وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 8531 712379 711004 2026-10-06T17:16:48Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712379 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = {{plainlist| * {{lang|fa|ملک وسیع‌الفضای ایران}}<ref>{{transl|fa|mulk-i vasi' al-fazā-yi īrān}}</ref><br />The Expansive Realm of Iran<ref>{{cite journal|last1=Matthee* Matthee|first1=Rudi|title=Was Safavid Iran an Empire?|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|date=1 ستمبر 2009|volume=53|issue=1|page=241|doi=10.1163/002249910X12573963244449|quote=The term 'Iran'، which after an absence of some six centuries had re-entered usage with the Ilkhanid branch of the Mongols, conveyed a shared self-awareness among the political and cultural elite of a geographical entity with distinct territorial and political implications. A core element of the Safavid achievement was the notion that the dynasty had united the eastern and western halves of Iran, Khurasan and Herat, the lands of the Timurids, in the East, and the territory of the Aq-Quyunlu in the West. The term mulk-i vasi' al-faza-yi Iran, 'the expansive realm of Iran'، found in the seventeenth-century chronicle, Khuld-i barin, and again, in near identical terms, in the travelogue of Muhammad Rabi Shah Sulayman's envoy to Siam in the 1680s, similarly conveys the authors pride and self-consciousness with regard to the territory they inhabited or hailed from.}}</ref> * {{lang|fa|مملکت ایران}}<ref>{{transl|fa|mamlikat-i īrān}}</ref><br />The Country of Iran<ref>{{cite journal|last1=Savory|first1=Roger|title=The Safavid state and polity|journal=Iranian Studies|date=2 جنوری 2007|volume=7|issue=1–2|page=206|doi=10.1080/00210867408701463|quote=The somewhat vague phrase used during the early Safavid period, mamalik-i mahrusa, had assumed more concrete forms: mamālik-i īrān; mamālik-i 'ajam; mamlikat-i īrān; mulk-i īrān; or simply īrān. The royal throne was variously described as sarīr-i saltanat-i īrān; takht-i īrān; and takht-i sultān (sic)-i īrān. The inhabitants of the Safavid empire are referred to as ahl-i īrān, and Iskandar Beg describes himself as writing the history of the Iranians (sharh-i ahvāl-i īrān va īrāniān)۔ Shah Abbas I is described as farmānravā-yi īrān and shahryār-i īrān; his seat is pāyitakht-i pādishāhān-i īrān, takhtgāh-i salātin-i īrān, or dār al-mulk-i īrān. His sovereign power is referred to as farmāndahi-yi mulk-i īrān, saltanat va pādishāhi-yi īrān, pādishāhi-yi īrān. The cities of Iran (bilād-i īrān) are thought of as belonging to a positive entity or state: Herat is referred to as a'zam-i bilād-i īrān (the greatest of the cities of Iran) and Isfahan as khulāsa-yi mulk-i īrān (the choicest part of the realm of Iran)۔ … The sense of geographical continuity referred to earlier is preserved by a phrase like kull-i vilāyat-i īrānzamīn. … Affairs of state are referred to as muhimmāt-i īrān. To my mind however, one of the clearest indications that the Safavid state had become a state in the full sense of the word is provided by the revival of the ancient title of sipahsālār-i īrān or "commander-in-chief of the armed forces of Iran"۔}}</ref>}} |conventional_long_name = Safavid dynasty |common_name = Safavid dynasty |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars"، "Cold War"، etc. --> |type = [[بادشآئی]] |status_text = <!-- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = [[بادشآئی]] | |<!-- Rise and fall, events, years and dates --> |<!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> | |year_start = 1501 |year_end = 1736 | |year_exile_start = <!-- (If dealing with exiled government – status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> | |event_start = <!-- Default: "Established" --> |date_start = <!-- Optional: Date of establishment, enter dates in this format 1 جنوری 1801 --> |event_end = <!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = 8 مارچ | |event1 = [[ہوتکی سلطنت|ہوتکی]] حملہ |date_event1 = 1722 |event2 = مڑ قبضہ [[نادر شاہ افشار]] |date_event2 = 1726–1729 |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = | |event_pre = Establishment of the [[Safavid order]] by [[Safi-ad-din Ardabili]] |date_pre = 1301 |event_post = [[Nader Shah]] crowned |date_post = 1 اکتوبر 1736 | |<!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = Timurid Empire |flag_p1 = Timurid.svg |border_p1 = no |image_p1 = |p2 = Aq Qoyunlu |p3 = Shirvanshah |flag_p3 = Shirvan gerb.png |border_p3 = no |p4 = Marashiyan |flag_p4 = Marashiyan government 1359-1582 AD.png |p5 = Paduspanids |flag_p5 = PaduspanidsMapHistoryofIran.png |p6 = Mihrabanids |flag_p6 = Mihrabanids 1236–Mid-16th century.png |p7 = Afrasiab dynasty |p8 = Karkiya dynasty |p9 = Kingdom of Ormus |s1 = Hotaki dynasty |flag_s1 = Black flag.svg |image_s1 = |s2 = Afsharid dynasty |flag_s2 = Nader Shah Flag.svg |border_s2 = no |s3 = Russian Empire |flag_s3 = Flag of Russia.svg |s4 = Ottoman Empire |flag_s4 = Ottoman flag.svg | |image_flag = |flag_type_article = Flag of Iran#Safavid dynasty |flag_type = Flag<ref>"۔.۔&nbsp;the Order of the Lion and the Sun, a device which, since the 17 century at least, appeared on the national flag of the Safavids the lion representing 'Ali and the sun the glory of the Shiʻi faith"، Mikhail Borisovich Piotrovskiĭ، J. M. Rogers, Hermitage Rooms at Somerset House, Courtauld Institute of Art, ''Heaven on earth: Art from Islamic Lands: Works from the State Hermitage Museum and the Khalili Collection''، Prestel, 2004, p. 178.</ref> | |image_coat = Lion and Sun (Pahlavi Dynasty).svg |symbol_type_article = Lion and Sun |symbol_type = Emblem<ref>{{cite book|last=Flaskerud|first=Ingvild|authorlink=Ingvild Flaskerud|title=Visualizing Belief and Piety in Iranian Shiism|url=https://books.google.com/books?id=fH1pvM0AdNIC&pg=PA182|year=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-4907-7|page=182–3}}</ref> | |image_map = The maximum extent of the Safavid Empire under Shah Abbas I.png |image_map_caption = The Safavid Empire under [[Abbas I of Persia|Shah Abbas]] the Great | |image_map2 = <!-- If second map is needed – does not appear by default --> |image_map2_caption = | |[[راجگڑھ]]= {{plainlist| * [[تبریز]]<br /><small>(1501–1555)</small> * [[قزوین]]<br /><small>(1555–1598)</small> * [[اصفہان]]<br /><small>(1598–1736)</small>}} |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> | |national_motto = |national_anthem = |common_languages = *[[فارسی]] (official,<ref name="Roemer 189" /> coinage,<ref name="MatheeIranica">Rudi Matthee, "[http://www.iranicaonline.org/articles/safavids Safavids]" in ''Encyclopædia Iranica''، accessed on اپریل 4, 2010. "The Persian focus is also reflected in the fact that theological works also began to be composed in the Persian language and in that Persian verses replaced Arabic on the coins." "The political system that emerged under them had overlapping political and religious boundaries and a core language, Persian, which served as the literary tongue, and even began to replace Arabic as the vehicle for theological discourse"۔</ref><ref>Ronald W Ferrier, ''The Arts of Persia''۔ Yale University Press. 1989, p. 9.</ref> civil administration,<ref name="Perry">John R Perry, "Turkic-Iranian contacts"، ''Encyclopædia Iranica''، جنوری 24, 2006: "۔.۔&nbsp;written Persian, the language of high literature and civil administration, remained virtually unaffected in status and content"</ref> court (since Isfahan became capital)،<ref name="Cyril Glassé 2003, pg 392" /> high literature,<ref name="Perry" /> literary,<ref name="MatheeIranica" /><ref>Arnold J. Toynbee, ''A Study of History''، V, pp. 514–515. Excerpt: "in the heyday of the Mughal, Safawi, and Ottoman regimes New Persian was being patronized as the language of ''literae humaniores'' by the ruling element over the whole of this huge realm, while it was also being employed as the official language of administration in those two-thirds of its realm that lay within the Safawi and the Mughal frontiers"</ref> theological discourse,<ref name="MatheeIranica" /> diplomatic correspondence, belles-lettres (adab)، historiography,<ref name="mazzaoui" /> court-based religious posts<ref>Ruda Jurdi Abisaab. "Iran and Pre-Independence Lebanon" in Houchang Esfandiar Chehabi, ''Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years''، IB Tauris 2006, p. 76: "Although the Arabic language was still the medium for religious scholastic expression, it was precisely under the Safavids that hadith complications and doctrinal works of all sorts were being translated to Persian. The ʻAmili (Lebanese scholars of Shiʻi faith) operating through the Court-based religious posts, were forced to master the Persian language; their students translated their instructions into Persian. Persianization went hand in hand with the popularization of 'mainstream' Shiʻi belief."</ref>) * [[Azerbaijani language|Azerbaijani]] (court,<ref>{{cite journal|last1=Floor|first1=Willem|last2=Javadi|first2=Hasan|title=The Role of Azerbaijani Turkish in Safavid Iran|journal=Iranian Studies|date=2013|volume=46|issue=4|pages=569–581|doi=10.1080/00210862.2013.784516}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hovannisian|first1=Richard G.|last2=Sabagh|first2=Georges|authorlink1=Richard G. Hovannisian|title=The Persian Presence in the Islamic World|url=https://archive.org/details/persianpresencei0000unse|date=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-59185-0|page=[https://archive.org/details/persianpresencei0000unse/page/240 240]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Axworthy|first1=Michael|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|date=2010|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85772-193-8|page=33}}</ref> religious dignitaries, military)<ref name="mazzaoui" /><ref name="savory07" /><ref name="cambridgesafa" /><ref>{{Cite book |last= Price |first= Massoume |year= 2005 |title= Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook |publisher= ABC-CLIO |isbn= 978-1-57607-993-5 |url= https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA66 |page= 66 |quote=The Shah was a native Turkic speaker and wrote poetry in the Azerbaijani language.}}</ref> * [[Georgian language|Georgian]]/[[Circassian language|Circassian]]/[[Armenian language|Armenian]] (court)<ref>{{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85771-676-7|pages=165–166|quote=Georgian, Circassian and Armenian were also spoken [at the court]، since these were the mother-tongues of many of the ghulams, as well as of a high proportion of the women of the harem. Figueroa heard Abbas speak Georgian, which he had no doubt acquired from his Georgian ghulams and concubines.}}</ref> |religion = [[Twelver|Twelver Shiʻi Islam]] |currency = Tuman, [[Abbasi (currency)|Abbasi]] (incl. ''[[Georgian abazi|Abazi]]'')، Shahi.<ref>Ferrier, RW, ''A Journey to Persia: Jean Chardin's Portrait of a Seventeenth-century Empire''، p. ix.</ref> * 1 Tuman = 50 Abbasi. * 1 Tuman = 50 French livres. * 1 Tuman = £3 6s 8d. | |<!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = [[اسماعیل I]] <small>(first)</small> |leader2 = [[عباس III]] <small>(last)</small> |year_leader1 = 1501–1524 |year_leader2 = 1732–1736 |title_leader = [[List of kings of Persia|Shahanshah]] |title_deputy = [[List of Safavid Grand Viziers|Grand Vizier]] |deputy1 = [[Mohammad Zakariya Kujuji]] <small>(first)</small> |year_deputy1 = 1501–? |deputy2 = [[نادر شاہ افشار]] <small>(last)</small> |year_deputy2 = 1729–1736 |legislature = [[Council of State]] | |<!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces)، population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |footnotes = ^a State religion.<ref>''The New Encyclopedia of Islam''، Ed. Cyril Glassé، (Rowman & Littlefield Publishers, 2008)، 449.</ref> }} '''صفوی راجٹبر''' یا '''صفوی سلطنت''' (سلسلہ حکومت: ۹۰۷ -۱۱۳۵ ھ) اک [[شیعہ]] خاندان سی جس نے اپنے دور حکومت وچ شیعہ مذہب نو‏‏ں حکومتی سطح اُتے رائج کیاتے پہلی مرتبہ پورے [[ایران]] وچ اک [[شیعہ]] حکومت قائم ہوئی۔ '''صفوی سلطنت''' ایران دی اک سلطنت سی جیہڑی 1501 توں 1722 تک چلی۔ ایدی خاص گل [[ایران]] دا سنی تون شیعہ وچ پلٹنا تے اے کم صفوی ٹبر نے کیتا۔ صنوی ٹبر دا جوڑ ایرانی آزربا‏یجان دی تھاں [[اردبیل]] نال سی۔ ایتھاں ایس ٹبر نے سارے ایران تے مل مارلیا۔ [[اسماعیل صفوی]] نے 1501 چ ایس ٹبر دی نیو رکھی۔ صفوی خاندان دے اراکین صوفیت دے معتقد سن کہ جس د‏‏ی بنیاد ستويں صدی ہجری قمری وچ شیخ [[صفی‌الدین اردبیلی]] دے ہتھو‏ں رکھی گئی۔ نويں صدی ہجری دے آخری پنجاہ سالاں وچ [[شیخ جنید صفوی|شیخ جنید]] دے جد تے [[شیخ حیدر صفوی|شیخ حیدر]] دے باپ [[شاہ اسماعیل اول|شاہ اسماعیل]] نے سیاسی،مذہبی تے فوجی تحریک شروع د‏‏ی کہ جس د‏‏ی نہایت دسويں صدی دے آغاز وچ قزلباشاں تے [[اسماعیل اول صفوی|اسماعیل]] د‏‏ی رہبری وچ فتح [[تبریز]] دے نال ہوئی تے انہاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئی۔ صفوی حکومت ۱۱۳۵ق وچ افغانیاں د‏‏ی شورش وچ [[اصفہان]] وچ سقوط دے نال اختتام پذیر ہوئی۔ صفویاں دے دور حکومت وچ ایران نے فوجی، فقہی تے ہنر دے شعبےآں وچ بہت زیادہ ترقی کيتی۔ [[جبل عامل]] ([[لبنان]]) دے عالماں نو‏‏ں ایران وچ دعوت دینے د‏‏ی بدولت اس شیعہ حکومت کیت‏‏ی بنیاداں فکری تے عقیدتی افکار اُتے استوار ہوئی۔ اس امر د‏‏ی بدولت [[میرداماد]]، [[فیض کاشانی]]، [[ملاصدرا]] تے [[محمدباقر مجلسی]] جداں معروف فقہا پروان چڑھے۔ اس زمانے وچ ادبیات اُتے وی شیعہ مذہب دا رنگ دیکھنے نو‏‏ں ملدا اے تے اسی زمانے وچ مرثیہ خوانی متعارف ہوئی تے [[محتشم کاشانی]] جداں ناواں تو‏ں لوک آشنا ہوئے۔ بعض محققاں دے نزدیک اس دور حکومت کیت‏‏ی اساس درج ذیل تن چیزاں اُتے تھی: اول نظریہ حق الہی پادشاہان ایرانی ([[فر ایزدی]])، دوم روئے زمین اُتے [[امام مہدی(ع)]] د‏‏ی نمائندگی دا ادعا۔ صوفیہ طریقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں صفوی بادشاہاں دا مقام مرشد کامل دے عنوان تے صفویہ دے ناں تو‏ں پہچانا گیا۔<ref>راجر سیوری،۱۳۸۷، ص۲</ref> {{ ایران دی تریخ}} [[ایران دی اسلامی فتح|ایران وچ اسلامی فتح]] دے بعد جو سب توں وڈی حکومت قائم ہوئی اوہ 1501ء توں 1722ء تک قائم رہنے والی '''صفوی سلطنت''' (Safavid Empire) سی۔ جس نے [[تیموری سلطنت|تیموریاں]] دے بعد [[ایران]] وچ عروج حاصل کیتا۔ اس حکومت دا بانی [[اسماعیل صفوی|شاہ اسماعیل]] اک بزرگ [[شیخ اسحاق صفی الدین]] (متوفی 1334ء) دی اولاد وچوں سی چنانچہ انہاں بزرگ دی نسبت توں ایہ خاندان صفوی کہلاندا اے ۔ == پس منظر == شیخ صفی الدین دے بارے وچ دعویٰ کیتا جاندا اے کہ اوہ [[موسی کاظم|امام موسیٰ کاظم]] دی اولاد وچوں سن جو شیعی فرقہ [[اہل تشیع#اثنا عشری|اثنا عشری]] دے ستوی‏‏ں امام نیں لیکن اس دعوے دا کوئی ثبوت نئی‏‏ں۔ ایہ خاندان اصل وچ ترکی النسل سی۔ شیخ صفی الدین تے انہاں دے بیٹے [[صدر الدین]] سنی عقائد رکھدے سن۔ لیکن انہاں دے پوتے [[خواجہ علی]] نے شیعی مذہب اختیار کر لیا۔ '''[[محمد| رسول {{درود}}]]''' دے خاندان توں تعلق رکھنے دی وجہ توں شیخ صفی الدین دے گھرانے دا لوکاں دا وڈا احترام سی۔ جدو‏‏ں [[امیر تیمور]] نے [[بایزید یلدرم|بایزید عثمانی]] اُتے فتح پانے دے بعد خواجہ علی (1392ءتا 1456)نوں [[آذربائیجان]] دے شہر [[اردبیل]] تے اس دے نواح دا علاقہ دے دتا سی۔ بعد وچ خواجہ علی دے پوتے [[شیخ جنید]] (1447ءتا 1456ء) تے پڑپوتے [[شیخ حیدر]] (1456ءتا 1488ء) نے گوشہ نشینی چھڈکے تلوار سنبھالی۔ ایہ دونے شاہ شیروان نال جنگ کر دے ہوئے مارے گئے ۔ == صفوی خاندان == صفویہ خاندان اساسی طور اُتے [[اردبیل]] تو‏ں اے ۔اس خاندان دا پہلا شخص [[فیروز شاہ زرین کلاہ]] سی جو پنجويں صدی وچ اردبیل وچ رہندا سی ۔ اس خاندان د‏‏ی اصل تے نسب صفویہ دور دے مصادر دے مطابق شیعاں دے ستويں امام [[امام موسی کاظم|امام ہفتم]] تک پہنچدا ا‏‏ے۔<ref>خواند میر، حبیب السیر، ج۴، ۱۳۵۳، ص۴۰۹</ref> البتہ بعض محقق صفویاں دے اجداد دے سادات ہونے د‏‏ی خبر ہُندے نيں۔<ref>صفوہ الصفا، ابن بزاز، ترجمہ مجد طباطبایی، ص۷۱</ref> بعض معاصر محققاں شیخ صفی‌الدین دے شیعہ تے سید ہونے وچ تردید دا شکار نيں۔<ref>نک: نفیسی، عرفان و ادب در عصر صفوی، ص۲۳؛ میر احمدی، دین و مذہب در عصر صفوی ص۴۱</ref> [[شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] دے ظہور نے تریخ صفویہ نو‏‏ں اک نويں مرحلے وچ داخل کر دتا۔ اس نے اپنے اندر موجود قدرت د‏‏ی بدولت طریقہ زاہدیہ د‏‏ی روش اُتے ریاست حاصل کيتی تے ۳۵ سال تک اسی روش اُتے کاربند رہیا۔<ref>محمد یوسف اصفہانی، خلد برین، ص۱۹</ref> شیخ صفی اپنی حکومت دے دوران اردبیل تے صوفیت طریقہ دے پابند مریداں دے نال مسلسل رابطہ رکھنے د‏‏ی بدولت اس حکومت نو‏‏ں وسعت دینے وچ کامیاب رہیا یہانتک کہ اس د‏ی حداں آناتولی شرقی تے [[شام]] تک پھیل گئياں۔ ابراہیم دے بیٹے [[جنید صفوی|جنید]] دے سال ۸۵۱ ہجری قمری وچ حکم بننے دے بعد انہاں د‏‏ی ایہ تحریک نويں مرحلے وچ داخل ہوئی۔ اس نے دنیاوی قدرت تے بادشاہی د‏‏ی نمود و نمائش نو‏‏ں بہت زیادہ اجاگ‏ر کیتا۔ لہذا ایہ پہلا صفوی حاکم سی جس نے سلطان دا لقب حاصل کیتا۔ <ref>سیوری، ایران عصر صفوی، ص۱۵</ref> == تأسیس == صفویہ حکومت کیت‏‏ی تاسیس شیخ صفی دے پوتاں [[شاہ اسماعیل اول|اسماعیل اول]] دے زمانے وچ ہوئی سی۔ اس نے اپنے مریداں تے ست ہزار [[قزلباش]] دے ہمراہ [[آق قویونلو|آق قویونلو‌ہا]] نو‏‏ں [[شرور (مکان)|شرور]] دے اطراف وچ شکست دتی<ref>مزاوی،۱۳۶۳:ص۲۶۶</ref> تے [[تبریز]] وچ داخل ہويا۔ ایتھ‏ے اس نے [[تشیع]] دے حکومتی مذہب ہونے دا اعلان کیتا۔ اس نے اپنی تحریک د‏‏ی بنیاد شیعت نو‏‏ں قرار دتا تھا۔روملو، استاجلو، تکلو، شاملو، ذوالقدر، [[قاجار]]، افشار جداں قبیلےآں تے ترکماناں صفویہ حکومت دے قیام وچ اساسی کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔<ref>نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعہ دولت صفوی، پرفسور فاروق سومر، مترجم احسان اشراقی، محمد تقی امامی، تہران، ص۱۷۱</ref> شاہ اسماعیل صرف اک دنیاوی تے عمومی بادشاہ ہی نئيں سی بلکہ اسنو‏ں اک ایسا [[مرشد کامل|مرشد کاملی]] سمجھیا جاندا سی جو نور الہی و ذات الوہیت دا مظہر سی ۔<ref>ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ،۱۳۱۷:ص۲۵۱</ref> شاہ اسماعیل د‏‏ی سلطنت د‏‏ی ۲۳ سالہ تریخ نو‏‏ں دو مرحلےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے ۔۱- چالدران د‏‏ی شکست تو‏ں پہلے دا مرحلہ ۲- چالدران د‏‏ی شکست دا مرحلہ۔ اسماعیل نے چالدران د‏‏ی شکست دے بعد خود کسی جنگ وچ شرکت نئيں کيت‏‏ی تے اپنی زندگی دے آخری دس سالاں وچ [[شراب‌خواری]] تے سوگواری و افسردگی وچ گذارے۔ === شاہ اسماعیل صفوی === <small>اصل مضمون [[اسماعیل صفوی]]</small> [[اسماعیل صفوی|شاہ اسماعیل صفوی]] جس وقت تخت اُتے بیٹھیا تد اس دی عمر اپنے ہمعصر [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] وانگ صرف تیرہ سال سی لیکن اس نے کم عمری دے باوجود حالات دا مقابلہ غیر معمولی ذہانت تے شجاعت نال کیتا۔ [[باکو]] تے [[شیروان]] نوں فتح کرنے دے بعد شاہ اسماعیل نے 1499ء وچ [[تبریز]] اُتے قبضہ کرکے [[آق قویونلو]] حکومت دا خاتمہ کر دتا۔ 1503ء تک اسماعیل نے جنوب وچ [[شیراز]] تے [[یزد]] تک، مشرق وچ [[استرایار]] تک تے مغرب وچ [[بغداد]] تے [[موصل |موصل]] تک اپنی سلطنت دیاں حداں نوں ودھالیا۔ [[ہرات]] وچ تیموری حکمران [[حسین مرزا بایقرا]] دے انتقال دے بعد [[شیبانی خان ازبک]] [[ہرات]] تے [[خراسان]] اُتے قابض ہو گیا سی۔ 1510ء وچ [[مرو]] دے قریب طاہر آباد وچ شیبانی خان تے اسماعیل وچ سخت جنگ ہوئی جس وچ ازبکاں نوں شکست ہوئی تے شیبانی خان مارا گیا۔ ازبکاں دی شکست دے بعد [[خراسان]] وی اسماعیل دے قبضے وچ آ گیا۔ ہن اوہ [[ایران]]، [[عراق]] تے [[شیروان]] دا بلا شرکت غیر ے مالک ہو گیا سی تے اس دی طاقت اپنے نقطہ عروج اُتے پہنچ گئی سی۔ شاہ اسماعیل نوں اس دیاں فتوحات نے غرور وچ مبتلا کر دتا سی۔ اس نے اک عثمانی شہزادے مراد نوں پناہ دتی تے سلطان [[سلیم اول|سلیم عثمانی]] نوں تخت توں اتار کے شہزادہ مراد نوں اس جگہ تخت اُتے بٹھانے دی تیاریاں شروع کر دتیاں۔ شاہ اسماعیل دی اس ناعاقبت اندیشی نے اس نوں سلطان سلیم نال ٹکرادتا۔ ایران تے ترکی دی موجودہ سرحد اُتے [[ترکی]] دی حدود وچ واقع اک مقام [[چالدران]] دے کول 1514ء وچ دوناں وچ خونریز جنگ ہوئی جو تریخ وچ [[جنگ چالدران]] دے ناں توں مشہور اے۔ ایرانیاں نے وڈی شجاعت نال ترکاں دا مقابلہ کیتا۔ لیکن ترکاں دی کثرت تعداد، توپ تے آتشیں اسلحے تے سلطان سلیم دی برتری فوجی مہارت دے سامنے ایرانی بے بس ہو گئے۔ انہاں نوں شکست فاش ہوئی 25 ہزار ایرانی مارے گئے تے شاہ اسماعیل زخمی ہوکے فرار ہونے اُتے مجبور ہویا۔ سلطان سلیم نے اگے ودھ کے دار الحکومت تبریز اُتے وی قبضہ کر لیا۔ سلیم دی واپسی اُتے تبریز تے آذربائیجان تے صفوی سلطنت نوں واپس مل گئے لیکن دیار بکر تے مشرقی [[اناطولیہ|ایشیائے کوچک]] دے صوبے ہمیشہ دے لئی صفویاں دے ہتھ توں نکل گئے ۔ اسماعیل صفوی توں ایران دے اک نویں دور دا آغاز ہُندا اے جسنوں ایران دا شیعی دور کہیا جاسکدا اے۔ اس توں پہلے ایران وچ اکثریت سنی حکمران خانداناں دی رہی سی تے سرکاری مذہب وی اہل سنت دا سی لیکن شاہ اسماعیل نے [[تبریز]] اُتے قبضہ کرنے دے بعد شیعیت نوں ایران دا سرکاری مذہب قرار دتا تے اصحاب رسول اُتے [[تبرا]] کرنا شروع کر دتا۔ اس وقت تبریز دی دو تہائی آبادی سنی سی تے شیعہ اقلیت وچ سن۔ خود شیعی علما نے اس اقدام دی مخالفت کیتی لیکن کچھ نوجوانی دا گرم خون تے کچھ عقیدے دی محبت، شاہ اسماعیل نے انہاں مشوریاں نوں رد کرکے تلوار ای نوں سب توں وڈی مصلحت قرار دتا۔ شاہ اسماعیل صفوی نے صرف ایہی نئی‏‏ں کیتا کہ شیعیت نوں ایران دا سرکاری مذہب قرار دتا بلکہ اس نے شیعیت نوں پھیلانے وچ تشدد تے بدترین تعصب دا وی ثبوت دتا۔ لوکاں نوں شیعیت قبول کرنے تے مجبور کیتا گیا، بکثرت علما قتل کر دتے گئے جس دی وجہ توں ہزار ہا لوکاں نے ایران چھڈدتا۔ شاہ اسماعیل دی فوج "[[قزلباش]]" کہلاندی سی۔ اس دی وجہ ایہ اے کہ اسماعیل دے باپ حیدر نے اپنے پیروواں دے لئی سرخ رنگ دی اک مخصوص ٹوپی مقرر کیتی سی جس وچ 12 اماماں دی نسبت توں 12 کنگورے سن۔ ٹوپی دا رنگ چونکہ سرخ سی اس لئی ترکی وچ انہاں نوں قزلباش یعنی سرخ ٹوپی والے کہیا گیا۔ ایران دی زبان اگرچہ [[فارسی]] سی لیکن [[آذربائیجان]] دی اکثریت ترکی بولدی اے چنانچہ شاہ اسماعیل دی زبان وی ترکی سی۔ اوہ ترکی زبان دا شاعر وی سی تے خطائی تخلص رکھدا سی۔ اس دے اشعار وچ تصوف دا رنگ تے اہل بیت دی محبت پائی جاندی اے تے ترکی زبان دی صوفیانہ شاعری وچ اس نوں اہم مقام حاصل اے۔ [[استمبول]] توں اس دا ترکی دیوان وی شائع ہویا۔ === شاہ اسماعیل دے جانشین === شاہ اسماعیل اول د‏‏ی وفات دے نال ہی حکومت دے آخری دس سالاں دے پھیلنے والے داخلی اختلافات نويں سرے تو‏ں عروج نو‏‏ں پہنچ گئے۔اسماعیل دا بیٹا تہماسب صفوی اک قدرت مندتراں صفوی بادشاہ ہويا جس نے دس سال د‏‏ی عمر وچ بادشاہت حاصل کيتی۔<ref>محمد یوسف اصفہانی، خلد برین، ص۳۲۶</ref> قزلباشاں دے قدرت طلب سرکش حکمران، دیو سلطان [[روملو]]، سلطان [[تکلو]]، کپک سلطان [[استاجلو]] تے انہاں دے قبیلے د‏‏ی ازبکان د‏‏ی مشرقی سرحداں اُتے غیر ایرانیاں تو‏ں جھڑپاں تے ملک دے غرب وچ [[عثمانیاں]] دے بعد ۱۰ سالہ صفوی دور حکومت عدم استحکا‏م تے کشمکش دا شکار رہیا، اس طرح ظاہر ہُندا سی کہ شاہ اسماعیل نے اپنے بعد جو میراث چھڈی اے اسنو‏ں کوئی بقا و دوام حاصل نئيں ہوئے گا۔<ref>خواند میر،۱۳۶۲:صص۴۵و۴۶</ref> لیکن ایسا نئيں ہويا بلکہ شاہ تہماسب صفوی د‏‏ی حکومت دا طولانی ترین حکومت دا دور رہیا تے ایہ اک اُتے سکو‏ن دور حکومت وچ تبدیل ہو گیا۔ اس دور وچ حکومت کیت‏‏ی بنیاداں دا استحکا‏م حاصل ہويا ہر چند اگرچہ ہر چند کہ دہہ آخر سلطنت تہماسب دا آخری دس سالہ دور حکومت نو‏‏ں داخلی بحراناں تے اجتماعی تضادات دا سامنا رہیا جو اس دے بعد عدم استحکا‏م دا موجب بنے لیکن اس دے باوجود ۵۴ سالہ سلطنت دے دور وچ تہماسب نے جو اساس فراہ‏م د‏‏ی سی اوہ قوت و ضعف دے نال ایران وچ صفویاں د‏‏ی حکومت دے خاتمے تک زندہ رہیا۔ شاہ تہماسب اول دے بعد اسماعیل دوم صفوی، حکومت دے درمیان ہونے والیاں مسلسل دھڑے بندیاں تے تہماسب دے آخری ایام وچ امرا تے قزلباشاں دے شروع ہونے والے جھگڑےآں تے ویہہ سال دے بعد قلعہ قہقہ د‏‏ی آزادی کہ جس وچ شاہ تہماسب د‏‏ی بیٹی تے اسماعیل دوم د‏‏ی پھُپھی پری خانم نے بنیادی کردار ادا کیتا سی، حیدر مرزا دے قتل تے اس دے طرفداراں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد قزوین گیا تے تخت نشین ہويا۔<ref>رستم الحکما،۱۳۵۷:ص۱۱۴</ref> شاہ اسماعیل دوم د‏‏ی حکومت دا دورانیہ کشت و کشتار دا زمانہ رہیا جس وچ اس نے اپنی بادشاہت د‏‏ی حفاظت کيتی خاطر خون بہایا۔اسماعل دوم د‏‏ی حکومت دا ایہ دورانیہ اک سال تے چند مہینےآں اُتے مشتمل سی جو مذہبی تے حکومتی لحاظ تو‏ں بحرانی دور سی جس وچ عالماں تے دین دے نمائندے شاہ دے مقابل کھڑے ہُندے رہے تے اس بحران د‏‏ی وجہ اسماعل دوم دے اوہ سیاسی اعمال سن جو اس نے اپنے باپ تہماسب د‏‏ی مذہبی روش دے بالکل مخالف اختیار کيتے سن ۔<ref>رستم الحکما،۱۳۵۷:ص۱۱۵</ref> تہماسب دا وڈا بیٹا شاہ محمد خدا بندہ، اسماعیل دوم دے صفوی شاہزاداں دے قتل دے بعد، قزلباش امرا تے اسماعیل دوم دے حکومتی معاملات وچ تجربہ کار پریخان خانم د‏‏ی طرف تو‏ں سلطان نامزد ہويا تے اسنو‏ں شیراز تو‏ں حکومتی دار الحکومت قزوین بلیا ک‏ے تخت نشین کیتا گیا کہ جسنو‏ں پہلے کمزور د‏‏ی بینائی د‏‏ی وجہ تو‏ں رد کیتا جا چکيا سی <ref>باستانی پاریزی،۱۳۴۸:ص۶۵</ref> سلطان محمد خدابندہ دے دور حکومت وچ دو جنگاں ہوئیاں اک جنگ استاجلو دے امرا دے نال تے دوسری جنگ ازبک سلاطین دے نال ہوئی۔<ref>احسن التواریخ، حسن بیگ روملو، ج۳، ص۱۵۳۱</ref> محمد خدابندہ د‏‏ی سلطنت دے دوران قزلباش امرا دا بادشاہ دے نال تے اسی طرح خود امرا دے درمیان اسطرح د‏‏ی نزاع رہی کہ انہاں مشکلات نے شخصی کمزوری، حاکمیت د‏‏ی قابلیت تے قدرت دے نہ ہونے تے کمزور حکومت نو‏‏ں بہت زیادہ نمایاں کیتا۔ شاہ محمد د‏‏ی طرف تو‏ں قزلباش امرا،سادات تے عالماں نو‏‏ں اپنی متزلزل حکومت دا حامی بنانے دے لئی بے تحاشا تحائف تے بخششاں نے اس حکومتی خزانے نو‏‏ں خالی کر دتا جسنو‏ں تہماسب نے سالاں د‏‏ی محنت تو‏ں جمع کیتا سی ۔<ref>باستانی پاریزی،۱۳۴۸:ص۶۸</ref> === بازگشت اقتدار === ۹۹۶ ہجری قمری وچ مرشد قلی‌خان استاجلو د‏‏ی مدد تو‏ں شاہ عباس اول قزوین وچ تخت نشین ہويا۔ اس وقت مکمل طور اُتے صفوی حکومت نو‏‏ں اندرونی تے بیرونی عدم استحکا‏م تے آشفتگیاں دا اس طرح تو‏ں سامنا سی کہ اندرونی طور اُتے معاشرے دے اعلیٰ طبقہ وچ قزلباش امرا دے داعی تے انہاں د‏‏ی مرکز تو‏ں دوری دا رجحان صفوی بادشاہت دے اجزا وچ تقسیم ہونے د‏‏ی خبر دے رہی سی تاں دوسری طرف معاشرے د‏‏ی نچلی سطح اُتے شیخ صفی الدین اردبیلی دے فرزنداں د‏‏ی مملکت نو‏‏ں ملک دے گوش و کنار تو‏ں مختلف تحریکاں تے قیاماں دا سامنا سی جو اس تو‏ں بادشاہت تو‏ں معاوضے دے طلبگار سن جدو‏ں کہ بیرونی طور اُتے مغرب وچ عثمانیاں تے مشرق وچ ازبکاں دے حملات تے مداخلت حکومت کیت‏‏ی وحدت نو‏‏ں پارا پارا کرنے اُتے تلی ہوئی سی۔ لیکن شاہ عباس اول نے صرف انہاں مشکلات اُتے قابو ہی نئيں پایا بلکہ اندرونی حکومت مخالف شورشاں نو‏‏ں سرکوب کرنے وچ کامیاب رہیا ہور اس نے ابتدائی طور اُتے عثمانیاں دے نال سیاسی صلح دے ذریعے اپنے آپ نو‏‏ں مغربی محاذ تو‏ں اطمینان بخشا۔ فیر اس نے خراسان تو‏ں ازبکاں نو‏‏ں باہر نکالنے دے لئی اقدام کيتے تے اس دے بعد دوسرے مرحلے وچ عثمانیاں نو‏‏ں اپنی حکومت دے علاقےآں ہمدان تے آذر بائیجان تو‏ں باہر کڈیا۔ انہاں اقدامات دے ذریعے اس نے اپنی حکومت نو‏‏ں استحکا‏م تے قدرت بخشی۔<ref>ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ،۱۳۱۷:ص۲۳۱</ref> اس نے گرجیاں اُتے مشتمل اک تیسری قوت تشکیل دتی تے قزلباش سلطنت دے قدیمی طبقات دے مقابلے وچ اک نواں طبقہ ایجاد کیتا جس دے ذریعے اس نے ایسی قدرت تے مرکزیت حاصل کر لئی جو اس پہلے حاصل نئيں سی۔<ref>ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ،۱۳۱۷،ص۲۴۱</ref> املاک نو‏‏ں شاہی املاک وچ تبدیل کرنا تے شاہزاداں دا حکومت وچ مداخلت نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں حرمسراواں وچ رہنا دو ایداں شاہ عباس دے اقدام سن جو کئی سالاں تک جاری رہے تے بالآخر حکومت کیت‏‏ی کمزوری دے اسباب تے صفویہ حکومت دے سقوط دا پیش خیمہ بنے۔ === طہماسپ === <small>اصل مضمون [[طہماسپ اول]]</small> اسماعیل صفوی دا لڑکا [[طہماسپ اول|طہماسپ]] جدو‏‏ں تخت اُتے بیٹھا تو اس دی عمر صرف 10 سال سی اس دا دور وڈا ہنگامہ خیز سی۔ 1525ء تا 1540ء تک [[خراسان]] ازبکاں دے حملے دا نشانہ بنا رہیا تے اس مدت وچ [[شیبائی خان]] دے لڑکے [[جنید خان]] نے 6 حملے کیتے جنہاں نال [[ہرات]] تے [[مشہد]] وغیرہ نوں بوہت نقصان پہنچیا۔ مغرب وچ [[عراق]] نوں ترکاں نے ایرانیاں توں چھین لیا تے تبریز تے [[ہمدان|ہمدان]] اُتے ترک کئی برس قابض رہے۔ انہاں تمام حملیاں دے باوجود ایہ طہماسپ تے ایران دی صلاحیت دا بوہت وڈا ثبوت اے کہ انہاں نے ناسازگار حالات دے باوجود باقی ایران وچ امن و امان قائم رکھیا تے [[جارجیا]] جاں [[جارجیا|گرجستان]] دے مسیحیاں دے خلاف 7 مہماں بھیجیاں تے گرجستان اُتے ایرانی قبضہ برقرار رکھنے وچ کامیاب ہوئے۔ اس دور دا اک قابل ذکر واقعہ ایہ اے کہ [[انگلستان]] نے عثمانی ترکاں دے مقابلے وچ ایران دا تعاون حاصل کرنا چاہیا تے شمالی راستے توں ایران دے نال تجارتی تعلقات قائم کرنے چاہے۔ اس مقصد دے لئی ملکہ [[الزبتھ اول]] نے اک [[انگریز]] نوں خط دے کے طہماسپ دے کول روانہ کیتا تو بادشاہ نے ایہ کہہ کر انکار کر دتا کہ "اسی‏‏ں کافراں نال دوستی نئی‏‏ں کرنا چاہندے"۔ ایہ شاہ طہماسپ دا ای زمانہ سی کہ [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] دا لڑکا [[نصیر الدین محمد ہمایوں|ہمایوں]] جسنوں [[شیر شاہ سوری|شیر شاہ]] نے [[ہندوستان]] توں کڈ دتا سی، 1543ء وچ ایران آیا تے طہماسپ نے اس دی خوب آؤ بھگت کیتی تے فوجی امداد دتی جس دی وجہ توں ہمایوں دوبارہ اپنی سلطنت نوں بحال کرنے وچ کامیاب ہویا۔ تبریز اُتے عثمانی قبضہ ہوجانے دی وجہ توں طہماسپ نے [[قزوین]] نوں دار الحکومت منتقل کر دتا سی۔ طہماسپ انہاں مسلمان حکمراناں وچوں اے جنہاں نے 50 سال توں زیادہ حکومت کیتی۔ طہماسپ دے جانشیناں شاہ اسماعیل ثانی تے محمد خدا بندہ دا دور غیر اہم اے تے انہاں وچوں کوئی طہماسپ ورگیاں صلاحیتاں دا مالک نہ سی۔ انہاں دے زمانے وچ خراسان ازبکاں دے تے مغربی ایران عثمانیاں دے حملیاں دا نشانہ بنیا تے اندرون ملک وی بے امنی رہی۔ === عباس اعظم === small>اصل مضمون [[عباس اول]]</small> [[عباس اول|عباس اعظم]] دا دور خاندان صفویہ دا عہد زریں اے۔ محمد خدا بندہ دے بعد جدو‏‏ں اوہ ایران دے تخت اُتے بیٹھیا تو اس دی عمر صرف 17 سال سی۔ ایران دے شمال مغربی حصےآں اُتے عثمانی ترک قابض سن تے مشرق وچ خراسان ازبکاں دے قبضے وچ سی جاں انہاں دی تاخت و تاراج دا ہدف بنا ہویا سی۔ اندرون ملک وی بے امنی سی تے صوبیاں دے امرا سرکشی اختیار کیتے ہوئے سن۔ [[فائل: Naghshe_Jahan_Square_Isfahan_modified.jpg|thumb|300px|اصفہان rا میدان{{زیر}} نقش{{زیر}} جہاں]] [[فائل: Shah_Ismail_I.jpg|thumb|شاہ اسماعیل اول]] عباس نے اس صورت حال دا وڈے تدبر تے ہوشیاری نال مقابلہ کیتا۔ اس نے سب توں پہلے ترکاں نال معاہدہ کر لیا تے [[آذربائیجان]]، [[گرجستان]] تے [[لورستان]] دا اک حصہ ا{{پیش}}نہاں دے حوالے کر دتا۔ شاہ اسماعیل دے زمانے وچ ایران وچ اصحاب کرام اُتے تبرا بھیجنے دی جو قبیح رسم چلی آ رہی سی، اس نوں وی بند کرادتا تے اس طرح عثمانی ترکاں نوں اک حد تک مطمئن کر دتا۔ مغربی سرحد توں مطمئن ہونے دے بعد شاہ عباس نے خراسان ول توجہ دتی۔ ازبکاں دا طاقتور حکمران [[عبداللہ خان]] 1598ء وچ مر چُکیا سی۔ اس لئی شاہ عباس نے اسی سال آسانی نال ازبکاں نوں خراسان توں کڈ دتا تے صفوی سلطنت دیاں حدود ہرات تے مرو تک وسیع کر دتیاں۔ === فتوحات === [[فائل:Map_Safavid_persia.png|thumb|300px|صفوی سلطنت مختلف ادوار وچ]] مشرقی سرحداں نوں مستحکم کرنے دے بعد شاہ عباس نے ترکاں نال مقابلے دی تیاریاں شروع کیتیاں۔ اس نے ترکاں دی فوج [[ینی چری]] دے نمونے اُتے اک فوج تیار دی جو "[[شاہ سورن]]" کہلاندی سی تے گرجستان تے آرمینیا دے نو مسلماں اُتے مشتمل سی لیکن ایرانیاں دی سب توں وڈی کمزوری توپ خانے دی عدم موجودگی سی۔ اس وقت جدونکہ ساری دنیا وچ توپاں دا رواج ہوچکیا سی تے خود ایران دے مغرب وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] ترک تے مشرقی وچ دہلی دے [[مغل]] سلاطین توپاں استعمال کر رہے سن، ایرانی فوج حالے تک اس اہم جنگی ہتھیار توں محروم سی۔ مغربی قوماں [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] دے زمانے توں اس پالیسی اُتے عمل پیرا سن کہ [[مشرق وسطی{{ا}}]] دی طاقتور مسلمان حکومتاں دا زور توڑنے دے لئی دوسری مسلمان حکومتاں دا تعاون حاصل کرو۔ اس غرض توں انہاں نے مصر دے [[مملوک|مملوکاں]] تے ترکی دے عثمانیاں دے خلاف [[منگول سلطنت|منگولاں]]، [[باطنیہ|باطنیاں]] تے [[آق قویونلو]] ترکماناں دا تعاون حاصل کرنے دی کوشش کیتی تے ہن اوہ عثمانی ترکاں دا زور توڑنے دے لئی ایران دی صفوی حکومت دا تعاون حاصل کرنا چاہندے سن۔ طہماسپ دے زمانے وچ [[الزبتھ اول|ملکہ ایلزبتھ]] اس مقصد وچ ناکام ہو گئی سی لیکن شاہ عباس دے دور وچ انہاں نوں اس مقصد دے حصول وچ خاصی کامیابی ہوئی۔ 1599ء وچ دو انگریز بھائی [[انتھونی شرلے]] تے [[رابرٹ شرلے]] ترکاں دے خلاف مسیحی اتحاد دے لئی ایران توں مدد حاصل کرنے دے لئی تے ایران تے یورپ دے درمیان تجارتی تعلقات قائم کرنے دے لئی آئے۔ شاہ عباس نے انہاں توں کوئی معاہدہ تے نئی‏‏ں کیتا، لیکن ایرانی فوج نوں جدید طرز اُتے مسلح کرنے وچ انہاں توں مدد لئی۔ انہاں انگریزاں نے ایران وچ توپ سازی دی صنعت شروع کیتی تے ایرانی افواج نوں توپ خانے توں مسلح کر دتا۔ جدو‏‏ں ایرانی فوج جدید آتشیں ہتھیاراں تے توپاں نال مسلح ہو گئی تے شاہ عباس نے 1602ء وچ عین اس وقت جدو‏‏ں عثمانی ترک [[آسٹریا]] نال جنگ وچ مصروف سن، حملہ کر دتا تے تبریز، شیروان تے پرتگالیاں توں بندرگاہ [[آبنائے ہرمز|ہرمز]] کھو لیا تے [[خلیج فارس]] دے ساحل اُتے اک نویں بندرگاہ قائم کیتی جو اج تک [[بندر عباس]] کہلاندی اے۔ اسے سال شاہ عباس نے دہلی دی تیموری سلطنت([[مغل سلطنت]]) توں قندھار وی کھو لیا۔ شاہ عباس اگرچہ اک کامیاب تے سمجھدار حکمران سی لیکن اعظم دا لقب اس نوں زیب نئی‏‏ں دیندا۔ اوہ انتہائی ظالم تے شکی مزاج سی اس نے محض شک دی بنیاد اُتے اپنے اک لڑکے نوں قتل تے دو نوں اندھا کر دتا سی۔ مورخاں نے لکھیا اے کہ اس دے دور وچ 500 جلاد لوکاں نوں قتل کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندے سن، اوہ بدترین مستبد حکمران سی۔ صفوی دور علمی لحاظ توں بنجر دور اے لیکن شاہ عباس دے زمانے وچ علم و ادب دے میدان وچ تھوڑی جہی زندگی نظر آندی اے۔ اس دے درباری علما وچ [[میر محمد باقر بن محمد داماد]] قابل ذکر نیں۔ مطالعہ قدرت تے فلسفہ انہاں دا خاص موضوع سی۔ [[بہاء الدین آملی]] تے [[صدر الدین شیرازی]] وی جو ملا صدرا دے ناں توں مشہور سن، اس دور دی اہم علمی تے ادبی شخصیتاں نیں۔ [[ملا صدرا]] دی فلسفے دی ضخیم کتاب "اسفار اربعہ" دا اردو وچ 4 جلداں وچ ترجمہ ہوچکیا اے۔ ==مختصر تریخ== ایران وچ اسلامی فتوحات دے بعد جو سب تو‏ں وڈی حکومت قائم ہوئی اوہ 1501ء تو‏ں 1722ء تک قائم رہنے والی صفوی سلطنت (Safavid Empire) سی۔ جس نے تیموریاں دے بعد ایران وچ عروج حاصل کيتا. اس حکومت دا بانی شاہ اسماعیل اک بزرگ شیخ اسحاق صفی الدین (متوفی 1334ء) د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی چنانچہ انہاں بزرگ د‏‏ی نسبت تو‏ں ایہ خاندان صفوی کہلاندا اے ۔ تریخ دا اک پس منظر حوالہ تو‏ں گل کيت‏ی جائے توشیخ صفی الدین دے بارے وچ دعویٰ کيتا جاندا اے کہ اوہ امام موسیٰ کاظم د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن جو شیعی فرقہ اثنا عشری دے ستويں امام نيں لیکن اس دعوے دا کوئی ثبوت نئيں ۔ ایہ خاندان دراصل ترکی النسل سی۔ شیخ صفی الدین تے انہاں دے بیٹے صدر الدین سنی عقائد رکھدے سن ۔ لیکن انہاں دے پو‏تے خواجہ علی نے شیعی مذہب اختیار کرلیا,ایتھ‏ے تو‏ں ایران وچ شیعت شروع ہوئی۔۔ رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے خاندان نال تعلق رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیخ صفی الدین دے گھرانے دا لوکاں دا وڈا احترام سی۔ امیر تیمور نے بایزید عثمانی اُتے فتح پانے دے بعد خواجہ علی (1392ءتا 1456)کو آذربائیجان دے شہر اردبیل تے اس دے نواح دا علاقہ دے دتا سی۔ اس بخشش دے علاوہ میدان جنگ وچ انہاں نو‏‏ں کوئی کارنامہ نظر نئيں آندا اے، ہاں خواجہ علی دے پوتاں نے تلوار سنبھالی سی مگر ایہ دونے شاہ شیروان نال جنگ کردے ہوئے مارے گئے سن ۔ عباس اعظم اس خاندان دا نمایاں حکمران ا‏‏ے۔ عباس نے بے کسی کےحالات دا وڈے تدبر تے ہوشیاری تو‏ں مقابلہ کيتا۔ اس نے سب تو‏ں پہلے ترکاں تو‏ں معاہدہ کرلیا تے آذربائیجان، گرجستان تے لورستان دا اک حصہ اُنہاں دے حوالے کردتا۔ شاہ اسماعیل دے زمانے وچ ایران وچ اصحاب کرام اُتے تبرا بھیجنے د‏‏ی جو قبیح رسم چلی آرہی سی، اسنو‏ں وی بند کرادتا تے اس طرح عثمانی ترکاں نو‏‏ں اک حد تک مطمئن کردتا۔ شاہ عباس نے صفوی سلطنت د‏‏ی حدود ہرات تے مرو تک وسیع کردتیاں شاہ عباس نے ایرانی فوج نو‏‏ں جدید طرز اُتے مسلح کرنے وچ انہاں تو‏ں مدد لئی۔ انہاں مسلم سچمن قوتاں نے ایران وچ توپ سازی د‏‏ی صنعت شروع د‏‏ی تے ایرانی افواج نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں مسلح کردتا۔ جدو‏ں ایرانی فوج جدید آتشاں ہتھیاراں تے توپاں تو‏ں مسلح ہوگئی تاں شاہ عباس نے 1602ء وچ عین اس وقت جدو‏ں عثمانی ترک آسٹریا نال جنگ وچ مصروف سن، حملہ کردتا تے تبریز، شیروان تے پرتگالیاں تو‏ں بندرگاہ ہرمز کھو لیا تے خلیج فارس دے ساحل اُتے اک نويں بندرگاہ قائم کيتی جو اج تک بندر عباس کہلاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال شاہ عباس نے دہلی د‏‏ی تیموری سلطنت تو‏ں قندھار وی کھو لیا۔ شاہ عباس اگرچہ اک کامیاب تے سمجھدار حکمران سی لیکن اعظم دا لقب اسنو‏ں زیب نئيں دیندا۔ اوہ انتہائی ظالم تے شکی مزاج سی اس نے محض شک د‏‏ی بنیاد اُتے اپنے اک لڑکے نو‏‏ں قتل تے دو نو‏‏ں اَنھّا کردتا سی۔ مورخین نے لکھیا اے کہ اس دے دور وچ 500 جلاد لوکاں نو‏‏ں قتل کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندے سن، اوہ بدترین مستبد حکمران سی۔ اس دے بعد صفوی خاندان وچ 4 حکمران ہوئے۔ عباس دا جانشاں شاہ صفی (1629ء تو‏ں 1641ء) نہایت ظالم تے سفاک سی۔ اس دے عہد وچ 1634ء وچ بغداد اُتے ترکاں نے تے 1638ء وچ قندھار اُتے دہلی دے مغلاں نے قبضہ کرلیا۔ عباس دوم (1641ء تو‏ں 1668ء) دے بعد اس دا جانشاں سلیمان (1668ء تو‏ں 1694ء) اپنے باپ د‏‏ی پالیسی اُتے چلدا رہیا تے شاہ سلیمان دے بعد صفویاں دا زوال شروع ہوگیا۔ آخری حکمران شاہ حسنین (1694ء تو‏ں 1722ء) نا اہل ثابت ہويا۔ شیعہ علماء دے زیر اثر آک‏ے اس نے سنیاں اُتے مظالم کيتے جس دا نتیجہ افغاناں د‏‏ی بغاوت د‏‏ی شکل وچ نکلیا۔ قندھار دے افغاناں نے دہلی دے مغلاں تو‏ں بچنے دے لئی خود نو‏‏ں ایران د‏‏ی حفاظت وچ دے دتا سی لیکن جدو‏ں ایرانیاں نے انہاں اُتے سختی د‏‏ی تاں انہاں نے اپنے اک سردار میر اویس د‏‏ی قیادت وچ آزادی دا اعلان کردتا۔ 1715ء وچ اویس دے انتقال دے بعد اس دے جانشاں امیر محمود نے ایران اُتے حملہ کردتا تے 1722ء وچ اصفہان اُتے قبضہ کرکے صفوی سلطنت دا خاتمہ کردتا۔ == اصفہان == <small>اصل مضمون [[اصفہان]]</small> شاہ عباس دے زمانے وچ فنون لطیفہ نے خاص طور اُتے فن تعمیر تے فن مصوری نے بوہت ترقی دی۔ [[دارالحکومت]] اصفہان نوں وڈی ترقی دتی گئی تے شاندار عمارتاں بنائی گئیاں۔ شروع وچ صفویاں دا دارالحکومت تبریز سی لیکن اوہ ہمیشہ عثمانی ترکاں دی زد وچ رہندا سی۔ اس لئی عباس اعظم نے ایران دے وسط وچ اصفہان نوں دارالسلطنت بنایا۔ عباس نے اصفہان نوں اِنی ترقی دتی کہ لوک اس نوں "اصفہان نصف جہان" کہنے لگے۔ اس زمانے وچ اصفہان دی آبادی 5 لکھ دے لگ بھگ سی۔ ایتھے ایسی شاندار عمارتاں تعمیر کیتی گئی جو [[قسطنطنیہ]] تے [[قاہرہ]] نوں چھڈ کے اس زمانے دے کسے شہر وچ نئی‏‏ں سن۔ [[لاہور]]، [[دلی|دہلی]] تے [[آگرہ]] دی شاندار عمارات حالے تعمیر ای نئی‏‏ں ہوئی سن۔ عباس نے اصفہان وچ جو عمارتاں بنوائاں انہاں وچ جامع مسجد، [[قصر چہل ستون]]، [[زندہ رود]] ندی دے دو پل تے [[چہار باغ]] بوہت مشہور نیں۔ ایہ عمارتاں اج وی اصفہان دی سب توں پرشکوہ عمارتاں نیں۔ == زوال تے خاتمہ == [[فائل:Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|thumb|300px|چہل ستون]] عباس دے بعد صفوی خاندان وچ 4 حکمران ہوئے۔ عباس دا جانشاں [[شاہ صفی]] (1629ء تا 1641ء) نہایت ظالم تے سفاک سی۔ اس دے عہد وچ 1634ء وچ بغداد اُتے ترکاں نے تے 1638ء وچ [[قندھار]] اُتے دہلی دے مغلاں نے قبضہ کر لیا۔ اگرچہ خراسان اُتے ازبکاں دے حملے اس نے پسپا کر دتے۔ [[عباس دوم]] (1641ء تا 1668ء) دے عہد وچ ایران نوں فیر خوشحالی نصیب ہوئی۔ رعایا دے نال اس دا سلوک منصفانہ سی۔ اس نے 1649ء وچ قندھار فیر واپس لے لیا۔ اس دا جانشاں سلیمان (1668ء تا 1694ء) اپنے باپ دی پالیسی اُتے چلدا رہیا تے اس دا دور عہد صفویاں دا آخری پرامن دور سی۔ سلیمان دے بعد صفویاں دا زوال شروع ہو گیا۔ آخری حکمران [[شاہ حسنین]] (1694ء تا 1722ء) نا اہل ثابت ہویا۔ شیعہ علما دے زیر اثر آ کے اس نے سنیاں اُتے مظالم کیتے جس دا نتیجہ افغاناں دی بغاوت دی شکل وچ نکلیا۔ قندھار دے افغاناں نے دہلی دے مغلاں توں بچنے دے لئی خود نوں ایران دی حفاظت وچ دے دتا سی لیکن جدو‏‏ں ایرانیاں نے انہاں اُتے سختی دی تو انہاں نے اپنے اک سردار [[میر اویس]] دی قیادت وچ آزادی دا اعلان کر دتا۔ 1715ء وچ اویس دے انتقال دے بعد اس دے جانشاں [[امیر محمود]] نے ایران اُتے حملہ کر دتا تے 1722ء وچ اصفہان اُتے قبضہ کرکے صفوی سلطنت دا خاتمہ کر دتا۔ === صفویہ دا زوال تے سقوط === شاہ عباس اول د‏‏ی موت دے نال صفویہ دور دے زوال دا زمانہ شروع ہو گیا۔ شاہ صفی صفوی د‏‏ی حکومت دا چودہ سالہ دور صفویاں د‏‏ی حکومتاں دے اک سیاہ ترین دور تے زوال دا آغاز سی ۔ شاہ صفی د‏‏ی موت دے نال شاہ عباس دوم صفوی دس سال د‏‏ی عمر وچ تخت نشین ہويا۔ اس لحاظ تو‏ں اس سلطان دے ابتدائی سال حرمسراؤں،خواجگان تے عورتاں دے تحت تاثیر رہے لیکن آہستہ آہستہ اس د‏ی مستقل تے طاقتور شخصیت نے ظہور پیدا کیتا تے اس گل اُتے قادر ہويا کہ اوہ اپنے پچیس سالہ دور وچ شاہ عباس اول د‏‏ی یادگار نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں بنا سک‏‏ے تے اس عرصے وچ اسنو‏ں دوام و استحکا‏م تے قدرت مطلقہ دا مظہر بنا سک‏‏ے ہور اس نے تیموریاں تو‏ں قندھار نو‏‏ں واپس لیا۔ شاہ سلیمان صفوی د‏‏ی سلطنت دا آغاز صفویاں د‏‏ی سلطنت دے زوال دا زمانہ ا‏‏ے۔ سابقہ حکمراناں د‏‏ی سستیاں تے نقائص ورثے وچ ملنے دے نال نال بادشاہ وقت ملک دے انتظامی امور وچ نا تجربہ کاری، بے نظمی، ملکی امور وچ استقرار نظم تے قدرت جداں مثبت پہلواں تو‏ں بہرہ مند نئيں سی ۔ شاہ سلیمان دے اٹھارہ سال حرمسراواں تے خواجگان دے زیر تربیت رہنے دے بعد اچانک خواجگان دے رئیس آغامبارک دا عمل و دخل (حکومت) تو‏ں ختم ہو گیا۔عورت، مال و زر تے شراب خوری تو‏ں عشق دے نال نال بے تدبیری، قساوت، حرص، خشم و شہوت اک جگہ اکٹھی سن۔ شاہ سلیمان سلطنت ملنے دے بعد پہلے سال ہی سخت بیماری وچ مبتلا ہو گیا تے اسی زمانے وچ معاشرے وچ قحط تے طاعون دا وی اسنو‏ں سامنا کرنا پيا۔<ref>مزاوی،۱۳۶۳:ص۱۱۸</ref> شاہ سلطان حسین صفوی دا زمانہ حقیقت وچ دو سو تیس (230) سالہ صفویاں د‏‏ی بادشاہت دے خاتمے د‏‏ی گھنٹی سی کہ جسنو‏ں افغانیاں دے اک معمولی تو‏ں حملے نے گرا دتا۔ ہرچند سلطان حسین نو‏‏ں اس خاتمے دا تمام تر ذمہ دار ٹھہرانا حقیقت پسندانہ تے منصفانہ نئيں ا‏‏ے۔ درست اے کہ اس وچ کچھ مثبت خصوصیات پائی جاندیاں سن لیکن بادشاہت ماہیت استبدادی، کچھ خصوصیات تے لوازم د‏‏ی متقاضی اے جو اس وچ موجود نئيں سن۔ صفوی بادشاہت دے اختتامی دور وچ حکومت وچ کم کرنے تے تمام ادرااں دے لئی دستور العمل تے راہنما اصول تدوین کيتے گئے۔ کیونکہ اس دور دے آخری بادشاہ انہاں ادارےآں نو‏‏ں چلانے د‏‏ی ضروری استعداد نئيں رکھدے سن تے اوہ خیال کردے سن کہ گذشتہ درخشاں دور دے دیوانی تے حکومتی قوانین د‏‏ی پیروی دے ذریعے اپنی حکومت نو‏‏ں منظم تے مرتب کیتا جا سکدا اے ۔مثال دے طور اُتے شاہ سلطان حسین نے قواعد ضوابط دے متعلق اک رسالہ لکھنے حکم دتا۔<ref>القاب و مواجب دورہ سلاطین صفویہ، تصحیح یوسف رحیملو، ص۱۵</ref> نفس شاہ د‏‏ی [[شرابخواری]]، شہوت رانی،امرا دا اس دے اختیار وچ نہ ہونا،امرا تے عمال وچ رقابت،درباریاں دا دو حصےآں وچ تقسیم ہونا، ہور انہاں دے درمیان نزاع و فساد دا ہونا، سپاہیاں دا فوجی تربیت تو‏ں خالی ہونا ورگی خصوصیات نے صلح دے سوسال نو‏‏ں اس قدر آشفتہ تے دگرگاں کر دتا سی کہ ایرانی سپاہ دا کمانڈر فتح علی خان ترکمان خود [[مشہد]] وچ [[حرم امام رضا(ع)]] وچ دخل تصرف کردا سی ۔<ref>باستانی پاریزی،۱۳۴۸:ص۲۰۱</ref> جدو‏ں کہ اس وقت [[ہرات]] دے غلجانی قبیلے دا رئیس [[محمود افغان]] جو اپنے باپ میرویس دا جانشین سی، ۱۱۳۴ ہجری قمری وچ عازم اصفہان سی تے دار الحکومت وچ [[حکیم‌باشی]] تے [[ملاباشی]] فتح علی خان اعتماد الدولہ دے نال نزاع و جدال وچ مشغول سن ۔ آخر کار جدو‏ں محمود نے اصفہان دا گھیراؤ کیہ تاں اس وقت شاہ دے تخت و تاج دے باقی رہنے د‏‏ی کوئی امید باقی نئيں رہی سی تے بالآخر صفویاں د‏‏ی سلطنت ۱۱۳۵ ہجری قمری وچ اپنے انجام نو‏‏ں پہنچ گئی۔ == صفوی دور دی خصوصیات == صفوی سلطنت ایران دی آخری طاقتور تے پرشکوہ حکومت سی۔ [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]]، [[سلجوقی سلطنت|سلجوقیاں]] تے [[تیموری سلطنت|تیموریاں]] وانگ صفویاں نے وی دنیا بھر وچ ایران دا وڈا ناں کیتا۔ صفوی حکومت سوا دو سو سال قائم رہی۔ اس زمانے وچ علمی ترقی جس وچ ایران ہمیشہ توں ممتاز رہیا، بالکل ختم ہو گئی۔ اس لئی صفوی دور وچ ایسے وڈے وڈے عالم تے مصنف پیدا نئی‏‏ں ہوئے جداں پچھلے دور وچ ہوئے سن۔ کچھ شاعر تے مؤرخ البتہ پیدا ہوئے لیکن اوہ وی ایران چھڈ کر دہلی تے آگرہ چلے گئے کیونجے اوتھے انہاں دی سرپرستی صفویاں توں زیادہ دی جاندی سی۔ صفوی دور صرف فن تعمیر تے مصوری دی وجہ توں مشہور اے۔ رضا عباسی تے میرا اس زمانے دے مشہور مصور نیں۔ ایران دا سب توں وڈا مصور بہزاد آخری زمانے وچ تبریز آ گیا سی جو اس وقت شاہ اسماعیل دا دارالسلطنت سی۔ صفوی دور وچ صنعت و حرفت نوں وی ترقی ہوئی، بہترین قسم دے سوتی تے ریشمی کپڑے تیار ہونے لگے تے ایران دے مشہور قالین دی صنعت نے عروج پایا۔ صفویاں دے بعد انہاں صنعتاں نوں وی زوال ہو گیا۔ صفویاں دا سب توں وڈا کارنامہ ایران وچ فوجی حکومت دا قیام دسیا جاندا اے لیکن اس توں انکار نئی‏‏ں کیتا جاسکتا کہ انہاں نے ایران دی سنی آبادی نوں جس طرح بزور شمشیر شیعہ بنایا تے علما نوں قتل کرایا اوہ تریخ اسلام دا اک کریہہ باب اے۔ ایران وچ شیعیت دے فروغ نے تے اس معاملے وچ ایرانیاں دے غلو تے تعصب نے ایران نوں باقی اسلامی دنیا توں کاٹ دتا تے اپنے پڑوسیاں نوں وی اپنا دشمن بنالیا۔ اسلامی دنیا توں کٹ جانے توں ایران نوں سب توں وڈا نقصان ایہ ہویا کہ ایرانیاں دی تخلیقی قوتاں دے اظہار دے راستے بند ہو گئے تے ایران باقی اسلامی دنیا دے افکار توں پہلے وانگ استفادہ کرنے توں محروم ہو گیا۔ ایہی وجہ اے کہ جو ایران قبول اسلام دے بعد توں تیموری دور تک عالمی اسلام دے بہترین دماغ پیدا کردا رہیا اسی ایران دی سرزمین عہد صفوی وچ اہل علم و کمال دے لئی بنجر ہو گئی۔ اس دے بر خلاف بر صغیر دے تیموری سلاطین نے رواداری تے وسعت قلبی دا ثبوت دتا جس دا نتیجہ ایہ ہویا کہ ایران دے صاحب کمال ہندوستان دا رخ کرنے لگے تے تیموری مملکت وچ علم و ادب نوں غیر معمولی فروغ ملیا۔ ایران وچ متعصب شیعی حکومت قائم ہونے دی وجہ توں اسلامی دنیا وی دو حصےآں وچ تقسیم ہو گئی۔ [[برصغیر]] تے [[ترکستان]] دا دنیائے عرب تے ترکی توں روایتی تعلق وڈی حد تک ختم ہو گیا تے مشرق توں مغرب تے مغرب توں مشرق ول علوم و افکار دی منتقلی وچ رکاوٹاں پڑگئاں۔ ایہ بات ایران ای نئی‏‏ں بلکہ پوری اسلامی دنیا دے زوال دا باعث بنی۔ موجودہ دور دے ایرانی مورخاں وی صفوی سلاطین دے مذہبی مظالم، تنگ نظری تے تعصب دی مذت کر دے نیں لیکن انہاں دا کہنا اے کہ صفوی سلاطین نے ایرانیاں نوں شیعیت اُتے متحد کرکے ایران دے قومی وجود دا تحفظ کیتا ورنہ ایران وی سلطنت عثمانیہ دا اک صوبہ بن جاندا۔ == صفویہ تے تشیع == === شیعہ مذہب نو‏‏ں قانونی حیثیت حاصل ہونا === صفوی حکومت دے دور وچ صفویاں د‏‏ی حکومت نے [[شیعہ]] مذہب نو‏‏ں حکومتی مذہب دے طور اُتے قبول کیتا۔ جدو‏ں کہ بعض محقیقن اس گل دا اظہار کردے نيں کہ صفویقں تو‏ں پہلے ہی ایرانی معاشرہ مذہب تشیع د‏‏ی قبولیت دے لئی تیار سی تے اوہ محققاں صفویاں دے قدرت حاصل کرنے تو‏ں کئی سال پہلے مذہب تشیع وسیع پیمانے اُتے پھیل جانے د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں،<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین،‌فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۲۱</ref> صفوی تریخ دے مصادر و مآخذ ایران وچ شیعہ مذہب نو‏‏ں حکومتی مذہب قرار دینے وچ شاہ اسماعیل صفوی د‏‏ی جانب تو‏ں سخت گیری دے معترف نيں۔ شاہ اسماعیل نے [[مسیتاں]] دے خطبا نو‏‏ں [[نماز جمعہ|جمعہ]] دے خطبےآں وچ [[ائمہ طاہرین]] دے ناں لینے تے خلفائے ثلاثہ اُتے نفرین کرنے دا دستور دتا۔ اسی طرح اس نے ایداں [[تبرا]] کرنے والے گروہ تشکیل دتے کہ جو سڑکاں اُتے چلدے ہوئے بلند آواز دے نال [[صحابہ]] اُتے لعن کردے سن ۔<ref>قاضی احمد قمی، خلاصۃ التواریخ، ج۱، ص: ۷۳</ref> اسی طرح شاہ اسماعیل نے شیعہ مسلک دے مطابق [[اذان]] دینے دا فرمان جاری کیتا تے جو اس مسلک دے مطابق نماز نہ پڑھے اس د‏ی گردن مارنے دا حکم دتا۔<ref>جنابدی، روضہ الصفویہ، ص۱۵۴</ref> بعض تاریخی مصادر نے حکومتی سطح اُتے شیعہ مذہب دے رائج ہونے دے بعد کئی قیام کرنے والے مخالفین د‏‏ی بہت ساریاں تعداد دے قتل د‏‏ی طرف اشارہ کیتا اے جنہاں نے اس قاناں د‏‏ی مخالفت وچ قیام کیتا تھا<ref>نک:‌ شیخ نوری و پرغو، چگونگی رسمیت یافتن تشیع توسط صفویان، ص۴-۵</ref> جدو‏ں کہ اس دے برعکس بعض محققاں دے مطابق حکومتی سطح اُتے ایرانیاں دے لئی مذہب د‏‏ی تبدیلی والے واقعہ وچ اسطرح د‏‏ی سختیاں، کشت و کشتار تے مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں کسی قسم دے عکس العمل دے بغیر اُتے امن تے آہستہ آہستہ طریقے تو‏ں مذہب تشیع نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی گئی۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۳۴</ref> ہور بعض محققاں صفوی دور د‏‏ی تاریخی کتاباں وچ مذکور ایداں مطالب کہ جنہاں دے مطابق صفویاں دے دور وچ شیعاں د‏‏ی نسبت [[اسماعیلیہ|اسماعیلیاں]] د‏‏ی جانب تو‏ں عکس العمل بیان ہويا اے، نو‏‏ں تریخ نگاراں د‏‏ی داستان سرائیاں دا ماحاصل سمجھدے نيں تے انہاں نو‏ں صرف تاریخی حقائق دے مطابق ہی نئيں سمجھدے بلکہ انہاں نے اس دے برعکس شواہد پیش کيتے نيں۔<ref>صفا و رضایی، آرایہ‌ہای داستانی منابع عصر صفوی و رسمیت تشیع در ایران، ص۱۰۸، ۱۱۵</ref> شاہ اسماعیل صفوی نے لوکاں اُتے مذہب تشیع دے اظہار وچ سختی کرنے تے انہاں نو‏ں مجبور کرنے دے علاوہ مذہب تشیع د‏‏ی ترویج تے استحکا‏م کرنے دے لئی دوسرے راستے وی اختیار کيتے۔ دوسرے علاقےآں تو‏ں علمائے کرام نو‏‏ں ایران آنے د‏‏ی دعوت دینا انہاں روشاں وچو‏ں اک روش سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کچھ مدت بعد عالماں دے ایتھ‏ے آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران وچ مدارس تے علمی مراکز قائم ہو گئے۔ اسی طرح [[شیعہ]] مسلک دے مطابق مذہبی مراسم جداں [[محرم د‏‏ی عزاداری]] وغیرہ برپا کرنا وی انہاں اقدام وچو‏ں اک ذریعہ سی کہ جس دے ذریعے لوکاں وچ مذہبی احساست ابھارنے تے اس دے نتیجے وچ ایہ مذہب تشیع دے پھیلنے تے اس مذہب دے راسخ ہونے دا اک مؤثر ذریعہ بن گیا۔<ref>فروغی، کارکرد مراسم سوگواری عاشورا در رسمی شدن مذہب شیعہ، ۶۷-۶۸</ref> === تشیع و ہویت ملی === موجودہ دور دے محققاں صفوی حکومت نو‏‏ں ایران د‏‏ی پہلی قومی حکومت سمجھدے نيں۔ بعض محققاں ایران وچ شیعہ مذہب دے حکومتی طور ہر رائج ہونے نو‏‏ں صفوی حکومت کیت‏‏ی تشکیل وچ اسطرح تو‏ں دا اصلی عامل سمجھدے نيں کہ جس وچ ایرانی د‏‏ی ساری قوم نے حصہ لیا تے اس دے نتیے وچ سنی مذہب دے مقابلے وچ اپنی توانائی دا اظہار کیتا۔ در این رویکرد مذہب شیعہ، عاملی برای وحدت بخشی بہ یونیورسٹی ایرانی و در عین حال ایجاد تمایز و تشخص ایرانیان در برابر دشمنانش، بخصوص حکومت عثمانی بود.<ref>نک: گودرزی، کارکرد ہویت بخش مذہب شیعہ در دورہ صفویہ، ص۶۲-۶۳</ref> === صفویاں تے شیعہ عالماں دا باہمی ارتباط === صفوی حکومت دے ابتدائی دور وچ [[شیعہ]] عالماں دا اس حکومت دے قیام وچ کسی قسم دا کوئی کردار نئيں رہیا، شاہ اسماعیل صفوی دے آخری ایام وچ شیعہ عالماں حکومتی ڈھانچے وچ وارد ہوئے تے صدارت تے [[قضاوت]] جداں عہدےآں اُتے مقرر ہوئے جدو‏ں کہ سلطنت شاہ طہماسب دے سلطندی ایام وچ وڈی تیزی تو‏ں شیعہ عالماں د‏‏ی دربار وچ حاضری دیکھنے نو‏‏ں ملد‏ی ا‏‏ے۔ اسی دوران [[محقق کرکی]] د‏‏ی طرف تو‏ں اک نواں نظریہ پیش ہويا کہ جس دے ذریعے دربار وچ عالماں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی شرعی توجیہ بیان کيتی جاندی سی۔ اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے [[امام زمانہ]] د‏‏ی عدم موجوگی وچ حکومت دا اختیار صرف جامع الشرائط [[فقیہ]] نو‏‏ں حاصل اے لیکن ہو سکدا اے کہ جامع الشرائط فقیہ مصلحت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اپنی سیاسی قدرت سلطان دے حوالے ک‏ے دے۔ لہذا شاہ طہماسب نے اس نظریے نو‏‏ں قبول کیتا تے اپنے آپ نو‏‏ں فقیہ جامع الشرائط دا نائب کہیا۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین،‌فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۱۲۱</ref> اس لحاظ تو‏ں صفوی حکومت دے دوران عالماں نو‏‏ں سرفراز مقام حاصل رہیا تے اوہ ہمیشہ اک بنیادی کردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہے تے اوہ صوفیاں د‏‏ی صفوی حکومت وچ اک مؤثر کردار ادا کردے رہ‏‏ے۔ اس زمانے وچ عالماں [[قضاوت]]، موقوفاندی امور دے حل تے امامت جمعہ جداں عہدےآں اُتے فائز رہے۔اس دے باوجود ایہ نظر وچ رہنا چاہیدا کہ سلاطین وقت عالماں نو‏‏ں مقرر کردے سن لہذا اسی وجہ تو‏ں بادشاہ تے درباریاں د‏‏ی قدرت دے نال عالماں د‏‏ی قدرت محدود ہُندی سی۔ صفویاں وچو‏ں شاہ عباس اول عالماں دے لئی محدود پیمانے اُتے اختیارات تے مناصب دے قائل ہوئے جدو‏ں کہ شاہ عباس دوم جداں صفوی بادشاہ اپنی حکومت دے دوران دینی تے حکومتی مسائل دے فیصلہ کرنے وچ انہاں عالماں نو‏‏ں پہلے د‏‏ی نسبت زیادہ اختیارات دینے دے قائل سن ۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، ج۲، ص۱۲۳</ref> === عالماں دے عہدے === ====صدرالاسلام==== :یہ عہدہ [[شاہ اسماعیل اول]] د‏‏ی سلطنت وچ تشکیل پایا۔صفویاں د‏‏ی حکومت دے دوران صدارت دا ایہ عہدہ دینی لحاظ تو‏ں اعلیٰ ترین عہدہ سی ۔ اس عہدے د‏‏ی قدرت اس عہدے اُتے فائز شخص د‏‏ی شخصیت دے لحاظ تو‏ں سی۔ لہذا پہلی صف دے عالماں وچو‏ں جے کوئی عہدے دار ہُندا تاں اس دے کلام د‏‏ی قدرت تے نفوذ درباریاں تے شاہ وچ زیادہ ہُندا۔ :[[قضاوت|قاضیاں]]، عالماں، [[سادات]]، مدارس و [[مسیتاں]] دے امور صدر اسلام دے ذمہ سن ۔ محکمۂ اوقاف د‏‏ی نگرانی صدر الاسلام دے اہ‏م ترین فرائض وچو‏ں سی۔ صفوی بادشاہت دے وسط وچ اس عہدے نو‏‏ں دو حصےآں: صدر خاصہ تے صدر عامہ وچ تقسیم کر دتا گیا. صدر خاصہ حکومتی تے دولتی موقوفات د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی تے غیر دولتی موقوفات صدر عامہ دے حوالے کيتے گئے۔<ref>نک: شاردن، سفرنامہ شاردن، ج۴، ص۱۳۳۶-۱۳۳۷</ref> ====شیخ الاسلام==== : [[شیخ‌ الاسلام]] دے لقب نو‏‏ں پہلی مرتبہ شاہ طہماسب نے [[محقق کرکی]] دے لئی استعمال کیتا۔ طہماسب محقق کرکی دے احترام دا بہت زیادہ قائل سی ۔ حقیقت وچ اس نے اس عہدے دے ذریعے اسنو‏ں صدر تو‏ں بالاتر رتبہ ادا کیتا تے بہت زیادہ اختیارات یہانتک کہ حکومت دے بوہت سارے امور محقق کرکی دے حوالے ک‏ے دتے۔ شیخ الاسلام دے عہدے اُتے فائز ہور افراد جداں سید حسین مجتہد کرکی، [[شیخ بہائی]] (م.۱۰۳۰ ق.)، [[محمد باقر سبزواری]] (م۱۰۹۰ ق.) و [[علامہ مجلسی]] (م۱۱۱۰ ق.) د‏‏ی طرف وی اشارہ کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ====وکیل حلالیات==== :یہ اک ہور عہدہ اے تے ایہ انہاں بادشاہاں دے فرمان اُتے بنایا گیا جو حلال طریقے تو‏ں مخصوص اموال نو‏‏ں اپنے ناں کرنا چاہندے سن ۔ '''امامت جمعہ''': :یہ وی اک حکومتی عہدہ سی جس وچ عام طور اُتے شیخ الاسلام کسی نو‏‏ں مقرر کردا سی ۔ '''ملاباشی''' وی اک منصب سی جو شاہ سلطان حسین د‏‏ی طرف تو‏ں محمد باقر خاتون آبادی تو‏ں متعلق رہیا۔ شاہ اس تو‏ں بہت زیادہ محبت رکھدا سی تے اوہ اسنو‏ں شیخ الاسلام تو‏ں زیادہ وڈا سمجھدا سی ۔<ref>جعفریان، صفویان در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۳</ref> ==== حکومت دے مخالف علما ==== :اگرچہ صفوی حکومت دے نال شیعہ عالماں دے نال دوستانہ روابط سن لیکن اس دے باوجود بعض عالماں د‏‏ی رائے دے مطابق دنیاوی حکومت کیت‏‏ی معاونت کرنا درست نئيں سی لہذا اسی بنا اُتے کچھ عالماں نے حکومت تو‏ں کنارہ کشی اختیار کيتی تے اوہ حکومت تو‏ں تعلقات رکھنے والےآں د‏‏ی سرزنش کردے سن ۔ شیخ ابراہیم قطیفی، [[مقدس اردبیلی]] (م.۹۹۳ق.)، [[صدرالمتالہین شیرازی]] تے [[شیخ حسن عاملی]] (م. ۱۰۱۱ق.) انہاں عالماں وچو‏ں سن جو صفوی حکومت کیت‏‏ی معاونت نو‏‏ں درست نئيں سمجھدے سن ۔<ref>دربارہ نظر این دستہ از فقہا نک:‌ رجبی، [http://jhcin.srbiau.ac.ir/article_4779_968.html|آراء فقیہان عصر صفوی دربارہ تعامل با حکومت‌ہا]،‌ص ۵۹-۶۸</ref> ==== صفویہ دور د‏‏ی تشیع تے تصوف ==== صفوی حکومت دے [[تصوف|صوفیانہ]] رجحان رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں صوفیت دے حامی پیروکاراں د‏‏ی اکثریت انہاں دتی حامی سی جنہاں وچو‏ں اکثر قزلباش سن ۔ اس حکومت کیت‏‏ی تاسیس دے بعد اک ہی وقت وچ صفویہ طریقت دا رئیس شاہ وی سی تے اوہ مرشد کامل وی سی ۔ صفویاں د‏‏ی فوج دا اصلی حصہ اسی قزلباشاں اُتے مشتمل سی ۔ لیکن کچھ عرصہ بعد ہی شاہ تے قزلباشاں دے درمیان اختلافاندی خلیج پیدا ہو گئی۔ شاہ طہماسب نے قزلباشاں د‏‏ی طاقت تے نفوذ نو‏‏ں ختم کرنے تے [[شیعہ]] [[فقیہ|فقہا]] د‏‏ی قربت د‏‏ی کوشش کيتی۔ شیعہ عالماں تے فقہا قدیم ایام تو‏ں ہی صوفی گروہاں تو‏ں مخالفت رکھدے سن ۔ حکومت صفویہ وچ شیعہ عالماں دے نفوذ دے نال ہی انہاں اختلافات نے نويں سرے تو‏ں جنم لیا۔ جس دے نتیجے وچ شیعہ علمی آثار وچ تصوف د‏‏ی مخالفت آہستہ آہستہ نمایاں ہونے لگی۔ یہانتک کہ انہاں دے آخری دور وچ تصوف تے [[شیعہ]] عالماں دے درمیان شدید مخالفت دا روپ اختیار کر گئی تے صوفیاں دے [[کفر]] اُتے منتہی ہوئی۔<ref>تشکری و نقیبی، تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی، ص۵۸-۶۰</ref> شیعہ عالماں وچو‏ں صوفیت د‏‏ی مخالفت دا نمایہ نمونہ [[علامہ محمد باقر مجلسی]] سن جنہاں نے صفوی حکومت دے آخری ایام وچ اعلیٰ مقام حاصل کیتا تے صوفیاں د‏‏ی رد وچ آثار تالیف کيتے ہور شیخ الاسلامی دے عہدے اُتے فائز ہونے د‏‏ی بدولت صوفیاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں محدود کرنے دے اقدامات کيتے۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین،‌ فرہنگ و سیاست، ج۲، ص۵۶۸</ref> سلطان حسین دے زمانے وچ صفویہ تے صوفیاں د‏‏ی خانقاہاں دے درمیان نزاعاں نے جنم لیا تے کوشش کيتی گئی کہ لوکاں نو‏‏ں صوفیاں تو‏ں میل ملاپ تو‏ں روکیا جائے۔ == عثمانی خلافت تے صفوی حکمران == صفوی حکومت دے آغاز وچ شاہ اسماعیل اول تے سلطان سلیم عثمانی دے درمیان تنش پیدا ہوئی لیکن دونے ملکاں دے اک ورگے حالات ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آہستہ آہستہ حالات بہتر ہوئے تے آخرکار دونے حکومتاں اچھے دوستانہ تعلقات اُتے منتہی ہوئیاں۔ شاہ تہماسب اول د‏‏ی سلطان سلیمان عثمانی دے نال '''صلح آماسیہ''' دے ناں تو‏ں معروف صلح دے بعد ایران تے ترکی دے تعلقات بہتر ہونا شروع ہوئے۔ ایہ صلح نامہ ۹۶۲ قمری بمطابق ۱۵۵۵ میلادی وچ لکھیا گیا۔ اس صلح وچ پہلے د‏‏ی نسبت آسان شرائط دا لحاظ کیتا گیا بلکہ آنے والے سالاں وچ شاہ تہماسب نے سلطان سلیمان قانونی د‏‏ی تخت نشینی دے موقع اُتے مختلف وفود نو‏‏ں گراں بہا تحائف دے نال [[استنبول]] بھیجیا۔ ایہ دوستی ۹۷۵ ہجری / ۱۵۶۸ عیسوی وچ سلیمان د‏‏ی وفات تے اس دے بیٹے سلطان سلیم دوم دے تخت نشین ہونے تک باقی رہی۔ شاہ تہماسب عثمانی بادشاہ نو‏‏ں '''سلطان غازی''' تے '''مجاہد فی سبیل اللہ''' سمجھدا تے اس دے خلاف جنگ کرنے نو‏‏ں دین دے خلاف اقدام تے اسنو‏ں دنیا دے مقابلے وچ [[دین]] بیچنے دے مترادف سمجھدا تھا؛ اوہ اپنے حالات وچ خود لکھدا اے: خواندگار (لقب سلاطین عثمانی) فرنگیاں دے خلاف جنگ دے لئی چلا گیا تے وچ انہاں د‏‏ی زمیناں اُتے (قبضے د‏‏ی خاطر) چلا جاواں تاں ایسی صورت وچ ساڈا کم اگے نئيں ودھے گا اگرچہ اس نے ساڈے بھائی تے بیٹے نو‏‏ں قتل ہی کیو‏ں نہ کیتا ہو کیونکہ وچ دنیا دے بدلے وچ دین نو‏‏ں نئيں بیچاں گا۔<ref>شاہ تہماسب، تذکرہ شاہ تہماسب، ص۲۱.</ref> شاہ عباس اول نے جدو‏ں سلطان مراد سوم د‏‏ی یورپیاں دے خلاف لشکر کشی د‏‏ی خبر سنی تاں خوشی دا اظہار کیتا تے اسنو‏ں اک محبت بھرے خط وچ لکھیا:... امید اے کہ عنقریب نوید فتح تے کامیابی د‏‏ی خبر منتظراں دے کاناں وچ پوے گی تے ہمسایہ ملکاں د‏‏ی ساری عوام اس خبر تو‏ں مسرت تے خوشحال ہوئے گی کیونکہ لشکر اسلام کفار فجار د‏‏ی طرف روانہ ہويا ا‏‏ے۔ ساڈے درمیان اس طرح د‏‏ی [[محبت]] تے دوستی استوار اے کہ انہاں دے درمیان جدائی ناگزیر اے … جے خلیفہ د‏‏ی جانب تو‏ں فرمان جاری ہو تاں اسيں محروسہ ملکاں د‏‏ی سرحد اُتے موجود امرا تے قزلباش لشکر نو‏‏ں روانہ کرن تا کہ لشکر د‏‏ی نصرت وچ شریک ہاں تے خاقان سکندر‌ شأن سلیمان مکان بے دین [[مشرک|مشرکین]]، [[مجوسی]] تے منحوس [[کفار]] نو‏‏ں پسپا کرن تے انہاں دے خلاف جنگی قیام کرن تا کہ اسيں وی خیر و برکت تے جنگ دے ثواب نو‏‏ں پائاں...۔<ref>نصرا... فلسفی، زندگانی شاہ عباس اوّل، ج ۵، ص۸.</ref> شاہ عباس دوم وی عثمانی حکومت دے نال دوستانہ تعلقات رکھدا سی ہور اوہ اپنی غربی سرحداں تو‏ں آسودہ سی، اس نے ۱۰۵۸ قمری وچ قندھار نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ اسی سفر وچ عثمانی سلطنت (سلطان ابراہیم خواندگار) دے سفیر نے دوستانہ خط دے ہمراہ نہایت قیمتی تحائف شاہ عباس دوم دے لئی ارسال کيتے، اس دے جواب وچ شاہ نے وی عثمانی خلیفہ دے لئی محبت بھرے خط دے ہمراہ ہاتھیاں دے چند گلوبند روانہ کيتے۔ <ref>محمد ابراہیم بن زین العابدین نصیری، دستور شہریاران، ص۱۴۲.</ref> '''معاہدہ زہاب''' دو ملکاں دے درمیان ہونے والا اہ‏م ترین صلحنامہ سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے دونے ملکاں د‏‏ی سرحداں دا قطعی تعین ہويا تے اس دے بعد دونے ملکاں دے درمیان ہونے والے صلحناواں جداں ناصرالدین شاہ قاجار دیاں جنگاں دے بعد ہونے والے صلحناواں سمیت ہور صلحناواں وچ ہمیشہ اس صلح نامے نو‏‏ں مستند قرار دتا گیا۔<ref>محمد طاہر وحید قزوینی، عباسنامہ، ص۵۰ و محمد امین ریاحی، سفارتنامہ‌ہای ایران ص۴۵.</ref> اس صلح نامے د‏‏ی بدولت نوّے سال (یعنی شاہ عباس دوم، شاہ سلیمان و شاہ سلطان حسین دا زمانہ) دونے ملکاں دے درمیان اصفہان و استنبول دے درمیان سفیراں دے درمیان رفت و آمد دا سلسلہ خاص طور اُتے دونے ملکاں د‏‏ی سرٖحداں برقرار رہیاں۔ تاریخی روایات دے مطابق سطنت شاہ سلیمان صفوی (۱۰۷۷ - ۱۱۰۵ہ) وچ عثمانیاں تے صفویاں دے درمیان دونے ملکاں د‏‏ی سرحداں اُتے امن و امان قائم رہیا تے '''معاہدہ ذہاب''' دے صلحنامے د‏‏ی رعایت ہُندی رہی۔ اس دوران یورپی سفیر مسلسل اس کوشش وچ لگے رہے کہ ایران نو‏‏ں عثمانیاں دے خلاف دشمنی اُتے ابھاراں لیکن ایران نے کوئی مثبت جواب نئيں دتا۔ کمپفر اس سلسلے وچ لکھدا اے: ایرانی دربار وچ ساڈی سفارت دا اکثر ہدف ایہ رہیا کہ شاہ ایران نو‏‏ں ترکاں خلاف مشترکہ جنگ اُتے اکساندی رہ‏‏ے۔ ترکاں نے شاہ صفی صفوی دے دور حکومت دے دوران صلح بحبوبہ وچ بغداد نو‏‏ں شاہ دے قبضے تو‏ں خارج کر دتا تھا۔اس وقت د‏‏ی حکومت وچو‏ں صرف وزیر اعظم اس کم دے موافق نہ سی لہذا اسی وجہ تو‏ں ساڈی کوششین ثمر آور نہ ہوئیاں۔ اوہ مسیحاں د‏‏ی فتوحات د‏‏ی وجہ تو‏ں حسادت دا شکار سن اسی وجہ تو‏ں انہاں نے مثبت جواب نئيں دتا۔ وزیر اعظم نے سانو‏ں کہیا:شاہ دا عثمانی حکومت دے خلاف اعلان جنگ نہ تاں اس معاہدے تو‏ں موافقت رکھدا اے جو اساں خواندگار تو‏ں کیتا اے تے نہ ہی ساڈے ملکی حالات اس د‏ی اجازت دیندے نيں۔<ref>انگلبر کمپفر، سفرنامہ کمپفر، ص۸۵.</ref> عثمانی حکومت دے آخری سفیر احمد درّی افندی د‏‏ی جانب شاہ سلطان حسین دا محبت آمیز پیغام انہاں د‏‏ی بے لوث سچائی دا بیان گر اے: وچ عثمانی سلطان دے لئی دعاگو ہون۔ انہاں باپ بیٹےآں نے مسلسل کافراں دے نال جنگ کرنے وچ وقت گذارا تے انہاں دے حق وچ [[دعا]] کرنا ساڈے لئی واجب عینی دا درجہ رکھدا ا‏‏ے۔ <ref>وحید قزوینی، عباسنامہ، ص۵۰؛ محمد امین ریاحی، سفارتنامہ‌ہای ایران، ص۴۵.</ref> {| style="background:#addfad" align="center" width="830px" colspan=3 |'''<font size="+1" color=black>صفوی سلطنت<font>''' |- | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black> صفوی سلطنت<font>''' |- | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>1501-1736<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ffffff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>[[راجگڑھ]]: : [[تبریز]]،[[قزوین]]،[[اصفہان]]<font>''' |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black> سرکار: :[[بادشآئی]]<font>''' |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>پہلا سلطان: : [[اسماعیل صفوی]]<font>''' |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>تھاں: : 2,850,000 مربع [[کلومیٹر]]<font>''' |- |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" |[[File:Shah_soleiman_safavi.jpg|250px]] [[File:Abbas I of Persia.jpg|250px]] [[File:Shah Abbas II.jpg|290px]] |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Esfahan-shah-sq.jpg|850px]] |- |} == حکمران == {| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | مورت ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | لقب ! style="background-color:#F0DC82" width=15% | ناں ! style="background-color:#F0DC82" width=9% | جم ! style="background-color:#F0DC82" width=9% | راج ویلہ ! style="background-color:#F0DC82" width=9% | موت |- |align="center"| |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر خطائی}} |align="center"|{{Nastaliq|[[اسماعیل صفوی|اسماعیل‎ ابن شیخ حیدر]]}} |align="center"|1487 |align="center"|1502 - 1524 |align="center"|1524ء |- |align="center"|[[File:Tahmasb-1.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو الفتح}} |align="center"|{{Nastaliq|[[طہماسپ اول|طہماسپ ابن اسماعیل]]}} |align="center"|1514 |align="center"|1524–1576 |align="center"|1576ء |- |align="center"|[[File:Shah Ismayil I.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[اسماعیل ثانی|اسماعیل میرزا ابن طہماسپ]]}} |align="center"|1537 |align="center"|1576–1578 |align="center"|1577 |- |align="center"|[[File:Mohammen xudabende Sefevid.jpg |90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[محمد خدابندہ‎|محمد خدابندہ‎ ابن طہماسپ]]}} |align="center"|1532 |align="center"|1578–1587 |align="center"|1595 |- |align="center"|[[File:Shah Abbas I.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ عَباس بُزُرگ‎}} |align="center"|{{Nastaliq|[[عباس اول|عباس ابن محمد خدابندہ‎]]}} |align="center"|1571 |align="center"|1587 - 1629 |align="center"|1629 |- |align="center"|[[File:Shah Safi (1883955).jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ صفی}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ صفی|ابو الناصر سام میرزا ابن محمد باقر فیضی ابن عباس]]}} |align="center"|1611 |align="center"|1629 - 1642 |align="center"|1642 |- |align="center"|[[File:Shah Abbas I holding a falcon, Mughal style, late 17th century.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ عباس ثانی|عباس ابن شاہ صفی]]}} |align="center"|1632 |align="center"|1642 - 1667 |align="center"|1667 |- |align="center"|[[File:Suleiman I of Persia.jpg |90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المنصور }} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ سلیمان‎ صفوی|سلیمان‎ ابن عباس]]}} |align="center"|1647 |align="center"|1667 – 1694 |align="center"|1694 |- |align="center"|[[File:Sultan Husayn by Bruyn.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|العادل، الکامل، الھادی، الواثق، ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ سلطان حسینی|سلطان حسین‎ میرزا ابن سلیمان‎]]}} |align="center"|1668؟ |align="center"|1694–1722 |align="center"|1726ء |- |- style="background:yellow" |align="center"|[[File:SHAH-MAHMUD-HOTAK.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ افغان}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ محمود ہوتکی]]}} |align="center"|1697 |align="center"|1717 - 1725 |align="center"|1725 |- |- style="background:yellow" |align="center"|[[File:Ashraf Shah Hotaki 1725-1729.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ افغان}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ أشرف ہوتکی]]}} |align="center"|~ |align="center"|1725–1729 |align="center"|1730 |- |align="center"|[[90px]] |align="center"|{{Nastaliq|}} |align="center"|{{Nastaliq|[[طہماسپ دوجا|طہماسپ ابن سلطان حسین‎]]}} |align="center"|1704 |align="center"|{{Nastaliq|1722 - 1732}} |align="center"|1740 |- |- "bgcolor="#D8BFD8 |align="center"|[[90px]] |align="center"|{{Nastaliq|}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ عباس تیجا‎|عباس ابن طہماسپ دوجا]]<br /><small>[[نادر شاہ]] دے پڑچھانوے تھلے اک کٹھ پتلی شاہ </small>}} |align="center"|؟ |align="center"|{{Nastaliq|تاجداری بنیادی طور تے [[نادر شاہ]] نے ختم کر دتی 1732–1736 }} |align="center"|1739 - 40؟ |} == حوالے == {{حوالے|3}} ==مآخذ == {{ستون آ|2}} * ابن بزاز، صفوہ الصفا، چاپ سنگی، بمبی، بی‌نا، ۱۳۲۹ شمسی * انگلبر کمپفر، سفرنامہ کمپفر، ترجمۃ کیکاوس جہانداری، تہران، انتشارات خوارزمی ۱۳۵۰ * باستانی پاریزی، محمد ابراہیم، سیاست و اقتصاد عصر صفوی، تہران، انتشارات صفی علیشاہ، ۱۳۴۸ شمسی * ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ، ذیل عالم ارای عباسی بہ تصحیح سہیلی خوانساری، تہران کتاب فروشی اسلامیہ، ۱۳۱۷ شمسی * تشکری، علی‌اکبر و نقیبی، الہام، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1061422 تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی]، مجلہ پژوہش‌ہای تاریخی، شمارہ ۲۲، تابستان ۱۳۹۳ * جعفریان، رسول، صفویہ در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، قم، پژوہشگاہ حوزہ و دانشگاہ،‌ ۱۳۸۹ * حسین بیگ روملو، احسن التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوایی، انتشارات اساطیر، تہران، چاپ اول، ۱۳۸۴ شمسی * خواند میر، تاریخ حبیب السیر، ۴ جلد زیر نظر دکتر دبیر سیانی، تہران، کتاب فروشی خیام، چاپ سوم، ۱۳۶۲ شمسی * راجر سیوری، ایران عصر صفوی، ترجمہ کامبیز عزیزی، نشر مرکز، تہران، ۱۳۷۲ شمسی * رجبی، محمد حسین، آراء فقیہان عصر صفوی دربارہ تعامل با حکومت‌ہا، مجلہ تاریخ و تمدن اسلامی، شمارہ ۹، بہار و تابستان ۸۸ * رستم الحکما، محمد ہاشم، تہران، امیر کبیر، ۱۳۵۷ شمسی * روملو، حسن بیک، احسن التواریخ، تصحیح دکتر عبدالحسین نوایی، تہران، انتشاران باباک، ۱۳۵۷ شمسی * شاہ اسماعیل صفوی، اسناد و مکاتبات تاریخی، بہ اہتمام عبدالحسین نوایی، انتشارات ارغوان، چاپ اول، ۱۳۶۸ شمسی * شاہ تہماسب، تذکرہ شاہ تہماسب، برلن، چاپخانہ کاویانی، ۱۳۴۳ق * شرلی، سفرنامہ برادران شرلی، ترجمہ آوانس بہ کوشش علی دہباشی، تہران، انتشارات ملی، ۱۳۵۹ شمسی * شیخ نوری،‌ محمد امیر و پرغو، محمد علی، چگونگی رسمیت یافتن تشیع توسط صفویان و پیامدہای آن، فصلنامہ شیعہ شناسی، شمارہ ۳۰، تابستان ۱۳۸۹ * صفا، میکائیل و رضایی، محمد، [http://m-hosseini.ir/safavid/articles-2/185.pdf|آرایہ‌ہای داستانی منابع عصر صفوی و رسمیت تشیع در ایران]، مجلہ شیعہ شناسی، شمارہ ۲۴،‌ زمستان ۱۳۸۷ * فروغی،‌اصغر، کارکرد مراسم سوگواری عاشورا در رسمی شدن مذہب شیعہ در زمان صفویہ، مجلہ مشکوہ، شمارہ ۸۱،‌ زمستان ۱۳۸۲ * گودرزی،‌ حسین، کارکرد ہویت بخش مذہب شیعہ در دورہ صفویہ، مجلہ مطالعات ملی، شمارہ ۳۶، تابستان ۱۳۸۷ * محمد ابراہیم بن زین العابدین نصیری، دستور شہریاران، بہ کوشش محمد نادر نصیری مقدم، تہران، بنیاد موقوفات افشار، ۱۳۷۳ * محمد امین ریاحی، سفارتنامہ‌ہای ایران، تہران، انتشارات توس، ۱۳۶۸ * محمد طاہر وحید قزوینی، عباسنامہ، بہ تصحیح ابراہیم دہگان، اراک، کتابفروشی داودی، ۱۳۲۹ * محمد یوسف اصفہانی، خلد برین، بہ کوشش میر ہاشم محدث، بنیاد موقوفہ دکتر محمد افشار، تہران، ۱۳۷۲ شمسی * مزاوی، میشل، پیدایش دولت صفوی، ترجمہ یعقوب آژند، تہران، گسترہ، ۱۳۶۳ شمسی * منبع اصلی رابطہ صفویان با عثمانیان: مقالہ [http://www.shareh.com/persian/magazine/tarikh_i/26/06.htm برگی از پیشینہ تلاش ایرانیان برای اتحاد مسلمانان، نوشتہ دکتر ابوالفضل عابدینی] * نصرا... فلسفی، زندگانی شاہ عباس اوّل، تہران، انتشارات دانشگاہ تہران، ۱۳۵۲ * نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعہ دولت صفوی، پرفسور فاروق سومر، مترجم احسان اشراقی، محمد تقی امامی، تہران، نشر گستر، چاپ اول ۱۳۷۱ شمسی * نوایی، عبدالحسین، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران(از تیمور تا شاہ اسماعیل) * نوایی، عبدالحسین، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران(شاہ طہماسب)، تہران، انتشارات بنیاد فرہنگ، ۱۳۴۷ شمسی *میراحمدی، مریم، دین و مذہب در عصر صفوی، امیر کبیر، تہران، ۱۳۶۳ش. {{ستون خ}} == کتابیات== * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767|ref=harv}} *{{Cite book|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/middle-east-history/cambridge-history-iran-volume-6?format=HB|title=The Timurid and Safavid Periods|last=|first=|publisher=Cambridge University Press|year=1986|isbn=9780521200943|editor-last=Jackson|editor-first=Peter|series=The Cambridge History of Iran|volume=6|location=Cambridge|pages=|ref=harv|editor-last2=Lockhart|editor-first2=Laurence}} * {{cite book | last = Khanbaghi | first = Aptin | title = The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran | url = https://archive.org/details/firestarcrossmin0000khan | publisher = I.B. Tauris | year = 2006 | isbn = 978-1845110567 | ref = harv}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|authorlink1=Alexander Mikaberidze|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/?id=JNNQCgAAQBAJ&dq=sakhltukhutsesi|ref=harv}} * {{cite book | last = Savory | first = Roger | title = Iran under the Safavids | url = https://archive.org/details/iranundersafavid0000savo | publisher = [[Cambridge University Press]] | year = 2007 | isbn = 978-0521042512 | ref = harv}} * {{cite book | last = Sicker | first = Martin | title = The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire | url = https://archive.org/details/islamicworldinde0000sick | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2001 | isbn = 978-0275968915 | ref = harv}} * {{cite book | last = Yarshater | first = Ehsan | title = Encyclopædia Iranica | publisher = Routledge & Kegan Paul | year = 2001 | isbn = 978-0933273566 | ref = harv}} == ہور پڑھو == * Christoph Marcinkowski (tr.),''Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey'', Singapore: Pustaka Nasional, 2003, {{ISBN|9971-77-488-7}}. * Christoph Marcinkowski (tr., ed.),''Mirza Rafi‘a's [[Dastur al-Muluk]]: A Manual of Later Safavid Administration. Annotated English Translation, Comments on the Offices and Services, and Facsimile of the Unique Persian Manuscript'', Kuala Lumpur, ISTAC, 2002, {{ISBN|983-9379-26-7}}. * Christoph Marcinkowski,''From Isfahan to Ayutthaya: Contacts between Iran and Siam in the 17th Century'', Singapore, Pustaka Nasional, 2005, {{ISBN|9971-77-491-7}}. * [http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/olearius/travels.html "The Voyages and Travels of the Ambassadors"], Adam Olearius, translated by John Davies (1662), ==باہرلے جوڑ== {{Commons category|Safavid dynasty}} *[http://www.iranchamber.com/history/safavids/safavids.php History of the Safavids on Iran Chamber] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222041115/http://www.iranchamber.com/history/safavids/safavids.php |date=2020-12-22 }} *[http://www.iranicaonline.org/articles/safavids "Safavid dynasty"], ''Encyclopædia Iranica'' by Rudi Matthee * The History Files: [http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/EasternPersia.htm Rulers of Persia] *[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/safavidempire_1.shtml BBC History of Religion] *[http://www.iranian.ws/7000-6.htm Iranian culture and history site] *[http://www.iranicaonline.org/articles/georgia-vii- "Georgians in the Safavid administration"], ''Encyclopædia Iranica'' *[http://www.metmuseum.org/toah/hd/safa/hd_safa.htm Artistic and cultural history of the Safavids from the Metropolitan Museum of Art] *[http://www.art-arena.com/safavidart.htm History of Safavid art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927093252/http://www.art-arena.com/safavidart.htm |date=2014-09-27 }} *[https://web.archive.org/web/20071008023151/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=589 A Study of the Migration of Shiʻi Works from Arab Regions to Iran at the Early Safavid Era.] *[http://www.iranchamber.com/history/articles/reflections_safavid_history_historiography1.php Why is Safavid history important?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831085535/http://www.iranchamber.com/history/articles/reflections_safavid_history_historiography1.php |date=2009-08-31 }} (Iran Chamber Society) *[https://web.archive.org/web/20100616060412/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=3021 Historiography During the Safawid Era] *[http://www.iranicaonline.org/articles/iran-ix23-shiism-in-iran-since-the-safavids "IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids: Safavid Period"], ''Encyclopædia Iranica'' by Hamid Algar {{شیعہ حکومتاں-افقی}} {{وڈیاں سلطنتاں}} [[گٹھ:شیعہ حکومتاں]] [[گٹھ:ایران دے شیعہ خاندان]] [[گٹھ:ایران]] [[گٹھ:ایرانی دی تریخ]] [[گٹھ:سلطنتاں]] [[گٹھ:وڈیاں سلطنتاں]] po0mpk1uu7ezdgmws454a55ncfkq4n2 10 38933 712378 596145 2026-10-06T17:16:40Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712378 wikitext text/x-wiki <!-- برائے مہربانی زمرہ جات اور بین الوکی روابط اس صفحے کے آخر میں شامل کریں --> === استعمال === {{Infobox Former Country |native_name = تیموریان |conventional_long_name = آل تیموری یا خاندان تیموری |common_name = تیموری سلطنت | |continent = Asia |region = [[Middle east]] and [[Central Asia]] |country = ایران |era = قرون وسطیٰ | |status = [[Empire]] |status_text = [[وسطی ایشیاء]] تے [[مشرق وسطی]] دی سلطنت |government_type = بادشاہت | |year_start = 1370 |year_end = 1526 | |event_start = [[تیمور]] نے سلطنت قائم کیتی |date_start = |event1 = [[شیبانی خان]] دی آگوائی چ [[سمرقند]] اتے [[ازبک|ازبکوں]] دا مل |date_event1 = 1509 |event2 = [[ہرات]] اتے شیبانی دا مل |date_event2 = 1507 |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event_end = |date_end = | |image_flag = Timurid.svg |flag_type = تیموری سلطنت دا جھنڈا{{sup|[a]}} |image_map = Timurid Dynasty 821 - 873 (AH).png |image_map_caption = تیموری سلطنت دیاں حداں، عروج ویلے | |p1 = خانان چغتائی |flag_p1 = Flag of Chagatai khanate.svg |p2 = قرہ قویونلو |flag_p2 = |p3 = خانان قپچاق |flag_p3 = |p4 = دہلی سلطنت |flag_p4 = |s1 = خانان بخارا |flag_s1 = |s2 = صفوی سلطنت |flag_s2 = |s3 = مغلیہ سلطنت |flag_s3 = Fictional flag of the Mughal Empire.svg | |capital = [[سمرقند]] ، [[ہرات]] |common_languages = [[چغتائی بولی]] تے [[فارسی]] |religion = [[اسلام]] |currency = | |title_leader = [[امیر]] |leader1 = [[تیمور]] |leader2 = |year_leader1 = 1370–1405 |year_leader2 = 1506–1507 | |stat_area1 = 4400000 | |footnotes = a: تیموری جھنڈا بمطابق قتلان نقشہ نامہ 1375ء }} === مزید دیکھیں === <includeonly> [[Category:دیساں دے سچے]] [[en:Template:Infobox former country]] </includeonly> 8x32a250qfvwevmbkt3e12cgsxyw39a 0 63507 712364 493807 2026-10-06T15:26:55Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Nikos_Kazantzakis.jpg|Nikos_Kazantzakis.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Nikos Kazantzakis|]]. 712364 wikitext text/x-wiki {{گیانسندوک لکھاری | نام = '''نکوس کزانزاکس''' | تصویر = | تصویر_اکار = 220px | تصویر_سرلیکھ = | اپنام = | جم_تاریخ = '''18 فروری 1883''' | جم_تھاں = [[ہیراکلیؤن]]، [[کریٹ]] (ادوں [[عثمانی سلطنت]]، ہن [[یونان]]]] | موت_تاریخ ='''26 اکتوبر 1957 (74 سال)''' | موت_تھاں =فریلبرگ، [[مغربی جرمنی]] | کم_کھیتر = شاعر، ناول کار، مضمون نگار، فلسفی، ناٹک کار، یاترا لکھاری | راشٹریئتا = '''یونانی''' | بولی ='''[[یونانی بولی|یونانی]]''' | دور = | ودھا = | موضوع = | لہر = | مکھ_رچنا= | متاثر = <!-- ایہہ لکھاری کس توں متاثر ہندا ہے --> | متاثر = <!-- ایہہ لکھاری کسنوں متاثر کردا ہے --> | دستخط = | جال_پنہ = | ٹیکا-ٹپنی = | مکھ_کم = }} '''نکوس کزانزاکس''' ({{lang-el|'''Νίκος Καζαντζάκης'''}}; '18 فروری 1883{{spaced ndash}}26 اکتوبر 1957) [[یونانی]] [[لکھاری]] اتے [[فلسفی]] اے۔ اس نوں نوں وکھ-وکھ سالاں وچ [[ساہت دے لئی نوبل انعام]] لئی نامزد کیتا گیا سی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4747|title=Nomination Database|website=www.nobelprize.org|access-date=2016-06-29}}</ref> اسدے شاہکار ناول ''[[زوربا د گریک]]'' اتے مشتمل 1964 وچ رلیز ہوئی فلم ''[[زوربا د گریک (فلم)|زوربا د گریک]]'' صدقہ اسنوں انترقومی مشہوری ملی۔ 1988 وچ اسدے اک ہور ناول [[د لاسٹ ٹیمپٹیشن آف کرائیشٹ]] اتے مشتمل اسے نام دی ''[[د لاسٹ ٹیمپٹیشن آف کرائیشٹ (فلم)|فلم]]'' نال اسنوں اک وار پھیر بھرپور مشہوری ملی۔ == جیونی == نکوس کزانزاکس دا جم 18 فروری 1883 نوں کریٹ دے جزیرہ تے ہرکلیئن شہر وچ ہویا سی، جو اس ویلے [[سلطنت عثمانیہ]] دے راج ماتحت سی۔ 1902 وچ اوہ [[ایتھنز]] وچ آیا اتے اتھوں دی یونیورسٹی وچ قانون دی پڑھائی کیتی،۔ جس توں بعد اس نے 1906 وچ آنرز نال گریجوئیشن کیتی، 1907 وچ [[پیرس]] چلے گیا۔ اتھے اس نے فلسفے دی پڑھائی کیتی اتے اے برجسن دے بھاشن سنے۔ {{ادھار}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:یونانی لکھاری]] [[گٹھ:یونانی فلسفی]] [[گٹھ:یونانی شخصیتاں]] py1485v45b2ts9p2uvoslwdsodly93q 0 67140 712377 508046 2026-10-06T17:16:37Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712377 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = |conventional_long_name = ہوتکی سلطنت<br />Hotaki Empire |common_name = ہوتکی سلطنت |continent = Asia |region = South Asia |country = [[افغانستان]]، [[ایران]] |era = ابتدائی جدید دور |year_start = 1709 |year_end = 1738 |p1 = صفوی سلطنت |flag_p1 = |p2 = مغلیہ سلطنت |flag_p2 = Fictional flag of the Mughal Empire.svg |s1 = افشاریان |flag_s1 = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg |date_start = اپریل |date_end = 24 مارچ |event_start = میر وایس ہوتک کی بغاوت |event_end = قندھار کا محاصرہ |image_flag = Black flag.svg |flag = Flag of Afghanistan |flag_type = پرچم |image_coat = |image_map = Map of The Hotakids.png |image_map_caption = ہوتکی سلطنت (1722–1729) |national_motto = |national_anthem = |capital = [[قندھار]]<br />[[اصفہان]] |common_languages = [[پشتو]]<br />[[فارسی زبان|فارسی]] |government_type = مطلق بادشاہت |title_leader = [[فہرست شاہان افغانستان|میر]] |leader1 = [[میر وایس ہوتک]] |year_leader1 = 1709–1715 |leader2 = [[عبد العزیز ہوتک]] |year_leader2 = 1715–1717 |leader3 = [[محمود ہوتکی]] |year_leader3 = 1717–1725 |leader4 = [[اشرف ہوتکی]] |year_leader4 = 1725–1730 |leader5 = [[حسین ہوتکی]] |year_leader5 = 1725–1738 |stat_year1 = |stat_pop1 = |stat_area4 = |population_density3 = |religion = [[ اسلام]] |currency = |today = {{flag|افغانستان}}<br />{{flag|ایران}}<br />{{flag|پاکستان}}<br />{{flag|ترکمانستان}} }} '''ہوتکی سلطنت''' (Hotaki Empire) [[میر وایس ہوتک]] نے [[قندھار]] وچ [[صفوی سلطنت]] نوں شکست دین دے بعد اپریل 1709 وچ قائم کیتی۔ {{تاریخ افغانستان}} == فہرست حکمرانان == {{Succession table monarch | name1 = '''[[میر وایس ہوتک]]''' | nickname1 = دادا | native1 = | life1 = 1673–1715 | reignstart1 = 1709 | reignend1 = 1715 | notes1 = | family1 = [[ہوتک]] | image1 = | alt1 = Mirwais Hotak of Afghanistan | name2 = '''[[عبد العزیز ہوتک]]''' | nickname2 = | native2 = | life2 = ? – 1717 | reignstart2 = 1715 | reignend2 = 1717 | notes2 = میر وایس ہوتک کا بھائی | family2 = [[ہوتک]] | image2 = Sin foto.svg | alt2 = Abdul Aziz Hotak of Afghanistan | name3 = '''[[محمود ہوتکی]]''' | nickname3 = | native3 = | life3 = 1697 – 22 اپریل 1725 | reignstart3 = 1717 | reignend3 = 22 اپریل 1725 | notes3 = میر وایس ہوتک کا بیٹا | family3 = [[ہوتک]] | image3 = SHAH-MAHMUD-HOTAK.jpg | alt3 = Mahmud Hotaki of Afghanistan | name4 = '''[[اشرف ہوتکی]]''' | nickname4 = | native4 = | life4 = ? – 1730 | reignstart4 = 22 اپریل 1725 | reignend4 = 1730 | notes4 = میر وایس ہوتک کا بھتیجا | family4 = [[ہوتک]] | image4 = Ashraf Shah Hotaki 1725-1729.jpg | alt4 = Ashraf Hotaki of Afghanistan | name5 = '''[[حسین ہوتکی]]''' | nickname5 = | native5 = | life5 = ? – 1738 | reignstart5 = 22 اپریل 1725 | reignend5 = 24 مارچ 1738 | notes5 = میر وایس ہوتک کا بیٹا | family5 = [[ہوتک]] | image5 = Shah-Husain-Hotak.jpg | alt5 = Hussain Hotaki of Afghanistan }} == ہور ویکھو == * [[ افغانستان دی تریخ]] * [[فہرست شاہان افغانستان]] == حوالے == {{حوالے}} {{پشتون}} [[گٹھ:1709 وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے]] [[گٹھ:1738 وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے]] [[گٹھ:افغانستان وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت]] [[گٹھ:ایران وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:ایشیا دی تریخ]] [[گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:پشتون شاہی سلسلے]] [[گٹھ: افغانستان دی تریخ]] [[گٹھ: پاکستان دی تریخ]] [[گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس]] [[گٹھ:سنی شاہی سلسلے]] [[گٹھ:شاہی خاندان]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان]] l4pa85pus457qaqr5pfi2cbeqa062ca 0 67161 712376 710663 2026-10-06T17:16:34Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712376 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = افشاریان<br />Afsharian. |conventional_long_name = خاندان افشار<br />Afsharid dynasty |common_name = Persia |continent = Eurasia |region = Middle East |type = سلطنت |country = Persia |status = Empire |year_start = 1736 |year_end = 1796 |date_start = 22 جنوری |date_end = |event_start = |event_end = |p1 = صفوی سلطنت |flag_p1 = |p2 = ہوتدی سلطنت |flag_p2 = Black flag.svg |s1 = درانی سلطنت |flag_s1 = Flag of the Durrani Empire.svg |s2 = Kingdom of Kartli-Kakheti |flag_s2 = Flag of Kingdom of Kartli-Kakheti.svg |s3 = خاندان زند |flag_s3 = Zand Dynasty flag.svg |image_flag = Nader Shah Flag.svg |s4 = قاجار خاندان |flag_s4 = State Flag of Iran (1924).svg |flag_border = yes |flag = Flag of Iran |image_coat = Lion and Sun Emblem of Persia.svg |symbol = Emblem of Iran |symbol_type = نشان |image_map = AfsharidEmpireIran.png |image_map_caption = خاندان افشار [[نادر شاہ]] دے تحت اپنے عروج تے<ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/nader-shah |title=NĀDER SHAH – Encyclopaedia Iranica}}</ref><ref>{{cite book|first=Svat|last=Soucek|title=A History of Inner Asia|url=https://archive.org/details/historyofinneras00souc|page=[https://archive.org/details/historyofinneras00souc/page/179 179]|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-65704-4|quote=In 1740 Nadir Shah, the new ruler of Iran, crossed the Amu Darya and, accepting the submission of Muhammad Hakim Bi which was then formalized by the acquiescence of Abulfayz Khan himself, proceeded to attack Khiva. When rebellions broke out in 1743 upon the death of Muhammad Hakim, the shah dispatched the ataliq’s son Muhammad Rahim Bi, who had accompanied him to Iran, to quell them.}}</ref> |national_anthem = |capital = [[مشہد]] |common_languages =[[فارسی زبان]] <small>(سرکاری زبان; درباری زبان; شہری تے حکومتی اخراجات نال متعلقہ انتظامیہ)</small> <ref name="Katouzian128">{{cite book |first=Homa |last=Katouzian |title=Iranian History and Politics |location= |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=0-415-29754-0 |page=128 |url={{Google books|plainurl=yes |id=MYT2mo92KowC |page=128}} |quote=Indeed, since the formation of the Ghaznavids state in the tenth century until the fall of Qajars at the beginning of the twentieth century, most parts of the Iranian cultural regions were ruled by Turkic-speaking dynasties most of the time. At the same time, the official language was Persian, the court literature was in Persian, and most of the chancellors, ministers, and mandarins were Persian speakers of the highest learning and ability.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/historiography-vii |title=HISTORIOGRAPHY vii. AFSHARID AND ZAND PERIODS – Encyclopaedia Iranica |quote=Afsharid and Zand court histories largely followed Safavid models in their structure and language, but departed from long-established historiographical conventions in small but meaningful ways.}}</ref><br />[[ترک بولیاں|ترک زباناں]] <small>(فوج انتظامیہ)</small><ref>{{cite book |first=Michael |last=Axworthy |authorlink=Michael Axworthy |title=The Sword of Persia |url=https://archive.org/details/swordofpersianad0000axwo |location= |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=1-84511-982-7 |page=[https://archive.org/details/swordofpersianad0000axwo/page/5 5], 45, 70, 80, 157, 279}}</ref> |government_type = مطلق شہنشاہیت |title_leader = [[فہرست شاہان فارس|شہنشاہ]] |leader1 = [[نادر شاہ]] |year_leader1 = 1736–1747 |leader2 = [[عادل شاه افشار]] |year_leader2 = 1747–1748 |leader3 = [[ابراہیم شاہ افشار]] |year_leader3 = 1748 |leader4 = [[شاہ رخ شاہ افشار]] |year_leader4 = 1748–1796 |stat_area1 = 4500000 |currency = [[ایرانی تومان|تومان]]<ref>علی‌اصغر شمیم، ''ایران در دوره سلطنت قاجار''، ته‍ران: انتشارات علمی، 1371، ص 287</ref> |today = {{flag|Uzbekistan}}<br />{{flag|Iran}}<br />{{flag|Turkmenistan}}<br />{{flag|Tajikistan}}<br />{{flag|Kyrgyzstan}}<br />{{flag|Kazakhstan}}<br />{{flag|Azerbaijan}}<br />{{flag|Georgia}}<br />{{flag|Armenia}}<br />{{flag|Afghanistan}}<br />{{flag|Pakistan}}<br />{{flag|India}}<br />{{flag|Iraq}}<br />{{flag|Kuwait}}<br />{{flag|Turkey}}<br />{{flag|China}}<br />{{flag|Russia}}<br />{{flag|Oman}}<br />{{flag|United Arab Emirates}}<br />{{flag|Bahrain}}}} {{ایران دی تریخ}} '''خاندان افشار''' (Afsharid dynasty) ({{lang-fa|افشاریان}}) اک ترک النسل مقامی ایرانی [[شاہی خاندان]] سی۔ <ref>{{cite book |first=Jamie |last=Stokes |first2=Anthony |last2=Gorman |title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |publisher=Infobase |year=2010 |page=11 |url={{Google books |plainurl=yes |page=11 |id=stl97FdyRswC}}}}</ref> خاندان دی بنیاد [[نادر شاہ]] جو عظیم عسکری صلاحیتاں دا مالک سی نے رکھی۔ [[نادر شاہ]] [[صفوی سلطنت]] دے آخری رکن نوں معزول کر کے خود نوں بطور شاہ ایران اعلان دتا۔ [[ساسانی سلطنت]] دے بعد ایران [[نادر شاہ]] دے دور حکومت وچ اپنے عروج نوں پہنچیا۔ اس دی سلطنت وچ عصر حاضر دا [[ایران]]، [[آرمینیا]]، [[جارجیا]]، [[آذربائیجان]]، [[شمالی قفقاز]]، [[داغستان]]، [[کباردینو بلکاریہ]] تے [[چیچنیا]]، [[افغانستان]]، [[بحرین]]، [[ترکمانستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[عراق]]، [[ترکی]]، [[شمالی بھارت|شمالی ہند]]، [[سلطنت عمان|عمان]] دے بعض حصے شامل سن۔ ==ہورویکھو== *[[افشاری ایران]] == حوالے == {{حوالے}} == بیرونی جوڑ== {{گٹھ کومنز|Afsharid_Empire}} * [http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f6/v1f6a023.html "''Afsharids''"، Encyclopedia Iranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325105251/http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f6/v1f6a023.html |date=2008-03-25 }} (mostly about Asharids after Nader Shah) {{تریخ اسلام }} [[گٹھ:خاندان افشار]] [[گٹھ:1736 دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:1736ء وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے]] [[گٹھ:1802ء دیاں ایشیا وچ تحلیلات]] [[گٹھ:1802ء دیاں تحلیلات]] [[گٹھ:افغانستان وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:ایران وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:ایرانی شاہی خاندان]] [[گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:ترک شاہی خاندان]] [[گٹھ:سابقہ سلطنتاں]] [[گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان]] [[گٹھ:یورپ دی سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:قفقاز دی تریخ]] [[گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1736ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ: داغستان دی تریخ]] [[گٹھ: عراق دی تریخ]] [[گٹھ:ایران دی تریخ]] 043n2dugzaelxwqek2rv6oj7t2w3ww8 10 77855 712383 534571 2026-10-06T17:17:28Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712383 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = صفوی حکمران |title = صفوی حکمران |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |titlestyle = background:#99CC99; |groupstyle = background:#99CC99; |image = |group1 = |list1 = * [[اسماعیل صفوی]]([[1502ء]]- [[1524ء]])</small> * [[طہماسپ اول]]([[1524ء]]- [[1576ء]])</small> * [[اسماعیل دوم]] ([[1576ء]]- [[1577ء]])</small> * [[محمد خدابندہ]] ([[1577ء]]- [[1587ء]])</small> * [[عباس اول]] ([[1587ء]]- [[1629ء]])</small> * [[شاہ صفی]] ([[1629ء]]- [[1642ء]])</small> * [[شاہ عباس دوم]] ([[1642ء]]- [[1666ء]])</small> * [[شاہ سلیمان اول]] ([[1666ء]]- [[1694ء]])</small> * [[شاہ سلطان حسینی]] ([[1694ء]]- [[1722ء]])</small> * [[طہماسپ دوم]] ([[1722ء]]- [[1732ء]])</small> * [[شاہ عباس سوم]] ([[1732ء]]- [[1740ء]])</small> |belowstyle = background:#f5f5f5; }}<noinclude> {{collapsible option}} e8auklkz78d0z9oz1h5vjbz20qql3w8 0 84506 712382 710313 2026-10-06T17:17:16Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712382 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = افشاریان<br />Afsharian. |conventional_long_name = خاندان افشار<br />Afsharid dynasty |common_name = Persia |continent = Eurasia |region = Middle East |country = Persia |status = Empire |year_start = 1736 |year_end = 1796 |date_start = 22 جنوری |date_end = |event_start = |event_end = |p1 = صفوی سلطنت |flag_p1 = |p2 = ہوتکی سلطنت |flag_p2 = Black flag.svg |s1 = درانی سلطنت |flag_s1 = Flag of the Durrani Empire.svg |s2 = Kingdom of Kartli-Kakheti |flag_s2 = Flag of Kingdom of Kartli-Kakheti.svg |s3 = خاندان زند |flag_s3 = Zand Dynasty flag.svg |image_flag = Nader Shah Flag.svg |s4 = قاجار خاندان |flag_s4 = State Flag of Iran (1924).svg |flag_border = yes |flag = Flag of Iran |image_coat = Lion and Sun Emblem of Persia.svg |symbol = Emblem of Iran |symbol_type = نشان |image_map = AfsharidEmpireIran.png |image_map_caption = خاندان افشار [[نادر شاہ]] دے تحت اپنت عروج پر<ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/nader-shah |title=NĀDER SHAH – Encyclopaedia Iranica |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225103212/http://www.iranicaonline.org/articles/nader-shah%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2019-12-11 |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite book|first=Svat|last=Soucek|title=A History of Inner Asia|url=https://archive.org/details/historyofinneras00souc|page=[https://archive.org/details/historyofinneras00souc/page/179 179]|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-65704-4|quote=In 1740 Nadir Shah, the new ruler of Iran, crossed the Amu Darya and, accepting the submission of Muhammad Hakim Bi which was then formalized by the acquiescence of Abulfayz Khan himself, proceeded to attack Khiva. When rebellions broke out in 1743 upon the death of Muhammad Hakim, the shah dispatched the ataliq’s son Muhammad Rahim Bi, who had accompanied him to Iran, to quell them.}}</ref> |national_anthem = |capital = [[مشہد]] |common_languages =[[فارسی زبان]] <small>(سرکاری زبان; درباری زبان; شہری تے حکومت‏ی اخراجات تو‏ں متعلقہ انتظامیہ)</small> <ref name="Katouzian128">{{cite book |first=Homa |last=Katouzian |title=Iranian History and Politics |location= |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=0-415-29754-0 |page=128 |url={{Google books|plainurl=yes |id=MYT2mo92KowC |page=128}} |quote=Indeed, since the formation of the Ghaznavids state in the tenth century until the fall of Qajars at the beginning of the twentieth century, most parts of the Iranian cultural regions were ruled by Turkic-speaking dynasties most of the time. At the same time, the official language was Persian, the court literature was in Persian, and most of the chancellors, ministers, and mandarins were Persian speakers of the highest learning and ability.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/historiography-vii |title=HISTORIOGRAPHY vii. AFSHARID AND ZAND PERIODS – Encyclopaedia Iranica |quote=Afsharid and Zand court histories largely followed Safavid models in their structure and language, but departed from long-established historiographical conventions in small but meaningful ways. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225103208/http://www.iranicaonline.org/articles/historiography-vii%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2019-12-11 |dead-url=no }}</ref><br />[[ترک زباناں]] <small>(فوج انتظامیہ)</small><ref>{{cite book |first=Michael |last=Axworthy |authorlink=Michael Axworthy |title=The Sword of Persia |url=https://archive.org/details/swordofpersianad0000axwo |location= |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=1-84511-982-7 |page=[https://archive.org/details/swordofpersianad0000axwo/page/5 5], 45, 70, 80, 157, 279}}</ref> |government_type = مطلق شہنشاہیت |title_leader = [[لسٹ شاہان فارس|شہنشاہ]] |leader1 = [[نادر شاہ]] |year_leader1 = 1736–1747 |leader2 = [[عادل شاه افشار]] |year_leader2 = 1747–1748 |leader3 = [[ابراہیم شاہ افشار]] |year_leader3 = 1748 |leader4 = [[شاہ رخ شاہ افشار]] |year_leader4 = 1748–1796 |stat_area1 = 4500000 |currency = [[Iranian toman|تومان]]<ref>علی‌اصغر شمیم، ''ایران در دوره سلطنت قاجار''، ته‍ران: انتشارات علمی، 1371، ص 287</ref> |today = {{پرچم|Uzbekistan}}<br />{{پرچم|Iran}}<br />{{پرچم|Turkmenistan}}<br />{{پرچم|Tajikistan}}<br />{{پرچم|Kyrgyzstan}}<br />{{پرچم|Kazakhstan}}<br />{{پرچم|Azerbaijan}}<br />{{پرچم|Georgia}}<br />{{پرچم|Armenia}}<br />{{پرچم|Afghanistan}}<br />{{پرچم|Pakistan}}<br />{{پرچم|India}}<br />{{پرچم|Iraq}}<br />{{پرچم|Kuwait}}<br />{{پرچم|Turkey}}<br />{{پرچم|China}}<br />{{پرچم|Russia}}<br />{{پرچم|Oman}}<br />{{پرچم|United Arab Emirates}}<br />{{پرچم|Bahrain}}}} {{تریخ ایران}} '''خاندان افشار''' (Afsharid dynasty) ({{lang-fa|افشاریان}}) اک ترک النسل مقامی ایرانی [[شاہی خاندان]] سی۔ <ref>{{cite book |first=Jamie |last=Stokes |first2=Anthony |last2=Gorman |title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |publisher=Infobase |year=2010 |page=11 |url={{Google books |plainurl=yes |page=11 |id=stl97FdyRswC}}}}</ref> خاندان د‏‏ی بنیاد [[نادر شاہ]] جو عظیم عسکری صلاحیتاں دا مالک سی نے رکھی۔ [[نادر شاہ]] [[صفوی سلطنت]] دے آخری رکن نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے خود دے بطور شاہ ایران دا اعلان کیتا۔ [[ساسانی سلطنت]] دے بعد ایران [[نادر شاہ]] دے دور حکومت وچ اپنے عروج نو‏‏ں پہنچیا۔ اس د‏ی سلطنت وچ عصر حاضر دا [[ایران]]، [[آرمینیا]]، [[جارجیا]]، [[آذربائیجان]]، [[شمالی قفقاز]]، [[داغستان]]، [[کباردینو-بالکار جمہوریہ]] تے [[چیچنیا]]، [[افغانستان]]، [[بحرین]]، [[ترکمانستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[عراق]]، [[ترکی]]، [[شمالی ہند]]، [[سلطنت عمان|عمان]] دے بعض حصے شامل سن ۔ افشاري خاندان (سلسله افشاریان، سلسلہ افشاريان) 18 واں صدی عیسوی وچ ترک-اصل دا ایران وچ مرکوز خاندان تھا. اس دے حکمران وسطی ایشیاء دے تاریخی علاقے خراسان نال تعلق رکھنے والے افشار ترک قبیلے دے رکن سن ۔ افشاری سلطنت دا قیام نادر شاہ نے کیتا سی ، جو اک بہترین جنگجو سی ، جس نے صفوی خاندان تو‏ں اقتدار حاصل کیتا سی جو اس وقت حکومت کررہیا سی تے اس نے اپنے آپ نو‏‏ں شاہن ایران دے طور اُتے اعلان کیتا ، حالانکہ ایہ ایرانی نسل دا نئيں سی۔ اس د‏ی حکمرانی وچ ، ایران [[ساسانی سلطنت]] دے بعد اپنی سب تو‏ں وڈی توسیع نو‏‏ں پہنچیا۔ اس د‏ی حکمرانی شمالی ہندوستان تو‏ں لے ک‏ے جارجیا تک پھیل گئی۔ == نادر شاہ تے ہندوستان == ہندوستان وچ ، نادر شاہ نو‏‏ں 1739 دے حملے دے لئی جانیا جاندا اے جدو‏ں اس نے [[مغل سلطنت]] د‏‏ی فوج نو‏‏ں جو اس د‏ی فوج تو‏ں چھ گنیا زیادہ سی ، شکست دتی تے دہلی اُتے قبضہ کرلیا۔ 22 مارچ 1839 نو‏‏ں ايس‏ے دن دہلی دے 30،000 تو‏ں زیادہ غیر مسلح شہریاں نو‏‏ں پرت مار وچ ماریا گیا تے اوہ کوہ نور ہیرا تے مشہور تخت (تخت طاوس) نو‏‏ں دہلی تو‏ں تہران لے لیا ۔ جدو‏ں نادر شاہ د‏‏ی فوج مئی وچ ایران واپس آئی تاں انہاں نے ہندوستان تو‏ں اِنّا سارا پیسہ ، سونا ، جواہرات ، ہاتھی ، گھوڑے تے ہور سامان پرت لیا کہ ایران وچ ٹیکس تے مالیہ تن سال تک معاف کردتے گئے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Afsharid_Empire}} * [http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f6/v1f6a023.html "''Afsharids''", Encyclopedia Iranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325105251/http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f6/v1f6a023.html |date=2008-03-25 }} (mostly about Asharids after Nader Shah) {{تریخ اسلام}} [[گٹھ:خاندان افشار]] [[گٹھ:1736ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:1736ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:1802ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات]] [[گٹھ:1802ء د‏‏ی تحلیلات]] [[گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:افغانستان وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:ایران وچ اٹھارویں صدی]] [[گٹھ:ایرانی شاہی خاندان]] [[گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1736ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:تریخ داغستان]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:قفقاز دی تریخ]] [[گٹھ:ترک شاہی خاندان]] [[گٹھ:سابقہ سلطنتاں]] [[گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے سلاسل شاہی]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان]] [[گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:ایران دی تریخ]] g3si95w7ld7dmiu7jkesjseuyx92c2t 0 88195 712385 611427 2026-10-06T17:57:53Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712385 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = کرنال دی لڑائی | partof = [[نادر شاہ دا مغلیہ سلطنت اُتے حملہ]] | image = [[فائل:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|300px]] | image_size = 250 | caption = Portrait of [[نادر شاہ]] at the sack of [[دہلی]] in the aftermath of his victory at Karnal | date = 24 February 1739 | place = [[کرنال]], [[خطۂ پنجاب]], [[شمالی ہند]] | coordinates = {{coord|29|43|36.5|N|77|04|00.7|E|display=inline,title}} | result = Decisive Persian victory<ref name="Dupuy711">Dupuy, R. Ernest and Trevor N. Dupuy, ''The Harper Encyclopedia of Military History'', 4th Ed., (HarperCollinsPublishers, 1993), 711.</ref> | territory = The Mughal capital of [[دہلی]] is occupied, and then sacked. All Mughal territories north of the [[دریائے سندھ]] are annexed by the Persian Empire. | combatant1 = [[File:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|27px]] [[خاندان افشار]] | combatant2 = [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|36px]] [[مغلیہ سلطنت]] | commander1 = '''[[نادر شاہ]]'''<br><small>''([[شاہ]])''</small> {{Collapsible list |title =Persian officers | [[Morteza Mirza Afshar (Nassrollah Mirza)|Nasrollah Mirza Afshar]] | [[Tahmasp Khan Jalayer]] | [[Fath Ali Khan Afshar]] | Lutf Ali Khan Afshar |[[File:Coat of Arms of the Bagrationi of Mukhrani.svg|25px]] [[Heraclius II of Georgia|Erekle II of Georgia]]<ref name="lang">David Marshall Lang. [https://books.google.nl/books?id=ITnRAAAAMAAJ&q=Erekle+II+india+georgian+contingent&dq=Erekle+II+india+georgian+contingent&hl=nl&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAGoVChMI8bCcrJuWxgIV4QfbCh0q0wAw ''Russia and the Armenians of Transcaucasia, 1797–1889: a documentary record''] Columbia University Press, 1957 (digitalised March 2009, originally from the [[یونیورسٹی آف مشی گن]]) p 142</ref><ref name="auto1">Valeri Silogava, Kakha Shengelia. [https://books.google.nl/books?id=CxcjAQAAIAAJ&q=erekle+II+of+georgia+india&dq=erekle+II+of+georgia+india&hl=nl&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAjgKahUKEwiyic7N24zJAhWGWxQKHbIxCt "History of Georgia: From the Ancient Times Through the "Rose Revolution"] Caucasus University Publishing House, 2007 {{ISBN|978-9994086160}} p 158, 278</ref> |[[File:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|27px]] [[احمد شاہ ابدالی]] }} | commander2 = [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|25px]]'''[[محمد شاہ]]'''<br><small>''([[مغلیہ سلطنت کے حکمرانوں کی فہرست]])''</small> {{Collapsible list |title =Mughal officers |[[نظام الملک آصف جاہ اول]] |[[برہان الملک سعادت علی خان]]{{POW}} |[[Khan Dowran VII|Khan Dowran]]{{DOW}} |Sa’ad ud-Din Khan |Nisar Muhammad Khan |Khwaja Ashura |Muzaffar Khan{{KIA}} |Ali Hamid Khan{{KIA}} |Muhataram{{KIA}} |Aslih Khan{{KIA}} |Ali Ahmad Khan{{KIA}} |Shahdad Afghan{{KIA}} |Yadgar Hasan Koka{{KIA}} |Ashraf Khan{{KIA}} |Itibar Khan{{KIA}} |Aqil Beg ''Kambalposh''{{KIA}} |Mir Kalu{{KIA}} |Jan Nisar Khan{{KIA}} |Ratan Chand{{KIA}} }} | strength1 = 55,000 with a war-camp of 160,000 (mounted and armed)<ref>Sarkar, J., Nadir Shah in India, P.38 [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.107791/page/n47/mode/1up]</ref><ref>Floor, Wiilem(2009). ''The rise & fall of Nader Shah: Dutch East India Company Reports 1730–1747'', Mage Publishers</ref><ref>Floor, Willem(1998). ''new facts on Nadir Shah's campaign in India'' in Iranian studies, p.198-219</ref><ref name="Jaques 2006 512">{{Citation | last = Jaques | first = Tony | contribution = Karnal-1739-Nader Shah#Invasion of India | year = 2006 | title = Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity through the Twenty-first Century | pages = 512 | place = Westport, CT | publisher = Greenwood }}</ref><br> *Hundreds of cannon & [[zamburak]]s | strength2 = 75,000 (likely)<ref>Sarkar, J., Nadir Shah in India, P.38 [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.107791/page/n47/mode/1up]</ref><ref>Kaushik Roy, War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740-1849, p.32 [https://books.google.co.in/books?id=zp0FbTniNaYC&pg=PA32&dq=battle+of+karnal+"75,000"&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWmIXSu-LoAhVI73MBHa7dB_sQuwUIMTAB#v=onepage&q&f=false]</ref><ref>A Comprehensive History of India: 1712-1772, p.69 [https://books.google.co.in/books?id=1McKAQAAIAAJ&q=battle+of+karnal+"75,000"&dq=battle+of+karnal+"75,000"&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWmIXSu-LoAhVI73MBHa7dB_sQ6AEIQDAE]</ref><ref>Sinha N.K, Bannerjee A.C., History of India, p.458 [https://books.google.co.in/books?id=U_G1AAAAIAAJ&q=battle+of+karnal+"75,000"&dq=battle+of+karnal+"75,000"&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWmIXSu-LoAhVI73MBHa7dB_sQ6AEIOTAD]</ref> to 300,000 (including non-combatants)<ref name="Jaques 2006 512">{{Citation | last = Jaques | first = Tony | contribution = Karnal-1739-Nader Shah#Invasion of India | year = 2006 | title = Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity through the Twenty-first Century | pages = 512 | place = Westport, CT | publisher = Greenwood }}</ref><ref name="Axworthy254">[[Michael Axworthy|Axworthy, Michael]] (2009). ''The Sword of Persia: Nader Shah, from tribal warrior to conquering tyrant'', p. 254. I. B. Tauris</ref><ref>Mohammad Kazem Marvi Yazdi, Rare views of the world" 3 vols., Ed Amin Riahi, Tehran, Third Edition, 1374</ref><ref>"History of Nadir Shah's Wars" (Taarikhe Jahangoshaaye Naaderi), 1759, Mirza Mehdi Khan Esterabadi, ''(Court Historian)''</ref><br/> *2,000 [[War elephant|War Elephants]] *۳٬۰۰۰ [[توپ]] | casualties1 = 1,100 to 2,500 with 5,000 wounded<ref>Kaushik Roy, War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740-1849, p.32 [https://books.google.co.in/books?id=zp0FbTniNaYC&pg=PA32&dq=battle+of+karnal+"75,000"&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWmIXSu-LoAhVI73MBHa7dB_sQuwUIMTAB#v=onepage&q&f=false]</ref><ref>Sarkar, J., Nadir Shah in India, P.51 [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.107791/page/n47/mode/1up]</ref><ref name="Axworthy263">[[Michael Axworthy|Axworthy, Michael]] (2009). ''The Sword of Persia: Nader Shah, from tribal warrior to conquering tyrant'', p. 263. I. B. Tauris</ref> | casualties2 = 8,000-10,000<ref>Kaushik Roy, War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740-1849, p.32 [https://books.google.co.in/books?id=zp0FbTniNaYC&pg=PA32&dq=battle+of+karnal+"75,000"&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWmIXSu-LoAhVI73MBHa7dB_sQuwUIMTAB#v=onepage&q&f=false]</ref><ref>Sarkar, J., Nadir Shah in India, P.51 [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.107791/page/n47/mode/1up]</ref> to 20,000–30,000<ref name="Axworthy254" /> }} {{Campaignbox Nader}}'''جنگِ کرنال''' ([[۲۴ فروری]] [[۱۷۳۹ء]]) [[مغل]] بادشاہ ابو الفتح نصیر الدین روشن اختر [[محمد شاہ]] تے شاہ ایران [[نادر شاہ]] دے درمیان [[دہلی]] تو‏ں تقریباً ۱۱۰ کلومیٹر کم دوری اُتے [[کرنال]] دے مقام اُتے پیش آئی۔ نادر شاہ نے جنگی حکمت عملی تے جدید ہتھیاراں د‏‏ی مدد تو‏ں محمد شاہ د‏‏ی کثیر مگر بے نظم فوج نو‏‏ں شکت فاش دتی تے دلی وچ فاتحانہ داخل ہويا۔ اس جنگ وچ مغل سلطنت نو‏‏ں خاصہ نقصان ہويا۔ مغل بادشاہ محمد شاہ د‏‏ی فوج ۱۰۰٬۰۰۰ تو‏ں اُتے دسی جاندی اے جدو‏ں کہ نادر شاہ دے پاس صرف ۵۵۰۰۰ لیکن انتہائی منظم و تربیت یافتہ فوج سی۔ مغل فوج نو‏‏ں اس جنگ وچ شکست فاش ہوئی تے محمد شاہ نے ھتیار ڈال دیے۔ نادر شاہ اپنی فوج دے نال دلی وچ داخل ہويا۔ اس دوران وچ نادرشاہ د‏‏ی فوج د‏‏ی پرت مار تے کچھ فوجیاں دے قتل دے واقع د‏‏ی بنا اُتے نادر شاہ نے قتل عام دا حکم دے دتا۔ اس قتل عام وچ کثیر ہلاکتاں ہوئیاں تے پرت مار تے غارت گری نے دلی نو‏‏ں برباد ک‏ر ک‏ے رکھ دتا۔ مغل حکومت کیت‏‏ی اس شکست تے غارت گری دے بعد نادر شاہ واپس چلا گیا مگر محمد شاہ تے اس دے نااہل امرا حکومت دا نظم و نسق نہ سنبھال سک‏‏ے بلکہ حالات تے بدتر ہُندے چلے گئے۔ ایتھ‏ے تک کہ سکھاں تے مرہٹاں نے فیر سر اٹھانا شروع کر دتا۔ اوہ دیہاتاں تے شہراں نو‏‏ں تاراج کردے رہے لیکن مغل حکمران نادر شاہ دے ہتھو‏ں شکست دے بعد رہی سہی فوجی قوت وی کھو چکے سن لہٰذا اوہ انہاں بغاوتاں دا سددِ باب کرنے وچ بری طرح ناکا‏م رہ‏‏ے۔<ref> تھ‏‏اںو‏اں ِ مظہری - تالیف: حضرت شاہ غلام علی دہلوی، تحقیق وتعلیق وترجمہ: محمد اقبال مجدّدی</ref> == تتائج == * قتل و خون * نادر شاہ مئی ۱۷۳۹ دے شروع وچ دہلی تو‏ں چلا گیا۔ اوہ جنگی جانور تے خزانہ اِنّا نال لے گیا کہ تن سال تک ایران وچ ٹیکس نئيں لیا۔ اندارہ اے کہ خزانہ ۷۰ کروڑ د‏‏ی لاگت دا سی۔ * [[مغلیہ سلطنت]] دے لئی ایہ بہت وڈا دھکا سی۔<ref>http://www.globalrecorder.com/grnf-hidden/682-after-the-nader-invasion-decline-of-the-mughal-empire-began-3</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ہندوستان وچ ۱۷۳۹ء]] [[گٹھ:۱۷۳۹ء دے تنازعات]] [[گٹھ:۱۷۳۹ء دے واقعات]] [[گٹھ:تریخ ہریانہ]] [[گٹھ:جارجیا د‏‏ی شرکت والیاں جنگاں]] [[گٹھ:خاندان افشار د‏‏ی شرکت والیاں جنگاں]] [[گٹھ:کرنال]] [[گٹھ:مغلیہ سلطنت نال وابستہ معردے]] [[گٹھ:ہندوستان وچ ۱۷۳۹ء]] [[گٹھ:جنگاں]] [[گٹھ:ہریانہ دی تریخ ]][[گٹھ:ہندوستان وچ 1739ء]] [[گٹھ:1739ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1739ء دے واقعات]] ed74lb0xpv2xkj27y8tz3t17vsl8yco 0 89761 712381 558981 2026-10-06T17:17:06Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712381 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict| |conflict=عثمانی-صفوی جنگ (1532–55)<br />Ottoman-Safavid War of 1532–1555 |image=[[فائل:Sueleymanname nahcevan.jpg|300px]] |caption=عثمانی-صفوی جنگ |partof= [[عثمانی-صفوی جنگاں]] |date=1532–1555 |place=[[عراق]]، [[آرمینیا]]، [[فارس]] |result= [[اماسیا امن معاہدہ]] |territory= '''عثمانیاں''' [[بین النہرین]] (عراق) دا اک وڈا حصہ حاصل ک‏ر ليا، مغربی [[کردستان]]، [[مغربی آرمینیا]]، تے مغربی [[جارجیا]]<ref>''The Reign of Suleiman the Magnificent, 1520–1566'', V.J. Parry, '''A History of the Ottoman Empire to 1730''', ed. M.A. Cook (Cambridge University Press, 1976), 94.</ref><br /> '''فارسیاں''' [[تبریز]]، مشرقی [[جارجیا (ملک)|جارجیا]]، [[مشرقی آرمینیا]]، [[داغستان]]، تے [[آذربائیجان]] اُتے اپنا قبضہ برقرار رکھیا<ref>''A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East'', Vol. II, ed. Spencer C. Tucker, (ABC-CLIO, 2010). 516.</ref> تے انہاں شمال مغربی سرحداں جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی صورت وچ برقرار رني‏‏‏‏ں۔<br /> [[ارض روم]]، [[وان، ترکی|وان]]، تے [[شہر زور]] حائلی علاقہ بن گئے |combatant1= [[صفوی سلطنت]] |combatant2={{flag|Ottoman Empire}} |commander1= [[طہماسپ اول]] |commander2={{flagicon|Ottoman Empire}} [[سلیمان اعظم]]<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[پارگلی ابراہیم پاشا]] (1535 وچ استنبول واپس بھیجنے تک)<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[سکندر چلبی]] (1535 وچ اس د‏ی سزائے موت تک) <br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[سلیم ثانی]] (1553–1555 [[نخجوان]] مہم پر)<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} القاص مرزا [[جنگی قیدی]] |strength1=60,000 جوان<br />10 توپاں |strength2=200,000 جوان<br />300 توپاں |casualties1= |casualties2= }} '''عثمانی-صفوی جنگ (1532–55)''' (Ottoman–Safavid War (1532–55)) اوہ عظیم حریفاں دے درمیان ہونے والے کئی فوجی تنازعات وچو‏ں اک سی۔ جو [[سلطنت عثمانیہ]] دے [[سلیمان اول]] تے [[صفوی سلطنت]] دے [[طہماسپ اول]] دے درمیان لڑی گئی۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:آرمینیا وچ سولہويں صدی]] [[گٹھ:ایران وچ سولہويں صدی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1530ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1540ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1550ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:تریخ آرمینیا]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:سلیمان اعظم]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں]] extfpef01xeksaeq2a6mr4qru1tpeau 0 90812 712380 650448 2026-10-06T17:17:03Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712380 wikitext text/x-wiki ایہ [[عراق|عراقی]] [[شاعر|شاعر]] د‏‏ی اک لسٹ اے جو صدی تے تریخ پیدائش دے مطابق ترتیب دتی گئی اے، تے انہاں وچ اوہ لوک شامل نيں جو فن شاعری وچ مکمل مہارت رکھدے نيں یا شاعری د‏‏ی کسی طرح د‏‏ی کچھ خدمت انجام دتی ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ شامل [[شاعر|شاعر]] یا تاں عراق وچ پیدا ہوئے سن یا اس ملک وچ قیام دے دوران انہاں د‏‏ی شاعری عروج پائی۔ اس لسٹ دا آغاز ستويں صدی تو‏ں ہُندا اے، [[عراق]] دا عربی ناں چھیويں صدی تو‏ں پہلے ہی استعمال ہُندا اے تے اس تو‏ں مراد اوہ پورا علاقہ ہُندا سی جو [[بین النہرین]] کہلاندا ا‏‏ے۔ [[بین النہرین]] تے قدیم عراق دے شاعر دا ذکر [[این ہیدوانا]] (2285-2250 ق م) دے ماخذ وچ کیہ گیا اے، [[این ہیدوانا]] تیسواں صدی ق م د‏‏ی اک شہزادی سی جو نانا دیوت‏ا دے سب تو‏ں زیادہ پجاری سی جو "اور" نامی شہر د‏‏ی سامریاں وچ چاند دا دیوت‏ا سمجھیا جاندا سی۔ [[این ہیدوانا]] عراقی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تے مشہور [[شاعرہ]] ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ستويں صدی تو‏ں پہلے اہ‏م شاعر وچو‏ں '''جذیمہ ابرش''' (268) جو تنوخ دا تیسرے بادشاہ سی، '''لقيط بن يعمر ایادی''' (380)، '''عدی بن زید عبادی''' (587)، '''ہند بنت نعمان بن المنذر''' تے شاعر تے مصنف '''ایاس بن قبیصہ طائی''' ني‏‏‏‏ں۔<br /> عراق نو‏‏ں شاعراں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب [[ادیب|ادبا]] وچ "شاعراں دا ملک" یا "شاعراں دا شہر" دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔<br /> عراق اک کثیر القومی تے کثیر لسانی ملکاں وچو‏ں اک اے، قوماں دے تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں عراقی اشعار وچ [[عربی]]، [[کرد|کردتی]]، [[ترکی]] تے [[سریانی زبان]] دے نال نال فارسی ورگی زباناں د‏‏ی جھلک تے لفظاں شامل ہُندے نيں، تے عراق وچ پائی جانی والی ہور میزبان دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ذیل د‏‏ی لسٹ وچ درج بیشتر شاعر [[عربی زبان]] دے نيں، لسٹ وچ انہاں د‏‏ی زباناں دا ذکر کر دتا جائے گا۔ == ستويں صدی == {{Div col||25em}} * [[فضالہ بن شریک اسدی]]: (648) عربی شاعر۔ * [[مغیرہ بن حبناء]]: (685) عربی۔ * [[اعشی ہمدان]]: (702) یمنی عربی شاعر، [[کوفہ]] وچ رہندے سن ۔ * [[عمران بن حطان]]: (703) عربی * [[یزیدد بن حکم ثقفی]]: (723) عربی * [[ابو حمزہ شاری]]: (748) عربی شاعر تے خطیب، [[اباضیہ|اباضی]] بزرگ۔ * [[بعیث مجاشعی]]: (751) عربی خطیب و شاعر * [[خالد بن صفوان تمیمی]]: (753) عربی خطیب، کاتب، نحوی تے شاعر۔ {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[602]] دے مناذری (عراقی نسل) شاعر</div> |- |} * [[ابو الاسود الدؤلی]]: (603 -688) نحوی تے شاعر۔<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=16|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[632]] [[فائل:Abbasid Flag.png|20px]] – [[خلافت راشدہ]] دے اوائل وچ </div> |- |} * [[الاخطل]]: (640 -710) عربی شاعر. * [[فرزدق]]: (641 -732) عربی. * [[مالک بن اسماء]]: (655 -708) عربی. * [[ابو النجم راجز]]: (660 -738) عربی. {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[661]] [[فائل:BlackFlag.svg|20px]] – [[خلافت راشدہ]] دے اواخر </div> |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[661]] [[فائل:Umayyad Flag.svg|20px]] تے [[دولت امویہ]] دے اوائل وچ </div> |- |} * [[حمزہ بن ابیض]]: (679 – 743) عربی شاعر. * [[کمیت بن زید]]: (680 – 743) عربی. * [[ابو عمرو بن علاء بصری]]: (689 -771) قراء سبعہ وچ اک، عربی شاعر. * [[عکاشہ بن عبدالصمد العمی]]: (~694 - ~787) عربی شاعر. {{Div col end}} == اٹھويں صدی == {{Div col||25em}} === النصف الأول === * [[أبو نخيلة الراجز]]: (؟ - 762) شاعر عربي. * [[حماد عجرد]]: (؟ - 778) شاعر عربي. * [[والبة بن الحباب]]: (؟ - 786) شاعر عربي. * [[الحسين بن مطير الأسدي]]: (؟ - 786) شاعر عربي. * [[أبو دلامة]]: (؟ - 777) شاعر عربي. * [[المفضل]]:(؟ - 780) لغوي ونحوي، له أشعار. * [[إسماعيل بن عمار الأسدي]]: (؟ - 781) شاعر عربي. * [[مطيع بن إياس]]: (؟ - 785) شاعر عربي. * [[أبو الهندي]]: (؟ - 796) شاعر عربي. * [[أفلح بن يسار]]: (؟ - 796) شاعر عربي. * [[يونس بن حبيب]]: (713 – 798) لغوي وشاعر عربي. * [[العماني الراجز]]: (؟ 714 -813) شاعر عربي. * [[بشار بن برد]]: (714 – 784) شاعر عربي. * [[حماد الراوية]]: (714 – 772) شاعر عربي. * [[إبراهيم بن عبد الله بن الحسن]]: (716- 763) شاعر عربي. * [[رابعة العدوية]]: (717 -796) متصوفة مسلمة وشاعرة عربية. * [[الخليل بن أحمد الفراهيدي]]: (718 -786) من أئمة اللغة والأدب، وواضع علم العروض، له أشعار. * [[أبو العيناء]]: (719 -5 أغسطس 896) شاعر عربي. * [[معمر بن المثنى]] : (728- 828) لغوي وراوي أشعار. * [[أبو الشمقمق]] : (730 – 815) شاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=23|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[إبراهيم الموصلي]] : (742- 806) شاعر عربي. * [[أبو الشيص محمد]] : (747 – 811) شاعر عربي. * [[أبو العتاهية]] : (747 – 826) شاعر عربي برز في الزهد. * [[أبان اللاحقي]] : (العقد 750 – 815) شاعر عربي. {{Div col end}} === دوسرا نصف === {{Div col||25em}} {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[750]] [[فائل:Umayyad Flag.svg|20px]] - نهاية [[الدولة الأموية]]</div> |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[750]] بداية [[الدولة العباسية]]</div> |- |} * [[سلم الخاسر]]: (؟ - 802) شاعر عربي. * [[المؤمل بن أميل المحاربي]]: (؟ - 805) شاعر عربي. * [[مؤرج السدوسي]]: (؟ - 810) شاعر، وأديب، ولغوي عربي. * [[قطرب]]: (؟ - 821) شاعر، ونحوي. * [[أبو حية النميري]]: (؟ - 828) شاعر، ونحوي. * [[أبو حفص الشطرنجي]]: (؟ - 828) شاعر عربي. * [[عمرو بن مسعدة]]: (؟ - 832) شاعر عربي. * [[محمد بن يسير الرياشي]]: (؟ - 833) شاعر عربي. * [[أبو عبد الرحمن العتبي]]: (؟ - 844) شاعر عربي. * [[محمود بن الحسن الوراق]]: (؟ - 844) شاعر عربي. * [[محمد بن وهيب]]: (؟ - 854) شاعر عربي. * [[محمد بن أمية البصري]]: (؟ - 854) شاعر عربي. * [[عبد الصمد المعذل]]: (؟ - 853) شاعر عربي. * [[عباس بن الأحنف]] : (750 – 808) شاعر عربي. * [[مسلم بن الوليد]] : (753 – 813) شاعر عربي. * [[أبو نواس]] : (756 – 814) شاعر عربي. * [[ابن سلام الجمحي]] : (756 – 845) شاعر عربي. * [[سهل بن هارون]] : (758 – 830) شاعر عربي. * [[دعبل الخزاعي]] : (765 – 835) شاعر عربي. * [[أبو عبد الله بن الأعرابي]] : (767- 845) لغوي وكاتب وشاعر عربي. * [[الحسين بن الضحاك]] : (772 – 865) شاعر عربي. * [[علي بن جبلة]] : (776 – 828) شاعر عربي. * [[علية بنت المهدي]] : (777 – 825) شاعرة عربية. * [[إبراهيم بن المهدي]] : (779 – 839) شاعر ومغني. * [[إبراهيم بن عباس الصولي]] : (~783 -857) شاعر عربي. * [[ابن الزيات (وزير)]]: (789 – 847)وزير المعتصم بالله وأديب وشاعر عربي. * [[زرياب]]: (789 – 857)موسيقي ومطرب وشاعر عربي. * [[الفضل الرقاشي]]: ( ؟–815) شاعر عربي. * [[جعيفران الموسوس]]: (796 – 844) شاعر عربي. {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Abu Nuwas.jpg|[[أبو نواس]] الخليل بن أحمد الفراهيدي.png|[[الخليل بن أحمد الفراهيدي]] </gallery> == نويں صدی == {{Div col||25em}} * [[عنان (شاعرة)|عنان بنت عبد الله]]: (؟ - 840) شاعرة عربية. * [[خالد بن يزيد البغدادي]]: (؟ - 882) شاعر عربي. * [[محمد بن عبد الرحمن العطوي]]: (؟ - 880) شاعر عربي. * [[فضل الشاعرة]]: (؟ - 874) * [[سليمان بن وهب]]: (? - 885) شاعر عربي. * [[أبو دلف العجلي]]: (? - 840) شاعر عربي. * [[أبو عثمان الأشنانداني]]: (? - 870) شاعر عربي. * [[المفضل بن سلمة]]: (? -903) شاعر عربي. * [[الناشئ الأكبر]]: (? -906) شاعر عربي. * [[أبو عثمان الناجم]]: (? -926) شاعر عربي. * [[علي بن الجهم]]: (803 – 863) شاعر عربي. * [[بوران بنت الحسن بن سهل]]: (807 – 884) شاعرة. * [[ابن المدبر]]: (811 – 893) وزير وشاعر عربي. * [[ابن طيفور]]: (819 – 893) مؤرخ وجغرافي وشاعر.<ref name="مولد تلقائيا1">{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=67|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[ثعلب النحوي]]: (815 – 904) محدث، ولغوي، وشاعر. * [[ابن العلاف]]: (833 – 930) شاعر عربي. * [[ابن الرومي]]: (25 يونيو 836 – 18 يونيو 896) شاعر عربي. * [[ابن دريد]]: (837 – 933) شاعر عربي. * [[جحظة البرمكي]]: (839 – 936) شاعر عربي. * [[أحمد بن إسحاق التنوخي]]: (845 – 930) عالم مسلم وأديب عربي. * [[ابن بسام البغدادي]]: (847 – 302) شاعر عربي. * [[محمد بن داود بن الجراح]]: (857 – 909) شاعر عربي. * [[نفطويه]]: (858 – 935) لغوي، وشاعر، ومؤرخ. * [[عبد الله بن المعتز]]: (1 نوفمبر 861 – 29 ديسمبر 908) شاعر عربي. * [[أبو pxر الصولي]]:(880 – 946) كاتب وشاعر عربي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=39|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[أبو العنبس الصيمري]]:(882 – 888) شاعر عربي. * [[الناشئ الأصغر]]:(885 – 14 أكتوبر 975) شاعر عربي. * [[أبو الفرج الأصفهاني]]:(897 – 20 نوفمبر 967) شاعر، ومؤرخ، وأديب، وموسيقي، وكاتب. {{Div col end}} == 10 واں صدی۔ == {{Div col||25em}} * [[الخبز أرزي]]: (؟ - 939) شاعر غزل. * [[منصور بن كيغلغ]]: (؟ - 960) شاعر عربي. * [[ابن لنكك]]: (؟ - 970) شاعر عربي. * [[السري الرفاء]]: (؟ - 973) شاعر عربي. * [[أبو القاسم الآمدي]]: (؟ - 980) شاعر عربي. * [[أبو الحسن الأنباري]]: (؟ - 985) شاعر عربي. * [[ابن زريق البغدادي]]: (؟ - 1029) شاعر عربي. * [[مدرك بن علي الشيباني]]: (؟ - 1000) شاعر عربي. * [[المنتجب العاني]]: (؟ - 1009) شاعر عربي. * [[أبو الحسن البتي]]: (؟ - 1015) شاعر عربي. * [[صريع الدلاء]]: (؟ - 10 أكتوبر 1021) شاعر عربي. * [[رافع بن الحسين الأقطع]]: (؟ - 1037) شاعر عربي. * [[أبو الحسن البصروي]]: (؟ - 1051) شاعر عربي. * [[الفضل بن محمد القصباني]]: (؟ - 1052) شاعر عربي. * [[أبو الحسن الفالي]]: (؟ - 1057) شاعر عربي. * [[أبو علي الفارسي]]: (900 – 987) شاعر عربي. * [[جعفر بن محمد الشيباني]] : (905 – 963) شاعر عربي. * [[أبو أحمد العسكري]] : (906 – 993) شاعر عربي. * [[المرزباني]] : (1 مارس 909 – 994) شاعر عربي. * [[ابن العميد]] : (912 – 8 ديسمبر 970) شاعر عربي. * [[أبو الطيب المتنبي]] : (915 – 965) شاعر عربي. * [[أبو هلال العسكري]] : (920 – 1005) شاعر عربي. * [[أبو علي الحاتمي]] : (~922 – 26 أبريل 998) شاعر عربي. * [[أبو الفرج الببغاء]] : (925 – 1008) شاعر عربي. * [[أبو فراس الحمداني]] : (932 – 968) شاعر وقائد عسكري حمداني. * [[القاضي المحسن بن علي التنوخي]] : (20 يناير 939 -2 مارس 994) شاعر عربي. * [[الحسين بن الحجاج]] : (941 – 25 أبريل 1001) شاعر عربي. * [[ابن نباتة السعدي]] : (941 – 1014) شاعر عربي. * [[أبو الحسن السلامي]] : (22 يناير 948 – 10 مارس 1003) شاعر عربي. * [[صاعد البغدادي]] : (950 -1026) لغوي وشاعر بغدادي عاش في الأندلس. * [[إبراهيم بن سعيد النحوي]] : (951 – 1020) شاعر عربي. * [[ابن باpx]] : (951 – 1020) شاعر عربي. * [[الشريف الرضي]] : (969 – 1015) شاعر عربي وفقيه شيعي. * [[أبو الحسين الخرقي]] : (987 – 1063) شاعر عربي. * [[أبو غالب بن بشران]] : (991 – 29 أبريل 1070) شاعر عربي. {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Abou Feras al-Hamdani (Syrian Post, 1963).jpg|<nowiki />[[أبو فراس الحمداني|فبو فراس الحمداني مفت رکنیت۔]] </gallery> == گیارہويں صدی == {{Div col||25em}} * [[صردر]]: (؟ -1072) شاعر عربي. * [[أبو عبد الله السنبسي]]: (؟ -1022) شاعر عربي. * [[طلحة النعماني]]:(؟ - 1126) شاعر عربي. * [[أبو الجوائز المطاميري]]:(؟ - 1126) شاعر عربي. * [[ابن حكينا البغدادي]]: (؟ - ~ 1135) شاعر عربي. * [[البديع الأسطرلابي]]: (؟ -1139) فلكي وفيلسوف وشاعر عربي. * [[عبد الله القائم بأمر الله]]: (1001–1075) الخليفة العباسي السادس والعشرون، له أشعار. * [[الشريف البياضي]]: (؟ -1076) شاعر عربي. * [[ابن الشبل البغدادي]]: (1019 – 10 يوليو 1080) شاعر عربي وفيلسوف وطبيب وفقيه ولغوي وفلكي. * [[ابن أبي صقر الواسطي]]: (23 مارس 1019 – 1 فبراير 1105) شاعر عربي. * [[ابن ناقيا البغدادي]]: (15 مارس 1020 – 15 فبراير 1092) شاعر عربي. * [[جعفر بن أحمد السراج]]: (1026 – 21 أكتوبر 1106) شاعر عربي. * [[البارع البغدادي]]: (22 يونيو 1051- 7 فبراير 1140) كاتب وأديب ولغوي ونحوي وشاعر عربي * [[أبو محمد القاسم الحريري]]: (1054 – 11 سبتمبر 1112) شاعر، وكاتب. * [[عبد الله المقتدي بأمر الله]]: (1056–1094) الخليفة العباسي السابع و العشرون، له أشعار. * [[يحيى بن سلامة الحصكفي]]: (1067–1156) شاعر عربي. * [[المرتضى الشهرزوري]]: (1073–1117) شاعر عربي. * [[ابن التلميذ]]: (1074–1165) شاعر عربي وطبيب. * [[أحمد المستظهر بالله]]: (1078–1118) الخليفة العباسي الثامن والعشرون، له أشعار. * [[ابن أفلح العبسي]]: (1080–1142) شاعر وكاتب عربي. * [[ابن القطان البغدادي (شاعر)]]: (~ 25 مارس 1086 - أغسطس 1163 ) طبيب وشاعر عربي. * [[الفضل المسترشد بالله]]:(1092–1136) الخليفة العباسي التاسع والعشرون، له أشعار. * [[الأبله البغدادي]]: (1094–1184) شاعر. * [[محمد المقتفي لأمر الله]]: (1096–1160) الخليفة العباسي الحادي والثلاثون، له أشعار. * [[حيص بيص]]: (1098— 18 فبراير 1176) فقيه شافعي وشاعر عربي. * [[ابن الخشاب]]: (1099–1172 ) لغوي وشاعر عربي. * [[كمال الدين الشهرزوري]]: (1099–1176) فقيه وشاعر. {{Div col end}} == 12 ويں صدی == {{Div col||25em}} * [[موفق الدين البحراني]]: (??? - 20 مايو 1189) لغوي وأديب وناقد وشاعر وفيلسوف. * [[أبو المعالي الحظيري]] :(؟ - 5 أكتوبر 1172) كاتب وشاعر. * [[المؤيد الآلوسي]]: (1100 – 6 سبتمبر 1162) شاعر عربي. * [[ابن الدهان البغدادي]] :(1100–1174) لغوي وشاعر وكاتب. * [[ابن هبيرة]] :(1105–1165) وزير عباسي، نحوي وكاتب وشاعر. * [[منصور الراشد بالله]]: (1109–1138) الخليفة العباسي الثلاثون، له أشعار. * [[محيي الدين الشهرزوري]]: (1115–20 يونيو 1190) كاتب وشاعر. * [[علم الدين الشاتاني]]: (1116–1183) شاعر. * [[شميم الحلي]]: (1118–1205) شاعر. * [[ابن هبل]]: (22 يناير 1123 – 3 يونيو 1213) طبيب ووزير وشاعر. * [[سعيد بن حمزة النيلي]]: (19 أبريل 1124 – 20 ديسمبر 1216) كاتب ديواني و شاعر عربي. * [[يوسف المستنجد بالله]]: (1124–1170) الخليفة الثالث والثلاثون العباسي، كان ينشد الشعر وله في ذكر الشيب الابيات المعروفة [[عيرتني بالشيب]] والتي يغنيها الفنان العراقي [[ناظم الغزالي]]. * [[ابن التعاويذي]]: (1125–1187) شاعر عربي. * [[تاج الدين الكندي]]: (1126–1217) كاتب وشاعر عربي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=37|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[ابن الدهان البغدادي]]: (1127 - سبتمبر 1185) كاتب وشاعر ونحوي وفقيه. * [[أبو زكريا التكريتي]]: (28 سبتمبر 1136 – 16 نوفمبر 1219) فقيه شافعي وقاضي ولغوي وشاعر عربي. * [[ابن الدهان الواسطي]]: (1138–1216) شاعر عربي. * [[ابن البطريق الحلي]]: (1138–1204) عالم مسلم شيعي عراقي وكاتب وشاعر عربي. * [[بهاء الدين السنجاري]]: (1139–1225) شاعر عربي. * [[بدر بن جعفر الأميري]]: (1142–1214) شاعر وأديب عربي. * [[أبو البقاء العكبري]]: (1143- 22 يونيو 1219) أديب، ورياضياتي. * [[ابن عبد السميع]]: (مارس 1144 – 28 يناير 1224) محدث وشاعر. * [[بهاء الدين بن شداد]]: (5 مارس 1145 – 7 نوفمبر 1234) عالم مسلم ومؤرخ وشاعر عربي. * [[محمد قتلمش]]: (1149–1224) شاعر عربي. * [[ابن الأثير أبو السعادات]]: (1150 – 23 يونيو 1210) عالم مسلم وأديب و شاعر عربي. * [[ابن عنين]]: (1154–1232) شاعر عربي. * [[فخر الدين الأزجي]]: (1154 – 10 أبريل 1223) عالم مسلم وفقيه حنبلي وشاعر عربي. * [[إلياس بن جامع الإربلي]]: (14 أكتوبر 1156 – 9 ديسمبر 1204) عالم مسلم وشاعر عربي. * [[ابن الأثير الكاتب]]: (1163–1233) شاعر عربي. * [[ابن القبيصي]]: (1163–1235) لغوي وشاعر عربي. * [[ابن المستوفي]]: (1170–1239) مؤرخ، ولغوي وشاعر. * [[ياقوت الحموي]]: (1178–1225) مستكشف، وجغرافي، وكاتب، ومؤرخ وشاعر عربي. * [[نصيح الدين العجلي]]:(1179 – 2 يناير 1240) تاجر وشاعر. * [[ابن باطيش]]: (22 يونيو 1179 – 28 يونيو 1257) عالم مسلم وفقيه شافعي وشاعر عربي. * [[ابن الأردخل]]: (1181–1231) شاعر عربي. * [[محب الدين ابن النجار]]: (19 مارس 1183 – 25 ديسمبر 1245) عالم مسلم وشاعر عربي. * [[علي بن عدلان]]: (1187–1268) لغوي وشاعر. * [[ابن دنينير]]: (1187–1229) شاعر عربي. * [[ابن أبي الحديد]]: (1190–1258) كاتب وشاعر. * [[يوسف بن نفيس]]: (1190 – 30 مارس 1241) شاعر عربي. * [[ابن نجا الإربلي]]: (1190–1262) فيلسوف شيعي أصولي ولغوي وشاعر. * [[أحمد بن أسفنديار البغدادي]]: (20 اغسطس 1191 - بحدود 5 مايو 1242) متصوف شيعي وشاعر عربي. * [[جمال الدين الصرصري]]: (1192–1258) شاعر عربي. * [[ابن الخباز]]: (15 مايو 1193 - بحدود 8 يناير 1242) لغوي وشاعر. * [[شهاب الدين التلعفري]]: (1197–1277) شاعر عربي. * [[ابن الشعار]]: (1197–1256) مؤرخ أديب و شاعر عربي. * [[ابن أبي السعادات الموصلي]]: (1198 – 27 نوفمبر 1230) عالم مسلم وكاتب وشاعر عربي. {{Div col end}} == 13ويں صدی == {{Div col||25em}} * [[بهاء الدين الإربلي]]: (؟ - 1293) أديب، شاعر وكاتب. * [[ياقوت المستعصمي]]: (؟ - 1299) أديب، شاعر وكاتب وخطاط. * [[ابن الظهير الإربلي]]: (17 سبتمبر 1205 – 1 سبتمبر 1278) فقيه حنفي وأديب وشاعر عربي. * [[ابن زيلاق]]: (1206–1262) شاعر. * [[ابن الحلاوي]]: (1207–1258) شاعر. * [[ابن خلكان]]: (22 سبتمبر 1211–30 أكتوبر 1282) محدث، وكاتب، وقاضي شرعي، له أشعار. * [[ظهير الدين الكازروني]] :(1214–1297) عالِم وكاتب وشاعر. * [[شمس الدين الكوفي]] :(1226–1276) أديب وشاعر وفقيه سني. * [[ابن الخراط الدواليبي]] :(2 أكتوبر 1240 – 5 أبريل 1328) عالم مسلم ونحوي وشاعر . * [[ابن دانيال]]: (1249–1311) ، طبيب رمدي (كحال) وشاعر عربي. * [[ابن الطقطقي]]: (1249–1311) {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[1258]] [[فائل:Flag of Ilkhanate.svg|20px]] [[سقوط بغداد (1258)|سقوط بغداد]] وبداية [[الدولة الإلخانية|العصر الإيلخاني في العراق]] </div> |- |} * [[صفي الدين الحلي]] : (1277–1349) شاعر عربي. {{Div col end}} == 14 ويں صدی == {| |<div> [[1432]] دے آخر د‏‏ی [[جلائريون|سزا Algelairion]] </div> |<div> [[قراقويونلو|حکمرانی دا]] اختتام [[قراقويونلو|کاراکونیو]] [[1468|1468۔]] </div> |- |} * [[محمد فضولی|محمد بن سلیمان فوزولی بغدادی]] : (1494–1556) ترک شاعر۔ <gallery mode="packed" heights="130px"> Füzuli. Əzim Əzimzadə.png|<nowiki />[[محمد بن سليمان|فوزولی بغدادی۔]] </gallery> == سولہويں صدی == {| |<div> [[1501|1501۔]] [[فائل:AkkoyunluFlag.svg|20x20px]] [[آق قويونلو|آق کوئونلو دا خاتمہ]] ؛ </div> |<div> [[1501|1501۔]] [[السلالة الصفوية|صفویڈس]] دا آغاز؛ </div> |<div> [[1534|1534۔]] [[فائل:Ottoman flag alternative 2.svg|20x20px]] [[العراق العثماني|عراق وچ عثمانی دور]] دا آغاز۔ </div> |- |} * مولا جزیری : (1570–1640) کرد شاعر۔ * فخر الدین الترائہی: (1571–1674): شیعہ فقہا تے شاعر۔ == 17 ويں صدی == * جواد بن سعد ال کاظمی : (؟ - 1655) شیعہ عالم تے مصنف۔ * ابن معطوق الموسوی : (1616–1676) عربی شاعر۔ == 18 ويں صدی۔ == {| |<div> [[1704]] [[مماليك العراق|عراق وچ مملوک دور دا]] آغاز؛ </div> |<div> [[1736]] [[السلالة الصفوية|صفویڈس]] دا اختتام </div> |- |} {{Div col||25em}} * محمد يحيى الخمايسي : (؟ - 1748) شاعر. * [[أحمد بن حسن النحوي]] : (؟ - 1769) لغوي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أدباء إعمار العتبات المقدسة|المجلد=الجزء الأول|مؤلف=رسول كاظم عبد السادة|صفحة=162-172|مسار=https://shiabooks.net/library.php?id=8322|سنة=2016|ناشر=مجمع الذخائر الإسلامية، مركز النجف الأشرف|الرقم المعياري=9789649888552}}</ref> * أحمد بن حمد الله النجفي : (؟ - 1796) شاعر.<ref name="مولد تلقائيا1" /> * [[أحمد العطار]] : (23 سبتمبر 1713–23 ديسمبر 1800) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=مشاهير المدفونين في الصحن العلوي الشريف|مؤلف=كاظم عبود الفتلاوي|طبعة=الأولى|صفحة=50-51|سنة=2006|ناشر=منشورات الإجتهاد|الرقم المعياري=9649503757}}</ref> * [[محسن الأعرجي]] – (1718–1812) فقيه وشاعر وأديب شيعي. * [[محمد زيني البغدادي]] – (1735–1801) فقيه شيعي وشاعر .<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=الأعلام|المجلد=الجزء السادس|مؤلف=خير الدين الزركلي|وصلة مؤلف=خير الدين الزركلي|صفحة=74|ناشر=دار العلم للملايين|مكان=بيروت، لبنان}}</ref> * [[حسين العشاري]] :(1737–1781) فقيه، وقاضي شرعي، وشاعر، وخطاط . * [[محمد أمين بن خير الله العمري]] : (28 نوفمبر 1738 – 22 أكتوبر 1788) أديب ومؤرخ وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب |عنوان=تاريخ الأدب العربي في العراق|مؤلف=عباس العزاوي|المجلد=الجزء الثاني|صفحة=40|سنة=1962|ناشر=مطبوعات المجمع العلمي العراقي}}</ref> * [[محمد مهدي بحر العلوم]] : (28 نوفمبر 1742 – 9 يناير 1798) عالم مسلم شيعي، له ديوان. * [[حسين نجف]] : (1746 – 29 أبريل 1835) فقيه شيعي وشاعر عربي. * [[قاسم السعدي]] : (1751–1839 ) شاعر عربي وخطاط. * [[جعفر كاشف الغطاء]] : (1751–1812) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=316|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[معروف النودهي]] : (1753–1838) متصوف وشاعر كردي. * [[جواد سياه بوش]] : (1760–1831) فقيه شيعي أخباري وشاعر وخطاط.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=اثر آفرينان|تاريخ الوصول=26 سبتمبر 2018|مؤلفين مشاركين=محمد رضا نصيري|طبعة=الثانية|صفحة=269|مسار=https://archive.org/stream/AsarAfarinanZindaginamaENaamAvaranEFarhangiEIranAzAghazTaSaalE1300HijriEShamsiJildESivumFarsi/asar3#page/n273|سنة=2007|ناشر=جمعية الآثار والمفاخر الثقافية|الرقم المعياري=9646278299|مكان=طهران، إيران|لغة=الفارسية|العنوان بالعربي=المؤلفون}}</ref> * [[حسن قفطان]]: (1764–1861) لغوي وشاعر.<ref>{{مرجع ويب|مسار=https://imamali.net/old/?part=2287|عنوان=سيرة الإمام » الامام علي في ضمير الشاعر » شاعر القرن الرابع عشر الهجري » حسن قفطان|تاريخ الوصول=15 سبتمبر 2018|ناشر=imamali.net| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180927125127/https://imamali.net/old/?part=2287 | تاريخ أرشيف = 27 سبتمبر 2018}}</ref> * [[محمد بديع المفتي]]: (1767–1824 ) شاعر عربي. * [[صالح التميمي]]: (1776–1845) شاعر عربي. * [[إبراهيم قفطان]] : (28 يونيو 1785–1862) فقيه شيعي وشاعر عربي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=مشاهير المدفونين في الصحن العلوي الشريف|مؤلف=كاظم عبود الفتلاوي|طبعة=الأولى|صفحة=21|سنة=2006|ناشر=منشورات الإجتهاد|الرقم المعياري=9649503757}}</ref> * [[محمد علي كمونة]]: (1787–1865) شاعر عربي. {{Div col end}} == 19 ويں صدی == {{Div col||25em}} * [[نالي الشهرزوري]] : (1800–1855) شاعر كردي. * [[أحمد قفطان]] : (1802–1876) عالم مسلم شيعي ولغوي وشاعر عربي .<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=71|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[أبو الثناء الآلوسي]] : (1803–1854) مفسر، ومحدث، وفقيه سني، وأديب، وشاعر. * [[عبد الرحمن الآلوسي]] :(1804–1867) مفسر، ومحدث، وفقيه سني، وأديب، وشاعر. * [[عبد الغفار الأخرس]] : (1804–1873) شاعر وخطاط. * [[مولوي (شاعر)|عبد الرحيم سعيد مولوي]] : (1806–1882) شاعر كردي. * [[جابر عبد الحسين الكاظمي]] : (1807–1859) شاعر وخطاط.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=1560|عنوان=جابر الكاظمي|تاريخ الوصول=25 سبتمبر 2018|ناشر=معجم البابطين}}</ref> * [[مهدي الحلي]] : (1807–13 مارس 1872) شاعر وكاتب.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=الأعلام - ج 7|مؤلف=خير الدين الزركلي|وصلة مؤلف=خير الدين الزركلي||صفحة=313|سنة=2002|ناشر=دار العلم للملايين|مكان=لبنان}}</ref> * [[موسى الطالقاني]] : (1815–1881) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=أعيان الشيعة|المجلد=الجزء العاشر|مؤلف=محسن الأمين|وصلة مؤلف=محسن الأمين العاملي|صفحة=179|سنة=1983|ناشر=دار التعارف للمطبوعات|مكان=بيروت، لبنان}}</ref> * [[جواد بدقت]] : (حوالي 1816–26 فبراير 1865) شاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=أدب الطّف أو شاعر الحسين عليه السلام|المجلد=الجزء 7|مؤلف=جواد شبر|سنة=1978|صفحة=144-151|ناشر=دار المرتضى|مكان=بيروت، لبنان}}</ref> * [[حجي قادر كويي]] :(1817–1897) شاعر كردي. * [[محمد القزاز التبريزي]] :(1824–1902) شاعر إيراني عراقي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=أعيان الشيعة|المجلد=الجزء التاسع|مؤلف=محسن الأمين|وصلة مؤلف=محسن الأمين العاملي|صفحة=381|سنة=1983|ناشر=دار التعارف للمطبوعات|مكان=بيروت، لبنان}}</ref> {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Statue of Kurdish poet Nali in general garden of Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG|<nowiki />[[نالي الشهرزوري|نالی الشہروزوری۔]] {{سج}} (1800–1855) Statue of Kurdish poet Mawlawi in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG|<nowiki />[[مولوي (شاعر)|عبدالرحیم مولوی۔]] {{سج}} (1806–1882) Haji qadir Koyi.jpg |<nowiki />[[حجي قادر كويي|کوئے قابل ا‏‏ے۔]] {{سج}} (1817–1897) </gallery> === دوسری سہ ماہی === {{Div col||25em}} * [[محمد طه نجف]] :(1826–1905) فقيه شيعي وشاعر . * [[جواد محي الدين]] :(1826 – 11 ديسمبر 1904) فقيه شيعي وشاعر .<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 2|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=83-84|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[أحمد عزت باشا العمري]] :(1828–1892) كاتب وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=70|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[محسن الخضري]] : (1829 – 19 نوفمبر 1884) شاعر .<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=الأعلام - ج 5|مؤلف=خير الدين الزركلي|وصلة مؤلف=خير الدين الزركلي||صفحة=290|سنة=2002|ناشر=دار العلم للملايين|مكان=لبنان}}</ref> {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[1831]] نهاية [[مماليك العراق|العصر مماليك في العراق]]؛ </div> |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> 1831 [[فائل:Ottoman flag alternative 2.svg|20px]] – [[العراق العثماني|استعادة العراق للعثمانيين]] </div> |- |} * [[محوي]] : (1830–1906) شاعر كردي. * [[حسن مصبح الحلي]] : (1830–1899) شاعر وخطاط. * [[حيدر الحلي]] : (28 يناير 1831 – 5 ديسمبر 1886) شاعر عربي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=مشاهير المدفونين في الصحن العلوي الشريف|مؤلف=كاظم عبود الفتلاوي|طبعة=الأولى|صفحة=126|سنة=2006|ناشر=منشورات الإجتهاد|الرقم المعياري=9649503757}}</ref> * [[إبراهيم الطباطبائي]] : (1832–1901) شاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=الأعلام - ج 1|مؤلف=خير الدين الزركلي|وصلة مؤلف=خير الدين الزركلي||صفحة=37|سنة=2002|ناشر=دار العلم للملايين|مكان=لبنان}}</ref> * [[حسون الحلي]] : (1834–1887) شاعر وخطيب.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الشاعر منذ بدء عصر النهضة|المجلد=المجلد الأول أ - س|مؤلف=إميل يعقوب|وصلة مؤلف=إميل يعقوب|طبعة=الأولى|صفحة=337|سنة=2009|ناشر=دار صادر|مكان=بيروت}}</ref> * [[عباس الزيوري]] : (1838–1897) شاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=الأعلام|المجلد=الجزء الثالث|مؤلف=خير الدين الزركلي|وصلة مؤلف=خير الدين الزركلي|صفحة=264|ناشر=دار العلم للملايين|مكان=بيروت، لبنان}}</ref> * [[كاظم السبتي]] : (1839 – 9 نوفمبر 1923) فقيه مسلم وشاعر وخطيب . * [[صالح القزويني]] : (1841–1886) شاعر وفقيه شيعي. * [[جعفر الشرقي]] :(1843–1891) فقيه شيعي وشاعر .<ref>{{مرجع ويب|مسار=https://www.poetsgate.com/Poet.aspx?id=3859|عنوان=جعفر الشرقي|تاريخ الوصول=25 سبتمبر 2018|ناشر=بوابة الشاعر .. حمد الحجري}}</ref> * [[عبد الله باش أعيان]]: (1847–1921) سياسي وفقيه وقاضي وشاعر عربي. * [[حسن العذاري]]: (1849 – 12 يونيو 1913) شاعر. {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Statue of Kurdish poet Mahwi in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG|<nowiki />[[محوي|مشتمل]] {{سج}} (1830–1906) </gallery> === تیسری سہ ماہی۔ === {{Div col||25em}} * [[محمد سعيد الحبوبي]] : (27 أبريل 1850–1915) شاعر وفقيه. * [[داود صليوا]] : (7 نوفمبر 1852 – 4 نوفمبر 1921) صحفي ومدرس وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب |عنوان=أعلام الأدب في العراق الحديث، الجزء الثاني |مؤلف=مير بصري |وصلة مؤلف=مير بصري |محرر=خليل العطية |طبعة=الأولى |صفحة=351 |سنة=1994 |ناشر=دار الحكمة |الرقم المعياري=1898209405 |مكان=لندن}}</ref> * [[سليمان غزالة]] : (21 سبتمبر 1854 – 18 أكتوبر 1929) طبيب وشاعر وصحفي ومسؤول عثماني. * [[محمد جعفر شبر]] – (1855 – 2 مارس 1928) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=مشاهير المدفونين في الصحن العلوي الشريف|مؤلف=كاظم عبود الفتلاوي|طبعة=الأولى|صفحة=262-263|سنة=2006|ناشر=منشورات الإجتهاد|الرقم المعياري=9649503757}}</ref> * [[حريق (شاعر)|صالح بن نصر الله حريق]] :(1856–1908) شاعر كردي. * [[محمد حرز الدين]] : (30 يوليو 1857 – 3 أبريل 1946) فقيه شيعي وشاعر عربي. * [[عباس حلمي القصاب]] :(1859–1916) شاعر، وفقيه سني. * [[إبراهيم بن محمد الراوي]] :(1860–1946) عالم مسلم وأديب وشاعر عربي وشيخ الطريقة الرفاعية. * [[جعفر الحلي]] :(25 فبراير 1861 – 6 يناير 1898) شاعر عربي. * [[جميل صدقي الزهاوي]] :(1863 – 24 فبراير 1936) شاعر عربي وفيلسوف. * [[أحمد محمود الفخري]] :(1863–1926) شاعر عربي. * [[داود الملاح]]: (1863–1914) أديب وخطيب وشاعر. * [[محمد جواد البلاغي]]: (1865 – 9 ديسمبر 1933) شاعر عربي. * [[عدنان الغريفي]]: (10 أكتوبر 1866 – 2 أبريل 1922) فقيه وشاعر وكاتب.<ref>{{مرجع ويب|مسار=https://imamali.net/old/?part=2293|عنوان=عدنان الغريفي (1285 هـ - 1340 هـ)|تاريخ الوصول=20 سبتمبر 2018|ناشر=imamali.net| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180920160920/https://imamali.net/old/?part=2293 | تاريخ أرشيف = 20 سبتمبر 2018 | وصلة مكسورة = yes}}</ref> * [[باقر الهندي]] :(27 نوفمبر 1867 – 1 يناير 1911) شاعر، وفقيه شيعي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أدباء إعمار العتبات المقدسة|المجلد=الجزء الأول|مؤلف=رسول كاظم عبد السادة|صفحة=226-227|مسار=https://shiabooks.net/library.php?id=8322|سنة=2016|ناشر=مجمع الذخائر الإسلامية، مركز النجف الأشرف|الرقم المعياري=9789649888552}}</ref> * [[جواد الشبيبي]] : (1867–1943) شاعر عربي. * [[جواد الحلي]] : (1868 – 26 أكتوبر 1916) شاعر. * [[محمد حسين الجباوي]] : (1868 – 14 ديسمبر 1933) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 5|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=243|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[أحمد عزت آل قاسم]] :(1869–1942) شاعر عربي. * [[رضا الواعظ]] :(1870–1963) فقيه سني، وشاعر، وكاتب. * [[بيراميرد]]: (1867 – 19 يونيو 1950) شاعر وكاتب وروائي وصحفي كردي. * [[عبد المحسن الكاظمي]] : (1871–1935) شاعر عربي. * [[أحمد الداود]] :(1871 – 11 يونيو 1948) كاتب وشاعر عربي. * [[عبد الكريم الجزائري]] – (16 أغسطس 1872 – 8 يوليو 1962) فقيه شيعي وشاعر .<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أدباء إعمار العتبات المقدسة|المجلد=الجزء الثاني|مؤلف=رسول كاظم عبد السادة|صفحة=228-229|مسار=https://shiabooks.net/library.php?id=8322|سنة=2016|ناشر=مجمع الذخائر الإسلامية، مركز النجف الأشرف|الرقم المعياري=9789649888552}}</ref> * [[إبراهيم أطيمش]] :(1873 – 10 مايو 1941) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أدباء إعمار العتبات المقدسة|المجلد=الجزء الأول|مؤلف=رسول كاظم عبد السادة|صفحة=129-130|مسار=https://shiabooks.net/library.php?id=8322|سنة=2016|ناشر=مجمع الذخائر الإسلامية، مركز النجف الأشرف|الرقم المعياري=9789649888552}}</ref> * [[فهمي المدرس]] : (1873–1944) سياسي ومؤلف وأديب وكاتب وشاعر. * [[حسين البصير الحلي]] : (1873 أو 1879–1911) شاعر . {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Jamil Sidqi al-Zahawi (BW portrait).jpg|<nowiki />[[جميل صدقي الزهاوي|خوبصورت صدیقی زاہاوی]] {{سج}} (1863–1936) پیرەمێرد.png|<nowiki />[[بيراميرد|پرامڈ]] {{سج}} (1867–1950) Abdul Muhsin al-Kadhimi.jpg |<nowiki />[[عبد المحسن الكاظمي|عبد المحسن ال - کاظمی]] {{سج}} (1871–1935) </gallery> === آخری سہ ماہی === {{Div col||25em}} * [[معروف الرصافي]] : (1875–1945) أكاديمي وشاعر. * [[محمد حسن أبو المحاسن]]: (19 أبريل 1876 – 26 أكتوبر 1925) شاعر. * [[محمد جلي زاده]]: (1876 – 12 أكتوبر 1943)مفتي، وسياسي، وشاعر كردي. * [[محمد حسين الكيشوان]] – (1878 – 29 يناير 1938) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=6337|عنوان=محمد حسين الكيشوان ( 1296–1356 هـ) ( 1878–1937 م)|تاريخ الوصول=21 سبتمبر 2018|ناشر=معجم البابطين| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180921114937/http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=6337 | تاريخ أرشيف = 21 سبتمبر 2018}}</ref> * [[عبد الحسين الأزري]]: (1880–1954) شاعر عربي وصحفي. * [[محمد رضا آل ياسين]] – (27 نوفمبر 1880 – 4 مايو 1951) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أدباء إعمار العتبات المقدسة|المجلد=الجزء الثالث|مؤلف=رسول كاظم عبد السادة|صفحة=126|مسار=https://shiabooks.net/library.php?id=8322|سنة=2016|ناشر=مجمع الذخائر الإسلامية، مركز النجف الأشرف|الرقم المعياري=9789649888552}}</ref> * [[محمد جواد مطر]] – (1881 – 25 مارس 1956) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.poetsgate.com/Poet.aspx?id=4418|عنوان=شاعر الفصحى في العصر الحديث > العراق > ديوان محمد جواد مطر|تاريخ الوصول=20 سبتمبر 2018|ناشر=بوابة الشاعر .. حمد الحجري}}</ref> * [[أحمد عزة الأعظمي]]: (1881–1936) مؤرخ ولغوي وكاتب، له أشعار. * [[هجري دده]]: (1881–1952) شاعر وكاتب تركماني. * [[حسن البغدادي]]: (1881 -1 يناير 1948) شاعر وكاتب.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=أدب الطف أو شاعر الحسين، من القرن الاول الهجري حتى القرن الرابع عشر - الجزء التاسع|مؤلف=جواد شبر|مسار=https://archive.org/stream/adabtof/tof9#page/n321|سنة=1978|ناشر=دار المرتضى|مكان=بيروت، لبنان}}</ref> * [[علي ظريف الأعظمي]]: (1882–1958) مؤرخ وكاتب ومؤلف وشاعر عربي. * [[فاضل الصيدلي]]: (1882–1949) شاعر. * [[أحمد محمد أمين الراوي]]: (1883 – 4 مارس 1966)عالم مسلم شافعي وشاعر عربي. * [[محمد حسن المظفر]] : (12 ديسمبر 1883 – 8 نوفمبر 1955) فقيه شيعي وشاعر. * [[كاظم الدجيلي]] : (1884–1970) شاعر. * [[كاظم السوداني]] : (1884 – 10 ديسمبر 1961) شاعر.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=5664|عنوان=كاظم السوداني ( 1305–1381 هـ) ( 1887–1961 م)|تاريخ الوصول=5 أكتوبر 2018|ناشر=معجم البابطين| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181005030941/http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=5664 | تاريخ أرشيف = 5 أكتوبر 2018}}</ref> * [[هبة الدين الشهرستاني]]: (1884–1967) فقيه شيعي وشاعر. * [[رشيد الهاشمي البغدادي]]: (1885–1943) شاعر. * [[خيري الهنداوي]]: (1885 – 29 يناير 1957) سياسي وشاعر. * [[حسين القديحي]]: (1 يونيو 1885 – 12 فبراير 1968) فقيه مسلم ومحدث ومؤلف وشاعر سعودي عراقي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 2|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=212|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[جعفر النقدي]]: (17 أبريل 1886 – 20 أكتوبر 1950) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم تراجم الشاعر الكبير|مؤلف=يحيى مراد|صفحة=319|سنة=2006|ناشر=دار الحديث|الرقم المعياري=9773001520|مكان=القاهرة، مصر}}</ref> * [[أحمد عبد الغني الراوي]]: (1890–1960) عالم مسلم وأستاذ جامعي ومحامي وشاعر. * [[علي الشرقي]]: (1890–1964) شاعر عربي. * [[غضبان البنية]]: (1890–1964) أمير قبیلے بني لام وشاعر. * [[علي الجميل]]: (1890–1928) شاعر عربي. * [[خليل عزمي العاني]]: (1891 – 8 يناير 1956) شاعر وكاتب وسياسي. * [[إسماعيل حقي فرج]]: (1892–1948) مدرس وخطاط وشاعر عربي. * [[محمد حبيب العبيدي]] : ( 1882–1963) شاعر وأديب ومفتي.<ref name="newsabah">[http://newsabah.com/newspaper/148628 شاعر من العراق لعبد الحميد الهلالي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727022617/http://newsabah.com/newspaper/148628 |date=27 يوليو 2018}}</ref> * [[شكري الفضلي]] : (1882–1926)، صحفي وشاعر. * [[صالح البدري]] : (1893–1952) شاعر. * [[إبراهيم الواعظ]]: (1893–1958) شاعر عربي وحقوقي. * [[عبد الكريم العلاف]]: (1894–1969) شاعر عربي وكاتب. * [[باقر الخفاجي]]: (1894–1961) شاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 1|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=443|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[سلمان الأنباري]]: ( 1894–1971) خطيب ديني و شاعر عربي. * [[محمد مهدي البصير]]: (1895–1974) شاعر. * [[أحمد الصافي النجفي]] :(1897–1977) شاعر عربي. * [[جميل أحمد الكاظمي]] :(1897–1970) شاعر وصحفي . * [[محمد الهاشمي البغدادي]]: (1898–1973) شاعر. * [[قاسم محي الدين]] – (5 فبراير 1899–1957) فقيه مسلم وشاعر وكاتب.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=5281|عنوان=قاسم محيي الدين ( 1319–1402 هـ) ( 1901–1981 م)|تاريخ الوصول=4 أكتوبر 2018|ناشر=معجم البابطين| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181004185926/http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=5281 | تاريخ أرشيف = 4 أكتوبر 2018}}</ref> * [[محمد مهدي الجواهري]] : (26 يوليو 1899 – 27 يوليو 1997 )شاعر عربي. * [[إبراهيم حقي الحسيني]]: (1899–1921) فقيه سني و شاعر عربي. * [[ناجي القشطيني]]: (1899–1972) شاعر. {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Maruf al Rusafi.jpg|<nowiki />[[معروف الرصافي|جانیا جاندا روسفی۔]] {{سج}} (1875–1945) Abd al-Hussein al-Azri.png|<nowiki />[[عبد الحسين الأزري|عبد الحسین عذری۔]] {{سج}} (1880–1954) Muhammad Ridha Al-e Yasin (02) (cropped).jpg|<nowiki />[[محمد رضا آل ياسين|محمد ریڈا ال یاسین۔]] {{سج}} (1880–1951) Khairi Al-Hindawi.jpg |<nowiki />[[خيري الهنداوي|خیری ہندوی۔]] {{سج}} (1885–1957) </gallery><gallery mode="packed" heights="130px"> Kadhim al-Dujaili.jpg |<nowiki />[[كاظم الدجيلي|مفت رکنیت]] {{سج}} (1884–1970) Alsafi.jpg|<nowiki />[[أحمد الصافي النجفي|احمد السفی نجفی۔]] {{سج}} (1897–1977) Muhammad al-Hashimi.png|<nowiki />[[محمد الهاشمي البغدادي|محمد الهاشمي مفت ممبرشپ]] {{سج}} (1898–1973) Mhanmad-Jawahiri.jpg|<nowiki />[[محمد مهدي الجواهري|محمد مہدي الجواهري مفت ممبرشپ۔]] {{سج}} (1899–1997) </gallery> == 20 واں صدی۔ == === پہلا کوارٹر۔ === {{Div col||25em}} * [[محمد صادق الخليلي]]: (1900–1967) طبيب وشاعر. * [[محمد علي كمال الدين]]: (1900–1966) صحفي وأديب وتربوي وشاعر. * [[عبد المهدي مطر]] : (15 فبراير 1901–15 يوليو 1975) فقيه، وكاتب، وشاعر، وأستاذ جامعي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002|المجلد= الجزء الرابع|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=154|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[عبد الكريم المدرس]] :(1901–29 أغسطس 2005) فقيه شافعي وشاعر وكاتب. * [[إبراهيم أدهم الزهاوي]]: (1902–1962) شاعر عربي. * [[أبو الحسن الصدر]]: (25 أغسطس 1902–23 سبتمبر 1978)عالم مسلم وفقيه شيعي وشاعر عربي. * [[أحمد رضا الهندي]] : (1902–1972) شاعر ومؤلف وعالم شيعي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الشّعراء النّاظمين في الحسين|الجزء= المجلد الثالث|مؤلف=محمد صادق الكرباسي|وصلة مؤلف=محمد صادق الكرباسي|طبعة=الأولى|صفحة=67-76|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[محمد أمين الصافي النجفي]] (1902 – 3 نوفمبر 1973) فقيه مسلم وشاعر عربي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002|المجلد= الجزء الخامس|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|وصلة مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=152|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[محمود شوقي الأيوبي]]: (1903–1966) شاعر. * [[إسماعيل آل ياسين]]: (1904–20 سبتمبر 1953) شاعر. * [[علي البازي]]: (1904–1967) شاعر عربي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أدباء إعمار العتبات المقدسة|المجلد=الجزء الثاني|مؤلف=رسول كاظم عبد السادة|صفحة=302-313|مسار=https://shiabooks.net/library.php?id=8322|سنة=2016|ناشر=مجمع الذخائر الإسلامية، مركز النجف الأشرف|الرقم المعياري=9789649888552}}</ref> * [[عبد الله غوران]]: (1904–18 نوفمبر 1962) شاعر عربي. * [[جعفر الخليلي]]: (1904 – 2 فبراير 1985) أديب وصحفي . * [[مصطفى جواد]] : (1904–17 ديسمبر 1969) علامة ومؤرخ لغة عربية وشاعر. * [[أنور شاؤول]] : (1 يوليو 1904–14 ديسمبر 1984) شاعر عربي. * [[عبد المجيد لطفي]]: (1905–1990) شاعر عربي. * [[محمد صالح شمسة]]: (1905–10 فبراير 1985) شاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 5|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=359|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[نعمان ثابت بن عبد اللطيف]]: (1905–1937) ضابط وأديب. * [[أكرم أحمد البغدادي]] : (1906–1968) شاعر وسياسي وكاتب مقالات. * [[كمال نصرت]] : (1906–1974) شاعر. * [[عبد الكريم الدجيلي]] : (1906 – 4 نوفمبر 1974) شاعر وكاتب . * [[محمود الحبوبي]] : (1906 – 1 مايو 1969) شاعر. * [[عبد العظيم الربيعي]]: (6 يناير 1906–14 أبريل 1979) فقيه مسلم وشاعر عربي إيراني عراقي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 3|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=469|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[كاظم الخطاط]]: (1906–16 أبريل 1967) خطاط وشاعر.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=5661|عنوان=كاظم الخطاط ( 1324–1387 هـ) ( 1906–1967 م)|تاريخ الوصول=4 أكتوبر 2018|ناشر=معجم البابطين}}</ref> * [[جاسم الخاقاني]]: (1907–1973 ) إمام و أديب شاعر . * [[عبد الغني الخضري]]: (1907- 6 فبراير 1976) صحفي وشاعر وكاتب.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=4025|عنوان=عبدالغني الخضري|تاريخ الوصول=29 سبتمبر 2018|ناشر=معجم البابطين}}</ref> * [[خضر الطائي]]: (1908–1979) شاعر. * [[صالح بن عبد الكريم الجعفري]]: (1908 – 1 أغسطس 1979) شاعر ومدرس. * [[حافظ جميل]]: (1908–1984) شاعر . * [[علي الهاشمي]]: (1908–23 فبراير 1976) كاتب وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الخطباء|المجلد=الجزء الثاني|مؤلف=داخل السيد حسن|صفحة=37|مسار=https://docs.google.com/viewer?url=http://aljawadain.org/pdf/book-library/PDF/624.pdf|سنة=1996|ناشر=المؤسسة العالمية للطباعة والنشر|مكان=بيروت،‌ لبنان}}</ref> * [[سلمى الملائكة]]: (1909–1953) شاعرة. * [[إبراهيم حقي محمد]]: (1910–1970) شاعر، وكاتب مسرحي، وكاتب قصص قصيرة. * [[عبد الرزاق محيي الدين]]: (1910–27 أبريل 1983) أستاذ جامعي وشاعر. * [[عبد اللطيف الدليشي الخالدي]]: (1910–30 سبتمبر 1995 ) شاعر عربي ومؤرخ. * [[علي الخاقاني]]: (1910–1980) شاعر عربي. * [[راضي الطباطبائي]] : (1910–15 فبراير 1979) فقيه شيعي وشاعر وكاتب.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 2|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=366|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[محمد جواد السهلاني]] – (1911–12 أكتوبر 2008) فقيه شيعي وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002|المجلد=الجزء الخامس|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|وصلة مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=202|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[عبد الحق فاضل]]: (1911–1992) دبلوماسي وشاعر عربي. * [[مير بصري]]: (1 يوليو 1911 – 1 يوليو 2005) مترجم وشاعر. * [[بهاء الدين الراوي]] : (1912–1960) رسام كاريكاتير وشاعر. * [[عبد الصاحب الدجيلي]] : (1912–13 يناير 1995) كاتب وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002 - ج 3|مؤلف=كامل سلمان الجبوري|طبعة=الأولى|صفحة=450|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=لبنان}}</ref> * [[عوني الخالدي]] : (1912–1985) دبلوماسي وشاعر عربي. * [[سلمان الخاقاني]]: (1913–1996) شاعر عربي. * [[محمد جمال الهاشمي]] – (18 ديسمبر 1913 – 5 مارس 1977) فقيه شيعي وكاتب وشاعر.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أدباء إعمار العتبات المقدسة|المجلد=الجزء الثالث|مؤلف=رسول كاظم عبد السادة|صفحة=19-26|مسار=https://shiabooks.net/library.php?id=8322|سنة=2016|ناشر=مجمع الذخائر الإسلامية، مركز النجف الأشرف|الرقم المعياري=9789649888552}}</ref> * [[أحمد حقي الحلي]] : (1914–1996) شاعر وأديب وأستاذ أكاديمي. * [[خاشع الراوي]] : (1914–1974) شاعر . * [[برهان الدين باش أعيان]]: (10 يونيو 1915–1975) سياسي وشاعر. * [[مرتضى الوهاب]] : (1916 – 1 أغسطس 1973) شاعر.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=7250|عنوان=مرتضى الوهاب ( 1332–1393 هـ) ( 1913–1973 م)|تاريخ الوصول=9 أكتوبر 2018|ناشر=معجم البابطين| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181009211710/http://www.almoajam.org/poet_details.php?id=7250 | تاريخ أرشيف = 9 أكتوبر 2018}}</ref> * [[بولس بهنام]] : (1916–1969) علاّمة وملفان سرياني ومطران السريان الأرثوذكس وشاعر. * [[إبراهيم الياسين]]: (1917–1986) شاعر عربي. * [[صفاء خلوصي]]: (17 أغسطس 1917- 8 سبتمبر 1995) مؤرخ, أديب و شاعر عربي و صحفي. * [[دلدار]]: (20 فبراير 1918 – 12 أكتوبر 1948) شاعر كردي. * [[عبد اللطيف الشهابي]]: (1918–1990) شاعر عربي. * [[رباب الكاظمي]]: (1918–1998) طبيبة وأديبة وشاعرة. * [[عبد الرزاق البدري]]: 1918–1982) كاتب وشاعر. * [[إسماعيل حقي خماس]]: (1919–1994) صحفي وشاعر. * [[رزوق فرج رزوق]]: (1919 - ؟) شاعر عربي. * [[نعمان الكنعاني]] : (1919 – 19 أغسطس 2010) عسكري وشاعر وكاتب. * [[فيصل دبدوب]] : (1919–1998) كاتب وشاعر. {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[1920]] [[فائل:Ottoman flag alternative 2.svg|20px]] - نهاية [[العراق العثماني|العصر العثماني في العراق]]؛</div> |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> 1920 [[فائل:Flag of Iraq (1924–1959).svg|20px]] - بداية [[الانتداب البريطاني على العراق|المملكة العراقية محمية للملكة المتحدة]] </div> |- |} * [[محمد علي الياس العدواني]] : (1920–2001) عالم وشاعر. * [[أنور خليل (شاعر)]] : (1920–1986) شاعر عربي. * [[يوسف أمين قصير]]: (1920–2000) شاعر. * [[عبد الخالق طه الشعار]]: (1920–1985) شاعر عربي. * [[عبد القادر رشيد الناصري]]: (1920–1962) شاعر عربي. * [[جميل الملائكة]]: (1921–2005) مهندس هيدروليكي وبروفيسور ووزير وشاعر وكاتب ومترجم. * [[ذو النون الشهاب]]: (1921–1990) شاعر عربي. * [[أحمد هردي]]: (1922–29 أكتوبر 2006) كاتب وشاعر كردي وسياسي. * [[منير الذويب]]: (1922–23 ديسمبر 2017 ) شاعر. * [[يوسف عز الدين السامرائي]]: (1922–2013) شاعر. * [[رشيد مجيد سعيد]]: د (1922 – 4 أبريل 1998) شاعر. * [[بولص خفري]]: (7 أغسطس 1923–2000) موسيقي وشاعر غنائي ورسام. * [[نازك الملائكة]] : (23 أغسطس 1923- 20 يونيو 2007) شاعرة. * [[إبراهيم السامرائي]]: (1923–2001) شاعر عربي. * [[عاتكة الخزرجي]] : (14 نوفمبر 1924 – 9 نوفمبر 1997) شاعرة ومعلمة . * [[أحمد عبد الستار الجواري]] : (1924–1988) أديب وشاعر ونحوي. * [[خالد الشواف]]: (5 مايو 1924 – 24 يناير 2013) شاعر وأديب. * [[سلام عادل]]: (1924 – 24 فبراير 1963) سياسي، ورسام، وشاعر عربي. * [[غربي الحاج أحمد]]: (1924 – 12 أغسطس 2000) شاعر وصحفي وسياسي. * [[باقر سماكة]]: (1924–1994) شاعر وأستاذ جامعي. * [[خالد يحيى العزي]]: (1924–2001) محامي وقانوني وكاتب سياسي وشاعر. {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Ismail Al Yassin.jpg|<nowiki />[[إسماعيل آل ياسين|اسماعیل ال یاسین۔]] {{سج}} (1904–1953) Anwar Shaul.jpg|<nowiki />[[أنور شاؤول|انور شاول۔]] {{سج}} (1904–1984) Mir Basri.png|<nowiki />[[مير بصري|میر آپٹیکل۔]] {{سج}} (1911–2005) Kurdish poet Dildar Rauf in Ranya, Kurdistan, Iraq - 1944.jpg|<nowiki />[[دلدار|دلدار رؤف۔]] {{سج}} (1918–1948) Rabab al-Kazimi - 1940s.jpg|<nowiki />[[رباب الكاظمي|رباب کاظمی۔]] {{سج}} (1918–1998) Nazik al Malayka.jpg|<nowiki />[[نازك الملائكة|نازک فرشتےآں۔]] {{سج}} (1923–2007) </gallery> === دوسری سہ ماہی === {{Div col||25em}} * [[صالح فاضل جاسم]] : (1925 - أكتوبر 2013) شاعر وقاضي. * [[خضر عباس الصالحي]] : (1925–1983) شاعر وكاتب. * [[أميرة نور الدين]] : (1925) شاعرة .<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الشاعر منذ بدء عصر النهضة|المجلد=االمجلد الأول أ - س|مؤلف=إميل يعقوب|وصلة مؤلف=إميل يعقوب|طبعة=الأولى|صفحة=189-190|سنة=2004|ناشر=دار صادر|مكان=بيروت}}</ref> * [[حارث طه الراوي]] :(1929 – 18 أكتوبر 2014) محامي وشاعر وكاتب.<ref>{{مرجع ويب|مسار=http://www.albabtainprize.org/encyclopedia/poet/0390.htm|عنوان=حارث طه الراوي|تاريخ الوصول=27 سبتمبر 2018|ناشر=معجم البابطين| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180527033708/http://www.albabtainprize.org:80/encyclopedia/poet/0390.htm | تاريخ أرشيف = 27 مايو 2018 | وصلة مكسورة = yes}}</ref> * [[مصطفى جمال الدين]] : (1926–1996) شاعر، وكاتب، وفقيه شيعي، وأديب. * [[عبد الوهاب البياتي]] : (19 ديسمبر 1926 – 3 أغسطس 1999) شاعر عربي. * [[بدر شاكر السياب]] : (25 ديسمبر 1926 – 24 ديسمبر 1964) شاعر عربي. * [[بلند الحيدري]] : (26 سبتمبر 1926 – 6 أغسطس 1996) شاعر عربي. * [[طالب الحيدري]] : (1927) شاعر. * [[جواد سلمان البدري]] : (1927–2000) أستاذ جامعي وشاعر . * [[ألفريد المقدسي]] : (1928) حقوقي وشاعر وكاتب مسرحي. * [[أحمد الوائلي]]: (1928 – 13 يوليو 2003) عالم مسلم شيعي، له ديوان. * [[زكي الصراف]]: (1928–1996)صحفي وشاعر عربي. * [[عبد الحسن زلزلة]]: (1928 – 15 مارس 2018) اقتصادي ودبلوماسي وشاعر. * [[حسين محمد تقي بحر العلوم]]: (1928 – 20 يونيو 2001) عالم مسلم شيعي وشاعر عربي. * [[وداد الأورفلي]]: (1929) رسامة وشاعرة. * [[صالح جواد الطعمة]]: (1929) شاعر عربي. ، وكاتب، وباحث . * [[هلال ناجي]]:(1929–2011) علامة وأديب ومحقق وشاعر ودبلوماسي وحقوقي. * [[شاذل طاقة]] : (28 أبريل 1929 – 20 أكتوبر 1974) شاعر وسياسي ودبلوماسي. * [[لميعة عباس|لميعة عباس عمارة]] : (1929) شاعر عربي. * [[رشيد ياسين]]: (1 يوليو 1931 – 30 أبريل 2012) صحفي وشاعر وناقد أدبي وأستاذ جامعي. * [[زكي الجابر]]: (1931 – 29 يناير 2012) شاعر وأستاذ جامعي، ومتخصص في الإعلام. * [[شفيق الكمالي]]: (1929–1984) شاعر وسياسي. * [[حسن نجم البياتي]]: (1930) شاعر ومترجم وأستاذ جامعي. * [[أكرم الوتري]]: (1930 – 16 يونيو 2013) حقوقي ودبلوماسي وشاعر وكاتب. * [[عبد الجبار داود البصري]]: (1930 – 26 سبتمبر 2002) شاعر وروائي. * [[مجيد لطيف القيسي]]: (1930–1992) شاعر شعبي. * [[وليد الأعظمي]] : (1930–2004) شاعر عربي. * [[علي الحلي]]: (1930) شاعر عربي. * [[محمد جميل شلش]]: (1930) شاعر. * [[عادل الpxري]]: (1930) كاتب وشاعر عربي. * [[عبد الرزاق عبد الواحد]] : (1 يوليو 1930 – 8 نوفمبر 2015) شاعر عربي. * [[بشير حسن القطان]]: (1931–1992) شاعر عربي. * [[هاشم الطعان]]: (1931–1981) سياسي و أديب. {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[1932]] [[فائل:Flag of Iraq (1924–1959).svg|20px]] - بداية [[المملكة العراقية|المملكة العراقية الهاشمية]] </div> |- |} * [[راضي مهدي السعيد]] : (1932 – 6 مايو 2016) شاعر وصحفي. * [[أحمد محمد المختار]] : (1932–1998) شاعر عربي. * [[خالد الشطري]]: (1932) شاعر عربي. * [[زهير أحمد القيسي]]: (1932–2012) مؤرخ في الأنساب العربية، وشاعر، وصحفي، وإعلامي. * [[زهور دكسن]]: (1933) شاعرة. * [[يوسف الصائغ]]: (1933–2006) شاعر. * [[حياة النهر]]: (1934) شاعرة، وروائية.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=موسوعة أميرات الشعر العربي|مؤلف=أحمد أبو شاور|طبعة=الأولى|صفحة=136|سنة=2003|ناشر=دار أسامه للنشر|مكان=عمان، الأردن}}</ref> * [[رشدي العامل]]: (1934 – 19 سبتمبر 1990) شاعر عربي وناشط سياسي. * [[محمد سعيد الصكار]]: (1934) شاعر وكاتب. * [[عبد الحميد اللاوند]]: (1934–2000) شاعر عربي. * [[مظفر النواب]] : (1934) شاعر عربي. * [[سعدي يوسف]]: (1934) شاعر، وصحفي، وكاتب. * [[حسين الصافي]]: (1934 – 13 فبراير 1987) سياسي، ومحامي وشاعر. * [[ديزي الأمير]] : (1 يناير 1935 – 22 نوفمبر 2018) كاتِبة، وشاعرة . * [[سلمان هادي الطعمة]] : (16 فبراير 1935) شاعر ومؤرخ وباحث. * [[جميل حيدر]] : (1935 – 16 مارس 1999) شاعر وكاتب. * [[صلاح نيازي]] : (1936–2014) شاعر عربي. * [[حياة جاسم]] : (1936) شاعرة. * [[شاكر السماوي]] : (1936–2014) شاعر شعبي وكاتب مسرحي. * [[خليل إبراهيم العطية]]: (1936–1998) باحث ولغوي وشاعر. * [[زهير الدجيلي]]: (1937 – 3 مارس 2016) كاتب وصحفي وشاعر عربي. * [[ذو النون الأطرقجي]] : (19 سبتمبر 1939) شاعر وأكاديمي أدبي. * [[زهير غازي زاهد]]: (1939) شاعر وأستاذ جامعي. * [[عبد الله الجبوري]]: (1939) شاعر عربي. * [[رزاق محمود الحكيم]]: (1939) شاعر عراقي - جزیرےي. * [[عريان السيد خلف]] : (عقد 1940 – 5 ديسمبر 2018) شاعر شعبي. * [[شيركو pxاس]]: (2 مايو 1940 – 4 أغسطس 2013) شاعر كردي. * [[سامي مهدي]]: (1940) أديب وشاعر. * [[فاضل العزاوي]]: (1940) شاعر وروائي ومترجم. * [[رشيد العبيدي]]: (1940- 9 فبراير 2007) أديب ولغوي وشاعر ومؤرخ. * [[خالد وهبي الخزرجي]]: (1940- 11 أبريل 2009) شاعر وأستاذ جامعي.<ref>{{مرجع كتاب|عنوان=معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002|الجزء=المجلد الثاني|مؤلف= كامل سلمان الجبوري|وصلة مؤلف= كامل سلمان الجبوري|صفحة=304-305|سنة=2003|ناشر=دار الكتب العلمية|مكان=بيروت، لبنان}}</ref> * [[حميد سعيد هادي]]: (1941) شاعر وكاتب. * [[مالك المطلبي]]: (1941) شاعر وناقد. * [[حسب الشيخ جعفر]] : (1942) شاعر، ومترجم، وروائي. * [[كاظم الحجاج]] : (1942) شاعر عربي. * [[عبد الأمير معلة]]: : (1942–1997) شاعر عربي. * [[شريف الربيعي]]: (1943–1997)شاعر عربي وكاتب وصحافي. * [[بدرخان سندي]] : (1943) كاتب وشاعر كردي. * [[سركون بولص]] : (1944–2007) شاعر عربي. * [[فالح الكيلاني]] : (1944) شاعر عربي وكاتب. * [[عبد الأمير العضاض]] : (1945–2009) کاتب وشاعر. * [[فوزي كريم]] : (1945–2019) شاعر وناقد ورسام . * [[صاحب خليل إبراهيم]]: (1946) شاعر ولغوي وناقد أدبي. * [[رزاق إبراهيم حسن]]: (1946) صحفي وشاعر. * [[عبد الله به شيو]]: (1946) شاعر كردي. * [[آمال الزهاوي]]: (1946 – 13 فبراير 2015) شاعرة وكاتبة قصص قصيرة. * [[عبد الكريم راضي جعفر]]: (1946) شاعر عربي. * [[عبد الهادي احمد الفرطوسي]]: (1946–2016)شاعر عربي. * [[محسن أطيمش]]: (1946–1994) شاعر وناقد وأكاديمي. * [[جبار الغزي]] : (1946–1985) شاعر عربي. * [[شكر الصالحي]] : (1947) شاعر. * [[دلشاد مريواني]]: (28 مارس 1947 – 13 مارس 1989) شاعر وممثل وكاتب وكاتب أغاني ومخرج سينمائي. * [[إياد عبد المجيد إبراهيم]] : (1948) شاعر، وأستاذ جامعي. * [[رضا الخفاجي]] : (1948) شاعر مسرحي. * [[عزيز السماوي]] : (1948) شاعر عربي. * [[فاروق سلوم]]: (1948) كاتب وشاعر. * [[فاضل السلطاني]]: (1948) شاعر. * [[زاهر الجيزاني]]: (30 يوليو 1948) شاعر عربي. * [[خلدون جاويد]] : (25 أبريل 1948) شاعر عربي. * [[بشرى البستاني]] : (1949) شاعرة وناقدة وصحافية. * [[يحيى السماوي]] : (1949) شاعر عربي. * [[كامل سلمان الجبوري]] : (29 من نوفمبر 1949) مؤرخ و مؤلف وشاعر. * [[شوقي عبد الأمير]] : (12 سبتمبر 1949) شاعر ودبلوماسي. {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Abdul Wahhab Al Bayati.png|<nowiki />[[عبد الوهاب البياتي|عبد الوهاب البياتي مفت ممبرشپ]] {{سج}} (1926–1999) Sayab0.jpg|<nowiki />[[بدر شاكر السياب|بدر شیکر السیاب]] {{سج}} (1926–1964) Widad Orfali.png|<nowiki />[[وداد الأورفلي|واداد اورفالی]] {{سج}} (1929) Shathel Taqa.JPG|<nowiki />[[شاذل طاقة|بے عیب]] {{سج}} (1929–1974) Saadi Youssef (cropped).jpg|<nowiki />[[سعدي يوسف|سعدی یوسف]] {{سج}} (1934) </gallery> === تیسری سہ ماہی۔ === {{Div col||25em}} * [[حامد عبد الصمد البصري]] : (1950) شاعر ومدرس ومحرر. * [[كاظم إسماعيل الكاطع]] : (1950) شاعر شعبي. * [[ساجدة الموسوي]]: (1950) شاعرة. * [[هاشم شفيق]]: (1950) شاعر وناقد. * [[علي نجم]] : (1950) شاعر شعبي . * [[جواد الحطاب]]: (1950) شاعر عربي. * [[علي نوير]]: (1950) شاعر عربي. * [[عواد ناصر]]: (1950) شاعر عربي. * [[محمد جواد الطريحي]]: (1951) شاعر. * [[مكرم رشيد الطالباني]]: (1951) شاعر وكاتب كردي. * [[صلاح الحمداني]] : (1951) شاعر وكاتب وممثل ومخرج مسرحي. * [[روني سوميك]]: (28 ديسمبر 1951) شاعر عربي. * [[خزعل الماجدي]]: (1951) باحث في علم وتاريخ الأديان والحضارات القديمة وشاعر وكاتب مسرحي. * [[ريكان إبراهيم]] : (1952) شاعر وطبيب نفسي. * [[ليث الصندوق]] : (1952) شاعر وكاتب وفنان تشكيلي. * [[وفاء عبد الرزاق]]: (1952) شاعرة وقاصة وروائية. * [[محفوظ فرج]]: (21 مايو 1952) شاعر. * [[مقداد رحيم]]: (1953) مؤلف وشاعر وأستاذ جامعي. * [[منعم الفقير]]: (1953) شاعر وكاتب مسرحي. * [[أديب كمال الدين]] : (1953) شاعر عربي. * [[طالب عبد العزيز]]: (1953) شاعر عربي. * [[كامل عويد العامري]] : (1953) شاعر وكاتب ومترجم. * [[رعد عبد القادر]]: (1953 – 13 يناير 2003) شاعر عربي. * [[محمد المحاويلي]]: (1953) شاعر. * [[جودت القزويني]]: (24 مارس 1953) شاعر ومؤرخ وباحث وكاتب. * [[مقداد مسعود]]: (15 أكتوبر 1954) شاعر وناقد. * [[أحمد مطر]] : (1954) شاعر سياسي. * [[طالب حسن الحركاني]]: ( 1954-2017م) شاعر. * [[نجيبة أحمد]]: (1954) كاتبة والشاعرة و مترجمة كردية. * [[نصيف فلك]]: (1954) شاعر وروائي ومسرحي وكاتب مقالات. * [[كمال سبتي]] : (1954–2006) شاعر. * [[فوزي الطائي]] : (1955) شاعر. * [[شاكر لعيبي]] :(1955) فنان تشكيلي وشاعر ومؤلف. * [[كاظم جهاد]] : (1955) شاعر. * [[عدنان الصائغ]] : (1955) شاعر عربي. * [[فاروق يوسف]]: (1955) ناقد وشاعر وكاتب للأطفال. * [[كريم العراقي]] : (18 فبراير 1955) شاعر عربي. * [[سهيل نجم]]: (1956) شاعر و مترجم. * [[عدنان أبو أندلس]]: (1956) شاعر عربي. * [[سعيد الصافي]]: (22 مايو 1956) شاعر عربي. * [[جابر جليل الكاظمي]] : (1956) شاعر عربي. * [[حميد العقابي]] : (1956 – 4 أبريل 2017) شاعر عربي. * [[سعد محمد الحسن]]: (1957–2015)، شاعر شعبي عربي. {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[1958]] [[فائل:Flag of Iraq (1924–1959).svg|20px]] - نهاية [[المملكة العراقية|المملكة العراقية الهاشمية]]؛ </div> |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> 1958 [[فائل:Flag of the Arab Federation.svg|20px]] - بداية ونهاية [[الاتحاد العربي|الاتحاد العربي الهاشمي]]؛ </div> |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> 1958 [[فائل:Flag of Iraq (1959–1963).svg|20px]] [[فائل:Flag of Iraq (1963–1991).svg|20px]] - بداية [[الجمهورية العراقية (1958–68)|الجمهورية العراقية]] </div> |- |} * [[صباح عباس عنوز]]: (10 مارس 1959) شاعر عربي. * [[بختيار علي]]: (1960) روائي ومفکر وناقد أدبي وشاعر كردي. * [[وديع العبيدي]]: (1960) شاعر وكاتب وناقد. * [[ماجد الحيدر]]: (1960) قاص وشاعر ومترجم كردي. * [[طه الدليمي]] :(22 أبريل 1960) طبيب وفقيه سني وشاعر ومؤلف. * [[بدل رفو المزوري]]: (1 أغسطس 1960) شاعر کردي. * [[عبد الرزاق الربيعي]]: ( 1961) شاعر عربي وكاتب ومسرحي عراقي - عماني. * [[حسن مطلك]]: (1961 ـ 1990) كاتب ورسام وشاعر. * [[رحيم المالكي]] : (1 يوليو 1962) شاعر عربي. * [[عداي السلطاني]] : (1962) شاعر شعبي. * [[محمد البياتي]]: (1962–1996) مهندس و شاعر . * [[محمد مظلوم]] : (18 أكتوبر 1963) شاعر عربي. * [[وليد الصراف]]: (1964) طبيب وشاعر. * [[صادق الطريحي]]: (1964) شاعر وأكاديمي وقاص. * [[ناظم عودة]]: (1965) كاتب وأكاديمي وشاعر. * [[أليس الآلوسي]]: (1965) شاعرة. * [[عبد الرحمن الماجدي]]: (1965) شاعر عربي وصحفي. * [[علاء حسين الأديب]] : (17 نوفمبر 1965) شاعر عربي. * [[دنيا ميخائيل]]: (1965) شاعرة عراقية بالعربية و الإنكليزية. * [[هيثم الطيب]]: (31 مارس 1966) شاعر. * [[كاجال أحمد]]: (1967) شاعرة وكاتبة وصحفية كردية معاصرة. * [[ريم قيس كبة]]: (1967) شاعرة. * [[أمل الجبوري]]: (1967) صحفية، ومترجمة، وكاتِبة، وشاعرة. * [[محسن الرملي]]: (1967) كاتب وأكاديمي ومترجم وشاعر. {| style="float:center; background:none;border: 1px solid silver;{{Border-radius|35px}}; margin:15px; background-color:#F6F6F6;" |- |<div id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:105%;"> [[1968]] [[فائل:Flag of Iraq (1963–1991).svg|20px]] [[فائل:Flag of Iraq (1991–2004).svg|20px]] - بداية [[العراق إبان حكم حزب البعث|الجمهورية العراقية البعثية]] </div> |- |} * [[علي سعدون]]: (1968) شاعر عربي. * [[بلقيس خالد]]: (1 يناير 1968 ) شاعرة. * [[علي غدير]]: (1971)صحفي وكاتب وروائي وشاعر عربي. * [[خالد كاكي]]: (1971) شاعر وقاص وفنان تشكيلي ومصمّم . * [[كزار حنتوش]]: (1972) شاعر عربي. * [[عباس خضر]]: (3 مارس 1973) شاعر وروائي ألماني - عراقي. * [[أحمد سعداوي]] : (1973) روائي وشاعر وكاتب سيناريو. * [[حسن بلاسم]]: (1973) كاتب وشاعر وسينمائي. * [[محمد جلال الصائغ]]: (3 أبريل 1974)شاعر. * [[مهند حسن الشاوي]] : (3 أغسطس 1974) شاعر عربي. {{Div col end}}<gallery mode="packed" heights="130px"> Salah Al-Hamdani.jpg|<nowiki />[[صلاح الحمداني|صلاح الحمداني مفت ممبرشپ۔]] {{سج}} (1951) Badal Ravo.jpg|<nowiki />[[بدل رفو المزوري|ریپریٹیشن الاؤنس]] {{سج}} (1960) Dunya Mikhail 3052316 (cropped).jpg|<nowiki />[[دنيا ميخائيل|ڈونیا میخائل۔]] {{سج}} (1965) Amal Al-Jubouri 3743 1.jpg|<nowiki />[[أمل الجبوري|امید اے کہ جووری۔]] {{سج}} (1967) </gallery> === آخری سہ ماہی === {{Div col||25em}} * [[مأمون النطاح]] : (12 أغسطس 1976) شاعر ، كاتب و رجل أعمال. * [[إيهاب المالكي]] : (1978) شاعر شعبي. * [[عبد الرحمن سالم]]: (1979) شاعر عربي وإعلامي. * [[وليد الخشماني]]: (1 ديسمبر 1979) شاعر شعبي. * [[سعد الجبوري]]: (1980) شاعر عربي وإعلامي. * [[عبد الهادي المظفر]]: (1982) شاعر عربي. * [[علي محمود خضير]]: (1983) شاعر عربي. * [[شهد الشمري]]: (25 سبتمبر 1987) شاعرة وإعلامية ومقدمة برامج. * [[ايهم محمود العباد]]: (1987) شاعر عربي. * [[صابرين كاظم]]: (1989) شاعرة وكاتبة وصحفية ومراسلة وناشطة مواقع تواصل إجتماعي. {{Div col end}} == 21 ويں صدی۔ == ''دیکھو: درجہ بندی: اکیہويں صدی عراقی شاعر۔'' {| |<div> [[2003|2003۔]] [[فائل:Flag of Iraq (1991–2004).svg|20x20px]] – [[العراق إبان حكم حزب البعث|جمہوریہ عراق وچ بااتسٹ]] دا خاتمہ؛ </div> |<div> [[2003|2003 دے]] / [[2004|2004 دے]] [[فائل:Flag of Iraq (1991–2004).svg|20x20px]] – [[سلطة الائتلاف المؤقتة|سی پی اے دا]] آغاز تے اختتام؛ </div> |<div> [[2004|2004۔]] [[فائل:Flag of Iraq (2004–2008).svg|20x20px]][[فائل:Flag of Iraq.svg|20x20px]] – [[العراق|جمہوریہ عراق]] دا آغاز۔ </div> |- |} * غفران فیصل غازی الزبیدی: (7 جولائ‏ی 2005) شاعر۔ == ایہ وی دیکھو۔ == * [[عربی بولی دے شاعر د‏‏ی لسٹ|عربی شاعر د‏‏ی لسٹ]] * ملک دے لحاظ تو‏ں عرب دنیا دے شاعراں د‏‏ی لسٹ == حوالے۔ == {{متعدد ابواب|شعر}} [[گٹھ:عراق-متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:عراقی شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ پیشہ]] [[گٹھ:شاعر د‏‏ی فہرستاں بلحاظ قومیت]] [[گٹھ:عراقی شاعر]] cp5r65f49981rm90ft36v4w7b3izwgt 0 96643 712375 571207 2026-10-06T17:16:27Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712375 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = خاندانِ مہربانیہ |common_name = مہربانیہ |era = [[قرون وسطی]] |status = |government_type = [[بادشاہت]] |year_start = 1236 |year_end = 1537 |event_start = |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = |date_end = |p1 = خاندانِ نصریہ (سیستان) |flag_p1 = |s1 = صفوی سلطنت |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |flag = |image_coat = |symbol_type = |symbol = |image_map = Mihrabanids 1236–Mid-16th century.png |image_map_caption = سلطنتِ مہربانیہ دا نقشہ |capital = [[زرنج]] |common_languages = [[فارسی]] |religion = [[سنی اسلام]] |currency = |title_leader = [[ملک]] |leader1 = شمس الدین علی ابن مسعود |year_leader1 = 1236–1255 |leader2 = سلطان محمود ابن نظام الدین یحییٰ |year_leader2 = 1495–1537 }} '''"''' مہربانی بادشاہی '''"''' یا " بادشاہت مہربانیہ " [[سیستان]] دے مقامی بادشاہاں دا اک خاندان سی جنہاں نے [[صوبہ نیمروز|نمروز]] (سیستان) اُتے تن سو سال (1236 تو‏ں 1537 ء تک) تک حکومت کیت‏‏ی۔ ایہ بادشاہ [[صفاری خاندان]] تو‏ں سن ۔ انہاں دا راجگڑھ [[زرنج]] سی۔ انہاں د‏‏ی سرکاری بولی [[فارسی]] سی۔ == مہربانی بادشاہاں دے ناں == # شمس الدین علی بن مسعود # ناصرالدین محمد ابن ابو الفتاح # نصرت الدین محمد # قطب الدین اول # ملک تاج الدین # شاہ محمود # ملک عزالدین # قطب الدین دوم # تاج الدین شاہ شاہان # قطب الدین ثانی # شمس الدین علی ابن قطب الدین # نظام الدین یحییٰ # شمس الدین محمد # سلطان محمود بن نظام الدین یحییٰ == حوالے == * تریخ سیستان ، محمد طغی بہار د‏‏ی ترمیم شدہ ، معین پبلیکیشنز ، تہران ، 2002 * بحوالہ کنگز (تریخ سیستان تو‏ں عصر صفوی) ، مصنف: حسین ابن ملک غیاث الدین محمد ابن شاہ محمود سیستانی ، ناشر: کتاب ترجمہ تے اشاعت کمپنی ، 1344 [[گٹھ:سیستان]] [[گٹھ:مسلم شاہی سلاسل]] [[گٹھ:پاکستان دے شاہی خاندان]] [[گٹھ:صوبہ نیمروز د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:شخصیتاں بلحاظ ایرانی نسب]] [[گٹھ:1537ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں]] [[گٹھ:1530ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں]] [[گٹھ:1236ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]] j8ys7lh89cvf9wc95r846k2h82b12i7 0 105759 712372 708742 2026-10-06T17:15:48Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712372 wikitext text/x-wiki [[فائل:1700 CE world map.PNG|thumb|دنیا دا نقشہ سال 1700ء وچ ]] یہ دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1700 ا‏‏ے۔ [[فائل:Countries in 1700.png|thumb|1700ء وچ دنیا د‏‏ی مجموعی آبادی دے حصص]] {| class="wikitable" style="text-align:right" !Country/Territory !Population<br />estimate<br />{{circa|1700}} !Percentage of<br />World<br />Population |- ! align="left" |{{noflag}} ''[[دنیا]]''<ref>{{cite web|title=The World at Six Billion|url=https://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|publisher=UN Population Division|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305042434/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}, [https://web.archive.org/web/20160101220025/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbilpart1.pdf Table 2]</ref> !682,000,000 !- |- | align="left" |[[فائل:Imperial standard of the Qing Emperor.svg|35x35px]] [[چنگ خاندان]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography">{{cite web|url=http://www.populstat.info/|title=Population Statistics: Historical Demography|access-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223080259/http://www.populstat.info/|archive-date=23 February 2015|url-status=dead}}</ref> |210,715,000 |{{Percentage|210,715,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Imperial Seal of the Mughal Empire.svg|35x35px]] [[مغلیہ سلطنت]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=d0SPAgAAQBAJ&q=mughal+empire+population+1700&pg=PA21|title=The European Union and Global Social Change|last1=Böröcz|first1=József|date=10 September 2009|isbn=978-1-135-25580-0|access-date=26 June 2017}}</ref> |158,400,000 |{{Percentage|158,400,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|35x35px]] [[مقدس رومی سلطنت]]<ref>The combined population of Germany (15&nbsp;m), Austria (2.5m), Czechia (3.242m), Belgium (2&nbsp;m), Slovenia (0.248m), and a third of Italy (4.4m), Avakov, p. 18-20.</ref><ref>{{cite web|title=The Holy Roman Empire in the Seventeenth Century|url=https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|access-date=21 May 2017|author=J.P. Sommerville|archive-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131220732/https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|url-status=dead}}. Archived . The figure of 20 million is given for "Germany, Austria, and Bohemia", a definition of the Empire that specifically excludes the Empire's Italian territories such as the Savoyard state, Milan, and Tuscany, as well as its territories in the Low Countries.</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |{{flagicon|Kingdom of Bohemia}} [[Lands of the Bohemian Crown|Bohemian Crown]] – 3,242,000<ref>Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+ |{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000<ref>And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[Electorate of Saxony|Saxony]] – 2,000,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Savoyard state]] – 1,400,000 |[[تصویر:Electoral Standard of Bavaria (1623–1806).svg|25px]] [[Electorate of Bavaria]] – 1,000,000 |[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]] - ~1,000,000<ref>Dwyer, Philip G. The Rise of Prussia 1700–1830. United Kingdom: Taylor & Francis, 2014. Page 52. The population of all of the King in Prussia's domains is given as 1.5 million in 1713, and the bulk of these lived within the Empire, rather than in the smaller and more barren holding in Ducal Prussia.</ref> |[[تصویر:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562–1737) – type 2.svg|25px]] [[Grand Duchy of Tuscany]] - ~1,000,000 |{{flagicon image|Flag of the Duchy of Milan (1450).svg}} [[Duchy of Milan]] - ? |[[تصویر:Wuerttemberg Banner.svg|25px]] [[Duchy of Württemberg]] – 340,000<ref>Wilson, Peter H. [https://www.google.com/books/edition/War_State_and_Society_in_Württemberg_16/Vb1RaxEawiwC?hl=en&gbpv=1&dq=württemberg+population+1700&pg=PA43&printsec=frontcover War, State and Society in Württemberg, 1677–1793]. 1995. Page 43.</ref> |[[تصویر:Banner of Baden (3^2).svg|25px]] [[Margraviate of Baden]] - ? |[[تصویر:Flag of Thuringia.svg|25px]] [[Thuringian states]] - ? |[[تصویر:Wappen Hessen-Darmstadt 1736.jpg|25px]] [[Landgraviate of Hesse-Darmstadt|Hesse-Darmstadt]] - ? |[[تصویر:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ? |{{flag|Nassau}} - ? |[[تصویر:Wuerzburgsiebmacher.jpg|25px]] [[Bishopric of Würzburg]] - ? |[[تصویر:BlasonChristian Ier (1143–1167), comte d'Oldenbourg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ? |{{flag|Luxembourg}} - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|25px]] [[Principality of Reuss Elder Line|Reuss Elder Line]] - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ? |{{flag|Mecklenburg-Strelitz|name=Duchy of Mecklenburg-Strelitz}} - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[تصویر:Flag of Arenberg (1803–1810).svg|25px]] [[Arenberg]] - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Bernburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px]] [[Principality of Schaumburg-Lippe]] - ? |[[تصویر:Flag of Liechtenstein (1719–1852).svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ? |[[تصویر:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Archbishopric of Salzburg]]- ? |[[تصویر:Flag of Hanover (1692).svg|25px]] [[Electorate of Brunswick-Lüneburg|Hannover]] - ? |[[تصویر:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz|Mainz]] - ? |[[تصویر:Red St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Trier|Trier]] - ? |[[تصویر:Black St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Cologne|Cologne]] – 39,000 |[[تصویر:Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg|25px]] [[Electoral Palatinate]] - ? |[[تصویر:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg|Brunswick-Luneburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ? |[[تصویر:Flag of the Prince-Bishopric of Münster.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster|Münster]] - ? |[[تصویر:Coat of Arms of the Archbishopric of Magdeburg.svg|25px]] [[Duchy of Magdeburg|Magdeburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Hamburg.svg|25px]] [[ہم برک]] – 70,000 |[[تصویر:Hessen HG flag.svg|25px]] [[Hesse-Homburg]] - ? |[[تصویر:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck|Lübeck]] - ? |[[تصویر:Schleswig Arms.svg|25px]] [[Schleswig]] - ? |[[تصویر:Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg|25px]] [[Duchy of Holstein|Holstein]] - ? |[[تصویر:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Bishopric of Lübeck]] - ? |[[تصویر:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ? }}}} |27,400,000 |{{Percentage|27,400,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Tokugawa Shogunate.svg|35x35px]] [[توکوگاوا شوگون شاہی]]<ref>Jean-Noël Biraben, "The History of the Human Population From the First Beginnings to the Present" in "Demography: Analysis and Synthesis: A Treatise in Population" (Eds: Graziella Caselli, Jacques Vallin, Guillaume J. Wunsch) Vol 3, Chapter 66, pp 5–18, Academic Press, San Diego. (2005)</ref><ref>Avakov, p. 18.</ref> |27,000,000 |{{Percentage|27,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Ottoman Empire.svg|35x35px]] [[سلطنت عثمانیہ]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref name="Growth of World Population" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |{{flagicon|Ottoman Empire}} [[سلطنت عثمانیہ]] – 8,400,000 |{{flagicon|Ottoman Empire}} [[ایالت مصر]] – 5,400,000 }}}} {{collapsible list|title=vassal states|{{bulleted list |{{flag|Wallachia|name=Principality of Wallachia}} - 600,000<ref name="Murgescu2016">{{cite book|last= Murgescu|first=Bogdan|title=Romania si Europa|url=https://books.google.com/books?id=YEeTDwAAQBAJ|date=14 June 2016|publisher=Polirom|isbn=9789734620418|pages=75–76}}</ref> |{{flag|Moldavia|name=Principality of Moldavia}} - 480,000<ref name="Murgescu2016" /> |[[تصویر:Flag of the crimeans.svg|25px]] [[خانان کریمیا]] - ? }}}} |24,779,000 |{{Percentage|24,779,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cross of Burgundy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہسپانیہ]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography" /><ref>{{cite web|title=A History of Spain and Portugal|url=http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm|access-date=29 June 2016}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref name="Growth of World Population" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Enlightenment in Spain|Kingdom of Spain]] – 7,400,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[نیا ہسپانیہ]] – 4,500,000 |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+ |[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[مملکت ناپولی]] – 3,300,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of New Granada|New Granada]] – 1,500,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Viceroyalty of Peru|Peru]] – 1,300,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Chile|Chile]] – 800,000 |[[تصویر:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|25px]] [[مملکت صقلیہ]] – 700,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]] – 450,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] – 400,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Provincias Internas]] – 300,000 |[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[لوزیانا (نیا ہسپانیہ)]] – 250,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Cuba|Cuba]] – 200,000 |[[تصویر:Coat of Arms of Guatemala City (Colonial).svg|25px]] [[Captaincy General of Guatemala|Guatemala]] – 150,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Yucatán|Yucatán]] – 100,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]] – 80,000 }}||}} |24,530,000 |{{Percentage|24,530,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Royal Standard of the King of France.svg|35x35px]] [[فرانسیسی استعماری سلطنت]]<ref name="Growth of World Population" /> |21,471,000 |{{Percentage|21,471,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Oryol (variant).svg|35x35px]] [[روسی زار شاہی]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&q=population+of+ethiopia+1600&pg=PA15|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|last1=Avakov|first1=Alexander V.|date=April 2015|isbn=978-1-62894-101-2|access-date=6 May 2016}}</ref> |13,616,000 |{{Percentage|13,616,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | align="left" |[[فائل:Flag of the King of Joseon (fringeless).svg|35x35px]] [[جوسان]]<ref name="Growth of World Population" /> |12,200,000 |{{Percentage|12,200,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہیبسبرگ]]<ref name="European Population History">{{cite web|title=European Population History|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=30 June 2016}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|25px]] [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] – 4,000,000 |{{flag|Kingdom of Bohemia}} - 3,242,000 |{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000<ref>And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Transsylvanian Banner.svg|25px]] [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] – 800,000 |[[تصویر:Flag of the Kingdom of Croatia (Habsburg).svg|25px]] [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]] – 647,000 |[[Duchy of Carinthia]] – 248,000<ref>Roughly the modern borders of [[سلووینیا]]. Avakov, p. 20.</ref> |[[تصویر:Flag of the Kingdom of Slavonia.svg|25px]] [[Kingdom of Slavonia]] - ? }}}} |9,989,000 |{{Percentage|9,989,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|35x35px]] [[سلطنت برطانیہ]]<ref>Mitchison, A History of Scotland, pp. 291–2 and 301-2.</ref><ref>{{cite web|title=Statistics of the British Empire|author=MArshall, John|url=https://books.google.com/books?id=K1QRAQAAMAAJ&q=british+empire+population+1800&pg=PA24|date=1838}}</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of England.svg|25px]] [[مملکت انگلستان]] – 5,108,500 |[[تصویر:Royal Standard of Ireland (1542–1801).svg|25px]] [[مملکت آئرلینڈ]]<ref>{{cite web|title=The Population of Ireland: 1700–1900, A Survey|author=Grada, C. O.|url=http://www.persee.fr/doc/adh_0066-2062_1979_num_1979_1_1425}}</ref> – 2,060,051 |[[تصویر:Flag of Scotland.svg|25px]] [[مملکت سکاٹ لینڈ]] – 1,200,000 |[[تصویر:Flag of Wales 2.svg|25px]] [[ویلز]] – 366,500 |[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی امریکا]]<ref>{{cite web|title=ESTIMATED POPULATION OF AMERICAN COLONIES: 1610 TO 1780|url=https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|access-date=2021-05-24|archive-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108060011/https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|dead-url=yes}}</ref> – 250,888{{collapsible list|title=constituents| * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Virginia]] – 58,560 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Massachusetts Bay]] – 55,941 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[صوبہ میری لینڈ]] – 29,604 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Connecticut Colony]] – 25,970 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of New York]] – 19,107 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Pennsylvania]] – 17,950 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Carolina]] – 16,424 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[East Jersey]] and [[West Jersey]] – 14,010 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Rhode Island and Providence Plantations]] – 5,894 * [[تصویر:NewHampshire1692Seal.png|25px]] [[Province of New Hampshire]] – 4,958 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Delaware Colony]] – 2,470 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برمودا]] - ? * [[تصویر:Flag of Newfoundland (1904–1949).svg|25px]] [[Newfoundland Colony]] - ? * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Rupert's Land]] - ? }}}}|[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی غرب الہند]]<ref>{{cite web|title=Population of the English West Indies, 1655–1755|url=https://www1.umassd.edu/ir/resources/britishempire/populationbritishwestindies16551815.pdf}}</ref> – 145,300{{collapsible list|title=constituents| * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[بارباڈوس]] – 65,500 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Jamaica]] – 49,300 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[جزائر لیوارڈ]] – 30,500 }}}} |9,131,239 |{{Percentage|9,131,239|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg|35x35px]] [[Polish–Lithuanian Commonwealth]]<ref name="Pogonowski">Based on [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg 1618 population map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222629/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg|date=2013-02-17}} (p.115), 1618 languages map (p.119), 1657–1667 losses map (p.128) and [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg 1717 map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222634/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg|date=2013-02-17}} (p.141) from [[Iwo Cyprian Pogonowski]], ''Poland a Historical Atlas'', Hippocrene Books, 1987, {{ISBN|0-88029-394-2}}</ref> |9,000,000 |{{Percentage|9,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35x35px]] [[Đại Việt]]{{sfn|Li|1998|p=160-171}} |8,000,000 |{{Percentage|8,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" | [[صفوی سلطنت]]<ref name="Growth of World Population" /> |4,640,000 |0.7% |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Morocco 1666 1915.svg|35x35px]] [[مراکش]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |4,000,000 |0.5% |- | style="text-align:left;" |{{space|10}}[[Malla (Nepal)|Nepal]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |3,064,000 |{{Percentage|3,064,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|35x35px]] [[Ayutthaya Kingdom]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |2,500,000 |{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Naval ensign of Sweden.svg|35x35px]] [[سویڈش سلطنت]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Naval ensign of Sweden.svg|25px]] [[سویڈن]] – 1,485,000 |[[تصویر:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[فن لینڈ]]- 500,000 |[[تصویر:Small coat of arms of Estonia.svg|25px]] [[Duchy of Estonia (1561–1721)|Estonia]]- 160,000 |[[تصویر:Bremen-Verden.PNG|25px]] [[Bremen-Verden]] - ? |[[تصویر:Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|25px]] [[کاریلیا]] - ? |[[تصویر:Ingria Coat-of-Arms.svg|25px]] [[Swedish Ingria|Ingria]] - ? |[[تصویر:Coat of arms of Vidzeme.svg|25px]] [[Swedish Livonia|Livonia]] - ? |[[تصویر:Coat of Arms of Riga small.svg|25px]] [[ریگا]] - ? |[[تصویر:Wappen Pommern.svg|25px]] [[Swedish Pomerania|Western Pomerania]] - ?}}}} |2,500,000 |{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{flag|Portuguese Empire|size=35px}}<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag Portugal (1667).svg|25px]] [[مملکت پرتگال]] – 2,000,000 |[[تصویر:Flag of the Princes of Brazil.svg|25px]] [[Colonial Brazil]] – 300,000 |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[State of Maranhão (colonial)|State of Maranhão]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn| [[الجدیدہ (مراکش)]], [[Portuguese Cape Verde]]}} |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn| [[جزیرہ ساؤ ٹومے]], [[پرنسپے]], [[آنوبون]], [[Bioko]], [[پرتگیزی موزمبیق]], [[Portuguese Angola]], [[کاشیو]], [[زیگینچور]], [[ویدہ]], [[بساؤ]]}} |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی ہند]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی مکاؤ]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[Portuguese Timor]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[کولونیا دیل ساکرامینتو]] - ? }}}} |2,300,000 |{{Percentage|2,300,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|35x35px]] [[جمہوریہ وینس]] |2,000,000 |{{Percentage|2,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Statenvlag.svg|35x35px]] [[Dutch Republic]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Statenvlag.svg|25px]] [[Dutch Republic]] – 1,794,000 |[[تصویر:Flag of the Dutch East India Company.svg|25px]] [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی]]- ? |[[تصویر:Flag of the Dutch West India Company.svg|25px]] [[Dutch West India Company]]- ?}}}} |1,794,000 |{{Percentage|1,794,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|35x35px]] [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |1,650,000 |{{Percentage|1,650,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Wappen Mark Brandenburg.png|44x44px]][[فائل:POL Prusy książęce COA.svg|43x43px]] [[Brandenburg-Prussia]]<ref>Dwyer, p. 52.</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:POL Prusy książęce COA.svg|25px]] [[Duchy of Prussia]] - ? |[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]]- ?}}}} |2,000,000 |{{Percentage|1,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Savoie flag.svg|35x35px]] [[Savoyard state]] {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Regione-Piemonte-Stemma.svg|25px]] [[Prince of Piedmont|Piedmont]]- 950,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Duchy of Savoy|Savoy]] – 300,000 |[[تصویر:Arms of the House of Savoy-Aosta.svg|25px]] [[Duchy of Aosta|Aosta]] – 70,000 |[[تصویر:Comte de Nice flag.svg|25px]] [[County of Nice|Nice]]- 60,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Oneglia]] – 16,000 }}}} |1,396,000 |{{Percentage|1,396,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Denmark.svg|35x35px]] [[Denmark–Norway]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of Denmark.svg|25px]] [[Denmark–Norway|Denmark]] – 745,000 |[[تصویر:Flag of Norway 1814.png|25px]] [[Denmark–Norway|Norway]]- 540,000 |[[تصویر:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- 50,400 |[[تصویر:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] – 5,000 }}}} |1,300,400 |{{Percentage|1,300,400|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Early Swiss cross.svg|35x35px]] [[قدیم سوئس وفاق]]<ref name="Growth of World Population">{{cite web|title=Growth of World Population GDP and GDP Per Capita before 1820|url=http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|access-date=29 September 2017|author=Maddison|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212183845/http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|dead-url=yes}}</ref> |1,260,000 |{{Percentage|1,260,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562-1737) - type 2.svg|35x35px]] [[Grand Duchy of Tuscany]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography" /> |~1,000,000 |{{Percentage|1,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Kingdom of Kongo according to Giovanni Cavazzi da Montecuccolo.svg|35x35px]] [[مملکت کانگو]]<ref>Thornton, John (1977). "Demography and History in the Kingdom of Kongo, 1550–1750". The Journal of African History 18 (4): 526.</ref> |500,000 |{{Percentage|500,000|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{space|10}}[[Lan Xang]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |371,000 |{{Percentage|371,000|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Fictional Flag of Ryukyu.svg|35x35px]] [[مملکت ریوکیو]]<ref name="Ryukyu">(a) Yoshio Oguchi, "Demographics of Satsuma Domian", Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 11), pp. 87–134 (1998). (b) Yoshio Oguchi, "Demographics of Satsuma Domian and early modern Ryūkyū", Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 13), pp. 1–42 (2000) (all in Japanese).</ref> |141,187 |{{Percentage|141,187|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Order of St. John (various).svg|35x35px]] [[History of Malta under the Order of Saint John|Hospitaller Malta]] |50,000 |{{Percentage|50,000|682,000,000|2|pad=yes}} |} == ہور ویکھو == * [[دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1700ء]] 0s2ui109g45aoewz8oyqvakhwvsqsdb 0 107901 712371 591658 2026-10-06T17:15:45Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712371 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Capture of Baghdad | partof = [[Ottoman–Safavid War (1623–1639)]] | image = | caption = | date = 14 January 1624 | place = [[بغداد]] aftermath: [[موصل]] and [[کرکوک]] | coordinates = {{Coord|33.325|44.422|type:city|display=title}} | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = * Decisive Safavid victory * Recapture of Baghdad (after 90 years) | status = | combatants_header = | combatant1 = {{flagicon image|Safavid Flag.svg}} [[صفوی سلطنت]]| | combatant2 = {{flag|Ottoman Empire}} | combatant3 = | commander1 = {{flagicon image|Safavid Flag.svg}} '''[[عباس اول]]'''<br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} [[Qarachaqay Khan]] | commander2 = {{flagicon|Ottoman Empire}} Hassan Pasha{{KIA}}<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} Bakersoo Bashi{{KIA}} | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = ''Unknown'' | casualties2 = ''Unknown'' | casualties3 = | notes = | campaignbox ={{Campaignbox Ottoman–Safavid War (1623–39)}} }} {{جعبه جنگ | جنگ = فتح بغداد | قسمتی‌از = | تصویر = | زیرنویس = | زمان =۲۵ جنوری [[۱۶۲۳]]ء (۵ بهمن ۱۰۰۱ خورشیدی) | مکان = [[بغداد]] | مختصات ={{Coord|33.325|44.422|type:city|display=title}} | علت = اختلاف مرزی و باز پس‌گیری شهر که از سال [[۱۵۳۳]]ء ( ۹۱۲ خورشیدی) به تصرف عثمانی در آمده بود. | قلمرو = | نتیجه = پیروزی ایران و فتح بغداد |جنگنده۱= سپاه [[ایران]] |جنگنده۲= [[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|30px]] سپاه [[عثمانی]] |فرمانده۱= [[شاہ عباس اول]] [[صفوی سلطنت|صفوی]]{{سخ}}[[قرچغائی خان]]{{سخ}} |فرمانده۲= [[مراد چہارم]] شاه [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]]{{سخ}}[[حسن پاشا]] {{کدن}} (حکمران [[موصل]]){{سخ}}[[بکرسو باشی]] {{کدن}} (دژبان و حاکم بغداد) | قوای۱ = | قوای۲ = | خسارات۱ = | خسارات۲ = در این حمله، عمارات، مدارس و زیارتگاه‌های اهل سنت شامل مساجد گیلانی و ابوحنیفه آسیب دید.<ref>[http://www.sokhanetarikh.com/calendar-date/63-rabi-al-awal/60-22 وب‌گاه سخن تاریخ به نقل از تقویم التواریخ ]</ref> | خسارات۳ = | یادداشت =}} فتح بغداد (25 جنوری ، 1623 ء) شاہ عباس اول د‏‏ی فوج دے کمانڈر قرچغائی خان تے بغداد اُتے حکمرانی کرنے والی عثمانی فوج دے وچکار اک جنگ سی۔ ایہ شہر شاہ طہماسپ دے زمانے تو‏ں 90 سال تک سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار رہیا۔ عثمانی فوج نو‏‏ں ایرانی فوج نے مختلف محاذاں تے بغداد دے دروازےآں اُتے شکست دتی تے بغداد شاہ عباس دے ہتھو‏ں فتح ہويا ۔ == پس منظر == شاہ عباس اول طویل عرصے تو‏ں بغداد شہر نو‏‏ں دوبارہ لینے دے بارے وچ سوچ رہیا سی۔ بغداد اُتے سلطنت عثمانیہ نے 1533 ء (912 عیسوی) تے شاہ طہماسپ اول دے عہد حکومت دے دسويں سال تو‏ں فتح کيتا سی۔ == شاہ عباس دا بغداد دے عثمانی حکمران نو‏‏ں خط == {{صاف}}{{شاہ عباس اول دیاں جنگاں}} انہاں نے بکرسو باشی نو‏‏ں اک خط لکھیا ، جس وچ انہاں نو‏ں گورنر تے خان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اعزاز بخشا گیا۔ لیکن اپنی طاقت تے آزاد حکومت کیت‏‏ی امید رکھنے والے بکرسو باشی نو‏‏ں شاہ عباس دے ایلچی نے دھوکہ دتا تے ایتھ‏ے تک کہ شاہ عباس دے ایلچی نو‏‏ں قتل کرنے دا سوچیا۔ بالآخر ، اوہ اک قلعہ دار بن گیا تے اس نے ایرانی فوج دے خلاف مزاحمت دا انتخاب کيتا۔ == سقوط بغداد == ادھر ، ایہ اطلاع ملی اے کہ موصل دا حکمران ، حسن پاشا ، صفوی فوج دا مقابلہ کرنے بغداد جارہیا سی۔ شاہ عباس اول نے حملے دا حکم دتا تے ایرانی فوج نے بغداد دے قلعے نو‏‏ں ہر طرف تو‏ں حملہ کردتا تے تھوڑی ہی دیر وچ اس اُتے قبضہ کرلیا تے بغداد دے حکمران تے اس دے معاوناں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ اک ہور محاذ اُتے ، بغداد دے نیڑے اک قلعے وچ ، حسن پاشا نو‏‏ں ایرانی فوج نے شکست دتی تے اوہ تے اس دے متعدد فوجی تباہ ہوگئے۔ == ایشیاء کوچک تو‏ں پِچھے ہٹنا == بغداد دے زوال نے موصل ، کرکوک تے زور د‏‏ی چوکیو‏ں نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا ، تے بہت ساری عثمانی فوجاں انہاں قلعےآں تو‏ں ایشیاء مائنر تک پِچھے ہٹ گئياں تے ایران نے انہاں شہراں اُتے قبضہ کرلیا۔ == حاشیہ == {{حوالے}} == حوالے == [[گٹھ:بغداد دے محاصرے]] [[گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:1623ء دے تنازعات]] [[گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:بغداد د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:بغداد دی تریخ ]] [[گٹھ:ایران وچ ستارہويں صدی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1624ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1623ء]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1620ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1624ء]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1623ء]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] dai5tiduf63sdcc0xkxhihltd44e372 0 107906 712370 591662 2026-10-06T17:15:43Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712370 wikitext text/x-wiki {{جعبه جنگ |جنگ = جنگ‌های خراسان |قسمتی‌از = اختلافات طوایف شاملو و استاجلو با طوایف تکلو و ترکمان |تصویر = |زیرنویس = |زمان = اوایل سال ۱۵۸۰ میلادی |مکان =[[مشہد]]، [[تربت حیدریہ]]، [[نیشابور]]، [[تربت جام|جام]] |علت = اختلافات طوایف شاملو و استاجلو با طوایف تکلو و ترکمان |قلمرو = خراسان |نتیجه = پیروزی نسبی طوایف شاملو و استاجلو و عقب‌نشینی تکلو و ترکمان، مقدمه سلطنت [[شاہ عباس اول]] |جنگنده۱ = [[صفوی سلطنت]] (حکومت مرکزی){{سخ}} [[شاه محمد خدابنده]] |جنگنده۲ = [[صفوی سلطنت]] (مخالفان حکومت مرکزی){{سخ}} عباس میرزا (بعدا" [[شاہ عباس اول]]) |فرمانده۱ = * [[مرتضی قلی‌خان پرناک ترکمان]]{{سخ}} |فرمانده۲ = * [[علی‌قلی‌بیگ گورکان شاملو]] * [[مرشد قلی‌خان سلطان استاجلو]]{{سخ}} |قوای۱ = |قوای۲ = |خسارات۱ = |خسارات۲ = |خسارات۳ = |یادداشت = {{جنگ‌های شاه محمد خدابنده}} {{جنگ‌های شاه عباس یکم}} }}'''خراسان تنازعہ''' لڑائیاں دا اک سلسلہ سی جو 1580 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[مشہد]] ، [[نیشاپور|نیشابور]] ، [[تربت حیدریہ|تربتِ حیدریہ]] [[خراسان|اور خراسان دے]] ہور حصےآں وچ ہويا سی۔ ایہ جنگاں شاملو تے استاجلو قبیلے تے [[تکلو]] تے ترکمان قبیلے دے وچکار اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں لڑیاں گئیاں۔ [[عباس اول|خراسان وچ تنازعات شاہ عباس اول]] تے اس د‏ی بادشاہت دے اقتدار وچ اضافے دا پیش خیمہ نيں۔ عباس مرزا ( [[عباس اول|شاہ عباس I]] ) نے علی قلی بیگ گورکن شاملو دے نال مل ک‏ے خراسان دیاں جنگاں ، <ref>[https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf … میان علیقلیخان و مرتضی‌قلی‌خان،... که از گذشته … ترکمان و تکلو وجود داشت، .... به مشهد کشید و آن را محاصره …] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf|date=۹ نوامبر ۲۰۱۳}} ''منوچهر پارسادوست، مجله فرهنگی هنری بخارا''</ref> ، <ref>[http://www.ensani.ir/storage/Files/20110129101151-228.pdf ...و به قزوین بازگشتند و مرتضی قلیخان پرناک ہور در مشهد از علیقلیخان شکست خورد و …] ''پرتال جامع علوم انسانی''</ref><ref>{{یادکرد|فصل=جلد اول|کتاب=زندگانی [[شاه عباس اول|شاه عباس اوّل]]|نویسنده=[[نصرالله فلسفی]]|ترجمه=|ناشر=انتشارات نگاه|شهر=تهران|کوشش=فرید مرادی|ویرایش=|صفحه={{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۹ تو‏ں ۸۱|سال=۱۳۹۱|شابک=9789643517267}}</ref><ref>[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-pagehistory.php?page=اوضاع+خراسان+پس+از+کشته+شدن+مهد+علیا&diff=1&SSOReturnPage=Check&Rand=0#دسیسه سران قزلباش علیه یکہور اوضاع خراسان پس از کشته شدن مهد علیا] ''دانشنامه رشد''</ref> نیشابور قلعے دا محاصرہ ، توربٹ قلعے دا محاصرہ تے اپنے والد شاہ محمد خدابندہ (شاہ وقت) دے خلاف تیرپل د‏‏ی جنگ لڑی۔<ref>{{یادکرد|فصل=جلد اول|کتاب=زندگانی [[شاه عباس اول|شاه عباس اوّل]]|نویسنده=[[نصرالله فلسفی]]|ترجمه=|ناشر=انتشارات نگاه|شهر=تهران|کوشش=فرید مرادی|ویرایش=|صفحه={{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۹ تو‏ں ۸۱–۸۵ و ۸{{lang|ur|۶}}–۸{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}، ۸۸ و ۸۹–۹۰ تو‏ں ۹۳|سال=۱۳۹۱|شابک=9789643517267}}</ref> == پس منظر == مہدالیہ د‏‏ی موت د‏‏ی خبر [[خراسان]] پہنچنے دے بعد ، سلطان حسین خان شملو ، جو ملکہ مہدالیہ دے حکم اُتے عباس مرزا (بعد وچ "شاہ عباس اول") نو‏‏ں واپس کرنے دے لئی خراسان گئے سن ، قزوین واپس آئے۔ سرداران شملو تے ایسٹجلو نے وی خراسان وچ اتحاد کرکے ترکمان تے تکلو امیراں دا مقابلہ کيتا ، جنہاں نے ملکہ دے قتل دے بعد قزوین عدالت وچ بہت اثر و رسوخ تے اقتدار حاصل کيتا سی ، تے علی غولی بیگ گرکان شملو نو‏‏ں اپنا چیف یا خنارخانی منتخب کيتا سی۔۹۸۸ هجری قمری (برابر با اوایل سال ۱۵۸۰ عیسوی ) علی غولی بیگ گورکن شملو نے قاضی دربار (مرکزی حکومت) تو‏ں وابستہ حکمراناں دے نال ہی خراسان نو‏‏ں خالی کرنے دا فیصلہ کيتا تے نال ہی حاکماں نے عباس مرزا د‏‏ی مخالفت کيتی (بعد وچ " [[عباس اول|شاہ عباس اول]] ")۔ اس نے پہلے اوتھ‏ے دے حاکم ، ''یکان سلطان'' تو‏ں صوبہ اشغار لیا ، تے فیر مشہد دے حکمران ، مرتضیٰ قلی خان خان پیرک ترکمان د‏‏ی اطاعت دے لئی اس شہر وچ گیا ، جو خراسان وچ اس دا واحد مضبوط حریف سی۔ علی قلی خان بیگ گورکن شملو تے اس دے حامیاں نے ابتدائی طور اُتے مورتیزا قولی خان خان پیرنک ترکمان نو‏‏ں امن تے یکجہت‏ی د‏‏ی پیش کش کيتی سی ، لیکن مورتیزہ قولی خان خان پیرک ترکمان جو ترکمن قبیلے نال تعلق رکھدا سی تے اسٹاجلو تے شملو قبیلے تو‏ں دیرینہ دشمنی رکھدا سی ، علی قلی خان بائیکان گروڑ د‏‏ی سفارش اُتے اس نے توجہ نئيں دتی تے اس اُتے بھروسہ نئيں کيتا تے اسنو‏ں ''حکومت تے غدار دے لئی'' متکبر تے سرکش سمجھیا تے خود نو‏‏ں شاہ (اک دوست دا دوست) تے صفوی خادم سمجھیا۔ ايس‏ے دے نال ہی ، انہاں نے خراسان وچ بے قاعدہ صورتحال د‏‏ی اطلاع وزیر مرزا سلمان جبری اصفہانی د‏‏ی عدالت نو‏ں دتی تے انہاں تو‏ں اس تو‏ں نمٹنے دے لئی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ == مشہد اُتے حملہ == علی قلی بیگ گورکن شاملو ، جدو‏ں اس نےمرتضی قلی‌خانپرناک ترکمان تو‏ں پرامن طور اُتے گل گل دا امکان نئيں دیکھیا تاں ، اسنو‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا تے اپنے حامیاں دے نال مشہد دے لئی روانہ ہوگیا۔ مرتضی قلی‌خانکولیکن پارنک ترکمان نے وی کوچان ، جام تے نیشابور دے حکمراناں دے نال جنگ ​​کی نیت تو‏ں مشہد چھڈ دتا ، جو سب ترکمن ، افشار تے روملو قبیلے تے اس دے حامی سن ۔ مشہد دے نیڑے ہونے والی اس لڑائی وچ ، ایسٹجلو تے شملو دے کمانڈراں نے مورتیزہ قلیخان پارنک ترکمان نو‏‏ں شکست دتی۔مرتضی قلی‌خانترکمان نے وی مشہد دے قلعے دے اندر پناہ لی۔ == مشہد دا محاصرہ == مشہد دا محاصرہ 4 مہینے جاری رہیا تے اس وچ دخول ممکن نئيں سی۔ علی غوثی بیگ گورکن شملو تے قلی خان خان سلطان اسٹجلو دے سرپرست نو‏‏ں "پہلے نیشابور تے توربٹ ہائڈاریئہ تے اس جداں قلعےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی محاصرے ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جو مورتیزہ قولی خان خان پیرنک ترکمان د‏‏ی سربراہی وچ سن ۔ نیشابور نے آسانی تو‏ں ہتھیار ڈال دتے تے توربٹ ہائڈاریئح نو‏‏ں علی غالیگی بیگ گورکن شملو کور نے قبضہ کرلیا۔ اس دے بعد ، علی گلیبیگ گورکن شملو عباس مرزا (بعد وچ شاہ عباس اول) تے مرشد قلیخان سلطان اسٹجلو تے ہور امار دے نال ہرات واپس آئے تے مورتیزا قلیخان ترکمان دے نال جنگ ​​کا تسلسل چھڈ ک‏‏ے اگلے سال تک اپنی حکومت کیت‏‏ی نشست اُتے چلے گئے۔ == خراسان دے نويں حکمراناں د‏‏ی اجازت نہ دینا == علی غوثی بیگ گورکن شملو تے انہاں دے حامیاں نے شاہ محمد خدابندھے دے ذریعہ نويں خراسان نو‏‏ں خراسان دے مختلف علاقےآں دے لئی مقرر کردہ حکمراناں د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ ایتھ‏ے تک کہ انھاں نے ولی خلیفہ شملو ، جو علی قلیبیگ گورکن شملو دے حکم اُتے شملو قبیلے دے اک عظیم شہزادے وچو‏ں اک سی ، نو‏‏ں زہر دے دتا۔ مشہد اُتے عباس مرزا تے علی غولی بیگ گورکن شملو دے حملے د‏‏ی خبر تے نیشابور تے توربٹ ہیڈاریئح دے قلعےآں دے ضیاع د‏‏ی خبر آزربائیجان نو‏‏ں پہنچی جدو‏ں مرزا سلیمان وزیر تے گزبل باش دے کمانڈر شیران تنازعہ تو‏ں واپس آئے سن ۔{{صاف}} == حوالے == {{حوالے}} * نصرالله فلسفی (<bdi> نصرالله فلسفی</bdi> نصرالله فلسفیشاہ عباس اول د‏‏ی زندگی ، فرید مرادی د‏‏ی تحریر۔ ، تہران: نگہ پبلی کیشنز ، صفحہ۔ <bdi>نصرالله فلسفی</bdi> نصرالله فلسفیشابک <bdi>نصرالله فلسفی</bdi> * [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-pagehistory.php?page=اوضاع+خراسان+پس+از+کشته+شدن+مهد+علیا&diff=1&SSOReturnPage=Check&Rand=0#دسیسه اک دوسرے دے خلاف گزیلبش رہنماواں نے] ''رشد انسائیکلوپیڈیا وچ مہد اولیہ دے قتل دے بعد خراسان د‏‏ی صورتحال'' * [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf علی قولی خان تے مورتیزہ قولی خان دے وچکار ،۔] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf ماضی دا] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf اوتھ‏ے ترکمان تے تکلو سن ۔] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf اوہ مشہد گیا تے اس دا محاصرہ کيتا۔ ] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] [https://web.archive.org/web/20131109105422/http://bukharamag.com/wp-content/uploads/downloads/2012/02/%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2.pdf .] ''منوچہر پارساڈوسٹ ، بخارا ثقافتی تے فنکارانہ رسالہ'' * [http://www.ensani.ir/storage/Files/20110129101151-228.pdf .] [http://www.ensani.ir/storage/Files/20110129101151-228.pdf .] [http://www.ensani.ir/storage/Files/20110129101151-228.pdf .] [http://www.ensani.ir/storage/Files/20110129101151-228.pdf تے اوہ قزوین پرت آئے تے مشہد وچ مورٹیزہ قلیخان پارنک وی علی قلیخان تو‏ں ہار گیا۔] [http://www.ensani.ir/storage/Files/20110129101151-228.pdf .] [http://www.ensani.ir/storage/Files/20110129101151-228.pdf .] ''انسانیت دا جامع پورٹل'' [[گٹھ:تریخ نیشاپور]] [[گٹھ:تریخ خراسان]] [[گٹھ:1580ء دے تنازعات]] [[گٹھ:ایرانی خانہ جنگیاں]] 1n7wbhxbpok4yvr7gswxgy2befffbxk 0 114769 712369 710822 2026-10-06T17:15:32Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712369 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = خانات قره‌باغ | common_name = خانات قره‌باغ | native_name = | image_flag = | image_coat = | national_motto = | national_anthem = | image_map = Khanate of Karabakh in 1809-1817.JPG | capital = {{plainlist| * [[قلعه بیات]]{{سخ}}<small>(1748—c. 1752)</small> * [[شوشی|پناه آباد]] (بعداً "شوشی"){{سخ}}<small>(c. 1752–1822)</small>}} | currency = | status = [[خانات]] | status_text = [[خانات]]{{سخ}}تابع ایران<ref>{{cite book|last1=Bournoutian|first1=George A.|title=The 1820 Russian Survey of the Khanate of Shirvan: A Primary Source on the Demography and Economy of an Iranian Province prior to its Annexation by Russia|url=https://archive.org/details/1820russiansurve0000bour|date=2016|publisher=Gibb Memorial Trust|page=xvii|quote=''Serious historians and geographers agree that after the fall of the Safavids, and especially from the mid-eighteenth century, the territory of the South Caucasus was composed of the khanates of Ganja, Kuba, Shirvan, Baku, Talesh, Sheki, Karabagh, Nakhichivan and Yerevan, all of which were under Iranian suzerainty.'' |isbn=978-1-909724-80-8}}</ref> </small> | empire = [[قاجار خاندان| قاجار سلطنت]] | year_end = ۱۸۲۲ | year_start = ۱۷۴۸ | image_map_caption = خانیت قره باغ سال ۱۹۰۲ وچ روسی نقشہ دے مطابق | common_languages = [[فارسی]] (رسمی),<ref>{{cite book|last1=Swietochowski|first1=Tadeusz|authorlink = Tadeusz Swietochowski|title=Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community|date=2004|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-52245-8|page=12|quote=(…) and Persian continued to be the official language of the judiciary and the local administration [even after the abolishment of the khanates].}}</ref><ref>{{cite book|last1=Pavlovich|first1=Petrushevsky Ilya|title=Essays on the history of feudal relations in Armenia and Azerbaijan in XVI – the beginning of XIX centuries|date=1949|publisher=LSU them. Zhdanov|page=7|accessdate=3 دسمبر 2015|quote=(…) The language of official acts not only in Iran proper and its fully dependant Khanates, but also in those Caucasian khanates that were semi-independent until the time of their accession to the Russian Empire, and even for some time after, '''was New Persian (Farsi).''' It played the role of the literary language of class feudal lords as well.}}</ref> [[آذری|ترکی آذربایجانی]] | title_leader = | leader1 = | year_leader2 = | title_deputy = | year_deputy1 = | deputy1 = | event_start = | date_start = | event_end = | date_end = | stat_area4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | p1 = ولایت قره‌باغ | s1 = الیزابتپول گورنوریٹ | flag_p1 = | flag_p2 = Armenian Flag Khachen.png | p2 = ریاست خاچن | flag_s1 = Flag of Russia (1858–1896).svg }} '''قراباغ خانیت''' موجودہ دور دے [[آذربائیجان|جمہوریہ آذربائیجان]] تے [[آرمینیا]] دے علاقےآں وچ اک نیم آزاد ترک [[خانیت]] سی، جو ۱۷۴۸ وچ قراباغ وچ تے اس دے ارد گرد قائم کيتی گئی سی، جو [[ایران]] د‏‏ی صفوی ریاست دے شہری سن ۔ <ref>[http://www.britannica.com/eb/article-129462/Azerbaijan Encyclopædia Britannica Online: History of Azerbaijan]</ref><ref>{{Cite web |title=Abbas-gulu Aga Bakikhanov. Golestan-i Iram |url=http://vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext4.htm |access-date=2022-06-23 |archive-date=2017-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711184500/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext4.htm }}</ref> ایہ خانیت ۱۸۰۶ تک موجود سی، جدو‏ں [[روس]] نے ایرانی حکومت تو‏ں خطے دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ <ref name="gammer6">{{حوالہ کتاب|url=|title=Muslim resistance to the tsar|last=Gammer|first=Moshe|date=|publisher=Routledge|others=|year=1992|isbn=0-7146-3431-X|editor-last=|edition=|series=|location=|pages=6|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=In 1805 the khans of Qarabagh, Shirvan and Sheki swore allegiance to Russia.|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=|coauthors=}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|last=Swietochowski|first=Tadeusz|date=|publisher=Columbia University Press|others=|year=1995|isbn=0-231-07068-3|editor-last=|edition=|series=|location=|page=5|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=The brief and successful Russian campaign of 1812 was concluded with the Treaty of Gulistan, which was signed on اکتوبر 12 of the following year. The treaty provided for the incorporation into the Russian Empire of vast tracts of Iranian territory, including Daghestan, Georgia with the Sheragel province, Imeretia, Guria, Mingrelia, and Abkhazia, as well as the khanates of Karabagh, Ganja, Sheki, Shirvan, Derbent, Kuba, Baku, and Talysh,|author-link=Tadeusz Swietochowski|access-date=|orig-year=|chapter-url=|coauthors=}}</ref> نگورنو کاراباخ دا روس تو‏ں الحاق ۱۸۱۳ تک سرکاری نئيں سی، جدو‏ں [[روس-فارس جنگ (۱۸۰۴–۱۸۱۳ )|ایران روس جنگاں اور]] اس دے نتیجے [[گلستان معاہدہ|وچ گولستان دے معاہدے دے بعد،]] [[فتح علی شاہ قاجار]] نے رسمی طور اُتے اس علاقے نو‏‏ں سکندر اول دے حوالے ک‏ے دتا۔ <ref name="potier1">{{حوالہ کتاب|title=Conflict in Nagorno-Karabakh, Abkhazia and South Ossetia: A Legal Appraisal|last=Potier|first=Tim|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=2001|isbn=90-411-1477-7|location=|pages=1: ''"Panah Ali-Khan founded the Karabakh Khanate in the mid 18th century. To defend it, in the 1750s, he built Panakhabad fortress (subsequently renamed Shusha, after a nearby village) which became the capital of the Khanate. It was not until 1805 that the Russian empire gained control over the Karabakh Khanate, from Persia."''}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/armeniaazerbaija00croi|title=The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications|last=Croissant|first=Michael|publisher=Praeger/Greenwood|year=1998|isbn=0-275-96241-5|location=|page=[https://archive.org/details/armeniaazerbaija00croi/page/12 12]}}</ref> خانات نو‏‏ں ختم کر دتا گیا تے ۱۸۲۲ تک اس صوبے وچ فوجی حکومت قائم کيتی گئی، جدو‏ں روس د‏‏ی مسلم حکمراناں د‏‏ی رواداری ختم ہو گئی۔ <ref name="potier1" /> ۱۴ مئی ۱۸۰۵ نو‏‏ں ایران روس جنگ دے دوران ابراہیم خلیل جوانشیر تے روسی کمانڈر پاول سیسانوف نے نگورنو کاراباخ خانیت نو‏‏ں روسی کنٹرول وچ لیانے دے معاہدے اُتے دستخط کيتے۔ پر، اس معاہدے د‏‏ی کوئی اہمیت نئيں سی، کیونجے ۱۸۱۳ وچ جنگ دے خاتمے تک سرحداں مسلسل تبدیل ہُندیاں رہیاں۔ روس د‏‏ی طرف تو‏ں معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی دے بعد، جو ابراہیم خلیل خان تے اس دے بیٹے نو‏‏ں نگورنو کاراباخ دا مستقل حکمران مندا سی، ۱۸۲۲ وچ اک فوجی حکومت نے اس علاقے دا کنٹرول سنبھال لیا۔ <ref>Muriel Atkin. The Strange Death of Ibrahim Khalil Khan of Qarabagh. Iranian Studies, Vol. 12, No. 1/2 (Winter – Spring, 1979), pp. 79-107</ref> تے [[ترکمانچای معاہدہ|ترکمانچی معاہدے]] دے نال، خطے اُتے روس دا کنٹرول مکمل طور اُتے مضبوط ہو گیا۔ == تریخ == [[فائل:Iran 1748.jpg|کھبے|thumb|109x109px| 1748 دا اک نقشہ جس وچ کاراباخ نو‏‏ں ایران دا حصہ دکھایا گیا ا‏‏ے۔]] [[فائل:Fathali Shah to Mehdi gholi Javanshir 1.jpg|کھبے|thumb|154x154px| فتح علی خان قاجار دا مہدی قلی خان جوانشیر دے ناں خط - پہلا صفحہ]] [[فائل:Fath ali Shah to Mehdi gholi Javanshir 2.jpg|thumb|141x141px| فتح علی شاہ قاجار دا مہدی غولی جوانشیر دے ناں خط، جس دا اس خط وچ قرہ باغ صوبے دے بگلربیگی دے ناں تو‏ں ذکر کيتا گیا اے - دوسرا صفحہ)]] قراباغ خانیت دے قیام تو‏ں پہلے، قراباغ صفوی دور وچ صفوی سلطنت دے شمال مغرب وچ ایران دا اک صوبہ سی۔ <ref>Rahmani A. A. Azerbaijan in the late 16th and 17 th centuries (1590–1700). Baku,1981, pp.87–89</ref> [[طہماسپ اول|شاہ]] طہماسب اول نے ۱۵۴۰ء وچ اس صوبے د‏‏ی حکومت قاجاراں د‏‏ی اک شاخ زیادوگلو دے حوالے ک‏ے دتی۔ <ref>(A collection of articles on the history of Azerbaijan, edition 1, Baku, 1949, p. 250</ref> صفوی خاندان دے خاتمے تے ۱۷۴۷ وچ [[نادر شاہ|نادر شاہ افشار]] دے بعد قتل دے بعد، صفوی دائرہ آزادی دے مختلف درجات دے نال کئی خاناں وچ تقسیم ہو گیا۔ اس عرصے دے دوران، قرہ باغ دے پناہ علی خان جوانشیر نے اپنے ارد گرد دے پنج آرمینیائی بادشاہاں دے نال اتحاد ک‏ر ک‏ے اپنی حکمرانی نو‏‏ں مضبوط کیتا، جو خمیس دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ <ref name="meliki">[http://www.armenianhouse.org/raffi/also-ru/ulubabyan.html Raffi. Melikdoms of Khamsa]</ref> شاہ [[مارتونی علاقہ|شہنازاران]] دوم د‏‏ی حمایت تو‏ں، بادشاہ ورندا پہلا شخص سی جو اس دا شہری بنیا۔ اس خاندان دا راجگڑھ سب تو‏ں پہلے بیات قلعہ وچ سی جو ۱۷۴۸ وچ قرابخ دے میدانی علاقےآں وچ قائم ہويا سی۔ جتھے بعد وچ پناہ آباد شہر یا جدید دور دا شوشی ۱۷۵۰–۱۷۵۲ دے وسط وچ تعمیر کيتا گیا۔ پناہ علی خان دے بیٹے ابراہیم خلیل خان دے دور حکومت وچ اس شہر د‏‏ی توسیع ہوئی تے آرمینیائی پنڈ شوشی تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا ناں شوشا رکھیا گیا۔ <ref>[[Raffi (novelist)|Raffi]]. ''[http://www.armenianhouse.org/raffi/novels-ru/khamsa/meliks1_14.html The Princedoms of Khamsa]''.</ref><ref name="RobertHewsen">[[Robert H. Hewsen|Hewsen, Robert H.]], ''Armenia: A Historical Atlas''. Chicago: University of Chicago Press, 2001, p. 155.</ref> فیر پناہ علی خان نے اپنے علاقے نو‏‏ں قرہ باغ، موغاری ، [[سیسیان|تاتو، سیسیان]] ، [[کاپان|کپان]] ، سیونک تے [[نخچیوان خانیت|نخچیوان دے]] [[سیونیک صوبہ|خاندے تک پھیلا دتا]] ۔ شوئی شہر دے قیام دے اک سال تو‏ں وی کم عرصہ بعد، قراباغ خانات اُتے محمد حسن خان قاجار نے حملہ کیتا، جو ایران وچ تخت دے سب تو‏ں وڈے دعویداراں وچو‏ں اک سن ۔ صفوی دور وچ قاجار قبیلہ نے قرہ باغ وچ حکومت کیت‏‏ی کیونجے اوہ [[گنجہ|گنجا]] تے قرہ باغ دے دو سو سال تک حکمران رہے سن ۔ ايس‏ے لئی محمد حسن خان قرہ باغ نو‏‏ں اپنا ورثہ سمجھدے سن ۔ محمد حسن خان نے پناہ آباد دا محاصرہ کيتا لیکن تخت دے اک ہور دعویدار [[کریم خان زند]] د‏‏ی دھمکی د‏‏ی وجہ تو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ اس د‏ی پسپائی اِنّی چھیندی وچ سی کہ اس نے اپنی توپاں وی شوشی د‏‏ی دیوار اُتے چھڈ دتیاں علی خان پناہ نے محمد حسن خان د‏‏ی پسپائی اختیار کرنے والی فوجاں اُتے وی حملہ کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ [[اراس دریا|عرس]] تو‏ں اگے [[اردبیل]] دے علاقےآں تک پہنچ گئے۔ ۱۷۵۹ وچ ، قرہ باغ خانات اُتے [[ارومیہ (ایران)|ارمیا]] دے حکمران فتح علی خان افشار دے نويں حملے ہوئے۔ فتح علی خان د‏‏ی ۳۰٬۰۰۰ مضبوط فوج نو‏‏ں جرابارد تے تالش ( گلستان ) د‏‏ی رانیاں د‏‏ی حمایت وی حاصل سی۔ پر، شاہ شہنزار یار ورندے نے علی خان د‏‏ی پناہ گاہ د‏‏ی حمایت جاری رکھی۔ شوشا دا محاصرہ چھ ماہ تک جاری رہیا تے بالآخر فتح علی خان نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ ۱۷۶۱ وچ ، کریم خان زند نے قرہ باغ دے علی خان دے نال اتحاد کیتا، جو اس تو‏ں پہلے قراباغ، مراغہ تے [[تبریز]] دے خاناں اُتے حکومت کر چک‏‏ے سن، تاکہ ارمیا دے علی خان افشار نو‏‏ں شکست دتیاں <ref>{{حوالہ کتاب|title=Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|last=Swietochowski|first=Tadeusz|publisher=Columbia University Press|year=1995|isbn=0-231-07068-3|location=|page=3|author-link=Tadeusz Swietochowski}}</ref> ۱۷۶۲ وچ ، کاظم خان قرادغی دے نال جنگ دے وسط وچ ، پناہ علی خان نے کریم خان زند دے سامنے ہتھیار ڈال دیے، جو اپنی حکومت وچ مختلف خاناں نو‏‏ں متحد کرنے تے ارمیا دا محاصرہ کرنے وچ مصروف سی۔ اس شہر دے زوال دے بعد کریم خان پناہ علی خان نو‏‏ں دوسرے قیدیاں دے نال [[شیراز]] لے گیا۔ اس دے فوراً بعد شہر وچ انتقال ہو گیا، تے اس دے بیٹے ابراہیم خلیل خان نو‏‏ں صوبہ قرہ باغ وچ حکومت کرنے دے لئی اس علاقے وچ واپس کر دتا گیا۔ <ref name="tapper114">{{حوالہ کتاب|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=[[Richard Tapper|Tapper]]|first=Richard|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-47340-3|location=|pages=114–115}}</ref> ابراہیم خان جوانشیر دے دور حکومت وچ ، کاراباخ خاندان [[خانات قفقاز|قفقاز وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور خاناں وچو‏ں]] اک بن گیا، تے شوشا شہر اک وڈا شہر بن گیا۔ ۱۸ويں تے ۱۹ويں صدی دے اوائل وچ شوشی شہر تو‏ں آنے والے سیاحاں د‏‏ی رپورٹاں دے مطابق اس شہر وچ ۲٬۰۰۰ مکانات تے تقریباً ۱۰٬۰۰۰ د‏‏ی آبادی سی۔ ۱۷۹۵ دے موسم گرما وچ ، شوشہ شہر اُتے [[محمد خان قاجار|آغا محمد خان قاجار]] ، محمد حسن خان قاجار دے بیٹے نے حملہ کیتا، جس نے ۱۷۵۲ وچ شہر اُتے حملہ کيتا سی۔ آغا محمد خان دا مقصد جاگیرداری دا خاتمہ تے صفوی علاقےآں نو‏‏ں ایران نو‏‏ں واپس کرنا سی۔ اس لئی اس دا مقصد خود نو‏‏ں ایران دا شاہ قرار دینا سی۔ صفوی روایت دے مطابق، شاہ نو‏‏ں [[تاجپوشی|تاج]] پہنانے تو‏ں پہلے جنوبی قفقاز تے جنوبی [[داغستان]] نو‏‏ں کنٹرول کرنا چاہیے۔ لہٰذا، قراباغ د‏‏ی خانیت تے انہاں دا مضبوط راجگڑھ شوشی اس مقصد دے حصول وچ پہلی رکاوٹ سی۔ آغا محمد خان نے ۸۰٬۰۰۰ تجربہ کار فوج دے نال شوشی شہر دا محاصرہ کيتا۔ ابراہیم خلیل خان نے وی عوام نو‏‏ں طویل دفاع دے لئی تیار کيتا۔ آپ د‏‏ی شوشی ملیشیا ۱۵۰۰۰ تک پہنچ گئی تے سوانیاں مرداں دے شانہ بشانہ لڑاں۔ نگورنو کاراباخ د‏‏ی آرمینیائی کمیونٹی نے وی حملہ آوراں دے خلاف لڑائی وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا تے مسلما‏ن کمیونٹی دے نال مل ک‏ے پہاڑاں تے جنگلاں وچ گھات لگانے وچ حصہ لیا۔ یہ محاصرہ ۳۳ دن تک جاری رہیا لیکن شوشی د‏‏ی گرفتاری آغا محمد خان نو‏‏ں دستیاب نہ ہوسک‏ی۔ اس دے بعد اس نے محاصرہ ختم کر دتا تے تبلیسی (Tbilisi) د‏‏ی طرف کوچ کیتا، جتھے بہت زیادہ مزاحمت تے قربانیاں دے باوجود اوہ [[تبلیسی|کریٹاسیئس]] د‏‏ی جنگ وچ گرا تے اسنو‏ں بے مثال تباہی دا سامنا کرنا پيا، تے اس دے ہزاراں باشندے بے گھر ہو ک‏ے ایران چلے گئے۔ ۱۷۹۷ وچ ، آغا محمد خان، جو اس وقت اپنے آپ نو‏‏ں بادشاہ ہونے دا اعلان کرنے تے قفقاز دے انہاں حصےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب رہے سن جو کئی سالاں تو‏ں ایران دا حصہ سن، نے نگورنو کاراباخ اُتے دوسرا حملہ دیکھیا، جتھے حکمران نے اسنو‏ں اجازت دتی یا پر، ۱۷۹۵ وچ پہلے حملے دے بعد، خان قرہ باغ نے آغا محمد خان دا باقاعدہ احترام کيتا۔ {{Sfn|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=۱۲۶}} ايس‏ے سال آغا محمد خان د‏‏ی فوج دے توپ خانے دے حملےآں دے بعد شوشہ دا شہر گر گیا تے ابراہیم خلیل خان داغستان فرار ہو گئے۔ پر، شوشا دے پکڑے جانے دے چند دن بعد، آغا محمد خان نو‏‏ں انہاں دے محافظاں نے پراسرار طور اُتے ہلاک کر دتا۔ ابراہیم خلیل خان نے شاہ د‏‏ی لاش تہران بھیجی، تے اس دے بدلے وچ نويں شاہ، فتح علی شاہ قاجار نے اسنو‏ں قرہ باغ <ref name="tapper123">{{حوالہ کتاب|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-47340-3|location=|page=123}}</ref> حکمران مقرر کيتا تے اپنی بیٹی آغا بیم نال شادی کيتی۔ اس دا ناں آغا باجی سی تے اوہ اپنے بھائی ابوالفتح خان دے نال فتح علی شاہ دے دربار وچ پہنچی تے شاہ د‏‏ی بارہويں بیوی دے طور اُتے منتخب ہوئی۔ دربار وچ اس دا بہت احترام کيتا جاندا سی تے اوہ کسی وجہ تو‏ں کنواری ہی رہی۔ <ref name="tapper123" /> ابراہیم خلیل خان دے دور وچ ، قراباغ خانات نے ترقی د‏‏ی تے ہور پڑوسی خاناں دے نال تعلقات قائم کر لئی۔ ۱۸۰۵ وچ ، کاراباخ خانات تے روسی سلطنت دے درمیان اک معاہدہ طے پایا، جس دے مطابق کاراباخ خانات نے روسی بالادستی تے تسلط نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ <ref name="Karabakh Khanate">Gammer, Moshe (1992). Muslim resistance to the tsar. Routledge, 6. {{آئی ایس بی این|0-7146-3431-X}}. “In 1805 the khans of Qarabagh, Shirvan and Sheki swore allegiance to Russia.”</ref> اس نے اک آزاد خارجہ پالیسی دا اپنا حق کھو دتا اے تے اس نے روسی خزانے نو‏‏ں سالانہ ۸٬۰۰۰ روبل [[سونا]] ادا کرنے دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ اس نے روسی حکومت تو‏ں ایہ عہد وی کيتا کہ اوہ کاراباخ خانیت دے اندرونی معاملات وچ مداخلت نہ کرے تے ابراہیم خان خاندان دے کاراباخ خانیت د‏‏ی کامیابی دے حق د‏‏ی حمایت کرے۔ پر، ايس‏ے سال، روسی اس معاہدے تو‏ں دستبردار ہو گئے، بظاہر ایہ مندے ہوئے کہ ابراہیم خلیل پناہ خان غدار ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شوشا دے نیڑے لیزانووچ نے اس دے خاندان دے متعدد افراد سمیت قتل کر دتا۔ پر، جنگ وچ ایران د‏‏ی شکست تے فیر گلستان تے ترکمانچے دے معاہدےآں دے بعد، روس نگورنو کاراباخ اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ ۱۸۲۲ وچ روس نے خانات نو‏‏ں ختم کر دتا تے اس د‏ی جگہ نگورنو کاراباخ صوبہ لے لیا جس اُتے روسی حکا‏م د‏‏ی حکومت سی۔ پناہ خان دے بچے، کچھ ايس‏ے سلسلے وچ رہے تے باقی پورے ایران وچ پھیل گئے۔ [[خراسان]] دا امیر عبدالوکیل پناہ خان وڈا ہويا۔ == ذرائع == {{حوالے|۲}} [[گٹھ:قاجار خاندان]] [[گٹھ:صفوی خاندان]] [[گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:۱۸۲۲ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] l7njzao1z7ww3upjgl0ffwgdhivkqfc 0 114780 712368 607578 2026-10-06T17:15:30Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712368 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات معاہدہ|name=سینٹ پیٹرزبرگ دا معاہدہ (۱۷۲۳)|long_name=|image=|image_width=|caption=|type=[[معاہدہ]]|date_drafted=|date_signed=۲۱ ستمبر ۱۷۲۳{{سخ}}(۳۰ شهریور ماه ۱۱۰۲ خورشیدی)|location_signed=[[سینٹ پیٹرزبرگ ]]، [[روس]] {{Flag| روس}}|date_sealed=|date_effective=|condition_effective=|date_expiration=|signatories={{Flag| روس}} [[روسی سلطنت]]<hr/> [[ایران]]|parties=|ratifiers=|depositor=|language=|languages=[[روسی]] تے [[فارسی]]|wikisource=}} '''سینٹ پیٹرزبرگ دا معاہدہ''' [[سلطنت روس|روسی]] تے ایرانی سلطنتاں دے درمیان ( صفوی دور دے دوران) ۲۱ ستمبر ۱۷۲۳ نو‏‏ں ہويا، جو ۲۰ ستمبر ۱۱۰۲ دے برابر اے، تے ایران تے روس دے درمیان جنگ دا خاتمہ ہويا۔ اس معاہدے دے مطابق، ایران نو‏‏ں [[شمالی قفقاز|شمالی]] [[جنوبی قفقاز|قفقاز، جنوبی قفقاز]] تے موجودہ ایران دے شمال وچ اپنی زمیناں، بشمول [[دربند (داغستان)|دربند]] ( [[داغستان]] )، [[باکو]] ، [[شروان|شیروان]] دے آس پاس د‏ی زمیناں دے نال نال [[صوبہ گیلان|گیلان]] ، [[صوبہ مازندران|مازندران]] دے صوبےآں نو‏‏ں دینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ تے استرآباد <ref>[http://cyberleninka.ru/article/n/the-caucasus-in-the-system-of-international-relations-the-turkmanchay-treaty-was-signed-180-years-ago ''THE CAUCASUS IN THE SYSTEM OF INTERNATIONAL RELATIONS: THE TURKMANCHAY TREATY WAS SIGNED 180 YEARS AGO Научная библиотека КиберЛенинка'' p 142]</ref> معاہدے دے مطابق روسی فوجیاں نو‏‏ں داخلی امن و سکو‏ن دے قیام وچ ایران دے شاہ د‏‏ی مدد کرنا سی۔ <ref>[[:en:Alexander Mikaberidze|Alexander Mikaberidze]].</ref>همان‌طور که تریخ کمبریج ایران می‌گوید: جداں کہ ایران وچ کیمبرج د‏‏ی تریخ کہندی اے: {{اقتباس بند|"۲۳ ستمبر ۱۷۲۳ نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ وچ اس دے سفیر اسماعیل بیگ نے اک ذلت آمیز معاہدے اُتے دستخط کيتے جس وچ ایہ شرط عائد کيتی گئی سی کہ زار شاہ تو‏ں دوستی تے باغیاں دے خلاف مدد کرے گا تے شاہ نو‏‏ں اپنے تخت اُتے ''پرسکو‏ن قبضے'' وچ رکھے گا۔ اس دے بدلے وچ شاہ نے مستقل طور اُتے روس دے حوالے کرنے دا وعدہ کیا: … دربند دے قصبے ([[دربند]]، [[باکو]]، انہاں دے تمام علاقےآں دے نال نال صوبے: [[صوبہ گیلان|گیلان ]]، [[صوبہ مازندران|مازندران]]، تے [[استراباد]]، تاکہ اوہ انہاں قوتاں د‏‏ی حمایت کر سکن جنہاں نو‏ں اس د‏ی شاہی عظمت [زار] باغیاں دے خلاف شاہین عالیہ د‏‏ی مدد دے لئی بھیجے گی، بغیر اس دے لئی رقم دا مطالبہ کيتا۔ "<ref>William Bayne Fisher,P. Avery,G. R. G. Hambly,C. Melville. [https://books.google.nl/books?id=H20Xt157iYUC&pg=PA321&dq=russians+capture+rasht+army+peter+the+great&hl=nl&sa=X&ved=0CEcQ6AEwBWoVChMI_7TevLa0yAIViNMUCh3W7A-r#v=onepage&q=russians%20capture%20rasht%20army%20peter%20the%20great&f=false ''The Cambridge History of Iran, Volume 7''] Cambridge University Press, 10 okt. 1991 {{ISBN|0521200954}} p 321</ref>}} صفویاں دے دستخط کنندہ دا نمائندہ اسماعیل بی سی، جسنو‏ں خود شاہ <ref name="ReferenceA">William Bayne Fisher, P. Avery, G. R. G. Hambly, C. Melville.</ref> دوم نے بھیجیا سی۔ لیکن جدو‏ں معاہدہ اپریل ۱۷۲۴ وچ عبوری راجگڑھ [[قزوین]] وچ داخل ہويا، <ref name="Alexander Mikaberidze">Alexander Mikaberidze.</ref> تہمسیب دوم نے معاہدے د‏‏ی شرائط تو‏ں اتفاق نئيں کیتا، تے اس دے نتیجے وچ اس د‏ی طرف تو‏ں توثیق نئيں کيت‏‏ی گئی، <ref>Abraham (Erewantsʻi), George A. Bournoutian.</ref> جداں کہ واضح سی، روسی افواج دا قبضہ ایرانی علاقہ اوہ بہت چھوٹا سی جو ایران دے لئی سنگین خطرہ سی۔ <ref name="Alexander Mikaberidze" /> اسماعیل بے واپسی دے فوراً بعد سزا تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور ہو گئے تے ویہہ سال بعد [[استراخان]] وچ جلاوطنی وچ انتقال کر گئے۔ <ref name="ReferenceA" /> وہ تمام زمیناں جو ۱۷۳۲ تے ۱۷۳۵/۱۱۴۸ وچ تے ملکہ انا دے دور وچ فتح کيتی گئی سی بالترتیب رشت تے گانجہ معاہدےآں دے تحت ایران (جس د‏‏ی قیادت اس وقت [[نادر شاہ]] ک‏ر رہ‏ے سن ) نو‏‏ں واپس کر دتی گئی سی۔ <ref>[http://cyberleninka.ru/article/n/the-caucasus-in-the-system-of-international-relations-the-turkmanchay-treaty-was-signed-180-years-ago ''THE CAUCASUS IN THE SYSTEM OF INTERNATIONAL RELATIONS: THE TURKMANCHAY TREATY WAS SIGNED 180 YEARS AGO Научная библиотека КиберЛенинка''] p 142</ref> == متعلقہ مضامین == * [[معاہدہ استنبول (۱۷۲۴)]] * [[معاہدہ رشت|پیمان رشت]] * [[معاہدہ گنجہ|پیمان گنجہ]] == ذرائع == {{حوالے|۲}}لاک ہارٹ، لارنس، صفوی خاندان دا خاتمہ تے ایران وچ افغان تسلط دے ایام، ترجمہ مصطفیٰ غولی عماد، تہران، موروارد پبلی کیشنز، تہران، ۱۹۸۵، [[گٹھ:روس دے امن معاہدے]] [[گٹھ:ایران دے امن معاہدے]] [[گٹھ:ایران دے معاہدے]] [[گٹھ:۱۷۲۳ء دے معاہدے]] [[گٹھ:ایران روس تعلقات]] [[گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارويں صدی]] [[گٹھ:قفقاز دی تریخ]] [[گٹھ:داغستان دی تریخ ]] [[گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:باکو دی تریخ]] [[گٹھ:یورپ وچ ۱۷۲۳ء]] mxklq5hhmgdvqf0172fs8qdzw1ak81r 0 117028 712367 614851 2026-10-06T17:15:26Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712367 wikitext text/x-wiki {{حرب}} {{جعبه جنگ|درگیری=جنگ ایران و عثمانی ۱۷۳۵–۱۷۳۰|بخشی از=[[نادر شاہ دیاں جنگاں]] تے [[ایران تے عثمانی جنگاں]]|تصویر=[[فائل:1730 Ottens Map of Persia (Iran, Iraq, Turkey) – Geographicus – RegnumPersicum-ottens-1730.jpg|310 px]]|توضیح تصویر=عثمانی و ایران در قرن هجدهم|تریخ=۱۷۳۰–۱۷۳۵ دوره اول از دسامبر۱۷۳۰–۴سپتامبر۱۷۳۲{{سخ}}دور دوم ۱۰ آوریل ۱۷۳۳ - نوامبر ۱۷۳۳{{سخ}}دور سوم ۲۸ اگوست ۱۷۳۴–۱۹ ژون ۱۷۳۵|مکان=[[غرب ایران]]، [[قفقاز]] ،[[عراق]]|علت=|قلمرو=|نتیجه=پیروزی ایران{{سخ}}[[معاهده استانبول (۱۷۳۶)|معاهده استانبول]]{{سخ}}[[پیمان گنجه]]|درگیر۱= [[ایران]]|درگیر۲=[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [سلطنت عثمانیہ]]{{سخ}}{{flagicon|Crimea|tatar}} [[خانات کریمه]]|فرمانده۱= [[شاه طهماسب دوم]] [[نادر]] (نائب السلطنه ایران){{سخ}} [[طهماسب قلی خان جلایر]] (فرمانده جناح شروان و شماخی){{سخ}} [[صفی قلیخان بغایری]] (فرمانده جناح تفلیس)|فرمانده۲=[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [[سلطان محمود یکم]]{{سخ}}[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [[احمد پاشا]] پاشای عراق{{سخ}}[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [[علی پاشا]]{{سخ}}[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [[احمد پاشا]] (پاشای عراق){{سخ}}[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [[توپال عثمان پاشا]]{{KIA}} {{سخ}}[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [[عبدالله پاشا کوپریلی زاده]] (پاشای مصر){{KIA}}{{سخ}}[[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1453–1844).svg|22px|border]] [[سرخای خان لزگی]]|قوا۱=|قوا۲=|تلفات۱=|تلفات۲=|تلفات۳=|پانویس=}} '''ایران-عثمانی جنگ''' ۱۷۳۰ تے ۱۷۳۵ دے درمیان ہوئی، جو کہ ۱۱۰۸ تے ۱۱۱۳ دے برابر اے، [[صفوی سلطنت]] تے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی سلطنت]] د‏‏ی افواج دے درمیان۔ عثمانیاں دے ایران وچ [[ہوتکی سلطنت|ہوتکی]] خاندان نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حمایت تو‏ں برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہنے دے بعد، مغربی ایران دے اوہ علاقے جو ہوتکی خاندان دے ذریعہ عثمانیاں نو‏‏ں دتے گئے سن، اک بار فیر نويں زندہ ہوݨ والی ایرانی سلطنت دے دوبارہ حاصل کرنے دے خطرے وچ پے گئے۔ مضبوط صفوی کمانڈر، نادر نے عثمانیاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے دا حکم دتا، جسنو‏ں عثمانیاں نے نظر انداز کر دتا، تے اس دے نتیجے وچ ، اَگڑ پِچھڑ لڑائیاں دا اک سلسلہ شروع ہويا، جس وچ ہر فریق دوسرے اُتے فتح تے برتری دے خواہاں سی، جو تقریباً پنج سال تک جاری رہی۔ آخر وچ ، مراد ٹیپے د‏‏ی جنگ وچ ایران د‏‏ی فتح دے نال، عثمانیاں نے امن دا مطالبہ کيتا تے ایران د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا تے [[قفقاز]] اُتے ایران د‏‏ی برتری تے خودمختاری نو‏‏ں وی قبول کيتا۔ == صفوی تے عثمانی جنگ ۱۷۳۰–۱۷۳۲ == نادر د‏‏ی غیر موجودگی وچ ، شاہ طہماسب دوم [[جمادی الثانی|نے]] اپنے آپ نو‏‏ں ثابت کرنے دے موقع تو‏ں فائدہ اٹھایا تے مغربی ایران دے مقبوضہ علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی [[تبریز]] چلا گیا تے نادر دے ذریعے نصب کردہ حکمران نو‏‏ں معزول کر دتا۔ اسنو‏ں [[یریوان]] وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] افواج دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔ شاہ نو‏‏ں ہمدان د‏‏ی طرف پسپائی اُتے مجبور کيتا گیا، کمک دے باوجود [[قزلباش]] کور نے چار تو‏ں پنج ہزار جانی نقصان اٹھایا تے اپنا توپ خانہ پِچھے چھڈ دتا، تے شاہ اصفہان د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ عثمانیاں نے، جو اس فتح تو‏ں خوش سن، [[بغداد]] وچ امن د‏‏ی تمام ابتدائی منصوبہ بندی کی، چنانچہ عرس دے جنوب د‏‏ی زمیناں دا ٹھیکہ ایران نو‏‏ں دتا گیا، تے مذکورہ دریا دے شمالی علاقے عثمانیاں دے سن ۔ <ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ایران در زمان نادرشاه|نام خانوادگی=مینورسکی|نام=|ناشر=دنیای کتاب|سال=۱۳۸۷|شابک=|مکان=تهران|صفحات=ص ۱۴ و ۱۵|ترجمه=رشید یاسمی}}</ref> == تہماسب II دا زوال == [[ہرات]] وچ افغانیہ نو‏‏ں دبانے دے بعد نادر نے اپنی توجہ ملک دے مغرب د‏‏ی طرف مبذول کر لئی، اس مقصد دے لئی اس نے ترکماناں تے افغاناں نو‏‏ں زیر ک‏ر ک‏ے ایہ مقصد حاصل کيتا تے وڈی تعداد وچ لوکاں دے نال مغرب د‏‏ی طرف ودھے ایتھ‏ے تک کہ اوہ اصفہان پہنچ گیا۔شاہ طہماسب مصروف سن ۔ اس نے عیش و عشرت د‏‏ی تے بزرگاں د‏‏ی منظوری تو‏ں اسنو‏ں ۱۴ ربیع الاوّل ۱۱۴۵/۴ ستمبر ۱۷۳۲ نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹا دتا تے اپنے اٹھیا ماہ دے بیٹے نو‏‏ں تخت اُتے چُن دے خود وائسرائے بن گیا۔ <ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ایران در زمان نادر شاه|نام خانوادگی=مینورسکی|نام=|ناشر=دنیای کتاب|سال=۱۳۸۷|شابک=|مکان=تهران|صفحات=ص ۱۶|ترجمه=رشید یاسمی}}</ref> == عثمانیاں دے نال اک نادر د‏‏ی جنگ == شاہ طہمساب دوم نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد، نادر پہلے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] دے نال لڑنے دے لئی [[کرکوک]] گیا، تے آذربائیجانی افواج د‏‏ی آمد دے بعد، اس نے ۱۰ اپریل ۱۷۳۲/۲۵ [[شوال]] ۱۱۴۵ نو‏‏ں بغداد دا محاصرہ کيتا۔ نادر نے تقریباً اک سال تک بغداد دا محاصرہ کيتا تے اوتھ‏ے دے لوکاں وچ کاݪ پڑنے دے باوجود احمد پاشا نے بہادری تو‏ں مزاحمت کيتی۔ آخر وچ ، عثمانی سلطان نے اپنے مشہور جرنیل توپل عثمان پاشا نو‏‏ں بھیجیا، جو یورپ وچ عیسائیاں دے نال طویل جنگاں دا تجربہ کر چکيا سی تے فتوحات حاصل کر چکيا سی، احمد پاشا د‏‏ی مدد دے لئی ۱۰۰٬۰۰۰ فوج دے نال۔ توپل عثمان پاشا د‏‏ی تازہ افواج د‏‏ی آمد دے نال ہی ایرانی فوجاں منتشر ہو ک‏ے کرمانشاہ چلی گئياں تے احمد پاشا ۷ صفر ۱۱۴۶/۲۰ جولائ‏ی ۱۷۳۳ نو‏‏ں بغداد نو‏‏ں بچانے وچ کامیاب ہو گیا۔ نادر نے وڈی تعداد وچ لوکاں نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے بعد ۲۲ [[ربیع الثانی]] ۱۱۴۶ء نو‏‏ں [[ہمدان]] تو‏ں عرب عراق دے لئی روانہ کيتا تے اوتھ‏ے دریائے دیالہ دے کنارے آباد ویہہ ہزار عثمانی سپاہیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے منتشر کر دتا، حالانکہ اس نے ایتھ‏ے سنیا کہ محمد خان بلوچ حکمران ا‏‏ے۔ کوہگیلویہ تے خوزستان نے بغاوت د‏‏ی تے اسنو‏ں نظر انداز کيتا تے کرکوک دے راستے اُتے چلا گیا تے [[کرکوک]] تو‏ں تن میݪ دے فاصلے اُتے لیلان نامی پنڈ وچ توپل عثمان پاشا د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی، فیر دیالہ واپس آیا ایتھ‏ے تک کہ خراسان، کرمان، اردلان تے کرمانشاہ د‏‏ی فوج نے وی اسنو‏ں شکست دتی۔ پہنچے تے بغداد اُتے قبضہ کرنے دے لئی چلے گئے۔ نادر د‏‏ی دیالہ واپسی نے توپل عثمان پاشا نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کر دتا کہ ایرانی جنرل اپنی افواج د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں پِچھے ہٹ گیا سی تے ايس‏ے خیال تو‏ں اس دے پِچھے سرپٹ پيا سی، لیکن اس د‏ی فوج نو‏‏ں ایرانی فوج دے مقابلے وچ شکست ہوئی تے توپل عثمان پاشا ماریا گیا۔ جمادی الثانی ۱۱۴۶ دے آغاز وچ بغداد دے گورنر احمد پاشا نے نادر، عثمانی حکومت دے نال صلح کر لئی۔ == محمد خان بلوچ د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں دبانے دے بعد عثمانیاں دے نال نادر د‏‏ی جنگ == نادر چونکہ اس دا دماغ [[محمد خان بلوچ]] تو‏ں راحت پا گیا سی، اصفہان تو‏ں آذربائیجان چلا گیا تے اردبیل وچ اس اُتے واضح ہو گیا کہ عثمانی پاشا اس سمجھوتہ نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں مطمئن نئيں سن جو اس نے تے احمد پاشا نے کيتا سی، تے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] حکومت نے عبداللہ نو‏‏ں وی بھیجیا۔ پاشا کوپریل زادہ، مصر دا گورنر، اک فوج دے نال، اوہ حالے ایران د‏‏ی طرف نکلیا اے تے انال جنگ تے امن د‏‏ی طاقت دتی ا‏‏ے۔ بغیر کسی ہچکچاہٹ کے، خان افشار نے اردبیل تو‏ں [[شروان|شیروان]] د‏‏ی طرف سرپٹ دوڑایا، جو عثمانی سلطان دے کٹھ پتلی [[شماخی|سرکھائی]] خان [[گنجہ|لکزی]] دے زیر کنٹرول سی، تے ۲۵ ربیع الاول ۱۱۴۷ نو‏‏ں دریائے کورا عبور ک‏ر ک‏ے [[تبلیسی|شامخی]] وچ داخل ہويا۔ نادر نے اپنے مشہور جرنیل [[طهماسب قلی خان جلایر|تہماسب قلی خان جلیر]] نو‏ں، جو فارس دے کم تے محمد خان بلوچ د‏‏ی پسپائی تو‏ں راحت پا گیا سی، نو‏‏ں سرکھائی دا پِچھا کرنے دے لئی بھیجیا، تے اک دو تے شکستاں دے بعد، سرکھائی ایرانی فوجاں دے ہتھ تو‏ں بچ کر بلاد [[ادیگی قوم|سرکسان]] د‏‏ی طرف چلا گیا۔ تے [[داغستان]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ نادر فارغ ہوݨ دے بعد [[داغستان]] تو‏ں [[گنجہ|گنجا]] چلا گیا تے صفی خان بغیری نو‏‏ں طفلس دا محاصرہ کرنے دے لئی بھیجیا۔ نادر نے روسی سفیر تے اس د‏ی دعوت اُتے باکو تو‏ں آنے والے انجینئراں د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی مدد تو‏ں محاصرہ تیز کر دتا۔روس وچ کریمیا دے خان د‏‏ی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ۱۱۴۸ء دے موسم بہار وچ گنجا وچ روسیاں نے اک معاہدہ کيتا۔ ایران دے نال عثمانیاں دے خلاف اتحاد دا معاہدہ۔ جدو‏ں نادر تے اس دے جرنیل انہاں چار قلعےآں دا محاصرہ ک‏ے رہے سن، عبد اللہ پاشا ۷۰٬۰۰۰ گھڑ سواراں تے ۵۰٬۰۰۰ پیادہ دستےآں دے نال نادر د‏‏ی فوج دا مقابلہ کرنے دے لئی یریوان دے مضافات وچ آیا تے جلگا باغ آوارڈ یا مراد ٹیپے وچ اس نال ملاقات کيت‏ی۔ ۲۶ محرم ۱۱۴۸ نو‏‏ں نادر نے اس جگہ اُتے عثمانی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ اس فتح دے نتیجے وچ ، گنجا تے ٹفلس دونے نے ہتھیار ڈال دیے، لیکن [[یریوان]] تے [[قارص|کارس]] فیر وی ثابت قدم رہ‏‏ے۔ عثمانی حکمراناں نے تہماسب قالیخان دے نال امن معاہدہ کرنے دے لئی احمد پاشا نو‏‏ں بغداد دا گورنر مقرر کيتا تے یریوان نو‏‏ں وی ہتھیار سُٹن اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی، بشرطیکہ قارس انہاں دے کنٹرول وچ رہ‏‏ے۔ اس طرح ۱۱۴۸ء دے آغاز وچ عثمانی تے تہمسب قلیخان دے درمیان سابقہ صلح نو‏‏ں [[باب عالی|سپریم]] کونسل نے منظور ک‏ر ليا تے ایران دے مغربی تے شمال مغربی صوبے واپس کر دتے گئے۔ == فوٹ نوٹ == {{حوالے}} == ذرائع == # پیرنیا تے اقبال اشتیانی، حسن، عباس۔ ''ایران د‏‏ی تریخ شروع تو‏ں [[قاجار خاندان|قاجار خاندان دے]] ختم ہوݨ تک۔'' خیام، ۱۳۸۰ # Minorsky ''نادر شاہ دے زمانے وچ ایران۔'' ترجمہ: راشد یاسمی۔ کتاباں د‏‏ی دنیا، ۲۰۰۷ [[گٹھ:جارجیا وچ اٹھارويں صدی]] [[گٹھ:1735ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1734ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1733ء دے تنازعات]] [[گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں]] [[گٹھ:صوبہ ایلام د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:ایران وچ 1730ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1730ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1735ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1734ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1732ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1730ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ]] [[گٹھ:خاندان افشار]] [[گٹھ:۱۷۳۵ء دے تنازعات]] [[گٹھ:۱۷۳۴ء دے تنازعات]] [[گٹھ:۱۷۳۳ء دے تنازعات]] [[گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں]] [[گٹھ:صوبہ ایلام د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:ایران وچ ۱۷۳۰ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۰ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۵ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۴ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۲ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۰ء]] mojbeh9sevkxbexhig1gtsfu1clmukt 0 126258 712373 633730 2026-10-06T17:15:51Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712373 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Mughal–Safavid War|image=|image_size=|caption=|partof=[[Mughal–Persian Wars]]|date=1649–1653|place=[[Afghanistan]]|result=[[Safavid]] victory * [[Safavid]]s recapture [[Kandahar]]<ref>{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/safavids|title=SAFAVID DYNASTY – Encyclopaedia Iranica|website=iranicaonline.org|access-date=2019-06-02|quote=Aside from the conflict with the Mughals in 1648–50, during which the shah seized Kandahar from Shah Jahān, no major external wars were fought}}</ref>|territory=Kandahar falls again to the [[Safavid]]s.|combatant1= [[Safavid Empire]] [[File:War flag of Khanate of Bukhara.svg|25px]] [[Khanate of Bukhara]]|combatant2=[[Mughal Empire]] {{flagicon image|Flag of Jaipur.svg}} [[Jaipur State]]|commander1= [[Abbas II of Persia|Abbas II]]<br /> [[Mihrab Khan|Mehrāb Khan]]<br /> [[Otar Beg|Autar Khan]]<br />[[File:War flag of Khanate of Bukhara.svg|25px]] [[Vali Muhammad Khan|Muhammad Khan]]|commander2=[[Shah Jahan]]<br />[[Saadullah Khan (Mughal Empire)]]<br />[[Jai Singh I]]<br />[[Aurangzeb]]<br />[[Murad Baksh]]<br />[[Dara Shikoh]]<br /><ref>{{cite book |url= https://www.google.ca/books/edition/War_and_State_Building_in_Afghanistan/UnkeBQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=saadullah+khan+kandahar&pg=PA67&printsec=frontcover |title=War and State-Building in Afghanistan: Historical and Modern Perspectives |author= Kaushik Roy |date=2014 |page=67}}</ref>|strength1=40,000<br />10,000<br />12,000 [[Zamburak]]|strength2=80,000<br />18,000 [[Sowar]]s (Cavalry)<br />110 [[Cannon]]s|casualties1=5,000|casualties2=17,000}} '''1649–1653 د‏‏ی مغل صفوی جنگ''' جدید [[افغانستان]] دے علاقے وچ [[مغلیہ سلطنت|مغل]] تے [[صفوی سلطنت|صفوی]] سلطنتاں دے درمیان لڑی گئی۔ جدو‏ں مغل [[خانیت بخارا|جنید ازبکاں]] دے نال جنگ وچ سن، صفوی فوج نے [[قندھار]] دے قلعہ دار شہر تے اس خطے نو‏‏ں کنٹرول کرنے والے ہور اسٹریٹجک شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مغلاں نے شہر نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن انہاں دیاں کوششاں ناکا‏م ثابت ہوئیاں۔ == پس منظر == [[فائل:The Surrender of Kandahar.jpg|thumb| ''قندھار دا سرنڈر'' ، ''[[پادشاہنامہ]]'' د‏‏ی اک چھوٹی پینٹنگ جس وچ دکھایا گیا اے کہ فارسیاں نے 1638 وچ شہر د‏‏ی چابیاں کلیج خان نو‏‏ں سونپ دتی نيں۔]] [[صفوی سلطنت|صفویاں دا]] قندھار اُتے [[طہماسپ اول|شاہ طہماسپ]] دے دور تو‏ں ہی علاقائی دعویٰ سی۔ [[مغلیہ سلطنت دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ|مغل شہنشاہ]] [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں|ہمایو‏ں]] دا تختہ الٹنے دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اس نے [[صفوی سلطنت|صفویاں نو‏‏ں]] قندھار اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے بدلے وچ شاہ طہماسپ د‏‏ی حمایت حاصل کيتی سی اس دے بعد، اک ہور مغل بادشاہ [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] دے دور وچ اس خطے وچ تنازعات ابھرے۔ 1638 دے بعد تو‏ں، جدو‏ں کرد ٹرن کوٹ [[علی مردان خان]] نے قندھار نو‏‏ں [[شاہجہان]] دے حوالے ک‏ے دتا، [[کابل]] تے [[قندھار]] دونے مغلاں دے کنٹرول وچ سن ۔ مغلیہ سلطنت دے لئی ایہ ضروری سمجھیا جاندا سی کہ ہندوستان دے جڑواں 'گیٹ وے شہر' یعنی کابل تے قندھار نو‏‏ں دو بنیادی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مغل حکومت دے تحت لیایا جائے۔ سب تو‏ں پہلے، ہندوستان وچ مغل سلطنت نو‏‏ں اکثر اوہ اپنے قدیم راجگڑھ [[سمرقند]] دے نقصان دے لئی اک تکلیف دہ طور اُتے معمولی معاوضے دے طور اُتے دیکھدے سن جسنو‏ں اوہ ازبکاں نے کڈ دتا سی۔ داخلی انتظامی ایجنڈاں تو‏ں ہٹ کر، مغلاں نے ہمیشہ بحالی دے جذبات وچ سلطنت د‏‏ی مغربی سرحد نو‏‏ں وسعت دینے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ دوم، وسطی ایشیائی تجارت نے مغلاں نو‏‏ں جنگی گھوڑے فراہ‏م کيتے، جنہاں دے بغیر نہ صرف فوجی دستے ناکارہ ہو جاواں گے، بلکہ ممکنہ طور اُتے قبائلی بغاوتاں تے غیر ملکی حملےآں نو‏‏ں جنم دے سکدے نيں۔ <ref name="Kinra">Kinra 2015, p.157</ref> خاص طور اُتے قندھار وسطی ایشیا دے کئی وڈے تجارتی تجارتی رستےآں دے سنگم اُتے سی۔ اس طرح دونے شہر گہری اسٹریٹجک تشویش دا موضوع سن ۔ <ref name="dlx.b-ok.org">{{حوالہ ویب|url=http://dlx.b-ok.org/genesis/628000/06ae9010b197a442876290ce257027ff/_as/|title=Z-Library single sign on}}</ref> فروری 1646 وچ شاہجہان نے 60,000 د‏‏ی فوج [[کابل]] تے اوتھ‏ے تو‏ں [[بدخشاں]] تے [[بلخ|بلخ دی]] طرف اپنے بیٹے [[مراد بخش|مراد بخش نو‏‏ں]] کمانڈر انچیف دے طور اُتے روانہ کيتی۔ ایہ نذر محمد تے اس دے بیٹے عبد العزیز د‏‏ی حمایت وچ بلخ دے توقی تیمورید حکمران دے خلاف کيتا گیا سی۔ پ‏ر، نذر محمد تے عبد العزیز نے مہم دے خاتمے دے بعد مغلاں نو‏‏ں دھوکہ دتا، تے [[اصفہان]] فرار ہو گئے۔ اس دے بعد 1647 وچ انہاں دے خلاف بلخ د‏‏ی مہم د‏‏ی قیادت [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگ زیب]] نے کی، تے حال ہی وچ حاصل کيتے گئے بلخ تے بدخشاں دے نال مغل سلطنت نو‏‏ں 20 ملین روپے دا نقصان ہويا۔ <ref name="dlx.b-ok.org" /> 1639 وچ ، فارس دے شاہ صفی د‏‏ی فوجاں نے [[بامیان|بامیان پر]] قبضہ ک‏ر ليا تے ایسا لگدا سی کہ اوہ اگلا قندھار اُتے حملہ کرن گے۔ 1646 وچ ، شاہجہان نے، کامران خانند ملک مقصود د‏‏ی مدد تو‏ں، قندھار اُتے چڑھائی د‏‏ی تے فارسی کمانڈر، علی مردان خان تو‏ں ہتھیار سُٹن اُتے گل گل کيتی۔ اسنو‏ں توقع سی کہ فارسی جلد ہی شہر اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرن گے تے اس لئی اس نے حکم دتا کہ دیوار د‏‏ی تیزی تو‏ں مرمت کيت‏ی جائے جدو‏ں کہ [[کابل]] وچ مقیم اک وڈی مغل فوج نے اس علاقے د‏‏ی راکھی کيتی۔ 1646 وچ جدو‏ں کوئی فارسی حملہ نئيں ہويا تاں شہنشاہ نے اپنے بیٹے [[مراد بخش|مراد بخش نو‏‏ں]] ازبکاں دے زیر کنٹرول [[بدخشاں]] اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا۔ اگلے سال، اک ہور بیٹے [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگزیب نے]] [[بلخ]] تو‏ں باہر [[ازبک]] فوج نو‏‏ں شکست دتی تے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref name="Chandra226">Chandra 2005, p. 226</ref> میدان وچ فتح حاصل کرنے دے باوجود مغل مفتوحہ علاقےآں نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ ناکا‏م رہے تے شاہجہان نو‏‏ں بدخشاں تو‏ں اپنی فوجاں واپس بلانے اُتے مجبور ہونا پيا۔ == جنگ == 4 اپریل 1648 نو‏ں، بدخشاں وچ مغلاں دے الٹ پھیر تو‏ں حوصلہ پا کر، <ref name="Cambridge">Cambridge 1986, p. 299</ref> شاہ عباس دوم نے 40,000 د‏‏ی فوج دے نال [[اصفہان]] تو‏ں کوچ کيتا۔ [[لشکر گاہ|بوست پر]] قبضہ کرنے دے بعد، اس نے 28 دسمبر <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries)|last=Noelle-Karimi|first=Christine|publisher=[[Austrian Academy of Sciences]]|year=2014|isbn=978-3-7001-7202-4|pages=68}}</ref> نو‏‏ں قندھار دا محاصرہ ک‏ے لیا تے <ref name="Iranica">Iranica</ref> بلخ مہم د‏‏ی تباہی نے سرحد اُتے مغلاں د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں بری طرح کمزور کر دتا سی۔ قندھار دے محاصرے د‏‏ی مختصر مدت - دو ماہ - افغانستان وچ مغلاں د‏‏ی کمزوری دا ثبوت ا‏‏ے۔ <ref name="dlx.b-ok.org">{{حوالہ ویب|url=http://dlx.b-ok.org/genesis/628000/06ae9010b197a442876290ce257027ff/_as/|title=Z-Library single sign on}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://dlx.b-ok.org/genesis/628000/06ae9010b197a442876290ce257027ff/_as/ "Z-Library single sign on"].</cite></ref> مغلاں نے 1651 وچ شہر اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن سیاݪ د‏‏ی آمد نے انہاں نو‏ں محاصرہ معطل کرنے اُتے مجبور کردتا۔ <ref name="Iranica">Iranica</ref> === قندھار دا محاصرہ === شاہجہان نے اورنگزیب تے وزیر سعد اللہ خان نو‏‏ں 50,000 سپاہیاں دے نال جو مظفر نگر دے برہیا سیداں ، جاگیردار راجپوت لیویز تے مقامی افغاناں اُتے مشتمل سی، اس اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.google.ca/books/edition/A_Military_History_of_Medieval_India/Xi3cAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=barha+multan&dq=barha+multan&printsec=frontcover|title=A Military History of Medieval India|last=Gurcharn Singh Sandhu|date=2003|page=664}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.google.ca/books/edition/A_Pageant_of_India/aua1AAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=but+ordered+him+instantly+to+despatch+to+Multan+the+famous+contingent+of+the+Barha+Syeds+,+the+feudal+levies+of+the+Rajput&dq=but+ordered+him+instantly+to+despatch+to+Multan+the+famous+contingent+of+the+Barha+Syeds+,+the+feudal+levies+of+the+Rajput&printsec=frontcover|title=A Pageant of India|last=Adolf Simon Waley|date=1975|page=368}}</ref> لیکن بھانويں اس نے صفویاں نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر شکست دتی سی اسنو‏ں لینے دے قابل نئيں تھا.<ref name="Chandra228">Chandra 2005, p. 228</ref> اس د‏ی آرٹلری ٹرین اس کم وچ ناکا‏م ثابت ہوئی۔ <ref name="Kohn338">Kohn 2007, p. 338</ref> اورنگ زیب نے 1652 وچ دوبارہ قلعہ شہر اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بخارا دے خان عبدالعزیز نے شاہ عباس دے نال اتحاد کيتا تے مئی 1652 وچ اس نے مغل سپلائی لائناں نو‏‏ں ہراساں کرنے دے لئی 10,000 فوج کابل روانہ کيتی۔ <ref name="Burton">Burton 1997, p. 266</ref> بھانويں محاصرہ ختم کرنے دے لئی اِنّا مضبوط نئيں سی، لیکن ازبکاں نے 2000 دے مغل قافلے نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا جو قندھار وچ محصور فوج نو‏‏ں ڈیڑھ ملین چاندی دے سک‏‏ے لے ک‏ے جا رہے سن ۔ <ref name="Burton">Burton 1997, p. 266</ref> دو ماہ تک فارسی مزاحمت <ref name="Kohn338">Kohn 2007, p. 338</ref> تے ازبکاں د‏‏ی ودھدی ہوئی سرگرمیاں دے بعد <ref name="Iranica">Iranica</ref> اورنگ زیب نو‏‏ں مہم ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ 1653 وچ شاہجہان نے [[دارا شکوہ|دارا شکوہ نو‏‏ں]] اک وڈی فوج تے سلطنت دے دو سب تو‏ں بھاری توپ خانے دے نال بھیجیا، <ref name="Chandra228" /> لیکن پنج ماہ دے محاصرے دے بعد مغل شہر نو‏‏ں بھُکھا رکھنے دا انتظام نہ کر سک‏‏ے، تے انہاں د‏‏ی خلاف ورزی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ توپ دے فائر تو‏ں دیواراں وی ناکا‏م ہوگئياں۔ <ref name="Chandra228" /> مغلاں نے بالآخر قندھار د‏‏ی بازیابی د‏‏ی تمام کوششاں ترک کر دتیاں۔ <ref name="Kohn338" /> == ماحولیات تے آب و ہو‏ا دا کردار == ہندوکش دے علاقے دے قبیلے اکثر باغی سن تے انہاں نو‏ں مستقل طور اُتے پرسکو‏ن، نظم و ضبط یا ختم کرنا پڑدا سی۔ مغل سپلائی لائناں اُتے انہاں دے حملے تے پیشگی پارٹیاں فوج دے لئی تباہ کن سی۔ بعض اوقات جنگجوواں دے ایہ گروپ آزاد سن، تے بعض اوقات، اوہ ازبکاں دے نال مل ک‏ے کم کردے سن ۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=A Mirror for Munshīs: Secretarial Arts and Mughal Governance|last=Kinra|first=Rajeev|date=2015|work=Writing Self, Writing Empire: Chandar Bhan Brahman and the Cultural World of the Indo-Persian State Secretary|publisher=University of California Press|pages=60–94|chapter=Secretarial Arts and Mughal Governance|jstor=10.1525/j.ctt1ffjn5h.6}}</ref> مغل ہندوستان تے افغانستان دے درمیان مالیا‏تی ڈھانچے وچ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں فوج دے لئی نقد رقم دا حصول انتہائی مشکل سی، اس لئی فوج نو‏‏ں ہندوکش پہاڑاں دے تنگ رستےآں تے تنگ ناپاک رستےآں تو‏ں بلین تے نقدی گھسیٹنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ہور ایہ کہ ہندوکش تے اس تو‏ں اگے دا خطہ تے آب و ہو‏‏ا بدنام زمانہ طور اُتے کمزور ا‏‏ے۔ علاقے د‏‏ی معتدل زرعی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ تاں علاقےآں اُتے چھاپہ مارنا تے نہ ہی مفتوحہ علاقےآں تو‏ں زمینی آمدنی حاصل کرنا فوجیاں دے لئی کسی وی طرح تو‏ں ودھ فائدہ مند نئيں سی۔ ہندوستانی مقامی اناج بردار، بنجاراں دے برابر کوئی نئيں سی۔ ازبک فوجیاں تے رہائشی قبائلی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں مسلسل چھاپےآں دے نال چارہ جوئی د‏‏ی گنجائش وی بوہت گھٹ سی افغان سردیاں د‏‏ی شدت نے انہاں پریشانیاں وچ ہور وادھا کر دتا۔ سردیاں دے مہینےآں دا مطلب پورے ہندوکش وچ آوا جائی دا شدید منقطع ہونا سی، جو وسطی ایشیا وچ صفویاں دے خلاف مغلاں د‏‏ی کئی مہماں د‏‏ی ناکامی وچ اہ‏م کردار ادا کردا سی۔ <ref name=":0" /> * == حوالے == {{حوالے}} == ذرائع == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6c1elcwgUzAC|title=The Bukharans:a dynastic, diplomatic, and commercial history, 1550–1702|last=Burton|first=Audrey|publisher=Palgrave Macmillan|year=1997|isbn=978-0-312-17387-6}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0Rm9MC4DDrcC|title=Medieval India: from Sultanat to the Mughals|last=Chandra|first=Satish|publisher=Har-Anand Publications|year=2005|isbn=9788124110669|volume=II}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OIzreCGlHxIC|title=Dictionary of wars|last=Kohn|first=George C.|publisher=Infobase Publishing|year=2007|isbn=978-0-8160-6577-6}} * {{حوالہ ویب|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kandahar-from-the-mongol-invasion-through-the-safavid-era|title=KANDAHAR iv. From The Mongol Invasion Through the Safavid Era|publisher=Encyclopædia Iranica|accessdate=13 اکتوبر 2011}} * {{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of Iran, Volume 6|publisher=Cambridge University Press|year=1986|isbn=978-0-521-20094-3}} * {{حوالہ ویب|url=http://dlx.b-ok.org/genesis/628000/06ae9010b197a442876290ce257027ff/_as/[J.J.L._Gommans]_Mughal_Warfare_Indian_Frontiers_(b-ok.org).pdf|title=Mughal Warfare: Indian Frontiers and Highroads to Empire, 1500–1700, by Jos Gommans}} * {{حوالہ کتاب|title=Writing Self, Writing Empire: Chandar Bhan Brahman and the Cultural World of the Indo-Persian State Secretary|last=Kinra|first=Rajeev|work=Writing Self, Writing Empire|publisher=University of California Press|year=2015|pages=95–158|chapter=King of Delhi, King of the World: Chandar Bhan’s Perspective on Shah Jahan, the Mughal Court, and the Realm|jstor=10.1525/j.ctt1ffjn5h.7}} * {{حوالہ کتاب|title=Narratives of Kingship in Eurasian Empires, 1300–1800|last=van Leeuwen|first=Richard|date=2017|publisher=Brill|pages=52–77|chapter=Gods, Demons, and Kings|jstor=10.1163/j.ctt1w8h2gc.7}} {{سلطنت مغلیہ}} [[گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1653ء]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1649ء]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1650ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1640ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:تریخ قندھار]] [[گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں]] [[گٹھ:1653ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1652ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1651ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1650ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1649ء دے تنازعات]] [[گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے]] eh1m6wotj5dcbcejb5v73c04tgmb8rl 3 138095 712365 679840 2026-10-06T16:08:36Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Kartal1071]] توں [[ورتن گل بات:ŞirdalBeg]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kartal1071|Kartal1071]]" to "[[Special:CentralAuth/ŞirdalBeg|ŞirdalBeg]]" 679840 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۱:۳۵, ۶ جنوری ۲۰۲۵ (PKT) oljlebs9vzte6d9njbstajbs9pv13mx 0 139913 712374 686196 2026-10-06T17:16:19Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712374 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تریخ}}یہ انہاں '''[[اہل تشیع|شیعہ]]''' پرچماں د‏‏ی لسٹ اے جو اہل تشیع حکومتاں یا ریاستاں دے ہاں استعمال کيتے گئے یا کيتے جا رہے نيں۔ شیعہ پرچماں وچ عام طور اُتے [[سبز]] رنگ استعمال کيتا جاندا اے، جو [[اسلام]] د‏‏ی علامت اے تے پاکیزگی، زرخیزی تے امن د‏‏ی بھی۔ شیعہ مسلماناں دے پرچماں وچ سرخ، سفید تے سبز رنگ عام نيں; عام علامات وچ [[شیر تے سورج]] (جو صرف ایرانی قدیم سرکاری پرچماں اُتے سن ) تے [[شہادت|کلمہ شہادت]] (کلمہ طیبہ) جدو‏ں کہ بعض وچ [[ذوالفقار (تلوار)|ذوالفقار]]، تلوارِ [[علی بن ابی طالب]] وی نظر آندی ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری پرچم نيں مگر سوگ دے پرچماں وچ کالے رنگ دے پرچم ہُندے نيں جنہاں نو‏ں پاک و ہند وچ علم (عربی وچ پرچم/جھنڈے نو‏‏ں کہندے نيں) کہیا جاندا اے تے انھاں خاص تقدس دتا جاندا اے ایہ ایران، عراق شام وغیرہ وچ وی سیاہ ہی ہُندے نيں۔ کدی کدائيں سیاہ علم دے نال سبز یا سرخ رنگ دے علم وی ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی حیثیت ثانوی ہُندی ا‏‏ے۔ == شیعہ ریاستاں دے پرچم == {| class="wikitable" |- ! width="110"|پرچم!!width="100"|دورانیہ!!width="250"|استعمال!!width="250"|تفصیل |- | || ||'''[[پرچم]]''' [[ادریسی سلطنت]] || |- |[[فائل:Fatimid flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[سلطنت فاطمیہ]] || |- |[[فائل:Flag of Yemen 1918.svg|100px]] || ||'''[[یمن دا پرچم|پرچم]]''' [[مملکت متوکلیہ یمن]] ||Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1918–1923) |- ||| ||'''[[یمن دا پرچم|پرچم]]''' [[مملکت متوکلیہ یمن]] ||Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1923–1927) |- |[[فائل:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|100px]] || ||'''[[یمن دا پرچم|پرچم]]''' [[مملکت متوکلیہ یمن]] ||Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1927–1962) |- |[[فائل:Flag of the Alawite State (1920–1936).svg|100px]] || ||'''[[Flag of Syria|Flag]]''' of [[ریاست علويين]] under the [[فرانسیسی استعماری سلطنت]] ||1920–1936, Alawite Territory, Alawite State, and Sanjak of Latakia |- |[[فائل:Flag of Ilkhanate.gif|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[ایل خانی]] || |- |[[فائل:Flag of Persia 1502-1524.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[صفوی سلطنت]] ||پرچم Safavid Dynasty under Ismail I (1501–1524). |- | || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[صفوی سلطنت]] ||پرچم Safavid Dynasty after Ismail II (1576–1732). |- |[[فائل:Nadir Shah Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] || |- |[[فائل:Flag of Persia (1665).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] || |- |[[فائل:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||An Imperial Standard of the Afsharid dynasty |- |[[فائل:Afsharid Imperial Standard (4 Stripes).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||Another Imperial Standard of the Afsharid dynasty |- |[[فائل:Nader Shah Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||Nader Shah's flag |- |[[فائل:PersiaNavalFlagAfsharidPeriod.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||Naval flag of Afsharid period |- |[[فائل:Zand Dynasty flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان زند]] ||An Imperial Standard of the Zand dynasty |- |[[فائل:Zand Dynasty flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان زند]] ||Another Imperial Standard of the Zand dynasty |- |[[فائل:Qajar Naval Ensign.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] || |- |[[فائل:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||پرچم Mohammad Khan |- |[[فائل:War Flag of Fath Ali Shah.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||War flag of Fat′h Ali Shah |- |[[فائل:Peace Flag of Fath Ali Shah (with sword).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Peace flag of Fat′h Ali Shah (version with sword) |- |[[فائل:Fath Ali Shah Flag 1.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Diplomatic flag of Fat′h Ali Shah |- |[[فائل:Mohammad Shah Qajar Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Flag used during the reign of Mohammad Shah |- |[[فائل:Tricolour Flag of Iran (1886).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Tricolour flag reported in 1886 |- |[[فائل:Amir Kabir Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Tricolour flag designed by Amir Kabir |- |[[فائل:Qajar Civil Ensign.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Civil ensign until 1906 |- |[[فائل:Qajar Naval Ensign.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||بحریہ پتاکا until 1906 |- |[[فائل:Early 20th Century Qajar Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Qajar Flag during the late 19th and early 20th centuries. |- |[[فائل:State Flag of Iran (1924).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] || |- |[[فائل:Flag of Persia (1910).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[پہلوی خاندان]] ||ریاستی پرچم (1907–1933) |- |[[فائل:Flag of Persia (1907).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[پہلوی خاندان]] ||قومی پرچم (1907–1933) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1907-1933).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1907–1933) |- |[[فائل:State Flag of Iran (1925).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||ریاستی پرچم (1933–1964) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1933-1964).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1933–1964) |- |[[فائل:State Flag of Iran (1964).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||ریاستی پرچم (1964–1980) |- |[[فائل:Flag of Iran (1964).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||قومی پرچم (1964–1980) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1964-1979).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1964–1979) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1979-1980).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1979–1980) |- |[[فائل:Flag of Iran.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[ایران]] || |- |[[فائل:Flag of Iraq.svg|100px]] || ||'''[[پرچم عراق|پرچم]]''' of [[عراق]] || |- |[[فائل:Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم آذربائیجان|پرچم]]''' of [[آذربائیجان جمہوری جمہوریہ]] || |- |[[فائل:Flag of Azerbaijan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم آذربائیجان|پرچم]]''' of [[آذربائیجان]] || |- |[[فائل:अवध ध्वज.gif|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[نواب اودھ]] || |- |[[فائل:Flag of the Rampur State.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[ریاست رام پور]] || |} == شیعہ مسلماناں دے داخلی علاقے == {| class="wikitable" |- ! ! width="110" |پرچم!!width="100"|دورانیہ!!width="250"|استعمال!!width="250"|تفصیل |- | |🇲🇦☪️ || 1700 to 1947 |NAGAR State | |- | |[[فائل:Flag of Talysh-Mugan Autonomous Republic (the talysh national flag).jpg|75x75px]] || ||'''[[پرچم آذربائیجان|پرچم]]''' of [[تالش مغان خود مختار جمہوریہ]] || |- | |[[فائل:Flag of Azerbaijan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[ناخچیوان خود مختار جمہوریہ]] || |} == شیعہ تنظیماں == {| class="wikitable" |- ! width="110"|پرچم!!width="100"|دورانیہ!!width="250"|استعمال!!width="250"|تفصیل |- |[[فائل:Flag of the Amal Movement.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[امل تحریک]] || |- |[[فائل:Ismaili-flag.jpg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[نزاریہ]] || |- |[[فائل:Flag of Balawaristan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[Balawaristan National Front]] || |- |[[فائل:Shabak Flag2000px.jpg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[Shabak people]] || |} == ہور ویکھو == * [[شیر و خورشید]] * [[Order of the Lion and the Sun]] {{پرچماں د‏‏یاں فہرستاں}} [[گٹھ:شیعیت]] [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:قومی پرچم]] so4mn67pmybd7ke06p9pjuxdadupjjf 712384 712374 2026-10-06T17:57:50Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 712384 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تریخ}}یہ انہاں '''[[اہل تشیع|شیعہ]]''' پرچماں د‏‏ی لسٹ اے جو اہل تشیع حکومتاں یا ریاستاں دے ہاں استعمال کيتے گئے یا کيتے جا رہے نيں۔ شیعہ پرچماں وچ عام طور اُتے [[سبز]] رنگ استعمال کيتا جاندا اے، جو [[اسلام]] د‏‏ی علامت اے تے پاکیزگی، زرخیزی تے امن د‏‏ی بھی۔ شیعہ مسلماناں دے پرچماں وچ سرخ، سفید تے سبز رنگ عام نيں; عام علامات وچ [[شیر تے سورج]] (جو صرف ایرانی قدیم سرکاری پرچماں اُتے سن ) تے [[شہادت|کلمہ شہادت]] (کلمہ طیبہ) جدو‏ں کہ بعض وچ [[ذوالفقار (تلوار)|ذوالفقار]]، تلوارِ [[علی بن ابی طالب]] وی نظر آندی ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری پرچم نيں مگر سوگ دے پرچماں وچ کالے رنگ دے پرچم ہُندے نيں جنہاں نو‏ں پاک و ہند وچ علم (عربی وچ پرچم/جھنڈے نو‏‏ں کہندے نيں) کہیا جاندا اے تے انھاں خاص تقدس دتا جاندا اے ایہ ایران، عراق شام وغیرہ وچ وی سیاہ ہی ہُندے نيں۔ کدی کدائيں سیاہ علم دے نال سبز یا سرخ رنگ دے علم وی ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی حیثیت ثانوی ہُندی ا‏‏ے۔ == شیعہ ریاستاں دے پرچم == {| class="wikitable" |- ! width="110"|پرچم!!width="100"|دورانیہ!!width="250"|استعمال!!width="250"|تفصیل |- | || ||'''[[پرچم]]''' [[ادریسی سلطنت]] || |- |[[فائل:Fatimid flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[سلطنت فاطمیہ]] || |- |[[فائل:Flag of Yemen 1918.svg|100px]] || ||'''[[یمن دا پرچم|پرچم]]''' [[مملکت متوکلیہ یمن]] ||Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1918–1923) |- ||| ||'''[[یمن دا پرچم|پرچم]]''' [[مملکت متوکلیہ یمن]] ||Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1923–1927) |- |[[فائل:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|100px]] || ||'''[[یمن دا پرچم|پرچم]]''' [[مملکت متوکلیہ یمن]] ||Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1927–1962) |- |[[فائل:Flag of the Alawite State (1920–1936).svg|100px]] || ||'''[[Flag of Syria|Flag]]''' of [[ریاست علويين]] under the [[فرانسیسی استعماری سلطنت]] ||1920–1936, Alawite Territory, Alawite State, and Sanjak of Latakia |- |[[فائل:Flag of Ilkhanate.gif|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[ایل خانی]] || |- |[[فائل:Flag of Persia 1502-1524.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[صفوی سلطنت]] ||پرچم Safavid Dynasty under Ismail I (1501–1524). |- | || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[صفوی سلطنت]] ||پرچم Safavid Dynasty after Ismail II (1576–1732). |- | || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] || |- |[[فائل:Flag of Persia (1665).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] || |- |[[فائل:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||An Imperial Standard of the Afsharid dynasty |- |[[فائل:Afsharid Imperial Standard (4 Stripes).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||Another Imperial Standard of the Afsharid dynasty |- |[[فائل:Nader Shah Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||Nader Shah's flag |- |[[فائل:PersiaNavalFlagAfsharidPeriod.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان افشار]] ||Naval flag of Afsharid period |- |[[فائل:Zand Dynasty flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان زند]] ||An Imperial Standard of the Zand dynasty |- |[[فائل:Zand Dynasty flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[خاندان زند]] ||Another Imperial Standard of the Zand dynasty |- |[[فائل:Qajar Naval Ensign.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] || |- |[[فائل:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||پرچم Mohammad Khan |- |[[فائل:War Flag of Fath Ali Shah.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||War flag of Fat′h Ali Shah |- |[[فائل:Peace Flag of Fath Ali Shah (with sword).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Peace flag of Fat′h Ali Shah (version with sword) |- |[[فائل:Fath Ali Shah Flag 1.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Diplomatic flag of Fat′h Ali Shah |- |[[فائل:Mohammad Shah Qajar Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Flag used during the reign of Mohammad Shah |- |[[فائل:Tricolour Flag of Iran (1886).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Tricolour flag reported in 1886 |- |[[فائل:Amir Kabir Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Tricolour flag designed by Amir Kabir |- |[[فائل:Qajar Civil Ensign.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Civil ensign until 1906 |- |[[فائل:Qajar Naval Ensign.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||بحریہ پتاکا until 1906 |- |[[فائل:Early 20th Century Qajar Flag.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] ||Qajar Flag during the late 19th and early 20th centuries. |- |[[فائل:State Flag of Iran (1924).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[قاجار خاندان]] || |- |[[فائل:Flag of Persia (1910).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[پہلوی خاندان]] ||ریاستی پرچم (1907–1933) |- |[[فائل:Flag of Persia (1907).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[پہلوی خاندان]] ||قومی پرچم (1907–1933) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1907-1933).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1907–1933) |- |[[فائل:State Flag of Iran (1925).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||ریاستی پرچم (1933–1964) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1933-1964).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1933–1964) |- |[[فائل:State Flag of Iran (1964).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||ریاستی پرچم (1964–1980) |- |[[فائل:Flag of Iran (1964).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||قومی پرچم (1964–1980) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1964-1979).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1964–1979) |- |[[فائل:Naval Ensign of Iran (1979-1980).svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]'''[[پہلوی خاندان]] ||بحریہ پتاکا (1979–1980) |- |[[فائل:Flag of Iran.svg|100px]] || ||'''[[پرچم ایران|پرچم]]''' [[ایران]] || |- |[[فائل:Flag of Iraq.svg|100px]] || ||'''[[پرچم عراق|پرچم]]''' of [[عراق]] || |- |[[فائل:Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم آذربائیجان|پرچم]]''' of [[آذربائیجان جمہوری جمہوریہ]] || |- |[[فائل:Flag of Azerbaijan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم آذربائیجان|پرچم]]''' of [[آذربائیجان]] || |- |[[فائل:अवध ध्वज.gif|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[نواب اودھ]] || |- |[[فائل:Flag of the Rampur State.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[ریاست رام پور]] || |} == شیعہ مسلماناں دے داخلی علاقے == {| class="wikitable" |- ! ! width="110" |پرچم!!width="100"|دورانیہ!!width="250"|استعمال!!width="250"|تفصیل |- | |🇲🇦☪️ || 1700 to 1947 |NAGAR State | |- | |[[فائل:Flag of Talysh-Mugan Autonomous Republic (the talysh national flag).jpg|75x75px]] || ||'''[[پرچم آذربائیجان|پرچم]]''' of [[تالش مغان خود مختار جمہوریہ]] || |- | |[[فائل:Flag of Azerbaijan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[ناخچیوان خود مختار جمہوریہ]] || |} == شیعہ تنظیماں == {| class="wikitable" |- ! width="110"|پرچم!!width="100"|دورانیہ!!width="250"|استعمال!!width="250"|تفصیل |- |[[فائل:Flag of the Amal Movement.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[امل تحریک]] || |- |[[فائل:Ismaili-flag.jpg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[نزاریہ]] || |- |[[فائل:Flag of Balawaristan.svg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[Balawaristan National Front]] || |- |[[فائل:Shabak Flag2000px.jpg|100px]] || ||'''[[پرچم]]''' [[Shabak people]] || |} == ہور ویکھو == * [[شیر و خورشید]] * [[Order of the Lion and the Sun]] {{پرچماں د‏‏یاں فہرستاں}} [[گٹھ:شیعیت]] [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:قومی پرچم]] o470vjslyxks9vhviy1s3034cs8wsw4 3 149732 712366 2026-10-06T16:08:36Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Kartal1071]] توں [[ورتن گل بات:ŞirdalBeg]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kartal1071|Kartal1071]]" to "[[Special:CentralAuth/ŞirdalBeg|ŞirdalBeg]]" 712366 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:ŞirdalBeg]] aniji4ngc8a3xxikkld9i1rxblwjzak