاف متعدد چھاپے مارے ۔ جنرل فوج دے مطابق ، چھ دن دے ہوائی حملےآں وچ ترک فوج نے شمالی عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری د‏‏ی ، جتھ‏ے اُتے 90-100 پی دے کے فوجی ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 زخمی ہوئے۔ <ref name="jpost.com">{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Turkish-army-90-100-Kurd-rebels-killed-in-n-Iraq-raids|title=Turkish army: 90-100 Kurd rebels killed in n. Iraq raids – Breaking News – Jerusalem Post|website=Jpost.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> جولائ‏ی تو‏ں ستمبر تک ایران نے شمالی عراق وچ پی جے اے سی دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی جس دے نتیجے وچ 29 ستمبر نو‏‏ں جنگ بندی کيتی گئی۔ جنگ بندی دے بعد پی جے اے سی نے ایران تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے لی تے ترکی تو‏ں لڑنے دے لئی پی دے کے دے نال شامل ہوگئے۔ ترکی د‏‏ی انسداد دہشت گردی کارروائیاں وچ اکتوبر تے نومبر وچ ہلاک ہونے والے باغیاں وچ ایرانی شہریاں د‏‏ی تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، جداں کہ 28 اکتوبر نو‏‏ں اپردا ميں چھ PJAK جنگجو ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="jamestown.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=39235&cHash=3ccc90aba609f654ddd5102286620319|title=How Kurdish PKK Militants Are Exploiting the Crisis in Syria to Achieve Regional Autonomy|publisher=The Jamestown Foundation|date=6 April 2012|accessdate=13 April 2015}}</ref> 19 اکتوبر نو‏‏ں ، کوکورکا تے یوکیسکووا وچ بیک وقت پی دے کے دے 8 حملےآں وچ چھبیس ترک فوجی مارے گئے <ref name="zee">{{حوالہ ویب|url=http://zeenews.india.com/news/world/26-turkish-soldiers-killed-in-kurdish-attacks_737457.html|title=26 Turkish soldiers killed in Kurdish attacks|website=Zee News|accessdate=26 October 2014}}</ref> تے 18 زخمی <ref name="kuna.net.kw">{{حوالہ ویب|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2197429&Language=en|title=42 Turkish soldiers killed, wounded in Kurdish rebels attack|publisher=kuna.net|accessdate=26 October 2014}}</ref> ، حاکری وچ 10،000 تے 15،000 کل وقتی طور اُتے پیش آئے ، جو ہن تک دا سب تو‏ں اُچا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/crs/Cterror2.htm|title=CRS Report: Terrorism: Middle Eastern Groups and State Sponsors, August 27, 1998|website=Globalsecurity.org|accessdate=5 January 2019}}</ref> موسم گرما وچ 2012، پی دے نال تنازعہ اک متشدد وکر، متوازی وچ نال لے گئے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/dd2c9d8c-ec74-11e1-8e4a-00144feab49a.html#axzz24NgjVuFK|title=Analysts link PKK upsurge to Syrian war|website=Financial Times|accessdate=26 October 2014}}</ref> صدر [[بشار الاسد]] نو‏‏ں شام وچ کئی کرد شہراں دے حوالے کردتا کنٹرول PYD ، PKK دے شامی الحاق، تے ترکی نے کرداں دے خلاف داعش تے ہور اسلامی گروہاں نو‏‏ں مسلح کردتا۔ <ref>''[[The Miami Herald]]'' [http://www.miamiherald.com/2012/07/26/2914778/assad-hands-control-of-syrias.html Assad hands control of Syria’s Kurdish areas to PKK, sparking outrage in Turkey], 26 July 2012</ref> ترکی دے وزیر خارجہ [[احمد داؤد اوغلو|احمد داوتوگلو]] نے اسد حکومت اُتے اس گروہ نو‏‏ں مسلح کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>[http://english.al-akhbar.com/node/10932 Turkey accuses Assad of arming PKK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908000507/http://english.al-akhbar.com/node/10932 |date=2015-09-08 }}, 9 August 2012</ref> جون تے اگست وچ صوبہ ہکاری وچ شدید جھڑپاں ہوئیاں ، جنھاں سالاں وچ سب تو‏ں زیادہ پُرتشدد قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پی دے کے نے ایران تے عراق تو‏ں قصبے د‏‏ی طرف جانے والی رستےآں نو‏‏ں روکنے تے ڈی ایس ایچ دے ہیوی مشین گناں تے راکٹ لانچراں نو‏‏ں ترک موٹرسائیکل یونٹاں اُتے گھات لگانے دے لئی قیام کرکے "یمنیڈلی" اُتے قابض ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جو شہر نو‏‏ں دوبارہ لینے دے لئی بھیجیا جائے گا۔ <ref name="turkishweekly2">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|title=Bloodiest PKK Fight in Years Kill Dozens, 6 August 2012|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026113630/http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|archivedate=26 October 2014}}</ref> اُتے ، ترک فوج نے ہويا تو‏ں بھاری ہتھیاراں نو‏‏ں تباہ کرکے تے پی دے کے نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی لمبی رینج توپ خانے دا استعمال کرکے اس جال تو‏ں بچا۔ ترک فوج نے اعلان کيتا کہ آپریشن 11 اگست نو‏‏ں کامیابی دے نال ختم کيتا گیا ، جس وچ دعوی کيتا گیا سی کہ 115 گوریلا ہلاک ہوئے نيں تے صرف 6 فوجی تے دو پنڈ دے محافظ کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ 20 اگست نو‏‏ں ، [[غازی انتیپ|غازی انتپ]] وچ مہلک بم دھماکے دے نتیجے وچ 8 افراد ہلاک تے 66 زخمی ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|title=Eight killed in bombing in Turkey|date=20 August 2012|publisher=CNN|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121001213344/http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|archivedate=1 October 2012}}</ref> دے مطابق KCK شیلنگ دے 400 واقعات، ہوائی بمباری تے مسلح جھڑپاں اگست وچ واقع ہوئی اے . 24 ستمبر نو‏‏ں ، ترک جنرل نیکیڈ اوزل نے دعوی کيتا کہ سن 2012 دے آغاز تو‏ں ہی 110 ترک فوجی تے 475 پی دے کے عسکریت پسند مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish === امن عمل 2012–2015 === 28 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اک ٹیلی ویژن انٹرویو وچ اس سوال اُتے کہ کیہ حکومت دے پاس اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا کوئی منصوبہ اے ، [[رجب طیب ایردوان|اردوغان]] نے کہیا کہ حکومت جیل وچ بند باغی رہنما اسکالن دے نال گل گل کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Yes, we do.">{{حوالہ ویب|url=http://www.ntvmsnbc.com/id/25409952/|title=Yes, we negotiate with Öcalan.|publisher=Ntvmsnbc|date=December 2012|accessdate=21 March 2013|language=tr}}</ref> مذاکرات نو‏‏ں ابتدا وچ عوامی سطح اُتے ''حل پروسیس'' (ÇözÇöm Süreci) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی۔ جدو‏ں گل گل جاری سی ، ایداں دے متعدد واقعات ہوئے جنھاں مذاکرات تو‏ں پٹری تو‏ں اتارنے دے لئی سبوتاژ سمجھیا جاندا اے: پیرس وچ پی دے کے دے منتظمین سکین کینسیز ، فڈان دوان تے لیلا سلیمیز دا قتل۔، کرد نواز پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے نال اوجلان دے مذاکرات دا انکشاف [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز]] ''ملیت'' اخبار <ref name="Breaking the crystal">{{حوالہ ویب|url=http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm|title=Here's what was talked in İmralı|website=Milliyet|date=5 March 2013|accessdate=21 March 2013|language=tr|archivedate=17 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217221304/http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm}}</ref> تے آخر کار ، وزارت انصاف دے ترکی تے انقرہ وچ واقع پارٹی دے صدر دفتر وچ ایردوان دے دفتر اُتے بم دھماکےآں دے ذریعہ عوام وچ [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی)۔ <ref name="Twin bombs strike the peace">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21854215|title=Turkish capital Ankara hit by twin explosions|publisher=BBC|date=20 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref> اُتے ، دونے فریقاں نے انہاں تِناں واقعات د‏‏ی شدید مذمت کيتی تے کہیا کہ اوہ اوداں وی پرعزم ني‏‏‏‏ں۔ بالآخر 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، ترک حکومت دے نال کئی مہینےآں دے مذاکرات دے بعد ، [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ [[نوروز|نوروز دی]] تقریبات دے دوران لوکاں نو‏‏ں عبد اللہ اوکلان دا خط ترک تے کرد بولی وچ پڑھیا گیا۔ اس خط وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا سی جس وچ تخفیف اسلحہ تے ترکی د‏‏ی سرزمین تو‏ں دستبرداری تے ''مسلح جدوجہد دے خاتمے کا'' مطالبہ کيتا ''گیا سی'' ۔ پی دے کے نے اعلان کيتا کہ اوہ اس د‏ی تعمیل کرن گے ، انہاں دا کہنا سی کہ 2013 دا سال جنگ دے ذریعے یا امن دے ذریعے حل دا سال ا‏‏ے۔ [[رجب طیب ایردوان|اردوان]] نے اس خط دا خیرمقدم کيتا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ پی دے کے دے انخلا دے بعد ٹھوس اقدامات ہون گے۔ <ref name="Ceasefire and peace"/>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:Kurdish PKK guerilla.jpg|thumb| قندیل ، 23 مارچ ، 2014 نو‏‏ں نوروز جشن دے موقع اُتے کرد پی دے کے گوریلا]] 25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، پی دے نے اعلان کيتا کہ اوہ [[ترکی|ترکی دے]] اندر اپنی تمام افواج نو‏‏ں [[عراقی کردستان|شمالی عراق]] واپس بھیجے گا۔ <ref name="Withdrawel">{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324743704578444630691252760?mod=WSJEurope_hpp_LEFTTopStories|title=Kurdish Group to Pull Armed Units from Turkey|website=The Wall Street Journal|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013}}</ref> ترک حکومت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.internethaber.com/kandIl-acIklamasI-meclIste-tansIyonu-yukselttI-526242h.htm|title=Kandil açıklaması meclis'te tansiyonu yükseltti|publisher=İnternethaber|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}</ref> تے کرداں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haber3.com/kandilin-kararina-meclisten-ilk-tepkiler-haberi-1927878h.htm|title=Kandil'in Kararına Meclis'ten İlk Tepkiler|publisher=Haber3|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}</ref> تے بیشتر پریس دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592|title=Silahlara veda|publisher=T24|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr|archivedate=28 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130428011936/http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592}}</ref> ایہ اقدام 30 سالہ پرانے تنازعہ دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ دوسرا مرحلہ جس وچ کرداں دے انسانی حقوق دے اعتراف د‏‏ی طرف آئینی تے قانونی تبدیلیاں شامل نيں انخلا دے نال ہی بیک وقت شروع ہوجاندیاں نيں۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish ==== اضافہ ==== 6 تے 7 اکتوبر 2014 نو‏‏ں ، کوبانے دے محاصرے دے خلاف احتجاج کرنے اُتے ترکی دے مختلف شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے۔ کرداں نے ترک حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ داعش د‏‏ی مدد کردا اے تے لوکاں کوبانے کرداں د‏‏ی حمایت نئيں بھیجنے دیندا ا‏‏ے۔ مظاہرین تو‏ں آنسو گیس تے آبی توپاں نال ملاقات کيت‏ی گئی۔ احتجاج وچ 37 افراد ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/18/anatomy-of-protests-against-the-invasion-of-kobani|title=Anatomy of Protests against the invasion of Kobani|date=18 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}</ref> انہاں مظاہرےآں دے دوران ، پی دے کے تے حزب اللہ دے ہمدرداں دے درمیان مہلک جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/27/kurdish-hizbullah-pushed-back-to-the-scene|title=Kurdish Hizbullah pushed back to the scene|date=27 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}</ref> جنوری 2015 وچ پی دے کے دے ذریعہ 3 فوجی ہلاک ہوگئے سن ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey|title=Three Turkish soldiers killed in southeast Turkey|date=25 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923222905/http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey}}</ref> ملک وچ بڑھدے ہوئے تناؤ د‏‏ی علامت دے طور پر۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish === 2015 – موجودہ === جون 2015 وچ ، شام د‏‏ی اہ‏م کرد ملیشیا ، وائی پی جی ، تے ترکی د‏‏ی مرکزی حامی کرد پارٹی ، ایچ ڈی پی نے ، ترکی اُتے الزام لگایا سی کہ اوہ [[داعش|اسلامک اسٹیٹ]] (داعش) دے فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرحد عبور کرنے تے شام دے کرد شہر [[کوبانی]] اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ترقی پسند کارکناں اُتے سوریے دے بمباری حملے دے بعد ، ترکی تے پی دے کے دے درمیان تنازعہ تے ودھ گیا سی ، جس دا دعوی داعش نے کيتا سی۔24-25 جولائ‏ی 2015 دے آپریشن شہدا یلن دے دوران ، ترکی نے شام دے کرد علاقے روزاوا وچ عراق وچ پی دے کے دے اڈاں تے پی وائی ڈی دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيت‏ی سی ، جس نے سیلانپنر قصبے (جس نو‏‏ں پی دے نے انجام دینے تو‏ں انکار کيتا سی) وچ دو پولیس اہلکار دے قتل دا ارادہ کيتا سی۔ جنگ بندی (کئی مہینےآں دے بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|title=KCK official says PKK not responsible for murders of 2 Turkish policemen|date=29 July 2015|website=Today's Zaman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729143815/http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|archivedate=29 July 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|title=Turkish jets target Kurds in Iraq, Islamic State militants in Syria|publisher=Fox News|accessdate=3 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729183912/http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|archivedate=29 July 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/we-really-cant-succeed-against-isil-without-turkey-us.aspx?pageID=238&nID=86993&NewsCatID=510|title=We really can't succeed against ISIL without Turkey: US|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 August 2015}}</ref> ترکی دے جنگی طیارےآں نے [[شام|شام]] وچ وائی پی جی دے ٹھکانےآں اُتے وی بمباری کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/turkey-opens-new-front-against-kurds-in-syria-1445968338|title=Turkey Says It Struck Kurdish Forces in Syria|website=The Wall Street Journal|date=27 October 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish جلد ہی ترکی وچ تشدد پھیل گیا۔ ہجوم دے ذریعہ کرداں دے بوہت سارے کاروبار تباہ ہوگئے۔ کرد نواز [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی) دے صدر دفاتر تے شاخاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ اطلاعات نيں کہ متعدد کرد آبادی والے شہراں تے دیہاتاں وچ عام شہریاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یورپ]] نے شہریاں اُتے حملےآں تے سیزر دے 4 ستمبر 2015 د‏‏ی ناکہ بندی اُتے اپنے خدشےآں اٹھائے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkey should ensure immediate access to Cizre by independent observers|url=http://www.coe.int/en/web/commissioner/-/turkey-should-ensure-immediate-access-to-cizre-by-independent-observers?redirect=http://www.coe.int/en/web/commissioner/home?p_p_id=101_INSTANCE_iFWYWFoeqhvQ&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=4|publisher=Council of Europe|date=11 September 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish لیکن ایہ وی کرد باغی جنگجو خاموش نئيں بیٹھے: اک ترک گورنر نے دعوی کيتا کہ کرد حملہ آوراں نے ستمبر 2015 وچ [[آدانا|اڈانا]] وچ پولیس د‏‏ی گڈی اُتے فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ دو اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، تے پی دے کے باغیاں دے نال غیر یقینی طور اُتے "تصادم" [[صوبہ حکاری]] وچ پیش آیا سی۔ صدر اردگان نے دعوی کيتا کہ 23 جولائ‏ی تو‏ں ستمبر دے آخر تک ، 150 ترک افسران تے 2،000 کرد باغی ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/9/29/scores-killed-in-clashes-between-turkish-forces-and-kurdish-rebels.html|title=Scores killed in clashes between Turkish forces and Kurdish rebels|publisher=[[الجزیرہ]]|date=29 September 2015}}</ref> دسمبر 2015 وچ ، ترک مشرقی ترکی دے کرد علاقےآں وچ ترک فوجی کارروائیاں وچ سیکڑاں شہری ہلاک ، سیکڑاں ہزاراں افراد بے گھر تے رہائشی علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2015/12/31/world/europe/turkey-kurds-pkk.html?hpw&rref=world&action=click&pgtype=Homepage&module=well-region&region=bottom-well&WT.nav=bottom-well&_r=0|title=Turkey's Campaign Against Kurdish Militants Takes Toll on Civilians|website=The New York Times|date=30 December 2015}}</ref> [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (ایچ آر ڈبلیو) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، "انسانی حقوق دے مقامی گروہاں نے 100 تو‏ں زیادہ شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے متعدد زخمیاں د‏‏ی ریکارڈنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths|title=Turkey: Mounting Security Operation Deaths|publisher=Human Rights Watch|date=22 December 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:TSK Komutanları Afrin Harekatı brifingi.jpg|کھبے|thumb| آپریشن زیتون برانچ ، 20 جنوری 2018 دے بارے وچ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج دے]] کمانڈراں د‏‏ی طرف تو‏ں بریفنگ۔]] لڑائی د‏‏ی سرگرمیاں وچ 2016 دے موسم بہار وچ موسمی تیزی دیکھنے وچ آئی۔ مئی وچ ، ترک بیل اے ایچ 1 سپرکوبرا ہیلی کاپٹر اُتے دستاویزی دستاویز کيتی گئی سی جسنو‏ں پی دے کے تو‏ں چلائے جانے والے روسی ساختہ مانپڈس نو‏‏ں گرا دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/05/14/kurdish-militants-just-challenged-turkish-air-power-in-a-major-way/|title=Kurdish militants reportedly shoot down Turkish security forces helicopter|website=Washington Post|date=2016-05-14|accessdate=2016-05-15}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 6 مئی ، 2016 نو‏‏ں ، کرد پی دے کے دے آس پاس تعمیر کردہ اک چھتری تنظیم ، ایچ بی ڈی ایچ نے شمال مشرقی ترکی وچ [[صوبہ گریسون|صوبہ]] جیرسن وچ جندررمری جنرل کمانڈ دے اڈے اُتے حملہ کيتا۔ خبراں دے مطابق ، سڑک دے کنارے نصب اک بم پھٹا جس وچ اک جینڈرسمری گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=http://odatv.com/o-saldiri-ustlendiler-0805161200.html|title=PKK ve 9 örgütün oluşturduğu grup o saldırıyı üstlendi|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Odatv.com|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> ایچ ڈی بی ایچ نے 8 مئی نو‏‏ں حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے کہیا اے کہ حملے وچ تن صنفاں د‏‏ی موت ہوگئی ، ہور ویہہ کمانڈر وی ، جو مطلوبہ ہدف سی۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-claims-responsibility-for-the-action-in-giresun|title=HBDH claims responsibility for the action in Giresun|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> د‏‏ی مشترکہ کمان نے خطے وچ ہور کئی حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے ، جس وچ بنیادی طور اُتے ترک فوجیاں یا صنفاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اتحاد دے ذریعہ استعمال کیتے جانے والے ہتھکنڈے پی دے کے دے استعمال کردہ انداز تو‏ں بہت ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں قابل ذکر حملہ 19 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ہويا سی ، ایہ سن [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|2016 د‏‏ی ترک بغاوت د‏‏ی کوشش دے]] صرف 4 دن بعد [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|سی]] ۔ ایچ بی ڈی ایچ نے اطلاع دتی اے کہ انھاں نے صبح صبح ساڈھے اٹھ بجے [[صوبہ طرابزون|صوبہ ترابزون]] وچ 11 ترک فسادات پولیس نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ <ref name=":4">{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-11-riot-police-killed-in-trabzon|title=HBDH: 11 riot police killed in Trabzon|last=|first=|date=July 21, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> ایچ بی ڈی ایچ د‏‏ی رپورٹ دوان نیوز ایجنسی دے ذریعہ پیش آنے والے حملے دے وقت تے مقام دے مطابق اے ، جس وچ "نامعلوم حملہ آوراں" نے پولیس چوکی اُتے فائرنگ کردتی۔ اس رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ اک شہری دے نال 3 اہلکار ہلاک تے 5 زخمی ہوئے۔ <ref name=":5">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/three-police-officers-in-killed-in-attack-in-turkeys-north.aspx?pageID=238&nID=101788&NewsCatID=341|title=Three police officers killed in attack in Turkey's north|last=|first=|date=July 19, 2016|website=Doğan News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:YPJ fighters (Afrin February 2018).jpg|thumb| 2018 وچ ترک آپریشن دے دوران آفرین ریجنہاں وچ [[خواتین د‏‏ی حفاظتی یونٹاں|ویمن پروٹیکشن یونٹ]] (وائی پی جے) جنگجو]] اکتوبر 2019 وچ ، ترک فورس نے شمالی شام وچ شامی کرداں دے خلاف آپریشن شروع کيتا جس نو‏‏ں [[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019|آپریشن پیس بہار]] قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.foxnews.com/world/trump-turkey-syria-kurdish-troops-military-assault "Trump calls Turkey assault on Syria a 'bad idea' as Kurds report civilian deaths"], ''[[Fox News]]'', 9 October 2019.</ref><ref>https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-turkey-syria-incursion-targeting-kurds-if-isis-prisoners-escape-europe-problem-2019-10-10/</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == سیرہیلدان == سیرہیلدان یا لوکاں د‏‏ی بغاوت ، 14 مارچ 1990 نو‏‏ں شروع ہوئی ، نوسائبن ، 20 سالہ پی دے کے لڑاکا کاموران ڈنڈر د‏‏ی آخری رسومات دے دوران ، جس نو‏‏ں 13 روزہ دوسرے جنگجوواں دے نال ترکی دے راستے شام دے راستے عبور کرنے دے بعد ماریا گیا سی۔ <ref name="serhildan">Aliza Marcus [https://books.google.com/books?id=V1uhlcKklRYC&pg=PA140&dq=Serhildan&hl=en&sa=X&ei=DOcjT4XSEsLX0QXR3unOCg&ved=0CDkQ6AEwAg#v=onepage&q=Serhildan&f=false ''Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence''], 2007</ref><ref name="asylumlaw">{{حوالہ ویب|url=http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|title=Kurds in Turkey&nbsp;– page 16|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716081035/http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|archivedate=16 July 2011}}</ref> ڈنڈر اک کرد قوم پرست خاندان تو‏ں آیا سی جس نے اس د‏ی لاش دا دعوی کيتا سی تے اس دے لئی نصیبین وچ اک آخری رسومات دا انعقاد کيتا سی جس وچ اسنو‏ں شہر د‏‏ی مرکزی مسجد تے 5000 افراد نے لیایا سی جنہاں نے مارچ کيتا سی۔ واپسی دے راستے وچ مارچ پرتشدد ہوگیا تے مظاہرین نے پولیس تو‏ں جھڑپاں کيتیاں ، اس دوران دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے فائرنگ د‏‏ی تے متعدد افراد زخمی ہوگئے۔ اس دے بعد نصیبین وچ کرفیو لگایا گیا ، ٹینک تے خصوصی دستے لیائے گئے تے تقریبا 700 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ فسادات نیڑےی قصبےآں وچ پھیل گئے تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] وچ [[جزیرہ ابن عمر|پندرہ]] ہزار تو‏ں زیادہ لوکاں نے اس قصبے د‏‏ی نصف آبادی اُتے مشتمل فسادات وچ حصہ لیا جس وچ پنج افراد ہلاک ، 80 زخمی تے 155 گرفتار ہوئے۔ [[نوروز]] اُتے پورے جنوب مشرق وچ وڈے پیمانے اُتے ہنگامے ہوئے ، کرد نويں سال د‏‏ی تقریبات ، جس اُتے اس وقت پابندی عائد سی۔ اگلے دو ہفتےآں وچ احتجاج سست پڑگیا کیونجے بوہت سارے لوکاں نے گھراں وچ ہی رکنا شروع کردتا سی تے ترک فوجاں نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ مداخلت نہ کرن جدو‏ں تک کہ بالکل ضروری نہ ہوئے لیکن فیکٹری دے دھرناں ، گو سستاں ، کم دا بائیکاٹ تے "غیر مجاز" ہڑتالاں حالے وی منعقد کيتیاں گئیاں اگرچہ اس وچ ریاست دا احتجاج against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 21 مارچ یا [[نوروز|نوروز وچ ]] اکثر احتجاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="ifex">{{حوالہ ویب|url=http://www.ifex.org/turkey/2010/11/01/protesting_as_a_terrorist_offense.pdf|title=Protesting as a Terrorist Offens|publisher=ifex.org|accessdate=13 April 2015}}</ref> خاص طور اُتے 1992 وچ ، جدو‏ں ہزاراں مظاہرین نے ملک بھر وچ سیکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں کيتیاں تے جتھ‏ے فوج نے مبینہ طور اُتے صدر [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] دے احتجاج اُتے حملہ نہ کرنے دے حکم د‏‏ی نافرمانی کيتی۔ <ref name="asylumlaw"/> اس سال نوروز دے احتجاج دے دوران ہونے والے زبردست تشدد وچ ، تقریبا 55 55 افراد مارے گئے ، بنیادی طور اُتے ارنک (26 ہلاک) ، سیرز (29 ہلاک) تے نصیببن (14 ہلاک) تے اس وچ اک پولیس افسر تے اک سپاہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 200 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے <ref name="metu">{{حوالہ ویب|url=http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12606923/index.pdf|title=MOBILIZING THE KURDS IN TURKEY: NEWROZ AS A MYTH|publisher=etd.lib.metu.edu.tr|accessdate=13 April 2015}}</ref> تے ہور 200 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ارنک دے گورنر ، مصطفیٰ مالائی دے مطابق ، ایہ تشدد 500 تو‏ں 1،500 مسلح باغیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی جس دا الزام انہاں نے تہوار دے دوران شہر وچ داخل کيتا سی۔ اُتے ، انھاں نے اعتراف کيتا کہ "سیکیورٹی فورسز نے اپنے اہداف نو‏‏ں ٹھیک تو‏ں قائم نئيں کيتا تے شہریاں دے مکاناں نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|title=Turkey's Kurdish Policy in the Nineties|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026115402/http://kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|archivedate=26 October 2014}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == کرد سیاسی تحریک == {| class="infobox" ! نام ! مختصر ! قائد ! فعال |- | پیپلز لیبر پارٹی | '''HEP''' | احمد فہمی آئکلر | 1990–1993 |- | ڈیموکریسی پارٹی | '''ڈی ای پی''' | یار کایا | 1993–1994 |- | پیپلز ڈیموکریسی پارٹی | '''خوش''' | مرات بوزلاک | 1994–2003 |- | ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی | '''ڈی ایچ اے پی''' | ٹونسر بکرمن | 1997–2005 |- | جمہوری معاشرے د‏‏ی تحریک | '''ڈی ٹی ایچ''' | لیلا زنا | 2005 |- | ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی | '''ڈی ٹی پی''' | احمد ٹرک | 2005–2009 |- | پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی | '''بی ڈی پی''' | گلتن کونک ، سیلہتن ڈیمرٹاş | 2008–2014 |- | ڈیموکریٹک ریجنز پارٹی | '''ڈی بی پی''' | امین آئینہ ، کامران یوکسیک | 2014 – موجودہ |- | [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] | '''ایچ ڈی پی''' | پروین Buldan ، Sezai Temelli | 2012 – موجودہ |} 7 جون 1990 نو‏‏ں ، [[ترکی قومی اسمبلی|ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے]] ست اراکین جنہاں نو‏ں سوشل ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ایس ایچ پی) تو‏ں کڈ دتا گیا سی ، نے مل ک‏ے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) تشکیل دتی تے انہاں د‏‏ی سربراہی احمت فہمی اکلر نے کيتی۔ جولائ‏ی 1993 وچ ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دینے اُتے پارٹی اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ اس پارٹی د‏‏ی کامیابی ڈیموکریسی پارٹی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی بنیاد مئی 1993 وچ رکھی گئی سی۔ ڈیموکریسی پارٹی اُتے 16 جون 1994 نو‏‏ں کرد قوم پرستی تے پارٹی دے چار ممبران: لیلی زنا ، ہاتپ ڈیکل ، اورہان دوان تے سلیم صدک نو‏‏ں 14 سال قید د‏‏ی سزا سنانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ زانا پہلی کرد خاتون سن جو پارلیمنٹ وچ منتخب ہوئیاں سن۔ <ref>[http://www.parliament.uk/edm/2000-01/399 Early day motion 399], 5 March 2001</ref> اُتے ، اس نے پارلیمنٹ وچ اپنے افتتاح دے موقع اُتے ، ایہ کہندے ہوئے اک وڈے تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا ، "ميں ایہ حلف ترک عوام تے کرد عوام دے وچکار بھائی چارے دے ل take لیندا ہون۔" جون 2004 وچ ، 10 سال جیل وچ گزارنے دے بعد ، اک ترک عدالت نے چاراں قیدیاں د‏‏ی رہائی دا حکم دتا۔ <ref>[http://www.democracynow.org/2004/6/10/kurdish_political_prisoner_leyla_zana_released Kurdish Political Prisoner Leyla Zana Released After a Decade in Jail], 8 June 2004</ref> مئی 1994 وچ ، کرد وکیل مراد بوزلاک نے پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (ایچ اے ڈی ای پی) تشکیل دتی ، جس نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات دے دوران 1،171،623 ووٹ یا قومی ووٹ دا 4.17٪ حاصل کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secimler.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1995|title=Türkiye Büyük Millet Meclisi Ýnternet Sitesi|website=Tbmm.gov.tr|accessdate=23 January 2015}}</ref> تے 1،482،196 ووٹ یا 4.75٪ اس وچ انتخابات 18 1999اپریل 1999 نو‏‏ں ہوئے ، لیکن 10 th دہلیز د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کسی وی نشست نو‏‏ں جیتنے وچ ناکا‏م رہیا۔ 1999 وچ بلدیات‏ی انتخابات دے دوران انہاں نے 37 بلدیات اُتے کنٹرول حاصل کيتا تے 47 شہراں تے سیکڑاں ضلعے وچ نمائندگی حاصل کيتی۔ 2002 وچ پارٹی سوشلسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی ممبر بن گئی۔ 1999 وچ بندش دے مقدمے تو‏ں بچنے دے بعد ، بالآخر 13 مارچ 2003 نو‏‏ں اس بنیاد اُتے HADEP اُتے پابندی عائد کردتی گئی کہ ایہ "غیر قانونی سرگرمیاں دا مرکز بن گیا اے جس وچ پی دے کے د‏‏ی مدد کرنا تے اس وچ اضافہ کرنا شامل اے "۔ یوروپی کورٹ آف ہیومن رائٹس نے 2010 وچ فیصلہ دتا سی کہ اس پابندی دے تحت انسانی حقوق تو‏ں متعلق یورپی کنونشن دے آرٹیکل 11 د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی اے جو انجمن د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=878622&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010</ref> ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ڈی ای ایچ اے پی) 24 اکتوبر 1997 نو‏‏ں تشکیل دتی گئی تے اس نے ایچ ای ڈی ای پی نو‏‏ں کامیاب کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=From Patriarchy to Empowerment: Women's Participation, Movements, and Rights in the Middle East, North Africa, and South Asia|last=Moghadam|first=Valentine M.|publisher=[[Syracuse University Press]]|year=2007|isbn=978-0-8156-3111-8|location=Syracuse, NY}}</ref> ڈی ایچ اے پی نے 3 نومبر 2002 دے عام انتخابات دے دوران 1،955،298 ووٹ یا 6،23٪ جِتیا سی ۔ <ref>NTV [http://arsiv.ntvmsnbc.com/modules/secim2002/genel.asp Election Results], 3 November 2022</ref> اُتے ، اس نے 28 مارچ 2004 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران مایوس کن کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، جتھ‏ے ایس ایچ پی تے فریڈم اینڈ سولیڈریٹی پارٹی (ÖDP) دے نال انہاں دا اتحاد صرف 5.1 فیصد ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، صرف بیٹ مین ، حکری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں وچ کامیابی حاصل کيتی۔ ، کرد ووٹرز د‏‏ی اکثریت اے دے پی نو‏‏ں ووٹ دے رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930192850/http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|first=Ali|last=Carkoglu|website=TUSIAD-US|archivedate=30 September 2011|title=Turkish Local Elections of March 28, 2004: A Prospective Evaluation}}</ref> 2004 وچ رہائی دے بعد لیلی زانا نے ڈیموکریٹک سوسائٹی موومنٹ (ڈی ٹی ایچ) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو 2005 وچ احمد ٹرک د‏‏ی سربراہی وچ ڈی ای ایچ اے پی دے نال ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) وچ ضم ہوگئی۔<ref name="serhildan"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|accessdate=3 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410025003/http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|archivedate=10 April 2009|title=DTP leader Ahmet Turk|date=27 August 2008}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:Turkish general election, 2015 - Peoples' Democratic Party (Turkey) Celebration - Istanbul.jpg|کھبے|thumb| 8 جون 2015 ، [[استنبول]] وچ ایچ ڈی پی دے حامی اپنے انتخابی نتائج دا جشن منا رہے نيں]] ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی نے 22 جون 2007 دے عام انتخابات دے دوران اپنے امیدواراں نو‏‏ں بطور [[آزاد سیاست دان|آزاد امیدوار]] چلانے دا فیصلہ کيتا سی تاکہ 10 فیصد دہلیز د‏‏ی حکمرانی حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ انتخابات دے دوران آزاد امیدواراں نے 1،822،253 یا 5.2٪ ووٹ حاصل کیتے ، جس دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے 27 نشستاں آئیاں ، جنہاں وچو‏ں 23 ڈی ٹی پی دے پاس گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|title=Press Review|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140815111224/http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|archivedate=15 August 2014}}</ref> پارٹی نے 29 مارچ ، 2009 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، اُتے ، 2،116،684 ووٹ یا 5.41٪ جیتنے تو‏ں گورنرز د‏‏ی تعداد چار تو‏ں اٹھ ہوگئی تے میئراں د‏‏ی تعداد 32 تو‏ں ودھ ک‏ے 51 ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp|title=Ruling party main loser in local ballot|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}</ref> پہلی بار انہاں نے جنوب مشرق وچ اکثریت حاصل کيتی تے ، بیٹ مین ، ہاکوری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جو ڈی ایچ اے پی نے 2004 وچ جِتیا سی ، ڈی ٹی پی اے دے پی تو‏ں وان ، سیرت تے [[صوبہ اغدیر|ایڈیور صوبےآں]] نو‏‏ں جیتنے وچ کامیاب رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110106042815/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|archivedate=6 January 2011|title=Local Election Results Reveal a Fractured Turkey|date=10 April 2009}}</ref> 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے حق وچ ووٹ دتا ، اس فیصلے وچ کہیا گیا اے کہ پارٹی نو‏‏ں وی بند کرد پارٹیاں د‏‏ی طرح پی دے کے تو‏ں روابط نيں <ref name="dtpban">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12|title=Kurdish unrest erupts in Turkey after DTP ban|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}</ref> تے حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ اسنو‏ں "دہشت گردی پھیلانے دے مجرم دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے "۔ پروپیگنڈا "۔ چیئرمین احمت ٹرک تے قانون ساز ایسل ٹلوک نو‏‏ں پارلیمنٹ تو‏ں کڈ دتا گیا ، تے انہاں تے پارٹی دے 35 ہور ممبراں نو‏‏ں پنج سال تک کسی وی سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|accessdate=11 December 2009|title=Turkey bans pro-Kurdish party over ties to rebels|date=11 December 2009|first=Selcan|last=Hacaoglu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215060704/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|archivedate=15 December 2009}}</ref> [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے اک بیان جاری کردے ہوئے عدالت دے فیصلے اُتے تشویش دا اظہار کيتا تے ترکی تو‏ں سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے زور دتا۔ اس پابندی دے جواب وچ ترکی وچ پوری کرد برادریاں وچ وڈے مظاہرے پھوٹ پئے۔ ڈی ٹی پی د‏‏ی جگہ امن تے ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) نے سلیہتن ڈیمرٹا د‏‏ی سربراہی وچ کامیابی حاصل کيتی۔ بی ڈی پی نے اپنے حامیاں تو‏ں 12 ستمبر 2010 نو‏‏ں ترک آئینی ریفرنڈم دا بائیکاٹ کرنے دا مطالبہ کيتا کیونجے آئینی تبدیلی اقلیتاں دے مطالبات اُتے پورا نئيں اتری۔ بی ڈی پی د‏‏ی شریک صدر ، گلتن کونک نے اک بیان جاری کردے ہوئے کہیا اے کہ "ہم ترمیم دے خلاف ووٹ نئيں ڈالاں گے تے موجودہ فاشسٹ آئین د‏‏ی زندگی نو‏‏ں طول دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ نہ ہی اسيں ترمیم دے حق وچ ووٹ دین گے تے کسی نويں فاشسٹ آئین د‏‏ی حمایت کرن گے۔ " <ref>[http://azady.nl/?p=10261 Seven Questions about the Turkish referendum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217221234/http://azady.nl/?p=10261 |date=2013-12-17 }}, 12 September 2010</ref> بائیکاٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں حکاری (9.05٪) ، ارنک (22.5٪) ، دیار باقر (34.8٪) ، بیٹ مین (40.62٪) ، مردین (43.0٪) ، وان (43.61) ، سیرٹ (50.88٪) ، آئڈر (51.09٪) ، مصحف (54.09٪)، [[صوبہ آغری|ایگری]] (56.42٪)، تنچلی(67.22٪)، [[صوبہ شانلیعرفا|شانلیعرفا]] (68.43٪)، [[صوبہ قارص|قارص]] (68.55٪) تے بلتیس صوبہ (70.01٪)، ملک وچ سب تو‏ں کم ٹرن آؤٹ سی دے لئی اک 73،71٪ مقابلے قومی اوسط تونسلی واحد کرد اکثریت‏ی صوبہ سی جتھ‏ے آبادی د‏‏ی اکثریت نے رائے شماری دے دوران "نئيں" نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Government of Turkey, Supreme Election Board (YSK)|url=http://www.ysk.gov.tr/ysk/ReferandumSecimSonucServ?bilmece1=|title=Official Results&nbsp;– 12 September 2010 Constitutional Referendum|publisher=Yüksek Seçim Kurulu|date=12 September 2010|accessdate=13 September 2010}}</ref> 12 جون ، 2011 دے قومی انتخابات دے دوران بی ڈی پی نے 61 آزاد امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيتا ، جنہاں نے 2،819،917 ووٹ یا 6.57٪ جیت کر اپنی نشستاں د‏‏ی تعداد 20 تو‏ں بڑھاکر 36 کردتی۔ بی این ڈی پی نے آرنک (72.87٪) ، حکری (70.87٪) ، دیار باقر (62.08٪) تے مردین (62.08٪) صوبےآں وچ سب تو‏ں زیادہ حمایت حاصل کيتی۔ <ref name="election">{{حوالہ ویب|url=http://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html|title=TURKEY: THE AKP WINS THE GENERAL ELECTION|publisher=Institut Kurde|accessdate=26 October 2014}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == بلاکتاں == [[فائل:Şırnak çatışması çocuk cenaze töreni.jpg|thumb| روزنامہ جھڑپاں ، 2015]] اناڈولو ایجنسی دے جاری کردہ اعدادوشمار دے مطابق ، ترکی دے اک سکیورٹی ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے ، سن 1984 تو‏ں اگست 2015 تک ، اس تنازعہ وچ 36،345 اموات ہوئیاں۔ اس وچ صرف ترکی وچ اگست 2015 تک 6،741 عام شہری ، 7،230 سکیورٹی فورس (5،347 فوجی ، 1،466 پنڈ دے محافظ تے 283 پولیس اہلکار) تے 22،374 پی دے کے جنگجو شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://aa.com.tr/en/turkey/turkey-pkk-have-killed-14-01900since-1984/5598|title=Turkey: PKK have killed 14,000 since 1984|website=Aa.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.apa.az/world-news/europe/pkk-have-killed-14-01900since-1984.html|title=PKK have killed 14,000 since 1984|first=APA Information Agency, APA|last=Holding|website=En.apa.az}}</ref> شہری ہلاکتاں وچ ، 2012 تک ، 157 استاداں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|title=2000 Yılında MEB-Öğretmenlere Yönelik Çalışmalar|publisher=Ministry of Education|year=2000|language=Turkish|accessdate=12 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051001054953/http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|archivedate=1 October 2005}}</ref> اگست 1984 تو‏ں جون 2007 تک ، مجموعی طور اُتے 13،327 فوجی تے 7،620 شہری زخمی ہونے دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ 1984 تے 1991 دے درمیان تقریبا 2، 2500 افراد ہلاک ہوئے سن ، جدو‏ں کہ 1991 تو‏ں 1995 دے درمیان 17،500 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="casualty years">{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|accessdate=12 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626141413/http://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|archivedate=26 June 2015|title=The Kurds in Turkey}}</ref> سرکاری تخمینے دے مطابق ، 1985 تو‏ں 1996 تک ولیج گارڈز دے ذریعہ ہونے والے قتل د‏‏ی تعداد 296 دسی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|title=Islam, the Kurds, and Turkey's problems at home and with the neighbors|last=Derk Kinnane-Roelofsma|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708234811/http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|archivedate=8 July 2012}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish اس تازہ ترین تخمینے دے برعکس ، ترک فوج دے ابتدائی اعداد و شمار نے پی دے کے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ کردتی ، جون 2007 تک پی دے کے د‏‏ی 26،128 ہلاکتاں ہوئیاں ، تے مارچ 2009 تک 29،704۔ 2004 وچ دوسری شورش دے آغاز دے دوران ، تے مارچ 2009 وچ ، پی دے کے دے 2،462 عسکریت پسنداں دے مارے جانے دا دعوی کيتا گیا۔ اُتے ، بعد وچ فوج نے 1984–2012 دے دوران فراہ‏م کردہ اعدادوشمار وچ ، پی دے کے دے ہلاک شدہ ممبراں د‏‏ی تعداد 21،800 کردتی گئی۔ پی دے کے تے [[ترکی مسلح افواج|ترک فوج]] دونے نے اک دوسرے اُتے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد عوام دے خلاف ہزاراں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے لئی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، تشدد ، جبری بے گھر ہونے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00wome|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1995|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00wome/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، <ref name="St. Martin's Press"/><ref name="Univ Of Texas Press"/><ref name="Taylor and Francis"/> من منی گرفتاریاں ، قتل تے لاپتہ کرد صحافیاں تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ، سیاستدان تے کارکن۔ ECHR ( Kuskonar قتل عام ) وچ کرد شہریاں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے PKK اُتے الزام لگانے اُتے ترکی د‏‏ی وی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے مطابق بغاوت دے آغاز تو‏ں ہی 4000 دیہات تباہ ہوچکے نيں ، <ref name="LA Times">[[Los Angeles Times]] [http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/07/convicted-of-terrorism-a-young-kurdish-girl-is-serving-her-seven-year-and-nine-month-prison-sentence-in-turkeys-prison-e.html TURKEY: Kurdish teenager convicted as terrorist for attending demonstration]</ref> جس وچ 380،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،000،000 دے درمیان کرد دیہاتیاں نو‏‏ں زبردستی انہاں دے گھراں تو‏ں کڈیا گیا اے ، خاص طور اُتے ترکی د‏‏ی فوج نے۔ <ref name="findlaw1">{{حوالہ ویب|url=http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|title=Humanitarian Law Project v. U.S. Dept. of Justice|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316042427/http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|archivedate=16 March 2012}}</ref> ترک حکا‏م نے تقریبا 5000 ترک تے 35،000 کرد ، ہلاک ، 17،000 کرد لاپتہ تے 119،000 کرداں نو‏‏ں قید کردتا ا‏‏ے۔ ہیومنٹریٹ لا پروجیکٹ دے مطابق ، ترک حکومت دے ذریعہ 2،400 کرد دیہات تباہ تے 18،000 کرداں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس تنازعہ تو‏ں مجموعی طور اُتے 3،000،000 افراد (بنیادی طور اُتے کرد) بے گھر ہوچکے نيں ، <ref name="displaced">{{حوالہ ویب|url=http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/bin/get.cgi?directory=FALL98/articles/&filename=Gunter.htm|title=Conflict Studies Journal at the University of New Brunswick|publisher=Lib.unb.ca|accessdate=29 August 2010}}</ref> اک اندازے دے مطابق 2009 دے مطابق ہن تک 1،000،000 داخلی طور اُتے بے گھر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000|title=Need for continued improvement in response to protracted displacement|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234512/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000|archivedate=31 January 2011}}</ref> اسوریئن اقلیت نو‏‏ں وی بہت زیادہ متاثر کيتا گیا سی ، جداں کہ ہن زیادہ تر (50-60) &nbsp; اس د‏ی ہزار / 70،000) یوروپ وچ پناہ ا‏‏ے۔ بی ڈی پی تو‏ں منتخب ممبر پارلیمنٹ سبحت تونسل نے جولائ‏ی 2011 تک پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 18،000 کردتی۔ <ref name="sebahat">''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyet.com.tr/gundem/18151157.asp?gid=381 Sebahat Tuncel'den tartışılacak sözler], 1 July 2011</ref> === 2012 تو‏ں پہلے جنگ بندی === اپسالا تنازعات دے ڈیٹا پروگرام وچ اج تک 25،825–30،639 ہلاکتاں ریکارڈ کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں 22،729–25،984 پہلے شورش دے دوران ہلاک ، 368–467 جنگ بندی دے دوران تے دوسری شورش دے دوران 2،728–4،188 ہلاک ہوئے۔ یو سی ڈی پی دے مطابق 1989 تو‏ں لے ک‏ے 2011 تک ہونے والے حادثات درج ذیل نيں: <ref name="UCDP"/> {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- !سال!!کم تخمینہ !!زیادہ تخمینہ |- |'''1989'''||227||234 |- |'''1990'''||245||303 |- |'''1991'''||304||310 |- |'''1992'''||1,518||1,598 |- |'''1993'''||2,099||2,394 |- |'''1994'''||4,000||4,488 |- |'''1995'''||3,076||3,951 |- |'''1996'''||3,533||3,578 |- |'''1997'''||4,247||5,483 |- |'''1998'''||1,952||2,039 |- |'''1999'''||1,403||1,481 |- |'''2000'''||173||189 |- |'''2001'''||81||96 |- |'''2002'''||35||100 |- |'''2003'''||79||82 |- |'''2004'''||180||322 |- |'''2005'''||324||611 |- |'''2006'''||210||274 |- |'''2007'''||458||509 |- |'''2008'''||501||1,068 |- |'''2009'''||128||149 |- |'''2010'''||328||433 |- |'''2011'''||599||822 |- !'''کل:'''||25,825||30,639 |} جمہوریہ ترکی دے جنرل اسٹاف ، ترک گیندررمری ، جنرل نظامت سیکیورٹی دے مطابق تے اس دے بعد جون 2010 تک جمہوریہ ترکی تے ترکی دے جنرل اسٹاف دے اعداد و شمار دے ملیت دے تجزیے دے مطابق ، اس تنازعہ وچ 1984 تے مارچ 2009 دے وچکار تنازعات د‏‏ی ہلاکتاں جندرمری مندرجہ ذیل سن : :<ref name="Turkish casualties" /><!-- Source archive: https://web.archive.org/web/20191029222122/http://www.milliyet.com.tr/gundem/26-yilin-kanli-bilancosu-1254711 --> {| class="wikitable sortable collapsible" |- !سال!! دفاعی افواج !! عام شہری!! شورش پسند!! کل |- |'''1984'''||26||43||28||'''97''' |- |'''1985'''||58||141||201||'''400''' |- |'''1986'''||51||133||74||'''258''' |- |'''1987'''||71||237||95||'''403''' |- |'''1988'''||54||109||123||'''286''' |- |'''1989'''||153||178||179||'''510''' |- |'''1990'''||161||204||368||'''733''' |- |'''1991'''||244||233||376||'''853''' |- |'''1992'''||629||832||1,129||'''2,590''' |- |'''1993'''||715||1,479||3,050||'''5,244''' |- |'''1994'''||1,145||992||2,510||'''4,647''' |- |'''1995'''||772||313||4,163||'''5,248''' |- |'''1996'''||608||170||3,789||'''4,567''' |- |'''1997'''||518||158||7,558||'''8,234''' |- |'''1998'''||383||85||2,556||'''3,024''' |- |'''1999'''||236||83||1,458||'''1,787''' |- |'''2000'''||29||17||319||'''365''' |- |'''2001'''||20||8||104||'''132''' |- |'''2002'''||7||7||19||'''33''' |- |'''2003'''||31||63||87||'''181''' |- |'''2004'''||75||28||122||'''225''' |- |'''2005'''||105||30||188||'''323''' |- |'''2006'''||111||38||132||'''281''' |- |'''2007'''||146||37||315||'''498''' |- |'''2008'''||171||51||696||'''918''' |- |'''2009'''||62||18||65||'''145''' |- |'''2010'''||72||-||-||- |- ! '''کل:'''||'''6,653'''||'''5,687'''||'''29,704'''||'''42,044''' |} === 2013 سے: فائر بندی تو‏ں لے ک‏ے نويں محاذ آرائیاں تک === بیلجیئم وچ مقیم کرائسس گروپ کریڈش - ترکی تنازعہ تو‏ں وابستہ ہلاکتاں اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔ <ref name="crisisgroup#pre2015">{{citation|author=International Crisis Group|title=Turkey's PKK Conflict Kills almost 3,000 in Two Years|url=https://www.crisisgroup.be/interactives/turkey/#pre2015|year=2018}}. Data : [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1GNOTbrVaPiYQsnat7Fzcfx0dGlrouzEW_vp3RdbZQts/edit?usp=sharing here].</ref> ایہ اعداد و شمار مناسب ترکی تک ہی محدود اے ، تے اس وچ شام یا عراق وچ پیشگی کارروائیاں تو‏ں ہونے والے جانی نقصان شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ {| class="wikitable sortable collapsible" |- ! '''سال''' !! '''سیکیورٹی فورسز''' !! '''عام شہری''' !! نامعلوم || '''شورش پسند''' !! '''Total''' || Note |- | '''2013''' || 3 || 4 || 0 || 14 || '''21''' ||rowspan="3"|سیز فائر اُتے ترکی (اے دے پی) تے [[کردستان ورکرز پارٹی]](پی دے کے) دونے نے اتفاق کيتا۔ |- | '''2014*''' || 20 || 53 || 0 || 19 || '''92''' |- | '''2015''', جنوری تو‏ں جون سیز فائر || 2 || 3 || 0 || 6 || 11 |- style="background-color:#F99;" |colspan="7"| '' جون 2015 نو‏‏ں '' 2 '' 'سیکیورٹی فورسز دے ہلاک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے جنگ دوبارہ شروع ہوئی۔' ' |- | '''2015''', جولائ‏ی تو‏ں ستمبر: جنگ|| 206 || 128 || 87 || 261 || 682 ||rowspan="6"| سیز فائر تے امن عمل 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ٹُٹ گیا۔ فوجی تصادم فیر شروع ہويا۔ |- | '''2015''' || 208 || 131 || 87 || 267 || '''693''' |- | '''2016''' || 645 || 269 || 136 || 1,162 || '''2,212''' |- | '''2017''' || 164 || 50 || 0 || 591 || '''805''' |- | '''2018''' || 123 || 17 || 0+ || 362 || '''502+''' |- | '''2019''' Jan.-Sept. || 77 || 22 || 0 || 258 || '''347''' |- <!-- 2018 تک: ! '''کل''' || 1,163 || 524 || 223 || 2,315 || 4,325 || --> ! '''کل''' || 1,240 || 544 || 223 || 2,573 || 4,672 || |} <nowiki>*:</nowiki> بنیادی طور اُتے ترکی وچ [[2014 ء دے کرد فسادات|6–8 اکتوبر 2014 کرد فسادات]] د‏‏ی وجہ تو‏ں جتھ‏ے پورے ترکی وچ کرد گروہاں دے حکومت مخالف مظاہرےآں دے دوران ریاستی فورسز دے ذریعہ 42 شہری مارے گئے۔ مظاہرین نے دولت اسلامیہ دے [[یوبانی دا محاصرہ|کوبانی دے محاصرے]] دے دوران انقرہ د‏‏ی پوزیشن د‏‏ی مذمت کيتی۔ ایہ جنگ بندی د‏‏ی مدت تو‏ں باہر دا اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔<ref name="crisisgroup#pre2015" /> سیز فائر معاہدہ جولائ‏ی 2015 وچ ٹُٹ گیا ، جس وچ 2015 نو‏‏ں دو مختلف مختلف ادوار وچ تقسیم کيتا گیا۔ === بیرونی کاروائیاں === ترکی نے پی دے کے تو‏ں وابستہ گروہاں اُتے حملہ کرنے دے لئی شام تے عراق وچ ہڑتالاں تے متعدد زمینی کارروائیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable sortable collapsible" |- ! Date !! Place !Type|| Operation !! Turkish forces dead (injured) !! Turkish allies dead (injured) !! Kurdish forces dead (captured) |- | 5 October – 15 November 1992 || Iraq | ||[[Operation Northern Iraq]] || 28 (125) || — || 1,551 (1,232) |- | 20 March – 4 May 1995 || Iraq | ||[[Operation Steel]]^* || 64 (185) || — || 555 (13) |- | 12 May – 7 July 1997 || Iraq | ||[[Operation Hammer (1997)|Operation Hammer]]^* || 114 (338) || — || 2,730 (415) |- | 25 September – 15 October 1997 || Iraq | ||[[Operation Dawn (1997)|Operation Dawn]]^* || 31 (91) || — || 865 (37) |- | 21–29 February 2008 || Iraq | ||[[Operation Sun]]^* || 27 || — || 240<ref>{{cite web|date=May 10, 2008|website=Monsters and Critics|url=http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120904012447/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|archive-date=4 September 2012|title=Twenty-five killed in clashes between Turkish soldiers, PKK|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|title=38 killed in PKK attack on Turkish border posts|website=Thaindian News|accessdate=5 January 2019|archive-date=14 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814170324/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Turkey (2003 — First deaths for this phase of the conflict) |work=Armed Conflicts Report |date=January 2010 |url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |accessdate=2011-04-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207170943/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |archivedate=2011-02-07}}</ref> |- | 24–25 July 2015 || Iraq |Airstrikes||[[Operation Martyr Yalçın]]^* || - || - || 160 |- | 24 August 2016 – 29 March 2017 || Syria |Land and air||[[Operation Euphrates Shield]]^*,** || 71 || 614 || 131 (37) |- | 25 April 2017 || Syria, Iraq |Airstrikes||[[April 2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq|2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq]] || 0 || — || 70 |- || 20 January – 24 March 2018 || Syria |Land and air||[[Operation Olive Branch]]^* || 55 || 318 (Turkish claim)<br />2,541 (SDF claim) || 820 (SDF claim)<br />4,558 (Turkish claim) |- || 19 March 2018 – present || Iraq |Land and air||[[Operation Tigris Shield]]^* || 112 (17) || — || 234<ref>{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/05/april-2018-large-drop-in-violence-in.html|title=April 2018 Large Drop In Violence In Iraq|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/04/march-2018-return-of-islamic-state.html|title=March 2018 The Return Of The Islamic State Insurgency|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}</ref> |- || 15 August 2018 || Sinjar, Iraq |Airstrikes||[[Turkish strikes on Sinjar (2018)]] || — || — || 5 |- || 28 May 2019 – present || Iraq |Airstrikes||[[Operation Claw (2019)]]^* || — || — || 2 |- || 9 October 2019 – present || (Syria) |Land and air||[[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019]]^* || (ongoing) || (ongoing) || (ongoing) |- || 15 June 2020 || Iraq |Airstrikes||[[Operation Claw-Eagle (2020)]]^* || — || — || ongoing |- ! colspan="4" | Total: || 502 (756) || 932–3,155 || 7,575–11,607 (1,737) |} * ترکی د‏‏ی فوجی یا سیاسی قیادت دے ایہ ناں مواصلات / پروپیگنڈا دے مقاصد نيں **:ترکی وچ زیادہ تر آپریشن فرات شیلڈ لڑاکا اک طرف آئی ایس دے خلاف ٹی ایس دے تے ٹی ایف ایس اے دے درمیان سی ، تے دوسری طرف آئی ایس دے خلاف وائی پی جی دے وچکار ، جدو‏ں کہ ترک افواج تے امریکا تو‏ں وابستہ وائی پی جی پوری پیمانے اُتے جھڑپاں تو‏ں گریز کردی ا‏‏ے۔ ترکی دا اسٹریٹجک مقصد افرین چھاؤنی نو‏‏ں وائی پی جی منبیج تے ہور روجوا علاقےآں نال رابطہ قائم کرنے تو‏ں روکنا سی۔ اس دے مطابق ، انہاں کارروائیاں وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں صرف اک چھوٹا جہا حصہ ترکی افواج بمقابلہ وائی پی جی فورسز دا سی۔ == آبادیات‏ی اثر == ملک دے مشرقی تے جنوب مشرق وچ بنیادی طور اُتے کرد علاقےآں د‏‏ی ترک کاری وی جدید ترک قوم پرستی دے ابتدائی خیالات تے پالیسیاں وچ پابند سی ، جو 1918 دے اوائل وچ ترک قوم پرست [[ضیاء گوک الپ]] دے "منطقی اعلان ، اسلامائزیشن تے جدیدیت" اُتے عمل پیرا سی۔ <ref name="joost">Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.</ref> ترقی پذیر [[نوجوانان ترک|ینگ ترک]] ضمیر نے ترقی پسندی د‏‏ی اک مخصوص تشریح اپنائی ، سوچ دا اک ایسا رجحان جس وچ سائنس ، ٹیکنالوجی تے تجربات اُتے انحصار کردے ہوئے انسانی معاشرے نو‏‏ں بنانے ، بہتر بنانے تے اس د‏ی نويں شکل دینے د‏‏ی انسانی صلاحیت اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name=":7">{{حوالہ کتاب|title=The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950|last=Üngör|first=Ugur Ümit|date=2012-03-01|publisher=OUP Oxford|year=|isbn=978-0-19-164076-6|location=|pages=153–154|language=en}}</ref> معاشرتی ارتقا دا ایہ تصور آبادی اُتے قابو پانے د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی حمایت تے جواز دے لئی استعمال ہويا۔ کرد بغاوتاں نے ترک کمال پسنداں نو‏‏ں اس طرح دے نظریات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا اک آسانی تو‏ں بہانہ فراہ‏م کیہ تے 1934 وچ تصفیہ قانون جاری کيتا گیا ۔ اس نے معاشرے د‏‏ی ریاست دے وچکار تعامل دا اک پیچیدہ نمونہ تشکیل دتا ، جس وچ حکومت نے دور دراز دے اک جغرافیے وچ اپنے عوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جسنو‏ں مقامی لوکاں نے معاندانہ قرار دتا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ، کرد ترکی دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کرد اکثریت‏ی مشرقی تے جنوبی مشرقی ترکی (کردستان) نو‏‏ں آباد کردتا گیا سی۔ <ref name="joost">Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.</ref> ترکی نے وڈے پیمانے اُتے پینڈو آبادیاں نو‏‏ں آباد تے تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ شہری علاقےآں وچ اک پینڈو کرد آبادی وڈے پیمانے اُتے آباد ہوگئی تے اس دے نتیجے وچ پینڈو علاقےآں وچ آبادی آبادکاری د‏‏ی اسکیماں د‏‏ی ترقی تے دوبارہ ڈیزائن کيتا گیا۔ ڈاکٹر جوسٹ جونجرڈن دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ترکی د‏‏ی آبادکاری تے دوبارہ آبادکاری د‏‏ی پالیسیاں دو مختلف قوتاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ پینڈو علاقےآں وچ انتظامیہ نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی خواہش تے شہریریت دے متبادل نظریہ تو‏ں ، مبینہ طور اُتے "ترک" پیدا ہويا۔ == انسانی حقوق د‏‏ی پامالی == ترکی تے پی دے کے دونے نے تنازعہ دے دوران [[انسانی حقوق|انسانی حقوق د‏‏ی بے حد]] خلاف ورزیاں کيت‏یاں نيں۔ ترکی وچ سابق فرانسیسی سفیر ایرک راؤلو دا کہنا اے کہ: <ref name="rouleau">{{حوالہ رسالہ|last=Rouleau|first=Eric|date=November–December 2000|title=Turkey's Dream of Democracy|journal=[[Foreign Affairs]]|volume=79|issue=6|url=http://www.foreignaffairs.org/20001101faessay939/eric-rouleau/turkey-s-dream-of-democracy.html}}</ref> <blockquote> وزارت انصاف دے مطابق ، فوجی مہماں وچ مارے گئے 35،000 افراد دے علاوہ ، تنازعہ شروع ہونے اُتے ، تے 1998 دے دوران ، سنہ 1984 دے درمیان 17،500 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ مبینہ طور اُتے 1999 دے پہلے نو مہینےآں وچ اک ہزار افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ ترک پریس دے مطابق ، انہاں جرائم دے مصنفاں ، جنہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی گرفتار نئيں کيتا گیا اے ، انہاں دا تعلق سیکیورٹی ادارےآں دے لئی براہ راست یا بالواسطہ طور اُتے کم کرنے والے کرائے دے گروہاں تو‏ں ا‏‏ے۔ </blockquote> === ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی === سن 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد لوکاں دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، جبری بھرتیاں ، tort تشدد ، <ref name=":1"/> جبری بے گھر ہونے ، <ref name="ford1">{{حوالہ کتاب|title=Human Rights Watch|date=2002|publisher=HRW|page=7|ref=https://books.google.com/books?id=blm_4gIcaZoC&pg=PA7}}</ref> ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، <ref name="vilg2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=usQ2i-P7oPIC&pg=PA36|title=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood|last=Abdulla|first=Jamal Jalal|date=7 February 2012|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4678-7972-9|page=36|access-date=29 December 2015}}</ref> من منی گرفتاریاں ، <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[European Court of Human Rights]]|page=1}}</ref> قتل تے متعلق ني‏‏‏‏ں۔ کرد صحافی لاپتہ ہوگئے۔ تازہ ترین فیصلے 2014 تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، کرد اپوزیشن جماعتاں تے تنظیماں تو‏ں وابستہ 1500 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 1986 تو‏ں 1996 دے درمیان نامعلوم حملہ آوراں نے قتل کيتا سی۔ حکومت کیت‏‏ی حمایت یافتہ فوجیاں نے پی دے کے دے سیکڑاں مشتبہ ہمدرداں کوقتل کيتا۔ <ref name="davidp1"/> 1987 تو‏ں 2000 دے درمیان تنازعہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 3،438 شہری ہلاکتاں دے لئی ترک انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے ذریعہ ترک حکومت نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ [[فائل:Hakkari, Yüksekova. After military operation 8.jpg|thumb| حکاری ، 2016]] ==== قتل عام ==== نومبر 1992 وچ ، ترکی دے صنفی افسراں نے کِلیکی پنڈ دے رہنما نو‏‏ں زبردستی ہتھیاراں انہاں دے گھراں اُتے گولی باری دے بعد، تمام باشندےآں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکالنے اُتے مجبور کردتا۔ فوجیاں نے نو گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے تمام دیہاتیاں نو‏‏ں بھج جانے اُتے مجبور کردتا۔ بعد وچ فوجیاں نے پنڈ دے باقی حصےآں نو‏‏ں جلایا تے تمام 136 مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672|title=Unjust, Restrictive, and Inconsistent: The Impact of Turkey's Compensation Law with Respect to Internally Displaced People: Impact of the ECtHR on provisions for Turkey's displaced|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-09}}</ref> 1993 وچ ، ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے مہمت اوگٹ ، انہاں د‏‏ی حاملہ بیوی تے انہاں دے ساتاں بچےآں نو‏‏ں جلا ڈالیا۔ ترک حکا‏م نے ابتدائی طور اُتے پی دے نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے اس کیس د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں 17 سال بعد دوبارہ نئيں کھولیا گیا۔ تفتیش بالآخر 2014 دے آخر وچ تن صنف افسراں ، اسپیشل فورسز دے اک ممبر تے نو فوجیاں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا دے نال اختتام پذیر ہوئی۔ 8 ستمبر 1993 نو‏‏ں ، ترک فضائیہ نے منزور پہاڑاں دے نیڑے اک بم گرادتا ، جس وچ 2 خواتین ہلاک ہوگئياں۔ ايس‏ے سال ، ترک سیکیورٹی فورسز نے [[لیجہ، ترکی|جوس]] شہر اُتے حملہ کيتا ، 401 مکانات ، 242 دکاناں تباہ تے تیس تو‏ں ودھ شہریاں دا قتل عام کيتا تے اک سو زخمی ہوئے۔ <ref name="licebook">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=b99dfVMJNRMC&pg=PA120&lpg=PA120&dq=lice+1993+turkey#v=onepage&q=lice%201993%20turkey&f=false|title=Weapons Transfers and Violations of the Laws of War in Turkey|last=Ron|first=James|last2=Watch (Organization)|first2=Human Rights|date=1995|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-161-9|language=en}}</ref> 26 مارچ 1994 نو‏‏ں [[ترکی مسلح افواج|ترک فوجی]] طیارے (ایف 16) تے اک ہیلی کاپٹر نے دو دیہاتاں دا چکر لگایا تے انہاں اُتے بمباری د‏‏ی جس تو‏ں 38 کرد شہری ہلاک ہوگئے۔ ترک حکا‏م نے پی دے کے اُتے الزام عائد کيتا تے ہلاک بچےآں د‏‏ی تصاویر کيتیاں تے پریس وچ پھیل گئياں۔ انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے متاثرہ افراد دے اہل خانہ نو‏‏ں 2،3 ملین یورو دینے د‏‏ی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس واقعہ نو‏‏ں کوکونار قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 1995 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے اطلاع دتی اے کہ ترک فوجیاں دے لئی عام شہری سی کہ اوہ کرد شہریاں نو‏‏ں مار ڈالاں تے اسلحے دے نال انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویر کھینچاں ، اوہ صرف تقریبات دے انعقاد دے لئی۔ ہلاک ہونے والے عام شہریاں نو‏‏ں پی دے کے "دہشت گرد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں دباؤ وچ دکھایا گیا۔ 1995 وچ ، یوروپی اخبار نے اپنے پہلے صفحے وچ [[ترکی قوم|ترک]] فوجیاں د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جنھاں نے [[کرد]] پی دے کے جنگجوواں دے کٹے سراں دے نال کیمرے دے لئی پوز کيتا سی ۔ ترک جنگجوواں دا ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے سر قلم کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Variant|url=http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16|publisher=Variant.org.uk|accessdate=31 January 2016|archivedate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112225947/http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Kurdistanica|url=http://kurdistan.org/turkey-and-the-charge-of-genocide-july-31-1999/|accessdate=31 January 2016}}</ref> مارچ 2006 دے آخر وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے جنھاں نے پی دے کے جنگجوواں دے جنازاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، مظاہرین دے نال جھڑپ ہوئی ، جس وچ کم تو‏ں کم اٹھ کرد مظاہرین ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ دس سال تو‏ں کم عمر دے چار بچے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="refworld1hrw">{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/46fa537528.html|title=Refworld {{!}} Turkey: Status of the Kurdistan Workers' Party (PKK) and Turkish Hezbollah; situation and treatment of members, supporters and sympathizers of these parties (2006–2007)|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|website=Refworld|language=en|accessdate=2019-01-02}}</ref> اگست 2015 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اطلاع دتی سی کہ ترک حکومت دے فضائی حملےآں وچ عراق دے کردستان خطے دے قندیل پہاڑاں وچ واقع زرجیل پنڈ اُتے صریحا. غیرقانونی حملے وچ 8 شہری ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 8 افراد زخمی ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/fresh-evidence-of-casualties-underscores-need-for-impartial-investigation-into-turkish-airstrikes-in-kandil-mountains/|title=Fresh evidence of casualties underscores need for impartial investigation into Turkish airstrikes in Kandil Mountains|publisher=Amnesty International}}</ref> 21 جنوری 2016 نو‏‏ں ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ دسیا گیا سی کہ سیزر وچ ڈیڑھ سو تو‏ں زیادہ عام شہری مارے جاچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، 19 تو‏ں ودھ مختلف شہراں تے ضلعے وچ کرفیو نافذ کردتا گیا سی ، جس تو‏ں سیکڑاں ہزاراں افراد د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ گئياں۔ اضافی طور اُتے ، رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت کیت‏‏ی نقل و حرکت تے ہور صوابدیدی اقدامات اُتے غیر متناسب پابندیاں اجتماعی سزا د‏‏ی طرح سن ، جو 1949 دے جنیوا کنونشن دے تحت جنگی جرم سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/02/turkey-kurdish-people-cizre-return-to-ruins|title=Turkey eases curfew after assault on PKK rebels leaves Cizre in ruins|first=Associated|last=Press|date=2 March 2016|accessdate=5 January 2019|website=Theguardian.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/03/cizre-ruins-turkey-lifts-curfew-kurdish-towns-160312113030597.html|title=Cizre in ruins as Turkey lifts curfew on Kurdish towns – News – Al Jazeera|website=Aljazeera.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> 1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے نوٹ کيتا سی کہ: * چونکہ ہیومن رائٹس واچ نے اکثر اوقات اس د‏ی اطلاع تے مذمت کيتی اے ، ترک حکومت کیت‏‏ی افواج نے ، پی دے کے تو‏ں تنازعہ دے دوران ، انسانی حقوق تے انسانی حقوق د‏‏ی بین الاقوامی خلاف ورزیاں دا وی ارتکاب کيتا اے ، جنہاں وچ [[ایذا رسانی|تشدد]] ، غیر قانونی عدالدی قتل تے اَنھّا دھند فائرنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسيں ایہ مطالبہ جاری رکھے ہوئے نيں کہ ترک حکومت انہاں خلاف ورزیاں دے لئی ذمہ دار اپنی سکیورٹی فورسز دے انہاں ممبراں د‏‏ی تحقیقات کرے تے انہاں دا احتساب کرے۔ بہر حال ، بین الاقوامی قانون دے تحت ، حکومت کسی وی حالت وچ اوکلان دے پی دے کے دے ذریعہ سرزد ہونے والےآں نو‏‏ں جواز یا عذر پیش کرنے دے لئی کسی وی حالت وچ نئيں دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="hrwdalema">[https://www.hrw.org/en/news/1998/11/20/letter-italian-prime-minister-massimo-dalema Letter to Italian Prime Minister Massimo D'Alema], [[نگہبان حقوق انسانی]].</ref> * کرد ورکرز پارٹی (پی دے کے) ، اک علیحدگی پسند گروہ جو سیاسی مقاصد دے لئی تشدد دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، جنوب مشرق وچ گوریلا جنگ جاری رکھے ہوئے اے ، جو اکثر بین الاقوامی انسانی قانون یا جنگ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ غیر قانونی سرگرمی دے شبہ وچ لوکاں نو‏‏ں گرفتار کرنے ، انہاں تو‏ں پوچھ گچھ کرنے تے انہاں اُتے فرد جرم عائد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، ترکی د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے گھریلو چھاپےآں وچ مشتبہ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ، اس طرح تفتیشی ، جج ، جیوری تے جلاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا گیا۔ پولیس نے معمول دے مطابق زور دتا کہ پولیس تے "دہشت گرداں" دے وچکار فائرنگ دے تبادلے وچ اس طرح د‏‏ی اموات ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے معاملات وچ ، عینی شاہدین نے اطلاع دتی کہ حملہ آور مکان یا اپارٹمنٹ تو‏ں کوئی فائرنگ نئيں ہوئی۔ قابل اعتماد اطلاعات نے اشارہ کيتا اے کہ جدو‏ں چھاپہ مار جگہ اُتے قبضہ کرنے والےآں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی ، چھاپےآں دے دوران کوئی پولیس ہلاک یا زخمی نئيں ہويا سی۔ اس تضاد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بین الاقوامی انسانی حقوق تے انسانی ہمدردی دے قانون د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ایہ ہلاکتاں خلاصہ ، غیر عدالدی پھانسیاں اُتے مشتمل سن۔ <ref name="hrwdevelopments">[https://www.hrw.org/reports/1993/WR93/Hsw-08.htm Turkey: Human Rights Developments], [[نگہبان حقوق انسانی]].</ref> جرمنی وچ ترک - کرد انسانی حقوق دے کارکناں نے ترکی اُتے الزام لگایا کہ اوہ پی دے کے دے خلاف کیمیائی ہتھیار استعمال کردا ا‏‏ے۔ فوٹو جعلسازی دے جرمنی دے اک ماہر ہنس بومن نے ، تصاویر د‏‏ی صداقت د‏‏ی چھان بین د‏‏ی تے دعوی کيتا کہ ایہ تصاویر مستند ني‏‏‏‏ں۔ ہیمبرگ یونیورسٹی ہسپتال د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ فرانزک رپورٹ وچ انہاں الزامات د‏‏ی حمایت کيتی گئی ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی گرین پارٹی نال تعلق رکھنے والی کلاڈیا روتھ نے ترک حکومت تو‏ں وضاحت طلب کيتی۔ ترک وزارت خارجہ دے ترجمان سیلیوک اونل نے اس معاملے اُتے تبصرہ کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں نو‏ں اس گل اُتے زور دینے د‏‏ی ضرورت نئيں اے کہ الزامات بے بنیاد ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ترکی نے 1997 وچ کیمیائی ہتھیاراں دے کنونشن اُتے دستخط کیتے سن ، تے ترکی دے پاس کیمیائی ہتھیاراں دے پاس نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haber7.com/haber/20100814/Disislerinden-kimyasal-silah-iddialarina-ret.php|language=Turkish|title=Dışişleri'nden 'kimyasal silah' iddialarına ret haberi Siyaset haberleri Haber7 haber7.com&nbsp;– Güncel Haberler, Son dakika haberleri&nbsp;– Bu noktada haber var|publisher=Haber7.com|date=14 August 2010|accessdate=29 August 2010}}</ref> ترکی 1997 تو‏ں لے ک‏ے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی ترقی ، پیداوا‏‏ر ، ذخیرہ اندوزی دے استعمال کیت‏‏ی ممانعت تے انہاں د‏‏ی تباہی دے کنونشن اُتے دستخط کنندہ رہیا اے ، تے اس کنونشن دے ذریعہ درکار تمام معائنے نو‏‏ں منظور کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|title=Turkish officials deny Der Spiegel's claim on use of chemical weapons|website=Hurriyet Daily News|accessdate=29 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100816121716/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|archivedate=16 August 2010}}</ref> پی دے کے د‏‏ی سرگرمیاں دے جواب وچ ، ترک حکومت نے جنوب مشرقی اناطولیہ ، جتھ‏ے کرد نسل دے شہری اکثریت وچ نيں ، نو‏‏ں فوجی حکمرانی دے تحت رکھیا۔ ترک فوج تے کرد پنڈ دے محافظاں نے کرد شہریاں دے نال بدسلوکی د‏‏ی اے ، جس دے نتیجے وچ شہراں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی ا‏‏ے۔ حکومت نے دعوی کيتا کہ بے گھر ہونے والی پالیسی دا مقصد مقامی آبادی د‏‏ی پناہ گاہ تے امداد نو‏‏ں ختم کرنا اے تے اس دے نتیجے وچ دیار باقر تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزری]] جداں شہراں د‏‏ی آبادی دگنی تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="phillips">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cNq0gvBPcGQC&pg=PA121#v=onepage&q&f=false|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|last=David L.|first=Phillips|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1201-6|page=121}}</ref> اُتے ، آخری صوبےآں وچ 2002 وچ مارشل لاء تے فوجی حکمرانی ختم کردتی گئی سی۔ ==== ریاستی دہشت گردی ==== [[ترکی|جمہوریہ ترکی]] نے اپنی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی [[کرد|کرد عوام دے]] لئے مختلف طرح تو‏ں ملحق تے جابرانہ پالیسیاں اپنائی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2010/11/01/protesting-terrorist-offense/arbitrary-use-terrorism-laws-prosecute-and|title=Protesting as a Terrorist Offense: The Arbitrary Use of Terrorism Laws to Prosecute and Incarcerate Demonstrators in Turkey|date=2010-11-01|website=Human Rights Watch|language=en|accessdate=2019-01-10}}</ref> تنازعہ دے آغاز اُتے ، پی دے کے دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ترک حکومت دے لئی ترکی دے کرد اکثریت‏ی جنوب مشرقی خطے وچ کرد شہریاں دے خلاف دہشت گردی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="civtar1"/> 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ، حکا‏م نے مخالفین نو‏‏ں دبانے دے لئی من منی گرفتاریاں ، مشتبہ افراد د‏‏ی پھانسی ، ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت تے تشدد نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ 1993 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے: {{quote|Kurds in Turkey have been killed, tortured and disappeared at an appalling rate since the coalition government of Prime Minister Suleyman Demirel took office in November 1991. In addition, many of their cities have been brutally attacked by security forces, hundreds of their villages have been forcibly evacuated, their ethnic identity continues to be attacked, their rights to free expression denied and their political freedom placed in jeopardy.|sign=|source=}} [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، حکا‏م نے ایتھ‏ے تک کہ کرد شہریاں نو‏‏ں پھانسی دتی تے انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں ہتھیاراں دے نال لے لیا ، انہاں نے ایہ واقعات پیش کرنے دے لئی اٹھائے ، تاکہ انہاں نو‏ں کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) "دہشت گرد" دے طور اُتے دکھبے۔ 1995 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] د‏‏ی شائع کردہ اک ہور رپورٹ وچ دسیا گیا: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/1995/Turkey.htm|title=Turkey|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-07}}</ref> {{quote|Based on B.G.'s statement and substantial additional evidence, Human Rights Watch believes that the official government casualty estimates severely misrepresent the true number of civilians slain by government forces. It is likely that many of the persons referred to in the official estimates as "PKK casualties" were in fact civilians shot by mistake or deliberately killed by security forces. Witness testimony also demonstrates that many of the Turkish government's denials of wrong-doing by the Turkish security forces are fabrications manufactured by soldiers or officials somewhere along the government's chain of command.}} سیکیورٹی فورسز خوف پھیلانے دے لئی پرامن مظاہرین نو‏‏ں گولی مار تے ہلاک کرنا اک طریقہ سی۔ 1992 وچ ، سیکیورٹی فورسز نے 103 تو‏ں ودھ مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيتا ، انہاں وچو‏ں 93 کرداں نے تن کرد شہراں وچ نوروز دے جشن دے دوران۔ سکیورٹی فورس دے کسی وی ممبر اُتے کسی د‏‏ی موت دا الزام عائد نئيں کيتا گیا۔ <ref name="hrwrep1993">{{حوالہ رسالہ|title=THE KURDS OF TURKEY: KILLINGS, DISAPPEARANCES AND TORTURE|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/TURKEY933.PDF}}</ref> 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تحویل وچ لینے دے بعد سیکڑاں افراد لاپتہ ہوگئے سن ۔ صرف 1992 وچ ، مبینہ طور اُتے 450 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہلاک ہونے والےآں وچ صحافی ، استاداں ، ڈاکٹر ، انسانی حقوق دے کارکن تے سیاسی رہنما شامل سن ۔ سیکیورٹی فورسز نے عام طور اُتے متاثرہ افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے تو‏ں انکار کيتا لیکن بعض اوقات انہاں نے دعویٰ کيتا کہ انہاں نے متاثرین نو‏‏ں "مختصر طور اُتے روک سیم" دے بعد رہیا کيتا ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس ایسوسی ایشن (ایچ ڈی) دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہن تک لاپتہ ہونے دے 940 واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، غیر قانونی عدالدی قتل وچ قتل کیتے جانے والے 3،248 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 253 علیحدہ تدفین گاہاں وچ دفن کيتا گیا سی۔6 جنوری 2011 نو‏‏ں ، [[بتلیس|بلتیس]]<nowiki/>کے شہر متدی ميں اک پرانے سینے دے نیڑے اک اجتماعی قبر وچ 12 افراد د‏‏ی لاشاں ملیاں سن۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، مبینہ طور اُتے تیمیجیک پولیس اسٹیشن دے باغ وچ تن ہور اجتماعی قبراں ملی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2011/01/06/karakol_yakini_kazidan_12_insan_iskeleti_cikti|title=Karakol yakını kazıdan 12 insan iskeleti çıktı|website=Sabah|language=tr|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.birgun.net/haber-detay/karakol-bahcesinden-7-kisinin-kemikleri-cikti-59553.html|title=Karakol bahçesinden 7 kişinin kemikleri çıktı {{!}} BirGün Gazetesi|language=tr-TR|accessdate=2019-01-09}}</ref> 2006 وچ ، سابق سفیر روحاؤ نے بیان دتا کہ نسلی کرداں دے نال جاری انسانی حقوق د‏‏ی پامالی یورپی یونین د‏‏ی ترک رکنیت وچ رکاوٹاں وچو‏ں اک اے <ref name="housegov">{{حوالہ ویب|url=http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|title=U.S. Policy In The Mediterranean: Managing The Greece, Turkey, Cyprus Triangle|publisher=[[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان]]|accessdate=1 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070131230422/http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|archivedate=31 January 2007}}</ref> ==== غیر قانونی اغوا تے لاپتہ ہونا ==== 1990 د‏‏ی دہائی تے اس دے بعد د‏‏ی ترکی د‏‏ی سیکیورٹی خدمات نے کرداں نو‏‏ں حراست وچ لیا اے ، کچھ معاملات وچ انھاں دوبارہ کدی نئيں دیکھیا گیا صرف کہانی سنانے دے لئی سامنے آنے والے عینی شاہدین دے نال۔ <ref name="hrw-disappearances">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/11/05/turkey-no-answers-kurdish-victims|publisher=Human Rights Watch|title=Turkey: No Answers for Kurdish Victims}}</ref> 1997 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل (اے آئی) نے اطلاع دتی اے کہ ترک ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے گمشدگیاں تے غیرقانونی سزائے موت نو‏‏ں نويں تے پریشان کن نمونے دے طور اُتے ابھر کر سامنے آیا ا‏‏ے۔ <ref name="HRW-disappearances2">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2012/09/03/time-justice/ending-impunity-killings-and-disappearances-1990s-turkey|publisher=Human Rights Watch (HRW)|title=Time for Justice Ending Impunity for Killings and Disappearances in 1990s Turkey}}</ref> اسٹاک ہوم سنٹر فار فریڈیم (ایس سی ایف) نے سن 2016 تو‏ں ہن تک گیارہ واقعات د‏‏ی دستاویزی دستاویزات کيتیاں جنہاں وچ لوکاں نو‏‏ں پولیس اہلکار دے طور اُتے شناخت کرنے والے مرد اغوا کرلئی گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ زیادہ تر ترکی دے راجگڑھ انقرہ وچ اے کیونجے متاثرین نو‏‏ں زبردستی ٹرانزٹ ویناں اُتے مجبور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کنبے دے ممبران ریاست تو‏ں اپنے تھ‏‏اںو‏اں دا پتہ نئيں لگاسکدے نيں ، اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ انہاں نو‏ں خفیہ طور اُتے یا خفیہ گروہاں نے حراست وچ لیا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے معاملے وچ جدو‏ں اک بالآخر 42 دن دے گمشدگی دے بعد واقع ہويا سی ، اس اُتے کئی دن تک تشدد کيتا گیا ، اسنو‏ں اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے پولیس دے حوالے کردتا گیا۔ <ref name="scf-disappearances">{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=The Stockholm Center for Freedom (SCF)|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey}}</ref> ==== اذیت ==== اگست 1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے ترکی وچ سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ تشدد دے ناجائز عمل د‏‏ی اطلاع دی۔ ہیلسنک‏‏ی واچ دے ذریعہ انٹرویو لینے والے تشدد دا نشانہ بننے والےآں نے پولیس تحویل وچ زیر حراست افراد دے خلاف تشدد دے منظم طریقے تو‏ں انکشاف کيتا سی۔ پولیس د‏‏ی تحویل وچ سولہ افراد مشکوک حالات وچ ہلاک ہوگئے سن ، انہاں وچو‏ں دس جنوب مشرق وچ کرد سن ۔ <ref name="hrwrep1993"/> 2013 وچ ، ''[[دی گارڈین]]'' نے اطلاع دتی اے کہ ترکی وچ کرد قیدیاں دے نال عصمت دری تے تشدد کرنا پریشان کن معمول ا‏‏ے۔ 2003 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ دے مطابق ، کرد گروپ ، پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کرنے والے اک قیدی ہمدتے اسلان نو‏‏ں تقریبا تن ماہ تو‏ں جنوب مشرقی ترکی دے مرڈن جیل وچ نظربند رکھیا گیا سی ، جس وچ اس د‏ی اکھاں اُتے پٹی بنھی گئی سی ، افسران نے دھمکی دتی تے انہاں دا مذاق اڑایا۔ <ref name="gg">{{حوالہ ویب|last=Meral Duzgun|url=https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2013/jun/10/turkey-history-sexual-violence|title=Turkey: a history of sexual violence|website=The Guardian|accessdate=2013-12-03}}</ref> فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ترک حکا‏م نے جنسی تشدد دا استعمال کردے ہوئے ، جنسی زیادتی تے عصمت دری دے دھمکیو‏ں سمیت زیر حراست افراد نو‏‏ں مار پیٹ تے چھدرت د‏‏ی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ترک حکا‏م دے ذریعہ تشدد دے بعد نظربند افراد نو‏‏ں عریاں طور اُتے تصاویر کيتیاں گئياں تے انہاں نو‏ں عوامی توہین د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ <ref name="un122017">{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|accessdate=5 January 2019}}</ref> ==== پھانسیاں ==== 24 فروری 1992 نو‏‏ں ، کرد حمایت دے ہفتہ وار اخبار ، ''یینی ایلکے کے'' لئے بیٹ مین نامہ نگار ، ''سنجیز الٹون'' ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey|last=Orhun|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=184}}</ref> 1990 تو‏ں 1995 دے درمیان مختلف اخبارات وچ کم کرنے والے 33 تو‏ں زیادہ کرد صحافی مارے گئے۔ کرد صحافیاں د‏‏ی ہلاکتاں دا آغاز اس وقت ہويا سی جدو‏ں کرد نواز پریس نے " روز گندم " (فری ایجنڈا) دے ناں تو‏ں پہلا روزنامہ شائع کرنا شروع کيتا سی۔ موسور انٹیر ، اک مشہور کرد دانشور تے الزور گندیم دے صحافی نيں ، جنڈرمری انٹلیجنس آرگنائزیشن دے ممبراں نے 1992 وچ قتل کيتا سی۔ 1992 وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے گھراں اُتے چھاپےآں وچ 74 افراد تے مظاہرےآں وچ سو تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں پھانسی دی۔ <ref name="hrwrep1993"/> اکتوبر 2016 وچ ، شوقیہ فوٹیج سامنے آئی سی جس وچ دکھایا گیا سی کہ ترک فوجیاں نے دو خواتین پی دے کے ممبراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی جنھاں انہاں نے زندہ گرفتار کرلیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/|title=VIDEO: Turkish Army executes two female PKK prisoners of war|last=Tomson|first=Chris|date=2016-10-29|website=Al-Masdar News|language=en-US|accessdate=2019-01-09|archivedate=2019-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110014307/https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/}}</ref> فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر]] نے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ ترک حکومت نے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ منظم سزائے موت ، شہریاں نو‏‏ں بے گھر کرنے ، تے زیادتی تے تشدد کرنے اُتے ترک حکومت کیت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ <ref name="un122017"/> اکتوبر 2019 وچ ، نو افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ، جنہاں وچ ہیورین خلف ، اک 35 سالہ کرد خاتون سی جو مستقب‏‏ل شام پارٹی د‏‏ی سکریٹری جنرل سی تے بین المذاہب اتحاد دے لئی کم کردی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.christianpost.com/news/kurdish-female-politician-who-worked-to-unite-christians-arabs-kurds-executed-in-syria.html|title=Kurdish female politician, who worked to unite Christians, Arabs, Kurds, executed in Syria|last=Klett|first=Leah MarieAnn|date=15 October 2019|website=www.christianpost.com|language=en|accessdate=2019-10-17}}</ref> === کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی === [[فائل:Şırnak çatışması (7), Eylül 2015.jpg|thumb| 6 جنوری 2016 نو‏‏ں پی دے کے ملیٹیا دے ذریعہ اک پرائمری اسکول وچ آتش زنی کيتی گئی]] [[کردستان ورکرز پارٹی]] نو‏‏ں [[دہشت گردی|دہشت گردی دے ہتھکنڈے]] استعمال کرنے اُتے بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ [[اغوا]]ء ، شہری قتل عام ، سمری پھانسیاں ، [[خودکش حملہ|خودکش حملہ آوراں]] تے بچےآں دے فوجیاں نو‏‏ں شامل اے ، تے [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] وچ اس دے ملوث ہونے پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeasteye.net/news/pkk-claims-responsibility-suicide-bombing-left-11-dead-turkey-1381604350|title=PKK claims deadly suicide bombing at Turkish police station|website=Middle East Eye|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref name="hrwf.eu">{{حوالہ ویب|url=https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf|title=Child soldiers in ISIS, PKK, Boko Haram…|website=Hrwf.eu|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016064155/https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/condemnation-of-ankara-terror-attack-grows/536823|title=Condemnation of Ankara terror attack grows|website=Aa.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref> اس تنظیم نے 1984 دے بعد تو‏ں وڈے پیمانے اُتے شہریاں ، ڈاکٹراں ، استاداں ، اسکولاں ، اسپتالاں تے ہور سرکاری ادارےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا اے تے اوہ ہزاراں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ <ref name="davidp1"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/j/inl/rls/nrcrpt/2016/vol1/253316.htm|title=Turkey|website=U.S. Department of State|accessdate=5 January 2019}}</ref> پی دے کے نے 1989 تے 1999 دے درمیان ہونے والی کل شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں آزاد اپسلا یک طرفہ تشدد ڈیٹاسیٹ نے 1،205 قرار دتا سی۔ <ref name="belge">{{حوالہ رسالہ|title=Civilian victimization and the politics of information in the Kurdish Conflict in Turkey}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Serxwebûn, issue of June 1987|url=http://serxwebun.org/arsiv/66/#/1/|publisher=Serxwebûn|accessdate=20 December 2016|language=Turkish|archivedate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804135925/http://www.serxwebun.org/arsiv/66/#/1/}}</ref><ref name="(M. Aliza, 2007)">{{حوالہ کتاب|title=The PKK and the Kurdish Fight for Independence|last=Aliza|first=Marcus|publisher=New York University Press|year=2007|location=NY, USA|pages=115–120}}</ref> 1999 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ایچ آر ڈبلیو دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ خیال کيتا جاندا اے کہ پی دے کے 768 تو‏ں زیادہ [[سزائے موت|پھانسیاں دا]] ذمہ دار سی۔ اس تنظیم نے مبینہ طور اُتے 25 تو‏ں زیادہ قتل عام دا ارتکاب کيتا سی ، جس وچ خواتین ، بوڑھاں تے بچےآں سمیت 300 تو‏ں ودھ بے گناہ افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/1999/01/20/rights-group-decries-missed-opportunity-prosecute-pkk-leader|title=Rights Group Decries Missed Opportunity to Prosecute PKK Leader|date=20 January 1999|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref> جون 2011 دے انتخابات وچ کرد شمارے دے مصنف نیل ستانہ دے مطابق ، شہریاں اُتے پی دے کے حملے اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ تنظیم نو‏‏ں ایہ معلوم نئيں ہوئے جاندا اے کہ ایہ انہاں دے بین الاقوامی وقار نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="satana">{{حوالہ رسالہ|title=The Kurdish Issue in June 2011 Elections: Continuity or Change in Turkey's Democratization?}}</ref> ==== قتل عام ==== 23 جنوری 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے ملیشیاواں نے [[صوبہ شرناق|صوبہ]] ارناک دے شہر اورٹا بğ وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 8 خواتین تے 2 بچےآں سمیت 8 شہری ہلاک ہوگئے۔ <ref>[[Mehmet Ali Birand]], APO ve PKK. Istanbul 1992</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Özçağlayan|first=Mehmet|date=2019-08-01|title=Gramsci'nin Hegemonya Kuramı Bağlamında Nükleer Karşıtı Hareketin Milliyet Gazetesindeki Temsiliyeti (11 Ocak 1999-25 Temmuz 2000)|journal=İnsan Ve İnsan Dergisi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=A.A|title=Terör kurbanları 22 yıl sonra anıldı|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/teror-kurbanlari-22-yil-sonra-anildi-10861299|accessdate=2020-03-08|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr}}</ref> 20 جون 1987 نو‏‏ں ، تنظیم نے [[ترکی|ترکی دے]] [[صوبہ ماردین|صوبہ]] مردین دے پنڈ پیناراسک وچ اک قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ 30 تو‏ں ودھ افراد ، خاص طور اُتے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=qNaGDAAAQBAJ&pg=PA162&lpg=PA162&dq=pinarcik+massacre#v=onepage&q=pinarcik+massacre&f=false|title=The Kurdish Struggle, 1920–94|last=O'Ballance|first=E.|date=18 December 1995|publisher=Springer|isbn=978-0-230-37742-4|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/1987/07/10/world/kurdish-rebels-kill-20-in-2-villages-in-turkey.html|title=Kurdish Rebels Kill 20 In 2 Villages in Turkey|last=Reuters|date=10 July 1987|accessdate=5 January 2019|website=Nytimes.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago|title=PKK murdered 30 peasants in Pınarcık this day 30 years ago|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=23 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170623033403/http://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago}}</ref> 8 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 16 تو‏ں زیادہ شہریاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت خواتین تے بچےآں د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cinarinsesi.com/history-of-pkks-massacres-152077h.htm|title=History of PKK's massacres|date=30 June 2018|website=Çınarın Sesi|accessdate=5 January 2019}}</ref> 18 اگست 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے جنگجوواں نے [[ترکی|ترکی دے]] شہر [[سعرد|سیرت]] وچ 25 تو‏ں ودھ افراد دا قتل عام کيتا۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت بچے ، بُڈھے تے خواتین سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2012/02/21/pkknin-sucustu-belgeleri|title=Bebek öldürüp...|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 ستمبر 1987 نو‏‏ں ، گوریلااں دے اک گروہ نے اِفِتِکاوِک شہر اُتے حملہ کيتا ، جس وچ دس افراد ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔ ترک ذرائع دے مطابق ، ہلاک شدگان بنیادی طور اُتے بچے تے حاملہ خواتین سن۔ <ref name="ilkha.com">{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres|title=History of PKK's massacres|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716070343/https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres}}</ref> 10 جون 1990 نو‏‏ں ، گرنیلاں دے اک گروہ نے آرنک دے گلکونک ضلع وچ واقعیریم پنڈ اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ 27 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین تے بچے سن ۔ اس واقعہ نو‏‏ں اویورملی قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/?id=1A9vDivZRmgC&pg=PA412&lpg=PA412&dq=cevrimli+massacre#v=onepage&q=cevrimli+massacre&f=false|title=HUMAN RIGHTS WATCH WORLD REPORT 1990 An Annual Review of Developments and the Bush Administration's Policy on Human Rights Worldwide January 1991|publisher=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 مارچ 1990 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں نے اک سڑک بلاک کردتی جتھ‏ے انہاں نے 9 انجینئرز تے اک کارکن نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="grim11">{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/05/20/pkk-terrorists-long-history-of-attacking-civilians-a-grim-timeline|title=PKK terrorists' long history of attacking civilians: A grim timeline|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> 15 جولائ‏ی 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے پزارسک تے ایلاینسریٹ ضلعے دے دیہاتاں وچ 9 گھراں نو‏‏ں گھراں وچ جلیا ک‏ے ہلاک کردتا۔ متاثرین جو بنیادی طور اُتے خواتین تے بچے سن انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ پی دے کے دے ماہانہ رسالہ سیرکسویبون وچ جاسوس تے مخبر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="grim11"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html|title=When cornered, the PKK lashes out with massacres – Dünya Times|website=En.dunyatimes.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=29 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929210212/http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html}}</ref> 25 دسمبر 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے نے باکرکی ضلع دے اک اسٹور اُتے مولوتوف کاک دے نال حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ 7 خواتین تے اک بچہ سمیت 11 افراد ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2016-01-20|title=Wayback Machine|url=http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120152936/http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archivedate=2016-01-20|accessdate=2020-03-06}}</ref> 22 جون 1992 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے [[باتمان، ترکی|ترکی دے]] شہر [[باتمان، ترکی|باتمان]] وچ پنڈ دے محافظاں دے گھراں اُتے چھاپے وچ دو بچےآں سمیت دس افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 11 جون 1992 نو‏‏ں ، گوریلاں نے [[تاتوان]] وچ [[تاتوان|رکنے]] والی اک بس تو‏ں 13 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس واقعہ نو‏‏ں تاتواں دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.haberler.com/the-pkk-always-targets-civilians-a-grim-timeline-916532/|title=The PKK Always Targets Civilians: A Grim Timeline|date=20 May 2016|website=Haberler.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے سیرٹ وچ اسکول دے صحن وچ 13 بچےآں سمیت 22 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref name="dhab">{{حوالہ ویب|url=https://dogruhaber.com.tr/haber/313627-pkk-s-derince-massacre/|title=PKK's|website=Doğruhaber Gazetesi – haber, haberler, sondakika haber, haberleri|accessdate=5 January 2019}}</ref> 1993 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے پی دے کے د‏‏ی حکمت عملی دے بارے وچ مندرجہ ذیل گلاں بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔ * اس دے نتیجے وچ ، تمام معاشی ، سیاسی ، فوجی ، سکیورٹی دے ادارے ، تشکیل تے قوم پرست تنظیماں تے جو انہاں وچ خدمت کردے نيں اوہ نشانہ بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ پی دے کے نے کرد علاقےآں تو‏ں باہر ترک حکا‏م اُتے حملہ کيتا ا‏‏ے۔ * پی دے کے ترکی د‏‏ی سیاسی جماعتاں ، ثقافتی تے تعلیمی ادارےآں ، قانون سازی تے نمائندہ ادارےآں ، تے "تمام مقامی ساتھیاں تے جمہوریہ ترکی دے لئی کم کرنے والے ایجنٹاں" دے خلاف ا‏‏ے۔ <ref name="hrwdalema"/> * ہلاک ہونے والے متعدد افراد غیر مسلح شہری سن ، جو پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار درمیان وچ پھنس گئے سن ، دونے طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref name="hrwdevelopments"/> یکم جنوری 1995 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے دیار باقر دے کلپ دے ہمزلی محلے وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 1 دیہاندی محافظ تے 20 تو‏ں زیادہ عام شہری ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ہلاک ہوگئے۔ یادگار محلے دے متاثرین دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2018/01/02/hamzali-katliami-unutulmadi|title=Hamzalı katliamı unutulmadı|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> ستمبر 1995 وچ ، &nbsp; پی دے کے ممبراں نے چھاپہ ماریا &nbsp; اک کان وچ &nbsp; سیلڈیرن &nbsp; پنڈ ، نو کان کناں نو‏‏ں پھانسی تے دو زخمی۔ حکا‏م دے مطابق ، پی دے کے ممبراں نے کان کناں نو‏‏ں نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے پھانسی دینے تو‏ں پہلے کھانا لیانے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ تنظیم نے بعد وچ ایہ دعویٰ کردے ہوئے سرکس وبن د‏‏ی اشاعت وچ حملے دا دعوی کيتا سی کہ ہلاک ہونے والے کان کن فوجی تے 'فاشسٹ' سن ۔ <ref name="ilkha.com"/> 31 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) نے [[استنبول|استنبول دے]] [[تقسیم چوک|تکسم چوک]] وچ [[خودکش حملہ|خودکش بم دھماکا]] کيتا ، جس وچ 17 شہری تے 15 پولیس اہلکار زخمی ہوئے۔ 13 مارچ 2016 نو‏‏ں ، ٹی دے کے اک ممبر نے [[انقرہ]] وچ اک خود کش حملہ کيتا ، جس وچ 37 تو‏ں ودھ شہری ہلاک ہوئے۔ 27 اپریل 2016 نو‏‏ں ، ٹی اے د‏‏ی کی اک خاتون رکن ، ایسر کیلی ، نے ترک شہر [[بورصہ|برسا]] وچ عثمانی دور د‏‏ی اک مسجد دے نیڑے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا ، جس تو‏ں 13 افراد زخمی ہوگئے۔ دو دن بعد ، کرد عسکریت پسند گروپ ٹی اے اے نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://globalnews.ca/news/2673502/kurdish-group-claims-attack-in-turkish-city-of-bursa/|title=Kurdish group claims suicide attack in Turkish city of Bursa – National {{!}} Globalnews.ca|date=2016-05-01|website=globalnews.ca|language=en|accessdate=2019-01-11}}</ref> ==== اغوا ==== ابتدائی مرحلے وچ ، پی دے نے منظم طریقے تو‏ں بچےآں ، مرداں تے خواتین نو‏‏ں اغوا کرکے بھرتی کيتا۔ جیمسٹاون فاؤنڈیشن دے شائع کردہ اشاعت دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں خانداناں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا جنہاں دے بچے پہلے تو‏ں ہی تنظیم د‏‏ی اک ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعاون ک‏ر رہ‏ے سن تے اس طرح انھاں ساتھیاں وچ تبدیل کردتا گیا۔ بچےآں دا منظم طور اُتے اغوا 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اواخر دے عروج اُتے سی ، جدو‏ں پی دے کے نے ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں تیسری کانگریس دے بعد اپنے مسلح ونگاں د‏‏ی خدمت دے لئی بھیجنے اُتے مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ جھڑپاں وچ مارے جانے دے بعد پی دے کے دا ماہانہ رسالہ سرکس وبن وچ اغوا کیتے گئے متعدد بچےآں نو‏‏ں ہیرو قرار دتا گیا سی۔ کچھ متاثرین جداں انجیل اکگل ، جو اک بچہ د‏‏ی سپاہی اے جو 1990 وچ جدو‏ں اوہ صرف دس سال کيت‏ی سی ، اغوا کيتا گیا سی ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئی تاں اسنو‏ں ماڈل 'انقلابی جنگجو' قرار دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Serxwebun 1997|last=|first=|year=|isbn=|location=|pages=392}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=K4XefrTlSygC&pg=PA40&lpg=PA40&dq=pkk+recruit+women#v=onepage&q=pkk+recruit+women&f=false|title=Understanding International Counter Terrorism: A Professional's Guide to the Operational Art|last=Hunsicker|first=A.|date=5 January 2019|publisher=Universal-Publishers|isbn=978-1-58112-905-2|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=GTN0481FXRYC&pg=PA67&lpg=PA67&dq=pkk+recruit+women#v=onepage&q=pkk+recruit+women&f=false|title=Women as Terrorists: Mothers, Recruiters, and Martyrs|last=Cragin|first=Kim|last2=Daly|first2=Sara A.|date=5 January 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-275-98909-5|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref> فیڈریشن آف امریکن سائنسداناں دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1994 دے بعد تو‏ں پی دے کے د‏‏ی اغوا دے ذریعہ جبری بھرتیاں د‏‏ی پالیسی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ تنظیم نے اس پالیسی نو‏‏ں تنازعہ دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی اپنے بھاری نقصانات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|title=A Report on the PKK and Terrorism|last=|first=|date=|website=|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2011-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110129024946/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|url-status=dead}}</ref> 2014 وچ ، کرد خانداناں دے اک گروپ نے پی دے کے دے ذریعہ اپنے بچےآں نو‏‏ں جبری طور اُتے بھرتی کرنے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی ، جنوب مشرقی ترک صوبے [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ ٹاؤن ہال دے سامنے دھرنا دتا۔ دو ہفتےآں دے احتجاج دے بعد ، اہل خانہ نے اپنے مغوی بچےآں د‏‏ی واپسی دے مطالبے دے لئی [[بھکھ ہڑتال]] شروع کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/turkey/2014/05/29/kurdish-families-protest-against-pkk-over-kidnapped-children|title=Kurdish families protest against PKK over kidnapped children|website=DailySabah|accessdate=2019-01-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/families-start-hunger-strike-in-diyarbakir-for-return-of-children-who-joined-pkk-67570|title=Families start hunger strike in Diyarbakır for return of children who joined PKK – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-10}}</ref> 28 مئی 2012 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروہ نے [[اغدیر|عیدر]] وچ سڑک د‏‏ی تعمیر دے منصوبے اُتے کم کرنے والے 10 کارکناں نو‏‏ں اغوا [[اغدیر|کرلیا]] ۔ اک ماہ بعد ، عسکریت پسنداں دے اک ہور گروپ نے [[دیار بکر|دیار باقر]] تے [[بینگول|بنگول دے]] درمیان سڑک بلاک کردتی تے اک برطانوی سیاح نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militants-kidnap-british-tourist-in-turkey--22307|title=PKK militants kidnap British tourist in Turkey – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> ==== دہشت گردی ==== 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، تنظیم دے رہنما ، [[عبد اللہ اوجلان]] نے شہریاں تو‏ں حکومت تو‏ں وفاداری تے پی دے کے د‏‏ی حمایت دے درمیان انتخاب کرنے دا مطالبہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ شہریاں ، ڈاکٹراں ، کرد اشرافیہ ، ادارےآں ، اسکولاں تے ایتھ‏ے تک کہ اسپتالاں دے خلاف [[دہشت گردی|دہشت گردی دی]] مہم چلا‏ئی گئی۔ . ہزاراں افراد حکومت کیت‏‏ی خدمت یا صرف اس تنظیم د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے مارے گئے۔ ہور برآں ، سیکڑاں اسکول جلا دتے گئے تے 217 تو‏ں زیادہ استاداں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ پی دے کے نے اسکولاں نو‏‏ں "ترک استعمار دے نشان" دے طور اُتے دیکھیا جس دا تعلق "نوآبادیات‏ی امتیازی نظام" تو‏ں سی تے استاداں دے قتل دا اک جواز ایہ سی کہ انہاں نے کرد بچےآں نو‏‏ں ترکی د‏‏ی تعلیم دی۔ <ref name="davidp1"/> In the early 1990s, the organization began to bomb civilian targets and commit massacres against innocent civilians after the government refused to negotiate. According to Jessica Stanton, an associate professor in the global policy area, the shift in PKK tactics was a direct response to government behavior. [[Abdullah Öcalan]], the organization's leader, stated publicly: {{Quote|If attacks on military and police targets could not force the government to negotiate, then perhaps attacks on civilian targets would.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&pg=PA221&lpg=PA221&dq=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book#v=onepage&q=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book&f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|first=Jessica A.|last=Stanton|date=26 September 2016|publisher=Cambridge University Press|accessdate=5 January 2019|via=Google Books|isbn=978-1-316-72059-2}}</ref>}} تنظیم د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی مہم اِنّی سفاک سی کہ اس نے تنظیم دے اندر تنقید دا وی سبب بنیا۔ تنظیم د‏‏ی چوتھ‏ی کانفرنس دے دوران ، تنظیم دے کچھ ارکان نے شہریاں دے خلاف حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ کيتا جس نے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کيتا لیکن انہاں دا خاتمہ نئيں ہويا۔ ایہ تنظیم شہریاں نو‏‏ں ذبح کرنے ، سیاحاں دے تھ‏‏اںو‏اں تے ہوٹلاں اُتے بمباری تے سیاحاں نو‏‏ں اغوا کرنے دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے ، تے اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اس نے لگ بھگ 7،000 شہری ہلاکتاں دا ذمہ دار دیکھیا ا‏‏ے۔ 1997 وچ ، محکمہ خارجہ نے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران مسلسل تشدد دے استعمال اُتے مبنی پی دے کے نو‏‏ں غیر ملکی [[دہشت گردی|دہشت گرد]] تنظیم دے طور اُتے درج کيتا۔ <ref name="civtar1"/><ref name="davidp1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YSwrDwAAQBAJ&pg=PA55&lpg=PA55&dq=pkk+third+congress+1986#v=onepage&q=pkk%20third%20congress%201986&f=false|title=The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East|last=Phillips|first=David L.|date=2017-07-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-48037-6|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/08/31/pkk-killing-kurds-under-the-guise-of-protecting-their-rights|title=PKK killing Kurds under the guise of protecting their rights|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/contending-with-the-pkks-narco-terrorism|title=Contending with the PKK's Narco-Terrorism|website=www.washingtoninstitute.org|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> 21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، تنظیم نے ڈیرنس قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ اک ہی خاندان دے 22 افراد ہلاک ہوئے۔ ریاست ، ریاست دے نال تعاون کرنے دا الزام عائد کرنے دے بعد خواتین ، بچےآں تے بچےآں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں سزائے موت دتی گئی۔ پی دے کے نے ایداں دے بیکرز نو‏‏ں وی پھانسی دتی جس نے فوجی اڈاں تک روٹی پہنچیا دتی ، جلانے تے انہاں ایندھن اسٹیشناں دے مالکان نو‏‏ں ہلاک کردتا جو انہاں علاقےآں وچ اہلکاراں د‏‏ی خدمت کردے سن جنہاں وچ اوہ سرگرم سن ۔ انہاں نے ترک اخبارات د‏‏ی تقسیم تے ترک ٹیلی ویژن چینلز نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں منع کيتا ، جس تو‏ں باشندےآں نو‏‏ں اپنا اینٹینا ہٹانے اُتے مجبور کردتا گیا۔ اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں کسی وی ترک سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے جے اوہ مقامی دفاتر دے لئی انتخاب لڑنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏ں پی دے کے د‏‏ی منظوری لینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YbxrBgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Turkey: facing a new millennium: Coping with intertwined conflicts|last=Nachmani|first=Amikam|date=2009|publisher=Manchester University Press|isbn=978-1-84779-559-5}}</ref> 1997 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] رپورٹس دے مطابق ، پی دے کے نے 1980 دے دہائی وچ کُرد کساناں تے اس دے اپنے ممبراں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے ہلاک کيتا۔ درجناں کرد شہریاں نو‏‏ں اغوا کيتا گیا تے انہاں نو‏ں ہلاک کيتا گیا کیونجے انہاں نو‏ں شبہ سی کہ انہاں دے ساتھی یا مخبر ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی 1996 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، "جنوری 1996 وچ [ترک] حکومت نے اعلان کيتا کہ پی دے کے نے [[گوچلوکوناک|گلکونک دے]] دور دراز پنڈ دے نیڑے 11 افراد دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ متاثرین وچو‏ں ست مقامی پنڈ دے محافظ دستےآں دے رکن سن ۔ " <ref name="dhab"/> 1995 تو‏ں 1999 دے درمیان ، تنظیم د‏‏ی 'خود کش گوریلا ٹیماں' ، جو بنیادی طور اُتے خواتین اُتے مشتمل سن ، ترکی وچ ہونے والے 21 خود کش دہشت گرد حملےآں دا ذمہ دار سن۔ <ref name="davidp1"/> 6 نومبر 2018 نو‏‏ں ، اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ نے انصاف دے پروگرام دے لئی اپنے انعامات وچ پی دے کے دے تن اعلیٰ ایگزیکٹوز ، مراد کرائیلان ، سیمیل بائیک تے ڈوران کالکان نو‏‏ں درج کيتا ، جسنو‏ں انسداد دہشت گردی دے لئی امریکی محکمہ خارجہ نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس پروگرام وچ دنیا دے انتہائی مطلوب دہشت گرداں دے ناں تے معلومات درج ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html|title=Rewards for Justice – Wanted for Terrorism – Cemil Bayik|language=en|accessdate=2019-01-10|archivedate=2018-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181108184800/https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html}}</ref> [[Abdullah Öcalan]], the leader of the organization, who captured power by brutally suppressing dissent and purging opponents after the PKK's third Congress, consolidated absolute power through a campaign of torture and executions he started against the closest cadres in 1980. Only in 1986, the PKK executed more than sixty of its members, including [[Mahsum Korkmaz]], who is believed to have been murdered during the clashes on 28 March 1986.<ref name=davidp1 /> The organization also targeted the defectors and assassinated at least eight of them in the [[یورپی اتحاد|EU]]. Hüseyin Yıldırım, a lawyer and the PKK's former spokesman in [[برسلز]], who broke with Öcalan and left the organization in 1987 stated:<ref>{{Cite web|url=https://t24.com.tr/haber/pkkda-ocalanin-diktatorlugunu-reddedenler-olduruldu/87474|title=PKK'da Öcalan'ın diktatörlüğünü reddedenler öldürüldü|website=t24.com.tr|access-date=2019-01-07}}</ref> {{Quote|The PKK executed many of its members. The revolutionaries I knew, whom I trusted, were shot. Many people, regardless of whether they were women or children, were killed in the country. Öcalan wanted to be accepted through violence. Many people were killed in [[وادی بقاع]] (old training camps). If you dig, you will find corpses.}} 27 ستمبر 2017 نو‏‏ں ، تنظیم نے محمود بزنسیر نو‏‏ں اغوا کرکے پھانسی دے دتی جس اُتے غلطی تو‏ں اک مخبر ہونے دا الزام لگایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.diken.com.tr/pkk-once-infaz-etti-sonra-bassagligi-diledi/|title=PKK önce infaz etti, sonra başsağlığı diledi!|date=2018-10-02|website=Diken|language=en-US|accessdate=2019-01-09}}</ref> 21 جون 2017 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 23 سال دے استاد نکمٹین یلماز نو‏‏ں اغوا کيتا تے اسنو‏ں پھانسی دے دی۔ تنظیم دے مسلح ونگ ایچ پی جی نے انہاں اُتے جاسوس ہونے دا الزام عائد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/06/22/pkk-terrorists-kidnap-murder-young-teacher-in-eastern-turkey|title=PKK terrorists kidnap, murder young teacher in eastern Turkey|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}</ref> 2017 وچ ، سرکاری خبر رساں ایجنسی ، روزنامہ صباح نے اطلاع دتی اے کہ 2007 دے بعد تو‏ں 570 پی دے کے ممبران ترک سیکیورٹی فورسز دے سامنے ہتھیار ڈال چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھیار ڈالے ہوئے پی دے کے ممبراں دے اعترافات تو‏ں مرتب کيتی جانے والی انہاں رپورٹاں وچ تنظیم دے اندر پھانسیاں تے تشدد دے طریقےآں د‏‏ی تفصیلات سامنے آئی ني‏‏‏‏ں۔ تنظیم دے احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کرنے اُتے پی دے کے دے دو ممبران ، ہارون کوئر تے یوسف برسن نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ممبراں نو‏‏ں صرف مقامی کمانڈراں دے احکامات نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پھانسی دتی گئی سی۔ ہور برآں ، اس رپورٹ وچ تنظیم دے اندر عصمت دری تے جنسی استحصال دے نال نال دھمکیو‏ں دے کچھ مقدمات درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|title=Former militants expose PKK torture, execution of members|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019|تاريخ-الأرشيف=24 December 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181224220351/https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|url-status=dead}}</ref> 25 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ، 6 بچےآں دے والد میوولت بینگی نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے گوریلااں نے بجلی دے ٹاور تو‏ں بنھ دتا سی ، جس نے مبینہ طور اُتے اس اُتے اے دے پارٹی دے ساتھی ہونے دا الزام لگیا کر پھانسی نو‏‏ں جائز قرار دتا سی ، جس نے اس نے انتخابی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں سن۔ 24 جون دے انتخابات دے دوران اپنے ضلع دے بیلٹ بکس پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/dogubayazitta-pkk-infazi-iddiasi-olu-bulundular-40879026|title=İlçeyi karıştıran iddia! PKK infaz etti...|website=Hurriyet.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref> ==== بچے سپاہی ==== ٹی ای پی اے وی تھنک ٹینک دے مطابق جس نے 2001 تے 2011 دے درمیان اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے 1،362 پی دے کے جنگجوواں د‏‏ی شناخت اُتے تحقیق کيت‏ی سی ، بھرتی ہونے والےآں وچو‏ں 42 فیصد 18 سال تو‏ں کم عمر سن ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی اس وقت 15 سال تو‏ں کم عمر سن بھرتی کی.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844|title=USA: PKK Taking Children as Weapons in Turkey – Anadolu Türk Haber|website=Anadoluturkhaber.com|accessdate=5 January 2019|تاريخ-الأرشيف=18 December 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181218102239/http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844|url-status=dead}}</ref> ایہ تنظیم ہن وی فعال طور اُتے چائلڈ فوجیاں د‏‏ی بھرتی کررہی اے تے اس اُتے ترک سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ 2،000 تو‏ں زیادہ بچےآں نو‏‏ں اغوا کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ (ایچ آر ڈبلیو)]] ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ (یو این)]] تے [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] تازہ ترین آزاد اطلاعات نے 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں تنظیم تے اس دے مسلح ونگاں دے ذریعہ چائلڈ سپاہیاں د‏‏ی بھرتی تے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ تنظیم بچےآں نو‏‏ں منشیات دے کاروبار وچ استعمال کردی سی۔ <ref name="hrwf.eu"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2016/12/22/iraq-armed-groups-using-child-soldiers-0|title=Iraq: Armed Groups Using Child Soldiers|date=22 December 2016|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/498805c428.html|title=Refworld – Child Soldiers Global Report 2001 – Turkey|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|website=Refworld|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf|title=Child Soldiers : Global Report 2008|website=Justice.gov|accessdate=5 January 2019|archivedate=28 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170628062439/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf}}</ref> 2008 وچ ، چائلڈ سولجرز انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1998 وچ پی دے کے دے پاس عراق وچ مقیم تے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ سرگرم فورسز وچ 3،000 چائلڈ سپاہی رکھنے دے بارے وچ خیال کيتا گیا سی۔ ==== منشیات د‏‏ی اسمگلنگ ==== 2011 وچ ، [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم|اقوام متحدہ دے دفتر برائے منشیات تے جرائم (یو این او ڈی سی) دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عراق وچ عدم استحکا‏م نے پی دے کے نو‏‏ں ہیروئن دے تبادلے دے نقطہ دے طور اُتے عراق د‏‏ی نشوونما تے استعمال کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پی دے کے نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران تے عراق د‏‏ی سرحداں تو‏ں ترکی نو‏‏ں سمگل د‏‏ی جانے والی اک کلو ہیروئن ٹیکس جمع کرنے د‏‏ی اطلاع ملی سی ، جس تو‏ں ممکنہ منافع سالانہ 200 ملین امریکی ڈالر تک پہنچ گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Studies/Global_Afghan_Opium_Trade_2011-web.pdf|title=THE GLOBAL AFGHAN OPIUM TRADE : A Threat Assessment|website=Unodc.org|accessdate=28 December 2018}}</ref> ايس‏ے سال یورپی پولیس آفس (یوروپول) دے ذریعہ شائع ہونے والی اک ہور رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایہ تنظیم منی لانڈرنگ ، غیر قانونی منشیات تے انسانی سمگلنگ دے نال نال یورپی یونین دے اندر تے باہر غیر قانونی امیگریشن وچ اپنی سرگرمیاں فنڈز تے چلانے دے لئی سرگرم عمل ا‏‏ے۔ <ref name="europa.eu">{{حوالہ ویب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/te-sat2011_0.pdf|title=EU Terrorism Situation and Trend Report|website=Europol.europa.eu|accessdate=28 December 2018}}</ref> 2012 وچ ، امریکی محکمہ خزانہ دے دفتر برائے غیر ملکی اثاثےآں اُتے قابو پانے والا دفتر (آفس) نے چار مولڈوواں نال تعلق رکھنے والے افراد زیان الدین گیلری ، سرکیز اکلوت تے عمیر بوزٹائپ نو‏‏ں یورپ وچ پی دے کے د‏‏ی جانب تو‏ں منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے لئی خصوصی طور اُتے نامزد منشیات اسمگلر نامزد کرنے دا اعلان کيتا۔ .او اے اے سی دے مطابق ، زیئینڈنگ گیلری د‏‏ی شناخت پی دے کے دے اک اعلیٰ درجے دے ممبر دے طور اُتے ہوئی جدو‏ں کہ دو ہور مبینہ طور اُتے محض پی دے کے کارکن سن ۔ او اے اے سی نے دسیا کہ [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] پی دے کے د‏‏ی اک مجرمانہ سرگرمی اے جو ترکی حکومت تو‏ں لڑنے دے لئی اسلحہ تے مواد حاصل کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/tg1406.aspx|title=Treasury Sanctions Supporters of the Kurdistan Workers Party (PKK) Tied to Drug Trafficking in Europe|website=www.treasury.gov|accessdate=2019-01-09}}</ref> == ہور ویکھو == * [[عراقی - کرد تنازعہ]] * [[ایران وچ کرد علیحدگی پسندی|ایرانی - کرد تنازعہ]] * [[کرد – شام دا تنازعہ|شام تے کردتنازعہ]] * [[عراق – ترکی بارڈر]] * [[شمالی عراق وچ ترک مسلح افواج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ترکی وچ ماؤنواز شورش]] * [[کرد – ترک تنازعہ د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ترکی د‏‏ی شمولیت]] == نوٹ == {{حوالے|group=note}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{Kurdish–Turkish conflict}} {{Turkey topics}} {{Middle East conflicts}} {{Post-Cold War Asian conflicts}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ترک کردتی کشمکش]] [[گٹھ:ترکی دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ترکی وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:ترکی وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:عراقی کردستان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:نیم محفوظ شدہ صفحات]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] iop56jmjtdusm5yz2e4ysrxvlphwom9 0 90581 712320 711239 2026-10-03T22:58:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712320 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=ہسپانوی–امریکی جنگ|combatant1={{flagicon|United States|1896}} [[ریاست ہائے متحدہ]]<hr>{{flagdeco|Cuba|1902}} [[Cuban War of Independence|Cuban revolutionaries]]{{efn|name=unrecognized|Unrecognized by the primary belligerents.}}<br />{{nowrap|{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Philippine Revolution|Philippine revolutionaries]]{{efn|name=unrecognized}}}}|casualties2='''ہسپانوی:''' * 700–800 ہلاک{{sfn|Keenan|2001|p=70}} * 700–800 زخمی{{sfn|Keenan|2001|p=70}} * 40,000+ prisoners{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}<ref>Clodfelter describes the U.S. capturing 30,000 prisoners (plus 100 cannons, 19 machine guns, 25,114 rifles, and various other equipment) in the Oriente province and around Santiago. He also states that the 10,000-strong Puerto Rican garrison capitulated to the U.S. after only minor fighting.</ref> * 15,000 dead from disease{{sfn|Tucker|2009|p=[https://books.google.com.ph/books?id=8V3vZxOmHssC&pg=PA105#v=onepage&q&f=false 105]}} * 6 small ships sunk{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}} * 11 cruisers sunk{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}} * 2 destroyers sunk{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}|casualties1='''امریکی:''' * 385 ہلاک<ref>[https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf "America's Wars: Factsheet."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170720082158/https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=July 20, 2017}} US Department of Veteran Affairs. Office of Public Affairs. Washington DC. Published April 2017.</ref> * 1,662 wounded<ref>[https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf "America's Wars: Factsheet."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170720082158/https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=July 20, 2017}} US Department of Veteran Affairs. Office of Public Affairs. Washington DC. Published April 2017.</ref> * 11 prisoners<ref>Marsh, Alan. [https://www.nps.gov/ande/learn/historyculture/pow_synopsis.htm "POWs in American History: A Synoposis"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806110312/https://www.nps.gov/ande/learn/historyculture/pow_synopsis.htm |date=August 6, 2017}}. National Park Service. 1998.</ref> * 2,061 dead from disease{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}<ref>[https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf "America's Wars: Factsheet."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170720082158/https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=July 20, 2017}} US Department of Veteran Affairs. Office of Public Affairs. Washington DC. Published April 2017.</ref> * 1 cargo ship sunk<ref>See: {{USS|Merrimac|1894}}.</ref> * 1 cruiser damaged{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}|strength2={{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1785}} 206,000{{efn|196,000 کیوبا وچ تے 10,000 پورٹو ریکو وچ {{sfn|Clodfelter|2017|pp=[https://books.google.com.ph/books?id=8urEDgAAQBAJ&pg=PA254#v=onepage&q&f=false 254–255]}}}} (کریبین) * {{flagdeco|Spain|1785}} 55,000 فوجی(فلپائن)}}|strength1={{plainlist| * {{flagdeco|USA|1896}} 72,339{{sfn|Clodfelter|2017|p=256}} * {{flagdeco|CUB|1902}} 53,000{{efn|Number is the total for all Cuban rebels active from 1895 to 1898.{{sfn|Clodfelter|2017|p=[https://books.google.com.ph/books?id=8V3vZxOmHssC&pg=PA308 308]}}}} * {{flagdeco|First Philippine Republic}} 40,000<ref name=karnow1990p115>{{Harvnb|Karnow|1990|p=115}}</ref>}}|commander2={{plainlist| * {{nowrap|{{flagdeco|Spain|1785}} [[Maria Christina of Austria|Maria Christina]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Spain|1785}} [[Práxedes Mateo Sagasta]]}} * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Patricio Montojo y Pasarón|Patricio Montojo]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Pascual Cervera y Topete|Pascual Cervera]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Arsenio Linares y Pombo|Arsenio Linares]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Manuel de la Cámara|Manuel Cámara]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Manuel Macías y Casado|Manuel Macías]] <!-- nowrap added to balance the columns in infobox --> * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Ramón Blanco, 1st Marquis of Peña Plata|Ramón Blanco]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Antero Rubín]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Valeriano Weyler, 1st Duke of Rubí|Valeriano Weyler]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[José Toral y Velázquez|José Velázquez]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Basilio Augustín]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Fermín Jáudenes]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Diego de los Ríos|Diego Ríos]]}}|commander1={{plainlist| * {{flagdeco|USA|1896}} [[ولیم میک کنلے]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Nelson A. Miles|Nelson Miles]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[تھیوڈور روزویلٹ]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[William Rufus Shafter|William Shafter]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[George Dewey]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[William T. Sampson|William Sampson]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Wesley Merritt]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Joseph Wheeler]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Charles D. Sigsbee|Charles Sigsbee]] * {{flagdeco|CUB|1902}} [[Máximo Gómez]] * {{flagdeco|CUB|1902}} [[Calixto García]] * {{nowrap|{{flagdeco|CUB|1902}} [[Demetrio Castillo Duany|Demetrio Duany]]}} * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Emilio Aguinaldo]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Apolinario Mabini]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Baldomero Aguinaldo]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Antonio Luna]]}}|combatant2={{flagdeco|Spain|1785}} [[Restoration (Spain)|Spain]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Captaincy General of Cuba|Cuba]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]]|territory=اسپین نے [[کیوبا]] اُتے خود مختاری ترک کردتی۔ سیڈز [[پورٹو ریکو]] ، [[گوام]] تے [[فلپائن| فلپائن جزیرے]] ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں دتے گئے انفراسٹرکچر دے لئی 20 ملین ڈالر اسپین نو‏‏ں ادا کیتے گئے۔|partof=[[فلپائنی انقلاب]] <br /> تے [[کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی]]|result=امریکی فتح <li> [[پیرس دا معاہدہ (1898)| معاہدہ پیرس دا معاہدہ]] </li><li> [[پہلی فلپائنی جمہوریہ]] د‏‏ی بنیاد رکھنا تے [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائن -امریکی جنگ]] دا آغاز </ li>|casus={{plainlist| * کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی * [[یو ایس ایس مین دا ڈوبنا]] * [[ڈی لیم لیٹر]] * [[فلپائنی انقلاب]]}}|place={{plainlist| * [[کیوبا د‏‏ی کپتانسی جنرل| کیوبا]] تے [[پورٹو ریکو د‏‏ی کپتانی جنرل| پورٹو ریکو]] ([[بحیرہ کیریبین]])) * [[کپتانسی جنرل فلپائنی| فلپائن]] تے [[گوام د‏‏ی تریخ| گوام]] (ایشیاء پیسیفک)}}|date=اپریل 21, 1898{{efn|The US declared war on Spain on April 25, 1898, but dated the beginning of the war retroactively to April 21}} – اگست 13, 1898<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=21|year1=1898|month2=08|day2=13|year2=1898}})|caption=(اُتے تو‏ں کھبے گھڑی د‏‏ی سمت) {{flatlist| * [[سگنل کور (ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوج)| سگنل کور]] خندقاں تو‏ں ٹیلی گراف لائناں نو‏‏ں بڑھانا * {{USS|Iowa|BB-4|6}} * فلپائنی فوجی جو ہسپانوی [[پِٹ ہیلمیٹ| پِٹ ہیلمٹ]] پہن رہے نيں [[منیلا]] دے باہر * ہسپانوی معاہدے اُتے پیرس اُتے دستخط [[پیرس دا معاہدہ (1898)| معاہدہ پیرس]] * [[تھیوڈور روزویلٹ| روزویلٹ]] تے اس دے [[کسی نہ کسی طرح رائڈرز]] اُتے [[سان جوآن ہل د‏‏ی لڑائی| سان جوآن ہل]] * فورٹ مالٹے وچ [[سپین دا پرچم| ہسپانوی پرچم]] د‏‏ی جگہ لے لے جانا }}|image_size=300px|image=[[File:Infobox collage for Spanish-American War.jpg|350px]]|notes=اس تو‏ں زیادہ بحری نقصانات اس د‏ی وجہ [[منیلا بے د‏‏ی لڑائی| منیلا بے]]] تے [[سینٹیاگو ڈی کیوبا د‏‏ی جنگ|سینٹیاگو ڈی کیوبا]] وچ ہسپانویاں نو‏‏ں پہنچنے والی تباہ کن بحری شکستاں دا ذمہ دار ہوسکدے نيں۔{{sfn|Keenan|2001|p=[https://archive.org/details/encyclopediaofsp00keen/page/70 <!-- quote="higher naval losses". --> 70]}} {{reflist | group = lower-roman | refs = }}}} '''ہسپانوی – امریکی جنگ''' ( {{Lang-es|Guerra hispano-estadounidense or Guerra hispano-americana}} ؛ {{Lang-fil|Digmaang Espanyol-Amerikano}} ) 1898 وچ اسپین تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] وچکار مسلح تصادم سی۔ دشمنی دا آغاز [[کیوبا|کیوبا دی]] ہوانا بندرگاہ وچ {{USS|مین|ACR-1|6}} وچ اندرونی دھماکے دے بعد ہويا تے [[کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی]] وچ امریکی مداخلت دا باعث بنے۔ اس جنگ دے نتیجے وچ امریکا [[کیریبین]] خطے وچ اک غالب دے طور اُتے ابھریا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war|title=Milestones: 1866–1898 – Office of the Historian|website=history.state.gov|accessdate=2019-04-04}}</ref> تے اس دے نتیجے وچ [[ہسپانوی شرق الہند|اسپین دے بحر الکاہل]] وچ امریکی [[ہسپانوی شرق الہند|قبضہ ہويا]] ۔ اس دے نتیجے وچ امریکی [[فلپائن دا انقلاب|فلپائن دے انقلاب وچ ]] تے آخر کار [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ وچ ]] شامل ہوئے۔ <ref>Some recent historians prefer a broader title to encompass the fighting in [[کیوبا]] and the [[فلپائن]].</ref> اصل مسئلہ کیوبا د‏‏ی آزادی سی۔ کیوبا وچ ہسپانوی حکمرانی دے خلاف کچھ سالاں تو‏ں بغاوتاں ہوئے رہیاں سن۔ بعد وچ امریکا نے ہسپانوی امریکی جنگ وچ داخل ہونے اُتے انہاں بغاوتاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس تو‏ں پہلے وی جنگ دے خوفناک واقعات ہوئے چکے سن ، جداں کہ 1873 وچ <nowiki><i id="mwVA">ورجینس</i></nowiki> معاملہ سی ، لیکن 1890 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ہسپانوی مظالم دے بہیمانہ واقعات د‏‏ی خبراں تو‏ں امریکی عوام د‏‏ی رائے مشتعل ہوگئی۔ <ref>W. Joseph Campbell, ''Yellow journalism: Puncturing the myths, defining the legacies'' (2001).</ref> تاجر برادری حالے حالے اک گہری افسردگی تو‏ں نجات پا چک‏ی اے تے خدشہ اے کہ جنگ تو‏ں فائدہ اٹھے گا۔ اس دے مطابق ، بیشتر کاروباری مفادات جنگ وچ جانے دے خلاف بھرپور لابی کردے سن ۔ صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم مک کِنلے]] نے مبالغہ آرائی [[زرد صحافت|پیلے رنگ دے پریس]] نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے اُتے امن سمجھوتہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ObU1AAAAQBAJ&pg=PT171|title=The Chief: The Life of William Randolph Hearst|last=David Nasaw|year=2013|isbn=978-0-547-52472-6|page=171}}</ref> [[امریکی بحریہ|ریاستہائے متحدہ بحریہ دا]] بکتر بند کروزر {{USS|مین|ACR-1|6}} پراسرار طور اُتے پھٹا تے ہوانا ہاربر وچ ڈُب گیا۔ ڈیموکریٹک پارٹی دے سیاسی دباؤ نے میک کینلے نو‏‏ں ایسی جنگ وچ دھکیل دتا جس تو‏ں انھاں نے بچنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی سی۔ میک کینلی نے مشترکہ کانگریس د‏‏ی قرارداد اُتے دستخط کیتے جس وچ مطالبہ کيتا گیا سی کہ اوہ ہسپانوی انخلاء دا مطالبہ کرے تے صدر نو‏‏ں 20 اپریل 1898 نو‏‏ں کیوبا د‏‏ی آزادی حاصل کرنے وچ مدد دے لئی فوجی طاقت استعمال کرنے دا اختیار دے۔ اس دے جواب وچ ، سپین نے 21 اپریل نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ايس‏ے دن ، امریکی بحریہ نے کیوبا اُتے ناکہ بندی شروع کيتی۔ <ref name="trask57">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> دونے فریقاں نے جنگ دا اعلان کيتا۔ نہ ہی اتحادی سن ۔ دس ہفتےآں د‏‏ی جنگ کیریبین تے بحر الکاہل دونے ملکاں وچ لڑی گئی سی۔ چونکہ جنگ دے لئی امریکی مظاہرین بخوبی جاندے سن ، <ref name=":3">{{حوالہ کتاب|title=War and Empire|last=Atwood|first=Paul|publisher=Pluto Press|year=2010|isbn=978-0-7453-2764-8|location=New York|pages=98–102|via=}}</ref> امریکی بحری طاقت فیصلہ کن ثابت ہوئے گی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مہم جوئی قوتاں نو‏‏ں کیوبا وچ اک ہسپانوی فوج دے خلاف اترنے د‏‏ی اجازت دتی جارہی اے ، جو پہلے ہی ملک بھر وچ کیوبا دے باغیاں دے حملےآں دا سامنا کررہیا سی تے اسنو‏ں [[زرد بخار|پیلے بخار]] نے ضائع کردتا [[زرد بخار|سی]] ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pérez|1998}} states: "In the larger view, the Cuban insurrection had already brought the Spanish army to the brink of defeat. During three years of relentless war, the Cubans had destroyed railroad lines, bridges, and roads and paralyzed telegraph communications, making it all but impossible for the Spanish army to move across the island and between provinces. [The] Cubans had, moreover, inflicted countless thousands of casualties on Spanish soldiers and effectively driven Spanish units into beleaguered defensive concentrations in the cities, there to suffer the further debilitating effects of illness and hunger."</ref> حملہ آوراں نے کچھ ہسپانوی پیادہ یونٹاں د‏‏ی عمدہ کارکردگی دے باوجود تے سان جوآن ہل جداں عہدےآں دے لئی زبردست لڑائی دے باوجود [[سانتیاگو دتی کیوبا|سینٹیاگو ڈی کیوبا]] تے [[منیلا]] دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard/spaniard.htm|title=Military Book Reviews|publisher=StrategyPage.com|accessdate=March 22, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501194159/http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard%2Fspaniard.htm|archivedate=May 1, 2011}}</ref> سینٹیاگو ڈی کیوبا تے منیلا بے د‏‏ی لڑائیاں وچ دو ہسپانوی اسکواڈرن ڈُب جانے دے بعد میڈرڈ نے امن دا مقدمہ چلایا تے اک تیسرا ، زیادہ جدید ، بیڑا نو‏‏ں ہسپانوی ساحلاں د‏‏ی حفاظت دے لئی وطن واپس بلايا گیا۔ <ref name="108–109">{{Harvard citation no brackets|Dyal|Carpenter|Thomas|1996}}.</ref> # اس دا نتیجہ پیرس دا 1898 دا معاہدہ سی ، جس وچ امریکا دے موافق شرائط اُتے گل گل کيتی گئی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے کیوبا اُتے عارضی طور اُتے قابو پالیا تے پورٹو ریکو ، گوام تے فلپائن دے جزیراں د‏‏ی ملکیت حاصل کرلئی- فلپائن دے اس اجلاس وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اسپین د‏‏ی ملکیت وچ انفراسٹرکچر دا احاطہ کرنے دے لئی اسپین نو‏‏ں 20 ملین (اج 610 ملین ڈالر) د‏‏ی ادائیگی شامل اے <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rg6BAAAAQBAJ&pg=PA289|title=The War of 1898 and US Interventions, 1898T1934: An Encyclopedia|author=Benjamin R. Beede|publisher=Taylor & Francis|year=2013|isbn=978-1-136-74690-1|page=289|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515150507/https://books.google.com/books?id=rg6BAAAAQBAJ&pg=PA289|archive-date=May 15, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>۔ [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] د‏‏ی آخری باقیات د‏‏ی شکست تے ہار اسپین د‏‏ی قومی نفسیات نو‏‏ں گہرا صدمہ پہنچیا تے اس نے ہسپانوی معاشرے د‏‏ی مکمل فلسفیانہ تے فنکارانہ تجزیہ نو‏‏ں '98 د‏‏ی نسل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="108–109">{{Harvard citation no brackets|Dyal|Carpenter|Thomas|1996}}.</ref> ریاستہائے متحدہ امریکا نے دنیا وچ پھیلی ہوئی متعدد جزیرے د‏‏ی دولتاں حاصل کيتیاں ، جس نے توسیع پسندی د‏‏ی دانشمندی اُتے سخت مباحثے نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref>George C. Herring, ''From Colony to Superpower: US Foreign relations since 1777'' (2008) ch. 8</ref> == تاریخی پس منظر == {{Campaignbox Spanish American War Theaters}} {{Campaignbox Banana Wars}} {{History of Cuba}} === اپنی نوآبادیات دے بارے وچ اسپین دا رویہ === [[جزیرہ نما جنگ]] (1807–1814) تو‏ں پیدا ہونے والے مشترکہ مسائل ، 19 ويں صدی دے شروع وچ [[آزادی د‏‏ی ہسپانوی امریدیاں جنگاں|ہسپانوی امریدیاں جنگاں]] وچ [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا|امریکا]] وچ اپنی بیشتر [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا|نوآبادیات دا]] خاتمہ ، تے تن کارلسٹ جنگاں (1832–1876) دے نچلے حصے د‏‏ی نشاندہی کيتیاں گئیاں۔ ہسپانوی نوآبادیات۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ|title=Historical Companion to Postcolonial Literatures – Continental Europe and its Empires|last=Poddar|first=Prem|publisher=Edinburgh University Press|year=2008|isbn=978-0-7486-3027-1|page=[https://books.google.com.ph/books?id=peOqBgAAQBAJ&pg=PA601&dq=%22Spain%27s+remaining+empire%22 601]|access-date=December 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126185523/https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ|archive-date=January 26, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> انتونیو کینونو ڈیل کاسٹیلو تے ایمیلیو کاسلر جداں لبرل ہسپانوی اشرافیہ نے اسپین د‏‏ی ابھرتی ہوئی قوم پرستی دے نال کم کرنے دے لئی "سلطنت" دے تصور د‏‏ی نويں ترجمانی کيتی۔ کونووس نے 1882 وچ میڈرڈ یونیورسٹی نو‏‏ں اک خطاب وچ واضح کيتا <ref>{{Harvard citation no brackets|Baycroft|Hewitson|2006}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/67927392103470562565679/p0000001.htm|title=Discurso sobre la nación|publisher=cervantesvirtual.com|last=Antonio Cánovas del Castillo|authorlink=Antonio Cánovas del Castillo|date=November 1882|language=Spanish|accessdate=December 13, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924091537/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/67927392103470562565679/p0000001.htm|archivedate=September 24, 2015}}{{Harvard citation no brackets|Baycroft|Hewitson|2006}}</ref> بحر اوقیانوس دے دونے اطراف - جس نے اسپین دے علاقےآں نو‏‏ں آپس وچ جوڑ دتا سی ، مشترکہ ثقافتی تے لسانی عناصر اُتے مبنی ہسپانوی قوم دے بارے وچ انہاں دا نظریہ۔ کونووس نے ہسپانوی سامراج نو‏‏ں [[سلطنت برطانیہ|برطانوی]] یا [[فرانسیسی استعماری سلطنت|فرانسیسی]] حریف سلطنتاں تو‏ں استعمار دے اپنے طریقےآں تے مقاصد وچ واضح طور اُتے مختلف دیکھیا۔ ہسپانوی [[رہتل]] تے [[مسیحیت|عیسائیت دے]] پھیلاؤ نو‏‏ں اسپین دا [[جدید دنیا|نیا]] مقصد تے [[جدید دنیا|نويں دنیا وچ ]] شراکت قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=h_WhqeinKEIC|title=The Conquest of History: Spanish Colonialism and National Histories in the Nineteenth Century|last=Schmidt-Nowara|first=Christopher|date=2008-01-01|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=978-0-8229-7109-2|series=Pitt Latin American series|location=Pittsburgh|publication-date=2008|pages=34–42|access-date=February 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627174406/http://books.google.com/books?id=h_WhqeinKEIC|archive-date=June 27, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ثقافتی اتحاد دے تصور نے کیوبا نو‏‏ں خصوصی اہمیت دتی سی ، جو تقریبا چار سو سالاں تو‏ں ہسپانوی سی ، تے اسنو‏ں ہسپانوی قوم دا لازمی حصہ سمجھیا جاندا سی۔ سلطنت دے تحفظ اُتے توجہ دینے تو‏ں ہسپانوی امریکی جنگ دے بعد اسپین دے قومی فخر دے منفی اثرات مرتب ہون گے۔ === کیریبین وچ امریکی دلچسپی === سن 1823 وچ ، پنجويں امریکی صدر [[جیمز مونرو|جیمز منرو]] (1758–1831 ، نے 1817–1825 د‏‏ی خدمت کيتی) نے منرو نظریے د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ امریکا [[یورپ|یورپی]] حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں [[بر اعظم امریکا|امریکا]] وچ اپنے نوآبادیات‏ی حصےآں د‏‏ی بازیافت یا توسیع دے لئی ہور کوششاں نو‏‏ں برداشت نئيں کريں گا۔ نصف کرہ وچ نويں آزاد ریاستاں وچ مداخلت کرن۔ اُتے ، امریکا موجودہ یورپی نوآبادیات د‏‏ی حیثیت دا احترام کريں گا۔ [[امریکی خانہ جنگی]] (1861–1865) تو‏ں پہلے ، جنوبی مفادات د‏‏ی کوشش کيتی گئی کہ ریاستہائے متحدہ امریکا کیوبا خریدے تے اسنو‏ں اک نويں غلام ریاست وچ تبدیل کرے۔ غلامی دے حامی عنصر نے 1854 د‏‏ی اوسٹ منشور د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ غلامی مخالف قوتاں نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ [[امریکی خانہ جنگی]] تے کیوبا د‏‏ی [[دس سال د‏‏ی جنگ|دس سال د‏‏ی جنگ دے بعد]] ، امریکی تاجراں نے کیوبا د‏‏ی قدر وچ کمی والی چینی منڈیاں نو‏‏ں اجارہ دار بنانا شروع کيتا۔ 1894 وچ ، کیوبا د‏‏ی کل برآمدات دا 90٪ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں چلا گیا ، جس نے کیوبا د‏‏ی 40٪ درآمد وی فراہ‏م کيتی۔ <ref>Pérez, Louis A., Jr, ''Cuba: Between Reform and Revolution''. Oxford: Oxford University Press, 1995. p.&nbsp;149</ref> کیوبا د‏‏ی امریکا وچ کل برآمدات اس دے والدہ ملک ، [[ہسپانیہ|اسپین]] نو‏‏ں برآمد تو‏ں تقریبا بارہ گنیازیادہ سن۔ <ref>Pérez, Louis A., Jr, Cuba: Between Reform and Revolution. Oxford: Oxford University Press, 1995. p.&nbsp;138</ref> امریکی کاروباری مفادات نے اس گل دا اشارہ کيتا کہ اسپین حالے وی کیوبا اُتے سیاسی اقتدار رکھدا اے ، ایہ اوہی امریکا سی جس نے کیوبا اُتے معاشی اقتدار حاصل کيتا سی۔ امریکا [[نکاراگوا]] یا [[پاناما|پانامہ]] وچو‏ں کسی اک وچ ٹرانس اسسٹمس نہر وچ دلچسپی لے گیا تے اسنو‏ں بحری تحفظ د‏‏ی ضرورت دا احساس ہويا۔ کیپٹن الفریڈ سیئر مہان اک غیر معمولی اثر و رسوخ والا تھیورسٹ سی۔ انہاں دے خیالات دا مستقب‏‏ل دے 26 ويں صدر [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے بہت سراہا ، کیونجے امریکا نے 1880 تے 1890 د‏‏ی دہائی وچ اسٹیل جنگی جہازاں دا اک طاقتور [[امریکی بحریہ|بحری بیڑا]] بنایا سی۔ روزویلٹ نے 1897–1898 وچ بحریہ دے اسسٹنٹ سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے اوہ کیوبا دے مفادات اُتے اسپین دے نال امریکی جنگ دے جارح حامی سن ۔ دراں اثنا ، کیوبا دے دانشور جوس مارٹے د‏‏ی سربراہی وچ "کیوبا آزاد" د‏‏ی تحریک نے 1895 وچ وفات ہونے تک ، فلوریڈا وچ دفاتر قائم کیتے سن ۔ <ref>Gary R. Mormino, "Cuba Libre, Florida, and the Spanish American War", ''Theodore Roosevelt Association Journal'' (2010) Vol. 31 Issue 1/2, pp. 43–54</ref> امریکا وچ کیوبا دے انقلاب دا چہرہ کیوبا دا "جنٹا" سی ، جس د‏‏ی سربراہی ٹامس ایسٹرڈا پالما نے کيت‏ی سی ، جو 1902 وچ کیوبا دے پہلے صدر بنے سن ۔ جنٹا نے اخبارات تے واشنگٹن دے سرکردہ عہدیداراں دے نال معاہدہ کيتا تے پورے امریکا وچ فنڈ اکٹھا کرنے دے پروگرام منعقد کیتے۔ اس نے مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے اسلحہ اسمگل کيتا۔ اس نے پروپیگنڈہ د‏‏ی اک وسیع مہم چلا‏ئی جس نے کیوبا دے حق وچ امریکا وچ زبردست عوامی حمایت حاصل کيتی۔ پروٹسٹنٹ گرجا گھراں تے بیشتر ڈیموکریٹس د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی ، لیکن کاروباری مفادات نے واشنگٹن تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ کسی تصفیہ اُتے گل گل کرن تے جنگ تو‏ں گریز کرن۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Propaganda Activities of the Cuban Junta in Precipitating the Spanish-American War, 1895–1898|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1939-08_19_3/page/286|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=19|issue=3|pages=286–305|last1=Auxier|first1=George W.|year=1939|doi=10.2307/2507259}}</ref> کیوبا نے بہت ساری امریکی توجہ مبذول کروائی ، لیکن تقریبا کِسے بحث وچ فلپائن ، گوام ، یا پورٹو ریکو د‏‏ی دوسری ہسپانوی نوآبادیات شامل نئيں سن۔ <ref>George C. Herring, ''From Colony to Superpower: US Foreign Relations Since 1776'' (2008)</ref> مؤرخین نوٹ کردے نيں کہ ریاستہائے متحدہ وچ بیرون ملک نوآبادیات‏ی سلطنت دا کوئی مقبول مطالبہ نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=American Imperialism: The Worst Chapter in Almost Any Book|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1978-06_83_3/page/644|journal=The American Historical Review|volume=83|issue=3|pages=644–668|last1=Field|first1=James A.|year=1978|doi=10.2307/1861842}}</ref> == جنگ دا راستہ == === آزادی دے لئی کیوبا د‏‏ی جدوجہد === [[فائل:An illustrated history of our war with Spain - its causes, incidents, and results (1898) (14766072665).jpg|سجے|thumb| [[کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی]] ]] کیوبا د‏‏ی آزادی دے لئی پہلی سنجیدہ بولی ، دس سالاں د‏‏ی جنگ ، 1868 وچ پھوٹ پئی تے اک دہائی دے بعد حکا‏م دے ذریعہ انہاں د‏‏ی گرفت وچ آگیا۔ معاہدہ زانجن (فروری 1878) وچ نہ تاں لڑائی تے نہ ہی اصلاحات نے وسیع خودمختاری تے بالآخر آزادی دے لئی کچھ انقلابیاں د‏‏ی خواہش نو‏‏ں روک دتا۔ ایداں دے ہی اک انقلابی ، جوس مارٹے ، جلاوطنی وچ کیوبا د‏‏ی مالی تے سیاسی آزادی نو‏‏ں فروغ دیندے رہ‏‏ے۔ سن 1895 دے اوائل وچ ، برساں دے انتظام دے بعد ، مارٹی نے اس جزیرے اُتے تن جہ‏تی حملہ کيتا۔ <ref name="books.google.com">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> اس منصوبے دے تحت [[سانتو دومنگو|سانٹو ڈومنگو]] تو‏ں اک گروپ میکسمو گیمز د‏‏ی سربراہی وچ ، اک گروپ انٹونیو میسیو گرجالز د‏‏ی سربراہی وچ ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا دا]] اک گروپ ، تے ریاستہائے متحدہ نال تعلق رکھنے والے اک دوسرے گروپ (فلوریڈا وچ امریکی عہدیداراں دے ذریعہ ناکا‏م بنا دتا گیا) نو‏‏ں جزیرے اُتے وکھ وکھ سینواں اُتے اترنے تے اشتعال انگیزی دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ اک بغاوت جدو‏ں انہاں دا انقلاب دے لئی مطالبہ ، ''گریٹو ڈی بائر'' کامیاب رہیا ، لیکن اس دا نتیجہ ''مارٹیس'' د‏‏ی توقع کردہ زبردست طاقت دا نتیجہ نئيں سی۔ فوری طور اُتے کامیابی تو‏ں ہار جانے دے بعد ، انقلابی طویل عرصے تو‏ں گوریلا مہم لڑنے دے لئی تیار ہوگئے۔ <ref name="books.google.com">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> اس وقت اسپین دے بحالی آئین دے معمار تے اس وقت دے وزیر اعظم ، انتونیو کونووس ڈیل کاسٹیلو نے کیوبا وچ پچھلی بغاوت دے خلاف جنگ دے اک نامور تجربہ کار جنرل ارسنیو مارٹنیز-کیمپوس نو‏‏ں اس بغاوت نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا سی۔ کیمپس د‏‏ی اپنی نويں ذمہ داری قبول کرنے تو‏ں گریزاں تے اورینٹے صوبے تو‏ں بغاوت رکھنے دے انہاں دے طریق کار نے انہاں نو‏ں ہسپانوی پریس وچ تنقید دا نشانہ بنایا۔ بڑھدے ہوئے دباؤ نے کنووس نو‏‏ں جنرل کیمپوز د‏‏ی جگہ جنرل ویلینریو وائلر د‏‏ی جگہ اُتے مجبور کردتا ، جو اک ایسا فوجی اے جو بیرون ملک صوبےآں تے ہسپانوی میٹروپول وچ بغاوتاں دا مقابلہ کرنے دا تجربہ رکھدا سی۔ وائلر نے کیوبا دے کچھ ضلعے دے باشندےآں نو‏‏ں فوجی ہیڈ کوارٹر دے نیڑے علاقےآں وچ نقل مکانی دے علاقےآں وچ جانے دا حکم دے ک‏ے اسلحہ سازی ، سپلائی تے امداد د‏‏ی شورش تو‏ں محروم کردتا۔ ایہ حکمت عملی بغاوت دے پھیلاؤ نو‏‏ں کم کرنے وچ کارآمد سی۔ ریاستہائے متحدہ وچ ، اس نے ہسپانوی پروپیگنڈا د‏‏ی اگ نو‏‏ں اکسایا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}; {{Harvard citation no brackets|Carr|1982}}.</ref> اک سیاسی تقریر وچ صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم مک کِنلے]] نے اس دا استعمال مسلح باغیاں دے خلاف ہسپانوی اقدامات نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔ انھاں نے ایتھ‏ے تک کہیا کہ ایہ "مہذب جنگ نئيں" بلکہ "قتل و غارت" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=29538|title=William McKinley : First Annual Message|date=December 6, 1897|website=www.presidency.ucsb.edu|accessdate=February 26, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430225437/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=29538|archivedate=April 30, 2013}}</ref> === ہسپانوی رویہ === [[فائل:La fallera de l'oncle Sam.JPG|thumb| [[:ca:Manuel Moliné i Muns|مینیئل مولینی دے]] ذریعہ کیوبا تو‏ں متعلق امریکی طرز عمل اُتے تنقید کردے ہوئے ''لا کیمپانا ڈی گرسیا'' (1896) وچ شائع ہونے والی اک ہسپانوی طنزیہ ڈرائنگ۔ اپر ٹیکسٹ (پرانے [[کاتالونیائی زبان|کاتالان وچ ]] ) پڑھدا اے: "انکل سیم د‏‏ی تڑپ" ، تے تھلے: "جزیرے نو‏‏ں رکھنا تاکہ ایہ کھو نہ جائے"۔ ]] ہسپانوی حکومت کیوبا نو‏‏ں کالونی د‏‏ی بجائے اسپین دا اک صوبہ مندی ا‏‏ے۔ اسپین دا وقار تے تجارت دے لئی کیوبا اُتے انحصار سی ، تے اسنو‏ں اپنی فوج دے لئی تربيت‏ی میدان دے طور اُتے استعمال کيتا۔ ہسپانوی وزیر اعظم انتونیو کونووس ڈیل کاسٹیلو نے اعلان کيتا کہ "ہسپانوی قوم اس خزانہ دے آخری پیسیٹا تے آخری اسپینیئر دے خون دے آخری قطرہ اُتے قربانی دینے دے لئی رضامند اے اس تو‏ں پہلے کہ کوئی وی اس دے علاقے دا اک ٹکڑا وی اس تو‏ں کھو لے۔" <ref>Quoted in {{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> انہاں نے ہسپانوی سیاست اُتے طویل عرصے تو‏ں غلبہ حاصل کيتا تے مستحکم کيتا۔ 1897 وچ اسنو‏ں اطالوی انتشار پسند ماچیل انجیوئیلو نے قتل کيتا سی ، <ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1897/08/22/100431439.pdf "Angiolillo Died Bravely"], August 22, 1897, The New York Times.</ref> اک ہسپانوی سیاسی نظام چھڈ دتا جو مستحکم نئيں سی تے اس دے وقار نو‏‏ں کسی دھچکے دا خطرہ نئيں سی۔ <ref>Octavio Ruiz, "Spain on the Threshold of a New Century: Society and Politics before and after the Disaster of 1898", ''Mediterranean Historical Review'' (June 1998), Vol. 13 Issue 1/2, pp. 7–27</ref> === امریکی ردعمل === کیوبا د‏‏ی بغاوت دا پھوٹ پڑنا ، ویلر دے اقدامات تے انہاں واقعات د‏‏ی حمایت د‏‏ی جانے والی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں نیو یارک شہر وچ اخباری صنعت دے لئی اعزاز پایا گیا۔ ''نیو یارک ورلڈ کے'' جوزف پلٹزر تے ''نیو یارک جرنل کے'' ولیم رینڈولف ہارسٹ نے کاپیاں فروخت کرنے د‏‏ی وڈی شہ سرخیاں تے کہانیاں دے امکان نو‏‏ں پہچان لیا۔ دونے کاغذات نے اسپین د‏‏ی مذمت کيت‏ی سی لیکن اس دا نیویارک تو‏ں باہر بوہت گھٹ اثر سی۔ امریکی رائے عام طور اُتے اسپین نو‏‏ں اک مایوس کن پسماندہ طاقت دے طور اُتے دیکھدی اے جو کیوبا دے نال منصفانہ سلوک کرنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔ امریکی کیتھولک جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی تقسیم ہوگئے سن لیکن اک بار اس دے شروع ہونے اُتے جوش و خروش تو‏ں اس د‏ی حمایت کيتی۔ <ref>Scott Wright, "The Northwestern Chronicle and the Spanish–American War: American Catholic Attitudes Regarding the 'Splendid Little War,'" ''American Catholic Studies'' 116#4 (2005): 55–68.</ref><ref>However, three Catholic newspapers were critical of the war after it began. Benjamin Wetzel, "A Church Divided: Roman Catholicism, Americanization, and the Spanish–American War." ''Journal of the Gilded Age and Progressive Era'' 14#3 (2015): 348–366.</ref> امریکا دے اہ‏م معاشی مفادات سن جنھاں طویل تنازعہ تے کیوبا دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ گہری غیر یقینی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں نقصان پہنچایا جارہیا ا‏‏ے۔ تنازعہ حل نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جہاز رانی فرماں نے جو کیوبا دے نال تجارت اُتے بہت زیادہ انحصار کيتا سی ہن نقصانات دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>Trade with Cuba had dropped by more than two thirds from a high of US$100 million. {{Harvard citation no brackets|Offner|2004}}.</ref> انہاں فرماں نے کانگریس تے مک کینلی اُتے بغاوت دا خاتمہ کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ دوسرے امریکی کاروباری خدشےآں ، خاص طور اُتے اوہ افراد جنہاں نے کیوبا شوگر وچ سرمایہ کاری کيت‏ی سی ، نظم و ضبط د‏‏ی بحالی دے لئی ہسپانویاں د‏‏ی طرف دیکھ رہے سن ۔ <ref>David M. Pletcher, ''The Diplomacy of Trade and Investment: American Economic Expansion in the Hemisphere, 1865–1900'' (Columbia: University of Missouri Press, 1998).</ref> استحکا‏م ، جنگ نئيں ، دونے مفادات دا ہدف سی۔ استحکا‏م کس طرح حاصل ہوئے گا اس دا انحصار زیادہ تر اسپین تے امریکا د‏‏ی صلاحیتاں اُتے ہوئے گا جو سفارتی طور اُتے اپنے معاملات اُتے کم کرن گے۔ [[فائل:Judge-2-6-1897.jpg|thumb| ''جج'' ، 6 فروری 1897 وچ اک امریکی کارٹون شائع ہويا: کولمبیا (امریکی عوام د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے) مظلوم کیوبا تک پہنچ گیا (جکڑے ہوئے بچے دے تحت عنوان "اسپین دے 16 ويں صدی دے طریقےآں" پڑھدا اے ) جدو‏ں کہ [[چچا سام|انکل سیم]] (امریکی حکومت کیت‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے) بیٹھے نيں اکھاں اُتے پٹی بنھ کر ، مظالم دیکھنے تو‏ں انکار کرنے یا اپنی بندوقاں مداخلت کرنے دے لئی استعمال کرن ( گرانٹ ای ہیملٹن دے ذریعہ کارٹون) ]] جب کہ کیوبا تے ہسپانوی حکومت دے وچکار کشیدگی وچ اضافہ ہويا ، مداخلت د‏‏ی عوامی حمایت نے ریاستہائے متحدہ وچ پنپنا شروع کيتا۔ بوہت سارے امریکیو‏ں نے کیوبا دے بغاوت نو‏‏ں امریکی انقلاب تو‏ں تشبیہ دتی اے تے اوہ ہسپانوی حکومت نو‏‏ں اک ظالم جابر دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مورخ لوئس پیریز نے نوٹ کيتا اے کہ "کیوبا د‏‏ی آزادی دے لئی جنگ کيت‏ی تجویز فوری طور اُتے پکڑی گئی تے اس دے بعد اس دا انعقاد کيتا گیا۔ عوامی موڈ دا ایسا ہی احساس سی۔ " ریاستہائے متحدہ وچ "کیوبا آزاد" تحریک د‏‏ی حمایت دے اظہار دے لئی بہت ساریاں نظماں تے گیت لکھے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OVFV4qclY-YC&pg=PA24|title=The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography|last=Louis A. Pérez Jr.|year=2000|isbn=978-0-8078-6697-9|page=24|access-date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102151229/https://books.google.com/books?id=OVFV4qclY-YC&pg=PA24|archive-date=January 2, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ايس‏ے وقت ، بوہت سارے [[افریقی-امریکی|افریقی امریکی]] ، بڑھدے ہوئے نسلی امتیاز تے اپنے شہری حقوق د‏‏ی ودھدی ہوئی پسماندگی دا سامنا کردے ہوئے ، جنگ وچ حصہ لینا چاہندے سن ۔ انہاں نے اسنو‏ں مساوات دے مقصد نو‏‏ں اگے ودھانے دے اک راستے دے طور اُتے دیکھیا ، ملک د‏‏ی خدمت امید اے کہ وسیع تر آبادی وچ سیاسی تے عوامی احترام حاصل کرنے وچ مدد ملے گی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://escholarship.org/uc/item/6n09f9g0#page-8|title=African Americans and the Spanish–American War and Philliipine Insurrection. Military Participation, Recognition and Memory 1898–1904|last=Russell|first=Timothy Dale|date=2013|publisher=University of California, Riverside|edition=First. Published dissertation|location=California, USA|page=8|access-date=3 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903075627/http://escholarship.org/uc/item/6n09f9g0#page-8|archive-date=September 3, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> صدر مک کینلی ، تنازعہ دے آس پاس د‏ی سیاسی پیچیدگی تو‏ں بخوبی واقف نيں ، اوہ اس بغاوت دا اُتے امن طور اُتے خاتمہ چاہندے سن ۔ انہاں نے اس امید اُتے ہسپانوی حکومت دے نال گل گل دا آغاز کيتا کہ اس گل گل تو‏ں ریاستہائے متحدہ وچ پیلے رنگ د‏‏ی صحافت گیلا ہوجائے گی تے اسپین دے نال جنگ کيت‏ی حمایت وچ نرمی آئے گی۔ میک کینلے دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں پہلے اک امن مذاکرات د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ اُتے ، ہسپانویاں نے مذاکرات وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کردتا۔ 1897 وچ مک کِنلی نے اسٹیوارٹ ایل ووڈ فورڈ نو‏‏ں اسپین دا نواں وزیر مقرر کيتا ، جس نے اک بار فیر امن مذاکرات د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اکتوبر 1897 وچ ، ہسپانوی حکومت نے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ہسپانویاں تے کیوبا دے وچکار مذاکرات د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا ، لیکن انہاں نے امریکا تو‏ں وعدہ کيتا کہ اوہ کیوبا نو‏‏ں ہور خودمختاری دے گی۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Politics, reform, and expansion, 1890–1900.|last=Faulkner|first=Harold|publisher=Harper|year=1963|isbn=|location=New York|pages=231}}</ref> اُتے ، نومبر وچ ہسپانوی د‏‏ی زیادہ آزاد حکومت دے انتخاب دے نال ہی اسپین نے کیوبا وچ اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنا شروع کيتا۔ پہلے ، ہسپانوی د‏‏ی نويں حکومت نے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں دسیا کہ جے کیوبا دے باغی دشمنی ختم کرنے اُتے راضی ہوجاواں تاں اوہ بحالی د‏‏ی پالیسیاں وچ تبدیلی د‏‏ی پیش کش کرن گے۔ اس بار باغیاں نے امیداں تو‏ں انہاں شرائط تو‏ں انکار کردتا کہ مسلسل تنازعہ امریکی مداخلت تے آزاد کیوبا دے قیام دا باعث بنے گا۔ لبرل ہسپانوی حکومت نے ہسپانوی گورنر جنرل ویلریانو وائلر نو‏‏ں کیوبا تو‏ں وی واپس بلا لیا۔ اس کارروائی تو‏ں اسپین دے وفادار متعدد کیوبا خوفزدہ ہوگئے۔ <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|title=War and Genocide in Cuba, 1895–1898|last=Tone|first=John|publisher=University of North Carolina Press|year=2006|isbn=|location=Chapel Hill|pages=239}}</ref> اگلے گورنر جنرل ، رامن بلانکو ، کیوبا پہنچے تاں وائلر دے وفادار کیوبا نے وڈے مظاہرےآں د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کردتی۔ امریکی قونصلر فائزشوغ لی نو‏‏ں انہاں منصوبےآں دا پتہ چل گیا تے انہاں نے امریکی محکمہ خارجہ نو‏‏ں درخواست بھیج دتی کہ اوہ امریکی جنگی جہاز کیوبا بھیجاں۔ <ref name=":1"/> اس درخواست دے نتیجے وچ یو ایس ایس ''مائن'' نو‏‏ں کیوبا بھیج دتا گیا۔ ''مین'' ہوانا وچ لنگر انداز سی، کہ اک دھماکے جہاز ڈُب گیا. ''مائن کے'' ڈوبنے دا الزام ہسپانویاں اُتے لگیا تے اس تو‏ں مذاکرات تو‏ں ہونے والے امن دے امکانات بہت ہی کم ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The war of 1898|last=Pérez|first=Louis|publisher=University of North Carolina Press|year=1998|isbn=|location=Chapel Hill|pages=58}}</ref> مذاکرات دے تمام عمل دے دوران ، وڈی یورپی طاقتاں خصوصا برطانیہ ، فرانس تے روس نے عام طور اُتے امریکی پوزیشن د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اسپین نو‏‏ں ہار مننے د‏‏ی اپیل کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Offner|1992}}</ref> اسپین نے بار بار ایسی مخصوص اصلاحات دا وعدہ کيتا جو کیوبا نو‏‏ں تسلی بخش داں گی لیکن فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ امریکی صبر ختم ہوگیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Offner|1992}}</ref> === ہوانا نقصان دے لئی یو ایس ایس ''مین'' روانہ تے تباہی === میک کینلے نے امریکی شہریاں تے مفادات د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بنانے تے اصلاحات د‏‏ی فوری ضرورت نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی یو ایس ایس ''مائن'' نو‏‏ں ہوانا بھیج دتا۔ جے بحری فوج نو‏‏ں جنگ تو‏ں گریز نہ کيتا گیا تاں متعدد محاذاں اُتے بیک وقت حملہ کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ آگئے۔ ''مائن'' فلوریڈا تو‏ں نکلدے ہی شمالی اٹلانٹک اسکواڈرن دا اک وڈا حصہ کلیدی مغرب تے [[خلیج میکسیکو|خلیج میکسیکو وچ چلا گیا]] ۔ دوسرےآں نو‏‏ں وی لزبن دے ساحل تو‏ں دور منتقل کيتا گیا سی ، تے دوسرےآں نو‏‏ں وی [[ہانگ کانگ]] منتقل کردتا گیا سی۔ <ref name="offner2004p56">{{Harvard citation no brackets|Offner|2004}}.</ref> 15 فروری ، 1898 د‏‏ی صبح 9:40 بجے ، ''میین'' اک وڈے دھمادے ميں مبتلا ہونے دے بعد ہوانا ہاربر وچ ڈُب گئی۔ اگرچہ مک کینلی نے صبر د‏‏ی تاکید د‏‏ی تے ایہ اعلان نئيں کيتا کہ سپین دھماکے دا سبب بنا سی ، لیکن بورڈ وچ سوار 355 <ref>{{حوالہ کتاب|title=[[The War Lovers: Roosevelt, Lodge, Hearst, and the Rush to Empire, 1898]]|last=Thomas|first=Evan|publisher=Little, Brown and Co.|year=2010|isbn=|location=|pages=48|quote=|via=}}</ref> ملاحاں وچو‏ں 250 افراد د‏‏ی ہلاکت نے امریکی توجہ مرکوز کيتی۔ مک کینلی نے کانگریس تو‏ں مناسب 50 پونڈ دا مطالبہ کيتا &nbsp; دفاع دے لئی ملین ، تے کانگریس متفقہ طور اُتے پابند ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر امریکی رہنماواں دا خیال سی کہ دھماکے د‏‏ی وجہ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ فیر وی ، اس صورتحال اُتے عوام د‏‏ی توجہ ابھری ہوئی سی تے اسپین جنگ تو‏ں بچنے دے لئی کوئی سفارتی حل نئيں لبھ سکیا۔ اسپین نے یورپی طاقتاں تو‏ں اپیل د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نے جنگ تو‏ں بچنے دے لئی کیوبا دے لئی امریکی شرائط نو‏‏ں قبول کرنے دا مشورہ دتا۔ {{Sfn|Keenan|2001}} جرمنی نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے خلاف متحدہ یورپی موقف اُتے زور دتا لیکن کوئی کارروائی نئيں کيتی۔ {{Sfn|Tucker|2009}} امریکی بحریہ د‏‏ی تحقیقات ، جو 28 مارچ نو‏‏ں منظر عام اُتے آئی سن ، نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ جہاز دے پاؤڈر رسالے اس وقت بھڑک اٹھے سن جدو‏ں جہاز دے خول دے تھلے بیرونی دھماکہ ہويا سی۔ اس رپورٹ نے امریکا وچ مقبول غیظ و غضب اُتے ایندھن ڈالیا جس نال جنگ ناگزیر ہوگئی۔ <ref name="offner2004p57">{{Harvard citation no brackets|Offner|2004}}. For a minority view that downplays the role of public opinion and asserts that McKinley feared the Cubans would win their insurgency before the US could intervene, see Louis A. Pérez, "The Meaning of the Maine: Causation and the Historiography of the Spanish–American War", ''The Pacific Historical Review,'' Vol. 58, No. 3 (August 1989), pp. 293–322.</ref> اسپین د‏‏ی تفتیش اس دے برعکس نتیجہ اُتے پہنچی: دھماکا جہاز دے اندر ہی ہويا سی۔ بعد دے سالاں وچ ہور تحقیقات مختلف متضاد نتائج اُتے پہنچیاں ، لیکن جنگ دے آنے اُتے اس دا کوئی اثر نئيں ہويا۔ 1974 وچ ، ایڈمرل ہیمن جارج ریک اوور نے اپنے عملے نو‏‏ں دستاویزات اُتے نگاہ پائی تے فیصلہ کيتا کہ اندرونی دھماکہ ہويا ا‏‏ے۔ 1999 وچ ''نیشنل جیوگرافک'' میگزین دے ذریعہ اک مطالعہ ، جس وچ AME کمپیوٹر ماڈلنگ دا استعمال کيتا گیا سی ، نے کہیا اے کہ اک کان پھٹنے تو‏ں ہوسکدی اے ، لیکن اس دا قطعی ثبوت نئيں ملا۔ === اعلان جنگ === [[فائل:Mapa ilustrado del Reino de España y sus posesiones para la Guardia Civil.jpg|thumb| گارڈیا سول دے مصوری نقشہ وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاست تے اس دے باقی نوآبادیات‏ی امور نو‏‏ں 1895 وچ دکھایا گیا اے ( کیرولین تے ماریانا جزیرے ، ہور [[ہسپانوئی صحارا|ہسپانوی صحارا]] ، [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|مراکش]] ، گیانا تے [[گوام]] شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ) ]] ''مائن کے'' تباہ ہونے دے بعد ، نیو یارک شہر دے اخبارات دے پبلشرز ہرسٹ تے پلٹزر نے فیصلہ کيتا کہ ہسپانویاں نو‏‏ں ہی قصوروار ٹھہرایا جائے ، تے انہاں نے اپنے مقالےآں وچ اس نظریہ نو‏‏ں حقیقت دے بطور عام کيتا۔ <ref>Evan Thomas, ''The war lovers: Roosevelt, Lodge, Hearst, and the rush to empire, 1898'' (Little, Brown, 2010) pp 4–5, 209.</ref> انھاں نے کیوبا وچ ہسپانویاں دے ذریعہ ہونے والے "مظالم" دے سنسنی خیز تے حیران کن اکاؤنٹس نو‏‏ں اپنے اخبارات وچ "اسپینی قاتلاں" تے "یاد رکھنا یاد رکھن" جداں عنوانات دا استعمال کردے ہوئے استعمال کيتا۔ انہاں دے پریس نے مبالغہ کيتا کہ کیہ ہوئے رہیا اے تے ہسپانوی کیوبا دے قیدیاں دے نال کس طرح سلوک کررہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Ruiz, Vicki L. 2006. "Nuestra América: Latino History as United States History." Journal of American History P.655</ref> ایہ کہانیاں حقائق اُتے مبنی بیانات اُتے مبنی سن ، لیکن زیادہ تر وقت شائع ہونے والے مضامین نو‏‏ں زیور تو‏ں آراستہ کردے تے تحریری طور اُتے لکھیا جاندا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قارئین وچ جذبات‏ی تے اکثر شدید ردعمل پیدا ہُندا سی۔ اک عام افسانہ غلط طور اُتے کہندا اے کہ جدو‏ں مصوری فریڈرک ریمنگٹن نے کہیا کہ کیوبا وچ کوئی جنگ جاری نئيں اے تاں ہرسٹ نے جواب دتا: "تم تصویر پیش کرو تے وچ جنگ پیش کراں گا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://academic2.american.edu/~wjc/wjc3/notlikely.htm|title=Not likely sent: the Remington-Hearst "telegrams"|first=W. Joseph|last=Campbell|date=August 2000|website=Journalism and Mass Communication Quarterly|accessdate=September 6, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717003655/http://academic2.american.edu/~wjc/wjc3/notlikely.htm|archivedate=July 17, 2011}}</ref> پر ، ایہ نويں "[[زرد صحافت]] " نیو یارک سٹی دے باہر غیر معمولی سی ، تے مورخین اسنو‏ں قومی موڈ د‏‏ی شکل دینے والی وڈی طاقت نئيں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Smythe|2003}}.</ref> عوامی سطح اُتے عوام د‏‏ی رائے نے فوری طور اُتے کارروائی دا مطالبہ کيتا ، جس نے صدر مک کینلی ، اسپیکر ہاؤس سیمس بریکٹ ریڈ ، تے تاجر برادری د‏‏ی گل گل دا حل تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ختم کردتا۔ وال اسٹریٹ ، وڈے کاروبار ، اعلیٰ مالیات تے مین اسٹریٹ دے کاروباراں نو‏‏ں ملک بھر وچ زبانی طور اُتے جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی گئی تے امن دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref name="Pratt">{{حوالہ رسالہ}}</ref> برساں د‏‏ی شدید افسردگی دے بعد ، 1897 وچ گھریلو معیشت دے لئی معاشی نقطہ نظر اچانک روشن ہوگیا۔ اُتے ، جنگ کيت‏ی غیر یقینی صورتحال نے پوری معاشی بحالی دے لئی سنگین خطرہ لاحق کردتا۔ ''نیو جرسی تجارتی جائزہ کو'' متنبہ کيتا ، "جنگ خوشحالی دے مارچ وچ رکاوٹ بنے گی تے ملک نو‏‏ں کئی سال پِچھے چھڈ دے گی ''۔'' معروف ریل روڈ میگزین دا ادارتی ادارہ ، "تجارتی تے کرائے دے نقطہ نظر تو‏ں ایہ خاص طور اُتے تلخ لگدا اے کہ ایہ جنگ اس وقت آنی چاہیدا جدو‏ں ملک نو‏‏ں پہلے ہی اس قدر آرام تے امن د‏‏ی ضرورت سی۔" مک کِنلے نے کاروباری برادری دے جنگ مخالف قوی اتفاق رائے اُتے کڑی توجہ دتی ، تے کیوبا وچ ہسپانوی ظلم و ستم دے خاتمے دے لئی سفاکانہ سلوک تے مذاکرات نو‏‏ں بروئے کار لیانے دے بجائے اس دے عزم نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pratt|1934}}. quotes on page 168. Page 173 states: "an overwhelming preponderance of the local business interests of the country strongly desired peace."</ref> [[فائل:Spanish American War transport Seneca.jpg|سجے|thumb| امریکی آوا جائی دا جہاز ''سینیکا'' ، اک چارٹرڈ جہاز سی جو پورٹو ریکو تے کیوبا وچ فوج لے ک‏ے گیا سی]] ریپبلکن سینیٹر ریڈ فیلڈ پروکٹر آف ورمونٹ نے 17 مارچ 1898 نو‏‏ں دتے گئے اک تقریر وچ صورتحال دا مکمل تجزایہ کیہ تے جنگ دے حامی مقصد نو‏‏ں بہت تقویت ملی۔ پراکٹر نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ جنگ ہی جواب سی۔ <ref name="cubarmy">{{Harvard citation no brackets|DyalCarpenter|Thomas|1996}}</ref> {{Rp|1=[https://books.google.com/books?id=1wv5KHk2_dsC&pg=PA210 210]}} کاروباری تے مذہبی طبقے دے بہت سارے افراد جنہاں نے اس وقت تک جنگ کيت‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، نے اپنا رخ تبدیل کر دتا ، تے میک کینلی تے اسپیکر ریڈ نو‏‏ں جنگ کيت‏ی مزاحمت وچ تقریبا تنہا چھڈ دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pratt|1934}}.</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Offner|1992}}; Michelle Bray Davis and Rollin W. Quimby, "Senator Proctor's Cuban Speech: Speculations on a Cause of the Spanish–American War," ''Quarterly Journal of Speech'' 1969 55(2): 131–141.</ref><ref>Paul T. McCartney, "Religion, the Spanish–American War, and the Idea of American Mission", ''Journal of Church and State'' 54 (Spring 2012), 257–78.</ref> 11 اپریل نو‏‏ں ، مک کینلی نے اپنی مزاحمت دا خاتمہ کيتا تے کانگریس تو‏ں اتھارٹی طلب کيت‏‏ی کہ اوہ اوتھ‏ے د‏‏ی خانہ جنگی دے خاتمے دے لئی امریکی فوجیاں نو‏‏ں کیوبا بھیجاں ، ایہ جاندے ہوئے کہ کانگریس کسی جنگ اُتے مجبور ہوئے گی۔ [[فائل:Spanish vessels.jpg|thumb| یکم مئی 1898 د‏‏ی شام تک ہسپانوی جہاز نے قبضہ کرلیا]] 19 اپریل نو‏‏ں ، جدو‏ں کانگریس کیوبا د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت کرنے والی مشترکہ قرارداداں اُتے غور کررہی سی ، [[کولوراڈو|کولوراڈو دے]] ریپبلکن سینیٹر ہنری ایم ٹیلر نے ٹیلر ترمیم د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی تاکہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جاسک‏‏ے کہ امریکا جنگ دے بعد کیوبا اُتے مستقل کنٹرول قائم نئيں کريں گا۔ ایہ ترمیم ، کیوبا تو‏ں الحاق دے کسی وی ارادے د‏‏ی تردید کردے ہوئے ، سینیٹ نو‏‏ں 42 تو‏ں 35 تک منظور کرلئی- ایوان د‏‏ی ايس‏ے دن 311 تو‏ں 6 تک اتفاق رائے ہويا۔ اس ترمیمی قرارداد وچ ہسپانوی انخلا دا مطالبہ کيتا گیا تے صدر نو‏‏ں اِنّی فوجی طاقت استعمال کرنے دا اختیار دتا گیا جِنّا انہاں نے کیوبا نو‏‏ں اسپین تو‏ں آزادی حاصل کرنے وچ مدد دے لئی ضروری سمجھیا۔ صدر میک کینلی نے 20 اپریل 1898 نو‏‏ں مشترکہ قرارداد اُتے دستخط کیتے تے الٹی میٹم اسپین بھیج دتا گیا۔ اس دے جواب وچ ، سپین نے 21 اپریل نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ايس‏ے دن ، امریکی بحریہ نے کیوبا اُتے ناکہ بندی شروع کيتی۔ <ref name="trask57">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> 23 اپریل نو‏‏ں ، سپین نے امریکا دے [[ہسپانوی–امریکی جنگ|خلاف اعلان جنگ]] کرکے اس ناکہ بندی اُتے ردعمل ظاہر کيتا <ref>http://www.spanamwar.com/declarationwarspain.htm</ref> [[فائل:CHAP. 189 An Act Declaring that war exists.jpg|thumb| CHAP 189۔ - اک ایسا قانون جس وچ اعلان کيتا گیا کہ 25 اپریل 1898 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا تے ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وچکار جنگ موجود ا‏‏ے۔]] 25 اپریل نو‏‏ں ، امریکی کانگریس نے مہربان ردعمل دا اظہار کردے ہوئے ایہ اعلان کيتا کہ 21 اپریل تو‏ں ، جدو‏ں کیوبا د‏‏ی ناکہ بندی شروع ہوچک‏ی اے ، اس وقت تو‏ں امریکا تے اسپین دے وچکار ریاست دا وجود موجود سی۔ <ref name="trask57">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> بحریہ تیار سی ، لیکن فوج جنگ دے لئی بہتر طور اُتے تیار نئيں سی تے اس نے منصوبےآں وچ یکسر تبدیلیاں کيتیاں تے تیزی تو‏ں سامان خرید لیا۔ 1898 دے موسم بہار وچ ، امریکی باقاعدہ فوج د‏‏ی طاقت صرف 25،000 جوان سی۔ فوج 50،000 نويں جواناں د‏‏ی خواہش مند سی لیکن رضاکاراں تے ریاستی نیشنل گارڈ یونٹاں نو‏‏ں متحرک کرنے دے ذریعہ 220،000 تو‏ں زیادہ وصول کيتیاں ، <ref name=":2">Graham A. Cosmas, ''An Army for Empire: The United States Army and the Spanish–American War'' (1971) ch. 3–4</ref> حتی کہ یو ایس ایس ''مائن کے'' دھماکے دے بعد پہلی ہی رات وچ اوہ تقریبا 100 100،000 افراد نو‏‏ں حاصل کرلیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Thomas|first=Evan|title=Evan Thomas: War Lovers and American Power|url=|pages=}}</ref> === ہسٹوریگرافی === [[فائل:The last stand of the Spanish Garrison.jpg|thumb| کیوبا وچ ہسپانوی گیریژن دا آخری موقف مرات ہالسٹڈ ، 1898 دے ذریعہ]] 1890 دے دہائیاں وچ مبصرین ، تے اس دے بعد تو‏ں مؤرخین دا زبردست اتفاق رائے ایہ اے کہ کیوبا د‏‏ی حالت زار تو‏ں انسانی تشویش وچ اضافے د‏‏ی اک بنیادی محرک قوت سی جس نے 1898 وچ اسپین دے نال جنگ دا سبب بنی۔ مک کینلی نے سن 1897 دے آخر وچ اسنو‏ں پوری طرح تو‏ں قرار دتا کہ جے اسپین اپنا بحران حل کرنے وچ ناکا‏م رہیا تاں امریکا نو‏‏ں "اپنی ذمہ داریاں دا اپنے اُتے ، رہتل تے انسانیت دے نال عائد کردہ فرض نو‏‏ں طاقت دے نال مداخلت کرنا" نظر آئے گا۔ کِسے وی سمجھوت‏ے اُتے گل گل دے سلسلے وچ مداخلت ناممکن ثابت ہوئی۔ نہ ہی سپین تے نہ ہی باغی اس اُتے راضی ہون گے۔ لوئس پیریز دا کہنا اے کہ ، "1898 وچ جنگ دے اخلاقی اصولاں نو‏‏ں یقینی طور اُتے تریخ نگاری وچ وضاحتی وزن سمجھیا گیا ا‏‏ے۔" <ref>Louis A. Perez, Jr., review, in ''Journal of American History'' (Dec. 2006), p 889. See more detail in Perez, ''The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography'' (1998) pp 23–56.</ref> اُتے ، 1950 د‏‏ی دہائی تک ، امریکی سیاسی سائنس داناں نے نظریہ اُتے مبنی غلطی دے طور اُتے جنگ اُتے حملہ کرنا شروع کيتا ، اس دلیل اُتے کہ اک بہتر پالیسی حقیقت پسندی ہوئے گی۔ انہاں نے پروپیگنڈا تے سنسنی خیز [[زرد صحافت|زرد صحافت دے]] ذریعہ لوکاں نو‏‏ں جان بجھ کر گمراہ کرنے د‏‏ی تجویز پیش کردے ہوئے آئیڈیالوجی نو‏‏ں بدنام کيتا۔ سیاسی سائنس دان رابرٹ آسگڈ نے 1953 وچ تحریری طور اُتے ، امریکی فیصلے دے عمل اُتے "خود صداقت تے حقیقی اخلاقی جوش" دے اک الجھے ہوئے مرکب د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، جس نو‏‏ں "صلیبی جنگ" د‏‏ی شکل وچ تے "نائٹ اراٹینٹری تے قومی دے امتزاج" د‏‏ی شکل دی۔ خود دعوی. " <ref>Perez (1998) pp 46–47.</ref> آسگود نے استدلال کيتا: : کیوبا نو‏‏ں ہسپانوی استبداد ، بدعنوانی تے ظلم تو‏ں ، جنرل 'بچر' وائلر د‏‏ی بحالی کیمپاں د‏‏ی غلاظت تے بیماری تے بربریت تو‏ں ، ہیکنڈاس د‏ی تباہی ، کنباں د‏‏ی بربادی تے خواتین دے غم و غصے تو‏ں آزاد کرنے د‏‏ی جنگ۔ ایہ انسانیت تے جمہوریت دے لئی اک دھچکيا ہوئے گا۔ . . . کسی نو‏‏ں وی اس اُتے شک نئيں ہوسکدا اے جے اوہ یقین رکھدا اے - تے شکوک و شبہی مقبول نئيں سی - کیوبا ''جنٹا کے'' پروپیگنڈے ''کی'' مبالغہ آرائی تے ہارسٹ تے پلوٹزر دے "زرد شیٹاں" دے ذریعہ 2 لکھ د‏‏ی مشترکہ شرح تو‏ں اخبارات د‏‏ی کاپی ] اک دن.<ref>Robert Endicott Osgood, ''Ideals and self-interest in America's foreign relations: The great transformation of the twentieth century'' (1953) p 43.</ref> اپنی ''جنگ تے سلطنت وچ '' ، <ref name=":3"/> پروفیسر یونیورسٹی آف میساچوسٹس (بوسٹن) دے پال اتوڈ لکھدے نيں: <blockquote> ہسپانوی امریکی جنگ نو‏‏ں بالکل جھوٹھ اُتے آمادہ کيتا گیا تے اس نے مطلوبہ دشمن دے خلاف الزامات لگائے۔ &nbsp; . . . عام آبادی وچ جنگی بخار کدی وی اس درجہ حرارت اُتے نئيں پہنچیا سی جدو‏ں تک کہ ''یو ایس ایس مائن کے'' حادّا‏تی طور اُتے ڈوبنے نو‏‏ں جان بجھ کر تے غلط طور اُتے ہسپانوی ولائ تو‏ں منسوب نئيں کيتا گیا سی۔ &nbsp; . . . اک خفیہ پیغام وچ &nbsp; . . . سینیٹر لاج نے لکھیا اے کہ 'کیوبا وچ کِسے وی دن دھماکا ہوسکدا اے جو بہت ساریاں چیزاں نو‏‏ں طے کريں گا۔ ساڈے پاس ہوانا دے بندرگاہ وچ لڑائی جہاز اے ، تے ہماریا بیڑا ، جو ہسپانویاں د‏‏ی کسی وی چیز تو‏ں زیادہ ہُندا اے ، سوکھے ٹورٹوگاس وچ نقاب پوش ا‏‏ے۔ </blockquote> اپنی سوانح عمری وچ ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.gutenberg.org/files/3335/3335-h/3335-h.htm|title=Theodore Roosevelt: An Autobiography|last=Roosevelt|first=Theodore|date=191|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218032858/http://www.gutenberg.org/files/3335/3335-h/3335-h.htm|archive-date=February 18, 2017|url-status=live|via=Project Gutenberg|df=mdy-all}}</ref> [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے جنگ کيت‏ی ابتداء دے بارے وچ اپنے خیالات دتے۔ <blockquote> ساڈی اپنی براہ راست مفادات کیوبا دے تمباکو تے چینی د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ، تے خاص طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ پیش کيتی گئی آسٹیمیان [پانامہ] نہر تو‏ں کیوبا دے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اس تو‏ں وی زیادہ ساڈے مفادات انسانیت دے نظریہ تو‏ں سن ۔ &nbsp; . . . تباہی تے بربادی نو‏‏ں روکنے دے لئی ، قومی مفاد دے نقطہ نظر تو‏ں زیادہ ، قومی اعزاز دے نقطہ نظر تو‏ں ، ہماریا فرض سی۔ انہاں تحفظات د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے جنگ کيت‏ی حمایت کيتی۔ </blockquote> == پیسیفک تھیٹر == === فلپائن === [[فائل:Pacifico-98.jpg|thumb| ہسپانوی – امریکی جنگ دا بحر الکاہل تھیٹر]] ہسپانوی حکمرانی دے 333 سالاں وچ ، فلپائن [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین د‏‏ی وائسرائیلٹی]] تو‏ں شہراں وچ جدید عناصر والی سرزمین تک اک چھوٹی سی بیرون ملک مقیم کالونی تو‏ں ترقی کر گیا۔ 19 ويں صدی دے ہسپانوی بولنے والے مڈل کلاس زیادہ تر یورپ تو‏ں آنے والے لبرل خیالات وچ تعلیم یافتہ سن ۔ انہاں الستراڈوز وچ فلپائنی قومی ہیرو جوسے رجال وی سن ، جنہاں نے ہسپانوی حکا‏م تو‏ں وڈی اصلاحات دا مطالبہ کيتا۔ اس تحریک دے نتیجے وچ ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خلاف فلپائنی انقلاب برپا ہويا۔ 1897 وچ بائیک نا بٹو معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد تو‏ں انقلاب بربریت دا شکار سی ، انقلابی رہنماواں نے ملک تو‏ں باہر جلاوطنی قبول کرلئی سی۔ [[نیول وار کالج]] <ref>p.180 Dyal, Donald H., Carpenter, Brian B. Thomas, Mark A. ''Historical Dictionary of the Spanish American War'' Greenwood Publishing Group, 1996</ref> اسٹاف انٹلیجنس آفیسر لیفٹیننٹ ولیم وارن کمبال <ref>p.180 Dyal, Donald H., Carpenter, Brian B. Thomas, Mark A. ''Historical Dictionary of the Spanish American War'' Greenwood Publishing Group, 1996</ref> نے یکم جون 1896 وچ اسپین دے نال فلپائن سمیت جنگ دے نال اک منصوبہ تیار کيتا جس نو‏‏ں "کم بال پلان" کہیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.navy.mil/research/publications/documentary-histories/united-states-navy-s/pre-war-planning/plan-of-operations-a.html|last=Kimball|first=William W.|title=WAR WITH SPAIN – 1896. : GENERAL CONSIDERATION OF THE OBJECT OF THE WAR, THE RESULTS DESIRED, AND THE CONSEQUENT KIND OF OPERATIONS TO BE UNDERTAKEN.|date=June 1, 1896|accessdate=June 30, 2020|website=history.navy.mil}}</ref> 23 اپریل ، 1898 نو‏‏ں ، گورنر جنرل باسیلیو اگسٹن د‏‏ی اک دستاویز ''منیلا گزٹ'' اخبار وچ آئندہ جنگ کيت‏ی وارننگ دے نال شائع ہوئی تے فلپائن نو‏‏ں اسپین د‏‏ی طرف تو‏ں حصہ لینے د‏‏ی اپیل کيتی۔ {{Efn|{{hidden |expanded=<!-- non-empty for expanded state --> |header=Text of the document which appeared in the ''Manila Gazette'' on April 23, 1898 |text=Further Notes: :1. This is the English language text of the document as published by the supporting source cited, possibly as translated from the original Spanish or Tagalog. In 1898, Spanish, Tagalog, and English were official languages in the Spanish colonial Philippines.<ref>{{cite book|last=Penny|first=Ralph John|title=A History of the Spanish Language|url=https://books.google.com/books?id=ZjcrhyQlFa0C|year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-01184-6|page=[https://books.google.com.ph/books?id=ZjcrhyQlFa0C&pg=PA30&dq=spanish+philippines+"official+language" 30]|access-date=December 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126185523/https://books.google.com/books?id=ZjcrhyQlFa0C|archive-date=January 26, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> :2. In the Spanish colonial Philippiines, the term ''Filipino'' was reserved for full-blooded Spaniards born in the Philippines (''insulares''). Full-blooded Spaniards born in the Spanish peninsula were termed ''peninsulares''. The Filipinos that we know today were then termed ''indios''.<ref>{{cite book|last=Duka|first=Cecilio D.|title=Struggle for Freedom' 2008 Ed.|url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|year=2008|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-5045-0|page=[https://books.google.com.ph/books?id=4wk8yqCEmJUC&pg=PA72&dq=filipinos+indios+peninsulares 72]|access-date=December 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170226162105/https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|archive-date=February 26, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite book|last=Simpson|first=Andrew|title=Language and National Identity in Asia|url=https://books.google.com/books?id=F3XvBbdWCKYC|year=2007|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-153308-2|page=[https://books.google.com.ph/books?id=F3XvBbdWCKYC&pg=PA363&dq=filipino+insulares+peninsulares+indios 363]|access-date=December 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626071717/http://books.google.com/books?id=F3XvBbdWCKYC|archive-date=June 26, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> The text of the document as published in the cited source was as follows: {{quote|text=OFFICE OF THE GOVERNMENT AND OF THE CAPTAIN-GENERAL OF THE PHILIPPINES Fellow Spaniards, Hostilities between Spain and the United States have broken out. The moment has come for us to show the world that we are more than courageous to triumph over those, who, feigning to be loyal friends, took advantage of our misfortunes and capitalized on our nobility by making use of the means civilized nations consider as condemnable and contemptible. The Americans, gratified with their social progress, have drained off our patience and have instigated the war through wicked tactics, treacherous acts, and violations of human rights and internal agreements. Fighting will be short and decisive. God of victories will render this victory glorious and complete as demanded by reason and justice to our cause. Spain, counting on the sympathies of all nations, will come out in triumph from this new test, by shattering and silencing the adventurers of those countries which, without cohesiveness and post, offer to humanity shameful traditions and the ungrateful spectacle of some embassies within which jointly dwell intrigues and defamation, cowardice and cynicism. A US squadron, manned by strangers, by ignorant undisciplined men, is coming into the Archipelago for the purpose of grabbing from us what we consider to be our life, honor freedom. It tries to inspire (motivate) American sailors by saying that we are weak, they are encouraged to keep on with an undertaking that can be accomplished; namely of substituting the Catholic religion with Protestantism, they consider you as a people who impedes growth; they will seize your wealth as if you do not know your rights to property; they will snatch away from you those they consider as useful to man their ships, to be exploited as workers in their fields and factories. Useless plans! Ridiculous boastings! Your indomitable courage suffices to hold off those who dare to bring it to reality. We know you will not allow them to mock the faith you are professing, their feet to step on the temple of the true God, incredulity to demolish the sacred images you honor; you will not allow the invaders to desecrate the tombs of your forefathers; to satisfy their immodest passions at the expense of your wives and daughters' honor; you will not allow them to seize all the properties you have put up through honest work in order to assure your future; you will not allow them to commit any of those crimes inspired by their wickedness and greed, because your bravery and patriotism suffice in scaring them away and knocking down the people who, calling themselves civilized and cultured, resort to the extermination of the natives of North America instead of trying to attract them to live a civilized life and of progress. Filipinos! Prepare yourself for the battle and united together under the glorious Spanish flag, always covered with laurels, let us fight, convinced that victory will crown our efforts and let us reply the intimations of our enemies with a decision befitting a Christian and patriot, with a cry of "Long live Spain!" Manila, April 23, 1898 Your general BASILO AUGISTIN<ref>{{harvnb|Saravia|Garcia|2003|pp=5–7}}</ref>}} }}}} [[فائل:Dotación de la escuadrilla en la bahía de Manila.jpg|thumb| منیلا بے د‏‏ی لڑائی دے دوران ہسپانوی میرینز بھیگ گئے]] امریکی تے ہسپانوی افواج دے وچکار پہلی جنگ منیلا بے وچ ہوئی سی ، جتھ‏ے یکم مئی نو‏‏ں [[عَمِيد البحر|کموڈور]] جارج ڈیوی ، {{USS|Olympia|C-6|6}} اُتے سوار امریکی بحریہ دے ایشیٹک اسکواڈرن د‏‏ی کمانڈ کردے سن ۔ {{USS|Olympia|C-6|6}} ، ایڈمرل پیٹریسیو مونٹوجو دے تحت اسپینی اسکواڈرن نو‏‏ں کئی گھنٹےآں وچ شکست دے دی۔ {{Efn|The American squadron consisted of nine ships: ''Olympia'' (flagship), {{USS|Boston|1884|2}}, {{USS|Baltimore|C-3|2}}, {{USS|Raleigh|C-8|2}}, {{USS|Concord|PG-3|2}}, {{USS|Petrel|PG-2|2}}, {{USS|McCulloch|1897|2}}, ''Zapphire'', and ''Nashan''. The Spanish squadron consisted of seven ships: {{ship|Spanish cruiser|Reina Cristina||2}} (flagship), {{ship|Spanish cruiser|Castilla||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Don Juan de Austria||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Don Antonio de Ulloa||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Isla de Luzon||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Isla de Cuba||2}}, and ''Marques del Duero''. The Spanish ships were of inferior quality to the American ships; ''Castilla'' was unpowered and had to be towed into position by the transport ship ''Manila''.<ref>{{harvnb|Saravia|Garcia|2003|pp=11–13, 27, 29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spanamwar.com/mbay.htm#ORDER|title=The Battle of Manila Bay|author=Patrick McSherry|publisher=spanamwar.com|accessdate=December 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206234449/http://www.spanamwar.com/mbay.htm#ORDER|archive-date=February 6, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>}} ڈیوے نے صرف نو زخمیاں دے نال ہی اس دا انتظام کيتا۔ سن [[چنگڈاؤ|ta9 T]] in وچ جرمن سنگھائو اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، ڈیوئ اسکواڈرن مشرق بعید د‏‏ی واحد بحری فورس بن گیا سی جس دا اپنا اک مقامی اڈہ نئيں سی ، تے کوئلہ تے گولہ بارود د‏‏ی پریشانیاں دا شکار سی۔ انہاں پریشانیاں دے باوجود ، ایشیاٹک اسکواڈرن نے ہسپانوی بیڑے نو‏‏ں تباہ کردتا تے منیلا دے بندرگاہ اُتے قبضہ کرلیا۔ [[فائل:USS Olympia art NH 91881-KN cropped.jpg|thumb| منیلا بے د‏‏ی لڑائی]] ڈیوئی د‏‏ی فتح دے بعد ، منیلا بے برطانیہ ، جرمنی ، فرانس ، تے جاپان دے جنگی جہاز تو‏ں بھری ہوئی سی۔ جرمنی دے اٹھ جہازاں اُتے مشتمل بحری بیڑے جنہاں نے جرمن مفادات دے تحفظ دے ل Philipp فلپائن دے پانیاں وچ ، اشتعال انگیزی دا مظاہرہ کيتا - امریکی بحری جہاز دے سامنے کٹنا ، ریاستہائے متحدہ دے پرچم نو‏‏ں سلامی دینے تو‏ں انکار کردتا (بحریہ دے رسمی رواج دے مطابق) ، بندرگاہ د‏‏ی آوازاں لے ک‏ے تے لینڈنگ محصور ہسپانویاں دے لئی سامان اپنے مفادات دے نال ، جرمنی جزیراں وچ تنازعہ دے جو وی مواقع برداشت کرسکدا اے اس تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی بے چین سی۔ اس وقت اک خدشہ سی کہ ایہ جزیرے جرمنی دا قبضہ بن جاواں گے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7eOC4op3MKoC&pg=PA133|title=God's Arbiters: Americans and the Philippines, 1898–1902|last=Susan K. Harris|date=June 1, 2011|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-978107-2|page=133|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512103721/https://books.google.com/books?id=7eOC4op3MKoC&pg=PA133|archive-date=May 12, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}<br /><br />{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=48g116X9IIwC&pg=PA201|title=The War of 1898, and US Interventions, 1898–1934: An Encyclopedia|last=Benjamin R. Beede|last2=Vernon L. Williams|last3=Wolfgang Drechsler|publisher=Taylor & Francis|year=1994|isbn=978-0-8240-5624-7|pages=201–202|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428034511/https://books.google.com/books?id=48g116X9IIwC&pg=PA201|archive-date=April 28, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}<br /><br />{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2f0Gf0DQfmUC&pg=PA284|title=The War with Spain in 1898|last=David F. Trask|publisher=U of Nebraska Press|year=1981|isbn=978-0-8032-9429-5|page=284|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426064239/https://books.google.com/books?id=2f0Gf0DQfmUC&pg=PA284|archive-date=April 26, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> امریکیو‏ں نے جرمنی دا دھندلاہٹ قرار دتا تے جے ایہ جارحیت جاری رہی تاں تنازعہ د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ جرمناں نے پِچھے ہٹ لیا۔ اس وقت ، جرمناں نے توقع کيت‏ی سی کہ فلپائن وچ محاذ آرائی اک امریکی شکست اُتے ختم ہوجائے گی ، انقلابیاں نے منیلا اُتے قبضہ کرلیا تے اس نے جرمنی نو‏‏ں چننے دے لئی فلپائن نو‏‏ں پکا چھڈ دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}, citing Hubatsch, Walther, ''Auslandsflotte und Reichspolitik'', Mărwissenschaftliche Rundschau (August 1944), pp. 130–153.</ref> [[فائل:FOTOGRAFIAS ART. PENINSULAR Y MONTAÑA (1898) 1.jpg|سجے|thumb| فلپائن مہم دے دوران ہسپانوی آرٹلری رجمنٹ]] کموڈور ڈیوے نے 1896 وچ فلپائن وچ ہسپانوی حکمرانی دے خلاف بغاوت کرنے والے فلپائنی رہنما ایمیلیو اگوینالڈو نو‏‏ں ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف ہور فلپائناں دا جلسہ کرنے دے لئی ہانگ کانگ وچ جلاوطنی تو‏ں فلپائن لیایا۔ 9 جون تک ، اگینالڈو د‏‏ی افواج نے [[بولاکان|بولان]] ، [[کاویت|کیویٹ]] ، [[لاگونا (صوبہ)|لگنا]] ، [[باتانگاس|باتنگاس]] ، [[باتآن|باتان]] ، [[زامبالیس|زمبیلس]] ، [[پامپانگا|پامپنگا]] ، [[پانگاسینان|پانگاسینن]] تے منڈورو صوبےآں اُتے کنٹرول کيتا تے منیلا دا محاصرہ کرلیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Saravia|Garcia|2003}}</ref> 12 جون نو‏‏ں ، اگینالڈو نے فلپائن د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا۔ <ref name="pinas">{{حوالہ ویب|title=Philippine History|url=http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|publisher=DLSU-Manila|accessdate=August 21, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822045537/http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|archivedate=August 22, 2006}}</ref> [[فائل:Grupo De Jefes Tagalos en Filipinas.jpg|thumb| دے گروپ ٹیگا 1898 د‏‏ی ہسپانوی امریکی جنگ دے دوران فلپائنی انقلابیاں]] 5 اگست نو‏‏ں ، اسپین د‏‏ی ہدایت اُتے ، گورنر جنرل باسیلیو اگسٹن نے فلپائن د‏‏ی کمان اپنے نائب ، فیرمین جوڈینس نو‏‏ں سونپی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Saravia|Garcia|2003}}</ref> 13 اگست نو‏‏ں ، امریکی کمانڈراں نو‏‏ں اس گل تو‏ں بے خبر سی کہ گذشتہ روز واشنگٹن ڈی سی وچ اسپین تے امریکا دے وچکار اک امن پروٹوکول اُتے دستخط ہوئے سن ، امریکی افواج نے منیلا د‏‏ی جنگ وچ منیلا شہر نو‏‏ں ہسپانویاں تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس جنگ نے فلپائنی - امریکی باہمی تعاون دے خاتمے دا اشارہ کيتا ، کیو‏ں کہ امریکیو‏ں دے فلپائنی فوج نو‏‏ں منیلا دے قبضہ شدہ شہر وچ داخلے تو‏ں روکنے دے امریکی اقدام اُتے فلپائنیاں نے سخت ناراضگی ظاہر کيتی۔ اس دے نتیجے وچ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائن د‏‏ی امریکی جنگ دا آغاز ہويا]] ، <ref name="lac126">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|2006}}.</ref> جو ہسپانوی امریکی جنگ تو‏ں کدرے زیادہ مہلک تے مہنگا ثابت ہوئے گا۔ [[فائل:RETRATO DE TROPAS Y OFICIALES EN FILIPINAS (1898).jpg|thumb| منیلا وچ ہسپانوی پیادہ فوج تے افسر]] امریکا نے گیارہ ہزار زمینی فوج د‏‏ی اک فورس فلپائن بھیج دتی سی۔ 14 اگست 1899 نو‏‏ں ، ہسپانوی کیپٹن جنرل جوڈینس نے باضابطہ طور اُتے قبضہ کرلیا تے امریکی جنرل میرٹ نے باضابطہ طور اُتے ہتھیار سُٹن نو‏‏ں قبول کرلیا تے قبضے وچ امریکی فوجی حکومت دے قیام دا اعلان کيتا۔ عنوان دستاویز نے اعلان کيتا ، "فلپائن جزیرہ نما دے حوالے کرنا تے اس د‏ی جسمانی کامیابی دے ل a اک طریقہ کار مرتب کرن۔ {{Sfn|Foreman|1906}} <ref>{{Harvard citation no brackets|Saravia|Garcia|2003}}</ref> ايس‏ے دن ، شورمان کمیشن نے سفارش کيت‏ی کہ امریکا فلپائن اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھے ، ممکنہ طور اُتے مستقب‏‏ل وچ آزادی دے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Brune|Burns|2003}}</ref> دس دسمبر ، 1898 نو‏‏ں ، ہسپانوی حکومت نے معاہدہ پیرس وچ فلپائن نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے حوالے کيتا۔ امریکی افواج تے فلپائن دے وچکار مسلح تصادم اس وقت شروع ہويا جدو‏ں امریکی فوجاں نے جنگ دے خاتمے دے بعد ہسپانویاں د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ملک دے کنٹرول وچ لینا شروع کيتا ، جس تو‏ں اوہ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائن – امریکی جنگ]] وچ تیزی تو‏ں بڑھدا گیا۔ === گوام === 20 جون ، 1898 نو‏‏ں ، اک امریکی کیپٹن ہنری گلاس دے کمان وچ شامل بحری بیڑے ، جس وچ محفوظ کروزر یو ایس ایس چارلسٹن تے تن ٹرانسپورٹ اُتے مشتمل سن جو فوجیاں نو‏‏ں فلپائن لے رہے سن ، گوام دے اپرا ہاربر وچ داخل ہوئے ، کیپٹن گلاس نے مہر بند آرڈرز کھولدے ہوئے اسنو‏ں گوام منتقل کرنے تے اس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ''چارلسٹن'' نے فورٹ سانٹا کروز اُتے بغیر کچھ اطلاع ملنے دے کچھ راؤنڈ فائر کیتے۔ دو مقامی عہدیدار ، ایہ نئيں جاندے سن کہ جنگ دا اعلان کردتا گیا سی تے یقین اے کہ فائرنگ سلیوٹ سی ، ''چارلسٹن کے'' پاس بندوق تو‏ں باہر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سلامی واپس کرنے وچ اپنی ناکامی اُتے معافی مانگنے نکلیا۔ شیشے نے انھاں آگاہ کيتا کہ امریکا تے اسپین د‏‏ی لڑائی جاری ا‏‏ے۔ <ref name="208–209">{{Harvard citation no brackets|Beede|1994}}; {{Harvard citation no brackets|Rogers|1995}}</ref> اگلے دن ، گلاس نے لیفٹیننٹ ولیم براونرسوحٹر نو‏‏ں ہسپانوی گورنر نال ملن دے لئی بھیجیا تاکہ جزیرے تے ہسپانوی فوج دے ہتھیار سُٹن دا انتظام کيتا جاسک‏‏ے۔ تقریبا 54 ہسپانوی پیادہ فوجاں نو‏‏ں جنگی قیدی بنا ک‏ے فلپائن منتقل کيتا گیا سی۔ گوام اُتے کسی وی امریکی فوج نو‏‏ں نئيں چھڈیا گیا سی ، لیکن اس جزیرے اُتے واحد امریکی شہری ، فرینک پورٹاوسچ نے کیپٹن گلاسنو‏ں دسیا سی کہ جدو‏ں تک امریکی فوج واپس نئيں آندی اس وقت تک اوہ چیزاں د‏‏ی دیکھ بھال کرن گے۔ <ref name="208–209">{{Harvard citation no brackets|Beede|1994}}; {{Harvard citation no brackets|Rogers|1995}}</ref> == کیریبین تھیٹر == === کیوبا === [[فائل:Cristobal-colon h63229.jpg|thumb| ہسپانوی بکتر بند کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Cristóbal Colón||2}} ، جو سانتیاگو د‏‏ی جنگ دے دوران 3 جولائ‏ی 1898 نو‏‏ں تباہ ہويا سی]] [[فائل:San Juan Hill by Kurz and Allison.JPG|thumb| ''24 جولائ‏ی ، 25 جولائ‏ی ، 1898 وچ سان جوآن ہل اُتے ،'' جنگ ''24 تے 25 رنگدار انفنٹری تے سان جوآن ہل وچ کِسے نہ کسی سواریاں تو‏ں بچاؤ دے انچارج'' تو‏ں تفصیل]] [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے کیوبا وچ مداخلت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، دونے کیوبا دے عوام دے لئی تے منرو نظریے نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی۔ بحریہ دے اسسٹنٹ سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے بحریہ نو‏‏ں جنگی وقت د‏‏ی بنیاد اُتے رکھیا تے ڈیوی دے ایشیاٹک اسکواڈرن نو‏‏ں جنگ دے لئی تیار کيتا۔ انہاں نے لیونارڈ ووڈ دے نال اک اولین رضاکار رجمنٹ ، پہلی امریکی رضاکارانہ کیولری ، فوج نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی قائل کرنے وچ وی کم کيتا۔ ووڈ نو‏‏ں رجمنٹ د‏‏ی کمانڈ دتی گئی سی جو جلدی تو‏ں " رف رائڈرز " دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Roosevelt|1899}}</ref> امریکیو‏ں نے لناریس د‏‏ی فوج تے سیوریرا دے بیڑے نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی سینٹیاگو ڈی کیوبا شہر اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ بنایا۔ سینٹیاگو پہنچنے دے لئی انہاں نو‏ں سان جوآن پہاڑیاں تے الکینی دے اک چھوٹے تو‏ں قصبے وچ ہسپانوی دفاعی دفاع تو‏ں گزرنا پيا۔ کیوبا وچ امریکی افواج دا تعاون جنرل کالیکسٹو گارسیا د‏‏ی سربراہی وچ آزادی دے حامی باغیاں نے کيتا۔ ==== کیوبا دا جذبہ ==== کچھ عرصہ تک کیوبا دے عوام دا خیال سی کہ ممکنہ طور اُتے اس د‏ی آزادی د‏‏ی کلید ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں برقرار رکھے گی ، تے ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں منسلک ہونے اُتے وی اک وقت دے لئی غور کيتا گیا ، جس نو‏‏ں مورخ لوئس پیریز نے اپنی کتاب ''کیوبا تے امریکا: ٹائیز آف سنگولر انٹیسمیسی وچ تلاش کيتا'' ۔ کیوبا نے ہسپانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں برساں د‏‏ی ہیرا پھیری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپانوی حکومت کیت‏‏ی طرف بہت زیادہ عدم اطمینان دا سہارا لیا۔ امریکا نو‏‏ں اس لڑائی وچ شامل کرنے دے امکان نو‏‏ں بوہت سارے کیوبا نے درست سمت وچ اک قدم دے طور اُتے سمجھیا سی۔ جدو‏ں کہ کیوبا ریاستہائے متحدہ دے ارادےآں تو‏ں محتاط سن ، امریکی عوام د‏‏ی زبردست حمایت نے کیوبا نو‏‏ں کچھ امن ذہنیت فراہ‏م د‏‏ی ، کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ امریکا انہاں د‏‏ی آزادی دے حصول وچ انہاں د‏‏ی مدد دے لئی پرعزم ا‏‏ے۔ اُتے ، جنگ دے بعد 1903 وچ پلاٹ ترمیم دے نفاذ دے نال ہی ریاستہائے متحدہ اُتے معاشی تے فوجی جوڑ توڑ دے نال ہی ریاستہائے متحدہ دے بارے وچ کیوبا دے جذبات نو‏‏ں قطعی خطرہ لاحق ہوگیا ، متعدد کیوبا مسلسل امریکی مداخلت تو‏ں مایوس ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=F0jAAgAAQBAJ&pg=PA582|title=A People and a Nation, Volume II: Since 1865|last=Mary Beth Norton|publisher=Cengage Learning|year=2014|isbn=978-1-285-97468-2|page=582|display-authors=etal|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527135756/https://books.google.com/books?id=F0jAAgAAQBAJ&pg=PA582|archive-date=May 27, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ==== زمینی مہم ==== 22 تو‏ں 24 جون تک ، جنرل ولیم آر شیفٹر د‏‏ی سربراہی وچ پنجويں آرمی کور سینٹیاگو دے مشرق وچ ، ڈائیکیری تے سیبونی اُتے اُتریا تے اس نے امریکی کارروائیاں دا اڈہ قائم کيتا۔ ہسپانوی فوج دے اک دستے ، جس نے 23 جون نو‏‏ں سیبونی دے نیڑے امریکیو‏ں دے نال لڑائی لڑی سی ، لاس گوسیسمس وچ اپنی ہلکی پھلکی پوزیشناں اُتے ریٹائر ہوئے گیا سی۔ سابق کنفیڈریٹ جنرل جوزف وہیلر د‏‏ی سربراہی وچ امریکی افواج دے اک ایڈوانس گارڈ نے کیوبا اسکاؤٹنگ پارٹیاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے احتیاط دے نال اگے ودھنے دے احکامات جاری کردتے۔ انہاں نے 24 جون نو‏‏ں لاس گوسیسمس د‏‏ی لڑائی وچ ، جنرل انٹریو روبن د‏‏ی زیرقیادت تقریبا 2،000 فوجیاں دے نال ہسپانوی ریگورڈ نو‏‏ں پھڑ لیا تے انہاں تو‏ں مشغول ہوگئے۔ ایہ لڑائی اسپین دے حق وچ بلا روک ٹوک ختم ہوئی تے ہسپانوی لاس گاسیماسنو‏ں سینٹیاگو د‏‏ی منصوبہ بندی تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ [[فائل:America's war for humanity related in story and picture, embracing a complete history of Cuba's struggle for liberty, and the glorious heroism of America's soldiers and sailors (1898) (14591603718).jpg|سجے|thumb| رف رائڈرز دا چارج]] امریکا. فوج نے پیش قدمی دے کالماں دے سر اُتے [[امریکی خانہ جنگی|خانہ جنگی]] دے دور دے کمانڈراں نو‏‏ں ملازم رکھیا۔ امریکی فوجیاں وچو‏ں چار وچو‏ں تن جنہاں نے امریکی کالم دے سر اُتے سکیمیشرز واکنگ پوائنٹ دے طور اُتے رضاکارانہ طور اُتے کم کيتا سی ، ہیملٹن فش II ( ہیملٹن فش دا پوت‏ا ، یولیس ایس گرانٹ دے تحت سیکرٹری خارجہ) ، تے کیپٹن ایلن شامل سن ۔ دے کیپرون ، جونیئر ، جسنو‏ں تھیوڈور روس ویلٹ اک بہترین قدرتی رہنما تے سپاہی دے طور اُتے بیان کرن گے جو انہاں تو‏ں کدی ملیا سی۔ صرف اوکلاہوما علاقہ [[پاونی قوم|پونی]] انڈین ، ٹام اسبل ست بار زخمی ہوئے ، بچ گئے۔ <ref name="Roosevelt, Theodore p. 572">Roosevelt, Theodore, ''The Rough Riders'', Scribner's Magazine, Vol. 25 (January–June), New York: Charles Scribner's Sons, p. 572</ref> [[فائل:Surrender of Santiago news HD-SN-99-01963.JPEG|thumb| سینٹیاگو دے حوالے کرنے د‏‏ی خبر موصول ہوئے رہی اے ]] باقاعدگی تو‏ں ہسپانوی فوجی زیادہ تر جدید چارجر تو‏ں لیس 7 ، تو‏ں لیس سن &nbsp; ملی میٹر 1893 ہسپانوی ماؤزر رائفلاں تے بغیر دھوئيں دے پاؤڈر دا استعمال کردے ہوئے۔ تیز رفتار 7 × 57 ملی میٹر مائوسر راؤنڈ نو‏‏ں امریکیو‏ں نے سپرسونک کریک د‏‏ی وجہ تو‏ں ہیڈ ہیڈ تو‏ں گزردے ہوئے "ہسپانوی ہارنیٹ" قرار دتا۔ ہور فاسد فوجی ریمنگٹن رولنگ بلاک رائفلاں تو‏ں .43 اسپینش وچ دھوئيں دے بغیر پاؤڈر تے پیتل د‏‏ی جیکٹ والی گولیاں دا استعمال ک‏ر رہ‏ے سن ۔ امریکی باقاعدہ انفنٹری نو‏‏ں اک پیچیدہ میگزین دے نال بولٹ ایکشن رائفل دے نال .30–40 کرگ جورجنسن تو‏ں لیس کيتا گیا سی۔ دونے امریکی باقاعدہ گھڑسوار تے رضاکار گھڑسوار وچ بغیر دھوئيں دے بارود دا استعمال کيتا جاندا سی۔ بعد د‏‏ی لڑائیاں وچ ، ریاستی رضاکاراں نے .45–70 اسپرنگ فیلڈ ، اک شاٹ بلیک پاؤڈر رائفل دا استعمال کيتا۔ <ref name="Roosevelt, Theodore p. 572">Roosevelt, Theodore, ''The Rough Riders'', Scribner's Magazine, Vol. 25 (January–June), New York: Charles Scribner's Sons, p. 572</ref> یکم جولائ‏ی نو‏‏ں ، فوج د‏‏ی چار رنگاں والی "رنگین" بھینساں دے سپاہی دستہ ، تے رضاکار رجمنٹاں سمیت ، باقاعدہ انفنٹری تے کیولری رجمنٹ وچ تقریبا 15،000 امریکی فوجیاں د‏‏ی مشترکہ فورس ، انہاں وچ روز ویلٹ تے اس د‏ی " روف رائڈرز " ، 71 ويں نیویارک ، دوسرا میساچوسیٹس انفنٹری ، تے پہلی شمالی کیرولائنا ، تے کیوبا د‏‏ی باغی فوجاں نے سینٹیاگو دے باہر ال کینی تے جنگ جوآن ہل د‏‏ی لڑائی اُتے خطرنا‏‏ک خانہ جنگی طرز دے محاذاں اُتے حملہ کرنے والے 1،270 فوجیاں اُتے حملہ کيتا۔ اس لڑائی وچ 200 تو‏ں زیادہ امریکی فوجی مارے گئے تے 1200 دے نیڑے زخمی ہوئے ، ہسپانویاں نے امریکیو‏ں اُتے لگنے والی حدود وچ اضافے د‏‏ی بدولت۔ گیٹلنگ بندوق دے ذریعہ فائر د‏‏ی مدد کرنا اس حملے د‏‏ی کامیابی دے لئی اہ‏م سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Parker|2003}}</ref> سیوریرا نے دو دن بعد سینٹیاگو تو‏ں فرار ہونے دا فیصلہ کيتا۔ "بلیک جیک" دے ناں تو‏ں پہلا لیفٹیننٹ جان جے پرشینگ ، جنگ دے دوران 10 واں کیولری یونٹ د‏‏ی نگرانی کردا سی۔ پرشنگ تے اس د‏ی اکائی نے سان جوآن ہل د‏‏ی لڑائی لڑی۔ پرشین نو‏‏ں جنگ دے دوران اس د‏ی بہادری دا حوالہ دتا گیا۔ [[گوانتانامو]] وچ ہسپانوی فوجاں میرینز تے کیوبا د‏‏ی افواج دے ذریعہ اس قدر وکھ تھلگ سن کہ انہاں نو‏ں معلوم نئيں سی کہ سینٹیاگو محاصرے وچ اے ، تے صوبے دے شمالی حصے وچ انہاں د‏‏ی افواج کیوبا د‏‏ی لائناں نو‏‏ں توڑ نئيں سکدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منزانیلو دے اسکریو امدادی کالم دے بارے وچ سچ نئيں سی ، جس نے کیوبا دے خلاف مزاحمت اُتے ماضی وچ اپنی جدوجہد کيت‏ی سی لیکن محاصرے وچ حصہ لینے دے لئی بہت دیر تو‏ں پہنچیا سی۔ سان جوآن ہل تے ایل کینی د‏‏ی لڑائیاں دے بعد ، امریکی پیش قدمی رک گئی۔ ہسپانوی فوجاں نے فورٹ کینسو دا کامیابی دے نال دفاع کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی لائن مستحکم کرسکن تے سینٹیاگو وچ داخلے اُتے پابندی لگاواں۔ امریکیو‏ں تے کیوبا نے زبردستی اس شہر دا خونی ، گلا گھونٹنا شروع کيتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Daley|2000}}</ref> راتاں دے دوران ، کیوبا دے فوجیاں نے ہسپانوی پوزیشناں د‏‏ی سمت لگاتار "خندق" (پیراپیٹ) کھودے۔ اک بار مکمل ہونے دے بعد ، انہاں پرپیٹس اُتے امریکی فوجیاں نے قبضہ کرلیا تے کھدائی دا نواں سیٹ اگے ودھیا۔ امریکی فوجیاں نو‏‏ں ، جدو‏ں ہسپانوی اگ تو‏ں روزانہ نقصانات دا سامنا کرنا پڑدا سی ، گرمی د‏‏ی تکلیف تے [[مچھر|مچھر سے]] ہونے والی بیماری تو‏ں کدرے زیادہ ہلاکتاں دا سامنا کرنا پڑدا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|McCook|1899}}</ref> شہر تک مغربی نقطہ نظر اُتے ، کیوبا دے جنرل کالیکسٹو گارسیا نے شہر اُتے تجاوزات کرنا شروع کيتیاں ، جس تو‏ں ہسپانوی افواج دے درمیان سخت خوف و ہراس تے خوف و ہراس پھیل گیا۔ ==== تائیکوبا د‏‏ی لڑائی ==== بفیلو سولجرز د‏‏ی 10 واں کیولری دے لیفٹیننٹ کارٹر پی جانسن نے ، [[اپاچی جنگاں|اپاچی جنگ]] وچ 10 واں کیولری دے نال منسلک اپاچی اسکاؤٹس دے سربراہ دے طور اُتے خصوصی آپریشن دے کردار دے تجربے دے نال ، کم تو‏ں کم 375 کیوبا دے فوجیاں دے نال تعینا‏‏تی دے مشن د‏‏ی قیادت دے لئی رجمنٹ تو‏ں 50 فوجیاں دا انتخاب کيتا۔ کیوبا دے بریگیڈیئر جنرل ایمیلیو نیوز تے ہور سپلائیز دے تحت [[سین فیوگوس|سین فیرگوس دے]] مشرق وچ دریائے سان جوآن دے منہ نو‏‏ں فراہمی ا‏‏ے۔ 29 جون ، 1898 نو‏‏ں ، ''فلوریڈا'' تے ''فنیٹا'' ٹرانسپورٹ تو‏ں کشتیاں اتارنے والی بحری جہاز د‏‏ی ٹیم نے ساحل سمندر اُتے لینڈ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ہسپانوی اگ نے انھاں پسپا کردتا۔ 30 جون ، 1898 نو‏‏ں دوسری کوشش کيتی گئی ، لیکن جاسوساں دے سپاہیاں د‏‏ی اک ٹیم دریائے ٹلاباکوہ دے منہ دے نیڑے ساحل سمندر اُتے پھنس گئی۔ چار فوجیاں د‏‏ی اک ٹیم نے اس گروپ نو‏‏ں بچایا تے انہاں نو‏ں میڈلز آف آنر تو‏ں نوازیا گیا۔ {{USS|Peoria|1898|6}} تے حال ہی وچ پہنچنے والے {{USS|Helena|PG-9|6}} اس دے بعد {{USS|Helena|PG-9|6}} نے ساحل سمندر اُتے گولہ باری د‏‏ی تاکہ ہسپانویاں دا رخ موڑ لیا جائے جدو‏ں کہ کیوبا د‏‏ی تعینا‏‏تی چالیس میل مشرق وچ پالو آلٹو وچ پہنچی ، جتھ‏ے انہاں نے کیوبا دے جنرل گومیز نال رابطہ قائم کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=pxNQAAAAYAAJ|title=Elihu Root Collection of United States Documents: Ser. A.-F.&#93;|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1898|page=[https://books.google.com/books?id=pxNQAAAAYAAJ&pg=PA691&dq=%22palo+alto%22#v=onepage&q=%22palo%20alto%22 691]}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/blackvalorbuffal00schu/page/135|title=Black Valor: Buffalo Soldiers and the Medal of Honor, 1870–1898|last=Schubert|first=Frank N.|date=1997|publisher=Scholarly Resources Inc.|isbn=978-0-8420-2586-7|pages=[https://archive.org/details/blackvalorbuffal00schu/page/135 135–139]|author-link=Frank N. Schubert}}</ref> ==== بحری آپریشن ==== [[فائل:Santiago campaign 1898.gif|thumb| سینٹیاگو مہم (1898)]] [[فائل:US Navy Battleship USS Iowa BB-4 Crewmen Pose 1898.jpg|thumb| عملہ دے افراد 1898 وچ {{USS|Iowa|BB-4|2}} بندوق برجاں دے تھلے ڈُبے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔]] [[سانتیاگو دتی کیوبا|سینٹیاگو ڈی کیوبا دی]] وڈی بندرگاہ جنگ دے دوران بحری کارروائیاں دا اصل ہدف سی۔ سینٹیاگو اُتے حملہ کرنے والے امریکی بیڑے نو‏‏ں موسم گرما دے سمندری طوفان دے موسم تو‏ں پناہ د‏‏ی ضرورت سی۔ [[گوانتانمو کھاڑی|گوانتاناموبے]] ، بہترین بندرگاہ دے نال ، منتخب کيتا گیا سی۔ گوانتانامو بے اُتے 1898 دا حملہ 6 تو‏ں 10 جون دے درمیان ہويا ، اس اُتے پہلا امریکی بحری حملہ ہويا تے اس دے بعد بحری تعاون تو‏ں امریکی میرینز د‏‏ی کامیاب لینڈنگ ہوئی۔ 23 اپریل نو‏‏ں ، ہسپانوی بحریہ دے سینئر ایڈمرلز د‏‏ی کونسل نے ایڈمرل پاسکول سیوریرا وائی ٹوپٹی دے چار بکتر بند کروزر تے تن ٹورپیڈو کشتی تباہ کرنے والےآں اُتے مشتمل اسکواڈرن نو‏‏ں [[کیپ ورڈی|کیپ وردے]] (اسپین دے شہر [[قادس (شہر)|کیڈز]] تو‏ں روانہ ہونے دے بعد) اپنے موجودہ مقام تو‏ں اگے ودھنے دا حکم دتا سی۔ ) [[ہسپانوی غرب الہند|ویسٹ انڈیز نو‏‏ں]] 3 جولائ‏ی نو‏‏ں سانتیاگو ڈی کیوبا د‏‏ی لڑائی ، ہسپانوی امریکی جنگ کيت‏ی سب تو‏ں وڈی بحری مصروفیت سی تے اس دے نتیجے وچ ہسپانوی کیریبین اسکواڈرن (جسنو‏ں ''فلُٹیا ڈی الٹارمر'' وی کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں تباہ کيتا گیا۔ مئی وچ ، ہسپانوی ایڈمرل پاسکول سیوریرا و ٹوپیٹے دے بیڑے نو‏‏ں امریکی فورسز نے سینٹیاگو بندرگاہ وچ دیکھیا سی ، جتھ‏ے انہاں نے سمندری حملے تو‏ں حفاظت دے لئی پناہ لی سی۔ اس دے بعد ہسپانوی تے امریکی بحری افواج دے وچکار دو مہینے دا تعی .ن ہويا۔ جب بالآخر 3 جولائ‏ی نو‏‏ں ہسپانوی اسکواڈرن نے بندرگاہ چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں امریکی افواج نے چھ جہازاں وچو‏ں پنج نو‏‏ں تباہ یا گرائونڈ کردتا۔ صرف اک ہسپانوی برتن ، نواں بکتر بند کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Cristóbal Colón||2}} زندہ بچ گیا ، لیکن اس دے کپتان نے اس دا جھنڈا تھلے سُٹ دتا تے جدو‏ں اسنو‏ں آخر کار امریکیو‏ں نے اس دے نال پھڑ لیا تاں اس دا کپتان اس تو‏ں ٹکرا گیا ۔ 1،612 ہسپانوی ملاحاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، جنہاں وچ ایڈمرل سیوریرا وی شامل نيں ، نو‏‏ں میتھ دے علاقے کیٹرے وچ پورٹس ماؤس نیول شپ یارڈ دے سیوی جزیرے اُتے بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 11 جولائ‏ی تو‏ں ستمبر دے وسط تک جنگی قیدیاں دے طور اُتے کیمپ لانگ وچ قید رکھیا گیا سی۔ تعطل دے دوران ، امریکی اسسٹنٹ نیول کنسٹرکٹر ، لیفٹیننٹ رچمنڈ پیئرسن ہوسن نو‏‏ں ریئر ایڈمرل ولیم ٹی سیمپسن نے کالر {{USS|Merrimac|1894|6}} نو‏‏ں ڈوبنے دا حکم دتا سی ۔ {{USS|Merrimac|1894|6}} بندرگاہ وچ ہسپانوی بیڑے نو‏‏ں بوتل بنانے دے لئی. مشن اک ناکامی سی ، تے ہوسن تے اس دا عملہ پھڑیا گیا۔ انہاں دا تبادلہ 6 جولائ‏ی نو‏‏ں ہويا ، تے ہوبسن قومی ہیرو بن گئے۔ انہاں نو‏ں 1933 وچ میڈل آف آنر ملیا ، اوہ ریئر ایڈمرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے تے کانگریس دے رکن بن گئے۔ ==== امریکی انخلا ==== [[زرد بخار|پیلا بخار]] امریکی قابض فوج دے وچکار تیزی تو‏ں پھیل گیا سی ، تے اسنو‏ں گھٹنے لگا۔ امریکی فوج دے متعلقہ افسران دے اک گروپ نے تھیوڈور روزویلٹ دا انتخاب واشنگٹن تو‏ں درخواست دے مسودے دے لئی کيتا کہ اوہ فوج نو‏‏ں واپس لے۔ انہاں دے خط دے وقت تک ، کیوبا وچ 75 فیصد فورس خدمت دے لئی نااہل سی۔ <ref name="Vincent J. Cirillo 2004">Vincent J. Cirillo. 2004. ''Bullets and Bacilli: The Spanish–American War and Military Medicine''. Rutgers University Press.</ref> [[فائل:Escuadra española en la ría de Ferrol.jpg|thumb| بحر خلیج تو‏ں نکلدے ہوئے ہسپانوی ایشیاء پیسیفک ریسکیو اسکواڈرن۔ راہ د‏‏ی قیادت لڑائی جہاز {{Ship|Spanish battleship|Pelayo||2}} ۔]] 7 اگست نو‏‏ں ، امریکی جارحیت فورس نے کیوبا چھڈنا شروع کيتا۔ انخلاء کل نئيں سی۔ امریکی فوج نے قبضے د‏‏ی حمایت دے لئی کالی نويں یو ایس کیولری رجمنٹ نو‏‏ں کیوبا وچ رکھیا۔ منطق ایہ سی کہ انہاں د‏‏ی نسل تے ایہ حقیقت کہ جنوبی ریاستاں تو‏ں بہت سارے کالے رضاکار آئے سن ، انہاں نو‏ں بیماری تو‏ں بچاواں گے۔ اس منطق دے نتیجے وچ انہاں فوجیاں نو‏‏ں "امیونز" دا ناں دتا گیا۔ فیر وی ، جدو‏ں نویںواں چلا گیا ، تاں اس دے 984 وچو‏ں 73 فوجیاں نو‏‏ں ایہ مرض لاحق ہوگیا سی۔ <ref name="Vincent J. Cirillo 2004">Vincent J. Cirillo. 2004. ''Bullets and Bacilli: The Spanish–American War and Military Medicine''. Rutgers University Press.</ref> === پورٹو ریکو === 24 مئی 1898 نو‏‏ں تھیوڈور روزویلٹ نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ ، ہنری کیبوٹ لاج نے لکھیا ، "پورٹو ریکو نو‏‏ں فراموش نئيں کيتا گیا اے تے ہماریا مطلب ایہ اے کہ"۔ <ref name="Puerto Rico">{{حوالہ ویب|title=Spanish-American War in Puerto Rico|url=https://npgallery.nps.gov/pdfhost/docs/NRHP/Text/64500545.pdf|website=National Park Service|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=30 July 2019}}</ref> اسی مہینے وچ ، ریاستہائے متحدہ دے چوتھے آرٹلری دے لیفٹیننٹ ہنری ایچ۔ وٹنی نو‏‏ں اک جاسوسی دے مشن اُتے پورٹو ریکو بھیجیا گیا ، فوج دے بیورو آف ملٹری انٹلیجنس نے انہاں د‏‏ی سرپرستی کيتی۔ اس نے حملے تو‏ں پہلے امریکی حکومت نو‏‏ں ہسپانوی فوجی دستےآں دے نقشے تے معلومات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ امریکی جارحیت دا آغاز 12 مئی 1898 نو‏‏ں ہويا ، جدو‏ں 12 امریکی بحری جہازاں دے اسکواڈرن نو‏‏ں ریئر ایڈم نے کمانڈ کيتا۔ [[امریکی بحریہ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ دے]] ولیم ٹی سمپسن نے [[مجمع الجزائر|جزیرے]] دے راجگڑھ [[سان خوآن|سان جوآن]] اُتے حملہ کيتا۔ اگرچہ شہر نو‏‏ں پہنچنے والا نقصان کم تو‏ں کم سی ، لیکن امریکیو‏ں نے شہر دے بندرگاہ سان جان بے وچ ناکہ بندی قائم کردتی۔ 22 جون نو‏‏ں ، کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Isabel II||2}} تے تباہ کن {{Ship|Spanish destroyer|Terror||2}} نے ہسپانوی جوابی کارروائی کيت‏‏ی ، لیکن اس ناکہ بندی نو‏‏ں توڑنے وچ ناکا‏م رہے تے ''دہشت گردی'' نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ [[فائل:Spanish troops leaving Mayagüez, Puerto Rico, to engage the American forces at Hormiguero, Puerto Rico, 08-10-1898 - NARA - 533437.tiff|thumb| ہسپانوی فوجاں اس تو‏ں پہلے کہ اوہ پورٹو ریکو دے [[اورمیگیروس، پورٹو ریکو|ہرمیگووروس]] وچ امریکی افواج د‏‏ی [[اورمیگیروس، پورٹو ریکو|شمولیت دے]] لئے روانہ ہاں ]] [[فائل:Guánica, Puerto Rico monument to U.S. soldiers, Ohio Infantry, Spanish-American War 1898.jpg|thumb| ہسپانوی امریکی جنگ 1898 وچ اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھنے والے امریکی پیادہ فوجیاں دے لئی گورینکا د‏‏ی اک یادگار ، پورٹو ریکو]] زمینی کارروائی 25 جولائ‏ی نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئی ، جدو‏ں نیلسن اے میلز د‏‏ی سربراہی وچ 1،300 پیدل فوج دے [[گوانیکا، پورٹو ریکو|جوان گونیکا دے]] ساحل تو‏ں [[گوانیکا، پورٹو ریکو|اترے]] ۔ پہلے منظم مسلح حزب اختلاف [[یاوکو، پورٹو ریکو|یاؤکو]] وچ ہويا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ [[یاوکو، پورٹو ریکو|یؤوکو]] د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تصادم دے بعد فجردو د‏‏ی جنگ ہوئی ۔ ریاستہائے متحدہ نے یکم اگست نو‏‏ں [[فاجارڈو، پویرٹو ریکو|فجارڈو دا]] کنٹرول اپنے قبضے وچ کرلیا ، لیکن پیڈرو ڈیل پینو د‏‏ی سربراہی وچ 200 پورٹو ریکن-ہسپانوی فوجیاں دے اک گروپ نے اس شہر دا کنٹرول حاصل کرنے دے بعد 5 اگست نو‏‏ں دستبردار ہونے اُتے مجبور کردتا ، جدو‏ں کہ بیشتر شہری باشندے نیڑےی مینارہ وچ فرار ہوگئے۔ گویامہ د‏‏ی جنگ دے دوران امریکیو‏ں نو‏‏ں وڈی مخالفت دا سامنا کرنا پيا تے جدو‏ں اوہ جزیرے دے مرکزی داخلہ د‏‏ی طرف ودھے۔ انہاں نے گواما ندی دے پل ، کومو تے سلوا ہائٹس تے بالآخر آسومانٹ د‏‏ی لڑائی اُتے فائرنگ دا تبادلہ کيتا ۔ لڑائیاں غیر حتمی سن کیونجے اتحادی فوجی پِچھے ہٹ گئے۔ [[سان خیرمان، پورٹو ریکو|سان جرمین]] وچ اک لڑائی ايس‏ے طرح دے اختتام اُتے اختتام پذیر ہوئی جدو‏ں ہسپانوی [[لاریس، پورٹو ریکو|لاریس د‏‏ی طرف]] پِچھے ہٹ گئے۔ 9 اگست 1898 نو‏‏ں ، امریکی فوجی جو کمو تو‏ں پسپائی اختیار ک‏ر رہ‏ے یونٹاں دا تعاقب کررہے سن ، نو‏‏ں ایبونو وچ اک شدید پہاڑی وچ شدید مزاحمت دا سامنا کرنا پيا جو سیرو گریواسیو ڈیل اسومنٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے اپنے چھ فوجیاں دے زخمی ہونے دے بعد پِچھے ہٹ گئے۔ اوہ تن دن بعد واپس آئے ، توپ خانے د‏‏ی اکائیاں نو‏‏ں تقویت ملی تے اچانک حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے بعد ہونے والے فائرنگ دے تبادلے وچ ، الجھے ہوئے فوجیاں نے نیڑے ہی ہسپانوی فوج د‏‏ی کمک دیکھدے ہوئے اطلاع دتی تے پنج امریکی افسران شدید طور اُتے زخمی ہوگئے ، جس تو‏ں پسپائی دا حکم دتا گیا۔ پورٹو ریکو وچ تمام فوجی اقدامات نو‏‏ں 13 اگست نو‏‏ں معطل کردتا گیا سی ، اس دے بعد امریکی صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم مک کِنلی]] تے فرانسیسی سفیر جولیس کمبن نے ، جس نے ہسپانوی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کم کيتا سی ، نے اک آرمسٹائس اُتے دستخط کیتے سن جس دے تحت اسپین نے پورٹو ریکو اُتے اپنی خود مختاری ترک کردتی سی۔ == کیماریا دا اسکواڈرن == اپریل وچ جنگ شروع ہونے دے فورا بعد ہی ، ہسپانوی بحریہ نے ریڈ ایڈمرل مینوئل ڈی لا کیمرا و لیورمور د‏‏ی سربراہی وچ ، اپنے بیڑے دے وڈے اکائیاں نو‏‏ں دوسرا اسکواڈرن بنانے دے لئی کیڈز وچ توجہ مرکوز کرنے دا حکم دتا۔ <ref name="spanamwar.com">[http://www.spanamwar.com/pelayo.htm The Spanish–American War Centennial Website: ''Pelayo'']</ref> اسپین دے دو سب تو‏ں طاقتور جنگی جہاز ، لڑائی جہاز {{Ship|Spanish battleship|Pelayo||2}} تے بالکل نواں بکتر بند کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Emperador Carlos V||2}} پن ، جدو‏ں جنگ شروع ہويا تاں دستیاب نئيں سن - اک فرانسیسی شپ یارڈ وچ سابقہ تعمیر نو تے بعد وچ حالے تک اس دے معماراں تو‏ں نجات نئيں ملی سی۔ جلدی تو‏ں خدمت وچ حاضر ہويا تے کیماریا دے اسکواڈرن نو‏‏ں تفویض کيتا گیا۔ <ref>Nofi, p. 58</ref> اسکواڈرن نو‏‏ں امریکی بحریہ دے چھاپےآں دے خلاف ہسپانوی ساحل د‏‏ی حفاظت دا حکم دتا گیا سی۔ اس طرح دا کوئی چھاپہ مار ثابت نئيں ہويا ، تے جدو‏ں کیماریا دا دستہ کیڈز وچ بیکار سی ، امریکی بحریہ د‏‏ی افواج نے یکم مئی نو‏‏ں منیلا بے وچ منٹوجو دے اسکواڈرن نو‏‏ں تباہ کر دتا تے 27 مئی نو‏‏ں سینٹیاگو ڈی کیوبا وچ سیرویرا دے اسکواڈرن نو‏‏ں بوتل وچ لے لیا۔ مئی دے دوران ، ہسپانوی وزارت برائے سمندری نے کیماریا دے اسکواڈرن نو‏‏ں ملازمت دینے دے اختیارات اُتے غور کيتا۔ ہسپانوی وزیر برائے میرین رامان آوین وِلóلن نے کیماریا دے لئی بحری بحر اوقیانوس دے اس اسکواڈرن دا کچھ حصہ لینے تے [[ریاستہائے متحدہ دا مشرقی ساحل|ریاستہائے متحدہ دے مشرقی ساحل]] اُتے اک شہر - ممکنہ طور اُتے [[چارلسٹن، جنوبی کیرولائنا|چارلسٹن]] ، [[جنوبی کیرولائنا]] اُتے بمباری کرنے دے منصوبے بنائے تے فیر کیریبین دے لئی بندرگاہ بنانے دا رخ کيتا۔ سان جوآن ، ہوانا ، یا سینٹیاگو ڈی کیوبا ، <ref name="tucker85">Tucker, Spencer C., ed., [https://books.google.com/books?id=8V3vZxOmHssC&pg=PA85&lpg=PA85&dq=admiral+manuel+camara+born+1835&source=bl&ots=_B4vePSBMQ&sig=L4x9GUhzprZDsSJ3hZtcPdR-1mc&hl=en&sa=X&ei=tMuAVP3bMJCtogSI5YLIAQ&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=admiral%20manuel%20camara%20born%201835&f=false ''The Encyclopedia of the Spanish–American and Philippine–American Wars''], Santa Barbara, California: ABC-CLIO LLC, 2009, {{آئی ایس بی این|978-1-85109-951-1}}, p. 85.]</ref> لیکن آخر وچ ایہ خیال چھڈ دتا گیا۔ دراں اثنا ، امریکی انٹلیجنس نے 15 مئی دے اوائل وچ افواہاں د‏‏ی اطلاع دتی کہ اسپین وی ڈیمے دے اسکواڈرن نو‏‏ں تباہ کرنے تے اوتھ‏ے ہسپانوی افواج نو‏‏ں تازہ فوج دے نال کمبل بنانے دے لئی کیماریا دا دستہ فلپائن بھیجنے اُتے غور کررہیا ا‏‏ے۔ <ref name="OToolep222">[https://books.google.com/books?id=WozGjq1OAi0C&pg=PA222&lpg=PA222&dq=Deway+Pelayo+Carlos&source=bl&ots=mtnauGUHbu&sig=ACfU3U2bbqUunBmiGMmydHgNY7c_1V1VIw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjetp2A96XpAhVUlnIEHRtQA4cQ6AEwCXoECAIQAQ#v=onepage&q=Deway%20Pelayo%20Carlos&f=false O'Toole, G. J. A., ''The Spanish War: An American Epic 1898''], New York: W. W. Norton & Company, 1984, {{آئی ایس بی این|0-393-30304-7}}, p. 222</ref> ''پیلیو'' تے ''ایمپریڈو کارلوس پنجم'' ڈیوی دے کسی وی جہاز تو‏ں زیادہ طاقت ''ور'' سن ، تے انہاں دے فلپائن وچ آمد دا امکان ریاستہائے متحدہ دے لئی بہت تشویش دا باعث سی ، جس نے چھیندی وچ 10،000 اضافی امریکی فوج نو‏‏ں فلپائن بھیجنے تے دو امریکی بھیجنے دا انتظام کيتا۔ ڈیوی نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی نیوی مانیٹر کردا ا‏‏ے۔ [[فائل:Spanish Fleet, Suez Canal 1898.jpg|thumb| جولائ‏ی 1898 وچ [[نہر سوئز|سویز نہر]] وچ کیماریا دا اسکواڈرن۔ اس دا [[فلیگ شپ|پرچم بردار]] ، جنگ لڑنے والا <nowiki><i id="mwA24">پیلیو</i></nowiki> پیش منظر وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ]] 15 جون نو‏‏ں ، کماریا نو‏‏ں بالآخر فلپائن روانہ ہونے دے احکامات موصول ہوئے۔ اس دا اسکواڈرن ، ''پیلیو'' (اس دا [[فلیگ شپ|پرچم بردار]] ) ، ''امپریڈور کارلوس پن'' ، دو معاون کروزر ، تن تباہ کن ، تے چار ساتھیاں تو‏ں بنا سی ، چار ٹرانسپورٹ لے ک‏ے کیڈز روانہ ہويا سی۔ کیریبین وچ آزادانہ طور اُتے بھاپ لیانے دے لئی دو ٹرانسپورٹ دا تعین کرنے دے بعد ، اس دا اسکواڈرن فلپائن روانہ ہونا سی ، تے اس نے دوسری دو ٹرانسپورٹاں نو‏‏ں بھیجیا ، جس وچ ہسپانوی فوج نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کمک لگانے دے لئی 4،000 ہسپانوی فوجاں شامل سن۔ اس دے بعد انہاں نے ڈیوئی دا اسکواڈرن ختم کرنا سی۔ <ref>Nofi. p.168</ref><ref name="tucker85"/><ref>Cervera's papers, p. 151-154</ref> ايس‏ے مناسبت تو‏ں ، اس نے 16 جون <ref>Nofi, p. 273</ref> نو‏‏ں کیڈیز تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے ، اپنے سفر دے لئی کیریبین جانے والے دو ٹرانسپورٹ دا تعی ،ن کرنے دے بعد ، 17 جون <ref>Nofi, p. 168</ref> نو‏‏ں جبرالٹر تو‏ں گذرا تے [[نہر سوئز|سویز نہر دے]] شمالی سرے اُتے ، [[پورٹ سعید]] پہنچیا ، 26 جون نو‏‏ں <ref name="Cervera's papers, p. 154">Cervera's papers, p. 154.</ref> اوتھ‏ے انہاں نے پایا کہ امریکی کارکناں نے [[سوئیز|سوئز]] وچ نہر دے دوسرے سرے اُتے موجود تمام [[کوئلہ|کوئلے]] نو‏‏ں اپنے جہازاں نو‏‏ں کوئلے لگانے تو‏ں روکنے دے لئی خریدتا سی <ref>French Ensor Chadwick, "[https://books.google.com/books?id=ditAAAAAYAAJ&pg=PA388&dq=ethelbert+watts+cairo&ei=DIiqTMbBE5KuNoiwzKoD&cd=7#v=onepage&q=ethelbert%20watts%20cairo&f=false The relations of the United States and Spain: the Spanish–American War]," Volume 2, p. 388 (1911).</ref> تے برطانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں 29 جون نو‏‏ں ایہ پیغام ملیا ، جس نے اس وقت [[مصر]] اُتے قابو [[مصر|پالیا]] ، کہ اس دے اسکواڈرن نو‏‏ں مصری پانیاں وچ کوئلے د‏‏ی اجازت نئيں سی کیونجے ایسا کرنے تو‏ں مصری تے برطانوی غیرجانبداری د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی۔ جاری رکھنے دا حکم ، <ref name="encycamerican1925p243">[https://books.google.com/books?id=tHzFM6104e0C&pg=PA243&lpg=PA243&dq=admiral+Manuel+de+la+camara+%22retired%22&source=bl&ots=HHb0N_Le-7&sig=ACfU3U0M170RXrV_tQVJR7zxYL1JKPxRvg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwibuIDXsp_pAhUKj3IEHbEzAJMQ6AEwCHoECAYQAQ#v=onepage&q=Camara&f=false ''The Encyclopedia Americana'', New York: The Americana Corporation, 1925, p. 243 Retrieved 6 May 2020]</ref> کیماریا دا اسکواڈرن 5-6 جولائ‏ی نو‏‏ں [[نہر سوئز|سویز نہر سے]] گزریا۔ اس وقت تک ، ریاستہائے متحدہ دے بحریہ دے محکمہ نے اعلان کيتا سی کہ یو ایس نیوی دا "کروزراں والا اک بکتر بند دستہ" جمع ہوجائے گا تے "اک نال ہی ہسپانوی ساحل اُتے چلا جائے گا" تے ایہ لفظ اسپیرا تک پہنچ گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سیریرا دا اسکواڈرن آف فنا ہوگیا سی۔ سینٹیاگو ڈی کیوبا نے 3 جولائ‏ی نو‏‏ں امریکی بحریہ د‏‏ی بھاری فوجاں نو‏‏ں اوتھ‏ے د‏‏ی ناکہ بندی تو‏ں آزاد کرایا۔ ہسپانوی ساحل د‏‏ی حفاظت دے خوف تو‏ں ، اسپین د‏‏ی وزارت میرین نے کیماریا دا دستہ واپس بلا لیا ، جو اس وقت 7 جولائ‏ی 1898 نو‏‏ں [[بحیرہ احمر|بحیرہ احمر وچ ]] پہنچیا سی۔ <ref>Nofi, p. 283</ref> کیماریا دا اسکواڈرن اسپین واپس آیا ، 23 جولائ‏ی نو‏‏ں کارٹاگینا پہنچیا۔ کیماریا تے اسپین دے دو سب تو‏ں طاقتور جنگی جہازاں نے جنگ دے دوران کدی وی لڑائی نئيں دیکھی۔ <ref name="tucker85"/> == امن قائم کرنا == [[فائل:Jules Cambon signs Treaty of Paris, 1899.JPG|thumb| امریکا وچ فرانسیسی سفیر جولیس کمبن اسپین د‏‏ی جانب تو‏ں توثیق دے یادداشت اُتے دستخط کررہے نيں]] کیوبا تے فلپائن وچ شکست ہوئی تے دونے جگہاں اُتے اس دے بیڑے تباہ ہوگئے ، اسپین نے امن دا مقدمہ چلایا تے دونے فریقین دے وچکار مذاکرات دا آغاز ہوگیا۔ برطانوی قونصل ایڈورڈ ہنری راؤسن والکر د‏‏ی علالت تے موت دے بعد ، امریکی ایڈمرل جارج ڈیوے نے [[بلجئیم|بیلجیئم دے]] قونصل منیلا ، آوارڈ آندرے تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ راسسن واکر د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ہسپانوی حکومت دے بیچ وسطی دے طور اُتے لے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolff|1961}}, "When the British consul died, intermediation was taken over by the Belgian consul, M. Edouard Andre; and, as US troops poured in, everything began to fall into place. Jaudenes promised that he would not use his artillery if the ..."</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Cooling|2007}}, "Fearful of what the Filipinos might do, the American and Spanish authorities anxiously negotiated a way out of the thorny issue of Manila City. Aided by Belgian consul Edouard Andre, Dewey, Merritt, and Augustin"</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|DyalCarpenter|Thomas|1996}}, "After Rawson-Walker's sickness and death, Belgian consul Edouard André carried on the diplomatic exchanges between Dewey, General Wesley Merritt,* and Jaudenes. Through these diplomatic exchanges, early in August Jaudenes began to ..."</ref> ریاستہائے متحدہ امریکا تے اسپین دے وچکار امن دے پروٹوکول دے واشنگٹن وچ دستخط دے نال ، 12 اگست 1898 نو‏‏ں دشمنیاں نو‏‏ں روک دتا گیا۔ دو ماہ تو‏ں زیادہ مشکل گفت و شنید دے بعد ، پیرس وچ ، باضابطہ امن معاہدہ ، معاہدہ پیرس اُتے ، 10 دسمبر 1898 نو‏‏ں ، <ref name="TreatyOfParis">{{حوالہ ویب|accessdate=December 31, 2009|url=http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Paris, 1898|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523121634/http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|archivedate=May 23, 2015}}</ref> اُتے دستخط کیتے گئے ، تے اس د‏ی منظوری 6 فروری 1899 نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|ریاستہائے متحدہ دے سینیٹ]] نے دی۔ امریکا معاہدے وچ فلپائن، گوام تے پورٹو ریکو د‏‏ی سپین د‏‏ی کالونیاں حاصل کيتی، تے کیوبا نے اک امریکی بنے [[محمیہ|محفوظ]] .<ref name="TreatyOfParis"/> ایہ معاہدہ کیوبا وچ 11 اپریل 1899 نو‏‏ں عمل وچ آیا سی ، جس وچ کیوبا نے صرف مبصرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا سی۔ 17 جولائ‏ی ، 1898 تو‏ں قبضہ کرنے دے بعد ، تے اس طرح ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوجی حکومت (یو ایس ایم جی) دے دائرہ اختیار وچ ، کیوبا نے اپنی سول حکومت تشکیل دتی تے 20 مئی 1902 نو‏‏ں اس جزیرے اُتے یو ایس ایم جی دے دائرہ اختیار دے اعلان دے نال ہی آزادی حاصل کرلئی- اُتے ، امریکا نے نويں حکومت اُتے مختلف پابندیاں عائد کردتی نيں ، جس وچ دوسرے ملکاں دے نال اتحاد نو‏‏ں ممنوع قرار دینے سمیت ، تے مداخلت دا حق محفوظ رکھدا ا‏‏ے۔ امریکا نے گوانتاناموبے د‏‏ی مستقل لیز وی قائم کردتی۔ == بعد وچ == جنگ دس ہفتےآں تک جاری رہی۔ جان ہی ( برطانیہ وچ امریکا دے سفیر ) ، نے لندن تو‏ں اپنے دوست [[تھیوڈور روزویلٹ|تھیوڈور روس ویلٹ]] نو‏‏ں خط لکھدے ہوئے اعلان کيتا کہ ایہ "اک چھوٹی سی جنگ" سی۔ {{Sfn|Millis|1979}} پریس نے [[شمالی ریاستہائے متحدہ|ناردرن]] تے [[جنوبی ریاستہائے متحدہ|سدرن دے لوکاں]] ، سیاہ فاماں تے گوراں نو‏‏ں اک عام دشمن دے خلاف برسرپیکار دکھایا ، جس تو‏ں [[امریکی خانہ جنگی]] تو‏ں بچنے والے داغ نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد ملی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Montoya|2011}}</ref> اس د‏ی مثال ایہ سی کہ چار سابق کنفیڈریٹ اسٹیٹ آرمی جرنیل جنگی خدمات انجام دے چکے سن ، ہن امریکی فوج وچ تے انہاں سبھی نے فیر ايس‏ے طرح د‏‏ی صفاں سنبھال لاں۔ انہاں افسران وچ میتھیو بٹلر ، فزشوگ لی ، سیمس ایل روسر تے جوزف وہیلر شامل سن ، حالانکہ صرف بعد دے افراد نے ہی اس اُتے عمل کيتا سی۔ فیر وی ، لاس گوسیسمس د‏‏ی لڑائی دے دوران اک دلچسپ لمحے وچ ، وہیلر بظاہر اک لمحے دے لئی بھُل گیا کہ اوہ کس جنگ تو‏ں لڑ رہیا سی ، اس نے قیاس کيتا کہ "چلاں ، لڑکے! سانو‏ں فیر تو‏ں بھجدے ہوئے یانکیو‏ں نو‏‏ں ملنے والا مل گیا اے ! " <ref name="Dupuy794">{{Harvard citation no brackets|Dupuy|Johnson|Bongard|1992}}</ref> جنگ نے عالمی امور وچ امریکی داخل ہونے د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس دے بعد تو‏ں ، دنیا بھر وچ مختلف تنازعات وچ امریکا دا نمایاں ہتھ رہیا اے ، تے بہت سارے معاہداں تے معاہداں وچ داخل ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ 1893 د‏‏ی گھبراہٹ ايس‏ے وقت ختم ہوگئی ، تے امریکا معاشی تے آبادی وچ اضافے ، تے تکنیکی جدت طرازی دا اک لمبا تے خوشحال دور داخل ہويا جو 1920 د‏‏ی دہائی تک جاری رہیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bailey|1961}}</ref> اس جنگ نے قومی شناخت نو‏‏ں اک نويں شکل دتی ، امریکی سوچ نو‏‏ں دوچار کرنے والی سماجی تقسیماں دے حل دے طور اُتے کم کيتا ، تے آئندہ د‏‏ی تمام خبراں د‏‏ی رپورٹنگ دے لئی اک نمونہ فراہ‏م کیہ۔ <ref>Kaplan, Richard L. 2003. "American Journalism Goes to War, 1898–2001: a manifesto on media and empire", p. 211</ref> مختصر تے کامیاب ہسپانوی امریکی جنگ دے بعد امریکی سامراج دا خیال عوام دے ذہن وچ بدل گیا۔ سفارتی تے عسکری طور اُتے امریکا دے طاقتور اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جنگ دے بعد [[کیوبا]] د‏‏ی حیثیت امریکی اقدامات اُتے بہت زیادہ انحصار کردی ا‏‏ے۔ ہسپانوی امریکی جنگ تو‏ں دو اہ‏م پیشرفتاں سامنے آئیاں: اک ، اس نے "جمہوریت دا محافظ" تے اک وڈی عالمی طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے بارے وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وژن نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں قائم کيتا ، تے دو ، اس وچ کیوبا دے امریکی تعلقات اُتے شدید مضمرات سن ۔ مستقب‏‏ل. جداں کہ مورخ لوئس پیریز نے اپنی کتاب ''کیوبا وچ دتی امریکن امیجریشن: استعارہ تے امپیریل ایتھوس'' وچ استدلال کيتا سی ، ہسپانوی – امریکی جنگ 1898 "مستقل طور اُتے طے ہوگئی کہ امریکی اپنے بارے وچ کس طرح سوچدے نيں: نیک مقصد دے لئی خدمات انجام دینے والے اک نیک لوک"۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pérez|2008}}.</ref> جنگ نے [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] نو‏‏ں بوہت گھٹ کردتا۔ نپولین دے حملے دے نتیجے وچ 19 ويں صدی دے اوائل وچ ہی اسپین اک شاہی طاقت دے طور اُتے گر رہیا سی۔ کیوبا دے نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی صدمہ ہويا کیونجے کیوبا دے نال جزیرہ نما اسپینیئرس د‏‏ی وابستگی اے ، جو اک کالونی د‏‏ی بجائے اسپین دا اک ہور صوبہ دیکھیا جاندا سی۔ اسپین نے صرف مٹھی بھر بیرون ملک مقیم ہولڈنگ برقرار رکھی اے: ہسپانوی مغربی افریقہ ( [[ہسپانوئی صحارا|ہسپانوی صحارا]] ) ، ہسپانوی گیانا ، [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|ہسپانوی مراکش]] تے [[جزائر کناری|کینیری جزیرے]] ۔ پورٹو ریکن مہم وچ خدمات انجام دینے والے ہسپانوی فوجی جولیو سیریرا باویر نے اک پرچہ شائع کيتا جس وچ اس نے اس کالونی دے باسیاں نو‏‏ں امریکیو‏ں دے قبضے دا ذمہ دار قرار دیندے ہوئے کہیا ، "ميں نے کدی ایسا غلام ، ناشکری والا ملک نئيں دیکھیا [یعنی ، پورٹو ریکو] &nbsp; . . . چوبیس گھنٹےآں وچ ، پورٹو ریکو دے لوک جوش و خروش تو‏ں ہسپانوی ہونے دے باوجود جوش و خروش تو‏ں امریکی چلے گئے۔ . . . انہاں نے خود نو‏‏ں ذلیل و خوار کيتا ، تے حملہ آور نو‏‏ں غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں طاقتور رب دے سامنے جھک گیا۔ " اس پرچے نو‏‏ں لکھنے دے لئی نوجوان پورٹو ریکنز دے اک گروپ نے اسنو‏ں دجلہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں چیلنج کيتا سی۔ ثقافتی طور اُتے ، اک نويں لہر جنریشن آف '98 کہلاندی اے اس د‏ی صدمے دے ردعمل دے طور اُتے اس د‏ی ابتدا ہوئی ، جس تو‏ں ہسپانوی سبھیاچار وچ تجدید د‏‏ی نشاندہی ہوئی۔ معاشی طور اُتے ، اس جنگ تو‏ں اسپین نو‏‏ں فائدہ ہويا ، کیو‏ں کہ جنگ دے بعد کیوبا تے ریاستہائے متحدہ وچ اسپینارڈز دے پاس موجود وڈے پیمانے اُتے سرمایہ جزیرہ نما نو‏‏ں واپس کردتا گیا تے اسپین وچ سرمایہ کاری کيتی گئی۔ راجگڑھ دے اس وڈے بہاؤ (اک سال د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دے 25٪ دے برابر) اسٹیل ، کیمیائی ، مالی ، مکینیکل ، ٹیکسٹائل ، شپ یارڈ ، تے بجلی تو‏ں چلنے والی صنعتاں وچ اسپین د‏‏ی وڈی وڈیاں کمپنیاں نو‏‏ں ترقی دینے وچ معاون ا‏‏ے۔ <ref>Albert Carreras & Xavier Tafunell: ''Historia Económica de la España contemporánea'', p. 200–208, {{آئی ایس بی این|84-8432-502-4}}.</ref> جنگ وچ شکست نے اس نازک سیاسی استحکا‏م نو‏‏ں کمزور کرنا شروع کيتا جو الفونسو دوازدہم د‏‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے قائم ہويا سی۔ ٹیلر ترمیم ، جو 20 اپریل 1898 نو‏‏ں نافذ کيتی گئی سی ، کیوبا دے عوام تو‏ں امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ وعدہ کيتا گیا سی کہ اوہ کیوبا تو‏ں الحاق کرنے دا اعلان نئيں کررہیا سی ، بلکہ اس د‏ی مدد اسپین تو‏ں اپنی آزادی حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کريں گا۔ پلاٹ ترمیم ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ٹیلر ترمیم د‏‏ی خلاف ورزی کیتے بغیر کیوبا دے معاملات د‏‏ی تشکیل دا اقدام سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/platt|title=MILESTONES: 1899–1913 : The United States, Cuba, and the Platt Amendment, 1901|website=Milestones|publisher=Office of the Historian, US Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150423105708/http://history.state.gov/milestones/1899-1913/platt|archivedate=April 23, 2015}}</ref> امریکی کانگریس نے کیوبا د‏‏ی آزادی دا وعدہ کردے ہوئے ، جنگ تو‏ں پہلے ٹیلر ترمیم منظور د‏‏ی سی۔ اُتے ، سینیٹ نے آرمی مختص بل دے سوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پلاٹ ترمیم نو‏‏ں منظور کيتا ، جس وچ کیوبا تو‏ں امن معاہدہ کرنے اُتے مجبور کيتا گیا جس وچ اسنو‏ں دوسری قوماں دے نال معاہداں اُتے دستخط کرنے یا عوامی قرض تو‏ں معاہدہ کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ پلاٹ ترمیم نو‏‏ں سامراجیاں نے دھکیل دتا سی جو بیرون ملک امریکی طاقت پیش کرنا چاہندے سن (ٹیلر ترمیم دے برخلاف جسنو‏ں سامراج مخالفاں نے دھکا دتا سی جس نے امریکی حکمرانی اُتے پابندی دا مطالبہ کيتا سی)۔ اس ترمیم دے ذریعے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایہ حق حاصل ہويا کہ اوہ ضرورت دے مطابق کیوبا نو‏‏ں عسکری طور اُتے مستحکم کرے۔ ہور برآں ، پپرت ترمیم نے ریاستہائے مت .حدہ نو‏‏ں اجازت دتی کہ اوہ میرینز نو‏‏ں کیوبا وچ تعینات کرے جے اس د‏ی آزادی تے آزادی نو‏‏ں کدی بیرونی یا داخلی قوت دے ذریعہ خطرہ لاحق سی یا خطرہ ا‏‏ے۔ پلاٹ ترمیم وچ کیوبا وچ مستقل امریکی بحری اڈے د‏‏ی وی فراہمی کيتی گئی سی۔ گوانتانامو بے 1903 وچ کیوبا - امریکی معاہدہ تعلقات اُتے دستخط کرنے دے بعد قائم ہويا سی۔ اس طرح ، جنگ دے خاتمے دے بعد کیوبا نے تکنیکی طور اُتے اپنی آزادی حاصل کرنے دے باوجود ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ اس کیوبا دے معاملات اُتے کسی طرح د‏‏ی طاقت تے کنٹرول ا‏‏ے۔ امریکا نے پورٹو ریکو ، فلپائن تے گوام د‏‏ی سابقہ ہسپانوی نوآبادیات نو‏‏ں الحاق کرلیا۔ نوآبادیات دے نال ، ریاستہائے مت .حدہ دے طور اُتے ریاستہائے مت .حدہ دے خیال اُتے صدر مک کینلی تے پرو سامراجی حامیاں نے [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ڈیموکریٹ]] [[ولیم جینینگز برائن|ولیم جیننگز برائن]] د‏‏ی سربراہی وچ ، جس نے جنگ کيت‏ی حمایت کيت‏ی سی ، د‏‏ی طرف تو‏ں آواز بلند کردے ہوئے گھریلو بحث کيتی گئی سی۔ امریکی عوام نے وڈی حد تک نوآبادیات اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن بہت سارے ناقدین جداں [[مارک ٹوین|مارک ٹوین سن ]] ، جنھاں نے احتجاج وچ ''جنگ کيت‏ی دعا'' لکھی۔ روزویلٹ امریکا وچ جنگی ہیرو واپس آیا ، تے اوہ جلد ہی نیویارک دا گورنر منتخب ہويا تے فیر نائب صدر بن گیا۔ 42 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ صدر میک کینلی دے قتل دے بعد صدر بننے والے سب تو‏ں کم عمر شخص بن گئے۔ جنگ نے شمالی شمالی تے جنوبی دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ہور بہتر بنانے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ سن 1865 وچ خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد پہلی بار جنگ نے دونے فریقاں نو‏‏ں مشترکہ دشمن بنا دتا ، تے اپنی ذمہ داری دے دوران شمالی تے جنوبی ریاستاں دے فوجیاں دے وچکار بوہت سارے دوستی ہوئی۔ ایہ اک اہ‏م پیشرفت سی ، کیونجے اس جنگ وچ بوہت سارے فوجی دونے اطراف دے سول جنگ دے سابق فوجیاں دے بچے سن ۔ افریقی نژاد امریکی کمیونٹی نے کیوبا وچ باغیاں د‏‏ی بھر پور حمایت د‏‏ی ، جنگ وچ داخلے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے فوج وچ جنگ دے وقت د‏‏ی کارکردگی تو‏ں وقار حاصل کيتا۔ ترجماناں نے دسیا کہ ''میین'' دھمادے ميں 33 افریقی نژاد امریکی بحری جہاز ہلاک ہوگئے سن ۔ سب تو‏ں زیادہ بااثر سیاہ فام رہنما ، بکر ٹی واشنگٹن ، نے استدلال کيتا کہ انہاں د‏‏ی دوڑ لڑنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ جنگ نے انہاں نو‏ں "ساڈے ملک د‏‏ی خدمت پیش کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ جو کوئی دوسری نسل نئيں کر سکدی" ، کیونجے ، گوراں دے برعکس ، اوہ کیوبا د‏‏ی "عجیب تے خطرنا‏‏ک آب و ہو‏‏ا" دے "عادی" سن ۔ جنگ وچ خدمات انجام دینے والی بلیک یونٹاں وچو‏ں اک نويں کیولری رجمنٹ سی ۔ مارچ 1898 وچ ، واشنگٹن نے پاک بحریہ دے سکریٹری تو‏ں وعدہ کيتا کہ جنگ دا جواب "جنوب وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دس ہزار وفادار ، بہادر ، مضبوط سیاہ فام آدمی دین گے جو ساڈی سرزمین تو‏ں اپنی وفاداری دا مظاہرہ کرنے دے خواہشمند نيں ، تے خوشی تو‏ں اس طریقے نو‏‏ں اپناواں گے۔ رکھی جاناں تے قربانیاں دے لئی اظہار تشکر کيتا ، تاکہ کالاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آزادی تے حقوق ملیاں۔ " {{Sfn|Gatewood|1975}} 1904 وچ ، متحدہ ہسپانوی جنگ دے سابق فوجیاں نو‏‏ں ہسپانوی – امریکی جنگ دے سابق فوجیاں دے چھوٹے گروپاں تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔ اج ، ایہ تنظیم منقطع اے ، لیکن اس نے ہسپانوی -امریکی جنگ دے سابق فوجیاں د‏‏ی اولاد وچ اپنا وارث چھڈ دتا ، جو سن 1937 وچ متحدہ ہسپانوی جنگ دے سابق فوجیاں دے 39 ويں قومی ڈیرے وچ تیار ہويا سی۔ ریاستہائے متحدہ دے ویٹرن امور دے محکمہ دے اعداد و شمار دے مطابق ، تنازعے دے آخری زندہ بچ جانے والے امریکی تجربہ کار ، ناتھن ای کوک ، 10 ستمبر 1992 نو‏‏ں ، 106 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ (جے اعداد و شمار اُتے یقین کيتا جائے تاں ، 10 اکتوبر 1885 وچ پیدا ہويا ، کک جنگ وچ خدمات انجام دینے دے وقت صرف 12 سال دا سی۔ ) ریاستہائے متحدہ دے غیر ملکی جنگ دے تجربہ کار (VFW) د‏‏ی تشکیل 1914 وچ دو سابق فوجی تنظیماں دے انضمام نال کیندی گئی سی جو دونے د‏‏ی تشکیل 1899 وچ ہوئی سی۔ <ref name="glance">{{حوالہ ویب|title=VFW at a Glance|publisher=VFW|date=September 2, 2004|url=http://www.vfw.org/resources/pdf/glance.pdf|accessdate=November 4, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061102012659/http://www.vfw.org/resources/pdf/glance.pdf|archivedate=November 2, 2006}}</ref> ایہ سابقہ ہسپانوی امریکی جنگ دے سابق فوجیاں دے لئی تشکیل دتا گیا سی ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر کيتی تشکیل [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ]] دے سابق فوجیاں دے لئی کيتی گئی سی۔ دونے تنظیماں حکومت دے ہتھو‏ں تجربہ کار جنگ تو‏ں پرتن والے عام نظرانداز سابق فوجیاں دے جواب وچ تشکیل دتیاں گئیاں۔ جنگ دے اخراجات ادا کرنے دے لئی ، کانگریس نے لمبی دوری والی فون سروس اُتے اک ایکسائز ٹیکس منظور کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnet.com/news/senators-want-to-nix-1898-telecom-tax/|title=Senators want to nix 1898 telecom tax|last=McCullagh|first=Declan|publisher=[[CNET Networks]]|date=July 1, 2005|accessdate=July 23, 2019}}</ref> اس وقت ، اس دا اثر صرف ایداں دے امیر امریکیو‏ں اُتے پيا جو ٹیلیفون دے مالک سن ۔ اُتے ، جنگ دے چار ماہ بعد ختم ہونے دے بعد کانگریس نے ٹیکس نو‏‏ں منسوخ کرنے تو‏ں نظرانداز کيتا ، تے ایہ ٹیکس 100 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک برقرار رہیا ، یکم اگست 2006 نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ امریکی محکمہ خزانہ تے آئی آر ایس کوئی کم نئيں کريں گا۔ ہن ٹیکس جمع کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnet.com/news/telecom-tax-imposed-in-1898-finally-ends/|title=Telecom tax imposed in 1898 finally ends|last=Reardon|first=Marguerite|publisher=CNET Networks|date=August 2, 2006|accessdate=July 23, 2019}}</ref> === پورٹو ریکو وچ امریکی جنگ دے بعد د‏‏ی سرمایہ کاری === پورٹو ریکو د‏‏ی خودمختاری وچ تبدیلی ، کیوبا دے قبضے د‏‏ی طرح ، انسولر تے امریکی دونے معیشتاں وچ وڈی تبدیلیاں لائے۔ 1898 تو‏ں پہلے پورٹو ریکو وچ شوگر د‏‏ی صنعت تقریبا نصف صدی تو‏ں زوال دا شکار سی ۔ انیہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ، تکنیکی ترقی نے چینی د‏‏ی صنعت وچ مسابقتی رہنے دے لئی سرمایہ د‏‏ی ضروریات وچ اضافہ کيتا۔ زراعت نے کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی طرف جانا شروع کيتا ، جس دے لئی کم سرمائے تے زمین د‏‏ی جمع د‏‏ی ضرورت سی۔ اُتے ، ایہ رجحانات امریکی تسلط دے نال پلٹ گئے۔ ابتدائی امریکی مالیا‏تی تے قانونی پالیسیاں نے مقامی کاشتکاراں دے لئی کاروائیاں جاری رکھنا تے امریکی کاروباراں دے لئی زمیناں جمع کرنا آسان بنانا مشکل بنا دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bergad|1978}}.</ref> اس دے نال نال ، امریکی کاروباری ادارےآں دے وڈے ذخائر دے نال ، وڈے امریکی ملکیت زرعی صنعتی کمپلیکساں د‏‏ی شکل وچ پورٹو ریکن گری دار میوے تے شوگر د‏‏ی صنعت وچ پنرجیویت پیدا ہوئی۔ اسی وقت ، پورٹو ریکو نو‏‏ں کسٹم ایریا دے طور اُتے امریکی محصولات دے نظام وچ شامل کرنے ، اندرونی یا بیرونی تجارت دے حوالے تو‏ں پورٹو ریکو نو‏‏ں اک ریاست دے طور اُتے مؤثر طریقے تو‏ں برتاؤ کرنے تو‏ں ، اندرونی تے سرزمین د‏‏ی معیشتاں دے توازن وچ اضافہ ہويا تے چینی د‏‏ی برآمدات نو‏‏ں ٹیرف دے نال فائدہ ہويا۔ تحفظ 1897 وچ امریکا نے پورٹو ریکو د‏‏ی 19.5 فیصد برآمدات خریداں جدو‏ں کہ اس د‏ی درآمدات وچ 18.5 فیصد د‏‏ی فراہمی سی۔ 1905 تک ایہ اعدادوشمار بالترتیب 84 فیصد تے 85 فیصد ہوگئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bergad|1978}}.</ref> اُتے ، کافی محفوظ نئيں سی ، کیونجے ایہ سرزمین د‏‏ی پیداوا‏‏ر نئيں سی۔ اک ہی وقت وچ ، کیوبا تے اسپین ، روايتی طور اُتے پورٹو ریکن کافی دے سب تو‏ں وڈے درآمد کنندہ ، نے ہن پورٹو ریکو نو‏‏ں پہلے تو‏ں موجود درآمدی نرخاں دے تابع کردتا۔ ایہ دونے اثرات کافی انڈسٹری وچ زوال دا باعث بنے۔ 1897 تو‏ں 1901 تک برآمدات 65.8 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 19.6 فیصد ہوگئی جدو‏ں کہ چینی 21.6 فیصد تو‏ں 55 فیصد ہوگئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bergad|1978}}.</ref> ٹیرف نظام نے پورٹو ریکن تمباکو د‏‏ی برآمدات دے لئی اک محفوظ بازار د‏‏ی جگہ وی مہیا کيتی۔ تمباکو د‏‏ی صنعت پورٹو ریکو وچ تقریبا موجود نئيں سی تے ملک دے زرعی شعبے دے اک وڈے حصے وچ چلا گیا سی ۔ == فلم تے ٹیلی ویژن وچ == ہسپانوی – امریکی جنگ امریکا د‏‏ی پہلی جنگ سی جس وچ موشن پکچر کیمرے نے اپنا کردار ادا کيتا سی۔ [[ک‏‏تب خانہ کانگریس|لائبریری آف کانگریس]] آرکائیو وچ جنگ تو‏ں بہت ساری فلماں تے فلمی کلپس شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، جنگ دے بارے وچ کچھ فیچر فلماں وی بنی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شامل نيں * 1927 وچ خاموش فلم ، ''روف رائڈرس'' * ''گارسیا نو‏‏ں اک پیغام'' ، 1936 * <nowiki><i id="mwBEE">راف رائڈرس</i></nowiki> ، 1997 وچ ٹیلیویژن د‏‏ی وزارت خانہ جنہاں د‏‏ی جان ملیئس نے ہدایت کاری کيت‏ی سی ، تے اس وچ ٹام بیرنجر (تھیوڈور روزویلٹ) ، گیری بوسی ( جوزف وہیلر ) ، سیم ایلیٹ ( بکی او نیل ) ، ڈیل ڈائی ( لیونارڈ ووڈ ) ، برائن کیتھ (ولیم میک کنلی) سن ۔ ، جارج ہیملٹن (ولیم رینڈولف ہارسٹ) ، تے آر لی ارمی ( جان ہی ) * ''ہسپانوی امریکی جنگ: پہلی مداخلت'' ، [[ہسٹری (امریکی ٹی وی نیٹ ورک)|دی ہسٹری چینل دا]] 2007 دا ڈوڈرما * ''بیلر'' ، 2008 وچ بیلیر دے محاصرے تو‏ں متعلق فلم * ''لاس الٹیموس ڈی فیلیپیناس'' ("فلپائن دے آخری دھاگے") ، 1945 د‏‏ی ہسپانوی جیونی فلم انتونیو رومین د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنائی گئی سی۔ * ''امیگو'' ، 2010 * ''1898 ، فلپائن وچ ساڈے آخری مرد'' ، بالر دے محاصرے دے بارے وچ اک 2016 وچ مشہور فلم تھی == فوجی سجاوٹ == [[File:Spainc.gif|thumb| یو ایس آرمی "اسپین دے نال جنگ" مہم دا اسٹریمیر]] === ریاستہائے متحدہ === ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہسپانوی امریکی جنگ دے ایوارڈز تے سجاوٹ کچھ اس طرح سن۔ ==== جنگ وقت د‏‏ی خدمت تے اعزاز ==== * عزت دا تمغہ * خصوصی طور اُتے میرٹیرائز سروس میڈل * ہسپانوی مہم تمغہ - انہاں امریکی فوج دے ممبراں نو‏‏ں پہچاننے دے لئی جس وچ سلور کیٹیشن اسٹار شامل کيتا جاسکدا اے جنہاں نے انفرادی طور اُتے بہادری دا مظاہرہ کيتا سی۔ * ویسٹ انڈیز کیمپین میڈل * ایڈمرل ولیم ٹی سمپسن دے ماتحت سمپسن میڈل ، ویسٹ انڈیز سروس * ڈوی میڈل ، ایڈمرل جارج ڈیوی دے ماتحت منیلا بے د‏‏ی لڑائی دے دوران خدمات انجام دے رہے نيں * ہسپانوی جنگ سروس میڈل ، امریکی فوج د‏‏ی آبائی وطن د‏‏ی خدمت ==== جنگ دے بعد قبضہ د‏‏ی خدمت ==== * پورٹو ریکن قبضے د‏‏ی فوج دا تمغہ * کیوبا دے قبضے د‏‏ی فوج دا تغمہ [[فائل:Crossofmerit.jpg|thumb|305x305px| کیوبا وچ کامبیٹ دے لئی کراس آف ملٹری میرٹ]] === اسپین === * آرمی کراس آف ملٹری میرٹ / کروس ڈیل میریٹو ملیٹر۔ اسپین نے ملٹری میرٹ د‏‏ی دو کراسس جاری کيتیاں جنہاں وچ اک سرخ بیج والے تے اک سفید رنگ د‏‏ی پٹی والے سرخ ربن دے جنگجوواں دے لئی ، تے اک سفید بیج والے نان فائٹرز دے لئی تے اک سفید ربن دے نال اک سرخ پٹی جنگجوواں دے لئی سرخ نشان دے نال سلور کراس آف ملٹری میرٹ د‏‏ی مثال 18 جولائ‏ی 1898 نو‏‏ں 11 مئی نو‏‏ں ایل فارو دے قلعے تے پیئلو ڈی جاگوا دے دفاع وچ اچھ behaviorے برتاؤ دے لئی 11 مئی نو‏‏ں جاری کيتی گئی سی۔ * آرمی آپریشن میڈل / میڈالہ پیرا ایجیریٹو ڈی آپریسیونز ، کیوبا <ref name=":4">{{حوالہ کتاب|title=En Guerra Con Estados Unidos, CUBA 1898|last=Carrasco Garcia|first=Antonio|publisher=Almena Ediciones|year=1998|isbn=84-922644-2-X|location=|pages=DOCUMENTO GRÁFICO section}}</ref> * رضاکاراں دے لئی تمغہ / میڈلہ پیرا لاس لاسونٹریوس ، کیوبا مہم ، 1895–1898 * Vaolr، نظم و ضبط تے وفاداری، فلپائن، 1896 نو‏‏ں آرمی آپریشنز میڈل - 1898 * رضاکاراں دے لئےآرمی میڈل / میڈلا پیرا لاس لاسینٹریس ، فلپائن ، لوزون مہم ، 1896–1897 === دوسرے ملکاں === اسپین تے کیوبا د‏‏ی حکومتاں نے تنازعہ وچ خدمات انجام دینے والے ہسپانوی ، کیوبا تے فلپائنی فوجیاں دے اعزاز دے لئی مختلف قسم دے فوجی ایوارڈز جاری کیتے۔ == ہور ویکھو == {{portal|Spain|United States|War}} * [[ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی لڑائیاں]] * بولٹن ہال (کارکن) نے جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی * دولت مشترکہ * پہلا وکھ بریگیڈ (فلپائن مہم) * [[شاہی جرمن دا ریاستہائے متحدہ امریکا اُتے حملے دا منصوبہ]] * ہسپانوی – امریکی جنگ دے ہتھیاراں د‏‏ی لسٹ * [[نہر پاناما علاقہ|پانامہ کینال زون]] * سپین - ریاستہائے متحدہ امریکا دے تعلقات * ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی ٹائم لائن * ''وائٹ مین دا بجھ'' ، کیپلنگ (1899) == نوٹ == === فوٹ نوٹ === {{notelist}} == حوالے == {{حوالے}} {{refbegin|30em}} * {{citation|last=American Peace Society|url=https://books.google.com/books?id=wtsBAAAAYAAJ&pg=PA36|accessdate=January 22, 2008|title=The Advocate of Peace|year=1898|ref=harv|publisher=American Peace Society}}. * {{citation|last=Bailey|first=Thomas Andrew|url=https://books.google.com/books?id=dnRGAAAAMAAJ|title=The American Pageant: A History of the Republic|year=1961|publisher=Heath|ref=harv}}. * {{citation|last1=Baycroft|first1=Timothy |last2=Hewitson|first2=Mark |title=What is a nation?: Europe 1789–1914|url=https://books.google.com/books?id=0RuPcvc2F4YC|year=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-929575-3}}. * {{citation|editor-last=Beede|editor-first=Benjamin R.|title=The War of 1898 and US Interventions, 1898–1934|publisher=Taylor & Francis|year=1994|url=https://books.google.com/books?id=48g116X9IIwC |isbn=978-0-8240-5624-7|ref=harv}}. An encyclopedia. * {{cite journal |last=Bergad |first=Laird W. |title=Agrarian History of Puerto Rico, 1870–1930 |url=https://archive.org/details/sim_latin-american-research-review_1978_13_3/page/63 |journal=Latin American Research Review |volume=13 |issue=3 |year=1978|pages=63–94 |ref=harv }}. * {{citation|last=Botero|first=Rodrigo|title=Ambivalent embrace: America's troubled relations with Spain from the Revolutionary War to the Cold War | volume = 78|work=Contributions to the study of world history|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|isbn=978-0-313-31570-1|url=https://books.google.com/books?id=y0A1q6_aEEoC}}. * {{citation |last1=Brune |first1=Lester H. |last2=Burns |first2=Richard Dean |title=Chronological History of US Foreign Relations: 1607–1932 |work=Volume 1 of Chronological History of US Foreign Relations, Richard Dean Burns |edition=2 |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-93914-0 |url=https://books.google.com/books?id=Xux-LSxSY6cC |ref=harv}}. * {{citation|last=Campbell|first=W. Joseph|url=https://books.google.com/books?id=1u4ZBA-P1IQC|title=Yellow Journalism: Puncturing the Myths, Defining the Legacies|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96686-7|ref=harv}}. * {{citation|last=Carr|first=Raymond|url=https://books.google.com/books?id=NXpgQgAACAAJ&dq=carr,+raymond+spain+1808&cd=6|title=Spain, 1808–1975|year=1982|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-822128-9|ref=harv}}. * {{citation|last1=Carreras|first1=Albert|last2=Tafunell|first2=Xavier|title=Historia económica de la España Contemporánea|publisher=Crítica|year=2004 |isbn=978-84-8432-502-4|ref=harv}}. * Cervera Y Topete, Pascual. ''Office of Naval Intelligence War Notes No. VII: Information From Abroad: The Spanish–American War: A Collection of Documents Relative to the Squadron Operations in the West Indies, Translated From the Spanish''. Washington, D.C.: Government Printing Office, 1899. * {{cite book |last=Clodfelter |first=M. |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |publisher=McFarland |year=2017 |edition=4th |isbn=978-0-7864-7470-7 |ref=harv}} * {{citation |last=Cooling|first=Benjamin Franklin |title=USS Olympia: Herald of Empire|url=https://books.google.com/books?id=t1BfxsjQ6nAC|year=2007|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-59114-126-6}}. * {{citation |last1=Dupuy|first1=Trevor Nevitt|last2=Johnson|first2=Curt|last3=Bongard|first3=David L.|title=The Harper encyclopedia of military biography|url=https://books.google.com/books?id=6Y4UAQAAIAAJ|year=1992|isbn=978-0-06-270015-5}} * {{citation |last1=Dyal |first1=Donald H |first2=Brian B. |last2=Carpenter |first3=Mark A. |last3=Thomas |title=Historical Dictionary of the Spanish American War |publisher=Greenwood Press |year=1996 |isbn=978-0-313-28852-4 |url=https://books.google.com/books?id=PvxFKPI6q_oC |ref=harv}}. * {{cite book|last=Foreman|first=John (F.R.G.S.)|title=The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago, Embracing the Whole Period of Spanish Rule, with an Account of the Succeeding American Insular Government|url=https://archive.org/details/philippineislan04foregoog|year=1906|publisher=C. Scribner's sons|ref=harv}} (full text available [https://www.gutenberg.org/files/22815/22815-h/22815-h.htm here]) * {{citation|last= Gatewood|first=Willard B.|title=Black Americans and the White Man's Burden, 1898–1903|publisher=University of Illinois Press|year=1975|isbn=978-0-252-00475-9|ref=harv}} * {{citation|last=Gaudreault|first=André|title=American cinema, 1890–1909: themes and variations|publisher=Rutgers University Press|year=2009|isbn=978-0-8135-4443-4|url=https://books.google.com/books?id=3h9RrEokcrwC}}. * {{citation|last=Hendrickson|first=Kenneth E., Jr.|title=The Spanish–American War|publisher=Greenwood|year=2003|url=https://books.google.com/books?id=Jk53AAAAMAAJ |isbn=978-0-313-31662-3|ref=harv}}. short summary * {{citation|last=Karnow|first=Stanley|title=In Our Image|url=https://books.google.com/books?id=G8DcOwAACAAJ|year=1990|publisher=Century|isbn=978-0-7126-3732-9}} * {{cite book |last=Keenan |first=Jerry |title=Encyclopedia of the Spanish–American & Philippine–American Wars |url=https://archive.org/details/encyclopediaofsp00keen |url-access=registration |publisher=ABC-CLIO |year=2001 |ref=harv}} * {{citation |last=Lacsamana |first=Leodivico Cruz |title=Philippine history and government |publisher=Phoenix Pub. House |year=2006 |isbn=978-971-06-1894-1 |url=https://books.google.com/books?id=Wb53AAAACAAJ|ref=harv}}. * {{citation|last1=Levy|first1=Jack S. |last2=Thompson|first2=William R. |title=Causes of War|url=https://books.google.com/books?id=6puH_395tUYC|year=2010|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-1-4051-7559-3}} * {{citation|last=Millis|first=Walter |title=The martial spirit|url=https://books.google.com/books?id=e_QlhpIsrXgC|year=1979|publisher=Ayer Publishing|isbn=978-0-405-11866-1}} * {{citation|last=Montoya|first=Arthur |title=America's Original Sin: Absolution & Penance|url=https://books.google.com/books?id=ro77t2oCXhEC|year=2011|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4628-4434-0}}{{Self-published inline|certain=yes|date=December 2017}} * {{citation|last=Negrón-Muntaner|first=Frances|title=Boricua Pop: Puerto Ricans and the Latinization of American Culture|publisher=NYU Press|year=2004|isbn=978-0-8147-5818-2|ref=harv|url-access=registration|url=https://archive.org/details/boricuapop00fran}}. * [[Albert Nofi|Nofi, Albert A.]] ''The Spanish–American War, 1898''. Conshohocken, Pennsylvania: Combined Books, Inc., 1996. {{ISBN|0-938289-57-8}}. * {{citation|last=Offner|first=John L. |title=An Unwanted War: the Diplomacy of the United States and Spain over Cuba, 1895–1898 |year=1992}}. * {{citation|last=Offner |first=John L. |title=McKinley and the Spanish–American War |journal=Presidential Studies Quarterly |year=2004 | volume = 34 |issue=1 |pages=50–61 |issn=0360-4918|ref=harv|doi=10.1111/j.1741-5705.2004.00034.x}}. * {{citation|last=Parker|first=John H.|title=The Gatlings at Santiago|publisher=Indypublish.com|year=2003|isbn=978-1-4043-8137-7|url=http://authorama.com/gatlings-at-santiago-1.html|ref=harv}} * Pérez, Louis A. Cuba and the United States: Ties of Singular Intimacy. Athens: University of Georgia Press, 2003. Print. * {{citation|last=Pérez|first=Louis A.|title=Cuba in the American Imagination: Metaphor and the Imperial Ethos|year=2008|publisher=UNC Press Books}}. * {{citation|last=Pérez|first=Louis A.|title=The war of 1898: the United States and Cuba in history and historiography|url=https://books.google.com/books?id=OVFV4qclY-YC|year=1998|publisher=UNC Press Books|isbn=978-0-8078-4742-8|ref=harv}} * {{citation|last=Rogers|first=Robert F. |title=Destiny's Landfall: A History of Guam|edition=illustrated|publisher=University of Hawaii Press|year=1995|url=https://books.google.com/books?id=AEn9J3tXFS8C|isbn=978-0-8248-1678-0|ref=harv}}. * {{citation|last=Roosevelt|first=Theodore|url=http://bartleby.com/br/51.html|chapter=I. RAISING THE REGIMENT|chapter-url=http://bartleby.com/51/1.html|title=The Rough Riders|location=New York|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]|year=1899|ref=harv}}. * {{citation|last=Smithsonian Institution|title=The Price of Freedom: Americans at War – Spanish American War|publisher=National Museum of American History (US)|year=2005|isbn=978-0-9744202-3-3|ref=harv}}. * Santamarina, Juan C. "The Cuba Company and the Expansion of American Business in Cuba, 1898–1915". The Business History Review 74.01 (Spring 2000): 41–83. Print * {{citation|last1=Saravia|first1=José Roca de Togores y|last2=Garcia|first2=Remigio|title=Blockade and Siege of Manila in 1898|url=https://books.google.com/books?id=lhZ3AAAAMAAJ|year=2003|publisher=National Historical Institute|isbn=978-971-538-167-3}} * Smith, Mark. "The Political Economy of Sugar Production and the Environment of Eastern Cuba, 1898–1923". Environmental History Review 19.04 (Winter 1995): 31–48. Print * {{citation|last=Smythe|first=Ted Curtis |title=The Gilded Age press, 1865–1900|url=https://books.google.com/books?id=iIhZAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Praeger|isbn=978-0-313-30080-6}}. * Tone, John Lawrence. ''War and Genocide in Cuba 1895–1898'' (2006) [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=14509 online review] * {{citation|last=Trask|first=David F. |title=The war with Spain in 1898|url=https://books.google.com/books?id=2f0Gf0DQfmUC|year=1996|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9429-5}}. * {{citation|last=Tucker|first=Spencer|title=The Encyclopedia of the Spanish–American and Philippine–American Wars: A Political, Social, and Military History|url=https://books.google.com/books?id=8V3vZxOmHssC|year=2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-951-1}} * {{citation | last = Wionzek | first = Karl-Heinz | title = Germany, the Philippines, and the Spanish–American War: four accounts by officers of the Imperial German Navy | url = https://books.google.com/books?id=F-RxAAAAMAAJ | year = 2000 | publisher = National Historical Institute | isbn = 9789715381406 | ref = harv }}. * {{citation |last=Wolff |first=Leon |title=Little Brown Brother: How the United States Purchased and Pacified the Philippine Islands at the Century's Turn |url=https://books.google.com/books?id=hHzvx94oiUgC |year=1961 |publisher=Wolff Productions |isbn=978-1-58288-209-3 }}. {{refend}} == ہور پڑھیاں == {{Library resources box}} {{refbegin|2}} * {{Cite journal|jstor=2507259|title=The Propaganda Activities of the Cuban Junta in Precipitating the Spanish-American War, 1895–1898|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1939-08_19_3/page/286|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=19|issue=3|pages=286–305|last1=Auxier|first1=George W.|year=1939|doi=10.2307/2507259}} * Auxier, George W. "The Cuban question as reflected in the editorial columns of Middle Western newspapers (1895–1898)" (PhD dissertation, Ohio State University, 1938) [https://etd.ohiolink.edu/!etd.send_file?accession=osu148527637822284&disposition=inline complete text online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430181845/https://etd.ohiolink.edu/!etd.send_file?accession=osu148527637822284&disposition=inline |date=2018-04-30 }} * Barnes, Mar. ''The Spanish–American War and Philippine Insurrection, 1898–1902: An Annotated Bibliography'' (Routledge Research Guides to American Military Studies) (2010) * Benton, Elbert Jay. ''Internationa l law and diplomacy of the Spanish–American war'' (Johns Hopkins UP, 1908) [https://archive.org/details/cu31924020399808 online free] * Berner, Brad K. ''The Spanish–American War: A Historical Dictionary'' (Scarecrow Press, 1998). * Berner, Brad K., ed. ''The Spanish–American War: A Documentary History with Commentaries'' (2016), 289pp; includes primary sources * Bradford, James C. ed., ''Crucible of Empire: The Spanish–American War and Its Aftermath'' (1993), essays on diplomacy, naval and military operations, and historiography. * Cirillo, Vincent J. ''Bullets and Bacilli: The Spanish–American War and Military Medicine'' (2004) * {{Cite journal|jstor=2510074|title=Cuban Revisionist Interpretations of Cuba's Struggle for Independence|url=https://archive.org/details/sim_hispanic-american-historical-review_1963-08_43_3/page/395|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=43|issue=3|pages=395–404|last1=Corbitt|first1=Duvon C.|year=1963|doi=10.2307/2510074}} * Cosmas, Graham A. ''An Army for Empire: The United States Army and the Spanish–American War'' (1971), organizational issues * Crapol, Edward P. "Coming to Terms with Empire: The Historiography of Late-Nineteenth-Century American Foreign Relations," ''Diplomatic History'' 16 (Fall 1992): 573–97; * Cull, N. J., Culbert, D., Welch, D. ''Propaganda and Mass Persuasion: A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present.'' "Spanish–American War". (2003). 378–379. * {{citation|last=Daley|first=L.|contribution=Canosa in the Cuba of 1898|title=Los últimos días del comienzo: Ensayos sobre la guerra|editor1-first=B. E.|editor-last=Aguirre|editor2-first=E.|editor2-last=Espina|publisher=RiL Editores|year=2000|location=Santiago de Chile|isbn=978-956-284-115-3}} * DeSantis, Hugh. "The Imperialist Impulse and American Innocence, 1865–1900," in Gerald K. Haines and J. Samuel Walker, eds., ''American Foreign Relations: A Historiographical Review'' (1981), pp.&nbsp;65–90 * {{cite web | author = Dirks, Tim | url = http://www.filmsite.org/warfilms.html | title = War and Anti-War Films | work = The Greatest Films | accessdate = November 9, 2005 }} * Dobson, John M. ''Reticent Expansionism: The Foreign Policy of William McKinley.'' (1988). * Feuer, A. B. ''The Spanish–American War at Sea: Naval Action in the Atlantic'' (1995) [https://www.questia.com/read/6830920?title=The%20Spanish-American%20War%20at%20Sea%3a%20Naval%20Action%20in%20the%20Atlantic online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525173444/https://www.questia.com/read/6830920?title=The%20Spanish-American%20War%20at%20Sea%3a%20Naval%20Action%20in%20the%20Atlantic |date=2012-05-25 }} * {{Cite journal|jstor=1861842|title=American Imperialism: The Worst Chapter in Almost Any Book|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1978-06_83_3/page/644|journal=The American Historical Review|volume=83|issue=3|pages=644–668|last1=Field|first1=James A.|year=1978|doi=10.2307/1861842}} * Flack, H.E. ''Spanish–American diplomatic relations preceding the war of 1898'' (Johns Hopkins UP, 1906) [https://archive.org/details/spanishamerican00flacgoog online free] * [[Philip Foner|Foner, Philip]], ''The Spanish–Cuban–American War and the Birth of American Imperialism, 1895–1902'' (1972), A Marxist interpretation * Freidel, Frank. ''The Splendid Little War'' (1958), well illustrated narrative by scholar {{ISBN|0-7394-2342-8}} * Fry, Joseph A. "From Open Door to World Systems: Economic Interpretations of Late-Nineteenth-Century American Foreign Relations," ''Pacific Historical Review'' 65 (May 1996): 277–303 * Fry, Joseph A. "William McKinley and the Coming of the Spanish–American War: A Study of the Besmirching and Redemption of an Historical Image," ''Diplomatic History'' 3 (Winter 1979): 77–97 * Funston, Frederick. ''Memoirs of Two Wars, Cuba and Philippine Experiences''. New York: Charles Scribner's Sons, 1911 [https://archive.org/details/cu31924023511375 <!-- quote=inauthor:funston. --> online edition] * Gould, Lewis. ''The Spanish–American War and President McKinley'' (1980) [https://www.amazon.com/dp/0700602275 excerpt and text search] * Grenville, John A. S. and George Berkeley Young. ''Politics, Strategy, and American Diplomacy: Studies in Foreign Policy, 1873–1917'' (1966) pp 239–66 on "The breakdown of neutrality: McKinley goes to war with Spain" * Hamilton, Richard. ''President McKinley, War, and Empire'' (2006). * {{cite book|last=Hard|first=Curtis V.|editor-last=Ferrell|editor-first=Robert H.|editor-link=Robert Hugh Ferrell|title=Banners in the Air: The Eighth Ohio Volunteers and the Spanish–American War|url=https://archive.org/details/bannersinair00hard|year=1988|publisher=Kent State University Press|lccn=88012033|isbn=978-0-87338-367-7}} * Harrington, Peter, and Frederic A. Sharf. "A Splendid Little War." The Spanish–American War, 1898. The Artists' Perspective. London: Greenhill, 1998. * {{Cite journal|jstor=1898467|title=The Anti-Imperialist Movement in the United States, 1898–1900|journal=The Mississippi Valley Historical Review|volume=22|issue=2|pages=211–230|last1=Harrington|first1=Fred H.|year=1935|doi=10.2307/1898467}} * Herring, George C. ''From Colony to Superpower: US Foreign Relations Since 1776'' (2008), the latest survey * Hoganson, Kristin. ''Fighting For American Manhood: How Gender Politics Provoked the Spanish–American and Philippine–American Wars'' (1998) * {{citation | last1 = Holbo | first1 = Paul S. | year = 1967 | title = Presidential Leadership in Foreign Affairs: William McKinley and the Turpie-Foraker Amendment | journal = The American Historical Review | volume = 72 | issue = 4| pages = 1321–1335 | jstor = 1847795 | doi = 10.2307/1847795 | postscript = .}} * Keller, Allan. ''The Spanish–American War: A Compact History'' (1969) * Killblane, Richard E., "Assault on San Juan Hill," ''Military History'', June 1998, Vol. 15, Issue 2. * [[Walter LaFeber|LaFeber, Walter]], ''The New Empire: An Interpretation of American Expansion, 1865–1898'' (1963) * Leeke, Jim. ''Manila and Santiago: The New Steel Navy in the Spanish–American War'' (2009) * Linderman, Gerald F. ''The Mirror of War: American Society and the Spanish–American War'' (1974), domestic aspects * Maass, Matthias. "When Communication Fails: Spanish–American Crisis Diplomacy 1898," ''Amerikastudien,'' 2007, Vol. 52 Issue 4, pp 481–493 * May, Ernest. ''Imperial Democracy: The Emergence of America as a Great Power'' (1961) * McCartney, Paul T. ''American National Identity, the War of 1898, and the Rise of American Imperialism'' (2006) * {{citation|last=McCook|first=Henry Christopher|title=The Martial Graves of Our Fallen Heroes in Santiago de Cuba|publisher=G. W. Jacobs & Co.|year=1899}} * Mellander, Gustavo A.(1971) The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years. Daville, Ill.: Interstate Publishers. {{OCLC|138568}}. * Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). Charles Edward Magoon: The Panama Years. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. {{ISBN|1-56328-155-4}}. {{OCLC|42970390}}. * {{cite book|last=Miles|first=Nelson Appleton|title=Harper's Pictorial History of the War with Spain;|url=https://books.google.com/books?id=iJ85uAAACAAJ|year=2012|publisher=HardPress|isbn=978-1-290-02902-5}} * Miller, Richard H. ed., American Imperialism in 1898: The Quest for National Fulfillment (1970) * Millis, Walter. ''The Martial Spirit: A Study of Our War with Spain'' (1931) * Morgan, H. Wayne., ''America's Road to Empire: The War with Spain and Overseas Expansion'' (1965) * Muller y Tejeiro, Jose. Combates y Capitulacion de Santiago de Cuba. Marques, Madrid:1898. 208 p. English translation by US Navy Dept. * O'Toole, G. J. A. ''The Spanish War: An American Epic—1898'' (1984) * {{Cite journal|jstor=494551|title=United States Intervention in Cuba, 1898: Interpretations of the Spanish-American-Cuban-Filipino War|url=https://archive.org/details/sim_history-teacher_1996-05_29_3/page/341|journal=The History Teacher|volume=29|issue=3|pages=341–361|last1=Paterson|first1=Thomas G.|year=1996|doi=10.2307/494551}} * {{citation | last1 = Pérez | first1 = Jr. Louis A. | year = 1989 | title = The Meaning of the Maine: Causation and the Historiography of the Spanish–American War | url = | journal = The Pacific Historical Review | volume = 58 | issue = 3 | pages = 293–322 | postscript = . | doi = 10.2307/3640268 | jstor = 3640268}} * Pérez Jr. Louis A. ''The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography'' University of North Carolina Press, 1998 * Smith, Ephraim K. "William McKinley's Enduring Legacy: The Historiographical Debate on the Taking of the Philippine Islands," in James C. Bradford, ed., ''Crucible of Empire: The Spanish–American War and Its Aftermath'' (1993), pp.&nbsp;205–49 * {{cite journal|jstor=2506353|title=American Business and the Spanish–American War|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1934-05_14_2/page/163|last=Pratt|first=Julius W.|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=14|issue=2| date=May 1934 |pages=163–201|publisher=Duke University Press|doi=10.2307/2506353|ref=harv}} * Pratt, Julius W. ''The Expansionists of 1898'' (1936) * Schoonover, Thomas. ''Uncle Sam's War of 1898 and the Origins of Globalization.'' (2003) * Smith, Joseph. ''The Spanish–American War: Conflict in the Caribbean and the Pacific'' (1994) * Stewart, Richard W. [http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ch15.htm "Emergence to World Power 1898–1902" Ch. 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608041121/http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ch15.htm |date=2010-06-08 }}, in [http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ "American Military History, Volume I: The United States Army and the Forging of a Nation, 1775–1917"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227060017/http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ |date=2011-12-27 }}, Center of Military History, United States Army. (2004), official US Army textbook * Tone, John Lawrence. ''War and Genocide in Cuba, 1895–1898'' (2006) * US War Dept. ''Military Notes on Cuba''. 2 vols. Washington, DC: GPO, 1898. [https://archive.org/details/bub_gb_S8V1mebWwUwC <!-- quote=intitle:Military intitle:Notes intitle:on intitle:Cuba. --> online edition] * US Army Center for Military History, [[s:American Volunteer Forces in The War With Spain|Adjutant General's Office Statistical Exhibit of Strength of Volunteer Forces Called into Service During the War With Spain]]; with Losses From All Causes. US Army Center for Military History, Washington: Government Printing Office, 1899. * Wheeler, Joseph. ''The Santiago Campaign, 1898.'' (1898). [https://archive.org/details/santiagocampaig00wheegoog <!-- quote=intitle:Santiago intitle:Campaign intitle:1898. --> online edition] * [[Fareed Zakaria|Zakaria, Fareed]], ''From Wealth to Power: The Unusual Origins of America's World Role'' (1998) {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [http://edsitement.neh.gov/lesson-plan/spanish-american-war EDSITEment تو‏ں ہسپانوی امریکی جنگ دا سبق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216083623/http://edsitement.neh.gov/lesson-plan/spanish-american-war |date=2014-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20100206001545/http://www.forloveofliberty.net/wars/spanish-american-war امریکا دے سیاہ محب وطن۔ ہسپانوی امریکی جنگ] * [http://www.spanamwar.com/ ہسپانوی - امریکی جنگ صد سالہ] * [http://www.taiwanadvice.com/csovtrust.htm کیوبا سوال تے کیوبا د‏‏ی خودمختاری اُتے الجھن دے نکات] * ہسپانوی -امریکی جنگ وچ ریاست دے انفرادی کردار: [https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/spanish-american-war-georgia جارجیا] ، [https://web.archive.org/web/20050121101741/http://www.sos.state.il.us/departments/archives/spanam.html الینوائے] ، [https://web.archive.org/web/20110226021741/http://www.paspanishamericanwar.com/ پنسلوانیا] * [https://web.archive.org/web/20130722111519/http://ssawv.org/ بیٹے ہسپانوی امریکی جنگ دے سابق فوجیاں] * [http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard/spaniard.htm 'ڈاگوس' تو‏ں 'نروی اسپینارڈز' تک ، 'امریکی سپاہی' اپنے مخالفین دے خیالات ، 1898 دے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501194159/http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard%2Fspaniard.htm |date=2011-05-01 }} ذریعے البرٹ نوفی * [http://americanhistory.si.edu/ امریکی تریخ دے قومی عجائب گھر دے] [http://americanhistory.si.edu/militaryhistory/printable/section.asp?id=7 اقتباست] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20090530113246/http://americanhistory.si.edu/militaryhistory/printable/section.asp?id=7 |date=2009-05-30 }} ۔ * {{یوٹیوب|mBfh7lop880|Reenactment of Spanish–American War (video)}} * [http://www.spanamwar.com/reenct.htm ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی تنظیم نو دے گروپ] * [https://web.archive.org/web/20061015214308/http://de.geocities.com/hispanofilipino/Articles/Estadisticas03.htm دتی امریکن خطر - ہسپانوی امریکی جنگ تے ڈین کارلن دے ذریعہ فلپائنی بغاوت دا اک امتحان] === میڈیا === * [https://www.loc.gov/exhibits/treasures/trm121.html ولیم گیلکنز لائبریری آف کانگریس اُتے پرنٹس دیندی نيں] * Images of Florida and the War for Cuban Independence, 1898 فلوریڈا دے سرکاری دستاویزات تو‏ں ( [https://web.archive.org/web/20040617205348/http://www.floridamemory.com/OnlineClassroom/PhotoAlbum/s-a_war.cfm اصل] تو‏ں 2010-05-01 نو‏‏ں محفوظ شدہ دستاویزات) * [http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-ANC.htm جنگ وچ آرمی نرس کور د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116042952/http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-ANC.htm |date=2010-11-16 }} * ریاستہائے متحدہ امریکا دے آرمی سینٹر آف ملٹری ہسٹری وچ [http://www.history.army.mil/documents/spanam/ws-art.htm اسپین دے نال جنگ تو‏ں متعلق فن تے تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105032555/http://www.history.army.mil/documents/spanam/ws-art.htm |date=2010-11-05 }} * کیلیفیریا ، کیلیفورنیا ڈیجیٹل لائبریری دے ذریعہ [http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/browse/keyword/%22Spanish-American+war%22 ہسپانوی – امریکی جنگ دے فوٹو گرافی دا مجموعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924233906/http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/browse/keyword/%22Spanish-American+war%22 |date=2010-09-24 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/sawhtml/sawhome.html موشن پکچرز وچ ہسپانوی – امریکی جنگ — امریکی لائبریری آف کانگریس] * [https://web.archive.org/web/20160202014921/http://www.lib.usf.edu/ یونیورسٹی آف ساؤتھ فلوریڈا] [https://web.archive.org/web/20160202014921/http://www.lib.usf.edu/ وچ ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی تصاویر دے ویہمن مجموعہ] * [https://web.archive.org/web/20160202014921/http://www.lib.usf.edu/ جنوبی فلوریڈا یونیورسٹی] وچ [http://digital.lib.usf.edu/?e6 برادران اسپیشین – امریکی جنگ کيت‏ی تصاویر] === حوالہ مواد === * [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/FRUS.FRUS1898 ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ خارجہ ، ریاستہائے متحدہ ''کے خارجہ تعلقات تو‏ں متعلق کاغذات ، صدر دے سالانہ پیغام دے نال 5 دسمبر 1898 نو‏‏ں کانگریس نو‏‏ں منتقل کيتا گیا''] ۔ &nbsp; 558–1085۔ * [http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85054468/1898-04-19/ed-1/seq-1/ 19 اپریل 1898 وچ کانگریس د‏‏ی مشترکہ قرارداد قرارداد ، نقطہ 4 ٹیلر ترمیم اے ] * [http://atlantic-cable.com/Cables/1888Santiago-Guantanamo/index.htm امریکی سگنل کارپس کیوبا تو‏ں آسیہ ٹیلی گراف د‏‏ی کیبلز نو‏‏ں کٹنے تے موڑنے دا آپریشن] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/spanishwar/ ہسپانوی امریکی جنگ دے ل Congress لائبریری کانگریس] * [http://www.history.army.mil/books/AMH/AMH-15.htm ورلڈ پاور، 1898–1902 دے لئی خروج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812101905/http://www.history.army.mil/books/AMH/AMH-15.htm |date=2010-08-12 }} (Matloff د‏‏ی امریکی فوجی تریخ د‏‏ی اشاعت تو‏ں اک اقتباس ملٹری ہسٹری دے امریکی فوج سینٹر ) * [http://www.history.army.mil/documents/spanam/BSSJH/BS-SJH.htm سان جوآن ہل پہ بھینس سولجر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803014319/http://www.history.army.mil/documents/spanam/BSSJH/BS-SJH.htm |date=2010-08-03 }} * چارلس ہینڈرکس دے ذریعہ [http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-SpARmy.htm ہسپانوی فوج اُتے اثرات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612073046/http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-SpARmy.htm |date=2010-06-12 }} * [http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-Prshg.htm کیوبا وچ بلیک جیک۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812072213/http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-Prshg.htm |date=2010-08-12 }} کیون ہیمل کیذریعہ ہسپانوی War امریکی جنگ وچ جنرل جان جے پرشینگ د‏‏ی خدمات * [https://www.loc.gov/rr/hispanic/1898/index.html 1898 د‏‏ی دنیا: ہسپانوی – امریکی جنگ Congress لائبریری آف کانگریس ھسپانوی ڈویژن] * لنکن کشنگ [http://www.zpub.com/cpp/saw.html کیذریعہ ہسپانوی – امریکی جنگ 1898–1998 دا صد سالہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011006181638/http://www.zpub.com/cpp/saw.html |date=2001-10-06 }} * ایڈورسٹ اگسٹس جانسٹن دے ذریعہ [https://archive.is/20121205093426/http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-14388 ''، ہسپانوی امریکی جنگ وچ نیگرو فوجیاں د‏‏ی دلچسپی تے ہور دلچسپ اشیا کی''] [http://texashistory.unt.edu/ تریخ] ، 1899 وچ شائع ہوئی ، جس د‏‏ی میزبانی [http://texashistory.unt.edu/ پورٹل ٹو ٹیکساس ہسٹری وچ دتی گئی سی۔] * [http://forum.stirpes.net/modern-contemporary-history/2576-memoriam-heroes-cuba-phillipines.html 98 د‏‏ی جنگ (ہسپانوی – امریکی جنگ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081102013535/http://forum.stirpes.net/modern-contemporary-history/2576-memoriam-heroes-cuba-phillipines.html |date=2008-11-02 }} ہسپانوی نژاد امریکی بولی (انگریزی وچ )۔ * [http://www.dmna.state.ny.us/historic/reghist/spanAm/spanAm_indexToNY.htm ہسپانوی War امریکی جنگ 1898 وچ نیویارک تو‏ں ناں انڈیکس] * [http://www.kbismarck.com/1898.html 1898: ایل اوکاسو ڈی انہاں امپیریو] - ہسپانوی امریکی جنگ دے دوران بحری آپریشناں دے بارے وچ ہسپانوی وچ مضمون۔ * [https://web.archive.org/web/20180626192332/http://sos.ga.gov/archives/ جارجیہ آرکائیوز] تو‏ں [https://web.archive.org/web/20110511153444/http://content.sos.state.ga.us/cdm4/swc.php ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی خدمت دے خلاصے والے کارڈز] ۔ * [https://web.archive.org/web/20130120065532/http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p16635coll16/id/3444 ہسپانوی – امریکی جنگ دے سابق فوجیاں دے سروے] ، امریکی فوج دے ہیریٹیج اینڈ ایجوکیشن سینٹر ، کارلس ، پنسلوانیا وچ رکھی امدادی تصاویر ، ڈائریاں ، ذا‏تی دستاویزات د‏‏ی لسٹ د‏‏ی تلاش === اخبارات === * [https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/0424.html#article "اسپین وچ نجی استعمال کرنے والےآں دا استعمال؛ اک سرکاری فرمان نے اعلان کيتا اے کہ اوہ اس حق نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی پرعزم نيں"] (ہیڈ لائن ، ''[[نیو یارک ٹائمز|دی نیویارک ٹائمز]]'' ، 24 اپریل 1898) {{Navboxes|list={{American conflicts}} {{Spanish Empire}} {{Great power diplomacy}} {{Philippines topics}} {{Conflicts in the Philippines}} {{Cuba topics}} {{United States intervention in Latin America}} {{Rough Riders}} {{US history}} {{United States topics}} }} {{Authority control}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:فلپائن دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہانگ کانگ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:کیوبا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہسپانوی غرب الہند]] [[گٹھ:ہسپانوی شرق الہند]] [[گٹھ:ہسپانیہ ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:فلپائن ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:ہسپانیہ د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:تریخ ریاستہائے متحدہ (1865–1918)]] [[گٹھ:کیوبا ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:1898ء دے تنازعات]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ 1898ء]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1890ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ہسپانوی امریکی جنگ]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] 1fjizxk5qh2q2r9nz87pueqoia3ueu6 0 92738 712330 679334 2026-10-04T10:53:34Z 400 شہزادہ پاک 45333 712330 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = University of Gujrat | native_name = University of Gujrat | other_name = | image = UOG.jpg | image_upright = | image_size = 200px | image_alt = | caption = | latin_name = | motto = A World Class University | motto_lang = | mottoeng = | established = {{Start date and age|2004}} | type = سرکاری | parent = | accreditation = {{ubl|[[Higher Education Commission (Pakistan)|Higher Education Commission]]<ref name=uniRank/>|[[Pakistan Engineering Council]]|[[Pakistan Council for Architects and Town Planners]]}} | chancellor = [[Governor of Punjab, Pakistan|Governor of the Punjab]] | president = | vice-president = | superintendent = | vice_chancellor = Mushahid Anwar<ref>{{cite web |url=http://uog.edu.pk/en/university/core-team-members |title=Core Team Members |publisher=University of Gujrat}}</ref> | provost = | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = 25000+ (73.3% female, 0.17% foreign nationals) | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | city = [[گجرات، پنجاب]] | country = پاکستان | coordinates ={{coord|32|38|29.55|N|74|9|55.58|E|display=inline,title}} | campus = HH Campus, {{cvt|368|acre}} | former_names = | language = | free_label = | free = | colours = | colors = | sports = | athletics = | nickname = '''UOG''' | mascot = Hayatian, Uogian | website = {{URL|uog.edu.pk}} | footnotes = |الإسم=جامعہ گجرات}} '''گجرات یونیورسٹی''' (University of Gujrat)، [[پنجاب، پاکستان]] دے [[ضلع گجرات]] وچ قائم اک سرکاری [[یونیورسٹی]] اے۔ ایہ فروری 2004ء وچ بݨائی گئی سی۔ گجرات یونیورسٹی ہائیر ایجوکیشن کمیشن تے پاکستان انجنیئرنگ کونسل دی طرفوں اک تسلیم شدہ یونیورسٹی اے۔ ایہدے دو کیمپس نیں۔ == تاریخ == گجرات یونیورسٹی دی تاریخ دی بنیاد 1949ء وچ کیدار ناتھ حویلی وچ قائم اک کالج توں شُروع ہوئی اے۔ پراݨی حویلی دی عظمت ہُݨ وی برقرار اے۔ پہلا کالج، جیہدا افتتاح فاطمہ جناح نے کیتا سی، ابتدائی طور تے خواتین دا کالج سی، جیہی پہلی پرِنسپل بیگم ثریا سلیم سی۔ کیدار ناتھ حویلی گجرات دے اک ہندو مجسٹریٹ لالا کیدار ناتھ نے 1905ء وچ 4 کنال 19 مرلے دے رقبے اُتے حویلی بݨوائی سی جیہدے 25 کمرے سن۔ کالج 1952ء وچ محکمہ تعلیم دے زیر انتظام آیا۔ 2004ء وچ باضابطہ طور تے حافظ محمد حیات دی عطیہ کردہ زمین اُتے گجرات یونیورسٹی دا قیام عمل وچ آیا۔ اوس وقت دے وزیر تعلیم عمران مسعود نے کالج دا نام گورنمنٹ فاطمہ جناح کالج برائے خواتین رکھ دِتا تے کالج نوں گجرات یونیورسٹی وچ شامل کر دِتا۔ 2006ء وچ پنجاب حکومت نے کیدار ناتھ حویلی نوں گجرات یونیورسٹی دا پہلا کیمپس قرار دِتا۔ جولائی 2007ء وچ یونیورسٹی نوں حافظ حیات پنڈ وچ تعمیر نویں کیمپس وچ منتقل کردِتا گیا۔ == ٹرانسپورٹ سسٹم == گجرات یونیورسٹی دا ٹرانسپورٹیشن سروس دا نظام پاکستان بَھر وچ اک بہترین نظام اے۔ ایہدے رُوٹ آلے دوالے دے سارے صنعتی شہراں تے قصبیاں نوں جاندے نیں، جیہناں وچ [[سیالکوٹ]]، [[ڈسکا]]، [[گجرانوالا]]، [[گجرات، پنجاب|گجرات]]، [[کھاریاں]]، [[بھگوال، گجرات|بھگوال]]، [[لالا موسا]]، [[ڈِنگا]]، [[سرائے عالمگیر]]، [[بھمبر]]، صبور، کوٹلہ ارباب، [[علی پور چٹھا]]، [[جہلم]]، [[وزیر آباد]]، [[منڈی بہاؤالدین]] شامل نیں۔ == فیکلٹیز == *فیکلٹی آف آرٹس *کمپیوٹنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی<ref name=uniRank/> *انجنیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی *مینجمنٹ اینڈ ایڈمنسٹریٹو سائنسز *فیکلٹی آف سائنس *سوشل سائنسز<ref name=uniRank/> *سکول آف آرٹ اینڈ آرکیٹیکچر<ref name=uniRank/> *میڈیکل کالج == کیمپس == گجرات یونیورسٹی دے دو کیمپس نیں: * حافظ حیات کیمپس (مرکزی کیمپس) * منڈی بہاولدین کیمپس == ہور دیکھو == * [[گجرات یونیورسٹی، احمدآباد]] == حوالے == <small>{{حوالے|2}}</small> [[گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:ضلع گجرات]] 3ls69c2vd6kxozmy9ge7k4vg9j6712t 0 95078 712329 711531 2026-10-04T10:26:25Z ~2026-53330-20 45339 712329 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #000000; float: left; clear: right; margin-left: 2em; margin-bottom: 0.9em; background: #FFFFF0; width: 305px" | style="background:#006400" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=white>یونیورسٹی صحتی علوم لہور''' |- | style="background:white" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="3" color=#006400>University of Health Sciences, Lahore<font>''' |- align="center" |- |[[دیس]] : || [[پاکستان]] |- |[[صوبا]] : || [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] [[File:Flag of Punjab.svg|30px]] |- |بݨݨ ورھا : || 2002 |- |قِسم : || سرکاری |- |مرکزی کیمپس : || [[لہور]] |- |کُل کیمپس : || |- |[[چانسلر]] : || [[گورنر پاکستانی پنجاب|گورنر پنجاب]] |- |[[چانسلر|وائس چانسلر]] : || |- |[[پڑھیار]] [[گݨتی]] : || |- |[[ویب سائیٹ]] : || [https://www.uhs.edu.pk ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی] |- |} '''ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور''' [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] دے شہر [[لہور]] وچ اک سرکاری میڈیکل [[یونیورسٹی]] اے ۔ ایہ یونیورسٹی اکتوبر 2002 وچ بݨی سی ۔ == ہور دیکھو == * [[ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور]] * [[فاطما جناح میڈیکل یونیورسٹی]] * [[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]] * [[راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی]] * [[نشتر میڈیکل یونیورسٹی]] * [[فیصل آباد میڈیکل یونیورسٹی]] * [[قائد اعظم میڈیکل کالج]] [[گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:پنجاب دیاں میڈیکل یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:پنجاب دے میڈیکل کالج تے میڈیکل یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:یونیورسٹیاں]] 79lxyzqig5xit0sq9o8thh3v9i6y955 0 102005 712321 699399 2026-10-04T00:08:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712321 wikitext text/x-wiki {{Infobox cinema market | name = یوکرائن دا سنیما | image = Ukraine film clapperboard.svg | image_size = | alt = | caption = | screens = 2,332 (2011)<ref name=screens_uis>{{cite web|title=Table 8: Cinema Infrastructure – Capacity|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=5542|publisher=UNESCO Institute for Statistics|access-date=5 November 2013}}</ref> | screens_per_capita = 5.6 ہر 100،000 (2011)<ref name=screens_uis /> | distributors = {{br separated entries|[[B And H]] 20.0%|[[جیمنی فلم]] 11.0%|[[کنومینیا]] 7.0%}}<ref name=distributors_uis>{{cite web|title=Table 6: Share of Top 3 distributors (Excel)|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/ReportFolders/reportFolders.aspx|publisher=UNESCO Institute for Statistics|access-date=5 November 2013}}</ref> | produced_year = 2009 | produced_ref = <ref name=production_uis>{{cite web|title=Table 1: Feature Film Production – Genre/Method of Shooting|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=5545|publisher=UNESCO Institute for Statistics|access-date=5 November 2013}}</ref> | produced_total = | produced_fictional = 10 | produced_animated = 2 | produced_documentary = 7 | admissions_year = 2018 | admissions_ref = <ref name=adm_gross_uis>{{cite web|title=Table 11: Exhibition – Admissions & Gross Box Office (GBO)|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=5538|publisher=UNESCO Institute for Statistics|access-date=5 November 2013}}</ref> | admissions_total = 14,995,200 | admissions_national = 448,400 (3.0%) | box_office_year = 2011 | box_office_ref = <ref name=adm_gross_uis /> | box_office_total = [[Ukrainian hryvnia|UAH]] {{Format price|345268900}} (~€10.6 million) | box_office_national = UAH {{Format price|4620400}} (~€142,000) (1.3%) }} [[یوکرائن]] دا [[سنیما]] د‏‏ی تریخ اُتے بہت وڈا اثر رہیا ا‏‏ے۔ یوکرائن دے ممتاز [[ہدایت کاراں]] وچ [[اولیکسندر دوزینکو]] ، [[جیگا ورٹوف]] تے [[سیرھی پارادزانوف]] شامل نيں۔ [[سوویت مونٹیج تھیوری]] دا علمبردار تے [[دوزینکو فلمی اسٹوڈیوز]] دے بانی ہونے دے نال نال ، دوزینکو نو‏‏ں اکثر سوویت فلماں دے ابتدائی فلم سازاں وچو‏ں اک دے طور اُتے وی پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1927 وچ ، [[زیگا ورٹوف]] [[ماسکو]] تو‏ں [[یوکرین]] منتقل ہوگئی۔ فلمی اسٹوڈیو [[VUFKU]] وچ انہاں نے متعدد اونٹھ گارڈ دستاویزی فلماں بناواں ، انہاں وچ گیارہويں سال ، [[اک فلم کیمرہ والا انسان]] تے یوکرائن د‏‏ی پہلی دستاویزی آوازی فلم [[جوش و جذبے]] [[(ڈانباس دا سمفنی)]]۔ پیراڈزانوف اک آرمینی فلمی ہدایتکار تے فنکار سن جنہاں نے یوکرائن ، آرمینیائی تے [[جارجیائی]] سنیما وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے اپنا اپنا سنیماٹک انداز ، [[یوکرائن دا شاعرانہ سنیما]] ایجاد کيتا ، [6] جوسوشلسٹ حقیقت پسندی دے رہنما اصولاں دے نال مکمل طور اُتے قدم تو‏ں باہر سی۔ دوسرے اہ‏م ہدایت کاراں وچ کیرا موراتووا ، لاریسا شیپٹکو ، سیرھی بونڈرچوک ، لیونڈ بائکوف ، یوری الیانکو ، لیونڈ اوسیکا ، ویاسلاو کرسٹوفویچ ، رومن بالیان ، سیرگی ماسلوبیچیکو ، ایہور پوڈولچاک تے مرینہ وروڈا شامل نيں۔ متعدد یوکرائنی اداکاراں نے بین الاقوامی شہرت تے تنقیدی کامیابی حاصل کيتی اے ، جنہاں وچ ورا خولوڈنا ، بوہدان اسٹوپکا ، سرگئی ماکوسٹسکی ، مائک مزورکی ، نٹالی ووڈ ، ڈینی د‏‏ی ، جیک توازن ، میلا جووویچ ، اولگا کوریلینکو تے میلا کونس شامل نيں۔ یوکرین تو‏ں آنے والے تارکین وطن سرج گینس برگ ، لیونارڈ نیموئے ، ویرا فارمیگا تے تیسا فارماگا ، دادا دادی - اسٹیون اسپیلبرگ ، ڈسٹن ہافمین ، سلویسٹر اسٹالون ، کرک ڈگلس ، لیونارڈو ڈیکریو ، ونونا رائڈر ، ہووپی گولڈبرگ ، لینارڈو کریتزوک تے لینارٹو کِریٹوزک ، ، وہم پرست ڈیوڈ کاپر فیلڈ ، متحرک بل ٹائٹلہ۔ اہ‏م تے کامیاب پروڈکشناں د‏‏ی تریخ دے باوجود ، صنعت نو‏‏ں اپنی شناخت تے روسی تے یورپی اثر و رسوخ د‏‏ی سطح دے بارے وچ اکثر بحث و مباحثہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ []] یوکرائنی پروڈیوسر بین الاقوامی شریک پروڈکشن وچ سرگرم نيں ، جدو‏ں کہ یوکرائنی اداکار ، ہدایتکار تے عملہ باقاعدگی تو‏ں روسی (اور سابق سوویت) فلماں وچ پیش ہُندا ا‏‏ے۔ کامیاب فلماں یوکرائنی لوکاں ، کہانیاں یا واقعات اُتے مبنی نيں ، جنہاں وچ بیٹلسپ پوٹمکن ، مین وِ مووی کیمرہ ، تے سب کچھ روشن ا‏‏ے۔ یوکرائنی اسٹیٹ فلم ایجنسی نیشنل اولیکسینڈر دوزینکو فلم سنٹر د‏‏ی ملکیت رکھدی اے ، فلم د‏‏ی کاپی کرنے والی لیبارٹری تے محفوظ شدہ دستاویز ، تے اوڈیسا بین الاقوامی فلمی میلے د‏‏ی میزبانی وچ حصہ لے رہی ا‏‏ے۔ اک ہور تہوار ، کیوڈ وچ مولودسٹ ، یوکرین وچ منعقد ہونے والا واحد ایف آئی اے پی ایف د‏‏ی منظوری حاصل بین الاقوامی فلمی میلہ ا‏‏ے۔ مسابقتی پروگرام وچ پوری دنیا تو‏ں طلباء د‏‏ی فلماں ، پہلی شارٹ فلم ، تے پہلی مکمل خصوصیت فلماں دے حصے نيں۔ ایہ اکتوبر وچ ہر سال ہُندا ا‏‏ے۔ == یوکرائن وچ سنیما د‏‏ی تریخ == اوڈیشہ فلمی اسٹوڈیو دے علاقے وچ ، سینیما دا اک میوزیم اے ، جس وچ آپ عام طور اُتے سنیما د‏‏ی تریخ تے یوکرائنی سنیما د‏‏ی تریخ دے اک بوہت سارے دلچسپ حقائق دے بارے وچ معلومات حاصل کرسکدے نيں۔ ایتھ‏ے آپ سینما د‏‏ی ایجاد تو‏ں لے ک‏ے پوسٹ ماڈرن ، ڈیجیٹل تے ایوینٹ گارڈ تک تاریخی مواد تلاش کرسکدے نيں۔ === ٹکٹاں د‏‏ی فروخت دے ذریعہ یوکرائنی ایس ایس آر دیاں فلماں === {| class="wikitable sortable" |- ![[یوکرینی زبان]] title !! [[اردو|Urdu]] title !! Year !!Tickets sold ([[ملین]]s) |- | У бій ідуть лише «старі» || [[صرف اولڈ مین ہی لڑائی وچ جا رہے نيں]] || 1973 || 44.3 |- | Вдалечінь від батьківщини ||[[مادر وطن تو‏ں دور اے ]] || 1960 || 42.0 |- | Доля Марини || [[مرینا دا مقدر]] || 1954 || 37.9 |- | Подвиг розвідника || [[خفیہ ایجنٹ]] (1947 فلم)| || 1947 || 22.73 |} == حکومت تے سول ادارےآں دا تعلق == یوکرائن وچ سینما گھراں د‏‏ی مرکزی انتظامیہ یوکرائن د‏‏ی اسٹیٹ فلم ایجنسی ا‏‏ے۔ یوکرائن کلچرل فاؤنڈیشن دے نال مل ک‏ے ، ایہ یوکرائنی سنیما وچ سب تو‏ں وڈا سرمایہ کار اے تے سنہ 2019 تک انہاں وچو‏ں ہر ادارہ یوکرائنی فلماں د‏‏ی تیاری وچ تقریبا 500 ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری کر رہیا ا‏‏ے۔ == فلمی اسٹوڈیوز == [[فائل:Кіностудія Довженка.jpg| thumb | right | 250px | [[دوزینکو فلمی اسٹوڈیوز]] دا مرکزی دروازہ۔]] === ریاست د‏‏ی ملکیت === * [[دوزہینکو فلمی اسٹوڈیوز]] ([[کییف]]) * [[کییوونوکفیلم]] (کییف) * [[یوکرین دے قومی سینماٹک]] (کیوانوکفلم دا سابقہ ​​حصہ) (کییف) * [[اوڈیشہ فلم اسٹوڈیو]] ([[اوڈیسہ]]) * [[یوکرینما فیلم]] (کیوانوکفلم دا سابقہ ​​حصہ) (کییف) * یوکریٹیلفلم (کییف) * یلٹا فلم اسٹوڈیو <ref>[http://yaltafilm.com/ یلٹا فلم اسٹوڈیو د‏‏ی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117051141/http://yaltafilm.com/ |date=2021-01-17 }} lang lang in lang | ru}}</ref> ([[یلٹا]]) === نجی ملکیت === * انیما گراڈ (کییف) * فلم سروس ایلومینیٹر * Film.UA <ref>[http://film.ua/studio/index.php؟option=com_content&task=view&id=1192 Website.UA د‏‏ی ویب سائٹ] {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive.org /web/20111224164359/http://film.ua/studio/index.php؟option=com_content&task=view&id=1192 | تریخ = 2011-12-24}</ref> (کییف) * تازہ پیداوا‏‏ر * ہلیچینا-فلم فلم اسٹوڈیو ([[لیویو]]) * انٹر فیلم پروڈکشن اسٹوڈیو * کنوفابریکا * لنکڈ فلماں * اوڈیشہ انیمیشن اسٹوڈیو ([[اوڈیسہ]]) * پاناما گراں پری (کییف) * پیٹریاٹ فلم * پروٹو فلم (کییف) * اسٹار میڈیا * یلٹا - فلم فلم اسٹوڈیو <ref>[http://www.yaltafilm.ua/ یلٹا فلم د‏‏ی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803002550/http://www.yaltafilm.ua/ |date=2010-08-03 }} {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive.org/web/20100803002550/http: // www.yaltafilm.ua/ | date = 2010-08-03 lang} {{in lang | ru}}</ref> ([[یلٹا]]) == فلم د‏‏ی تقسیم == بی اینڈ ایچ فلم ڈسٹری بیوشن کمپنی یوکرائنی فلم ڈسٹری بیوٹر ا‏‏ے۔ ایہ [[والٹ ڈزنی پکچرز]] ، [[عالمگیر تصاویر]] ، [[پیراماؤنٹ پکچرز]] ، [[سونی پکچرز تفریح]]] ([[کولمبیا پکچرز]]) د‏‏ی فلماں دا مقامی تقسیم کار ا‏‏ے۔ <ref name="kinoprokat">[http://finance.tochka.net/ua/15019-kinoprokat-kto-privozit-filmy-v-ukrainu/ فلم د‏‏ی تقسیم: جو یوکرائن وچ فلماں لاندا اے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829210643/http://finance.tochka.net/ua/15019-kinoprokat-kto-privozit-filmy-v-ukrainu/ |date=2011-08-29 }} {{ویب آرکیو | url = https: // web.archive.org/web/20110829210643/http://finance.tochka.net/ua/15019-kinoprokat-kto-privozit-filmy-v-ukrainu/ | تریخ = 2011-08-29 lang} {lang لینگ وچ | برطانیہ}}</ref> یوکرائنی فلم ڈسٹری بیوشن (پہلے جیمنی یوکرین) [[20 واں صدی دے فاکس]] ([[فاکس سرچ لائٹ پکچرز]]] ، [[بلیو اسکائی اسٹوڈیوز]]) د‏‏ی مقامی تقسیم کار ا‏‏ے۔ <ref name="kinoprokat" /> کنیومینیا [[وارنر برادرز]] ([[نويں لائن سنیما]]) دے ذریعہ فلماں د‏‏ی مقامی تقسیم کار نيں۔ <ref name="kinoprokat" /> شارٹ فلماں ، میلہ جیتنے والے تے [[آرٹ فلم| آرٹ ہاؤس]] زیادہ تر آرتھوس ٹریفک دے ذریعہ تقسیم کیتے جاندے نيں۔ [http://www.arthousetraffic.com/eng/project/ آرٹ ہاؤس ٹریفک دے بارے وچ ] فنکاراں دے لئی جدید ترین ویب سائٹ دا ڈیٹا ویہہ سسٹم اے [https://web.archive.org/web/20180820221534/https://ukransfilmindustry.com/ یوکرائن فلم انڈسٹری فاؤنڈیشن] <ref name="آرت ہاؤس" /> == تہوار == [[File:OdFestival priz.jpg|thumb|right|250px|اوڈیشہ فلمی میلہ گراں پری]] * '' [[کییف بین الاقوامی فلمی میلہ "مولودسٹ"| مولودسٹ]] '' ، <ref>[http://www.molodist.com/ سرکاری ویب سائٹ]</ref> کییف دا بین الاقوامی فلم فیسٹیول ، [[کییف وچ ] منعقد ہويا]] (1970-) * '' [[کییف بین الاقوامی فلمی میلہ]] '' ، <ref>ite ite سائٹ ویب | url = http: //www.kievfilmfest.com/ua/ | عنوان = KIFF سرکاری ویب سائٹ | رسائی تریخ = 2011-12 -05 | محفوظ شدہ دستاویزات-یو آر ایل = https: //web.archive.org/web/20111128214441/http: //www.kievfilmfest.com/ua/ | محفوظ شدہ دستاویزات-تریخ = 2011-11-28 | url-status = مردہ} }</ref> کییف وچ منعقد (2009-) * '' [[کییف انٹرنیشنل شارٹ فلم فیسٹیول]] ، <ref>[http://www.kisff.org/ KISFF د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ]</ref> کییف وچ منعقد (2012-) * '' [[کینولوف]] '' ، [[لیویو]] (2006-) وچ منعقدہ * '' [[اوڈیشہ بین الاقوامی فلمی میلہ]] '' ، <ref>[http://www.oif.com.ua/ سرکاری ویب سائٹ] </ ریف> [[اوڈیشہ]] (2010-) وچ منعقدہ * '' متحرک فلمی میلہ "کروک" "" ، <ref>[http://www.krokfestival.com/ کروک سرکاری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205223947/http://krokfestival.com/ |date=2020-12-05 }}</ref> (1987) [[یوکرائن ایسوسی ایشن آف سینماٹوگرافر]] دے زیر اہتمام [[یوکرین]] تے [[روس]] وچ رکھن * '' [[پوکروف (فلمی میلہ)| پوکروف]] '' ، <ref>[http://pokrovkino.com/fLiveal.html پوکروف فلمی میلے د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ] {{ویب آرکیو | url = https: // ویب۔ محفوظ شدہ دستاویزات //web/20111208163402/http://www.pokrovkino.com/fLiveal.html | تریخ = 2011-12-08}}</ref> کییف وچ منعقدہ کرسچن آرتھوڈوکس سنیما دا بین الاقوامی میلہ * '' ودکریٹا نک (اوپن نائٹ) '' ، <ref>[http://opennight.netstyle.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080715092250/http://opennight.netstyle.com.ua/ |date=2008-07-15 }} {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive.org/web/20080715092250/http: //opennight.netstyle.com.ua/ | date = 2008-07-15}}</ref> یوکرائن د‏‏ی پہلی شارٹ فلماں دا میلہ ، کییف وچ (1997-) * '' خرکیو سائرن فلم فیسٹیول '' ، <ref>{{Cite web |title=Харьковская Сирень |url=http://sirenfest.net.ua/ |access-date=2021-03-05 |archive-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116202712/http://sirenfest.net.ua/ |dead-url=yes }}</ref> شارٹ فیچر فلماں دا بین الاقوامی میلہ ، [[خارکیو]] (2008-) وچ منعقدہ * '' [[وزٹ آرٹ]] '' ، <ref>[http://wiz-art.com.ua/en وزٹ آرٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905231025/http://wiz-art.com.ua/en |date=2011-09-05 }} {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive.org/web /20110905231025/http://wiz-art.com.ua/en | date = 2011-09-05}}</ref> بین الاقوامی شارٹ فلم فیسٹیول ، [[لیویو]] (2008-) وچ منعقد ہويا * '' VAU-Fest '' ، <ref>[http://vaufest.com.ua/؟lang=en VAU-Fest]</ref> بین الاقوامی ویڈیو آرٹ اینڈ شارٹ فلم فیسٹیول ، جس وچ یوکرینکا شہر وچ واقع اے کییو اوبلاست (2010-) * '' کنوفرنٹ '' ، <ref>[http://kinofront.upv.com.ua/ Kinofront] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214053006/http://kinofront.upv.com.ua/ |date=2011-12-14 }} {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive.org/web/20111214053006/http: // kinofront. upv.com.ua/ | date = 2011-12-14}}</ref> یوکرائنی زیڈ تے انڈی فلماں دا تہوار (2008-) * '' ڈوکیڈیز یو اے '' ، <ref>[http://docudays.org.ua/2010/en/ Docudays UA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125003204/http://www.docudays.org.ua/2010/en/ |date=2011-11-25 }} {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive.org/web/20111125003204/http : //www.docudays.org.ua/2010/en/ | date = 2011-11-25 Ukraine}</ref> یوکرائن دے آس پاس ٹریول پروگرام دے نال کییف وچ منعقدہ انسانی حقوق دے بین الاقوامی دستاویزی فلمی میلے (2003-) * '' رابطہ '' ، بین الاقوامی دستاویزی فلمی میلہ ، جو کییف وچ منعقد ہويا (2005–2007) * '' [[برڈینسک بین الاقوامی فلمی میلہ "گولڈن برجینٹائن"]]] '' ، <ref>[http://bmkf.com.ua/ بی ایم دے ایف دا سرکاری صفحہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214160331/http://bmkf.com.ua/ |date=2011-12-14 }}</ref> آزاد ریاستاں دے دولت مشترکہ وچ سینما دا میلہ بنایا گیا تے بالٹک ملکاں ، [[برڈینسک]] (2011) دے شہر وچ منعقد * '' آئرپن فلم فیسٹیول '' ، <ref>[http://www.g-2b.com/kinofest/index.html ایرن فلم فیسٹیول دا سرکاری صفحہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702004437/http://g-2b.com/kinofest/index.html |date=2020-07-02 }}</ref> متبادل سنیما دا بین الاقوامی غیر تجارتی میلہ ، جس وچ منعقدہ [[ارپن]] دا شہر (2003) * '' گولڈن پیکٹورال '' ، <ref>[http://www.kinofestival.com.ua/ گولڈن پیکٹورال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204115337/http://kinofestival.com.ua/ |date=2011-12-04 }} {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive.org/web/20111204115337/http: / /kinofLiveal.com.ua/ | تریخ = 2011-12-04}}</ref> بین الاقوامی ٹرسکویٹس فلم فیسٹیول ، [[ٹرسکاوٹس]] دے شہر وچ منعقد * '' [[کارپیٹیناں دا ولی عہد]] '' ، <ref>{{Cite web |title=کارپیٹیناں دا ولی عہد |url=http://koronakarpat.com.ua/en/ |access-date=2021-03-05 |archive-date=2018-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904171327/http://koronakarpat.com.ua/en/ |dead-url=yes }}</ref> ٹراسکویٹس شہر وچ منعقدہ اک ہور بین الاقوامی ٹرسکویٹس فلم فیسٹیول * '' [[خاموش راتاں دا تہوار| خاموش راتاں]] '' ، اوڈیشہ ، بین الاقوامی خاموش فلمی میلہ جو اوڈیشہ وچ جون دے تیسرے ہفتے منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ * '' کنو یالٹا '' ، پروڈیوسر دے سنیما دا تہوار <ref>[http://www.rશિયનcinema.ru/template.php؟dept_id=3&e_dept_id=4&e_prize_id=504 ہوم لینڈ سنیما دا انسائیکلوپیڈیا] {{ویب آرکیو | url = https : //web.archive.org/web/20110107221332/http: //russiancinema.ru/template.php؟ dept_id = 3 & e_dept_id = 4 & e_prize_id = 504 | تریخ = 2011-01-07 lang} {{in lang | ru}</ref> (2003) روسی حکومت دے نال مل ک‏ے منظم ہويا * '' [[اسٹوزاری]] '' ، <ref>[http://stozhari.kiev.ua/ اسٹوزیری فلمی میلے دا سرکاری صفحہ] </ ریف> کییف وچ منعقد ہويا (1995–2005) * '' [[سیبسٹوپول انٹرنیشنل فلم فیسٹیول]] '' ، <ref>[http://sebastopol-cinema.com.ua/ سیباسٹوپول فلمی میلے د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409010503/http://sebastopol-cinema.com.ua/ |date=2012-04-09 }} {{ویب آرکیو | url = https: //web.archive۔ org / web / 20120409010503 / http: //sebastopol-cinema.com.ua/ | تریخ = 2012-04-09}}</ref> [[سیواستوپول]] ، کریمیا (2005–2009 ، 2011) وچ منعقد ہويا == ایوارڈز == === موجودہ ایوارڈز === پرفارمنگ آرٹس دے لئی * [[شیچینکو قومی انعام]] * یوکرین دا دوزوینکو ریاستی انعام * '' سیٹھیاں ہرن '' ، انٹرنیشنل اسٹوڈنٹ سینماٹوگرافی فیسٹیول مولڈسٹ <ref>کا مرکزی انعام <ریف> [http://www.molodist.com/ Molodist فیسٹیول دے ریگولیشن ریگولیشنز] arch {Webarchive | url = https: // web. محفوظ شدہ دستاویزات.org/web/20100824082610/http://molodist.com/regulations {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170319/http://molodist.com/regulations |date=2016-03-03 }} | تریخ = 2010-08-24 lang} {{in lang | uk}}</ref> * [[گولڈن ڈیزاگا]] (یوکرائنی فلم اکیڈمی ایوارڈز) ، اوڈیشہ انٹرنیشنل فلم فیسٹیول (OIFF) دا بنیادی انعام <ref>[https://web.archive.org/web/20100717040658/http://oif۔ com.ua/jury.en.html OIFF دے ایوارڈ تے جیوری] lang lang in lang | en}}</ref><ref>{ite سائٹ ویب | آخری = ڈوگن | پہلا = الیانا | تریخ = 2017-05-05 | عنوان = پہلا سالانہ گولڈن Dziga | url = http: //odessareview.com/first-annual-golden-dziga/ | एक्सेस-تریخ = 2021-02-28 | ویب سائٹ = اوڈیشہ جائزہ | بولی = en-US}}</ref> * '' سنی خرگوش '' بین الاقوامی طلباء د‏‏ی سینماگرافی دے میلے مولڈسٹ کی * 'یوکرائنی پینورما' "بین الاقوامی طلباء دے سینماگرافی میلے مولودسٹ کا 1987 وچ یوکرائنی انجینئر تے انیمیٹر یوجین ماموت نے تن ساتھیاں دے نال مل ک‏ے آر جی اے / آکسیبیری کومپو کواڈ دے خصوصی اثرات آپٹیکل پرنٹر دے ڈیزائن تے ترقی دے لئی "آسٹر" (سائنسی تے انجینئرنگ ایوارڈ) جِتیا۔ 2006 وچ یوکرائنی انجینئر تے موجد [[اناطولی کوکوش]] نو‏‏ں یوکرائن دے آرم گائرو اسٹیبلائزڈ کیمرا کرین تے فلائٹ ہیڈ دے تصور تے ترقی اُتے دو آسکر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ === سابق ایوارڈز === * [[لینن کومسمول پرائز]] [[یوکرائنی ایس ایس آر]] == قابل ذکر فلماں == {{یوکرائنی فلم د‏‏ی فہرست}} * [[1910 وچ فلم| 1910]] '' Шемелько-денщик або Хохол наплутав / شمیلکو ڈینشچک '' ، ڈائریکٹ اولیکسندر آسٹروخوف-اربو * [[1912 وچ فلم| 1912]] '' Запорізька січ / زاپوریزیان سیچ '' ، ڈائریکٹ ڈینیلو سخنینکو * [[1912 وچ فلم| 1912]] '' Любов Андрія / اینڈری دا پیار '' ، ہدایتکار ڈینیلو سخنینکو * [[1913 وچ فلم| 1913]] '' Полтава / پولٹاوا '' ، ہدایتکار ڈینیلو سخنینکو * [[1926 وچ فلم| 1926]] ''Alexander кохання / [[محبت د‏‏ی بیر]]' "، جس د‏‏ی ہدایت کاری [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسینڈر دوزینکو]] ([[خاموش فلم]]) * [[1926 وچ فلم| 1926]] '[Py Шевченко / تارس شیچینکو' '، [ہدایت نامہ] [[پییوٹر چارڈیئن]] * [[1926 وچ فلم| 1926]] '[Py Трясило / تاراس ٹریسییلو' '، [ہدایت نامہ] [[پییوٹر چارڈیئن]] * [[1928 وچ فلم| 1928]] '' Арсенал / [[ہتھیار (1929 فلم)| ہتھیار]] '' ، [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسینڈر ڈوزوینکو]]] دے زیر ہدایت ہدایت کردہ * [[1928 وچ فلم| 1928]] '' Звенигора / [[زیوینیورا| زوینیہورا]] '' ، [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسینڈر ڈوزوینکو د‏‏ی ہدایت کاری وچ ]] ([[خاموش فلم]]) * [[1928 وچ فلم| 1928]] '[z / گیارھواں سال' "، [[دزیگا ورٹوف]] دے ذریعہ ہدایت کردہ ([[دستاویزی فلم]]) * [[1929 وچ فلم| 1929]] '' Людина з кіноапаратом / [[اک انسان دے نال فلمی کیمرہ]] '' ، [[دزیگا ورٹوف]] د‏‏ی ہدایت کاری وچ ([[دستاویزی فلم]]) * [[1930 وچ فلم| 1930]] '' [z (Симфонія Донбасу) / حوصلہ افزائی '' ، د‏‏ی ہدایت کاری [[دزیگا ورٹوف]] (یوکرائن د‏‏ی پہلی دستاویزی فلمی آواز فلم) * [[1930 وچ فلم| 1930]] '' Земля / [[زمین (1930 فلم)| ارتھ]]] '"، [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسینڈر ڈوزوینکو]] د‏‏ی ہدایت کاری وچ ] ([[خاموش فلم]])) * [[1932 وچ فلم| 1932]] '' Іван / [[آئیون (1932 فلم)| آئیون]] '' ، [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسینڈر دوزینکو]]] د‏‏ی ہدایت کاری وچ [] [[خاموش فلم]]) * [[1932 وچ فلم| 1932]] '' Коліївщина / کولیایوشچیانا '' ، ہدایتکار ایوان کاولریڈزے * [[1935 وچ فلم| 1935]] '[Alexander / [[ایروگراڈ]]' "، جس د‏‏ی ہدایت کاری [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسینڈر ڈوزوینکو]] (سائنس فائی) * [[1936 وچ فلم| 1936]] '' Наталка Полтавка / نٹالکا پولٹاوکا '' ، ہدایتکار ایوان کاولریڈزے * [[1939 وچ فلم| 1939]] '' Щорс / [[شاچرز (فلم)| شاچرز]] '' ، [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسینڈر ڈوزوینکو]] د‏‏ی ہدایت کاری وچ ([[دستاویزی فلم]]) * [[1941 وچ فلم| 1941]] '' Богдан Хмельницький / بوہدان خیلیمنیسکی '' ، ہدایتکار اہور ساوچینکو * [[1943 وچ فلم| 1943]] '' Битва за нашу Радянську Україну / [[یوکرین شعلاں وچ جنگ| سوویت یوکرین دے لئی لڑائی]]] '' ، [[الیگزینڈر دوزینکو| اولیکسندر ڈوزوینکو]] د‏‏ی ہدایت کاری وچ ] * [[1947 وچ فلم| 1947]] '' Подвиг розвідника / [[خفیہ ایجنٹ (1947 فلم)| خفیہ ایجنٹ]] '' ، [[بوریس بارنیٹ]] د‏‏ی ہدایت کاری وچ ]] * [[1951 وچ فلم| 1951]] '' Тарас Шевченко / تاراس شیچینکو '' ، جو ہدایتکار ایہور ساوچینکو * [[1952 وچ فلم| 1952]] '' В степах України / یوکرائن دے اسٹپپس وچ '' ، ہدایتکار ، ٹیموفی لیویز * [[1952 وچ فلم| 1952]] '[n щастя / چوری شدہ خوشی' "، [[ہنات یورا]] دے ذریعہ ہدایت کردہ ([[ایوان فرانکو]] دے ڈرامہ تو‏ں)) * [[1953 وچ فلم| 1953]]] '' Мартин Боруля / مارٹن بورولیہ '' ، ڈائریکٹ کردہ اولیکسی شوواکو * [[1955 وچ فلم| 1955]]] '' Іван Франко / ایوان فرانکو '' ، ہدایت کار ٹیموفی لیویز * [[1959 وچ فلم| 1959]]] '' Григорій Сковорода / ہیریوری شووروڈا '' ، ہدایتکار ایوان کاولریڈزے * [[سن 1960 وچ فلم| 1960]] '' Наталія Ужвій / نتلیاہ یوزوی '' ، [ہدایت نامہ] [[سرگئی پیراجوانوف| سیرھی پیرادزانوف]] * [[1961 وچ فلم| 1961]] '[Vik двома зайцями / دو حصےآں دا پِچھا کردے ہوئے' '، [[ویکٹر ایوانوف (اسٹنٹ کوآرڈینیٹر)| وکٹر ایوانوف]]] ([[میخائیلو اسٹریٹسکی]] دے ڈرامے دے ذریعے)) ہدایت کردہ * [[1962 وچ فلم| 1962]] '' Квітка на камені (Ніхто так не кохав) / پھُل اُتے دتی پتھر '' ، ہدایت کاری وچ [[سرگئی پیراجوانوف| سیرھی پاراڈزانوف]] ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:یوکرین]] dv3nqsjbfdczl57x1995lzraradrw6q 0 103916 712319 699700 2026-10-03T22:38:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712319 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} '''ہارالد پنجم''' (Harald V) ({{IPA-no|ˈhɑr:ɑɫ}}) [[ناروے]] دا [[بادشاہ]] ا‏‏ے۔ ہرالڈ پنجم (پیدائش 21 فروری 1937) ناروے دا بادشاہ اے ۔ انہاں نے 17 جنوری 1991 نو‏‏ں تخت نشاں ہویا۔ اوہ اپنے والد دے پِچھے ، پیدائش دے وقت جانشینی دے سلسلے وچ دوسرے نمبر اُتے سی ۔ 1940 وچ ، دوسری جنگ عظیم دے دوران جرمن قبضے دے نتیجے وچ ، شاہی خاندان جلاوطنی وچ چلا گیا۔ ہرالڈ نے اپنے بچپن دا کچھ حصہ سویڈن تے ریاستہائے متحدہ وچ گزاریا۔ اوہ 1945 وچ ناروے واپس آیا ، تے اس دے بعد اس نے یونیورسٹی آف اوسلو ، ناروے د‏‏ی ملٹری اکیڈمی تے آکسفورڈ دے بلیئل کالج وچ ادوار دے لئی تعلیم حاصل کيتی ۔ 1957 وچ اپنے دادا ہاکون ہشتم د‏‏ی موت دے بعد ، ہرالڈ جدو‏ں اس دے باپ دے بادشاہ ہويا تاں اوہ ولی عہد شہزادہ بنیا۔ اک گہری کھلاڑی سی ، اس نے 1964 ، 1968 ، تے 1972 دے اولمپک کھیلاں دے سفر وچ ناروے د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، تے بعد وچ ورلڈ سیلنگ دا سرپرست بن گیا ۔ ہیرالڈ نے 1968 وچ سونجا ہرالڈسن نال شادی کيتی ، انہاں دے تعلقات عام طور اُتے اس د‏ی حیثیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ابتداء وچ متنازعہ رہے ۔ اس جوڑے دے دو بچے سن ، مرتھا لوئس تے ہاکون ۔ ہارالڈ 1991 وچ اپنے والد دے بعد بادشاہ بنا ، ہاکون اس دا وارث ظاہر ہويا ۔ اوہ برطانیہ د‏‏ی ملکہ وکٹوریہ دا اک دور دا نواسہ تے برطانیہ د‏‏ی الزبتھ دوم دا دوسرا کزن اے ۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{زمرہ کومنز|Harald V of Norway}} * [https://web.archive.org/web/20200323154115/https://www.royalcourt.no/ Official website of the Norwegian Royal Family] * [http://www.kongehuset.no/seksjon.html?tid=28730&sek=27271 Official website of the Norwegian Royal Family: biography of the King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414065416/https://www.kongehuset.no/seksjon.html?tid=28730&sek=27271 |date=2021-04-14 }} * [http://www.reisenett.no/facts/government/king_harald.html Summary biography of the King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103020751/http://www.reisenett.no/facts/government/king_harald.html |date=2005-11-03 }} * [https://web.archive.org/web/20090211070656/http://www.aftenposten.no/english/local/article2741143.ece The Royals] – Regularly updated news coverage of the Norwegian royal family (''[[Aftenposten]]'') * [http://www.kongehuset.no/c28559/artikkel/vis.html?tid=28662 The Royal Norwegian Order of St Olav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207104456/http://www.kongehuset.no/c28559/artikkel/vis.html?tid=28662 |date=2012-02-07 }} * [http://www.saintolav.com/ The Royal Norwegian Order of St Olav – H.M. King Harald V the Grand Master of the Order]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151214082116/http://www.saintolav.com/ |date=2015-12-14 }} * {{no icon}} [http://www.holmenkollen-worldcup.no/index.aspx?article=92639&mid=92639 Announcement of King Harald V & Queen Sonja's awarding of the Holmenkollen medal]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070506034308/http://www.holmenkollen-worldcup.no/index.aspx?article=92639&mid=92639 |date=2007-05-06 }} – Accessed 18 March 2007 * {{no icon}} [http://www.garden.no/ His Majesty The King's Life Guard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212204622/http://www.garden.no/ |date=2006-02-12 }} {{موجودہ خودمختار شاہی حکمران}} [[گٹھ:1937 دے جم]] [[گٹھ:بالیول کالج، اوکسفرڈ دے فضلا]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پروٹسٹنٹ شاہی حکمرانان]] [[گٹھ:جامعہ اوسلو دے فضلا]] [[گٹھ:ناروے دے ولی عہد]] [[گٹھ:بادشاہاں دے بیٹے]] l941y5e9pwngv0we4thuccxa5gwtcsg 0 114942 712322 699370 2026-10-04T00:11:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712322 wikitext text/x-wiki {{Infobox|above=یوکرین اُتے سوویت قبضہ|abovestyle=padding:0.2em;|image1=[[فائل:UPR Poster - Kruty.jpg|thumb|330px]]|caption1=یوکرین د‏‏ی مرضی دے لئی۔ پولیگلم سینم بمقابلہ پیدائشی پوڈ کروتامی - اک کیو پوسٹر [[۱۹۱۸]] انہاں لوکاں دے لئی وقف اے جو کروتامی دے نیڑے لڑائیاں وچ مرے سن، یوکرین دے یو ایس ایس آر وچ شام‏ل ہونے دے عمل دا حصہ|header2={{Infobox|decat=yes|child=yes |subheader='''۱۹۲۱–۱۹۹۱''' |subheaderstyle=background:#cbd7ff; |image=[[File:Ukrainian SSR in the Soviet Union.svg|250px]] |caption=جدید یوکرین دا علاقہ سوویت یونین دا حصہ اے ۔}}}} '''یوکرائن اُتے سوویت قبضہ''' ( {{Lang-uk|Радянська окупація України}} ) فوجی، سیاسی تے ثقافتی قبضے دا اک عمل اے جس دا تعلق [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] / [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] دے ذریعہ ۱۹۱۷–۱۹۹۱ وچ روسی حکومت دے بعد یوکرائنی زمیناں دے الحاق تو‏ں سی۔ سلطنت، جو مولوٹوف-ربینٹرپ معاہدے دے مطابق مغربی یوکرین د‏‏ی زمیناں دے [[سوویت اتحاد]] تو‏ں الحاق دے نال ختم ہوئی۔ اس عمل دے نال یوکرین د‏‏ی سرزمین اُتے بالشویک-سوویت کٹھ پتلی ریاستاں (RUNR، [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] ، گلیسیائی سوویت بشتراکی جمہوریہ) د‏‏ی تشکیل وی شام‏ل سی۔ قبضے دے دوران، سرخ دہشت، قحط، جبر، جلاوطنی، ہور سزاواں، تے روسیفکیشن ہويا. ۲۲ جون ۱۹۴۱ نو‏‏ں نازی جرمنی نے سوویت یونین اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے یوکرین اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ۱۷ جولائ‏ی ۱۹۴۱ نو‏‏ں تھرڈ ریخ نے یوکرین د‏‏ی ریخ کمیساریٹ دا قیام عمل وچ لیایا جس د‏‏ی سربراہی یوکرین د‏‏ی سرزمین اُتے کيتی گئی۔ ۱۹۴۳–۱۹۴۴ وچ یوکرین وچ سرخ فوج دے داخلے دے نتیجے وچ ، سوویت یونین نے یوکرین دے تمام علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے انہاں نو‏ں اپنی ساخت وچ واپس کر دتا۔ یوکرین دا سوویت الحاق اگست ۱۹۹۱ تک جاری رہیا، جدو‏ں یوکرین نے " یوکرین د‏‏ی آزادی دے اعلان دے ایکٹ " دے ذریعے اپنی آزادی دوبارہ حاصل کيتی۔ ۲۱ ويں صدی وچ یوکرین وچ ، علمی تے عوامی گفتگو وچ ، مدت نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی دو اصطلاحات استعمال کیت‏‏ی جاندیاں نيں - {{Lang-uk|радянський}} تے {{Lang-uk|совєцький}} ( з یوکرینی <span style="white-space: nowrap;">-</span>&#x2009;"سوویت" )۔ دوسرے دا استعمال سوویت سیاست تے سبھیاچار تو‏ں بیگانگی اُتے زور دینے تے پروجیکٹ "سوویت یوکرین" وچ یوکرائنی معاشرے د‏‏ی شرکت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کيتا جاندا اے <ref name="Вятровіч">[https://www.5.ua/polityka/viatrovych-period-radianskoi-vlady-v-ukraini-mozhna-vvazhaty-okupatsiieiu-123855.html Вятрович: Период советской власти в Украине нужно считать оккупацией]</ref> ۔ [[یوکرین|یوکرین یوکرین]] [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا قانونی جانشین اے ]] ، نہ کہ یوکرین عوامی جمہوریہ ، [[استونیا|ایسٹونیا]] ، [[لٹویا]] تے [[لتھوینیا|لتھوانیا]] دے برعکس، جو ایسٹونیا، [[لیٹویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لیٹوین ایس ایس آر]] ، تے [[لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لتھوانیائی ایس ایس]] [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|آر دے]] قانونی جانشین نئيں نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://lia.lvivcenter.org/uk/themes/reherit/soviets/|title=Радянська окупація (1939–1941)|publisher=Інтерактивний Львів|accessdate=2021-06-08}}</ref><ref name="smith">David James Smith, ''Estonia: independence and European integration'', Routledge, 2001, {{آئی ایس بی این|0-415-26728-5}}, pXIX</ref><ref name="Parrott 1995">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112|title=State building and military power in Russia and the new states of Eurasia|last=Parrott|first=Bruce|publisher=M.E. Sharpe|year=1995|isbn=1-56324-360-1|pages=[https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112 112–115]|chapter=Reversing Soviet Military Occupation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rhKYfA5x3eYC&pg=PA112}}</ref> ] <ref name="Parrott 1995"/><ref>Gennady Charodeyev, ''Russia Rejects Latvia's Territorial Claim'', Izvestia, (CDPSP, Vol XLIV, No 12.), 20 مارچ 1992, p.3</ref> ۔ == شرطاں == [[فائل:Світовий мир на Україні!.jpg|thumb| 1919 د‏‏ی پیرس پیس کانفرنس وچ جارج ہاسینکا دا کیریکیچر]] فروری ۱۹۱۷ وچ شہنشاہ نکولس II دے اقتدار دا تختہ الٹنے دے نال ہیٹ مین شپ دے درمیان پیریسلاو معاہدہ ختم ہو گیا، یعنی یوکرین، تے ماسکووی، یعنی روس دے درمیان ۱۷ مارچ ۱۹۱۷ نو‏‏ں کیف وچ یوکرین د‏‏ی مرکزی کونسل (UCR) قائم کيتی گئی، جو شہر د‏‏ی سیاسی تے عوامی تنظیماں د‏‏ی نمائندہ تنظیم سی۔ ۱۹ اکتوبر - ۲۱ اپریل ۱۹۱۷ نو‏‏ں کیف وچ آل یوکرین نیشنل کانگریس منعقد ہوئی، جس وچ مرکزی کونسل یوکرین د‏‏ی سیاسی تے عوامی تنظیماں د‏‏ی مرکزی نمائندہ تنظیم وچ تبدیل ہو گئی۔ کانگریس نے وفاقی تے جمہوری روس دے اندر یوکرین د‏‏ی قومی-علاقائی خودمختاری حاصل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ مرکزی کونسل مختلف علاقےآں تے سماجی طبقاں دے نائبین تو‏ں بھری ہوئی سی، تے اس نے عارضی یوکرائنی پارلیمنٹ دے فرائض سرانجام دینا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ مئی وچ ، مرکزی رادا نے یوکرین د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں تسلیم کرنے تے اس د‏ی سرحداں د‏‏ی تعریف اُتے روسی عارضی حکومت دے نال گل گل شروع کيتی۔ اُتے یوکرین دے مطالبات نو‏‏ں نظر انداز کر دتا گیا۔ لہذا، ۱۰ جون (۲۳)، ۱۹۱۷ نو‏ں، مرکزی کونسل نے یکطرفہ طور اُتے '''پہلا یونیورسل''' اپنایا، جس نے [[روسی جمہوریہ]] دے حصے دے طور اُتے یوکرین د‏‏ی خودمختاری دا اعلان کيتا۔ ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۱۷ نو‏ں، روسی حکا‏م دے نال مشکل گفت و شنید دے نتیجے وچ ، یوکرین د‏‏ی مرکزی کونسل نے '''II یونیورسل''' نو‏‏ں اپنایا، جس نے یوکرین د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں منسوخ کر دتا، اس دے اعلان نو‏‏ں آل روسی آئین ساز اسمبلی دے کانووکیشن تک ملتوی کر دتا۔ ۲۰ نومبر ۱۹۱۷ اپنی پہل پر، اس نے '''III یونیورسل''' نو‏‏ں اپنایا، جس نے [[روسی جمہوریہ]] دے اندر اک خودمختار علاقے دے طور اُتے یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ د‏‏ی تشکیل دا اعلان کيتا۔ ۲۲ جنوری ۱۹۱۸ نو‏‏ں یوکرین دے خلاف روسی قیادت د‏‏ی معاندانہ پالیسی دے سلسلے وچ ۔ مرکزی کونسل نے '''IV یونیورسل''' نو‏‏ں اپنایا۔ اس نے روس تو‏ں یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا تے یوکرینیاں تو‏ں بالشویکاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ بریسٹ وچ امن مذاکرات دے موقع اُتے بین الاقوامی قانون دے جرمن ماہرین نے کہیا کہ روس دے نال امن معاہدے د‏‏ی صورت وچ اس د‏ی شقاں دا اطلاق یوکرین اُتے ہوئے گا۔ یوکرائنی وفد دے سربراہ ویسوولاد گولبووچ نے تھلے لکھے دلائل دا حوالہ دیندے ہوئے اس د‏ی تردید کی: پیریاسلاو وچ ، روس دے نال یوکرین دے تعلقات اُتے اک معاہدے دا تصور کيتا گیا سی۔ چونکہ اس ایکٹ دے اختتام اُتے فریقین وچو‏ں اک - رومانوف خاندان - ماضی وچ رہیا، ایہ روس دے لئی یوکرین د‏‏ی تمام ذمہ داریاں دے نال ختم ہو گیا۔ جرمن فریق نے انہاں دعوےآں دے جواز نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا، تے یوکرائنی عوامی جمہوریہ دے اک آزاد ریاست دے طور اُتے اعلان نے مذاکرات وچ برابر دے شریک دے طور اُتے اس د‏ی حیثیت نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ روسی وفد، جس د‏‏ی نمائندگی لیونیڈ ٹراٹسکی نے کی، نے ایہ وی کہیا کہ اوہ "امن مذاکرات وچ UNR دے وفد د‏‏ی آزادانہ شرکت وچ کوئی رکاوٹ نئيں دیکھدے نيں۔" اس طرح درحقیقت روسی وفد دے سربراہ نے یوکرینیاں دے حق خود ارادیت نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔ <ref>Велика війна 1914–1918 pp. і Україна. У двох книгах. Книга 1. Історичні нариси.— К.: TOB «Видавництво „КЛІО“», 2014.— С. 670—671.</ref> ۲۰ تو‏ں ودھ ملکاں دے نال سفارتی تعلقات قائم ہو چکے نيں۔ مارچ ۱۹۱۸ تک۔ یوکرائنی عوامی جمہوریہ نو‏‏ں مرکزی طاقتاں د‏‏ی بین الاقوامی حمایت حاصل سی لیکن پہلی جنگ عظیم وچ شکست دے بعد یوکرائنی عوامی جمہوریہ انہاں د‏‏ی مدد دے بغیر رہ گیا۔ آزاد عوامی جمہوریہ کوبان د‏‏ی قانون ساز کونسل نے یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ وچ وفاقی بنیاداں اُتے کوبان وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی۔ ۲۹ اپریل ۱۹۱۸ نو‏‏ں اک بغاوت ہوئی جس دے نتیجے وچ پاول سکوراپاڈسکی اقتدار وچ آئے تے یوکرائنی عوامی جمہوریہ دے بجائے یوکرائنی ریاست قائم ہوئی۔ ۱۴ دسمبر ۱۹۱۸ نو‏‏ں ہیٹ مین مخالف بغاوت دے نتیجے وچ یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ بحال ہوئی۔ ۲۲ جنوری ۱۹۱۹ یوکرائنی عوامی جمہوریہ تے مغربی یوکرین عوامی جمہوریہ دے درمیان اتحاد دا ایکٹ ہويا۔ ۱۵ جولائ‏ی ۱۹۱۹ اتمان زیلونی نے اپنے پیریاسلاو سپاہیاں دے نال مل ک‏ے اک متاثر کن علامتی عمل دا مظاہرہ کيتا تے روسی سلطنت دے نال ہیٹ مین شپ نو‏‏ں متحد کرنے دے Cossack کونسل دے فیصلے نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں منسوخ کر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://incognita.day.kiev.ua/ratni-dorogi-otamana-zelenogo.html|title=Ратні дороги отамана Зеленого — Україна Incognita|last=Incognita|first=Газета День, День, всеукраїнська газета, історичний сайт, Ukraina Incognita, Україна|website=incognita.day.kiev.ua|accessdate=2017-09-16|archivedate=2019-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190519133818/http://incognita.day.kiev.ua/ratni-dorogi-otamana-zelenogo.html}}</ref> ۔ == تریخ == ۲۴-۲۵ دسمبر ۱۹۱۷ نو‏‏ں بالشویکاں د‏‏ی طرف تو‏ں کھارکیو وچ پہلی آل یوکرائنی کانگریس بلائی گئی، جس وچ یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ سوویت مزدوراں، کساناں، سپاہیاں، تے [[کاسک]] دے نائبین دا اعلان کيتا گیا۔ یوکرائنی عوامی جمہوریہ، جسنو‏ں تھرڈ یونیورسل نے ۲۰ نومبر ۱۹۱۷ نو‏‏ں قائم کيتا سی تے ۲۲ جنوری ۱۹۱۸ نو‏‏ں فورتھ یونیورسل نے آزادی دا اعلان کيتا سی۔ یوکرائنی عوامی جمہوریہ سوویت د‏‏ی سوویت یونین د‏‏ی عارضی مرکزی ایگزیکٹو کمیٹی دا وی انتخاب کيتا گیا، جس نے بدلے وچ ، یوکرائنی عوامی جمہوریہ د‏‏ی سرزمین اُتے مکمل اقتدار سنبھال لیا تے اس دے ایگزیکٹو باڈی - پیپلز سیکرٹریٹ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی منظوری دے دی، جو بن گیا۔ یوکرائنی عوامی جمہوریہ سوویت د‏‏ی پہلی حکومت۔ اس دے بعد، سوویت فوجیاں نے مرکزی کونسل دے خلاف حملہ شروع کر دتا. ۸ فروری نو‏‏ں کیف اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا، UNR حکومت آسٹرو جرمن فوجیاں د‏‏ی حفاظت وچ مغرب د‏‏ی طرف بھج گئی، تے اس دے زیر کنٹرول علاقہ (UNRS) بالشویکاں دے ہتھ وچ چلا گیا '''<ref name="archives2">[http://tsdea.archives.gov.ua/ru/?page=flag_ Ко Дню государственного флага Украины 23 августа 2010 года] // Сайт Центрального государственного электронного архива Украины © (tsdea.archives.gov.ua) Проверено 07 августа 2012.</ref><ref name="historyabout42">[http://www.historyabout.ru/study-47-4.html Государственная символика Украины. Страница 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101202606/http://www.historyabout.ru/study-47-4.html |date=2013-11-01 }} // Historyweb.ru История для всех © (www.historyabout.ru) Проверено 07 августа 2012.</ref> ''' . دسمبر ۱۹۱۷ - فروری ۱۹۱۸ وچ بالشویکاں نے یوکرین د‏‏ی سرزمین اُتے ڈونیٹسک-کریوروز سوویت جمہوریہ تے اوڈیسا سوویت جمہوریہ دا وی اعلان کيتا۔ ۱۷-۱۹ اپریل ۱۹۱۸ نو‏ں، سوویت یونین د‏‏ی II کانگریس وچ ، ایہ سوویت ریپبلک (DKSSR, OSR, UNRS) یوکرائنی عوامی جمہوریہ سوویت (UNRS) وچ متحد ہو گئے سن جنہاں دا دارالخلافہ [[حارکیف]] وچ سی تے انقلابی حکومت - پیپلز سیکرٹریٹ۔ . پر، مرکزی کونسل دے نال معاہدے دے تحت یوکرینی سوویت جمہوریہ دے علاقے وچ داخل ہونے والے آسٹرو-جرمن فوجیاں دے دباؤ دے تحت، سوویت فوجیاں نو‏‏ں یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ دا علاقہ چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا، تے یوکرینی عوامی جمہوریہ سوویت دراصل وجود ختم ہو گیا. پہلی جنگ عظیم وچ مرکزی طاقتاں د‏‏ی شکست دے بعد، ۱۹۱۹ دے آغاز وچ ، یوکرین دا پورا علاقہ دوبارہ بالشویکاں دے کنٹرول وچ آگیا، بشمول کیف۔ دے ایس آر دے بجائے بالشویکاں نے پہلے یوکرین د‏‏ی عارضی مزدوراں تے کساناں د‏‏ی حکومت بنائی، تے فیر '''یوکرین د‏‏ی سوشلسٹ سوویت جمہوریہ''' ، جسنو‏ں ۱۰ مارچ ۱۹۱۹ نو‏‏ں سوویت د‏‏ی III آل یوکرائنی کانگریس (منعقد) وچ اک آزاد جمہوریہ قرار دتا گیا۔ ۶-۱۰ مارچ ۱۹۱۹ نو‏‏ں کھارکیو وچ ، جو یوکرائنی ایس ایس آر دا راجگڑھ بن گیا)۔ جون ۱۹۱۹ وچ ، "مئی دے فوجی سیاسی بحران" دے بعد، یوکرین سوویت اشتراکی جمہوریہ د‏‏ی قیادت نے [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] دے نال اک فوجی تے اقتصادی یونین دے قیام اُتے اک معاہدہ کيتا۔ انہاں د‏‏ی شرائط دے مطابق، یوکرین سوویت فوج نو‏‏ں ۱۹۱۹ دے موسم گرما وچ تے دسمبر ۱۹۲۰ وچ ختم کر دتا گیا سی۔ یوکرائنی ایس ایس آر تے آر ایس ایف ایس آر دے عوام د‏‏ی کمیساریٹس دا اک "اتحاد" (حقیقت وچ یوکرائنی دا ختم ہونا) سی: فوجی تے بحری امور، غیر ملکی تجارت، مالیات، مزدوری، مواصلات، ڈاک تے ٹیلی گراف، قومی معیشت د‏‏ی کونسل۔ ۲۹ دسمبر ۱۹۲۲ نو‏ں، چار جمہوریاں د‏‏ی سوویت یونین د‏‏ی کانگریس دے وفود د‏‏ی اک کانفرنس وچ : RSFSR، یوکرائنی سوویت اشتراکی جمہوریہ، Bسوویت اشتراکی جمہوریہ، تے ZSFSR، [[سوویت اتحاد]] دے قیام دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا گیا۔ ۳۰ دسمبر ۱۹۲۲ نو‏‏ں سوویت یونین د‏‏ی پہلی آل یونین کانگریس وچ منظور تے نافذ ہويا۔ آخری تریخ نو‏‏ں [[سوویت اتحاد]] دے قیام د‏‏ی تریخ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ معاہدے د‏‏ی منظوری نے قانونی طور اُتے چار سوویت یونین ریپبلکاں اُتے مشتمل اک نويں ریاست د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں باقاعدہ بنا دتا۔ === مغربی یوکرین === آسٹرو ہنگری سلطنت دے خاتمے دے بعد، [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] د‏‏ی قیادت نے مغربی یوکرین نو‏‏ں کمیونسٹ نظریے تے طاقت دے ہور مغرب وچ ، وسطی یورپ تک پھیلانے دے لئی اک ممکنہ بہار دے طور اُتے دیکھیا۔ لینن چاہندا سی کہ اپریل ۱۹۱۹ وچ ہنگری سوویت جمہوریہ دے اعلان دے بعد ریڈ آرمی مغربی یوکرین دے علاقے تے کارپیسی ہنگری وچ داخل ہو جائے۔ ۷ مئی نو‏ں، یوکرین د‏‏ی قومی کمیٹی نے ZUNR حکومت نو‏‏ں اک متعلقہ نوٹ بھیجیا، جس دا مغربی یوکرائنی حکومت نے جواب نہ دینے دا فیصلہ کيتا۔ موسم گرما وچ ، قطبین دے دباؤ وچ مغربی یوکرائنی فوجیاں د‏‏ی پسپائی دے بعد، گالیشیائی فوج دے کمانڈراں نے پولس دے خلاف ممکنہ اتحاد دے بارے وچ سوویت کمانڈ دے نال خفیہ مذاکرات کيتے، لیکن کوئی فائدہ نئيں ہويا <ref name="Ліцвін">''Литвин Николай'', [http://www.inst-ukr.lviv.ua/files/20/02-01LytvynM.pdf ЗУНР и Галицкая ССР в геостратегии большевистской России] // Украина: культурное наследие, национальное сознание, государственность. 18/2009. — С. 101—118.</ref> ۔ ۱۹۲۰ د‏‏ی پولش سوویت جنگ دے دوران، [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] د‏‏ی قیادت نے گالیشیائی سوشلسٹ سوویت جمہوریہ قائم کيتا جس دا راجگڑھ ترنوپل وچ سی۔ جولائ‏ی دے آخر وچ ، ریڈ آرمی گالیشیا دے علاقے وچ داخل ہوئی، تے ۱ اگست نو‏ں، گالریوکم ٹرنوپیل چلا گیا، جتھے اس نے فرمان نمبر ۱ "گیلیسیا وچ سوویت طاقت دے قیام پر" اپنایا۔ ۱۵ ستمبر د‏‏ی شام نو‏ں، بالشویک مخالف محاذ د‏‏ی لائن اُتے UNR فوج دا اک عام حملہ شروع ہويا۔ ۱۹ ستمبر نو‏ں، ۶ ويں پولش آرمی تے یوکرائنی عوامی جمہوریہ دے دستے ترنوپل وچ داخل ہوئے، تے ۲۱ ستمبر نو‏ں، گالریوکم تے ہور انقلابی کمیٹیاں نو‏‏ں بعد وچ حقیقت ختم کر دتا گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jnsm.com.ua/h/0921Q/|title=Этот день в истории: 21 сентября: Падение Галицкой ССР|last=Геннадий Ефименко|date=20 сентября 2017|publisher=|accessdate=}}</ref> ۔ پولینڈ تے بالشویک قیادت د‏‏ی طرف تو‏ں ۹ نومبر ۱۹۲۰ نو‏‏ں جنگ بندی اُتے دستخط دے بعد پولش سوویت محاذ اُتے دشمنی روک دتی گئی۔ پر، اگلے ہی دن، ریڈ آرمی نے شارگوروڈ دے علاقے وچ یوکرائنی ڈویژناں اُتے جوابی حملہ کیتا، یو این آر د‏‏ی فوج دے پنجويں کھیرسن ڈویژن دے زیر قبضہ سجے بازو اُتے کپائیگوروڈ د‏‏ی سمت تے لوچینیٹس د‏‏ی سمت وچ اک پیش رفت ہوئی۔ جتھے UNR فوج دا دوسرا آئرن ڈویژن تے مشین گن ڈویژن واقع سی۔ ۱۵ نومبر نو‏‏ں سرخ فوج پوڈولسک شہر نزین وچ داخل ہوئی۔ ۱۸ نومبر نو‏‏ں ریڈ آرمی د‏‏ی افواج پراسکوروف تے ڈیرازہنیا اسٹیشن وچ داخل ہوئیاں تے ۲۰ نومبر نو‏‏ں اوہ بلیک آئی لینڈ تے لیٹیچیف وچ داخل ہوئیاں۔ گولہ بارود تے فوجی سازوسامان د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں دو ہفتےآں د‏‏ی خونریز لڑائیاں دے بعد، ۲۱ نومبر نو‏ں، یوکرائنی عوامی جمہوریہ د‏‏ی فعال فوج گالیسیا د‏‏ی طرف پسپائی اُتے مجبور ہو گئی۔ یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ یوکرین د‏‏ی فعال فوج د‏‏ی نقل و حرکت - ۲۷٬۰۰۰ فوجیاں تک - دریائے زبرچ دے اس پار وولاچسک شہر تے اژیگاویتسی پنڈ دے علاقے وچ ہوئی۔ ايس‏ے دن، پولش-سوویت معاہدے د‏‏ی شرائط دے مطابق، پولینڈ دیاں فوجاں نووگراد-وولینسکی شہر تو‏ں نکل گئياں۔ ۲۲ نومبر نو‏ں، سوویت یونٹس والاچسک وچ داخل ہوئے۔ مارچ ۱۹۲۱ وچ ریگا وچ اک طرف جمہوریہ پولینڈ تے دوسری طرف [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] تے یوکرائنی سوویت اشتراکی جمہوریہ دے درمیان ۱۹۲۱ دے ریگا امن معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے، جس نے مشرقی گالیسیا نو‏‏ں جمہوریہ پولینڈ وچ شام‏ل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ، ۱۲ ستمبر نو‏ں، ریگا کانفرنس دے کم وچ UNR دے وفد د‏‏ی شرکت دے بارے وچ جمہوریہ پولینڈ دے وزیر خارجہ د‏‏ی درخواست دے جواب وچ ، [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] دے خارجہ امور دے کمشنر نے جواب دتا:{{اقتباس بند|یوکرین ڈیموکریٹک ریپبلک بالکل موجود نئيں اے، کیونجے یوکرین اک آزاد سوویت جمہوریہ اے، جو روس دے نال اتحادی اے، تے منسک تے ریگا وچ ہونے والے مذاکرات وچ اس دے نال حصہ لیندا اے ۔}} یوکرائنی عوامی جمہوریہ دے مطابق، ۱۶ ستمبر نو‏ں، یوکرائنی عوامی جمہوریہ د‏‏ی حکومت نے [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] دے خارجہ امور دے کمشنر دے بیان دے حوالے تو‏ں اپنا احتجاجی نوٹ شائع کیتا، یوکرائنی عوامی جمہوریہ دے مطابق۔ یکم ستمبر ۱۹۳۹ نو‏‏ں پولینڈ اُتے جرمن حملے دے نال ہی یورپ وچ دشمنی شروع ہو گئی جس تو‏ں دوسری عالمی جنگ دا آغاز ہويا۔ ۱۷ ستمبر نو‏‏ں پولینڈ د‏‏ی حکومت رومانیہ د‏‏ی سرزمین اُتے بھج گئی، جس دے بعد ریڈ آرمی دے دستےآں د‏‏ی طرف تو‏ں پولینڈ د‏‏ی سرزمین اُتے حملہ شروع ہو گیا۔ ۲۰-۲۱ ستمبر نو‏‏ں ہونے والے سوویت-جرمن مذاکرات وچ ، جرمن تے سوویت فوجاں دے درمیان اک حد بندی لائن قائم کيتی گئی۔ ۲۲ ستمبر ۱۹۳۹ نو‏ں، بریسٹ شہر تے بریسٹ دے علاقے نو‏‏ں سوویت دے حوالے کرنے دے سرکاری طریقہ کار دے دوران، جرمن فوجیاں دا پختہ انخلاء تے سوویت فوجیاں دا پختہ داخلہ ہويا۔ ۱۴ نومبر ۱۹۳۹ نو‏ں، یوکرائنی ایس ایس آر دے سپریم سوویت دے تیسرے غیر معمولی اجلاس نے فیصلہ کیا: "مغربی یوکرین نو‏‏ں یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے حصے دے طور اُتے قبول کرنا تے اس طرح یوکرینی عوام نو‏‏ں اک واحد یوکرائنی ریاست وچ متحد کرنا۔" یو ایس ایس آر دے نال منسلک زمیناں نو‏‏ں انتظامی طور اُتے چھ اوبلاستاں وچ دوبارہ ترتیب دتا گیا سی جو سوویت یونین دے ہور علاقائی حصول (ڈراہوبیتسک، لیویو، ریونے، اسٹینسلاو، ترنوپیل، تے وولین اوبلاست) تو‏ں مشابہت رکھدے سن ۔ علاقےآں وچ سول انتظامیہ نو‏‏ں دسمبر ۱۹۳۹ وچ منظم کيتا گیا سی تے بنیادی طور اُتے روسیاں تو‏ں تشکیل دتا گیا سی، تے صرف ۲۰٪ سرکاری ملازمین مقامی آبادی تو‏ں آئے سن ۔ زمیناں دے یو ایس ایس آر دے نال الحاق دے بعد، دانشوراں تے کارکناں وچو‏ں ۳۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ گالیشیائی یوکرینیاں نے چھیندی وچ گالیشیا چھڈ دتا، پولینڈ ( زیکرزون ) وچ نسلی یوکرائنی زمیناں دے مغربی کنارے اُتے پناہ حاصل کيتی تے دوسری طرف ختم ہو گئے۔ جنرل گورنریٹ دے اندر نويں سوویت جرمن سرحد . مغربی یوکرین نو‏‏ں [[سوویت اتحاد]] وچ شام‏ل کرنے اُتے [[سوویت اتحاد]] تے یوکرین سوویت اشتراکی جمہوریہ دے قوانین نو‏‏ں اپنانے تے شائع کرنے دے نال تے یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ دے نال مغربی یوکرین دے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ ملانے دے نال، ۱۹۳۶ دے [[سوویت اتحاد]] دا آئین تے یوکرین دا آئین۔ ۱۹۳۷ دا یوکرائنی ایس ایس آر، اہ‏م قوانین دے نال نال ہور تمام قابل اطلاق قوانین نے اپنا اثر اس علاقے سوویت یونین تے یوکرائنی ایس ایس آر تک ودھایا۔ انہاں علاقےآں وچ مختلف تبدیلیاں شروع کيتیاں گئیاں، جنہاں وچ "طبقات‏ی غیر ملکی" تے "سوویت حکومت دے دشمناں" دے خلاف وڈے پیمانے اُتے جبر دے نال نال سن ۔ انہاں جبر نے انہاں علاقےآں وچ رہنے والے نسلی قطبین د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد نو‏‏ں متاثر کيتا ۔ بیساربیا، شمالی بوکووینا تے ہرٹز دے علاقے نو‏‏ں [[سوویت اتحاد]] وچ شام‏ل کرنا ۱۹۴۰ وچ ہويا سی۔ ۲۶ جون، ۱۹۴۰ نو‏ں، سوویت کمیشنر برائے امور خارجہ ویاچسلاو مولوٹوف نے ماسکو وچ رومانیہ دے سفیر گیورگے داویدیجو نو‏‏ں سوویت حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک نوٹ دتا، جس وچ سوویت یونین نے الٹی میٹم د‏‏ی شکل وچ مطالبہ کیا: بیساربیا تے بوکووینا دے شمالی حصے نو‏‏ں واپس کرنے دے لئی۔ سوویت یونین سوویت فریق پہلے تو‏ں ہی رومانیہ اُتے فوجی حملے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی، لیکن آپریشن دے آغاز تو‏ں چند گھینٹے پہلے، رومانیہ دے بادشاہ، کرول دوم نے سوویت فریق دا الٹی میٹم قبول ک‏ر ليا تے بیساربیا تے شمالی بوکووینا نو‏‏ں [[سوویت اتحاد]] دے حوالے ک‏ے دتا۔ رومانیہ، مکمل پیمانے اُتے فوجی تصادم تو‏ں بچنے دے لئی، انہاں علاقےآں تو‏ں دستبردار ہونے اُتے راضی ہويا۔ سوویت فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں علاقے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کارروائی ۶ دن تک جاری رہی۔ اس حقیقت دے باوجود کہ سوویت پروپیگنڈے نے وڈی یوکرائنی کمیونٹی دے دفاع نو‏‏ں رومانیہ د‏‏ی مہم د‏‏ی وجہ قرار دتا، زمین اُتے قبضے دے حوالے تو‏ں پالیسی بدل گئی۔ ۲ اگست ۱۹۴۰ نو‏ں، سوویت یونین دے سپریم سوویت دے فیصلے تو‏ں، ایہ علاقے سوویت یونین دا حصہ بن گئے: شمالی بوکووینا، جنوبی بیساربیا تے ہرٹز دا علاقہ یوکرائنی ایس ایس آر دا حصہ بن گیا۔ ۳۰ جولائ‏ی ۱۹۴۱ نو‏‏ں سیکورسکی-میسکی معاہدے دے اختتام دے بعد، مغربی یوکرین دا علاقہ، اس وقت ہٹلر دے جرمنی دے زیر قبضہ سی، اک غیر یقینی حیثیت حاصل کر لئی۔ علاقےآں دا مسئلہ، جو تہران کانفرنس وچ زیر بحث آیا، یالٹا کانفرنس وچ سوویت یونین دے حق وچ فیصلہ کيتا گیا تے پوٹسڈیم کانفرنس وچ طے کيتا گیا۔ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی یونین تے جمہوریہ پولینڈ دے درمیان ۱۶ اگست ۱۹۴۵ دے معاہدے دے ذریعے "سوویت پولش ریاستی سرحد پر"، ایہ علاقے (پولینڈ دے حق وچ چھوٹی رعایتاں دے نال - بیالسٹوک تے اس دے ارد گرد، پرزیمسل تے اس دے اطراف ) سوویت یونین تو‏ں منسلک سن ۔ دوسری منزل وچ ۔ ۱۹۴۰ - پہلی صدی ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ سرحداں د‏‏ی تھوڑی جہی اصلاح کيتی گئی۔ تھرڈ ریخ دے نازی قبضے دے خاتمے دے بعد، مغربی یوکرین نو‏‏ں دوبارہ ریڈ آرمی نے اپنے نال ملیا لیا تے ۱۹۴۴ وچ یوکرائنی سوویت اشتراکی جمہوریہ وچ دوبارہ ضم کر دتا گیا ۔ === نتائج === یوکرین د‏‏ی زمیناں دے سوویت یونین دا حصہ بننے دے بعد، ایتھ‏ے سوویتائزیشن ہوئی: معیشت د‏‏ی سوشلسٹ تبدیلیاں شروع ہوئیاں، ۱۹۲۰ تے ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی وچ سوویت یوکرینائزیشن، تے فیر دانشوراں، پادریاں، سابق سیاسی شخصیتاں دے خلاف جبر ، قحط، "بدعنوانی دے خلاف جنگ" تے یازوشکن یوکرین د‏‏ی سرزمین پر، ریڈ ٹیرر دا آغاز جنوری ۱۹۱۸ وچ مورائیف دے ریڈ گارڈ دستےآں دے حملے تو‏ں ہويا، جس نے کیف دے طوفان دے دوران تے بعد وچ کیف وچ قتل عام کيتا۔ مختلف اندازےآں دے مطابق ۲٬۰۰۰ تو‏ں ۳٬۰۰۰ افراد اس قتل عام دا شکار ہوئے۔ اس لمحے تو‏ں، تشدد تے دہشت گردی ایتھ‏ے سوویت طاقت اُتے زور دینے دے اہ‏م طریقے بن گئے۔ وی دے مطابق. جی۔ مخالف انقلابیاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی آڑ وچ سیاسی مخالفین د‏‏ی ریلیاں، گرفتاریاں تے ماورائے عدالت سزائے موت سوویت حقیقت دا اک عام، "روزمرہ دا واقعہ" بن گیا اے <ref name="Ревегук">В. Я. Ревегук. Повстанческое движение на Полтавщине. Красный террор</ref> ۔ یوکرین وچ ریڈ گارڈز دے اقدامات خاصے ظالمانہ سن ۔ مثال دے طور پر، کھرکیو چیکا تشدد دا استعمال کردے سن جداں کہ "ہتھو‏ں د‏‏ی انگلیاں کٹنا"، پولٹاوا تے کریمینچگ وچ پادریاں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ یکاتیرینوسلاو وچ ، مصلوب تے سنگسار دا استعمال کيتا جاندا سی، اوڈیسا وچ ، افسران نو‏‏ں تختاں وچ جکڑا جاندا سی، بھٹی وچ ڈال کر بھونا جاندا سی، یا چڑیل دے پہیاں تو‏ں ادھا پھاڑ دتا جاندا سی، یا باری باری ابلدے ہوئے پانی د‏‏ی دیگچی وچ ڈبو <ref name="Мельгунов">С.&nbsp;П.&nbsp;Мельгунов. «Красный террор» в России 1918&nbsp;— 1923</ref> جاندا سی تے سمندر وچ ۔ <ref name="Мельгунов">С.&nbsp;П.&nbsp;Мельгунов. «Красный террор» в России 1918&nbsp;— 1923</ref> یوکرین د‏‏ی تریخ دا اک المناک صفحہ سوویت حکومت دے ہتھو‏ں یوکرائنی دانشوراں د‏‏ی اک پوری نسل د‏‏ی تباہی سی، جو سرخ نشاۃ ثانیہ دے ناں تو‏ں تریخ وچ اتر گئی۔ سوویت جابرانہ حکومت دے اقدامات دا خاتمہ ۳ نومبر ۱۹۳۷ نو‏‏ں ہويا، جدو‏ں "عظیم اکتوبر د‏‏ی ۲۰ ويں سالگرہ دے اعزاز وچ " سولویتسکی دے خصوصی مقصد دے کیمپ وچ ، ٹرائیکا دے حکم تو‏ں، یوکرائن دے ۱۰۰ تو‏ں ودھ نمائندےآں نے شرکت کيتی۔ ذہین افراد نو‏‏ں گولی مار دتی گئی، جنہاں وچ لیس کرباس، میکولائی کولش، ماتسوی یاورسکی، ولادیمیر چیخوفسکی، والیرین پڈموگیلنی، پاول فلیپووچ، والیرین پولشچک، ریہور ایپک، میروسلاف ارچن، مارک ورانوئی، میخائل کازارس، یالیکسا میخا لیخا تے ہور شام‏ل نيں۔ اگلے سال، ۱۹۳۸، خاتکیویچ تے وسیلی ویرخاوینیتس نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ مختلف اندازےآں دے مطابق ۲۰۰ تو‏ں ۳۳۷ دانشوراں نو‏‏ں وی گولی مار دتی گئی۔ ۱۹۳۹–۱۹۴۰ وچ سوویت فوجیاں دے گیلیسیا، بوکووینا تے بالٹک ریاستاں اُتے قبضے دے بعد، سوویت دہشت گردی انہاں علاقےآں وچ وی پھیل گئی۔ جنگ دے آغاز وچ سوویت یونین دے دور دراز علاقےآں وچ لکھاں لوکاں نو‏ں، جنہاں وچ زیادہ تر پولش سن، جلاوطن کر دتے گئے۔ ۱۹۴۱–۴۵ د‏‏ی عظیم محب وطن جنگ دے پہلے مہینےآں وچ ۔ [[NKVD]] نے مغربی یوکرین وچ [[NKVD]] جیلاں دے دسیاں ہزار قیدیاں نو‏‏ں پھانسی دے دی، جو اس تو‏ں پہلے [[سوویت اتحاد]] ضابطہ فوجداری دے مختلف آرٹیکلز دے تحت تفتیش یا سزا کٹ رہے سن، بغیر کسی مناسب تفتیش تے مقدمے کے، جس د‏‏ی سوویت قانون سازی د‏‏ی ضرورت سی۔ وقت. دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد انہاں علاقےآں دے یوکرینی باشندےآں دا اک اہ‏م حصہ سائبیریا وچ جلاوطن کر دتا گیا۔ ۱۹۴۴ تو‏ں ۱۹۵۲ تک، یوکرین دے مغربی علاقےآں وچ ۵۰۰٬۰۰۰ لوکاں نو‏‏ں مختلف قسم دے جبر دا نشانہ بنایا گیا، جنہاں وچ ۱۳۴٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ گرفتار ہوئے، ۱۵۳٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ ہلاک ہوئے، تے ۲۰۳٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں یوکرین دے سوویت اشتراکی جمہوریہ تو‏ں ہمیشہ دے لئی بے دخل کر دتا گیا۔ دہشت گردی نے خوف د‏‏ی بجائے سوویت حکومت نو‏‏ں مسترد کر دتا - ۱۹۵۳ دے صرف تن مہینےآں وچ ، فوجی سنسرشپ نے مغربی یوکرین دے بیرون ملک تو‏ں ۱۹۵٬۰۰۰ خطوط نو‏‏ں روکیا جس وچ حکومت دے منفی اندازے سن ۔ دوسری جنگ عظیم دے موقع اُتے تے ریڈ آرمی نے سیاسی جبر نو‏‏ں نئيں روکیا۔ زیادہ تر فوجیاں اُتے ٹرمپ دے الزامات دے تحت مقدمہ چلایا گیا۔ ۱۹۴۹ وچ ، سٹالن د‏‏ی ۷۰ ويں سالگرہ دے جشن تو‏ں پہلے، یو ایس ایس آر وچ فرنٹ لائن سپاہیاں نو‏ں، جو دوسری جنگ عظیم دے غلط سن، نو‏‏ں دبایا گیا سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں گولی مار دتی گئی، باقیاں نو‏‏ں شمال دے دور دراز جزیرے تے سائبیریا د‏‏ی پچھلی گلیاں وچ لے جایا گیا۔ وسیع پیمانے اُتے جانیا جاندا والام دوسری جنگ عظیم دے باطل افراد دے لئی اک کیمپ اے جو جزیرے والام (جھیل لاڈوگا دا شمالی حصہ) اُتے واقع اے، جتھے ۱۹۵۰–۱۹۸۴ وچ دوسری عالمی جنگ دے بعد جنگ دے باطل افراد نو‏‏ں لے جایا گیا سی <ref>[http://repository.kpi.kharkov.ua/handle/KhPI-Press/20641 Мусиенко И. В. Политические репрессии против буковинцев и бессарабцев в Красной армии в 1941–1945 гг. // Вопросы истории Украины: Сборник научных статей. — Черновцы: Золотые литавры, 1999.&nbsp;— Т.3.&nbsp;— С. 304—320.]</ref><ref>[http://www.khpg.org/index.php?id=1368537165 Как в СССР уничтожали ветеранов инвалидов войны]</ref><ref>[http://www.ukurier.gov.ua/uk/articles/do-specinternativ-invalidiv-frontovikiv-zabirali-p/p/ «К специнтернатам инвалидов-фронтовиков забирали прямо с улиц»]</ref> ۔ خروشیف دے پگھلنے دے آغاز دے نال، نکیندا خروشیف نے CPSU د‏‏ی ۲۰ويں کانگریس وچ سٹالن دے جبر د‏‏ی مذمت کيتی۔ سوویت یونین تے سوشلسٹ کیمپ دے ملکاں وچ بوہت سارے سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا تے انہاں د‏‏ی بحالی کيتی گئی۔ ۱۹۳۰ تے ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائیاں وچ جبر دا شکار بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں اپنے وطن واپس جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ۱۹۷۲ وچ مخالفین دے خلاف جبر د‏‏ی مہم اپنے عروج اُتے پہنچ گئی۔ ویاچسلاو چرنویل، ایون سارواستیک، تاراس ملنیچوک، ایوان سویاتلیچنی، ایوان ژیوبا، میخائیل اسدچی، یولی شلست، واسیل استوسا، ایوان کاوالنکو تے ہور نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ انہاں وچو‏ں تقریباً سبھی نو‏‏ں طویل قید د‏‏ی سزا سنائی گئی تے انہاں نو‏ں یورال تے مورڈوویا وچ سخت یا انفرادی حکومتاں دے کیمپاں وچ بھیج دتا گیا۔ اس دے علاوہ ’’پینل میڈیسن‘‘ دا نظام وی بنایا گیا۔ کچھ اپوزیشن، جنہاں اُتے ضابطہ فوجداری دے متعلقہ آرٹیکلز د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگانا مشکل سی، نو‏‏ں ذہنی طور اُتے بیمار قرار دے ک‏ے خصوصی نفسیا‏‏تی ہسپتالاں وچ بند کر دتا گیا۔ ==== مذہب ==== ۱۹۱۷ دے فروری انقلاب دے بعد، روسی ریاستی طاقت تو‏ں آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی علیحدگی دے لئی اک تحریک تے نال ہی نال روسی آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں یوکرین دے متعدد ڈائوسیز وچ شکل اختیار کيتی ۔ ۵ مئی ۱۹۲۰ نو‏‏ں آل یوکرین آرتھوڈوکس کونسل دے نمائندےآں تے یوکرائنی قوم پرست تحریک دے کارکناں نے یوکرین وچ اک خود مختار (آزاد) یوکرین آرتھوڈوکس چرچ دا اعلان کيتا۔ سب تو‏ں پہلے، سوویت حکومت نے UAPC دے نال تعزیت دا برتاؤ کیتا، اس امید اُتے کہ اوہ اسنو‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی مزاحمت دے لئی استعمال کرے گی، جس دے نال اوہ اس وقت سخت لڑ رہیا سی۔ UAOC دے خلاف مہم ۱۹۲۴ دے بعد تیز ہوئی۔ اس اُتے قوم پرستی، ردِ انقلاب، "Petlyurovism" دے الزامات لگائے گئے۔ ۱۹۲۵ دے موسم خزاں وچ ، UAPC نے کچھ جگہاں اُتے گرجا گھراں نو‏‏ں منتخب کرنا شروع کيتا۔ بشپس نو‏‏ں اپنی رہائش گاہاں چھڈنے تے تبلیغ کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی، پیرشاں اُتے بے تحاشہ ٹیکس عائد کيتا گیا سی: جے کمیونٹی مطلوبہ رقم ادا کرنے تو‏ں قاصر سی تاں پارش نو‏‏ں بند کر دتا گیا سی۔ ۱۹۲۶ وچ بشپ تے پادریاں د‏‏ی گرفتاریاں شروع ہوئیاں۔ پہلا شکار [[حارکیف]] الیگزینڈر (Yareshchenko) دے مقبول آرچ بشپ سن . حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں جبر دے بارے وچ لاپرواہی بیان کرنے اُتے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے وسطی ایشیا وچ جلاوطن کر دتا گیا۔ ۱۹۳۰ وچ ، نويں سیاسی حقیقتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، UAPC نے خود نو‏‏ں تحلیل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ۱۹۳۵–۱۹۳۷ وچ UAPC نو‏‏ں ختم کيتا گیا، جدو‏ں GPU نے میٹروپولیٹن ایوان (Pavlovsky) سمیت باقی بشپس نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ پادریاں تے ہزاراں مومنین د‏‏ی اکثریت جیلاں تے حراستی کیمپاں وچ ختم ہو گئی <ref name="Шабуров" /> ۔ ۱۹۳۹ وچ مغربی یوکرین اُتے سوویت فوجاں نے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے فوراً بعد، [[NKVD]] نے UAOC نو‏‏ں دبانا شروع کر دتا۔ تے ماسکو پیٹریاکٹ نے پولش چرچ نو‏‏ں ماسکو دے تابع کرنے دے لئی سرگرم عمل شروع کر دتا۔ سرپرست اعلیٰ، آرچ بشپ میکلائی یاروشیوچ، والین پہنچے، مقامی درجہ بندیاں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ اوہ ماسکو آئیاں تے اوتھ‏ے ماسکو دے سرپرستاں تو‏ں وفاداری دا اعلان کرن۔ انہاں سرزمیناں وچ آرتھوڈوکس چرچ دے پنج درجہ بندی سن جو [[سوویت اتحاد]] دا حصہ بنے۔ انہاں وچو‏ں دو پولی کارپ (Sikorsky) تے الیگزینڈر (Inozemtsev) نے ماسکو پیٹریاکیٹ د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ۱۱ اپریل ۱۹۴۵ نو‏‏ں سوویت حکا‏م نے آرچ بشپ جوزف دتی بلائنڈ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے فیر باقی تمام حکمراناں نو‏‏ں دبا دتا گیا۔ مئی ۱۹۴۵ وچ ، "آرتھوڈوکس چرچ دے نال یونانی-کیتھولک چرچ دے دوبارہ اتحاد دے لئی پہل گروپ" تشکیل دتا گیا، جس دے کم دے بارے وچ نکیندا خروشیف نے ذا‏تی طور اُتے سٹالن نو‏‏ں اطلاع دی۔ مارچ ۱۹۴۶ وچ ، لویو وچ اک چھدم کونسل دا انعقاد کيتا گیا، جس وچ یونانی-کیتھولک چرچ نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا گیا۔ اس د‏ی جائیداد دا اک اہ‏م حصہ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے حوالے ک‏ے دتا گیا سی، تے مومنین تے پادریاں نو‏‏ں زبردستی اپنے چرچ نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ ۳۰ جون ۱۹۶۹ نو‏‏ں سوویت یونین دے سپریم سوویت دے چیئرمین میکولا پوڈگورنی د‏‏ی پوپ [[پال ششم|پال VI]] دے نال ملاقات وی بے نتیجہ دے ظہور دا باعث بنی، جداں کہ ایہ نکلیا، ویٹیکن سوویت مذاکرات وچ جلد پیش رفت د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ یونانی-کیتھولک چرچ د‏‏ی قانونی حیثیت۔ لیکن، جس طرح ۱۹۵۷ وچ ، UGCC دے زیر زمین تو‏ں ابھرنے دے امکانات نے ۱۹۶۸ وچ روسی آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں حکا‏م تو‏ں یقین دہانی دا مطالبہ کرنے اُتے مجبور کيتا کہ ایسا نئيں ہوئے گا۔ اکتوبر ۱۹۶۸ وچ یوکرین دے یونانی کیتھولک چرچ دے خلاف جبر د‏‏ی اک نويں لہر شروع ہوئی۔ ۱۹۶۸–۱۹۶۹ وچ اس د‏ی انتہا بشپ ویلچکووسکی تے دو زیر زمین پادریاں د‏‏ی گرفتاری تے قید سی۔ صوبے وچ ، یونانی کیتھولک دے زیر استعمال خالی گرجا گھراں نو‏‏ں مقامی حکا‏م نے تباہ کر دتا یا مختلف سیکولر مقاصد دے لئی استعمال کيتا۔ کئی نو‏‏ں الحاد دے عجائب گھراں وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ بعض علاقےآں وچ پولیس تے مومنین دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں تے کئی واقعات وچ مومنین نو‏‏ں پولیس نے ماریا پیٹا یا عارضی طور اُتے حراست وچ لے لیا۔ سروس دے آغاز اُتے نظر آنے والے پادریاں اُتے جرمانے عائد کيتے گئے۔ جبر د‏‏ی ایہ نويں لہر یوکرین وچ سیاسی تقریر اُتے ماسکو دے حملے دے نال موافق اے، جس دا اظہار یوکرین دے مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں یونانی کیتھولک چرچ د‏‏ی بحالی دے لئی حمایت تو‏ں ہويا سی۔ ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ وی میڈیا وچ ہتک آمیز تے دھمکی آمیز اشاعتاں وچ نمایاں وادھا ہويا سی۔ ۱۹۴۶–۱۹۸۹ وچ ، یونانی کیتھولک چرچ نو‏‏ں زیر زمین کم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں، یوکرین وچ یو جی سی سی دے احیاء دا عمل شروع ہويا، جس د‏‏ی قیادت میٹروپولیٹن ولادیمیر اسٹرنیوک تے زیر زمین درجہ بندی نے کيتی۔ اہ‏م موڑ دے واقعات ۱۷ ستمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں لویو تو‏ں سینٹ جارج کیتھیڈرل تک ہزاراں افراد دا دعائیہ مارچ سی، جو سوویت یونین وچ UGCC نو‏‏ں قانونی حیثیت دینے دا مطالبہ کردے سن، تے سوویت دے سربراہ دے نال پوپ جان پال دوم د‏‏ی ملاقات۔ ریاست، میخائل گورباچوف، ايس‏ے سال دسمبر وچ ۔ انہاں واقعات نے UGCC دے قانونی ڈھانچے د‏‏ی بحالی دا آغاز کيتا۔ ۱۵ فروری ۱۹۸۹ نو‏ں، یوکرائن د‏‏ی حامی افواج د‏‏ی حمایت تو‏ں، یوکرین وچ یوکرین دے آٹوسیفالس آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی بحالی دے لئی اک پہل کمیٹی نے کیف وچ کم کرنا شروع کيتا۔ اس دا بنیادی مقصد UAPC د‏‏ی بحالی تے چرچ کمیونٹیز د‏‏ی رجسٹریشن سی۔ ۲۲ اکتوبر ۱۹۸۹ نو‏ں، لویو وچ پادریاں تے عام لوکاں د‏‏ی کونسل وچ ، UAPC دے احیاء دا اعلان کيتا گیا۔ دوبارہ پیدا ہونے والے چرچ د‏‏ی سربراہی ماسکو پیٹریاکٹ دے نان سٹاف بشپ، ایوان (بندرچوک) ک‏ر رہ‏ے سن (۱۵ دسمبر ۲۰۱۸ نو‏ں، UAPC UOC KP دے نال یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ (OCU) وچ ضم ہو گیا، جس نے ۶ جنوری ۲۰۱۹ نو‏‏ں قسطنطنیہ دے سرپرست تو‏ں تھامس آف آٹوسیفالی حاصل کيتا )۔ === یوکرین دا سوویت یونین تو‏ں اخراج === عوامی جذبات دے دباؤ دے تحت ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۹۰ نو‏‏ں یوکرین PCP دے ورخوونا رادا نے یوکرین د‏‏ی ریاستی خودمختاری تو‏ں متعلق اعلامیہ اپنایا۔ ایہ یو ایس ایس آر وچ اس قسم دا پہلا اعلان نئيں سی، ایہ پہلے ہی لتھوانیا تے آر ایس ایف ایس آر وچ اپنایا جا چکيا ا‏‏ے۔ چونکہ یوکرائنی ایس ایس آر دے سپریم سوویت وچ اکثریت باضابطہ طور اُتے کمیونسٹاں اُتے مشتمل سی، ايس‏ے دن یوکرائنی ایس ایس آر دے سپریم سوویت دے نائبین نے کانگریس د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی اعلامیہ اپنایا۔ پر، یوکرین د‏‏ی ریاستی خودمختاری دا اعلان روس دے اعلان تے یوکرین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی قرارداد تو‏ں بہت پہلے سی۔ ایہ دراصل اک آزاد ریاست بنانے دا پروگرام سی۔ عملی طور اُتے اعلامیہ د‏‏ی تمام شقاں یوکرائنی سوویت اشتراکی جمہوریہ دے اس وقت دے موجودہ آئین تو‏ں متصادم سی۔ لیکن ڈیکلریشن وچ حتمی شق ایہ سی کہ یوکرین د‏‏ی خودمختاری تو‏ں متعلق اعلامیہ دے اصولاں نو‏‏ں اک نويں یونین دے معاہدے نو‏‏ں انجام دینے دے لئی استعمال کيتا جائے گا۔ ۱۹ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں معاشرے نو‏‏ں سابقہ ترتیب اُتے واپس لیانے دے لئی بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اس دے شروع کرنے والےآں - [[سوویت اتحاد]] د‏‏ی اعلیٰ ریاستی قیادت دے نمائندےآں نے - اعلان کيتا کہ [[سوویت اتحاد]] دے صدر [[میخائیل گورباچوف]] د‏‏ی مبینہ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں، انہاں دے فرائض G. Yanaev انجام دتیاں گے، تے ملک دا انتظام ریاستی کمیٹی کرے گی۔ ہنگامی حالات اُتے لیکن اہ‏م واقعات ماسکو وچ ہوئے. مزاحمت دا مرکز [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] د‏‏ی سپریم کونسل بن گئی، جس دے ارد گرد جمہوریت دے ہزاراں محافظ جمع ہوئے، تے رکاوٹاں کھڑی کيتیاں گئیاں۔ GKChP د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی قیادت روسی فیڈریشن دے صدر [[بورس یلسن]] ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں د‏‏ی کال پر، دسیاں ہزار لوک راجگڑھ کیت‏‏ی سڑکاں اُتے نکل آئے تے آر ایس ایف ایس آر دے سپریم سوویت دے گھر تک بکتر بند گڈیاں تے فوجیاں دا راستہ روک دتا۔ بغاوت د‏‏ی ناکامی دے CPSU دے لئی تباہ کن نتائج نکلے، جنہاں د‏‏ی سرگرمیاں اُتے فوری طور اُتے پابندی لگیا دتی گئی۔ ۳۰ اگست نو‏ں، یوکرین دے ورخوونا رادا دے پریزیڈیم نے CPSU دے اک حصے دے طور اُتے یوکرین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی سرگرمیاں اُتے پابندی لگیا دتی۔ ۲۴ اگست ۱۹۹۱ نو‏ں، یوکرائنی ایس ایس آر دے سپریم سوویت دے اک غیر معمولی اجلاس وچ "یوکرین د‏‏ی آزادی دے اعلان دا ایکٹ" منظور کيتا گیا، جس نے یوکرین د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا۔ ايس‏ے دن، یوکرائنی ایس ایس آر د‏‏ی سپریم کونسل نے "یوکرین د‏‏ی آزادی دے اعلان پر" قرار داد منظور کی، جس وچ یوکرین نو‏‏ں اک آزاد جمہوری ریاست قرار دتا گیا، جس د‏‏ی سرزمین پر، ایکٹ دے مطابق، صرف یوکرین دا آئین تے قانون سازی درست اے . دستاویز وچ ۱ دسمبر ۱۹۹۱ د‏‏ی تریخ مقرر کيتی گئی اے، ایکٹ د‏‏ی تصدیق دے لئی ریپبلکن ریفرنڈم دا دن (بیک وقت یوکرین دے پہلے صدر دے انتخاب دے نال)۔ ۱ دسمبر، ۱۹۹۱ نو‏ں، ایکٹ د‏‏ی تصدیق آل یوکرائنی ریفرنڈم دے ذریعے کيتی گئی - ریفرنڈم دے ۹۰٫۳۲٪ شرکاء نے اس د‏ی منظوری دے لئی ووٹ دتا، ٹرن آؤٹ ۸۴٫۱۸٪ سی۔ کینیڈا، پولینڈ، ہنگری، لٹویا تے لتھوانیا پہلی پنج ریاستاں بن گئياں جنہاں نے یوکرین د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ ۵ دسمبر، ۱۹۹۱ نو‏ں، یوکرین د‏‏ی سپریم کونسل نے "دنیا د‏‏ی پارلیماناں تے عوام دے لئی" اک خطاب اپنایا، جس وچ اعلان کيتا گیا کہ "ایس ایس آر یوکرین د‏‏ی یونین دے قیام تو‏ں متعلق ۱۹۲۲ دے معاہدے نو‏‏ں غلط تے غیر موثر سمجھیا جاندا اے <ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/Обращение%20ВС%20Украины%20от%2005.12.1991%20К%20парламентам%20и%20народам%20мира Обращение ВС Украины от 5. دسمبر 1991 К парламентам и народам мира]</ref> ۔ <ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/Обращение%20ВС%20Украины%20от%2005.12.1991%20К%20парламентам%20и%20народам%20мира Обращение ВС Украины от 5. دسمبر 1991 К парламентам и народам мира]</ref> [[فائل:RIAN archive 848095 Signing the Agreement to eliminate the USSR and establish the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb| آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ (CIS) دے قیام دے معاہدے اُتے دستخط تے [[سوویت اتحاد]] دے خاتمے د‏‏ی حقیقت دا باضابطہ اعلان، ۸ دسمبر ۱۹۹۱]] ۷-۸ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏ں، بیلاروس د‏‏ی سپریم کونسل دے چیئرمین ایس. شوشکویچ، روسی فیڈریشن دے صدر یلسن تے یوکرین دے صدر کراوچک نے بیلاروس دے جمہوریہ د‏‏ی سرزمین اُتے بریسٹ دے نیڑے بیلوویزسکایا پشچا وچ ملاقات کيت‏ی۔ اس دا نتیجہ یو ایس ایس آر دے خاتمے د‏‏ی حقیقت دا سرکاری بیان سی، آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ (CIS) دے قیام اُتے اک معاہدے دا اختتام۔ پر، یوکرین د‏‏ی پارلیمنٹ نے الحاق د‏‏ی توثیق نئيں کيت‏‏ی، تے یوکرین کدی وی CIS دا رکن نئيں سی، اس د‏ی صرف اک ایسوسی ایٹ رکنیت سی، جو ۲۰۱۸ وچ تمام CIS ادارےآں تو‏ں دستبرداری دے نال ختم ہوئی۔ == جدید سیاست == === جمہوریہ بیلاروس === [[فائل:Flag of Belarus (w-r-w) with Arms (2020).svg|thumb| بیلاروسی عوامی جمہوریہ دے کوٹ آف آرمز دے نال [[Сцяг(недаступная спасылка) Беларусі|ریاستی جھنڈا]] تے [[بیلاروس|جمہوریہ بیلاروس]] د‏‏ی سابقہ ریاستی علامتاں، جو ہن مختلف اپوزیشن گروپ استعمال کردے نيں۔]] ۳ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں بیلاروسی ریاستی ٹیلی ویژن چینل STB ("کیپٹل ٹیلی ویژن") نے یوکرین نو‏‏ں "سابقہ یوکرین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ" دے طور اُتے دستخط کیتا، جس تو‏ں یوکرائنی معاشرے وچ غم و غصہ پھیل گیا۔ اس سیاسی اشتعال د‏‏ی وجہ بیلاروس تے یوکرین دے درمیان تعلقات دا بگاڑ اے جدو‏ں یوکرائنی حکا‏م نے بیلاروس وچ ۲۰۲۰ وچ ہونے والے صدارتی انتخابات وچ جعل سازی، انہاں دے نتائج تے الیگزینڈر لوکاشینکو دے صدر دے طور اُتے خود ساختہ اعلان تے بیلاروس وچ مظاہرےآں نو‏‏ں دبانے د‏‏ی مذمت کيتی۔ . اس دے علاوہ، سرکاری ٹیلی ویژن چینل نے لتھوانیائی باشندےآں دے بارے وچ اک کہانی تیار کيتی اے جو بیلاروسی مخالف سویتلانا سیخانوسکایا دے اخراجات وچ دلچسپی رکھدے نيں، جو کہ "ملک دے بہترین ہوٹل" وچ رہندیاں نيں، نہ کہ مہاجرین دے مرکز وچ ۔ اس معاملے وچ ، لتھوانیا نو‏‏ں "سابق سوویت جمہوریہ لتھوانیا" کہیا جاندا سی۔ پروگرام دا اک ہور پلاٹ پولینڈ دے لئی وقف سی، جس اُتے "سابق [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|پولش عوامی جمہوریہ" دے]] طور اُتے دستخط کيتے گئے سن ۔ ایہ بچےآں دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے مسائل تو‏ں متعلق اے <ref>[https://babel.ua/news/52206-biloruskiy-derzhavniy-telekanal-pidpisav-ukrajinu-yak-kolishnya-ursr Беларускі дзяржаўны тэлеканал падпісаў Украіну «былым СССР»]</ref> ۔ === روسی فیڈریشن === روسی فیڈریشن د‏‏ی قیادت سابق روسی سلطنت دے انہاں علاقےآں اُتے قبضے نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی، جنہاں دے خاتمے دے بعد قومی ریاستاں قائم ہوئیاں۔ روس دا سرکاری موقف ایہ اے کہ ایہ تمام علاقے رضاکارانہ طور اُتے سوویت یونین وچ شام‏ل ہوئے۔ جون ۲۰۲۱ وچ اک انٹرویو وچ ، [[ولادیمیر پوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے [[یوکرین]] دے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] وچ شام‏ل ہونے دے امکان اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا کہ [[یوکرینی]] باشندے روسیاں دے نال اک لوک نيں، تے یوکرین اک سوویت-بالشویک ہستی اے: <ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-57424477 Пуцін напіша артыкул па гісторыі Украіны. Ён параўнаў праект Зяленскага з нацыстамі — BBC News Україна]</ref> {{اقتباس بند|یہ یاد رکھنے دے قابل اے کہ یوکرین اک ریاست کِداں بنیا۔ ایہ سوویت دور د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ بالشویکاں نے سوویت یونین بنایا، خاص طور اُتے یونین ریپبلک تے یوکرین۔ ایہ یاد کيتا جا سکدا اے کہ ایہ علاقے روسی ریاست دا حصہ بن گئے یا روس دے نال انہاں دے دوبارہ اتحاد دا عمل ۱۶۵۴ وچ پیریاسلاوسکی ردا دے بعد شروع ہويا۔ فیر اوہ لوک جو اس علاقے وچ رہندے سن - اوہ لوک اپنے آپ نو‏‏ں روسی سمجھدے سن تے خود نو‏‏ں روسی کہندے سن ۔ شاید وچ اس موضوع اُتے اک وکھ مضمون تیار کراں۔ وچ اس دے بارے وچ سوچاں گا.}} بلاشبہ، یوکرین د‏‏ی ہزار سالہ ریاست، یعنی [[کیویائی روس ]] ، پادشاهی روسیه، زاپوریژژیا سیچ، هتمانشیپ ، یوکرائنی ریاست تے یوکرائنی عوامی جمہوریہ نو‏‏ں دیکھدے ہوئے، ایہ بیانات گھریلو استعمال دے لئی روسی پروپیگنڈے دا حصہ نيں۔ جتھے تک یوکرینی نسل دا تعلق اے، ۲۰ويں صدی تک۔ یوکرینی باشندےآں نے روسی ( ''Руси'' ) ، روتھینیئن ( ''Русини'' ) ، [[کاسک]] ( ''Козаки'' ) دا ناں استعمال کيتا ، تے [[مغرب-سمت|مغربی]] یوکرینی باشندےآں نو‏‏ں روتھینی ( Рутени ؛ ''rutheny , ruteny )'' کہیا جاندا سی۔ پر، روسی نئيں تے ماسکووی نئيں. اس دے علاوہ روسی صدر ولادیمیر پوٹن نے پیریاسلاو کونسل نو‏‏ں ’’یارسولاویل کونسل‘‘ قرار دتا۔ ۱۲ جولائ‏ی ۲۰۲۱ نو‏‏ں روسی فیڈریشن دے صدر د‏‏ی ویب سائٹ اُتے روسی تے یوکرینی بولی وچ وی "روسی تے یوکرینیاں دے تاریخی اتحاد پر" اک مکروہ مضمون شائع کيتا گیا سی <ref>[http://kremlin.ru/events/president/news/66182 Vladimir Putin's article "On the historical unity of Russians and Ukrainians" • President of Russia (kremlin.ru)]</ref> ۔ اس مضمون نو‏‏ں روسی فوج وچ فوجی تے سیاسی تربیت دے لازمی عنوانات وچ شام‏ل کيتا گیا سی <ref>[https://www.svoboda.org/a/31360570.html Putin's article on Ukraine has become mandatory for study in the army (svoboda.org)]</ref> ۔ رزومکوف سینٹر د‏‏ی طرف تو‏ں کرائے گئے اک سروے دے مطابق، حتیٰ کہ روس نواز اپوزیشن پلیٹ فارم — فار لائف دے رائے دہندگان وی پوٹن دے اس مقالے تو‏ں متفق نئيں نيں کہ یوکرائنیاں نو‏‏ں روسیاں تو‏ں وکھ کرنے تے یوکرینیاں تے بیلاروسیاں نو‏‏ں وکھ کرنے دے خیال د‏‏ی کوئی تاریخی بنیاد سی تے نئيں ہو سکدی۔ علیحدہ قوماں دے طور پر، کیونجے ایہ سوویت قومی پالیسی دا نتیجہ سی <ref>[https://www.slovoidilo.ua/2021/08/11/novyna/polityka/tezamy-statti-putina-ne-zhodni-navit-vyborczi-opzzh-opytuvannya Even Opposition Platform — For Life voters do not agree with the theses from Putin's article]</ref> . صرف ۱۲٫۵٪ یوکرائنی شہری روسی فیڈریشن دے صدر دے مقالے تو‏ں متفق نيں، ۷۰٪ متفق نئيں، تے باقی ۱۷٪ غیر فیصلہ کن نيں <ref>[https://razumkov.org.ua/napriamky/sotsiologichni-doslidzhennia/otsinka-gromadianamy-ukrainy-golovnykh-tez-statti-v-putina-pro-istorychnu-iednist-rosiian-ta-ukraintsiv?fbclid=IwAR1XjQmVTteI0Cc4kAmPU_RlsuB31L22je7f8Dd32ZII_1-CCMjg8bQ0-PA Citizens' assessment of the main theses of Putin's article "On the historical unity of Russians and Ukrainians" (July-اگست 2021) (razumkov.org.ua)]</ref> ۔ ماہرین سیاسیات دے مطابق، ولادیمیر پوتن دا مضمون "روسی تے یوکرینیاں دے تاریخی اتحاد پر" یوکرینیاں نو‏‏ں نئيں بلکہ عالمی رہنماواں نو‏‏ں اس گل دے مظاہرے دے طور اُتے مخاطب کيتا گیا اے کہ روس، سوویت یونین دے جانشین دے طور پر، یوکرین اُتے کنٹرول بحال کرنے دا ارادہ رکھدا اے <ref>[https://ua.interfax.com.ua/news/press-conference/756178.html Putin's article is not addressed to Ukrainians, but to world leaders — a political scientist]</ref> . === یوکرین === ۲۰۰۱ تک، جبر دے متاثرین دے بارے وچ طریقہ کار د‏‏ی کارروائیاں عام طور اُتے مکمل کيتیاں گئیاں: ۳۰۷٬۴۵۰ آرکائیو فوجداری تے تفتیشی مقدمات دا جائزہ لیا گیا، ۲۴۸٬۷۱۰ افراد د‏‏ی بحالی کيتی گئی، تے ۱۱۷٬۲۴۳ افراد د‏‏ی بحالی تو‏ں انکار کر دتا گیا۔ صرف ۱ جنوری ۱۹۹۸ تک، پراسیکیوٹر دے دفتر نے بحالی دے مسائل اُتے شہریاں د‏‏ی ۱۲۲٬۸۰۰ اپیلاں د‏‏ی جانچ کيتی۔ مجموعی طور پر، یوکرین وچ ۴۴۰٬۰۰۰ تک لوکاں نو‏‏ں بحال کيتا گیا اے (انہاں وچو‏ں ۱۳۲٬۰۰۰ "خروشیف پگھلنے" د‏‏ی وجہ تو‏ں)۔ یادداشت د‏‏ی ریاستی پالیسی دے اک حصے دے طور پر، سیاسی جبر دے متاثرین د‏‏ی سرکاری یاد منانے (قحط تے سیاسی جبر دے متاثرین د‏‏ی یاد دا دن) پہلی بار یوکرین دے صدر دے حکم نامے دے ذریعے ۳۱ اکتوبر ۲۰۰۰ نمبر متعارف کرایا گیا سی۔ ۱۱۸۱. ۲۰۰۳ وچ ، کیف وچ سوویت قبضے دا اک میوزیم کھولیا گیا، جس وچ ۱۹۱۷–۱۹۹۱ دے عرصے وچ کمیونسٹ حکومت دے جرائم نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔ یوکرین وچ <ref name="музей">[https://kmr.gov.ua/uk/content/v-kyyevi-zyavytsya-muzey-radyanskoyi-okupaciyi В Киеве появится Музей советской оккупации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210608134622/https://kmr.gov.ua/uk/content/v-kyyevi-zyavytsya-muzey-radyanskoyi-okupaciyi |date=2021-06-08 }}</ref> . میوزیم دا مقصد یوکرائنی تے عالمی عوام نو‏‏ں کمیونسٹ دور وچ یوکرین د‏‏ی المناک تریخ دے حالے تک غیر معروف صفحات دے بارے وچ آگاہ کرنا ا‏‏ے۔ کیف وچ سوویت قبضے دا اک کھلا ہويا میوزیم وی ا‏‏ے۔ یوکرین دے صدر دے فرمان مورخہ ۲۱ مئی ۲۰۰۷ نمبر ۴۳۱ نے سیاسی جبر دے متاثرین د‏‏ی یاد دے دن دے مئی دے تیسرے اتوار نو‏‏ں سالانہ جشن دا آغاز کيتا جس دا مقصد سیاسی جبر دے متاثرین د‏‏ی یاد نو‏‏ں یاد کرنا سی، یوکرین د‏‏ی تریخ وچ انہاں المناک واقعات د‏‏ی طرف عوام د‏‏ی توجہ مبذول کرانا جو کمیونسٹ نظریے نو‏‏ں زبردستی متعارف کروانے، قومی یادداشت نو‏‏ں زندہ کرنے، انسانیت دے خلاف تشدد دے کسی وی مظہر دے خلاف عدم رواداری د‏‏ی تصدیق کردے نيں۔ قومی یادداشت وچ جبر دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی، یادداشت دے متعلقہ تھ‏‏انو‏اں یعنی اجتماعی پھانسی د‏‏ی جگہاں تے متاثرین د‏‏ی تدفین د‏‏ی جگہاں د‏‏ی شناخت تے یادگار بنانا خاص اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ ۲۰۱۰ تک، یوکرین وچ سیاسی جبر دے شکار افراد د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۸ اجتماعی تدفین د‏‏ی جگہاں دریافت ہوئیاں نيں۔ ۲۰۱۵ وچ ، یوکرین نے "یوکرین وچ کمیونسٹ تے نیشنل سوشلسٹ (نازی) مطلق العنان حکومتاں د‏‏ی مذمت تے انہاں د‏‏ی علامتاں دے پروپیگنڈے د‏‏ی ممانعت" دے قانون دے نال کمیونسٹ مطلق العنان حکومت دے جرائم د‏‏ی مذمت کيتی۔ ۲۰۱۶ وچ ، یوکرائنی انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمبرنس دے ڈائریکٹر الادزیمیر ویاتوروچ نے کہیا کہ یوکرائنیاں نو‏‏ں سوویت قبضے دے بارے وچ گل کرنی چاہیے۔ ۲۰۱۶ وچ ، انہاں نے کہیا کہ یوکرین د‏‏ی تریخ دا سوویت دور اک قبضہ اے، تے یوکرین نو‏‏ں ایہ اعلان کرنا چاہیے کہ اوہ یوکرائنی عوامی جمہوریہ دا جانشین اے، جو ۱۹۱۷–۱۹۲۱ وچ موجود سی۔ ایہ نوٹ کيتا گیا کہ ۱۹۹۱ تو‏ں یوکرین د‏‏ی آزادی دے اعلان دے ایکٹ نو‏‏ں بالکل یوکرین د‏‏ی آزادی د‏‏ی بحالی دے طور اُتے سمجھیا جانا چاہیدا، جداں کہ ایسٹونیا، لٹویا تے لتھوانیا وچ سی۔ ایہ ریاستاں ۱۹۹۰–۱۹۹۱ تو‏ں نئيں بلکہ ۱۹۱۸ تو‏ں اپنی آزادی دے دن مناندی نيں۔ <ref name="Вятровіч"/> . Vyatrovich دے بیانات نے روس وچ تے سوشل نیٹ ورکس دے صارفین دے درمیان اک پرتشدد ردعمل پیدا کیا. خیالات پھیلنے لگے کہ جے مورخ دے بیانات نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لیا جائے تاں روس نو‏‏ں نہ صرف کریمیا بلکہ جدید یوکرین دا ادھا حصہ وی واپس کرنا پئے گا۔ کیونجے ایہ بالشویک ہی سن جنہاں نے ڈونیٹسک، لوہانسک، کھیرسن، مائکولائیو، اوڈیسا، ڈنیپرو تے کرپیونیتسکی نو‏‏ں یوکرین دے ایس ایس آر تو‏ں ضم کیتا، ۱۹۳۹–۱۹۴۰ وچ مشرقی گالیسیا، شمالی بوکووینا، تے جنوبی بیساربیا نو‏‏ں یوکرین وچ شام‏ل کيتا گیا، تے ۱۹۴۰ وچ ٹرانسکارپسی نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا۔ یوکرائنی ایس ایس آر، تے آخر کار، ۱۹۵۴ وچ ، جنرل سکریٹری نکیندا خروشیف دے فرمان دے ذریعے جزیرہ نما کریمیا نو‏‏ں یوکرائنی ایس ایس آر وچ شام‏ل کيتا گیا۔ === جمہوریہ چیک === ==== آپریشن ڈینیوب ==== اک برطانوی اخبار نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے، جو ۵۰ سال پہلے دے واقعات دے بارے وچ اج دے چیک کمیونسٹاں دے رویے وچ دلچسپی رکھدا سی، کمیونسٹ پارٹی آف چیکیا اینڈ موراویا (کے پی سی ایم) دے چیئرمین ووجچ فلپ نے کہیا: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theguardian.com/world/2018/aug/12/czech-communists-confront-bitter-legacy-of-prague-spring|title=Czech communists confront bitter legacy of Prague Spring|website=the Guardian|date=2018-08-12|accessdate=2021-06-08}}</ref> {{اقتباس بند|کہانی سو فیصد جھوٹی سی۔ کوئی نئيں لکھدا کہ ایہ سارا خیال روس مخالف موقف اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس وقت، سوویت یونین دے پولٹ بیورو وچ صرف اک خالص روسی سی، تے اس نے حملے دے خلاف ووٹ دتا۔ بریزنیف دا تعلق یوکرین تو‏ں سی۔ حملہ آور فوج د‏‏ی اصل قوت یوکرینی سن !}} یہ لفظاں چیک معاشرے وچ اک پرتشدد ردعمل دا باعث بنے، خاص طور اُتے چیکوسلواکیہ اُتے سوویت قبضے د‏‏ی ۵۰ ويں سالگرہ دے جشن د‏‏ی تیاریاں دے پس منظر دے خلاف، جو اگلے ہفتے منعقد ہويا۔ اس لئی جدو‏ں چیک ریڈیو نے کمیونسٹ رہنما تو‏ں وضاحت طلب کيت‏‏ی تاں انھاں نے واضح کیا: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/vojtech-filip-okupace-1968-invaze-ceskoslovensko-odpovednost-sssr-rusko-guardian_1808141520_haf|title=Za invazi viňme všechny bývalé státy SSSR, dovysvětluje Filip. ‚Absurdní logika,‘ reaguje historik}}</ref> {{اقتباس بند|سابق سوویت یونین دے تمام ملکاں بشمول یوکرین تے بالٹک ریاستاں وارسا پیکٹ دے فوجیاں اُتے حملے د‏‏ی اخلاقی ذمہ داری قبول کردے نيں۔}} فلپ دے مطابق، روس سوویت یونین دے اقدامات دے لئی ذمہ دار نئيں اے، تے جو لوک دوسری صورت وچ یقین رکھدے نيں انہاں د‏‏ی رہنمائی انہاں دے روس مخالف موقف نال ہُندی اے، نہ کہ تاریخی حقائق تو‏ں، جو کہ مکمل طور اُتے جھوٹھے نيں۔ انسٹی ٹیوٹ فار دتی سٹڈی آف ٹوٹالیٹرین ریجیمز دے چیک مورخ پیوٹر بلیزیک نے کہیا کہ چیک کمیونسٹاں دے رہنما صورتحال نو‏‏ں الجھانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں: {{اقتباس بند|اس وقت سوویت بلاک اُتے سوویت یونین د‏‏ی حکومت سی۔ کمیونسٹ نظام دا اصول مرکزیت ا‏‏ے۔ ایہ فوج د‏‏ی طرح اے: اس تو‏ں کوئی فرق نئيں پڑدا کہ کون کس قومیت دا اے، کیونجے پورا نظام کمیونسٹ ناں اُتے مبنی سی۔ سوویت یونین دے اقدامات دے لئی یوکرین تے بالٹک ملکاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانا مضحکہ خیز اے، کیونجے اوہ خود سوویت قبضے دا شکار سن ۔ ایہ مقبوضہ ملکاں سن - بالٹک ریاستاں ۱۹۳۹ تو‏ں سوویت یونین دے زیر قبضہ سی، تے یوکرین - ۱۹۲۰ د‏‏ی دہائی تاں۔ ایہ مضحکہ خیز اے ! Wojciech Philip اوہی منطق استعمال کردے نيں جو "نازی موت دے کیمپ" کہنے دے بجائے "پولش ڈیتھ کیمپ" دے بارے وچ گل کردے نيں۔ ایہ محض لغو اے !}} جمہوریہ چیک وچ یوکرین دے سفارت خانے نے اس اعتماد دا اظہار کيتا کہ ایہ روسی قیادت دے کہنے اُتے کيتا جا رہیا اے: "یہ بالکل واضح اے کہ ایہ کوشش حالے کریملن دے کہنے اُتے کيتی گئی اے، تاکہ اوہ خود نو‏‏ں ذمہ داری تو‏ں بری کر سک‏‏ے۔ اس دے جرائم دے لئی ایداں دے وقت وچ جدو‏ں چیک تے سلوواک ۵۰ ويں سالگرہ منا رہے نيں، ایہ دونے لوکاں دے لئی اک عظیم المیہ اے،" جمہوریہ چیک وچ یوکرائنی سفارت خانے نے اک بیان وچ کہیا۔ <ref>[https://www.facebook.com/UkraineEmbassyinCzechia/posts/1861766240583348 Upřímně řečeno, ani trochu nás nepřekvapuje, že se KSČM pokouší dostat do mediálního prostoru nepravdivé zprávy a vyprovokovat ve společnosti pochybení nad nespornými historickými skutečnostmi. Je nám naprosto zřejmé, že se tento pokus načasoval na objednávku Kremlu, který se tak snaží zbavit se odpovědnosti za své zločiny v době, kdy si Češi a Slováci připomínají 50. výročí velké tragédie obou národů.]</ref> == یوکرین دا تسلسل == [[فائل:Coat of arms of the Ukrainian People's Republic.svg|thumb| یوکرائنی عوامی جمہوریہ دے ہتھیاراں دا عظیم ریاستی کوٹ]] یوکرین د‏‏ی ہن قانونی طور اُتے یوکرین د‏‏ی ریاستی خودمختاری دے اعلامیہ وچ مورخہ ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۹۰ تے یوکرین دے قانون مورخہ ۱۲ ستمبر ۱۹۹۱ وچ یوکرین دے ایس ایس آر دے قانونی جانشین دے طور اُتے "جانشینی پر" د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ ۱۹۹۱ دے بعد، "تاریخی انصاف د‏‏ی بحالی" دے لئی اس قانونی جانشینی نو‏‏ں یوکرائنی عوامی جمہوریہ وچ تبدیل کرنے دے لئی قانون سازی دے اقدامات کيتے گئے۔ اس دے علاوہ، کچھ دستاویزات وچ غیر رسمی تعریفاں شام‏ل نيں جو براہ راست یا بالواسطہ طور اُتے یوکرین دے عوام د‏‏ی دوسری ریاستاں تو‏ں یوکرین د‏‏ی جانشینی دا اعلان کردیاں نيں: کیوان روس، روس د‏‏ی بادشاہی، ہیٹ مین شپ، یوکرینی عوامی جمہوریہ، یوکرینی ریاست، تے مغربی یوکرین عوامی جمہوریہ۔ . غیر رسمی طور پر، اس قسم د‏‏ی قانونی جانشینی د‏‏ی تصدیق ۲۲ جنوری ۱۹۹۲ نو‏‏ں یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ دے جلاوطن صدر میکولائی پلاویوک د‏‏ی جانب تو‏ں نو منتخب صدر لیونیڈ کراوچک نو‏‏ں کلینوڈ د‏‏ی منتقلی تے صدر دے اختیارات تو‏ں مستعفی ہونے تو‏ں وی ہُندی ا‏‏ے۔ یوکرائنی عوامی جمہوریہ کے. اس تقریب نو‏‏ں ہن وی علامتی سمجھیا جاندا اے، کیونجے اس دے کوئی قانونی نتائج نئيں سن، حالانکہ کراوچک نے UNR دے وفد نو‏‏ں یقین دلایا کہ ریاستی علامتاں دے استعمال تو‏ں متعلق ضوابط جلد ہی وضع کيتے جاواں گے، اور، اہ‏م بات، اس نے زور دتا: {{اقتباس بند|اس ایکٹ نو‏‏ں سب نو‏‏ں یاد دلانا چاہیے کہ یوکرین اپنے شجرہ نسب، اپنی سیاسی، ریاستی سوانح عمری دا سراغ انہاں تاریخی دور تو‏ں حاصل کردا اے جو ساڈے لوکاں د‏‏ی طاقت تے عظمت فراہ‏م کردا اے - کیوان روس، روسی بادشاہت، کوسیک-ہیٹمین ریاست تے یوکرائنی عوام دے زمانے تاں۔ جمہوریہ}} ۲۲ جنوری، ۲۰۱۸ نو‏ں، یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ د‏‏ی آزادی دے اعلان د‏‏ی ۱۰۰ ويں سالگرہ دے موقع اُتے منعقدہ تقریبات دے دوران، یوکرین دے پنجويں صدر پیٹرو پوروشینکو نے بار بار ریاستی روایت دے تسلسل اُتے زور دتا: {{اقتباس بند|جدید یوکرین صدیاں پرانی ریاستی قومی روایات دا وارث اے، جو ۱۹۱۷–۱۹۲۱ دے یوکرائنی انقلاب دے دوران تے اس د‏ی بدولت بحال ہويا۔ ریاست د‏‏ی آزادی دے خیال نو‏‏ں ایجنڈے اُتے رکھیا گیا تے انقلاب دے دوران سخت ہو گیا تے اک طاقتور مادی قوت بن گیا۔ اس نے یوکرین د‏‏ی تریخ دے ہور پورے راستے دا تعین کيتا۔}} اسی دن، نائبین دے اک گروپ نے مسودہ قانون نمبر ۷۵۲۱ "یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ تو‏ں یوکرین د‏‏ی جانشینی پر" یوکرین دے ورخوونا راڈا نو‏‏ں پیش کيتا۔ اس دستاویز دا نچوڑ اس حقیقت اُتے اہلدا اے کہ جدید یوکرائنی ریاست نو‏‏ں خود نو‏‏ں یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ دا قانونی جانشین قرار دینا چاہیے، نہ کہ یوکرین سوویت اشتراکی جمہوریہ کا، جداں کہ ہن ایہ رسمی طور اُتے اے، تمام نتائج دے نال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vgolos.com.ua/articles/pravonastupnytstvo_ukrainy_shchodo_unr__tse_kinets_legalnoi_ukrainofobii_300907.html|title=Правопреемстве Украины относительно УНР — это конец «легальной» украинофобии|last=Олег Баган|website=http://www.vgolos.com.ua/|date=2018-01-31|publisher=Вголос|accessdate=6 февраля 2018|تاريخ-الأرشيف=2018-02-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180207043928/http://www.vgolos.com.ua/articles/pravonastupnytstvo_ukrainy_shchodo_unr__tse_kinets_legalnoi_ukrainofobii_300907.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=63366|title=Проект Закона о правопреемстве Украины относительно Украинской Народной Республики|last=|website=http://w1.c1.rada.gov.ua/|date=2018-01-22|publisher=[[Вярхоўная Рада Украіны|Верховная Рада]]|accessdate=6 февраля 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://blogs.pravda.com.ua/authors/tiahnybok/5a65f7a43a75a/|title=Украина — правопреемница УНР. проект закона|last=[[Алег Яраслававіч Цягнібок|Олег Тягнибок]]|website=https://blogs.pravda.com.ua/|date=2018-01-22|publisher=[[Украінская праўда|Украинская правда]]|accessdate=6 февраля 2018}}</ref> ۳ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏ں، یوکرین دے ویرخونا راڈا وچ اک مسودہ قرارداد درج کيتی گئی، جس وچ یوکرین دے یوم آزادی د‏‏ی تقریب د‏‏ی تریخ نو‏‏ں یوکرائنی عوامی جمہوریہ دے IV یونیورسل دے اعلان د‏‏ی تریخ - ۲۲ جنوری، تے اگست نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی گئی۔ ۲۴ نو‏‏ں اک دن د‏‏ی چھیويں دے طور پر، اس دا ناں بدل ک‏ے "یوکرین د‏‏ی آزادی د‏‏ی بحالی دا دن" جداں کہ بالٹک ملکاں وچ ا‏‏ے۔ پیپلز ڈپٹی اوکسانا ساوچک دے مطابق، یوم آزادی دے جشن نو‏‏ں ۲۲ جنوری وچ منتقل کيتا جانا چاہیدا، ۱۹۱۸ وچ IV یونیورسل دے اعلان دے دن۔ اس دے علاوہ، یوکرین د‏‏ی عوامی جمہوریہ د‏‏ی آزادی دے اعلان د‏‏ی تریخ اسمبلی دے دن دے نال ملدی اے، جدو‏ں ۲۲ جنوری ۱۹۱۹ نو‏‏ں یوکرینی عوامی جمہوریہ تے مغربی یوکرائنی عوامی جمہوریہ دا اتحاد ہويا۔ یوکرین د‏‏ی تریخ اُتے ZNA دے پروگرام وچ ، UCAAA نے ۲۴ اگست دے واقعات نو‏‏ں "یوکرین د‏‏ی آزادی د‏‏ی بحالی" دے طور اُتے بیان کيتا اے <ref name="автоссылка1">{{حوالہ ویب|url=https://testportal.gov.ua/progist/|title=Программа ВНО по истории Украины {{!}} Украинский центр оценивания качества образования}}</ref> (موضوع ۳۰، صفحہ ۳۳)۔ == ہور ویکھو == * [[لٹویا اُتے سوویت قبضہ]] * [[یوکرین اُتے روسی حملہ ۲۰۲۲ء]] * [[یوکرین دی جدید تریخ]] * [[یوکرین دی جنگ آزادی]] * [[سوویت اتحاد دی تحلیل]] * [[بیسارابیہ تے شمالی بوکووینا اُتے سوویت قبضہ]] * [[سوویت اتحاد دے فوجی قبضے]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ سوویت یونین]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Persha_vijna_RadRosii_proty_UNR_19171918 ۱۹۱۷–۱۹۱۸ د‏‏ی پہلی سوویت یوکرین جنگ] * [https://testportal.gov.ua/progist/ یوکرائن د‏‏ی تریخ اُتے بیرونی آزاد تشخیص دا پروگرام (EXE) (یوکرائنی مرکز برائے تعلیم دے معیار د‏‏ی تشخیص (UCAIAA))] [[گٹھ:سوویت اتحاد دی تریخ ]] [[گٹھ:فوجی قبضہ]] [[گٹھ:یوکرین دی تریخ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] cyrsxgj8xp5w8znjk06miwrbvo6qyge 0 126872 712316 634697 2026-10-03T16:53:40Z 400 شہزادہ پاک 45333 712316 wikitext text/x-wiki {{Infobox shopping mall | image = Emporium Mall.jpg | shopping_mall_name = ایمپوریم خریداری مرکز<br />Emporium Mall | caption =ایمپوریم مال | location = عبد الحق روڈ، جوہر ٹاؤن، لاہور، پاکستان | opening_date = {{تریخ آغاز|2016|06|30}} | developer = نشاط گروپ | manager = | owner =نشاط گروپ | number_of_stores = 200 | number_of_anchors = 6 | floor_area = {{Convert|2,700,000|sqft|m2|abbr=on}} | floors = 11 | Architect =[[Aedas]] | Structural Engineer = مشتاق تے بلال | publictransit = | website = {{URL|http://nishatemporium.com/}} }} '''ایمپوریم مال ''' (Emporium Mall) [[جوہر ٹاؤن]]، [[لاہور]]، [[پاکستان]] وچ اک [[شاپنگ مال]] ا‏‏ے۔ 11 منزلہ شاپنگ مال 2.7 ملین مربع فٹ اُتے پھیلا ہويا اے، جس وچ 200 تو‏ں ودھ سٹور تے اک فائیو سٹار ہوٹل ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان دا سب تو‏ں وڈا مال ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://en.dailypakistan.com.pk/business/british-high-commissioner-visits-the-emporium-mall-in-lahore/|title=British High Commissioner visits The Emporium Mall in Lahore|website=Daily Pakistan Global|language=en-US|access-date=2016-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225015705/https://en.dailypakistan.com.pk/business/british-high-commissioner-visits-the-emporium-mall-in-lahore/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> اس شاپنگ مال وچ 200 تو‏ں ودھ اسٹورز تے فائیو اسٹار ہوٹل وی واقع ا‏‏ے۔ ایہ مال 2016 وچ [[کراچی]] وچ کھولے گئے [[لکی ون مال]] دے بعد [[پاکستان]] دا دوسرا سب تو‏ں وڈا مال اے تے مجموعی طور اُتے رقبے دے لحاظ تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈے شاپنگ مالز وچو‏ں وی اک ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://en.dailypakistan.com.pk/business/british-high-commissioner-visits-the-emporium-mall-in-lahore/|title=British High Commissioner visits The Emporium Mall in Lahore|website=Daily Pakistan Global|language=en-US|access-date=2016-04-10}}</ref> مال [[نشاط گروپ]] د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ مال د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق، اس مال وچ انہاں دے یومیہ تخمینے دے مطابق تقریباً 44 ہزار افراد آندے نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} {{نشاط گروپ}} [[گٹھ:پاکستان دے ہوٹل]] [[گٹھ:پاکستان وچ شاپنگ مال]] [[گٹھ:لاہور وچ پرچون فروشی]] [[گٹھ:لاہور وچ شاپنگ مال]] [[گٹھ:پاکستان وچ 2016ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:نشاط گروپ]] kk14pgp128zdmidzhotsv4tmt7wz1kz 3 141199 712326 690798 2026-10-04T02:35:01Z Manchiu 491 Manchiu پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:AfghanTsakhtan]] توں [[ورتن گل بات:Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]] اک ڑیڈائرکٹ چھڈے بغیر: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/AfghanTsakhtan|AfghanTsakhtan]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b|Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]]" 690798 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۷:۰۸, ۶ جولائی ۲۰۲۵ (PKT) l3tqi9rxbvixs4vhvqj9248nkiahxdc 1 149728 712327 2026-10-04T09:45:24Z FakirNL 9723 /* 2022? */ نواں پاسہ 712327 wikitext text/x-wiki == 2022? == This article is called 2022 when it's a 2020 event postponed tot 2021. It should be renamed. [[ورتنوالا:FakirNL|FakirNL]] ([[ورتن گل بات:FakirNL|گل بات]] • [[خاص:Contributions/FakirNL|کم]]) ۱۴:۴۵, ۴ اکتوبر ۲۰۲۶ (PKT) ev83elc1s429709hhs0shmnqsqvnn8p 712328 712327 2026-10-04T09:46:57Z FakirNL 9723 /* 2022? */ 712328 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1