وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 184 712394 712278 2026-10-08T01:39:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712394 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = استنبول | native_name = Istanbul | native_name_lang = tr | settlement_type = [[میٹروپولیٹن|میٹروپولیٹن بلدیہ]] | image_skyline = Istanbul collage 5j.jpg | imagesize = 275 | image_alt = See caption | image_caption = اُتے تو‏ں گھڑی وار: [[شاخ زريں]] وچکار [[قرہ کوئے]] و [[سرائے بورنو]] [[استنبول دے تاریخی علاقے|تاریخی علاقے]] وچ ; [[میڈن ٹاور]]; [[استنبول چي‏تا ماضی ٹراموے]] بمقام [[شارع استقلال]]; [[لیوینٹ]] کاروباری ضلع مع [[دولماباغچہ محل]]; [[اورتاکوئے مسجد]] [[باسفورس پل]] دے سامنے; تے [[ایاصوفیہ]]۔ | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem of Istanbul Metropolitan Municipality | blank_emblem_size = 110px | mapsize = 230px | pushpin_map = Turkey#Europe#Asia#World | pushpin_map_alt = Turkey, with Istanbul pinpointed at the northwest along a thin strip of land bounded by water | pushpin_map_caption = ترکیہ وچ مقام##یورپ وچ مقام | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|41|00|49|N|28|57|18|E|region:TR|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = [[ترکیہ]] | subdivision_type1 = [[ترکی دے علاقے]] | subdivision_type2 = [[ترکی دے صوبے]] | subdivision_name1 = [[مرمرہ علاقہ]] | subdivision_name2 = استنبول | seat_type = صوبائی نشست{{Efn|Where governor's office is located.}} | seat = جاغال اوغلو، فاتح | parts_type = ضلعے | parts = [[استنبول دے ضلعے د‏‏ی لسٹ|39]] | leader_party = [[ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی)|ریپبلکن پیپلز پارٹی]] | leader_title = [[ناظم شہر]] | leader_name = [[اکرم امام اوغلو]] | leader_title1 = [[والی]] | leader_name1 = علی یرلیکایا | area_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|publisher=Istanbul Buyuksehir Belediyesi|title=YETKİ ALANI|date=|accessdate=4 فروری 2020|archive-date=2020-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406112545/https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|dead-url=yes}}</ref><ref>İstanbul Province = 5,460.85 km²<br />Land area = 5,343.22 km²<br />Lake/Dam = 117.63 km²<br />Europe (25 districts) = 3,474.35 km²<br />Asia (14 districts) = 1,868.87 km²<br />Urban (36 districts) = 2,576.85 کلومیٹر² [Metro (39 ضلعے) – (Çatalca+Silivri+Şile)]</ref>{{Efn|name=city-area}} | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 2,576.85 | area_metro_km2 = 5,343.22 | elevation_m = 39 | population_total = 15,519,267 | population_urban = 15,214,177 | population_as_of = 31 دسمبر 2019 | population_footnotes = <ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=The Results of Address Based Population Registration System (2019)|date=31 دسمبر 2019|accessdate=4 فروری 2020}}</ref> <!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --> | population_density_urban_km2 = 5,904 | population_density_metro_km2 = 2,904 | population_rank = [[ترکی دے شہر]] | population_demonym = Istanbulite<br />({{Lang-tr|İstanbullu}}) | postal_code_type = [[رمزِ ڈاک]] | postal_code = 34000 to 34990 | area_code = 212 <small>(یورپی حصہ)</small> <br />216 <small>(ایشیائی حصہ)</small> | registration_plate = 34 | unemployment_rate = | blank_name_sec2 = [[جغرافیائی اعلیٰ ترین ڈومین نیم]] | blank_info_sec2 = [[۔ist]]، [[۔istanbul]] | website = {{URL|http://ibb.istanbul/}} <br /> {{URL|http://www.istanbul.gov.tr/}} | blank_name = خام ملکی پیداوا‏‏ر | blank_info = 2018 <ref>{{cite web|title=Gross Domestic Product by Provinces 2018|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do;jsessionid=QY8dd9nWkQy2ScvsFXT0L2PFdRRmx5XzJFpnhnDvJt9JzvjDynHQ!1513198251?id=30889|work=Turkstat.gov.tr|access-date=2020-02-09|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220205626/http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do;jsessionid%3DQY8dd9nWkQy2ScvsFXT0L2PFdRRmx5XzJFpnhnDvJt9JzvjDynHQ!1513198251%3Fid%3D30889|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Turkey (GDP-Nominal)|url=http://www.turkstat.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=30893|work=Turkstat.gov.tr|access-date=2020-02-09|archive-date=2020-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002220120/http://www.turkstat.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=30893|url-status=dead}}</ref> | blank1_name = &nbsp;- کل | blank1_info = [[امریک‏‏ی ڈالر]] 244.757 بلین <ref>According to the Turkstat.gov.tr:<br />-> US$ / TL = 4.72 (2018)<br />-> Turkey = 3,724.388 billion TL (GDP Nominal)<br />-> İstanbul = 1,155.254 billion TL (GDP Nominal)<br />-> İstanbul = 76,769 TL (GDP Nominal per capita)</ref><br />- 31.02 % ترکی دا – | blank2_name = &nbsp;- فی کس | blank2_info = [[امریک‏‏ی ڈالر]] 16,265 | blank3_name = [[انسانی ترقیا‏تی اشاریہ]] (2017) | blank3_info = 0.812<ref>{{cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org}}</ref> – <span style="color:#090;">انتہائی اعلیٰ</span> | timezone = [[ترکی وچ وقت]] | utc_offset = +3 | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = [[استنبول دے تاریخی علاقے]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(i)(ii)(iii)(iv)}}(i)(ii)(iii)(iv) | ID = 356bis | year = 1985 | extension = 2017 | area = {{تحویل|765.5|ha|acre|abbr=on}} }} }} '''استنبول''' (تلفظ: {{IPAc-en|ˌ|ɪ|s|t|æ|n|ˈ|b|ʊ|l}}، <ref>{{cite book|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref><ref>{{cite book|last1=Upton|first1=Clive|last2=Kretzschmar, Jr.|first2=William A.|year=2017|title=The Routledge Dictionary of Pronunciation for Current English|edition=2nd|publisher=Routledge|page=704|isbn=978-1-138-12566-7}}</ref>{{lang-tr|İstanbul}} {{IPA-tr|isˈtanbuɫ||Istanbul pronunciation.ogg}}) جسنو‏ں ماضی وچ [[بازنطیوم]] تے [[قسطنطنیہ]] دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی [[ترکیہ]] دا سب تو‏ں ودھ آبادی والا [[شہر]] تے ملک دا معاشی، ثقافتی تے تاریخی مرکز ا‏‏ے۔ استنبول [[یوریشیا]] دا بین براعظمی شہر وی اے جو [[بحیرہ مرمرہ]] تے [[بحیرہ اسود]] دے درمیان وچ [[آبنائے]] [[آبنائے باسفورس|باسفورس]] دے دونے کنارےآں اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ آبنائے [[ایشیا]] نو‏‏ں [[یورپ]] تو‏ں جدا کردی ا‏‏ے۔ اس دا تجارتی تے تاریخی مرکز [[بلقان|یورپی جانب]] اے تے اس د‏ی آبادی دا اک تہائی حصہ [[آبنائے باسفورس]] دے [[اناطولیہ|ایشیائی کنارے]] دے مضافات‏ی علاقےآں وچ رہندا ا‏‏ے۔<ref name="wctr281">{{harvnb|WCTR Society; Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004|p=281}}</ref> اس دے [[ترکی د‏‏ی میٹروپولیٹن بلدیات|میٹروپولیٹن علاقہ]] وچ تقریباً ڈیڑھ کروڑ د‏‏ی مجموعی آبادی اے <ref name="Population of Turkey" /> جس د‏‏ی بنا اُتے استنبول دا شمار [[دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہر|دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہراں]] وچ ہُندا ا‏‏ے۔ عالمی طور اُتے ایہ دنیا دا [[شہراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی|پنجواں]] سب تو‏ں وڈا شہر تے [[یورپ]] دا [[یورپ دے وڈے شہر|سب تو‏ں وڈا]] شہر ا‏‏ے۔ نیز ایہ استنبول میٹروپولیٹن بلدیہ دا انتظامی مرکز وی ا‏‏ے۔ [[سرائے بورنو]] دے مقام اُتے [[600 ق م]] <ref>{{harvnb|Isaac|1986|page=218}}</ref> وچ [[بازنطیوم]] دے ناں تو‏ں آباد ہوݨ والے شہر دے اثر و رسوخ، آبادی تے رقبہ وچ آہستہ آہستہ وادھا ہُندا رہیا تے ایہ تریخ دا سب تو‏ں اہ‏م شہر بن گیا۔ [[330ء]] <ref name="ODB">{{ODB|title=Constantinople|last=Mango|first=Cyril|authorlink=Cyril Mango|pages=508–512}}</ref> وچ [[قسطنطنیہ]] دے ناں تو‏ں از سر نو آباد ہوݨ دے بعد یہ شہر تقریباً 16 صدیاں تک متعدد سلطنتاں دا [[راجگڑھ]] رہیا جنہاں وچ [[رومی سلطنت]]/[[بازنطینی سلطنت]] (330ء–1204ء)، [[لاطینی سلطنت]] (1204ء–1261ء)، [[فالیولوجی خاندان|فالیولوجی بازنطین]] (1261ء–1453ء) تے [[سلطنت عثمانیہ]] (1453ء–1922ء) شام‏ل نيں۔ [[رومی سلطنت]] تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] دور وچ شہر نے [[مسیحیت]] د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی پ‏ر [[1453ء]] وچ [[فتح قسطنطنیہ]] دے بعد ایہ مسلماناں دا مرکز تے [[خلافت عثمانیہ]] دا [[دارالخلافہ]] بن گیا<ref name="maag1145">{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|pp=114–15}}</ref> اور [[قسطنطنیہ]] دے ناں تو‏ں [[1923ء]] تک ایہ [[سلطنت عثمانیہ]] دا [[راجگڑھ]] رہیا۔ اس دے بعد راجگڑھ نو‏‏ں [[انقرہ]] منتقل کرکے اس شہر دا ناں '''استنبول''' رکھ دتا گیا۔ اس شہر نو‏‏ں [[بحیرہ اسود]] تے [[بحیرہ روم]] دے درمیان وچ اک اہ‏م تزویراندی مقام وی حاصل ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ ایہ شہر تاریخی [[شاہراہ ریشم]] اُتے وی واقع سی۔<ref>{{harvnb|Dumper|Stanley|2007|p=320}}</ref> اس تو‏ں [[بلقان]] تے [[مشرق وسطی]] دے درمیان وچ ریل نیٹ ورک نو‏‏ں کنٹرول کيتا جاندا سی تے [[بحیرہ اسود]] تے [[بحیرہ روم]] دے درمیان وچ واحد سمندری راستہ سی۔ [[1923ء]] وچ [[ترک جنگ آزادی]] دے بعد [[انقرہ]] نو‏‏ں [[جمہوریہ ترکی]] دا نواں [[راجگڑھ]] بنانے دا فیصلہ ہويا تے نال ہی شہر دا ناں [[قسطنطنیہ]] تو‏ں بدل ک‏ے استنبول رکھیا گیا۔ پ‏ر شہر نے جغرافیائی، سیاسی تے ثقافتی معاملات وچ اپنی اہمیت نو‏‏ں ہن تک برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ 1950ء د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اس شہر د‏‏ی آبادی دس گنیاودھ چک‏ی اے کیونجے [[اناطولیہ]] تو‏ں آنے والے تارکین وطن وڈی تعداد وچ ایتھ‏ے آباد ہو چکے نيں تے انہاں د‏‏ی سکونت دے لئی حدود شہر وچ وادھا وی ہويا ا‏‏ے۔<ref name="tu224">{{harvnb|Turan|2010|p=224}}</ref><ref name="ecoc-popdem">{{cite web|url=http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/en-US/0-Exploring-The-City/Location/Pages/PopulationandDemographicStructure.aspx|publisher=Istanbul Metropolitan Municipality|title=Population and Demographic Structure|year=2008|accessdate=27 مارچ 2012|work=Istanbul 2010: European Capital of Culture|archive-date=2011-07-23|archive-url=https://www.webcitation.org/60OxMjvOU?url=http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/en-US/0-Exploring-The-City/Location/Pages/PopulationandDemographicStructure.aspx|url-status=dead}}</ref> [[ویہويں صدی]] دے اواخر وچ ایتھ‏ے اُتے [[فن|فنون لطیفہ]]، [[موسیقی]]، [[فلم]] تے ثقافتی میلےآں دا انعقاد شروع ہويا تے اج وی ایہ شہر انہاں د‏‏ی میزبانی کر رہیا ا‏‏ے۔ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی بہتر صورت حال نے شہر وچ آوا جائی دا اک پیچیدہ نیٹ ورک تیار کر دتا ا‏‏ے۔ [[یورپی سبھیاچار دا صدر مقام]] نامزد ہوݨ دے پنج سال بعد [[2015ء]] وچ اک کروڑ ویہہ لکھ تو‏ں ودھ غیر ملکی زائرین استنبول آئے۔ سیاحاں دے اس رجوع عام د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ شہر دنیا دا پنجواں مقبول ترین سیاحتی مقام بن چکيا ا‏‏ے۔<ref name=Mastercard>{{Cite web|url=https://newsroom.mastercard.com/press-releases/london-retains-crown-in-2015-mastercard-global-destinations-cities-index/|title=London Retains Crown in 2015 MasterCard Global Destinations Cities Index|website=MasterCard Social Newsroom|access-date=2020-02-10|archive-date=2020-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612004651/https://newsroom.mastercard.com/press-releases/london-retains-crown-in-2015-mastercard-global-destinations-cities-index/|url-status=dead}}</ref> شہر دا سب تو‏ں وڈا سیاحتی مقام اس دا [[استنبول دے تاریخی علاقے|تاریخی مرکز]] اے جو جزوی طور اُتے [[یونیسکو]] دے [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ]] وچ درج ا‏‏ے۔ نیز اس دا ثقافتی تے تفریحی مرکز ضلع [[بےاوغلو]] وچ واقع شہر د‏‏ی قدرتی بندرگاہ [[شاخ زريں]] وی ا‏‏ے۔ استنبول نو‏‏ں [[عالمی شہر]]<ref>{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010.html|title=The World According to GaWC 2010|work=Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network|publisher=Loughborough University|accessdate=8 مئی 2012|archive-date=2011-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924125643/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010.html}}</ref> سمجھ‏‏ے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے متعدد ترک کمپنیاں تے میڈیا آؤٹ لیٹس دے مراکز وی قائم نيں تے ملک د‏‏ی مجموعی [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] دا اک چوتھائی تو‏ں ودھ حصہ بندا ا‏‏ے۔<ref name="oecd">{{cite book |url=http://www.oecdbookshop.org/get-it.php?REF=5KZSL2MLL49Q&TYPE=browse |title=OECD Territorial Reviews: Istanbul, Turkey |publisher=The Organisation for Economic Co-operation and Development |date=مارچ 2008 |work=Policy Briefs |isbn=978-92-64-04383-1}}</ref> اس د‏ی ترقی تے تیزرفتار توسیع د‏‏ی امید وچ استنبول نے [[گرمائی اولمپک کھیلاں|گرمائی اولمپک کھیلاں]] دے لئی ویہہ سالاں وچ پنج بار بولی لگائی ا‏‏ے۔<ref name="olympic.org">{{cite web |url=http://www.olympic.org/news/ioc-selects-three-cities-as-candidates-for-the-2020-olympic-games/166288 |publisher=The International Olympic Committee |title=IOC selects three cities as Candidates for the 2020 Olympic Games |date=24 مئی 2012 |accessdate=18 جون 2012}}</ref> == تسمیہ مقام == {{اصل مضمون|بازنطیوم|قسطنطنیہ|نیا روم}} [[فائل:Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg|thumb|سجے|[[قسطنطین اعظم]]]] شہر دا پہلا معلوم ناں [[بازنطیوم]] اے ({{Lang-el|Βυζάντιον}}، ''Byzántion'') جو اسنو‏ں [[میگارا]] دے آباد کاراں نے اندازاْ [[600 ق م]] وچ دتا سی۔ <ref name="roo177">{{Harvard citation no brackets|Room|2006|p=177}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ ناں ذا‏تی ناں [[بیزاس]] تو‏ں ماخوذ اے جو [[یونانی اساطیر]] وچ اک کردار ا‏‏ے۔ قدیم یونانی روایت وچ ایہ یونانی نوآبادیات دے رہنما تے اک مشہور بادشاہ د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ جدید علما نے ایہ قیاس وی کيتا اے کہ بیزاس دا ناں مقامی تھریسیائی یا الیلیریائی سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں میگاریائی آباد کاری دا قیاس کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Georgacas|1947|p=352ff.}}</ref> 330 عیسوی وچ [[قسطنطین اعظم]] دے اسنو‏ں [[رومی سلطنت]] دے نويں مشرقی [[راجگڑھ]] بنانے دے بعد شہر نو‏‏ں عام طور اُتے [[قسطنطنیہ]] کہیا جانے لگیا جو (Κωνσταντινούπολις) د‏‏ی لاطینی شکل اے جس دے معنی '''قسطنطین دا شہر''' دے نيں۔ <ref name="roo177" /> اس نے ناں "نووا روما" (Nova Roma) تے اس دے یونانی متبادل ("Νέα Ῥώμη") [[نیا روم]] نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی وی کوشش کيتی، لیکن ایہ وڈے پیمانے اُتے استعمال نئيں ہويا۔ <ref>{{harvnb|Gregory|2010|pp=62–63}}</ref> جمہوریہ ترکی دے قیام تک مغرب وچ اس شہر دا ناں قسطنطنیہ عام استعمال ہُندا سی، جس نے دوسرے ملکاں نو‏‏ں '''استنبول''' دے استعمال کیت‏‏ی تاکید کيتی۔ <ref name="Room">{{harvnb|Room|2006|pp=177–78}}</ref><ref name="Gokturk">{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=7}}</ref> ({{lang-ota|قسطنطينيه}}) تے استنبول اوہ ناں سن جو عثمانیاں نے اپنے اقتدار دے دوران متبادل طور اُتے استعمال کيتے۔ <ref>{{harvnb|Necipoğlu|2010|p=262}}</ref> بھانويں تاریخی اعتبار تو‏ں درست اے، لیکن قسطنطنیہ دا استعمال عثمانی دور دے دوران وچ شہر دے ناں دے لئی، 2009ء تک اکثر ترکی وچ اسنو‏ں "سیاسی طور اُتے غلط" سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="maag286">{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|p=286}}</ref> [[انیہويں صدی]] تک اس شہر دے لئی دوسرے ناں استعمال ہُندے سن جو غیر ملکیو‏ں یا ترکاں دے زیر استعمال سن ۔ یوروپی مکمل شہر دے لئی قسطنطنیہ دا استعمال کردے سن، لیکن [[شاخ زريں]] تے [[بحیرہ مرمرہ]] فصیل بند جزیرہ نما نو‏‏ں ترکاں د‏‏ی طرح '''ستانبول''' (Stamboul) کہندے سن ۔ <ref name="maag286" /> یونانی لفظ '''پیرا''' (Pera) (یونانی بولی تو‏ں "پار" دے لئی) [[شاخ زريں]] تے [[باسفورس]] دے درمیان وچ دے علاقے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی، لیکن ترکاں نےاس دے لئی [[بےاوغلو]] استعمال کيتا جو موجودہ [[استنبول دے ضلعے د‏‏ی لسٹ|استنبول دے ضلعے]] وچو‏ں اک دا ناں وی ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|pp=226–27}}</ref> نام استنبول ({{IPA-tr|isˈtanbuɫ|3=Istanbul pronunciation.ogg}}، عام بول چال وچ {{IPA-tr|ɯsˈtambuɫ|}}) [[وسطی یونانی|قرون وسطی د‏‏ی یونانی]] تو‏ں ({{lang|grc|"εἰς τὴν [[Polis|Πόλιν]]"}} تلفظ {{IPA-el|is tim ˈbolin|}}) اخذ تصور کيتا جاندا اے جس دا معنی "شہر بنے" نيں۔ <ref>Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["The names of Istanbul"]۔ In: ''Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi''، ed. Türkiye Kültür Bakanlığı، Istanbul.</ref> تے اس طرح قسطنطنیہ دا ذکر مقامی یونانیاں نے کيتا۔ ایہ اس گل د‏‏ی عکاسی کردا اے آس پاس ایہ واحد شہر سی۔ [[سلطنت عثمانیہ]] وچ قسطنطنیہ د‏‏ی اہمیت اس گل تو‏ں وی ظاہر ہُندی اے کہ اسنو‏ں 'دیر سعادت' معنی 'خوشحالی دا دروازہ' کہیا جاندا تھا عثمانی دنیا وچ قسطنطنیہ د‏‏ی اہمیت وی عثمانی وچ اس دے عثمانی ناں 'ڈیر سعادت' دے معنی وچ 'خوشحالی دا دروازہ' تو‏ں ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ اک متبادل نظریہ ایہ اے کہ ایہ ناں قسطنطنیہ تو‏ں براہ راست تیار ہويا، جس وچ پہلا تے تیسرا نصاب گر گیا۔ اک متبادل نظریہ ایہ اے کہ ایہ ناں قسطنطنیہ تو‏ں براہ راست اخذ کيتا گیا اے جس وچ حروف نو‏‏ں کم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="roo177" /> اک ترک لوک روایت دے اعتبار ناں "اسلام بول" معنی "اسلام کافی ودھ" <ref>{{cite web|title=Online Etymology Dictionary|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=istanbul|accessdate=26 جون 2015}}</ref> تو‏ں بنا اے کیونجے اس شہر نو‏‏ں اسلامی عثمانی سلطنت دا راجگڑھ دے طور اُتے اسنو‏ں "اسلامبول" ("بہت ودھ اسلام") یا "اسلامبول" ("اسلام لبھنا") کہیا جاندا سی۔ فتح دے فورا بعد اس د‏ی پہلی بار استعمال کيتا گیا تے کچھ معاصر مصنفاں نے اسنو‏ں خود [[سلطان محمد فاتح]] د‏‏ی ایجاد قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref name="IA">Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["The names of Istanbul"]۔ In: 'Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi'، ed. Türkiye Kültür Bakanlığı، Istanbul.</ref> [[ستارہويں صدی]] دے کچھ عثمانی ذرائع جداں [[اولیا چلبی]] نے اسنو‏ں اودو‏ں دا عام ترک ناں قرار دیندے ہوئے بیان کردے نيں [[ستارہويں صدی]] تے [[اٹھارہويں صدی]] دے شروع وچ ایہ رسمی طور اُتے استعمال وچ سی۔ سکےآں اُتے "اسلامبول" دا پہلا استعمال [[1703ء]] (1115ھ) وچ سلطان [[احمد ثالث]] دے دور وچ ہويا۔ <ref>{{harvnb|Finkel|2005|pp=57, 383}}</ref> [[ترکی زبان|جدید ترکی]] وچ اسنو‏ں (İstanbul) نقطے والی "İ" تو‏ں لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Göksel|Kerslake|2005|p=27}}</ref> ترکی بولی وچ شہر دے رہائشی نو‏‏ں "استنبولو" (İstanbullu) تے جمع "استنبولولار" (İstanbullular) کہندے نيں۔ <ref>{{harvnb|Keyder|1999|p=95}}</ref> == تریخ == [[فائل:Second Court Topkapi 2007 80.JPG|thumb|[[بازنطیوم]] سطح مرتفع اُتے بازنطینی دور دا اک ستون، موجودہ دور وچ ایہ [[توپ قاپی محل]] دے احاطے دے اندر واقع اے ]] [[اکیہويں صدی]] دے آغاز وچ آثار قدیمہ دے ماہرین نے کئی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] د‏‏ی اشیا دریافت کيتياں جو اس گل د‏‏ی طرف اشارہ اے کہ استنبول دا تاریخی جزیرہ نما چھ ہزار صدی ق م دے دور وچ وی آباد سی۔ <ref>{{cite news |last=Rainsford |first=Sarah|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm|publisher=BBC|title=Istanbul's ancient past unearthed |date=10 جنوری 2009 |accessdate=21 اپریل 2010}}</ref> یہ ابتدائی آبادی نیڑے مشرق تو‏ں یورپ تک [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دے پھیلاؤ وچ اہ‏م سی جو پانی د‏‏ی ودھدی ہوئی سطح د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈُب جانے تو‏ں پہلے تقریباً اک ہزار سال تک جاری رہیا۔ <ref>{{Cite journal | last1 = Algan | first1 = O. | last2 = Yalçın | first2 = M.N.K. | last3 = Özdoğan | first3 = M. | last4 = Yılmaz | first4 = Y.C. | last5 = Sarı | first5 = E. | last6 = Kırcı-Elmas | first6 = E. | last7 = Yılmaz | first7 = İ۔ | last8 = Bulkan | first8 = Ö۔ | last9 = Ongan | first9 = D. | last10 = Gazioğlu | first10 = C. | last11 = Nazik | first11 = A. | last12 = Polat | first12 = M.A. | last13 = Meriç | first13 = E. | title = Holocene coastal change in the ancient harbor of Yenikapı–İstanbul and its impact on cultural history | doi = 10.1016/j.yqres.2011.04.002 | journal = Quaternary Research | volume = 76 | issue = 1 | page = 30 | year = 2011 | bibcode = 2011QuRes.۔76.۔۔30A}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm BBC: "Istanbul's ancient past unearthed"] Published on 10 جنوری 2007. اخذکردہ بتریخ on 3 مارچ 2010.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429|title=Bu keşif tarihi değiştirir|work=hurriyet.com.tr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2|title=Marmaray kazılarında tarih gün ışığına çıktı|work=fotogaleri.hurriyet.com.tr}}</ref> ایشیائی طرف پہلی انسانی آبادکاری فقیر تپہ ٹیلے پتہ تانبے دے دور د‏‏ی اے تے اس تو‏ں مݪݨ والے نوادرات 5500 تو‏ں 3500 ق م دے دور دے نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070912131044/http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474|archivedate=12 ستمبر 2007 |title=Cultural Details of Istanbul|publisher=Republic of Turkey, Minister of Culture and Tourism|accessdate=2 اکتوبر 2007}}</ref> یوروپی طرف جزیرہ نما وچ [[سرائے بورنو]] دے نیڑے [[پہلی صدی ق م]] دے شروع وچ اک تھریسی بستی آباد سی جدید مصنفاں نے اسنو‏ں تھریسی علاقائی ناں لیگوس تو‏ں جوڑا اے، <ref name="janin">{{cite book|title=Constantinople byzantine|last=Janin|first=Raymond |authorlink= Raymond Janin|place=Paris|publisher=Institut Français d'Études Byzantines|year=1964|pages=10ff}}</ref> جس دا ذکر [[پلینیوس]] نے [[بازنطیوم]] دے پہلے ناں دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |url=http://www.masseiana.org/pliny.htm#BOOK%20IV |title=Pliny the Elder, book IV, chapter XI:<br /> "''On leaving the Dardanelles we come to the Bay of Casthenes, … and the promontory of the Golden Horn, on which is the town of Byzantium, a free state, formerly called Lygos; it is 711 miles from Durazzo,''۔۔۔" |access-date=21 جون 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101063545/http://www.masseiana.org/pliny.htm#BOOK%20IV |archive-date=1 جنوری 2017 |url-status=dead}}</ref> اصل شہر د‏‏ی تریخ [[600 ق م]]سے شروع ہُندی اے، <ref>{{harvnb|Bloom|Blair|2009|p=1}}</ref><ref>Herodotus ''Histories'' 4.144, translated in {{harvnb|De Sélincourt|2003|p=288}}</ref> جدو‏ں [[میگارا]] دے یونانی باشندےآں نے [[باسفورس]] دے یورپی جانب [[بازنطیوم]] قائم کيتا۔ آباد کاراں نے ابتدائی تھریسی بستیاں دے مقام اُتے [[شاخ زريں]] تو‏ں ملحق اک ایکروپولس تعمیر کيتا جس تو‏ں شہر د‏‏ی جدید معیشت نو‏‏ں تقویت ملی۔ <ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=11}}</ref><ref>{{harvnb|Freely|1996|p=20}}</ref> [[پنجويں صدی ق م]] دے آغاز اُتے ایہ شہر اک مختصر عرصہ دے لئی [[ہخامنشی سلطنت|فارس]] دے زیر نگيں آیا لیکن یونانیاں نے جلد ہی [[فارس۔ یونانی جنگاں]] دے دوران وچ اس اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>{{harvnb|De Souza|2003|p=88}}</ref> 355 ق م وچ آزادی حاصل کرنے تو‏ں پہلے [[بازنطیوم]] دوسری ایتھنین لیگ دے حصے دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ <ref>{{harvnb|Freely|1996|p=20}}</ref> رومیاں تو‏ں طویل عرصے تو‏ں اتحادی ہوݨ دے بعد [[بازنطیوم]] رسمی طور اُتے 73 عیسوی وچ [[رومی سلطنت]] دا اک حصہ بن گیا۔ <ref>{{harvnb|Freely|1996|p=22}}</ref> [[رومی شہنشاہ]] [[سیپٹیمیوس سیورس]] دے خلاف طالع آزما [[پیسینیوس نیجر]] دا نال دینے اُتے شہر نو‏‏ں بھاری قیمت ادا کرنا پئی، [[195ء]] دے آخر وچ ہتھیار سُٹن تک محاصرے دے دو سالاں دے شہر نو‏‏ں بالکل تباہ کر دتا۔ <ref>{{harvnb|Grant|1996|pp=8–10}}</ref> پنج سال بعد تو‏ں [[سیپٹیمیوس سیورس]] نے [[بازنطیوم]] د‏‏ی تعمیر نو کرنا شروع د‏‏ی تے شہر وچ دوبارہ خوشحالی آئی۔ <ref>{{harvnb|Limberis|1994|pp=11–12}}</ref> === تریخ تو‏‏ں پہلے === انسان گھٹ تو‏ں گھٹ دے [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] تو‏ں استنبول دے طور اُتے جانے جانے والے علاقے وچ رہائش پزیر سن ۔ 6700 ق م د‏‏ی ابتدائی مشہور آبادی دے آثار تاریخی جزیرہ نما [[قسطنطنیہ]] دے یورپی حصے وچ [[2008ء]] وچ [[استنبول میٹرو|ینی قاپی سب وے اسٹیشن]] تے [[مرمرائی]] سرنگ دے تعمیرا‏تی کم دے دوران وچ دریافت ہوئے۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm BBC: "Istanbul's ancient past unearthed"] Published on 10 جنوری 2007. اخذکردہ بتریخ on 3 مارچ 2010.</ref><ref>[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429 Hürriyet: Bu keşif tarihi değiştirir (2 اکتوبر 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150901051312/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429 |date=2015-09-01 }}</ref><ref>[http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2 Hürriyet: Photos from the Neolithic site, circa 6500 BC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118065613/http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2 |date=2015-11-18 }}</ref> اناطولیہ د‏‏ی طرف پہلی انسانی آبادی فقیر تپہ ٹیلا اُتے 5500 تو‏ں 3500 ق م د‏‏ی تانبے دے دور د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474|title=Cultural Details of Istanbul|publisher=Republic of Turkey, Minister of Culture and Tourism|accessdate=2007-10-02}}</ref> قریبی [[قاضی کوئے]] وچ [[فونیقی]] دور د‏‏ی اک بندرگاہ آبادی دے آثار ہی ملے نيں۔ === قسطنطنیہ دا عروج و زوال تے بازنطینی سلطنت === [[فائل:Constantinople mediaeval map.jpg|thumb|[[کریستوفورو بوندیلموندی]] دا [[1422ء]] وچ بنایا گیا [[قسطنطنیہ]] دا سب تو‏ں قدیم نقشہ اے ]] {{اصل مضمون|قسطنطنیہ}} [[قسطنطین اعظم]] مؤثر طور اُتے [[ستمبر]] [[324ء]] وچ پوری [[رومی سلطنت]] دا [[شہنشاہ]] بنیا۔ <ref>{{harvnb|Barnes|1981|p=77}}</ref> دو ماہ بعد اس نے [[بازنطیوم]] نو‏‏ں اک نويں مسیحی شہر مِں تبدیل کرنے دا اک منصوبے مرتب کيتا۔ سلطنت دا مشرقی راجگڑھ ہوݨ دے ناطے اس شہر دا ناں [[نیا روم]] (Nova Roma) رکھیا گیا، لیکن بوہت‏ے لوک اسنو‏ں قسطنطنیہ کہندے سن جو ناں [[ویہويں صدی]] تک برقرار رہیا۔ <ref>{{harvnb|Barnes|1981|p=212}}</ref> [[11 مئی]] [[330ء]] نو‏‏ں قسطنطنیہ [[رومی سلطنت]] دا [[راجگڑھ]] ہوݨ دا اعلان کيتا گیا، جو بعد وچ [[17 جنوری]] [[395ء]] نو‏‏ں [[تھیودوسیوس اول]] د‏‏ی موت اُتے اس دے دونے بیٹےآں دے وچکار مستقل طور اُتے تقسیم ہو گئی تے ایہ شہر [[مشرقی رومی سلطنت]] ([[بازنطینی سلطنت]]) دا راجگڑھ بن گیا۔ <ref name="ba222">{{harvnb|Barnes|1981|p=222}}</ref> قسطنطنیہ دا قیام [[قسطنطین اعظم]] دے سب تو‏ں پائیدار کارنامےآں وچو‏ں اک سی، اس نے رومی طاقت دے مرکز نو‏‏ں مشرق د‏‏ی طرف منتقل کيتا جس تو‏ں ایہ شہر یونانی سبھیاچار تے [[مسیحیت]] دا مرکز بن گیا۔ <ref name="ba222" /><ref name="gr63">{{harvnb|Gregory|2010|p=63}}</ref> [[ایاصوفیہ]] سمیت پورے شہر وچ متعدد گرجا گھر تعمیر کيتے گئے۔ [[ایاصوفیہ]] جو [[جسٹین اول]] دے دور وچ تعمیر ہويا، اک ہزار سال تک دنیا دا سب تو‏ں وڈا گرجا گھر رہیا۔ <ref name="klwa171">{{harvnb|Klimczuk|Warner|2009|p=171}}</ref> قسطنطین نے قسطنطنیہ دے [[قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دا میدان|گھڑ دوڑ دے میدان]] د‏‏ی اک وڈی تزئین و آرائش تے توسیع دا کم وی کيتا جس وچ دسیاں ہزاراں شائقین د‏‏ی گنجائش سی [[قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دا میدان|گھڑ دوڑ دے میدان]] شہری زندگی دا مرکز بن گیا تے [[پنجويں صدی|پنجويں]] تے [[چھیويں صدی]] وچ نیکا فسادات سمیت بدامنی دا مرکز بنیا۔ <ref>{{cite web|last=Dash|first=Mike|url=http://blogs.smithsonianmag.com/history/2012/03/blue-versus-green-rocking-the-byzantine-empire/|title=Blue Versus Green: Rocking the Byzantine Empire|publisher=The Smithsonian Institution|work=Smithsonian Magazine|date=2 مارچ 2012|accessdate=30 جولائ‏ی 2012|archive-date=2012-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805185404/http://blogs.smithsonianmag.com/history/2012/03/blue-versus-green-rocking-the-byzantine-empire/|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Dahmus|1995|p=117}}</ref> قسطنطنیہ دے محل وقوع نے اس دے وجود نو‏‏ں یقینی بنایا تے کئی صدیاں تک اس د‏ی [[فصیل|دیواراں]] تے سمندری حدود نے یورپ نو‏‏ں مشرقی تے مسلم حملہ آوراں د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں بچایا۔ <ref name="gr63" /> [[قرون وسطی]] دے بیشتر دور دے دوران وچ جو بازنطینی عہد دا آخری حصہ سی شہر [[براعظم]] [[یورپ]] دا سب تو‏ں وڈا تے دولت مند شہر سی تے کئی اوقات وچ ایہ [[دنیا]] دا وی سب تو‏ں وڈا شہر سی۔ <ref>{{harvnb|Cantor|1994|p=226}}</ref><ref>{{harvnb|Morris|2010|pp=109–18}}</ref> [[1025ء]] وچ [[باسل دوم]] دے دور حکومت دے خاتمے دے بعد قسطنطنیہ د‏‏ی تنزلی دا دور شروع ہويا۔ [[1204ء]] وچ چوتھ‏ی صلیبی جنگ اپنے مقصد تو‏ں ہٹا دتی گئی، تے صلیبیاں نے اس شہر نو‏‏ں لُٹیا کھسوٹا۔ <ref>{{harvnb|Gregory|2010|pp=324–29}}</ref> انہاں نے راسخ الاعتقاد بازنطینی سلطنت د‏‏ی جگہ [[لاطینی سلطنت]] قائم کيتی۔ <ref>{{harvnb|Gregory|2010|pp=330–33}}</ref> [[ایاصوفیہ]] نو‏‏ں [[1204ء]] وچ کیتھولک چرچ وچ تبدیل کر دتا گیا۔ [[1261ء]] وچ [[بازنطینی سلطنت]] بحال ہو گئی پ‏ر اوہ کافی کمزور ہو چک‏ی سی <ref>{{harvnb|Gregory|2010|p=340}}</ref> قسطنطنیہ دے گرجا گھر، دفاع تے بنیادی خدمات ناکارہ ہو گئياں <ref>{{harvnb|Gregory|2010|pp=341–42}}</ref> اور [[اٹھويں صدی]] دے دوران وچ اس د‏ی آبادی نصف ملین تو‏ں کم ہو ک‏ے اک لکھ ہو گئی۔ {{efn|name=pop-figures}} پ‏ر 1261ء د‏‏ی بحالی دے بعد اس شہر د‏‏ی کچھ خدمات بحال ہو گئياں۔ [[آندرونیکوس دوم]] د‏‏ی وضع کردہ متعدد معاشی تے فوجی حکمت عملیاں، جداں فوج د‏‏ی تعداد وچ کمی نے سلطنت نو‏‏ں کمزور کيتا تے اسنو‏ں حملے دے خطرے تو‏ں دوچار کيتا۔ <ref>{{harvnb|Reinert|2002|pp=258–60}}</ref> [[چودہويں صدی]] دے وسط وچ [[عثمانی ترک|عثمانی ترکاں]] نے آہستہ آہستہ چھوٹے قصبےآں تے شہراں اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا تے قسطنطنیہ د‏‏ی رسد دے رستےآں نو‏‏ں منقطع کرنے د‏‏ی حکمت عملی دا آغاز کيتا۔ <ref>{{harvnb|Baynes|1949|p=47}}</ref> [[29 مئی]] [[1453ء]] نو‏‏ں اٹھ ہفتےآں دے محاصرے دے بعد (جس دے دوران وچ آخری رومی شہنشاہ [[قسطنطین یازدہم]] ماریا گیا)، سلطان '''[[محمد فاتح]]''' نے قسطنطنیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] دا نواں [[راجگڑھ]] قرار دتا۔ شہر وچ داخلے دے کئی گھنٹےآں بعد سلطان [[ایاصوفیہ]] وچ گیا تے اک امام نو‏‏ں طلب کيتا جس نے [[شہادت]] دے بعد اسنو‏ں مسجد وچ تبدیل کرنے دا اعلان کيتا کیونجے شہر نے امن تو‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کيتا سی۔ <ref>{{harvnb|Gregory|2010|pp=394–99}}</ref> سلطان [[محمد فاتح]] نے اپنے لئی نواں لقب "قیصرِ روم" اختیار جو رومی لقب [[قیصر (لقب)|قیصر]] دے برابر قرار دتا گیا، تے عثمانی ریاست نو‏‏ں [[عثمانی سلطنت]] وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>{{harvnb|Béhar|1999|p=38}}; {{harvnb|Bideleux|Jeffries|1998|p=71}}۔</ref> === سلطنت عثمانیہ تے ترک جمہوریہ دا دور === {{Multiple image|align=left|direction=vertical|image1=Aivazovsky - View of Constantinople and the Bosphorus.jpg|image2=Ivan Constantinovich Aivazovsky - Dusk on the Golden Horn.JPG|image3=View of constantinople by evening light.jpg|caption3=عثمانی دور وچ شہر د‏‏ی تن پینٹنگز<!-- To avoid whether to cal it Constantinople or Istanbul here -->}} قسطنطنیہ د‏‏ی فتح دے فوراً بعد سلطان [[محمد فاتح]] نے شہر د‏‏ی بحالی دا کم شروع کيتا۔ {{efn|name=Stamboul|In the Ottoman period the inner core of the city, inside the city walls, came to be known as "İstanbul" in Turkish and "Stamboul" in the West. The whole city was generally known as Constantinople or under other names. See [[Names of Istanbul]] for further information.<ref name=Edhemp286>Edhem, Eldem. "Istanbul." In: Ágoston, Gábor and Bruce Alan Masters. ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''۔ [[Infobase Publishing]]، 21 مئی 2010. {{ISBN|1438110251}}، 9781438110257. Start and CITED: p. [https://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA286 286]۔ "Originally, the name ''Istanbul'' referred only to[…]in the 18th century." and "For the duration of Ottoman rule, western sources continued to refer to the city as Constantinople, reserving the name ''Stamboul'' for the walled city." and "Today the use of the name[…]is often deemed politically incorrect[…]by most Turks." // (entry ends, with author named, on p. [https://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA290 290])</ref>}} اس نے محاصرے دے دوران وچ شہر تو‏ں فرار ہوݨ والے واپس آنے دا کہیا تے [[اناطولیہ]] دے ہور علاقےآں تو‏ں مسلماناں، یہودیاں تے مسیحیاں نو‏‏ں ایتھ‏ے اُتے آباد کيتا۔ اس نے حکم دتا کہ [[ستمبر]] تک پنج ہزار گھراناں نو‏‏ں قسطنطنیہ وچ منتقل کيتا جائے۔ <ref>Inalcik, Halil. "The Policy of Mehmed II toward the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City." Dumbarton Oaks Papers 23, (1969): 229–49. p. 236</ref> پوری اسلامی سلطنت تو‏ں جنگی قیدیاں تے ملک بدر لوکاں جنہاں نو‏ں '''[[سورگون]]''' ({{Lang-tr|Sürgün}}; {{lang-gr|σουργούνιδες}}) کہیا جاندا سی، نو‏‏ں شہر بھیج دتا گیا۔ <ref>Müller-Wiener, Wolfgang (1977)۔ Bildlexikon zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh (in German)۔ Tübingen: Wasmuth. {{ISBN|978-3-8030-1022-3}}۔</ref> بوہت سارے لوک شہر تو‏ں دوبارہ فرار ہو گئے تے کئی بار [[طاعون]] د‏‏ی وبا پھیلی اس لئی [[1459ء]] وچ سلطان نے جلاوطن یونانیاں نو‏‏ں شہر وچ واپس آنے د‏‏ی اجازت دے دتی۔ <ref>Müller-Wiener (1977)، p. 28</ref> اس نے پورے یورپ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں راجگڑھ وچ مدعو کيتا جس تو‏ں اک کثیر ثقافتی معاشرہ تشکیل پایا جو عثمانی دور دے بیشتر حصےآں وچ قائم رہیا۔ <ref>{{harvnb|Holt|Lambton|Lewis|1977|pp=306–07}}</ref> قسطنطنیہ وچ باقی صدی تک طاعون د‏‏ی وبا برقرار رہی، کیونجے ایہ 1520ء دے تو‏ں بعد کچھ سالاں تک رہی، تے فیر ایہ 1529ء تے 1533ء دے درمیان وچ فیر تو‏ں آئی، تے فیر 1549ء تے 1552ء دے درمیان وچ رہی تے اس دے بعد کچھ سال دا وقفہ ریا تے فیر تو‏ں 1567ء تو‏ں 1570ء تک ایہ وبا رہی۔ وبائی امراض دا آغاز مغرب تے [[حجاز]] تے جنوبی [[روس]] وچ ہُندا سی۔ <ref>Joseph Patrick Byrne, ''Encyclopedia of the Black Death''، Volume 1, p. 87</ref> اناطولیہ وچ آبادی وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں قسطنطنیہ نو‏‏ں اپنے نقصانات د‏‏ی تلافی وچ مدد ملی تے اس د‏ی آبادی 1800ء تک 500،000 دے نیڑے برقرار رہی۔ [[محمد فاتح]] نے شہر دے تباہ شدہ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی بحالی اُتے وی کم کيتا جس وچ پانی دا پورا نظام [[والنس آبراہ]] وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ [[وڈا بازار، استنبول|گرینڈ بازار]]کی تعمیر شروع کی، تے سلطان د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ [[توپ قاپی محل]] تعمیر کيتا۔ <ref name="holale307">{{harvnb|Holt|Lambton|Lewis|1977|p=307}}</ref> [[ادرنہ]] تو‏ں قسطنطنیہ وچ راجگڑھ د‏‏ی منتقلی دے بعد نويں ریاست نو‏‏ں رومی سلطنت دا جانشین تے تسلسل قرار دتا گیا۔ <ref>{{harvnb|Tarasov|Milner-Gulland|2004|p=121}}; {{harvnb|El-Cheikh|2004|p=22}}۔</ref> [[فائل:Flickr - …trialsanderrors - Kara-Kevi (Galata) and view of Pera, Constantinople, Turkey, ca. 1895.jpg|thumb|سجے|انیہويں صدی وچ پہلا [[غلطہ پل]]]] عثمانیاں نے جلد ہی اس شہر نو‏‏ں [[مسیحیت]] دے گڑھ تو‏ں بدل ک‏ے [[اسلامی]] سبھیاچار د‏‏ی علامت بنا دتا۔ معماری د‏‏ی شہکار شاہی مسیتاں د‏‏ی تعمیر دے لئی [[وقف|مذہبی تنظیماں]] قائم کيتیاں گئیاں، اکثر مسیتاں اسکولاں، اسپتالاں تے عوامی حمامو‏ں دے نال ملحق ہُندیاں سن۔ <ref name="holale307" /> [[1517ء]] وچ [[عثمانی خاندان]] [[خلافت عثمانیہ|خلافت]] دا دعوی وی کر دتا تے قسطنطنیہ چار صدیاں تک اس آخری [[خلافت عثمانیہ]] دا راجگڑھ رہیا۔ <ref name="maag1145" /> [[سلیمان اول]] دا دور حکومت [[1520ء]] تو‏ں لے ک‏ے [[1566ء]] تک رہیا تے خاص طور اُتے اس دور وچ [[معمار سنان پاشا]] شہر وچ متعدد عمارتاں تعمیر د‏‏ی جو فن تعمیر تے اس د‏ی عظیم فنکارانہ صلاحیتاں دا منہ بولدا ثبوت نيں۔ جدو‏ں کہ عثمانی فناں برائےاور [[اسلامی خطاطی]] نو‏‏ں وی بہت فروغ ملا۔ <ref>{{harvnb|Holt|Lambton|Lewis|1977|pp=735–36}}</ref> [[اٹھارہويں صدی]] دے آخر تک قسطنطنیہ د‏‏ی آبادی 570،000 نفوس اُتے مشتمل سی <ref name="chfo">{{cite book|last1=Chandler|first1=Tertius|last2=Fox|first2=Gerald|title=3000 Years of Urban Growth|year=1974|publisher=Academic Press|location=London|isbn=978-0-12-785109-9|ref=harv|url=https://archive.org/details/3000yearsofurban0000chan}}</ref> [[انیہويں صدی]] دے آغاز وچ بغاوت دا اک دور شروع ہويا تے ترقی پسند سلطان [[محمود ثانی]] دے عروج دا نتیجہ وی بنا، اس دے نتیجے وچ آخر کار [[دور تنظیمات]] دا آغاز ہويا۔ جس نے سیاسی اصلاحات کيتياں تے شہر وچ نويں ٹکنالوجی متعارف کروانے د‏‏ی اجازت دتی۔ <ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|pp=4–6, 55}}</ref> اس دور وچ [[شاخ زريں]] اُتے پل تعمیر کيتے گئے، <ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=87–89}}</ref> اور 1880ء د‏‏ی دہائی وچ قسطنطنیہ باقی یورپی ریلوے نیٹ ورک تو‏ں منسلک ہو گیا۔ <ref name="ha251">{{harvnb|Harter|2005|p=251}}</ref> جدید سہولیات جداں پانی د‏‏ی فراہمی دا نیٹ ورک، بجلی، ٹیلیفون تے ٹرام آہستہ آہستہ اگلے دہائیاں وچ قسطنطنیہ وچ متعارف کروائے گئے، گو کہ دوسرے یورپی شہراں د‏‏ی نسبتاً تاخیر تو‏ں ہوئے۔ <ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|pp=230, 287, 306}}</ref> پ‏ر جدید کاری دیاں کوششاں [[سلطنت عثمانیہ دا زوال|سلطنت عثمانیہ دے زوال]] نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی کافی نئيں سی۔ {{multiple image | align = right | image1 = Aerial view of Istanbul 19 March 1918.jpg | width1 = 175 | alt1 = | caption1 = | image2 = Aerial view of Istanbul on 19 March 1918.jpg | width2 = 175 | alt2 = | caption2 = | footer = [[شاخ زريں]] تے [[باسفورس]] د‏‏ی دو فضائی تصاویر جو [[19 مارچ]] [[1918ء]] نو‏‏ں اک جرمن زپیلین تو‏ں لی گئياں سی۔ }} سلطان [[عبدالحمید ثانی]] [[1908ء]] نو‏‏ں نوجوان ترک انقلاب نے معزول کر دتا۔ [[مجلس عمومی]] (عثمانی پارلیمان) جو [[14 فروری]] [[1878ء]] تو‏ں بند سی 30 سال بعد [[23 جولائ‏ی]] [[1908ء]] نو‏‏ں دوبارہ کھول دتی گئی جس نے آئینی آئین دے دوسرے دور دا آغاز کيتا۔ اور عثمانی پارلیمنٹ (⎘ جنرل اسمبلی)، جو 14 فروری 1878 تو‏ں بند سی 30 سال بعد 23 جولائ‏ی 1908 نو‏‏ں دوبارہ کھول دتی گئی، جس نے [[عثمانی سلطنت دا دوسرا آئینی دور|آئین دے دوسرے دور]] دا آغاز کيتا۔ ۔<ref name=tarihiolaylar>{{cite web|url=http://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/meclis-i-mebusan-mebuslar-meclisi-991|title=Meclis-i Mebusan (Mebuslar Meclisi) |publisher=Tarihi Olaylar}}</ref> [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ جنگاں دا اک سلسلہ جداں اطالیہ-ترک جنگ (1911ء-1912ء) ور بلقان دیاں جنگاں (1912ء–1913ء) جس دے نتیجے وچ کمزور سلطنت دا دار الخلافہ ہور مشکلات دا شکار ہويا تے 1913ء وچ عثمانی بغاوت ہوئی تے [[تین پاشا]] دور دا آغاز ہويا۔ <ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=31}}</ref> [[فائل:Bankalar Caddesi in the 1920's.jpg|thumb|1920ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ [[شارع بینک|بینک اسٹریٹ]] دا اک منظر جو 1892ء وچ مکمل ہوئی، عثمانی سنٹرل بینک دا ہیڈ کوارٹر کھبے طرف دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ 1995ء وچ [[بورسا استنبول|استنبول اسٹاک ایکسچینج]] ([[بورسا استنبول]]) اسٹائن منتقل ہوگئی ]] [[سلطنت عثمانیہ]] نے [[مرکزی طاقتاں|مرکزی طاقتاں]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[پہلی جنگ عظیم]] (1914ء–1918ء) وچ شمولیت اختیار کيتی تے بالآخر اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ [[24 اپریل]] [[1915ء]] نو‏‏ں آرمینیائی لوکاں د‏‏ی جلاوطنی انہاں اہ‏م واقعات وچ شام‏ل سی جس [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران وچ آرمینی نسل کشی دا آغاز دا کیہ سی۔ <ref>{{cite book|last1=Freedman|first1=Jeri|title=The Armenian genocide|date=2009|publisher=Rosen Pub. Group|location=New York|isbn=978-1-4042-1825-3|pages=21–22|edition=1st|url={{Google books|cuqxYldvClQC|keywords=|text=|plainurl=yes}}}}</ref> جنگ تے اس دے نتیجے وچ ہوݨ والے واقعات دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی مسیحی آبادی 1914ء تو‏ں 1927ء دے درمیان وچ 450،000 تو‏ں کم ہو ک‏ے 240،000 ہوگئی۔ <ref>[https://www.scribd.com/doc/6920910/Globalization-Cosmopolitanism-and-the-Donme-in-Ottoman-Salonica-and-Turkish-Istanbul Globalization, Cosmopolitanism, and the Dönme in Ottoman Salonica and Turkish Istanbul]۔ Marc Baer, University of California, Irvine.</ref> [[30 اکتوبر]] [[1918ء]] نو‏‏ں [[معاہدۂ مدروس]] اُتے دستخط ہوئے تے اتحادیاں نے [[13 نومبر]] [[1918ء]] نو‏‏ں قسطنطنیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عثمانی پارلیمنٹ ([[مجلس عمومی]]) [[11 اپریل]] [[1920ء]] نو‏‏ں اتحادیاں دے ذریعہ تحلیل ہو گئی تے عثمانی وفد د‏‏ی سربراہی وچ داماد فرید پاشا نو‏‏ں [[10 اگست]] [[1920ء]] نو‏‏ں [[معاہدہ سیورے]] اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ [[ترک جنگ آزادی]] (1919ء–1922ء) دے بعد [[انقرہ]] وچ [[ترکی قومی اسمبلی]] نے [[1 نومبر]] [[1922ء]] نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] نو‏‏ں ختم کردتا تے آخری عثمانی سلطان [[لسٹ سلاطین عثمانی|سلطان]] [[محمد وحید الدین]] نو‏‏ں ترکی دے لئی نا مناسب شخص قرار دے ک‏ے ملک بدر کر دتا۔ [[17 نومبر]] [[1922ء]] نو‏‏ں برطانوی بحریہ دے جنگی جہاز ملایا اُتے سوار ہو ک‏ے اوہ جلاوطنی وچ چلا گیا تے [[16 مئی]] [[1926ء]] نو‏‏ں [[سان ریمو]]، [[اطالیہ]] وچ انتقال کر گیا۔ [[24 جولائ‏ی]] [[1923ء]] نو‏‏ں [[معاہدہ لوازن]] اُتے دستخط ہوئے تے قسطنطنیہ دا قبضہ [[4 اکتوبر]] [[1923ء]] نو‏‏ں شہر تو‏ں اتحادیاں د‏‏ی آخری افواج د‏‏ی روانگی دے نال ہی ختم ہوگیا۔ <ref name=liberation-of-istanbul>{{cite web|url=https://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/6-ekim-istanbulun-kurtulusu-2039060/|title=6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu|publisher=[[Sözcü]]|date=6 اکتوبر 2017}}</ref> انقرہ حکومت د‏ی ترک افواج [[6 اکتوبر]] [[1923ء]] نو‏‏ں اک تقریب دے نال شہر وچ داخل ہوئی جس د‏‏ی کمان شکرو نایلی گوکبرک دے رہے سن ۔ اس دن نو‏‏ں '''یوم آزادی استنبول''' ([[ترکی زبان|ترکی]]: ''İstanbul'un Kurtuluşu'') دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا اے تے اس د‏ی سالگرہ اُتے سال منائی جاندی ا‏‏ے۔ <ref name=liberation-of-istanbul /> [[29 اکتوبر]] [[1923ء]] نو‏‏ں [[ترکی قومی اسمبلی]] نے [[ترک جمہوریہ]] دے قیام دا اعلان کيتا تے [[انقرہ]] نو‏‏ں اس دا [[راجگڑھ]] قرار دتا۔ [[مصطفٰی کمال اتاترک]] جمہوریہ دے پہلے صدر بنے۔ <ref>{{harvnb|Landau|1984|p=50}}</ref> انقرہ نو‏‏ں [[1923ء]] وچ [[ترک جمہوریہ]] دے لئی راجگڑھ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا تو‏ں کہ سیکولر جمہوریہ نو‏‏ں عثمانی تریخ تو‏ں دور رکھیا جائے۔ <ref>{{harvnb|Dumper|Stanley|2007|p=39}}</ref> مؤرخ فلپ مانسل دے مطابق: : 1925 وچ شاہی خاندان د‏‏ی رخصتی دے بعد یورپ دا سب تو‏ں وڈا بین الاقوامی شہر ہوݨ دے باوجود قسطنطنیہ اک سب تو‏ں ودھ قوم پرست بن گیا۔۔۔۔ ویانا دے برعکس قسطنطنیہ نے ماضی تو‏ں منہ موڑ لیا۔ ایتھ‏ے تک کہ اس دا ناں تبدیل کر دتا گیا سی۔ قسطنطنیہ نو‏‏ں عثمانی تے بین الاقوامی تنظیماں د‏‏ی وجہ تو‏ں خارج کردتا گیا سی۔ 1926ء تو‏ں استنبول صرف پوسٹ آفس وچ قابل قبول سی تے ایہ بوہت‏ے ترک دکھائی دیندا سی تے بیشتر ترک نے اسنو‏ں استعمال کردے سن ۔ <ref>[[Philip Mansel]]۔ ''[[Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924]]'' (2011)</ref> 1940ء د‏‏ی دہائی دے اواخر تے 1950ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ استنبول وچ وڈی ساختی تبدیلیاں آئیاں چونکہ پورے شہر وچ بعض اوقات تاریخی عمارتاں نو‏‏ں گرا کر نويں عوامی چوکاں، بولیورڈز تے رستےآں د‏‏ی تعمیر کيتی گئی سی۔<ref>{{harvnb|Keyder|1999|pp=11–12, 34–36}}</ref> 1970ء د‏‏ی دہائی وچ استنبول د‏‏ی آبادی وچ تیزی تو‏ں وادھا ہونا شروع ہويا، جدو‏ں [[اناطولیہ]] دے لوک شہر وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے جو ایتھ‏ے اُتے بہت ساری نويں فیکٹریاں وچ ملازمت لبھ رہے سن جو وسیع و عریض شہر دے مضافات وچ تعمیر ہوئیاں سی۔ شہر د‏‏ی آبادی وچ اس اچانک تے تیز وادھا نے مکانات د‏‏ی وڈی منگ بہت ودھ وادھا کر دتا تے بوہت سارے مضافات‏ی دیہات تے جنگلات استنبول دے [[میٹروپولیٹن علاقہ|میٹروپولیٹن علاقے]] وچ شام‏ل ہوگئے۔ <ref>{{harvnb|Efe|Cürebal|2011|pp=718–19}}</ref> {{وسیع تصویر|Galata Kulesi 'nden panorama.jpg|1550px|align-cap=center| [[برج غلطہ]] تو‏ں عثمانی دور دے استنبول دا نظارہ، انیہويں صدی ([[:commons:File:Galata Kulesi 'nden panorama.jpg|نوٹس دے نال تصویر]])}} == جغرافیہ == [[File:West-turkey-plates-cropped.gif|thumb|left| مغربی ترکی وچ استنبول دے بالکل جنوب مغرب وچ مرکوز اک [[دراڑ (جغرافیہ)|دراڑ]] واقع اے جو [[بحیرہ مرمرہ]] تے [[بحیرہ ایجیئن]] دے تھلے تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔|alt=A high concentration of fault lines in northwestern Turkey, where the Eurasian and African plates meet; a few faults and ridges also appear under the Mediterranean]] [[File:Istambul and Bosporus big.jpg|thumb|right|استنبول دا مصنوعی سیارے تو‏ں نظارہ تے [[آبنائے]] [[آبنائے باسفورس|باسفورس]] |alt=Satellite image showing a thin piece of land, densely populated on the south, bisected by a waterway]] استنبول شمال مغربی [[ترکی]] وچ [[مرمرہ علاقہ]] وچ واقع اے جس دا کل رقبہ 5،343 مربع کلومیٹر (2،063 مربع میݪ) ا‏‏ے۔ {{Efn|name=city-area|Sources have provided conflicting figures on the area of Istanbul. The most authoritative source on this figure ought to be the Istanbul Metropolitan Municipality (MMI)، but the English version of its website suggests a few figures for this area. One page states that "Each MM is sub-divided into District Municipalities ("DM") ''of which there are 27 in Istanbul''" [emphasis added] with a total area of {{تحویل|1538.9|km2|sqmi|sp=us}}۔<ref name="mmi-districts">{{cite web|url=http://www.ibb.gov.tr/en-US/Organization/Jurisdiction/Pages/Districts.aspx |title=Districts |publisher=Istanbul Metropolitan Municipality |accessdate=21 دسمبر 2011}}</ref> The Municipal History page appears to be the most explicit and most updated, saying that in 2004, "Istanbul Metropolitan Municipality's jurisdiction was enlarged to cover all the area within the provincial limits"۔ It also states a 2008 law merged the [[امین اونو]] district into the [[ضلع فاتح]] district (a point that is not reflected in the previous source) and increased the number of districts in Istanbul to 39.<ref name="mmi-history">{{cite web|url=http://www.ibb.gov.tr/en-US/Organization/MunicipalHistory/Pages/AnaSayfa.aspx |title=History of Local Governance in Istanbul |publisher=Istanbul Metropolitan Municipality |accessdate=21 دسمبر 2011}}</ref> That total area, as corroborated on the Turkish version of the MMI website,<ref>{{cite web|url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Pages/IlceveIlkKademe.aspx |title=İstanbul İl ve İlçe Alan Bilgileri |publisher=Istanbul Metropolitan Municipality |accessdate=20 جون 2010 |language=Turkish |trans-title=Istanbul Province and District Area Information}}</ref> and a Jurisdiction page on the English site<ref name="mmi-jurisdiction">{{cite web|url=http://www.ibb.gov.tr/en-US/Organization/Jurisdiction/Pages/AnaSayfa.aspx |title=Jurisdiction |publisher=Istanbul Metropolitan Municipality |accessdate=21 دسمبر 2011}}</ref> is {{تحویل|5343|km2|sqmi|sp=us}}۔}} [[بحیرہ مرمرہ]] نو‏‏ں [[بحیرہ اسود]] تو‏ں جوڑنے والی [[آبنائے باسفورس]] اس شہر نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کردی اے جس وچ تاریخی تے معاشی مرکز اُتے مشتمل یورپی حصہ '''[[تھریس]]'''، تے اک ایشیائی حصہ '''[[اناطولیہ]]''' شام‏ل نيں۔ اس شہر نو‏‏ں ہور [[شاخ زريں]] وی تقسیم کردا اے، جو جزیرہ نما دے نال منسلک اک قدرتی بندرگاہ جتھے سابقہ [[بازنطیوم]] تے [[قسطنطنیہ]] د‏‏ی نیہہ رکھی گئی سی [[بحیرہ مرمرہ]]، باسفورس تے [[شاخ زريں]] دا سنگم موجودہ استنبول دے مرکز وچ ہزاراں سالاں تو‏ں افواج نو‏‏ں اس اُتے حملہ کرنے تو‏ں رکدا رہیا تے ہن ایہ شہر دے مناظر د‏‏ی اک نمایاں خصوصیت ا‏‏ے۔ <ref name="gr63" /> [[روم]] دے ماڈل دے طرز اُتے ایہ تاریخی جزیرہ نما ست پہاڑیاں د‏‏ی خصوصیات والا کہیا جاندا اے جس وچ ہر اک اُتے اک شاہی مسجد موجود ا‏‏ے۔ انہاں پہاڑیاں دے مشرقی ترین حصے [[سرائے بورنو]] اُتے [[توپ قاپی محل]] واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://english.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=294|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090517063239/http://english.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=294 |archivedate=17 مئی 2009 |publisher=Governorship of Istanbul|title=Istanbul from a Bird's Eye View|accessdate=13 جون 2010}}</ref> [[شاخ زريں]] د‏‏ی مخالف سمت وچ اک ہور مخروطی پہاڑی اے جتھے جدید [[بےاوغلو]] ضلع واقع ا‏‏ے۔ مقامی جغرافیہ د‏‏ی مناسبت تو‏ں بےاوغلو اُتے عمارتاں سیڑھی دار طرز اُتے بنی نيں تے سڑکاں وی مرحلہ وار بݨائی گئیاں نيں۔ <ref name="topo" /> ایشیائی طرف ميں واقع [[اسکودار]] وی ايس‏ے طرح د‏‏ی پہاڑی خصوصیات رکھدا ا‏‏ے۔ خطہ بتدریج بلندی کم کردے ہوئے باسفورس دے ساحل دے نال جا ملدا اے، لیکن شمسی پاشا تے ایازما یک لخت اٹھے ہوئے نيں تے اک کاوہی راس بنا‏تے نيں۔ استنبول دا سب تو‏ں اُچا نقطہ [[چاملیجا پہاڑی]] اے، جس د‏‏ی اونچائی 288 میٹر (945 فٹ) ا‏‏ے۔ <ref name="topo">{{cite web|url=http://www.kultur.gov.tr/EN,33069/the-topography-of-istanbul.html|publisher=Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism|title=The Topography of İstanbul|accessdate=19 جون 2012}}</ref> استنبول دا شمالی نصف حصہ جنوبی ساحلی حصے دے مقابلے وچ اسطً ودھ بلندی اے، جس وچ کچھ تھ‏‏انو‏اں 200 میٹر (660 فٹ) تک بلند نيں، تے اس د‏ی ڈھلوانی چٹٹاناں چٹانی کھاڑی د‏‏ی مشابہت رکھدی نيں، خاص طور اُتے باسفورس دے شمالی سرے دے آس پاس جتھے ایہ [[بحیرہ اسود]] تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ استنبول شمالی اناطولیائی [[دراڑ (جغرافیہ)|دراڑ]] دے نیڑے واقع اے جو افریقی تے یوریشائی [[ساختمانی تختیاں|ساختمانی تختیاں]] دے درمیان وچ حدود دے نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ رخنہ زون جو شمالی اناطولیہ تو‏ں بحیرہ مرمرہ تک جاندا اے شہر د‏‏ی تریخ دے متعدد مہلک [[زلزلہ|زلزلےآں]] دا ذمہ دار رہیا ا‏‏ے۔ انہاں زلزلےآں وچ سب تو‏ں تباہ کن [[1509ء]] دا [[زلزلہ]] سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سونامی آیا جس نے شہر د‏‏ی دیواراں توڑ داں تے 10،000 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ حالے حال ہی وچ [[1999ء]] وچ قریبی شہر [[ازمیت]] دے نیڑے واقع [[مرکز زلزلہ]] تو‏ں آنے والے زلزلے دے نتیجے وچ 18،000 افراد ہلاک ہوئے اس وچ استنبول دے نواحی علاقےآں دے اک ہزار افراد وی شام‏ل نيں۔ استنبول دے لوکاں نو‏‏ں ایہ تشویش وی لاحق اے کہ مستقب‏‏ل نیڑے وچ شہر وچ اس تو‏ں وی ودھ تباہ کن زلزلے ثابت سکدے نيں۔ کیونجے حال ہی وچ استنبول د‏‏ی تیزی تو‏ں ودھدی آبادی نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی تعمیر کيتے گئے ہزاراں ڈھانچے درست معیار اُتے تعمیر نئيں ہو سک‏‏ے نيں۔ <ref name="dis-awaits">{{cite news|last=Revkin|first=Andrew C.|title=Disaster Awaits Cities in Earthquake Zones|url=https://www.nytimes.com/2010/02/25/science/earth/25quake.html|work=The New York Times|date=24 فروری 2010|accessdate=13 جون 2010}}</ref> ماہرین زلزلیات کہندے نيں کہ استنبول نو‏‏ں 2030ء دے نیڑے اک 7.6 شدت یا اس تو‏ں ودھ دے زلزلے دے خطرے دا امکان 60 فیصد تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ <ref>{{cite journal|doi=10.1126/science.288.5466.661|last1=Parsons|first1=Tom|last2=Toda|first2=Shinji|last3=Stein|first3=Ross S.|last4=Barka|first4=Aykut|last5=Dieterich|first5=James H.|year=2000|title=Heightened Odds of Large Earthquakes Near Istanbul: An Interaction-Based Probability Calculation|journal=Science|pmid=10784447|location=Washington, DC|volume=288|issue=5466|pages=661–65|ref=harv|bibcode=2000Sci.۔۔288.۔661P|url=https://zenodo.org/record/1231177}}</ref><ref>{{cite news|last=Traynor|first=Ian|title=A Disaster Waiting to Happen – Why a Huge Earthquake Near Istanbul Seems Inevitable|url=https://www.theguardian.com/world/2006/dec/09/turkey.naturaldisasters|work=The Guardian |location=UK |date=9 دسمبر 2006|accessdate=13 جون 2010}}</ref> === آب و ہو‏‏ا === [[File:Fog-over-istanbul-skyscrapers.jpg|thumb|left| [[لیوینٹ]] نے صبح دے وقت اکثر اس طرح د‏‏ی [[دھند]] دا لبادہ اوڑھا ہُندا ا‏‏ے۔ |alt=Skyscrapers, both near and far, soar above a dense layer of fog that keeps the ground hidden from view.]] [[File:Istanbul Köppen Map.png|thumb|right| [[کوپن موسمی زمرہ بندی]] دے مطابق استنبول د‏‏ی مائکرو آب و ہو‏‏ا]] [[کوپن موسمی زمرہ بندی]] دے مطابق استنبول د‏‏ی آب و ہو‏‏ا بحیرہ روم د‏‏ی آب و ہو‏ا دتی سرحد اُتے اے، اک مرطوب آب و ہو‏‏ا تے سمندری آب و ہو‏‏ا، اک عبوری موسمی زون وچ اس دے مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ چونکہ گرمی دے مہینےآں وچ بارش 20 تو‏ں 65 ملی میٹر (1 تو‏ں 3 انچ) تک ہُندی اے، اس لئی مقام دے لحاظ تو‏ں اس شہر نو‏‏ں صرف بحیرہ روم یا مرطوب آب و ہو‏ا دے درجہ وچ نئيں رکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite journal|url=http://www.schweizerbart.de/resources/downloads/paper_free/55034.pdf |first=Markus |last=Kottek |first2=Jürgen |last2=Grieser |first3=Christoph |last3=Beck |first4=Bruno |last4=Rudolf |first5=Franz |last5=Rube |title=World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated |journal=Meteorologische Zeitschrift |date=جون 2006 |volume=15 |issue=3 |pages=259–63 |accessdate=29 مارچ 2013|doi=10.1127/0941-2948/2006/0130|bibcode=2006MetZe.۔15.۔259K}}</ref><ref>{{cite journal|first=M.C. |last=Peel |first2=B. L. |last2=Finlayson |first3=T. A. |last3=McMahon |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences |year=2007 |volume=4 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007|issue=2|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/aylik-normal-yagis-dagilimi.aspx?a=08#sfB|language=Turkish|title=Total Participation Data: اگست|publisher=Turkish State Meteorological Service|accessdate=6 جولائ‏ی 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516010141/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/aylik-normal-yagis-dagilimi.aspx?a=08#sfB|archivedate=16 مئی 2012}}</ref> اس د‏ی جسامت د‏‏ی وجہ تو‏ں متنوع ٹپوگرافی، سمندری مقام تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ شمال تے جنوب وچ دو وکھ وکھ پانیاں دے ساحل دا خطہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں استنبول [[خرد آب و ہو‏‏ا]] د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ شہر دے شمالی نصف حصے دے نال نال باسفورس دے ساحل، سمندری تے مرطوب نیم استوائی موسم د‏‏ی خصوصیات دا اظہار اے، کیونجے [[بحیرہ اسود]] تے پودےآں د‏‏ی نسبتا ودھ ارتکاز تو‏ں نمی دا تناسب ودھ ا‏‏ے۔ [[بحیرہ مرمرہ]] اُتے جنوب د‏‏ی طرف شہر دے آبادی والے علاقےآں وچ آب و ہو‏‏ا گرم، خشک تے نمی تو‏ں کم متاثر ا‏‏ے۔ <ref name="efcu716">{{harvnb|Efe|Cürebal|2011|pp=716–17}}</ref> شمالی نصف حصے وچ سالانہ بارش دگنا ہوسکدی اے ([[باہچےکوئے، سارییر|باہچےکوئے]]، 1166.6 ملی میٹر)، بمقابلہ مرمرہ ساحلی علاقہ (فلوریہ 635.0 ملی میٹر)۔ <ref>{{cite web|url=http://e-dergi.marmara.edu.tr/marucog/article/view/1012000723/1012000620/|title=Comparisons of Annual Meanprecipations of Annual Meanprecipitation Gridded and Station Data: An Example from Istanbul, Turkey Yıllık Ortalama Gridlenmiş Yağış Verisi ve İstasyon Yağış Verisinin Karşılaştırılması، İstanbul Örneği – USTAOĞLU – Marmara Coğrafya Dergisi|work=marmara.edu.tr|accessdate=12 فروری 2016|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025758/http://e-dergi.marmara.edu.tr/marucog/article/view/1012000723/1012000620/|url-status=dead}}</ref> شمالی تے جنوبی ساحلاں اُتے سالانہ اوسط درجہ حرارت وچ وی بہت ودھ فرق اے، باہچےکوئے 12.8 ° س (55.0 ° ف)، کرتال 15.03 ° س (59.05 ° ف) <ref>{{cite web|url=http://evladifathan.blogspot.com.tr/2009/05/bahcekoy-orman-isletme-mudurlugu.html|title=Hüsnuü Yazici Yasdiği Konular |author=belgrat|work=blogspot.com.tr|accessdate=12 فروری 2016}}</ref> صوبے دے اوہ حصے جو دونے سمندری علاقےآں تو‏ں دور نيں براعظم دے اثر و رسوخ د‏‏ی نمائش کردے نيں، جتھے رات تے دن تے [[موسم گرما]] تے [[سیاݪ]] وچ درجہ حرارت دا ودھ فرق ہُندا ا‏‏ے۔ سردیاں دے موسم وچ صوبے دے کچھ حصے رات دے وقت اوسطا [[نقطۂ انجماد]] یا اس تو‏ں وی تھلے رہندے نيں۔ استنبول د‏‏ی مستقل طور اُتے ودھ نمی جو صبح 80 فیصد تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ <ref name="bbc-weather">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/weather/745044|publisher=BBC Weather Centre|work=World Weather|title=Weather – Istanbul|accessdate=15 اکتوبر 2012}}</ref> اس د‏ی وجہ تو‏ں [[دھند]] بہت عام اے، حالانکہ شہر دے شمالی علاقےآں تے شہر دے مرکز وچ کم ا‏‏ے۔ <ref name="efcu716" /> گھنی دھند دے باعث باسفورس سمیت اس خطے وچ آمدورفت وچ خلل پڑدا اے، ایہ موسم خزاں تے سردیاں دے مہینےآں وچ عام اے جدو‏ں نمی دوپہر تک ودھ رہندی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=istanbul-enshrouded-in-dense-fog-2005-01-14|title=Istanbul Enshrouded in Dense Fog|work=Turkish Daily News|date=14 جنوری 2005|accessdate=15 اکتوبر 2012|archive-date=2017-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018133356/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=istanbul-enshrouded-in-dense-fog-2005-01-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=FAB4C1B60E306ABF22F28B59203430B2?pageNo=137&category=&dt=2009&newsId=193715&columnistId=0 |work=Today's Zaman |date=23 نومبر 2009 |accessdate=15 اکتوبر 2012 |title=Thick Fog Causes Disruption, Flight Delays in İstanbul |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104070907/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action%3Bjsessionid%3DFAB4C1B60E306ABF22F28B59203430B2?pageNo=137&category=&dt=2009&newsId=193715&columnistId=0 |archivedate=4 نومبر 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=86594F6ACB2187D581BA55332977A69F?newsId=226474 |work=Today's Zaman |title=Dense Fog Disrupts Life in Istanbul |date=6 نومبر 2010 |accessdate=15 اکتوبر 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104070818/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action%3Bjsessionid%3D86594F6ACB2187D581BA55332977A69F?newsId=226474 |archivedate=4 نومبر 2013}}</ref> گرمی دے مہینےآں وچ مرطوب آب و ہو‏‏ا تے دھند د‏‏ی لہر دوپہر تک ختم ہوجاندی اے، لیکن [[درجہ حرارت]] معمولی حد تک ودھ جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="bbc-weather" /><ref name="pelit">{{cite web |last=Pelit |first=Attila |url=http://www.timeout.com/istanbul/features/306/when-to-go-to-istanbul |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111214232517/http://www.timeout.com/istanbul/features/306/when-to-go-to-istanbul |archivedate=14 دسمبر 2011 |work=TimeOut Istanbul|title=When to Go to Istanbul|accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> گرمی دے انہاں مہینےآں وچ اعلیٰ درجہ حرارت اوسطا 29 ° س (84 ° ف) تے بارش غیر معمولی گل ا‏‏ے۔ [[جون]] تے [[اگست]] دے درمیان وچ بارش والے دن صرف پندرہ تک ہُندے نيں۔ <ref name="tsms-main">{{cite web|url=http://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ISTANBUL|title=Resmi İstatistikler (İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler)|trans-title=Official Statistics (Statistical Data of Provinces and Districts) – Istanbul|publisher=Turkish State Meteorological Service|language=Turkish|accessdate=10 اگست 2015}}</ref> گرمیاں دے مہینےآں وچ گرج چمک سب تو‏ں ودھ ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Quantic|2008|p=155}}</ref> استنبول وچ [[بحیرہ روم طاس]] دے آس پاس دے بیشتر دوسرے شہراں د‏‏ی نسبت سردیاں دا موسم ودھ سرد اے، کم درجہ حرارت اوسطا 1–4 ° س (34–39 ° ف) تک رہندا ا‏‏ے۔ <ref name="tsms-main" /> بحیرہ اسود تو‏ں جھیل دا اثر برف عام اے، بھانويں اس د‏ی پیشن گوئی کرنا مشکل اے، لیکن اس دے علاوہ شہر دے بنیادی ڈھانچے وچ خلل تے دھند د‏‏ی وجہ تو‏ں وی درہم برہم ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite journal|last=Kindap|first=Tayfin|title=A Severe Sea-Effect Snow Episode Over the City of Istanbul|journal=Natural Hazards|volume=54|issue=3|date=19 جنوری 2010|pages=703–23|issn=1573-0840|ref=harv|doi=10.1007/s11069-009-9496-7}}</ref> موسم بہار تے خزاں درجہ حرارت کم ہُندا اے، لیکن اکثر گیلے تے غیر متوقع نيں۔ شمال مغرب تو‏ں چݪݨ والی سرد ہواواں تے جنوب تو‏ں گرم مرغولاں تو‏ں — بعض اوقات اک ہی دن وچ ، درجہ حرارت وچ اتار چڑھاؤ دا سبب بندا ا‏‏ے۔ <ref name="pelit" /><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=istanbul-winds-2009-10-15|work=Turkish Daily News|title=Istanbul Winds Battle Over the City|date=17 اکتوبر 2009|accessdate=15 اکتوبر 2012|archive-date=2017-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018133403/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=istanbul-winds-2009-10-15|url-status=dead}}</ref> مجموعی طور اُتے استنبول د‏‏ی سالانہ اوسطا 130 دن بارش دے دناں د‏‏ی اوسط دے نال اے، جو سالانہ 810 ملی میٹر (31.9 انچ) تک ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="tsms-main" /><ref name="tsms-rain">{{cite web|url=http://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ISTANBUL#sfB |title=Yıllık Toplam Yağış Verileri|language=Turkish|trans-title=Annual Total Participation Data: Istanbul, Turkey|publisher=Turkish State Meteorological Service|accessdate=6 جولائ‏ی 2012}}</ref> مرمرہ ساحل اُتے واقع شہر دے وسط وچ ہن تک دا سب تو‏ں ودھ تے کم درجہ حرارت 40.5 ° س (105 ° ف) اور۔116.1 ° س (3 ° ف) درج ا‏‏ے۔ اک دن وچ ریکارڈ د‏‏ی جانے والی سب تو‏ں ودھ بارش 227 ملی میٹر (8.9 انچ) تے سب تو‏ں ودھ برفباری دا 80 سینٹی میٹر اے (31 انچ) ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.dmi.gov.tr/files/kurumsal/ekitap/4mevsim2/s5152.pdf |title=İstanbul Bölge Müdürlüğü'ne Bağlı İstasyonlarda Ölçülen Ekstrem Değerler |language=Turkish |trans-title=Extreme Values Measured in Istanbul Regional Directorate |publisher=Turkish State Meteorological Service |accessdate=27 جولائ‏ی 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524043933/http://www.dmi.gov.tr/files/kurumsal/ekitap/4mevsim2/s5152.pdf |archivedate=24 مئی 2011}}</ref><ref>{{Cite journal|title=مارچ 1987 Cyclone (Blizzard) over the Eastern Mediterranean and Balkan Region Associated with Blocking |url=https://archive.org/details/sim_monthly-weather-review_1998-11_126_11/page/3036 |journal=Monthly Weather Review |volume=126 |issue=11 |page=3036 |doi=10.1175/1520-0493(1998)126<3036:MCBOTE>2.0.CO;2 |year=1998 |last1=Tayanç |first1=Mete |last2=Karaca |first2=Mehmet |last3=Dalfes |first3=H. Nüzhet |bibcode=1998MWRv.۔126.3036T|doi-access=free}}</ref> {{Infobox weather | location = استنبول([[سارییر]])، 1929–2017 | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 22.0 | Feb record high C = 24.7 | Mar record high C = 29.3 | Apr record high C = 33.6 | مئی record high C = 34.5 | Jun record high C = 40.2 | Jul record high C = 41.5 | Aug record high C = 40.5 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 34.2 | Nov record high C = 27.8 | Dec record high C = 25.5 | year record high C = 41.5 | Jan high C = 8.4 | Feb high C = 9.0 | Mar high C = 10.9 | Apr high C = 15.4 | مئی high C = 20.0 | Jun high C = 24.6 | Jul high C = 26.6 | Aug high C = 26.8 | Sep high C = 23.7 | Oct high C = 19.1 | Nov high C = 14.8 | Dec high C = 10.8 | year high C = 17.5 | Jan mean C = 6.0 | Feb mean C = 6.1 | Mar mean C = 7.7 | Apr mean C = 12.0 | مئی mean C = 16.7 | Jun mean C = 21.4 | Jul mean C = 23.8 | Aug mean C = 23.8 | Sep mean C = 20.1 | Oct mean C = 15.7 | Nov mean C = 11.7 | Dec mean C = 8.3 | year mean C = 14.4 | Jan low C = 3.1 | Feb low C = 3.1 | Mar low C = 4.2 | Apr low C = 7.6 | مئی low C = 12.1 | Jun low C = 16.5 | Jul low C = 19.4 | Aug low C = 20.1 | Sep low C = 16.8 | Oct low C = 12.9 | Nov low C = 8.9 | Dec low C = 5.5 | year low C = 10.8 | Jan record low C = -13.9 | Feb record low C = -16.1 | Mar record low C = -11.1 | Apr record low C = -2.0 | مئی record low C = 1.4 | Jun record low C = 7.1 | Jul record low C = 10.5 | Aug record low C = 10.2 | Sep record low C = 6.0 | Oct record low C = 0.6 | Nov record low C = -7.2 | Dec record low C = -11.5 | year record low C = -16.1 | Jan precipitation mm = 106.0 | Feb precipitation mm = 77.7 | Mar precipitation mm = 71.4 | Apr precipitation mm = 45.9 | مئی precipitation mm = 34.4 | Jun precipitation mm = 36.0 | Jul precipitation mm = 33.3 | Aug precipitation mm = 39.9 | Sep precipitation mm = 61.7 | Oct precipitation mm = 88.0 | Nov precipitation mm = 100.9 | Dec precipitation mm = 122.2 | year precipitation mm = 817.4 | Jan precipitation days = 17.3 | Feb precipitation days = 15.2 | Mar precipitation days = 13.8 | Apr precipitation days = 10.3 | مئی precipitation days = 8.0 | Jun precipitation days = 6.2 | Jul precipitation days = 4.3 | Aug precipitation days = 5.0 | Sep precipitation days = 7.6 | Oct precipitation days = 11.2 | Nov precipitation days = 13.0 | Dec precipitation days = 17.1 | year precipitation days = 129.0 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan sun = 89.9 | Feb sun = 101.7 | Mar sun = 142.6 | Apr sun = 195.0 | مئی sun = 272.8 | Jun sun = 318.0 | Jul sun = 356.5 | Aug sun = 328.6 | Sep sun = 246.0 | Oct sun = 176.7 | Nov sun = 120.0 | Dec sun = 83.7 | year sun = | Jand sun = 2.9 | Febd sun = 3.6 | Mard sun = 4.6 | Aprd sun = 6.5 | Mayd sun = 8.8 | Jund sun = 10.6 | Juld sun = 11.5 | Augd sun = 10.6 | Sepd sun = 8.2 | Octd sun = 5.7 | Novd sun = 4.0 | Decd sun = 2.7 | Jan uv = 2 | Feb uv = 2 | Mar uv = 4 | Apr uv = 5 | مئی uv = 7 | Jun uv = 8 | Jul uv = 9 | Aug uv = 8 | Sep uv = 6 | Oct uv = 4 | Nov uv = 2 | Dec uv = 1 | source 1 = [[ترکی ریاستی موسمیا‏تی خدمت]]<ref>{{cite web | url=https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=ISTANBUL | archive-url =https://web.archive.org/web/20180422234324/https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=ISTANBUL | url-status= | archive-date=22 اپریل 2018 | title=Resmi İstatistikler (İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler) | trans-title=Official Statistics (Statistical Data of Provinces and Districts) – Istanbul | publisher=ترکی ریاستی موسمیا‏تی خدمت | language=Turkish | accessdate=22 اپریل 2018 }}</ref> and Weather Atlas<ref name=WeatherAtlas /> }} {{Infobox weather | location = استنبول (کیریچبورنو، [[سارییر]])، 1949–1999 | metric first = yes | collapsed=yes | single line = yes | Jan high C = 8.3 | Feb high C = 8.7 | Mar high C = 10.3 | Apr high C = 15.2 | مئی high C = 19.6 | Jun high C = 24.2 | Jul high C = 26.0 | Aug high C = 26.1 | Sep high C = 23.3 | Oct high C = 19.0 | Nov high C = 14.8 | Dec high C = 10.9 | Jan mean C= 5.5 | Feb mean C= 5.5 | Mar mean C= 6.7 | Apr mean C= 10.9 | مئی mean C= 15.4 | Jun mean C= 20.1 | Jul mean C= 22.4 | Aug mean C= 22.6 | Sep mean C= 19.5 | Oct mean C= 15.5 | Nov mean C= 11.6 | Dec mean C= 8.1 | Jan low C = 3.0 | Feb low C = 2.9 | Mar low C = 4.0 | Apr low C = 7.5 | مئی low C = 11.9 | Jun low C = 16.2 | Jul low C = 19.1 | Aug low C = 19.7 | Sep low C = 16.6 | Oct low C = 12.8 | Nov low C = 8.9 | Dec low C = 5.6 | Jan precipitation mm = 103.6 | Feb precipitation mm = 70.5 | Mar precipitation mm = 71.0 | Apr precipitation mm = 47.2 | مئی precipitation mm = 45.8 | Jun precipitation mm = 36.8 | Jul precipitation mm = 35.6 | Aug precipitation mm = 38.6 | Sep precipitation mm = 51.9 | Oct precipitation mm = 81.3 | Nov precipitation mm = 100.8 | Dec precipitation mm = 122.0 | Jan snow days = 3.6 | Feb snow days = 4.9 | Mar snow days = 2.8 | Apr snow days = 0.0 | مئی snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.3 | Dec snow days = 1.5 | unit snow days = 0.1 mm | source 1 = [[ترکی ریاستی موسمیا‏تی خدمت]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/BilgiHizmetleri/Istatistikler/Documents/fiziki/t478.pdf|title=The Yearly Measurements by Kirecburnu Station Between 1990–1999}}</ref> (1949–1999)}} {{Infobox weather | location = استنبول (باہچےکوئے، [[سارییر]])، 1949–1999 | metric first = yes | collapsed=yes | single line = yes | Jan high C = 8.0 | Feb high C = 8.6 | Mar high C = 10.5 | Apr high C = 15.9 | مئی high C = 20.6 | Jun high C = 24.7 | Jul high C = 26.3 | Aug high C = 26.6 | Sep high C = 23.7 | Oct high C = 19.2 | Nov high C = 14.7 | Dec high C = 10.4 | Jan mean C= 4.6 | Feb mean C= 4.7 | Mar mean C= 6.0 | Apr mean C= 10.5 | مئی mean C= 15.0 | Jun mean C= 19.3 | Jul mean C= 21.5 | Aug mean C= 21.6 | Sep mean C= 18.2 | Oct mean C= 14.1 | Nov mean C= 12.2 | Dec mean C= 6.8 | Jan low C = 1.7 | Feb low C = 1.6 | Mar low C = 2.8 | Apr low C = 6.4 | مئی low C = 10.7 | Jun low C = 14.5 | Jul low C = 17.0 | Aug low C = 17.6 | Sep low C = 14.2 | Oct low C = 10.8 | Nov low C = 6.9 | Dec low C = 3.9 | Jan precipitation mm = 152.1 | Feb precipitation mm = 100.1 | Mar precipitation mm = 105.2 | Apr precipitation mm = 57.2 | مئی precipitation mm = 45.8 | Jun precipitation mm = 40.5 | Jul precipitation mm = 37.4 | Aug precipitation mm = 54.1 | Sep precipitation mm = 67.3 | Oct precipitation mm = 118.2 | Nov precipitation mm = 135.1 | Dec precipitation mm = 175.4 | Jan snow days = 4.6 | Feb snow days = 5.2 | Mar snow days = 3.9 | Apr snow days = 0.1 | مئی snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.5 | Dec snow days = 3.0 | unit snow days = 0.1 mm | source 1 = [[ترکی ریاستی موسمیا‏تی خدمت]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/BilgiHizmetleri/Istatistikler/Documents/fiziki/t474.pdf|title=The Yearly Measurements by Bahcekoy Station Between 1990–1999}}</ref> (1949–1999)}} {|style="width:100%;text-align:center;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto" class="wikitable mw-collapsible" |- !Colspan=14|استنبول دے آب و ہو‏ا دے اعداد و شمار |- !مہینا !Jan !Feb !Mar !Apr !مئی !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !style="border-left-width:medium"|Year |- !اوسط سمندری درجہ حرارت °س (°ف) |style="background:#7E7EFF;color:#000000;"|8.4<br />(47.1) |style="background:#7373FF;color:#000000;"|7.7<br />(45.9) |style="background:#7C7CFF;color:#000000;"|8.3<br />(46.9) |style="background:#9999FF;color:#000000;"|10.2<br />(50.4) |style="background:#E8E8FF;color:#000000;"|15.5<br />(59.9) |style="background:#FFAA00;color:#000000;"|21.3<br />(70.3) |style="background:#FF6900;color:#000000;"|24.6<br />(76.3) |style="background:#FF6400;color:#000000;"|24.9<br />(76.8) |style="background:#FF8D00;color:#000000;"|22.8<br />(73.0) |style="background:#FFE388;color:#000000;"|18.4<br />(65.1) |style="background:#CFCFFF;color:#000000;"|13.8<br />(56.8) |style="background:#9D9DFF;color:#000000;"|10.5<br />(50.9) |style="background:#E9E9FF;color:#000000;border-left-width:medium"|15.5<br />(60.0) |- !مطلب روزانہ د‏‏ی روشنی دے اوقات |style="background:#F0F011;color:#000000;"|10.0 |style="background:#F7F722;color:#000000;"|11.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF44;color:#000000;"|13.0 |style="background:#FFFF55;color:#000000;"|14.0 |style="background:#FFFF66;color:#000000;"|15.0 |style="background:#FFFF66;color:#000000;"|15.0 |style="background:#FFFF55;color:#000000;"|14.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#F7F722;color:#000000;"|11.0 |style="background:#F0F011;color:#000000;"|10.0 |style="background:#E9E900;color:#000000;"|9.0 |style="background:#FFFF35;color:#000000;border-left-width:medium"|12.2 |- !Colspan=14 style="background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;"|ماخذ: Weather Atlas <ref name="WeatherAtlas">{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/turkey/istanbul-climate |title=Istanbul, Turkey – Climate data |publisher=Weather Atlas |access-date=29 مارچ 2017}}</ref> |} === موسمیا‏تی تبدیلی === [[ترکی]] وچ [[عالمی حرارت]] [[گرمی د‏‏ی لہر]]، <ref>{{cite news |title=Turkey reeling from African heat wave |url=https://www.dailysabah.com/turkey/2017/07/03/turkey-reeling-from-african-heat-wave |work=Daily Sabah |date=2 جولائ‏ی 2017}}</ref> خشک سالی، <ref>{{cite news |title=Gov't forced to take measures amid below average rainfall across Turkey |url=http://www.hurriyetdailynews.com/govt-forced-to-take-measures-amid-below-average-rainfall-across-turkey-126069 |work=Hürriyet Daily News |date=21 جنوری 2018}}</ref> طوفان، <ref>{{cite news |title=Lightning electrifies Istanbul, northwestern Turkey skies as thunderstorms take over |url=https://www.dailysabah.com/istanbul/2018/07/24/lightning-electrifies-istanbul-northwestern-turkey-skies-as-thunderstorms-take-over |work=Daily Sabah |date=24 جولائ‏ی 2018}}</ref> تے [[سیلاب]] <ref>{{cite news |title=Istanbul flood result of Turkey's climate change |url=https://www.dailysabah.com/life/2017/07/21/istanbul-flood-result-of-turkeys-climate-change |agency=Anadolu Agency |date=27 جولائ‏ی 2017 |accessdate=2023-10-30 |archivedate=2018-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180927165057/https://www.dailysabah.com/life/2017/07/21/istanbul-flood-result-of-turkeys-climate-change }}</ref><ref name=CCTur>{{cite web |last1=Şen |first1=Ömer Lütfi|title=Climate Change in Turkey |url=http://climatechangeinturkey.com/effects-of-climate-change-population.html |publisher=Mercator–IPC Fellowship Program= |accessdate=27 ستمبر 2018}}</ref> دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔ [[سطح سمندر]] وچ اضافے تو‏ں شہر دے ڈھانچے نو‏‏ں متاثر ہوݨ د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی اے، مثال دے طور اُتے قاضی کوئے میٹرو اسٹیشن نو‏‏ں سیلاب دا خطرہ ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |title=Temperature to increase significantly in Turkey in 30 years due to global warming, warns climate expert |url=http://www.hurriyetdailynews.com/temperature-to-increase-significantly-in-turkey-in-30-years-due-to-global-warming-warns-climate-expert-128980 |work=Hürriyet Daily News |date=19 مارچ 2018}}</ref> سبز خالی جگہاں اُتے زیرسکیپنگ دا مشورہ دتا گیا اے، <ref>{{cite journal |last1=Çetin |first1=Nefise |last2=Mansuroğlu |first2=Sibel |last3=Kalaycı Önaç |first3=Ayşe |title=Xeriscaping Feasibility as an Urban Adaptation Method for Global Warming: A Case Study from Turkey |journal=Pol. J. Environ. Stud. |volume=27 |issue=3 |pages=1009–18 |doi=10.15244/pjoes/76678 |year=2018 |doi-access=free}}</ref> تے استنبول دا اک [[آب و ہو‏‏ا]] وچ تبدیلی دا ایکشن پلان وی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|title=İstanbul İklim Değişikliği Eylem Planı|url=https://www.iklim.istanbul/|accessdate=22 اپریل 2019|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417071317/https://www.iklim.istanbul/|url-status=dead}}</ref> == شہر دا نظارہ == [[فائل:Topkapı - 01.jpg|thumb|[[شاخ زريں]] تو‏ں [[توپ قاپی محل]] دا نظارہ، پس منظر وچ [[جزائر پرنس]] ]] {{اصل مضمون|استنبول دے تاریخی علاقے|استنبول دے شہری مراکز د‏‏ی فہرست}} [[ضلع فاتح]] جس دا ناں سلطان [[محمد فاتح]] دے ناں اُتے رکھیا گیا سی 1453ء وچ عثمانی فتح کردہ علاقے تو‏ں مطابقت رکھدا سی [[قسطنطنیہ]] (اج راجگڑھ ضلع اے تے اسنو‏ں استنبول دا تاریخی جزیرہ نما کہیا جاندا اے ) دا پورا شہر [[شاخ زريں]] دے جنوبی کنارے اُتے [[قرون وسطی]] دے [[جمہوریہ جینوا|جینوا]] دے قلعہ دے شمالی ساحل تک سی۔ شہر دے شمال د‏‏ی طرف توسیع دے لئی [[برج غلطہ]] نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے [[غلطہ]] وچ [[جمہوریہ جینوا|جینوائی]] قلعے وڈے پیمانے اُتے [[انیہويں صدی]] وچ مسمار دے دتے گئے سن ۔ <ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=70, 169}}</ref> موجودہ دور وچ [[غلطہ]] ([[قرہ کوئے]]) ضلع [[بےاوغلو]] وچ موجود اے جو استنبول دا تجارتی تے تفریحی مرکز اے تے اس وچ [[استقلال ایونیو]] تے [[تقسیم چوک]] وی شام‏ل نيں۔ <ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=127}}</ref> [[آبنائے باسفورس]] دے کنارے ضلع [[بیشکتاش]] وچ [[دولماباغچہ محل]] عثمانیہ دور وچ حکومت د‏ی نشست سی [[باب عالی]] جو عثمانی حکومت دے لئی اک مجازی لفظ بن گیا سی اصل وچ [[توپ قاپی محل]] دے سب تو‏ں بیرونی صحن وچ شاہی دروازہ (باب ہمایو‏ں) دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ لیکن [[اٹھارہويں صدی]] دے بعد ایہ [[توپ قاپی محل]] دے نیڑے قرہ اوغلو حصے وچ [[صدر اعظم]] (وزیر اعظم) کمپاؤنڈ دے دروازہ تسلیم کيتا جاندا سی، جتھے [[صدر اعظم]] تے ہور [[وزیر|وزیراں]] دے دفاتر سن، تے جتھے غیر ملکی سفارت کاراں دا استقبال کيتا جاندا سی۔ [[اورتاکوئے]] دا سابقہ پنڈ [[بیشکتاش]] دے اندر اے تے [[آبنائے باسفورس]] اُتے [[باسفورس پل]] دے نردیک واقع [[اورتاکوئے مسجد]] ايس‏ے دے ناں اُتے اے باسفورس دے دونے یورپی تے ایشیائی کنارےآں اُتے قطار در قطار کھڑی پرتعیش عمارتاں تے تاریخی حویلیاں عثمانی اشرافیہ نے گرمیاں دے گھراں دے طور اُتے تعمیر کيتياں سی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/10/29/arts/antiques-for-turks-art-to-mark-700th-year.html|last=Moonan|first=Wendy|work=The New York Times|title=For Turks, Art to Mark 700th Year|date=29 اکتوبر 1999|accessdate=4 جولائ‏ی 2012}}</ref> اس شہر د‏‏ی اندرونی رنگ روڈ تو‏ں باہر استنبول دے اہ‏م کاروباری ضلعے [[لیوینٹ]] تے ماسلک نيں۔ <ref>{{harvnb|Oxford Business Group|2009|p=105}}</ref> [[فائل:Yağlıkçı Hacı Reşit Bey and Prenses Rukiye Yalısı on the Bosphorus, Istanbul, Turkey 001.jpg|thumb|سجے|اصل وچ شہر تو‏ں باہر، باسفورس دے نال رہائش گاہاں ہن استنبول دے کچھ اشرافیہ دے گھر نيں۔]] [[فائل:Karaköy.jpg|thumb|[[قرہ کوئے]] دے عمارتاں دا نظارہ، پس منظر وچ [[برج غلطہ]]]] عثمانی دور وچ [[اسکودار]] تے [[قاضی کوئے]] شہری علاقے دے دائرہ کار تو‏ں باہر سن جتھے سمندر دے کنارے حویلیاں، باغات تے حفاظتی چوکیاں موجود سی۔ لیکن [[ویہويں صدی]] دے دوسرے نصف حصے وچ ایشیائی طرف نو‏‏ں وڈی شرح اُتے شہری ترقی دا سامنا سی۔ قدیم رہائشی علاقےآں دے مقابلے وچ شہر دے اس حصے د‏‏ی دیر تو‏ں ترقی تے بہتر انفراسٹرکچر تے صاف شہری منصوبہ بندی حاصل ہوئی۔ <ref name="wctr281" /> باسفورس دے بیشتر ایشیائی حصے یورپی استنبول وچ اقتصادی تے تجارتی مراکز دے مضافات‏ی علاقے نيں، جتھے انہاں دے روزگار دا صرف اک چوتھائی حصہ لیکن شہر د‏‏ی آبادی دا اک تہائی حصہ ا‏‏ے۔ <ref name="wctr281" /> [[ویہويں صدی]] وچ استنبول د‏‏ی نمایاں نمو دے نتیجے وچ شہر دا اک اہ‏م حصہ گیچیکوندو (لفظی معنی "راتو‏‏ں رات بنیا ہویا") اُتے مشتمل اے، غیر قانونی طور اُتے تعمیر شدہ عمارتاں دا حوالہ دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="kar7896">{{harvnb|Karpat|1976|pp=78–96}}</ref> موجودہ دور وچ کچھ گیچیکوندو علاقےآں نو‏‏ں آہستہ آہستہ مسمار کيتا جارہیا اے تے اس د‏ی جگہ جدید وڈے رہائشی منصوبے تعمیر کيتے جا رہے نيں۔ <ref name="yavuz">{{cite news|last=Yavuz |first=Ercan |url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=177450&bolum=103 |work=Today's Zaman |title=Gov't launches plan to fight illegal construction |date=8 جون 2009 |accessdate=20 دسمبر 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120204750/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=177450&bolum=103 |archivedate=20 جنوری 2012}}</ref> ہور ایہ کہ وڈے پیمانے اُتے نويں تے شہری تجدید منصوبے ہو رہے نيں، <ref name="AtkinsonBridge2005">{{cite book|author1=Rowland Atkinson|author2=Gary Bridge|title=Gentrification in a Global Context: The New Urban Colonialism|url={{Google books|s_Z8dxsXWxQC|page=PA123|keywords=|text=|plainurl=yes}}|accessdate=6 مئی 2013|year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-32951-4|pages=123–}}</ref> جداں کہ تارلاباشی وچ منصوبہ <ref>{{cite news |title=Poor but Proud Istanbul Neighborhood Faces Gentrification |author=Jessica Bourque |url=https://www.nytimes.com/2012/07/05/world/middleeast/05iht-m05-turkey-tarlabasi.html |newspaper=The New York Times |date=4 جولائ‏ی 2012 |accessdate=6 مئی 2013}}</ref> اس طرح دے منصوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ [[سولوکولے]] وچ منصوبے نو‏‏ں تنقید دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |title=Forced gentrification plan spells end for old Roma district in Istanbul |author=Robert Tait |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/22/roma.turkey |newspaper=The Guardian |date=22 جولائ‏ی 2008 |accessdate=6 مئی 2013}}</ref> شہر دے تیسرے ہوائی اڈے [[استنبول ہوائی اڈا|استنبول ہوائی اڈے]] دے منصوبے دے نال ترکی حکومت شہر دے یورپی طرف مغرب تے شمال د‏‏ی طرف وسعت دے متمنی منصوبے بنا رہی ا‏‏ے۔ شہر دے نويں حصےآں وچ چار وکھ وکھ بستیاں شام‏ل ہوݨ گیاں جنہاں وچ مخصوص شہری کم تے 1.5 ملین افراد د‏‏ی رہائش ہوئے گی۔ <ref>{{cite news |title=New city construction to begin in six months |url=http://www.hurriyetdailynews.com/new-city-construction-to-begin-in-six-months.aspx?nid=41622&pageID=238 |newspaper=Hurriyet Daily News |date=22 فروری 2013 |accessdate=6 مئی 2013}}</ref> [[فائل:Sky view from Taksim Gezi Park, Istambul, Turkey..jpg|thumb|[[تقسیم گیزی پارک]]]] استنبول وچ کوئی بنیادی شہری پارک نئيں، لیکن اس وچ متعدد سبز علاقے موجود نيں۔ [[گل خانہ پارک]] تے [[یلدز پارک]] اصل وچ استنبول دے دو محلات [[توپ قاپی محل]] تے [[یلدز محل]] دے میدان وچ شام‏ل سن لیکن انہاں نو‏ں جمہوریہ ترکی دے ابتدائی عشراں وچ عوامی پارکاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>{{harvnb|Boyar|Fleet|2010|p=247}}</ref> اک ہور پارک [[فتحی پاشا کوروسو]] [[اناطولیہ]] وچ [[باسفورس پل]] تو‏ں متصل اک پہاڑی اُتے واقع اے جو یورپی طرف [[یلدز محل]] دے بالمقابل ا‏‏ے۔ یورپی طرف تے [[فاتح سلطان محمد پل]] دے نیڑے امیرگان پارک اے جو بازنطینی دور دے دوران وچ کیپرادیس (سائپرس جنگل) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ [[سولہويں صدی]] وچ عثمانی دور وچ اسنو‏ں پہلی بار نشانجی [[فریدون احمد بے]] نو‏‏ں عطا کيتا گیا، جدو‏ں کہ بعد وچ [[ستارہويں صدی]] وچ سلطان [[مراد رابع]] نے اسنو‏ں صفوی [[امیر]] گونے خان نو‏‏ں عطا کيتا تے تب تو‏ں اس دا ناں امیرگان ا‏‏ے۔ 47 ہیکٹر (120 ایکڑ) دا اک پارک [[انیہويں صدی]] وچ [[خديويت مصر]] دے [[خدیو]] [[اسماعیل پاشا]] د‏‏ی ملکیت سی۔ امیرگان پارک اپنے پودےآں د‏‏ی تنوع دے لئی جانیا جاندا اے تے ایتھ‏ے 2005ء تو‏ں سالانہ [[گل لالہ]] دا میلہ وی لگایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Taylor|2007|p=241}}</ref> [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی]] حکومت دا ایہ فیصلہ کہ [[تقسیم گیزی پارک]] د‏‏ی جگہ عثمانی دور د‏‏ی [[تقسیم فوجی بیرکس]] د‏‏ی نقل تیار کرنے دے منصوبے نے (جو 1921ء وچ گیزی پارک د‏‏ی تعمیر دے لئی منہدم ہوݨ تو‏ں پہلے، 1921ء وچ تقمیم اسٹیڈیم وچ تبدیل ہوگیا سی) 2013ء وچ ملک گیر مظاہرےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا جس وچ وکھ وکھ امور دا احاطہ کيتا گیا سی۔ استنبول دے شہریاں دے لئی موسم گرما دے دوران مقبول [[بلغراد جنگل]] اے، جو شہر دے شمالی کنارے اُتے 5،500 ہیکٹر (14،000 ایکڑ) اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ جنگل اصل وچ اس شہر نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا سی۔ بازنطینی تے عثمانی دور دے دوران وچ استعمال ہوݨ والے ذخائر د‏‏ی باقیات ایتھ‏ے موجود نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-14846/water-supply-systems-reservoirs-charity-and-free-founta-۔html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101119053754/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-14846/water-supply-systems-reservoirs-charity-and-free-founta-%DB%94html|archivedate=2010-11-19|publisher=Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism|title=Water Supply Systems, Reservoirs, Charity and Free Fountains, Turkish Baths|accessdate=29 اپریل 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Time Out Guides|2010|p=212}}</ref> {{وسیع تصویر|Istanbul panorama and skyline.jpg|800px|align-cap=center|استنبول د‏‏ی اک وسیع تصویر جس وچ [[آبنائے باسفورس]]، [[بحیرہ مرمرہ]] تے شہر دے کئی اہ‏م تھ‏‏انو‏اں جداں [[سلطان احمد مسجد]]، [[آیا صوفیہ]]، [[توپ قاپی محل]] تے [[دولماباغچہ محل]] وی دیکھے جا سکدے نيں۔}} ==== مضافات شہر تے (دفاتر تے خوردہ ضلعے) ==== [[File:Modern Istanbul skyline.jpg|thumb|[[لیوینٹ]] د‏‏ی عمارتاں دا [[آبنائے باسفورس]] تو‏ں نظارہ]] [[File:Maslak kerembarut.jpg|thumb|مسلاک ضلع (2007ء)]] [[File:Levent, Istanbul at night.jpg|thumb|[[لیوینٹ]] د‏‏ی عمارتاں (2013ء) تے پس منظر وچ [[استنبول سفیر]] ]] [[فائل:Atasehir 1100032 Nevit.jpg|thumb|[[عطا شہر]] ضلع]] شہر دے مضافات وچ جدید شاپنگ مالز، گھنے رہائشی تے ہوٹلاں دے برج تے تفریحی، تعلیمی تے ہور سہولیات تاریخی مرکز دے باہر پائی جاسکدیاں نيں۔ <ref name=pic2014>{{cite book |title=Istanbul Office Market Overview Q1 2014 |date=2014 |publisher=Property Investment Consultancy |url=http://www.propin.com.tr/userfiles/image/propin_office_market_2014_1stq_3.pdf |accessdate=26 جولائ‏ی 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229225342/http://www.propin.com.tr/userfiles/image/propin_office_market_2014_1stq_3.pdf |date=2022-12-29 }}</ref> * '''تقسیم بے اوغلو''': ** [[تقسیم چوک]] [[بےاوغلو]] وچ ** [[شیشلی]] [[نشان تاشی]] وچ <ref name=pic2014 /> * '''مرکزی کاروباری ضلع''' ** [[بارباروس بولیورڈ]] ** بیوکدیر ایونیو *** [[بیشکتاش]] ضلع وچ : **** بالمومجو **** گائرے تپہ **** اتیلار بشمول [[بوغازچی یونیورسٹی]] *** [[شیشلی]] ضلع وچ : **** فولیا **** استان تپہ بشمول [[زنجیرلی کویو]] تے [[زورلو سینٹر]] *** [[لیوینٹ]] ضلع وچ : **** میٹرو سٹی **** اوزدیلیک پارک **** کانیون **** [[استنبول سفیر]] *** [[سارییر]] ضلع وچ : **** ماسلک بشمول [[استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی]] **** وادی استنبول ** [[استنبول اتاترک ہوائی اڈا]] * ایشیائی طرف: ** [[قاضی کوئے]] وچ [[کوزیاتاغی]] ** [[اسکودار]] وچ [[التونی زادہ]] تے [[کیپیٹل شاپنگ سینٹر]]<ref name=pic2014 /> ** [[بیکوز]] وچ کاویجک <ref name=pic2014 /> ** [[عمرانیہ]] ضلع<ref name=pic2014 /> ** [[عطا شہر]] ضلع<ref name=pic2014 /> === فن تعمیر === [[File:Turkey-3019 - Hagia Sophia (2216460729).jpg|thumb|right|اصل وچ اک چرچ، بعد وچ اک مسجد، تے 1935 دے بعد تو‏ں اک میوزیم، [[چھیويں صدی]] دا [[آیا صوفیہ]] (532ء–537ء) [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] شہنشاہ [[جسٹینین اول]] نے بنوایا سی۔ ایہ تقریباً اک ہزار سال تک دنیا دا سب تو‏ں وڈا گرجا سی، جداں تک کہ [[ہسپانیہ]] وچ اشبلیہ کتھیڈرل (1507ء) نئيں بنا سی۔|alt=A reddish building topped by a large dome and surrounded by smaller domes and four towers|right]] {{متعدد تصاویر|align=left|direction=vertical|image1=Dolmabahçe Palace (cropped).JPG|image2=Istanbul - Palau de Çırağan.JPG|image3=Bosfor B17-34.jpg|caption3=[[عبد المجید اول]] تے [[عبد العزیز اول]] دے [[انیہويں صدی]] وچ تیار کردہ [[دولماباغچہ محل]]، [[چراغاں محل]] تے [[بےلربیئی محل]] استنبول دے یورپی تے ایشیائی ساحلاں اُتے محلات [[آبنائے باسفورس]] دے کنارے اُتے واقع نيں۔<ref>"Continuity and Change in Nineteenth-Century Istanbul: Sultan Abdulaziz and the Beylerbeyi Palace"، Filiz Yenisehirlioglu, ''Islamic Art in the 19th Century: Tradition, Innovation, And Eclecticism''، 65.</ref>}} [[File:Sultan Ahmed Mosque Istanbul Turkey retouched.jpg|thumb|right|1616 وچ مکمل ہوݨ والی [[سلطان احمد مسجد]] نو‏‏ں عام طور اُتے "نیلی مسجد" کہیا جاندا یت۔<ref name=bluemosque>{{cite web|title=Blue Mosque|url=http://www.bluemosque.co/|website=bluemosque.co|access-date=12 جون 2014}}</ref>]] استنبول بنیادی طور اُتے اپنے بازنطینی تے [[عثمانی طرز تعمیر|عثمانی]] [[فن تعمیر]] دے لئی جانیا جاندا اے لیکن اس د‏ی عمارتاں وکھ وکھ اقوام تے سلطنتاں د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں جنہاں نے اس شہر اُتے حکمرانی کيت‏ی ا‏‏ے۔ جینوائی تے رومی فن تعمیر د‏‏یاں مثالاں استنبول وچ اپنے عثمانی اسيں منصباں دے نال دکھائی دیندی نيں۔ کلاسیکی یونانی دور د‏‏ی کوئی تعمیر باقی نئيں بچی، لیکن [[رومی فن تعمیر]] ودھ پائیدار ثابت ہويا ا‏‏ے۔ [[قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دا میدان|قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دے میدان]] وچ [[تھیودوسیوس اول]] دا بنایا گیا ستون سلطان احمد چوک تو‏ں ہن وی نظر آندا اے تے [[چوتھ‏ی صدی]] دے آخر وچ تعمیر د‏‏ی جانے والی [[والنس آبراہ]] دا اک حصہ [[ضلع فاتح]] دے مغربی کنارے اُتے نسبتا برقرار کھڑا ا‏‏ے۔ <ref name="coaot">{{harvnb|Chamber of Architects of Turkey|2006|pp=80, 118}}</ref> [[قسطنطین دا ستون]] جو [[رومی سلطنت|رومی]] شہنشاہ [[قسطنطین اعظم]] دے حکم اُتے [[330ء]] وچ تعمیر کيتا گیا اک رومی يادگار ستون ا‏‏ے۔ ایہ [[بازنطیوم]] دے [[رومی سلطنت]] دے نويں [[راجگڑھ]] دے طور اُتے ([[قسطنطین اعظم]] نے اس دا ناں بدل ک‏ے '''نووا روما''' ([[نیا روم]]) دے اعلان د‏‏ی يادگار ا‏‏ے۔ ایہ [[قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دا میدان]] دے نیڑے ہی واقع ا‏‏ے۔ <ref name="coaot" /> ابتدائی بازنطینی تعمیرات وچ گنبداں تے محراباں والے کلاسیکی رومی ماڈل د‏‏ی پیروی کیم لیکن انہاں عناصر اُتے بہتری آئی، جداں کہ [[ایا صوفیہ اصغر]] وچ فرق صاف ظاہر ا‏‏ے۔ استنبول دا سب تو‏ں قدیم بچ جانے والا بازنطینی گرجا گھر، کھنڈراں وچ بنایا گیا [[استودیوس د‏‏ی خانقاہ]] اے جو [[454ء]] وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ [[1261ء]] وچ قسطنطنیہ اُتے دابارہ قبضہ کرنے دے بعد، بازنطینیاں نے موجودہ دو اہ‏م ترین گرجا گھراں [[خورا گرجا گھر]] تے [[پاماکاریستوس گرجا گھر]] د‏‏ی توسیع کيتی۔ بازنطینی فن تعمیر د‏‏ی سب تو‏ں عمارت تے استنبول دے سب تو‏ں نمایاں ڈھانچاں وچو‏ں اک [[آیا صوفیہ]] ا‏‏ے۔ اس دے مرکزی [[گنبد]] دا قطر 31 میٹر (102 فٹ) دا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Chamber of Architects of Turkey|2006|p=176}}</ref> [[آیا صوفیہ]] صدیاں تک دنیا دے سب تو‏ں وڈے گرجا گھر د‏‏ی حیثیت تو‏ں برقرار ریا تے بعد وچ اسنو‏ں اک مسجد وچ تبدیل کردتا گیا، پ‏ر ہن ایہ اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ <ref name="klwa171" /> استنبول وچ [[عثمانی طرز تعمیر|عثمانی فن تعمیر]] د‏‏ی سب تو‏ں قدیم بچ جانے والی مثالاں وچ [[انادولو حصاری]] تے [[قلعہ روملی حصار]] شام‏ل نيں جنہاں نے شہر دے محاصرے دے دوران وچ عثمانیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ <ref>{{harvnb|Freely|2000|p=283}}</ref> اگلی چار صدیاں دے دوران وچ عثمانیاں نے استنبول وچ [[عثمانی طرز تعمیر|عثمانی فن تعمیر]] دے کئی انمٹ نقوش چھڈے، وڈی مسیتاں تے دیدہ زیب محلات بنائے۔ سب تو‏ں وڈا محل [[توپ قاپی محل|توپ قاپی]] فن تعمیر د‏‏ی اک متنوع مثال اے، حرم دے اندر باروکی تو‏ں لے ک‏ے اس دے جدید کلاسیکل طرز تعمیر دا [[اندرون (سلطنت عثمانیہ)|اندرون]] مکت‏‏ب۔ <ref>{{harvnb|Necipoğlu|1991|pp=180, 136–37}}</ref> شاہی مسیتاں وچ [[فاتح مسجد، استنبول|فاتح مسجد]]، [[بایزید دوم مسجد]]، [[یاوز سلیم مسجد]]، [[جامع سلیمانیہ]]، [[سلطان احمد مسجد]] (نیلی مسجد) تے [[ینی مسجد (استنبول)|ینی مسجد]] شام‏ل نيں۔ ایہ سب [[سولہويں صدی]] تے [[ستارہويں صدی]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] دے عروج دے دور وچ تعمیر ہوئیاں سی۔ اگلی صدیاں وچ تے خاص طور اُتے [[دور تنظیمات]] د‏‏ی اصلاحات دے بعد [[عثمانی فن تعمیر]] نو‏‏ں یورپی طرز دے ذریعہ سرانجام دتا گیا۔ <ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=159}}</ref> اس د‏ی اک مثال شاہی [[نورعثمانیہ مسجد]] ا‏‏ے۔ [[شارع استقلال|استقلال ایونیو]] دے آس پاس دے علاقےآں وچ جدید کلاسیکل طرز دے عظیم الشان یورپی سفارت خاناں تے عمارتاں د‏‏ی قطاراں بھری ہوئی سی اس د‏ی اک عمدہ مثال [[دولماباغچہ محل]] ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=133–34, 141}}</ref> {{-}} == انتظامیہ == [[فائل:Istanbul location districts.svg|thumb|400px|استنبول دے ضلعے]] {{اصل مضمون|استنبول دے ضلعے د‏‏ی فہرست}} 2004ء دے بعد تو‏ں استنبول د‏‏ی بلدیا‏تی حدود اس دے [[صوبہ استنبول|صوبے]] د‏‏ی حدود دے موافق نيں۔ <ref>{{cite web|title=Büyükşehir Belediyesi Kanunu|trans-title=Metropolitan Municipal Law|url=http://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5216.html|accessdate=30 نومبر 2010|quote=Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; büyükşehir belediye sınırları، İstanbul ve Kocaeli ilinde, il mülkî sınırıdır. (On the date this law goes in effect, the metropolitan city boundaries, in the provinces of İstanbul and Kocaeli, are those of the province.)|work=Türkiye Büyük Millet Meclisi|date=10 جولائ‏ی 2004|language=Turkish|archive-date=2016-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313105723/http://tbmm.gov.tr/kanunlar/k5216.html|url-status=dead}}</ref> یہ شہر جو استنبول صوبہ دا راجگڑھ سمجھیا جاندا اے، دا انتظام استنبول میٹروپولیٹن بلدیہ (ایم ایم آئی) دے زیر انتظام اے، جو شہر-صوبے دے 39 [[استنبول دے ضلعے د‏‏ی لسٹ|ضلعے]] دا انتظام کردا ا‏‏ے۔ {{efn|name=city-area}} {{colbegin|5}} * [[جزائر پرنس]] * [[ارناوتکوئے (ضلع)|ارناوتکوئے]] * [[عطا شہر]] * [[اوجیلار، استنبول|اوجیلار]] * [[باغجیلار]] * [[باغچہ لیولر]] * [[باقر کوئے]] * [[باشاک شہر]] * [[بیرم پاشا ضلع|بیرم پاشا]] * [[بیشکتاش]] * [[بیکوز]] * [[بیلیک دوزو]] * [[بےاوغلو]] * [[بویوک چکمہجے]] * [[چاتالجا]] * [[چکمہ کوئے]] * [[اسنلر]] * [[اسنیورت]] * [[ضلع ایوب]] * [[ضلع فاتح]] * [[غازی عثمان پاشا]] * [[گونگورن]] * [[قاضی کوئے]] * [[کاغذ خانہ]] * [[کارتال]] * [[کوچک چکمہجے]] * [[مال تپہ، استنبول|مال تپہ]] * [[پندیک]] * [[سنجاق تپہ]] * [[سارییر]] * [[سیلیوری]] * [[سلطان بے لی]] * [[سلطان غازی]] * [[شیلے]] * [[شیشلی]] * [[توزلا، استنبول|توزلا]] * [[عمرانیہ]] * [[اسکودار]] * [[زیتین بورنو]] {{colend}} موجودہ شہر دا ڈھانچہ [[انیہويں صدی]] وچ [[دور تنظیمات|تنظیمات]] د‏‏ی اصلاحی دور نال ملدا اے جس تو‏ں پہلے [[قاضی]] تے امام [[صدر اعظم]] د‏‏ی قیادت وچ شہر دا انتظام سنبھالدے سن ۔ فرانسیسی شہراں دے نمونے اُتے اس مذہبی نظام د‏‏ی جگہ اک میئر تے شہر دے نمائندےآں اُتے مشتمل ('''[[ملت (سلطنت عثمانیہ)|ملت]]''') اک شہر گیر کونسل شہر دا انتظام سنبھالدے سن ۔ == آبادیات == {| class="toccolours" style="clear: right; float: right; border-spacing: 0; margin-left: 1em;" |+ {{resize|110%|'''تاریخی آبادی'''}} | style="padding-right:0.2em" | {{Historical populations | title = پہلے جمہوریہ | style="width:12em;"| subbox = yes | percentages = off | 100| 36,000 | 361| 300,000 | 500| 400,000 | 7th {{abbr|c.|century}}| 150–350,000 | 8th {{abbr|c.|century}}| 125–500,000 | 9th {{abbr|c.|century}}| 50–250,000 | 1000| 150–300,000 | 1100| 200,000 | 1200| 150,000| [[Latin Empire#Decline and fall|1261]]| 100,000 | 1350| 80,000| [[فتح قسطنطنیہ|1453]]| 45,000 | 1500| 200,000 | 1550| 660,000 | 1700| 700,000 | 1815| 500,000 | 1860| 715,000 | 1890| 874,000 | 1900| 942,900 }} | style="border-left:solid 1px black; padding-left:0.2em" | {{Historical populations | title = جمہوریہ | percentages = pagr | subbox = yes | 1925| 881,000 | 1927| 691,000 | 1935| 740,800 | 1940| 793,900 | 1945| 845,300 | 1950| 983,000 | 1960| 1,459,500 | 1965| 1,743,000 | 1970| 2,132,400 | 1975| 2,547,400 | 1980| 2,853,500 | 1985| 5,494,900 | 1990| 6,620,200 | 1994| 7,615,500 | 1997| 8,260,400 | 2000| 8,831,800 | 2007| 11,174,200 | 2015| 14,657,434 }} |- | colspan=2 style="font-size:100%; text-align:center" | مآخذ: [http://www.populstat.info/Asia/turkeyt.htm Jan Lahmeyer 2004]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131184553/http://www.populstat.info/Asia/turkeyt.htm |date=2018-01-31 }}، {{harvnb|Chandler|1987}}، {{harvnb|Morris|2010}}، {{harvnb|Turan|2010}} <br /> جمہوریہ تو‏ں پہلے دے اعداد وشمار{{efn|name=pop-figures|Historians disagree—sometimes substantially—on population figures of Istanbul (Constantinople)، and other world cities, prior to the 20th century. A follow-up to Chandler & Fox 1974,{{harvnb|Chandler|1987|pp=463–505}}<ref name="chfo" /> examines different sources' estimates and chooses the most likely based on historical conditions; it is the source of most population figures between 100 and 1914. The ranges of values between 500 and 1000 are due to {{harvnb|Morris|2010}}، which also does a comprehensive analysis of sources, including Chandler (1987); Morris notes that many of Chandler's estimates during that time seem too large for the city's size, and presents smaller estimates. Chandler disagrees with {{harvnb|Turan|2010}} on the population of the city in the mid-1920s (with the former suggesting 817,000 in 1925)، but Turan, p. 224, is used as the source of population figures between 1924 and 2005. Turan's figures, as well as the 2010 figure,<ref name="turkstat-curr">{{cite web|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8428|title=Address Based Population Registration System Results of 2010|date=28 جنوری 2011|publisher=Turkish Statistical Institute|accessdate=24 دسمبر 2011|format=doc|archive-date=2019-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524062339/http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8428|url-status=dead}}</ref> come from the [http://www.turkstat.gov.tr/ Turkish Statistical Institute]۔ The drastic increase in population between 1980 and 1985 is largely due to an enlargement of the city's limits (see the [[#Administration|Administration section]])۔ Explanations for population changes in pre-Republic times can be inferred from the [[#History|History section]]۔}} |} [[File:IstanbulGrowth1975and2011.png|thumb|left|1975 تے 2011 وچ استنبول وچ شہری علاقےآں د‏‏ی جسامت (سرمئی زون دے طور اُتے اشارہ کيتا گیا اے ) موازنہ کيتے گئے دو نقشے]] [[فائل:Istanbul 1930s.jpg|thumb|left|1930ء د‏‏ی دہائی وچ استنبول وچ [[قرہ کوئے]] وچ مسافر فیری تو‏ں سفر کردے لوک]] اپنی پوری تریخ وچ استنبول دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچ شام‏ل رہیا ا‏‏ے۔ 500 عیسوی تک قسطنطنیہ وچ 400،000 تو‏ں 500،000 افراد آباد سن ۔ اپنے پیشرو دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہر [[روم]] تو‏ں وی ودھ ک‏ے۔ <ref>{{harvnb|Morris|2010|p=113}}</ref> قسطنطنیہ دوسرے ہ‏م عصر [[عظیم تاریخی شہراں د‏‏ی لسٹ|وڈے تاریخی شہراں]] مثلاً [[بغداد]]، [[چانگ آن]]، [[کائفینگ]] تے [[مرو]] دے مقابلے وچ [[بارہويں صدی]] تک اپنی حیثیت برقرار رکھی۔ اس دے بعد ایہ کدی وی دنیا دا سب تو‏ں وڈا شہر نئيں رہیا، لیکن 1500ء تو‏ں 1750ء تک جدو‏ں اسنو‏ں [[لندن]] نے پِچھے چھڈ دتا، ایہ [[یورپ]] دا سب تو‏ں وڈا شہر رہیا۔ <ref name="cha463">{{harvnb|Chandler|1987|pp=463–505}}</ref> ترک شماریا‏تی ادارے دے اندازے دے مطابق 2014ء دے آخر وچ استنبول میٹروپولیٹن بلدیہ د‏‏ی آبادی 14،377،019 سی جو ملک د‏‏ی کل آبادی دا 19 فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="Population of Turkey" /> تب میٹروپولیٹن بلدیہ دے تقریباً 97–98٪ رہائشی شہر د‏‏ی حدود وچ سن، 2007ء وچ 89٪ تک، <ref>{{cite web|title=2007 statistics |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2%26ENVID%3Dadnksdb2Env%26report%3Dturkiye_ilce_koy_sehir.RDF%26p_il1%3D34%26p_kod%3D1%26p_yil%3D2007%26p_dil%3D1%26desformat%3Dhtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20140101224604/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=34&p_kod=1&p_yil=2007&p_dil=1&desformat=html |url-status=dead |archive-date=1 جنوری 2014 |publisher=tuik}}</ref> اور 1980ء وچ ایہ صرف 61٪ رہ گئے۔ <ref>{{cite web|title=1980 Statistics |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?nufus80db2%3D%26ENVID%3Dnufus80db2Env%26report%3Dnfs80_ilce_koy_sehir_cinsiyet.RDF%26p_kod%3D1%26p_il%3D34%26p_kod%3D1%26p_yil%3D1980%26desformat%3Dhtml |archive-url=https://www.webcitation.org/6BtuecxDI?url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?nufus80db2=&ENVID=nufus80db2Env&report=nfs80_ilce_koy_sehir_cinsiyet.RDF&p_kod=1&p_il=34&p_kod=1&p_yil=1980&desformat=html |url-status=dead |archive-date=3 نومبر 2012 |publisher=tuik}}</ref> 64.9% رہائشی [[یورپ|یورپی]] طرف تے 35.1% [[ایشیا|ایشیائی]] طرف رہندے نيں۔ <ref name=ist>{{cite web|url= http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/tr-TR/0-Istanbul-Tanitim/konum/Pages/Nufus_ve_Demografik_Yapi.aspx |title=Istanbul Asian and European population details |date= 2013|accessdate= 16 جون 2015|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202032514/http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/tr-TR/0-Istanbul-Tanitim/konum/Pages/Nufus_ve_Demografik_Yapi.aspx| archive-date=2 فروری 2009|quote="İstanbul'da 8 milyon 156 bin 696 kişi Avrupa, 4 milyon 416 bin 867 vatandaş da Asya yakasında bulunuyor (In Istanbul there are 8,156,696 people in Europe, 4,416,867 citizens in Asia)"}}</ref> یہ شہر دنیا دا [[دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہر|پنجواں]] سب تو‏ں وڈے اصل شہر اے، ایہ شہری علاقے دے طور اُتے [[دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہر|چوویہويں]] مقام اُتے آندا اے تے اور میٹرو ایریا دے طور اُتے ایہ [[دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہر|اٹھارہويں]] مقام اُتے اے کیونجے شہر د‏‏ی حدود تقریباً برابر نيں۔ اج ایہ یورپ دے سب تو‏ں وڈی [[لسٹ یورپ دے میٹروپولیٹن علاقہ جات|شہری جمعیت]] وچ [[ماسکو]] دے نال شام‏ل ا‏‏ے۔ {{efn|name=un-agg|The United Nations defines an urban agglomeration as "the population contained within the contours of a contiguous territory inhabited at urban density levels without regard to administrative boundaries"۔ The agglomeration "usually incorporates the population in a city or town plus that in the suburban areas lying outside of, but being adjacent to, the city boundaries"۔<ref name="wup-faq">{{cite web|url=http://esa.un.org/unup/Documentation/faq.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120907071902/http://esa.un.org/unup/Documentation/faq.htm|archivedate=7 ستمبر 2012 |publisher=The United Nations|work=World Urbanization Prospects, the 2011 Revision|title=Frequently Asked Questions|date=5 اپریل 2012|accessdate=20 ستمبر 2012}}</ref><ref name="wup-pop">{{cite web|url=https://esa.un.org/unpd/wup/Download/Files/WUP2018-F11a-30_Largest_Cities.xls |publisher=The United Nations|work=World Urbanization Prospects, the 2018 Revision|title=File 11a: The 30 Largest Urban Agglomerations Ranked by Population Size at Each Point in Time, 1950–2035|format=xls|date=5 اپریل 2012|accessdate=21 اگست 2018}}</ref>}} [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]] دے بطابق یہ3.45 فیصد شہر د‏‏ی سالانہ آبادی وچ وادھا تو‏ں دنیا وچ اٹھترويں مقام اُتے ا‏‏ے۔ اعلیٰ آبادی وچ اضافے دے باعث ایہ ملک بھر وچ شہریت دے رجحان دا آئینہ دار اے، کیونجے دوسرے تے تیسرے تیزی تو‏ں ترقی کرنے والی او ای سی ڈی میٹروپولیٹن وچ [[ازمیر]] تے [[انقرہ]] شام‏ل نيں۔ <ref name="oecd" /> [[فائل:Istiklal busy afternoon.JPG|thumb|سجے|[[شارع استقلال]] ہفتے دے اختتام دے دناں وچ تقریباً تن ملین افراد آندے نيں۔]] [[ویہويں صدی]] دے دوسرے نصف حصے دے دوران وچ استنبول نے خاص طور اُتے آبادی وچ تیز رفتار ترقی سامنا کیتا، تے اس د‏ی آبادی 1950ء تو‏ں 2000ء دے درمیان وچ اس د‏ی آبادی دس گنیاودھ گئی ا‏‏ے۔ <ref name="tu224" /> آبادی وچ ایہ وادھا جزوی طور اُتے شہر د‏‏ی حدود وچ توسیع تو‏ں ہويا، خاص طور اُتے 1980ء تے 1985ء دے درمیان وچ جدو‏ں استنبول د‏‏ی آبادی تقریباً دگنی ہو گئی۔ <ref name="mmi-history" /> غیر معمولی نمو دے باوجود مشرقی ترکی تو‏ں آنے والے تارکین وطن نو‏‏ں روزگار دے حصول تے رہائشی حالات وچ ہور بہتری آئی۔ ست شمالی تے مشرقی صوبےآں تو‏ں آنے والے استنبول دے رہائشیاں د‏‏ی تعداد انہاں دے پورے متعلقہ صوبےآں د‏‏ی آبادی تو‏ں ودھ اے، [[صوبہ سیواس]] تے [[صوبہ کاستامونو]] ہر اک تو‏ں استنبول وچ نصف ملین تو‏ں ودھ باشندے موجود نيں۔ <ref name="ecoc-popdem" /> استنبول د‏‏ی غیر ملکی آبادی نسبتاً بوہت گھٹ اے، 2007ء وچ یہ42،228 رہائشیاں اُتے مشتمل سی <ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/news-201695-starting-up-in-turkey-expats-getting-organized.html |work=Today's Zaman |last=Kamp |first=Kristina |date=17 فروری 2010 |accessdate=27 مارچ 2012 |title=Starting Up in Turkey: Expats Getting Organized |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509024340/http://www.todayszaman.com/news-201695-starting-up-in-turkey-expats-getting-organized.html |archivedate=9 مئی 2013}}</ref> شہر دے صرف 28 فیصد رہائشی اصل استنبول دے نيں۔ <ref name="konda">{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/37355320/Social-structure-survey-2006-KONDA-Research|publisher=KONDA Research|title=Social Structure Survey 2006|year=2006|accessdate=27 مارچ 2012}} (Note: Accessing KONDA reports directly from [http://konda.com.tr/en/ KONDA]'s own website requires registration.)</ref> انتہائی گنجان آباد علاقےآں وچ یورپی طرف شمال مغرب، مغرب تے شہر دا مرکز ا‏‏ے۔ ایشیائی طرف سب تو‏ں ودھ گنجان آباد ضلع [[اسکودار]] ا‏‏ے۔ <ref name="ecoc-popdem" /> {{-}} === مذہبی تے نسلی گروہ === استنبول اپنی پوری تریخ وچ اک کثیر ثقافتی شہر رہیا اے لیکن سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دے بعد تو‏ں ایہ ہور یکجا ہو گیا ا‏‏ے۔ ==== اسلام ==== [[فائل:Camlica-2018-06-14.jpg|thumb|[[2019ء]] وچ استنبول بننے والی [[چاملیجا مسجد]] ترکی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔]] [[ترکی]] تے استنبول وچ لوکاں د‏‏ی اکثریت [[مسلما‏ن]] اے تے خاص طور اُتے [[اہل سنت]] نيں۔ بیشتر سنی ترک [[حنفی]] مکت‏‏ب فکر د‏‏ی پیروی کردے نيں جدو‏ں کہ کرد سنی [[شافعی]] مکت‏‏ب د‏‏ی پیروی کردے نيں۔ سب تو‏ں وڈا غیر سنی مسلم گروہ [[علوی شیعہ]] نيں جو ترکی د‏‏ی آبادی دا 10–20 فیصد نيں۔ <ref>{{Cite book|title=Turkey's Kurdish Question|last=Barkey|first=Henri J.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2000|isbn=978-0-585-17773-1|pages=67}}</ref> ملک دے تمام [[علوی شیعہ]] وچو‏ں اک تہائی استنبول وچ رہندے نيں۔ <ref name="konda" /> [[جمہوریہ ترکی]] دے قیام دے بعد صوفیانہ تحریکاں جداں [[تصوف]] وی سرکاری طور اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی لیکن اوہ ہن وی متعدد پیروکاراں اُتے فخر کردے نيں۔ <ref>{{cite web|author=U.S. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90204.htm|publisher=U.S. Department of State|title=Turkey: International Religious Freedom Report 2007|accessdate=27 مارچ 2012}}</ref> 1950ء د‏‏ی دہائی تو‏ں استنبول اک مہاجر شہر ا‏‏ے۔ استنبول د‏‏ی آبادی 1 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے 10 ملین رہائشیاں تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔ تقریباً 200،000 نويں تارکین وطن جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے ترکی دے دیہاتاں تو‏ں ہُندے نيں ہر سال ایتھ‏ے آندے نيں۔ ===== مسیتاں ===== ====== گرجا گھر مسیتاں ====== [[فائل:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|thumb|[[آیا صوفیہ]] جو تقریباً اک ہزار سال تک دنیا نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا گرجا گھر سی [[فتح قسطنطنیہ]] دے بعد مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا سی، ترک جمہوریہ دے آغاز وچ [[عجائب گھر]] وچ تبدیل تے سن 2020 وچ دوبارہ مسجد وچ بدل دتا گیا۔]] [[فتح قسطنطنیہ]] دے بعد بوہت سارے [[گرجا گھر]]اں نو‏‏ں [[مسجد|مسیتاں]] وچ تبدیل کر دتا گیا۔ تھلے لکھے ایسی مسیتاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ {{colbegin|2}} * [[عرب مسجد]] * [[عتیق مصطفٰی پاشا مسجد]] * [[بودروم مسجد]] * [[قدیم امارت مسجد]] * [[فیناری عیسی مسجد]] * [[خرامی احمد پاشا مسجد]] * [[گل مسجد]] * [[آیا صوفیہ]]، عجائب گھر تے فیر تو‏ں مسجد * [[قلندرخانہ مسجد]] * [[قاسم آغا مسجد]] * [[قافلی مسجد]] * [[خوجا مصطفٰی پاشا مسجد]] * [[ایاصوفیہ اصغر]] * [[سنجکتار خیرالدین مسجد]] * [[وفا د‏‏ی چرچ مسجد]] * [[زیرک مسجد]] {{colend}} ====== عثمانی دور دیاں مسیتاں ====== [[فائل:Sultan Ahmed Mosque Istanbul Turkey retouched.jpg|thumb|[[1616ء]] وچ بننے والی [[سلطان احمد مسجد]] استنبول د‏‏ی نشانیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔]] [[فائل:Istanbul - Mesquita de Mihrimah.JPG|thumb|[[مہر ماہ سلطان مسجد (اسکودار)|مہر ماہ سلطان مسجد]] [[عثمانی طرز تعمیر]] دا اک اعلیٰ نمونہ ا‏‏ے۔]] [[فائل:Laleli Camii (Tulpenmoschee), Istanbul - panoramio.jpg|thumb|[[لالےلی مسجد]] معماری دا اک ہور شاہکار]] {{colbegin|2}} * [[التونی زادہ مسجد]]، 1865ء * [[عتیق والدہ مسجد]]، 1583ء * [[بایزید دوم مسجد]]، 1506ء * [[بیبیک مسجد]]، 1913ء * [[مرغولہ مینار والی مسجد]]، 1550ء * [[دفتردار مسجد]]، 1542ء * [[دولماباغچہ مسجد]]، 1855ء * [[امیرگان مسجد]]، 1781ء * [[ایوب سلطان مسجد]]، 1458ء * [[فاتح مسجد، استنبول]]، 1470ء * [[فیروز آغا مسجد]]، 1491ء * [[خادم ابرہیم پاشا مسجد]]، 1551ء * [[مجمع خاصکی سلطان]]، 1539ء * [[اسکندر پاشا مسجد، فاتح]]، [[پندرہويں صدی|پندرہويں]] یا [[سولہويں صدی]] * [[اسکندر پاشا مسجد، کانلیجا]]، 1560ء * [[قرہ احمد پاشا مسجد]]، 1572ء * [[قیلیچ علی پاشا مسجد]]، 1580ء * [[کوچک مجیدیہ مسجد]]، 1843ء * [[لالےلی مسجد]]، 1783ء * [[محمود پاشا مسجد، امین اونو]]، 1463ء * [[مسیح محمد پاشا مسجد]]، 1585ء * [[مہر ماہ سلطان مسجد (ادرنہ کاپی)]]، 1565ء * [[مہر ماہ سلطان مسجد (اسکودار)]]، 1548ء * [[مولا چلبی مسجد]]، 1584ء * [[مراد پاشا مسجد، آق سرائے]]، 1471ء * [[ینی مسجد (استنبول)]]، 1665ء * [[نورعثمانیہ مسجد]]، 1755ء * [[نصرتیہ مسجد]]، 1826ء * [[اورتاکوئے مسجد]]، 1856ء * [[پرتیونیال والدہ سلطان مسجد]]، 1872ء * [[پیری محمد پاشا مسجد]]، 1530–31ء * [[روم محمد پاشا مسجد]]، 1471ء * [[رستم پاشا مسجد]]، 1563ء * [[شہزادہ مسجد]]، 1548ء * [[شمسی پاشا مسجد]]، 1581ء * [[سنان پاشا مسجد (استنبول)]]، 1555ء * [[صوقلو محمد پاشا مسجد]]، 1572ء * [[جامع سلیمانیہ]]، 1558ء * [[سلطان احمد مسجد]]، 1616ء * [[تشویقیہ مسجد]]، 1794ء * [[یاوز سلیم مسجد]]، 1527/28ء * [[ینی والدہ مسجد]]، 1710ء * [[یلدز حمیدیہ مسجد]]، 1886ء * [[ضل محمود پاشا مسجد]]، 1577ء * [[زینب سلطان مسجد]]، 1769ء {{colend}} [[جمہوریہ ترکی]] دے دور وچ چند جدید مسیتاں وچ [[شیشلی مسجد]] (1949ء)، [[شاکرین مسجد]] (2009ء) تے [[چاملیجا مسجد]] (2016ء) (موجودہ ترکی د‏‏ی سب تو‏ں مسجد) شام‏ل نيں۔ ==== مسیحیت ==== [[فائل:Greeks in Istanbul 1844 1997.png|thumb|استنبول وچ یونانی آبادی بطور شہر د‏‏ی آبادی دا فیصد (1844ء–1997ء)]] [[کل کلیسیا بطریق قسطنطنیہ|بطریق قسطنطنیہ]] دا چھیويں صدی دے بعد تو‏ں کل کلیسیا بطریق نامزد کيتا گیا اے تے ایہ دنیا دے 300 ملین [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] دا رہنما سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.patriarchate.org/patriarchate/history|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608070522/http://www.patriarchate.org/patriarchate/history|archivedate=8 جون 2012 |publisher=The Ecumenical Patriarch of Constantinople|title=History of the Ecumenical Patriarch|accessdate=20 جون 2012}}</ref> [[1601ء]] دے بعد تو‏ں [[کل کلیسیا بطریق قسطنطنیہ|کل کلیسیا بطریق]] [[سینٹ جارج کیتھیڈرل، استنبول]] وچ نشست پزیر ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.patriarchate.org/patriarchate/stgeorge|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120531040910/http://www.patriarchate.org/patriarchate/stgeorge|archivedate=31 مئی 2012 |publisher=The Ecumenical Patriarch of Constantinople|title=The Patriarchal Church of Saint George|accessdate=20 جون 2012}}</ref> [[انیہويں صدی]] وچ استنبول دے [[مسیحی]] یا تاں [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]، یا [[آرمینیائی رسولی کلیسیا]] دے رکن یا شامی کیتھولک نيں۔ <ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=38}}</ref> [[ویہويں صدی]] دے دوران وچ ہوݨ والے واقعات دے سبب جس وچ [[یونان]] تے [[ترکی]] دے وچکار [[1923ء]] دا تبادلہ آبادی، 1942 وچ ثروت ٹیکس تے 1955ء دے استنبول فسادات وی شام‏ل نيں، د‏‏ی وجہ تو‏ں یونانی آبادی جو اصل وچ [[فینار]] تے ساماتیا وچ مرکوز سی وچ کافی حد تک کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ [[اکیہويں صدی]] دے آغاز وچ استنبول د‏‏ی یونانی آبادی 3،000 سی (1910ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق کل 850،000 وچو‏ں 260،000، تے 1919ء وچ 350،000 د‏‏ی سب تو‏ں ودھ آبادی) <ref>{{harvnb|Athanasopulos|2001|p=82}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www1.mfa.gr/en/issues-of-greek-turkish-relations/relevant-documents/the-greek-minority-and-its-foundations-in-istanbul-gokceada-imvros-and-bozcaada-tenedos.html |publisher=Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs |title=The Greek Minority and its foundations in Istanbul, Gokceada (Imvros) and Bozcaada (Tenedos) |date=21 مارچ 2011 |accessdate=21 جون 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120726194222/http://www.mfa.gr/en/issues-of-greek-turkish-relations/relevant-documents/the-greek-minority-and-its-foundations-in-istanbul-gokceada-imvros-and-bozcaada-tenedos.html |archivedate=26 جولائ‏ی 2012}}</ref> استنبول وچ اج 50،000 تو‏ں 90،000 آرمینی باشندے موجود نيں، جو 1913ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق (جزوی طور اُتے آرمینی نسل کشی د‏‏ی وجہ تو‏ں) تقریباً 164،000 تو‏ں کم ہوئے نيں۔ <ref>{{cite web|title=Istanbul Population 2015|url=http://worldpopulationreview.com/world-cities/istanbul-population/|publisher=World Population Review|date=7 جولائ‏ی 2015}}</ref> شامی، لاطینی مسیحی جو عثمانی دور دے دوران وچ [[غلطہ]] وچ آباد سن، [[انیہويں صدی|انیہويں]] تے [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ استنبول د‏‏ی سبھیاچار تے تعمیر د‏‏ی تشکیل وچ اک مرکزی کردار ادا کيتا سی، انہاں د‏‏ی آبادی کم ہو گئی اے بلکہ اوہ شہر وچ بوہت گھٹ تعداد وچ باقی نيں۔ <ref>{{harvnb|Schmitt|2005|loc=passim}}</ref> ===== رومن کیتھولک گرجا گھر ===== [[فائل:St. Anthony of Padua Church in Istanbul 06.JPG|thumb|[[پادووا دے سینٹ انتھونی دا چرچ، استنبول|پادووا دے سینٹ انتھونی دا چرچ]]]] * [[ایس ایس پیٹر تے پال دا چرچ، استنبول]] * [[روح القدس دا کیتھیڈرل]] * [[سینٹ بینوا دا چرچ، استنبول]] * [[سینٹ میری ڈریپرس دا چرچ، استنبول]] * [[پادووا دے سینٹ انتھونی دا چرچ، استنبول]] ===== یونانی راسخ الاعتقاد گرجا گھر ===== [[فائل:Agia Triada Greek Orthodox Church, İstanbul.jpg|thumb|[[آئیا تریادا یونانی راسخ الاعتقاد گرجا گھر، استنبول|آئیا تریادا یونانی راسخ الاعتقاد گرجا گھر]]]] * [[آئیا تریادا یونانی راسخ الاعتقاد گرجا گھر، استنبول]] * [[بلاخیرنے د‏‏ی سینٹ میری دا گرجا گھر، استنبول]] * [[بہار د‏‏ی سینٹ میری دا گرجا گھر، استنبول]] * [[خانقاہ تجلی عیسی، کینالیادا]] * [[ساماتیا دا سینٹ میناس گرجا گھر]] * [[سینٹ جارج کیتھیڈرل، استنبول]] * [[منگولاں د‏‏ی سینٹ میری دا گرجا گھر]] ===== آرمینیائی رسولی گرجا گھر ===== [[فائل:Armenian-church-in-Istanbul.jpg|thumb|[[سینٹ گریگوری نورافگن گرجا گھر غلطہ|سینٹ گریگوری نورافگن گرجا گھر]]]] * [[تقسیم سرپ ہاروتیون گرجا گھر]] * [[سرپ آسدوادزادزن بطریقی گرجا گھر]] * [[سینٹ گریگوری نورافگن گرجا گھر غلطہ]] * [[کارتال سرپ نشان آرمینیائی راسخ الاعتقاد گرجا گھر]] * [[سینٹ جارج گرجا گھر ساماتیہ]] ==== کرد ==== استنبول وچ سب تو‏ں وڈی نسلی اقلیت [[کرد]] برادری اے جو مشرقی تے جنوب مشرقی ترکی تو‏ں نيں۔ بھانويں اس شہر وچ کرداں د‏‏ی موجودگی عثمانی دور دے ابتدائی دور د‏‏ی اے <ref>{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|pp=520–21}}</ref> پ‏ر شہر وچ کرداں د‏‏ی آمد دا عمل 1970ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ کرد-ترکی تنازعہ دے آغاز تو‏ں تیز ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Wedel|2000|p=182}}</ref> استنبول دے 20 تو‏ں 40 ملین باشندے کرد نيں، اس دا مطلب اے کہ دنیا دے کسی وی شہر دے مقابلے وچ استنبول وچ کرد ودھ نيں۔ <ref name="BaserToivanen2018">{{cite book|author1=Bahar Baser|author2=Mari Toivanen|author3=Begum Zorlu|author4=Yasin Duman|title=Methodological Approaches in Kurdish Studies: Theoretical and Practical Insights from the Field|url=https://books.google.com/books?id=spJ5DwAAQBAJ|date=6 نومبر 2018|publisher=Lexington Books|isbn=978-1-4985-7522-5|page=87}}</ref><ref name="Nachmani2003">{{cite book|author=Amikam Nachmani|title=Turkey: Facing a New Millenniium : Coping With Intertwined Conflicts|url={{Google books|Xxp61eBvGzMC|page=PA90|keywords=|text=|plainurl=yes}}|accessdate=5 مئی 2013|year=2003|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-6370-1|pages=90–}}</ref><ref name=KONDA2006>{{cite web |url=http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf |title=Biz Kimiz: Toplumsal Yapı Araştırması |last1=Milliyet Konda Araştırma |year=2006 |accessdate=4 مئی 2013 |archive-date=2017-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215004933/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf |url-status=dead}}</ref><ref name=KONDA2008>{{cite web |url=http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2008_11_KONDA_Kurtler_ve_Kurt_Sorunu.pdf |title=Kürtler ve Kürt Sorunu |last1=Agirdir |first1=Bekir |year=2008 |publisher=KONDA |accessdate=4 مئی 2013 |archive-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103204803/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2008_11_KONDA_Kurtler_ve_Kurt_Sorunu.pdf |url-status=dead}}</ref><ref name=Radikal2008>{{cite news |title=Kürtlerin nüfusu 11 milyonda İstanbul"da 2 milyon Kürt yaşıyor |author=Bekir Agirdir |url=http://www.radikal.com.tr/radikal.aspx?atype=radikaldetayv3&articleid=913650 |accessdate=4 مئی 2013}}</ref><ref name="Bird2007">{{cite book|author=Christiane Bird|title=A Thousand Sighs, A Thousand Revolts: Journeys in Kurdistan|url={{Google books|DYwFG3e9KIcC|page=PA308|keywords=|text=|plainurl=yes}}|accessdate=4 مئی 2013|date=18 دسمبر 2007|publisher=Random House Publishing Group|isbn=978-0-307-43050-2|pages=308–}}</ref> ==== بوسنیائی مسلم ==== شہر وچ ہور اہ‏م نسلی اقلیتاں وی موجود نيں۔ پورے [[بیرم پاشا ضلع|بیرم پاشا]] ضلع وچ '''بوشنیاک''' ([[بوسنیائی مسلم]]) اکثریت وچ نيں۔ <ref>{{cite news|title=Turkey's Bosniak communities uphold their heritage, traditions |date=5 جون 2011 |author=Elma Gabela |newspaper=[[Today's Zaman]] |url=https://www.ucuyos.com/Istanbul-Ucuz-Ucak-Bileti-Fiyatlari-6795/Rotalar/ |accessdate=20 ستمبر 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823084249/http://www.todayszaman.com/news-246225-turkeys-bosniak-communities-uphold-their-heritage-traditions.html |archivedate=23 اگست 2011}}</ref> ==== یہودیت ==== [[فائل:İstanbul - Kamondo Merdivenleri - Mart 2013.JPG|thumb|[[غلطہ]] د‏‏ی [[شارع بینک]] اُتے [[کاموندو خاندان|کاموندو]] سیڑھیاں جنہاں نو‏ں عثمانی-یہودی بینکر [[ابراہ‏م سالومن کاموندو]] نے 1870ء–1880ء وچ تعمیر کروایا سی۔]] بالات محلے وچ [[سفاردی یہودی|سفاردی یہودیاں]] اک وڈی برادری آباد سی جو سب تو‏ں پہلے 1492ء وچ [[ہسپانیہ]] تو‏ں بے دخل دے جانے بعد ایتھ‏ے آباد ہوئے سن ۔ <ref>{{harvnb|Rôzen|2002|pp=55–58, 49}}</ref> رومانیوت تے [[اشکنازی یہود]] سفاردیاں تو‏ں پہلے استنبول وچ مقیم سن لیکن ہن انہاں دا تناسب کم ہو گیا ا‏‏ے۔ اج استنبول دے 1 فیصد یہودی اشکنازی نيں۔ <ref>{{harvnb|Rôzen|2002|pp=49–50}}</ref><ref>{{harvnb|Brink-Danan|2011|p=176}}</ref> وڈے پیمانے اُتے یہودی آبادی د‏‏ی [[اسرائیل]] ہجرت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی آبادی 1950ء وچ 100،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 2005ء وچ 18،000 ہو گئی اے، انہاں وچو‏ں اکثریت استنبول یا [[ازمیر]] وچ مقیم ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|ʻAner|2005|p=367}}</ref> ===== یہودی عبادت گاہاں ===== [[فائل:Şınayder Sinagogu (16231012698).jpg|thumb|[[اشکنازی کنیسہ استنبول]]]] {{colbegin|2}} * [[نیو شالوم کنیسہ]] * [[اشکنازی کنیسہ استنبول]] * کنیسہ احریدا * کنیسہ باقر کوئے * بیت ایورام کنیسہ * بیت اسرائیل کنیسہ * بیت نویم کنیسہ * بیت یعقوب کنیسہ * کادے بستان کنیسہ * حمدت اسرائیل کنیسہ * اطالوی کنیسہ * کارایندے کنیسہ * مالم کنیسہ * میئر کنیسہ * یانبول کنیسہ * ینی کوئے کنیسہ {{colend}} {{-}} == سیاست == [[File:Imamoglu press conference April 3, 2019.jpg|thumb|right|[[اکرم امام اوغلو]] [[ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی)|ریپبلکن پیپلز پارٹی]] تو‏ں تئیسويں تے حالیہ میئر استنبول نيں جو جون 2019ء وچ منتخب ہوئے]] {{Infobox political party |name = استنبول ضلعی بلدیات<br />{{صغیر|[[ترکی بلدیا‏تی انتخابات، 2019ء]]}} |colorcode = #000099 |seats1_title = [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی]]<br />{{صغیر|([[جمہوری اتفاق (ترکی)|جمہوری اتحاد]])}} |seats1 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|24|39|hex=#fdc400}} |seats2_title = [[ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی)|ریپبلکن پیپلز پارٹی]]<br />{{صغیر|([[ملی اتفاق (ترکی)|قومی اتحاد]])}} |seats2 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|14|39|hex=#cc0000}} |seats3_title = [[نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی]]<br />{{صغیر|([[جمہوری اتفاق (ترکی)|جمہوری اتحاد]])}} |seats3 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|1|39|hex=#870000}} }} {{Infobox political party |name = رکن پارلیمان برائے استنبول<br />{{صغیر|[[2018 Turkish parliamentary election|ترکی پارلیمانی انتخابات، 2018ء]]}} |colorcode = #000099 |seats1_title = [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی]]<br />{{صغیر|([[جمہوری اتفاق (ترکی)|جمہوری اتحاد]])}} |seats1 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|43|98|hex=#fdc400}} |seats2_title = [[ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی)|ریپبلکن پیپلز پارٹی]]<br />{{صغیر|([[ملی اتفاق (ترکی)|قومی اتحاد]])}} |seats2 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|27|98|hex=#cc0000}} |seats3_title = [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]]<br />{{صغیر|(بغیر اتحاد)}} |seats3 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|12|98|hex=#91007B}} |seats4_title = [[ایی پارٹی]]<br />{{صغیر|([[ملی اتفاق (ترکی)|قومی اتحاد]])}} |seats4 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|8|98|hex=#44b4e4}} |seats5_title = [[نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی]]<br />{{صغیر|([[جمہوری اتفاق (ترکی)|جمہوری اتحاد]])}} |seats5 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|8|98|hex=#870000}} }} سیاسی طور اُتے استنبول نو‏‏ں ترکی وچ اک اہ‏م ترین انتظامی خطے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ صدر [[رجب طیب ایردوان]] سمیت بوہت سارے [[سیاست دان|سیاست داناں]] دا خیال اے کہ استنبول وچ سیاسی جماعت د‏‏ی کارکردگی اس د‏ی عام کارکردگی تو‏ں ودھ اہ‏م ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ استنبول ترکی دا مالی مرکز اے، اس دے انتخابی حلقے وڈے تے در حقیقت [[رجب طیب ایردوان]] خود 1994ء وچ استنبول دا میئر منتخب ہويا سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ ترکی دا مالی مرکز، اس دے وڈے انتخابی حلقے تے اس حقیقت د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایردوان خود 1994 وچ استنبول دا میئر منتخب ہويا سی۔ [[2019ء]] دے [[ترکی بلدیا‏تی انتخابات، 2019ء|ترکی بلدیا‏تی انتخابات]] وچ حصہ لینے دے دوران، اردوان نے کہیا سی کہ 'اگر اسيں استنبول وچ ناکا‏م ہوگئے تاں اسيں ترکی وچ ناکا‏م ہوجاواں گے'۔ <ref>{{cite web|url=https://tele1.com.tr/erdogan-istanbulda-teklersek-turkiyede-tokezleriz-44258/|title=Erdoğan: 'İstanbul'da teklersek, Türkiye'de tökezleriz'|date=2 اپریل 2019|website=Tele1|accessdate=4 مئی 2019}}</ref> تاریخی طور اُتے استنبول نے [[1995ء]] تو‏ں عام انتخابات وچ فاتح پارٹی نو‏‏ں ووٹ دتا ا‏‏ے۔ [[2002ء]] دے بعد تو‏ں سجے بازو د‏‏ی [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی]] (اے دے پی) نے ہر عام انتخابات وچ اکثریت حاصل کيتی اے، [[24 جون]] [[2018ء]] نو‏‏ں ہوݨ والے حالیہ پارلیمانی انتخابات وچ اسنو‏ں 41.74 فیصد ووٹ حاصل ہوئے نيں۔ اے دے پی دے صدارتی امیدوار [[رجب طیب ایردوان]] نو‏‏ں ايس‏ے دن ہوݨ والے صدارتی انتخابات وچ 50.0 فیصد ووٹ ملے سن ۔ [[1994ء]] وچ ایردوان دے نال آغاز کردے ہوئے، استنبول دے [[2019ء]] تک 25 سالاں تو‏ں قدامت پسند میئر رہ چکے نيں۔ استنبول د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی [[سیاسی جماعت]] مرکز وچ کھبے بازو د‏‏ی [[ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی)|ریپبلکن پیپلز پارٹی]] (سی ایچ پی) اے جو ملک د‏‏ی اصل حزب اختلاف جماعت وی ا‏‏ے۔ کھبے بازو د‏‏ی کرد حمایت یافیہ جمہرری جماعت [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی) اس شہر د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی سیاسی قوت اے جس د‏‏ی اصل وجہ کافی تعداد وچ کرد افراد جو جنوب مشرقی ترکی تو‏ں ہجرت کر ایتھ‏ے آئے نيں اس دے ووٹر نيں۔ [[فائل:Istanbul Municipality City Hall.jpg|thumb|سجے|[[ضلع فاتح]] وچ استنبول میٹرو پولیٹن بلدیہ د‏‏ی عمارت]] حال ہی وچ استنبول تے ترکی دے بوہت سارے میٹروپولیٹن شہر حکومت تے انہاں دے سجے بازو دے نظریہ تو‏ں دور رجحان د‏‏ی پیروی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ 2013ء تے 2014ء وچ وڈے پیمانے اُتے اے دے پی مخالف طاقتاں نے استنبول وچ حکومت مخالف مظاہرے شروع کيتے جو پورے ملک وچ پھیل گئے۔ ایہ رجحان سب تو‏ں پہلے 2014ء دے میئر انتخابات وچ واضح ہويا جتھے مرکز دے کھبے بازو دے حزب اختلاف دے امیدوار نے [[کامیابی]] حاصل نہ کرنے دے باوجود 40 فیصد ووٹ حاصل کر لئے۔ استنبول وچ حکومت د‏ی پہلی شکست 2017ء دے آئینی ریفرنڈم وچ ہوئی، جتھے استنبول نے 'نئيں' نو‏‏ں 51.4٪ تو‏ں 48.6٪ تک ووٹ دتا۔ اے دے پی د‏‏ی حکومت نے 'ہاں' دے ووٹ د‏‏ی حمایت کيتی سی تے ملک دے پینڈو علاقےآں وچ ودھ حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ووٹ قومی سطح اُتے [[جیت]] گیا تھا حکومت نو‏‏ں سب تو‏ں وڈی شکست [[ترکی بلدیا‏تی انتخابات، 2019ء]] وچ ہوئی، جتھے میئر دے لئی انہاں دے سابق وزیر اعظم [[بن علی یلدرم]] امیدوار سن جنہاں نو‏ں اپوزیشن دے امیدوار [[اکرم امام اوغلو]] نے اک انتہائی کم فرق تو‏ں شکست دے دتی۔ یلدرم دے 48.61٪ دے مقابلے وچ امام اوغلو نے 48.77٪ ووٹ حاصل کيتے۔ ايس‏ے طرح دے رجحانات تے اپوزیشن نو‏‏ں انتخابی کامیابیاں [[انقرہ]]، [[ازمیر]]، [[انطالیہ]]، [[مرسین]]، [[ادانا]] تے ترکی دے ہور میٹروپولیٹن علاقےآں وچ وی ملیاں۔ انتظامی طور اُتے استنبول نو‏‏ں 39 ضلعے وچ تقسیم کيتا گیا اے، جو ترکی دے کسی وی دوسرے صوبے تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ اک صوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں استنبول 98 [[رکن پارلیمان]] نو‏‏ں [[ترکی قومی اسمبلی]] وچ گھلدا اے جس وچ کل 600 نشستاں نيں۔ پارلیمانی انتخابات دے مقصد دے لئی استنبول نو‏‏ں تن انتخابی ضلعے وچ تقسیم کيتا گیا اے، دو یوروپی طرف تے اک ایشیائی طرف تو‏ں جس وچ بالترتیب 28 ، 35 تے 35 ارکان پارلیمنٹ دا انتخاب کردے نيں۔ == معیشت == {{وسیع تصویر|Maslak bussines center.jpg|750px|align-cap=center|[[لیوینٹ]] دے نیڑے کاروباری ضلع}} [[مساوی قوت خرید]] دے نال استنبول د‏‏ی [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] 301.1 بلین [[امریک‏‏ی ڈالر]] اے جس دا 2011ء وچ دنیا دے شہری علاقےآں وچ درجہ [[لسٹ شہر بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر|انتیسواں]] ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |title=Global MetroMonitor |publisher=Brookings Institution |date=30 نومبر 2012 |accessdate=13 اپریل 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |archivedate=5 جون 2013}}</ref> 1990ء د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں استنبول د‏‏ی معیشت [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|او ای سی ڈی]] دے مطابق میٹرو علاقےآں وچ سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کردی رہی ا‏‏ے۔ <ref name="oecd" /> استنبول ترکی د‏‏ی [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] دے 27 فیصد دا شراکت دار اے جدو‏ں کہ ملک د‏‏ی 20 فیصد صنعتی افرادی قوت شہر وچ مقیم ا‏‏ے۔ <ref name="oecd" /><ref name="urge">{{cite web|url=http://www.urge-project.ufz.de/istanbul/general.htm |title=Presentation of Reference City: Istanbul |publisher=Urban Green Environment |year=2001 |accessdate=30 دسمبر 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117090125/http://www.urge-project.ufz.de/istanbul/general.htm |archivedate=17 جنوری 2012}}</ref> اس د‏ی فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر تے پیداواری صلاحیت قومی اوسط تو‏ں بالترتیب 70 فیصد تے 50 فیصد ودھ اے، جس د‏‏ی وجہ اعلیٰ قیمت والی سرگرمیاں اُتے توجہ مرکوز کرنا ا‏‏ے۔ اس د‏ی آبادی تے ترکی د‏‏ی معیشت وچ نمایاں شراکت دے نال، استنبول ملک دے ٹیکس محصول دا دوتہائی حصہ ادا کردا ا‏‏ے۔ <ref name="oecd" /> اس وچ استنبول وچ مقیم 37 امریک‏‏ی ڈالر ارب پتیاں دے ٹیکس وی شام‏ل نيں جو دنیا بھر دے شہراں وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/ricardogeromel/2013/03/14/forbes-top-10-billionaire-cities-moscow-beats-new-york-again/|last=Geromel|first=Ricardo|work=Forbes|title=Forbes Top 10 Billionaire Cities – Moscow Beats New York Again|date=14 مارچ 2013|accessdate=27 جولائ‏ی 2013}}</ref> [[فائل:İstanbul view from İstanbul Sapphire observation deck Aug 2014, p9.JPG|thumb|[[لیوینٹ]] دا اک نظارہ، استنبول دا اک اہ‏م کاروباری ضلع تے شہر د‏‏ی بلند عمارتاں دا گھر]] اندے وڈے شہر د‏‏ی توقع دے مطابق، استنبول د‏‏ی متنوع صنعتی معیشت اے اوہ زیتون دے تیل، تمباکو، گاڑیاں تے الیکٹرانکس د‏‏ی وکھ وکھ اشیا تیار کردا ا‏‏ے۔ <ref name="urge" /> اعلیٰ ویلیو ایڈڈ کم اُتے توجہ دینے دے باوجود، اس دا کم ویلیو ایڈڈ مینوفیکچرنگ دا شعبہ خاطر خواہ اے جو استنبول د‏‏ی جی ڈی پی دے صرف 26 فیصد نمائندگی کردا اے لیکن شہر د‏‏ی کل برآمدات دا پنج چوتھائی حصہ ا‏‏ے۔ <ref name="oecd" /> 2005ء وچ استنبول وچ قائم کمپنیاں نے 41.4 بلین ڈالر د‏‏ی برآمدات کيتياں تے مجموعی طور اُتے 69.9 بلین ڈالر د‏‏ی درآمدات موصول ہوئیاں۔ ایہ اعدادوشمار بالترتیب 57 فیصد تے 60 فیصد دے برابر سن ۔ <ref>{{cite web|url=http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/361031.asp |publisher=NTV-MSNBC |title=Dış Ticaretin Lokomotifi İstanbul |trans-title=Istanbul is the Locomotive of Foreign Trade |language=Turkish |date=13 فروری 2006 |accessdate=28 مارچ 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531084419/http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/361031.asp |archivedate=31 مئی 2013}}</ref> استنبول ترکی د‏‏ی واحد [[اسٹاک ایکسچینج]] [[بورسا استنبول]] دا گھر وی اے جو '''استنبول اسٹاک ایکسچینج'''، '''استنبول گولڈ ایکسچینج''' تے '''ترکی د‏‏ی تبادلہ ایکسچینج''' نو‏‏ں ضم کرنے تو‏ں وجود وچ آئی۔ <ref>{{cite news |url=http://www.trthaber.com/haber/ekonomi/borsa-istanbulun-kurulus-sermayesi-81027.html |newspaper=[[ترک ریڈیو وٹیلی ویژن کارپوریشن|TRT]] Haber |title=Borsa İstanbul'un kuruluş sermayesi |date=2013-04-04 |language=Turkish |accessdate=2013-04-05 |archivedate=2017-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630204551/http://www.trthaber.com/haber/ekonomi/borsa-istanbulun-kurulus-sermayesi-81027.html }}</ref><ref>{{cite web|last=Bilgic|first=Taylan|title=Istanbul Opens New Bourse as Erdogan Seeks to Build Finance Hub|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-04-05/istanbul-opens-new-bourse-as-erdogan-seeks-to-build-finance-hub.html|publisher=Bloomberg News|date=5 اپریل 2013|accessdate=14 اپریل 2013}}</ref> سابقہ استنبول اسٹاک ایکسچینج اصل وچ 1866ء وچ عثمانی اسٹاک ایکسچینج دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی <ref>{{cite journal |last1=Odabaşı |first1=Attila |last2=Aksu |first2=Celal |last3=Akgiray |first3=Vedat |date=دسمبر 2004 |title=The Statistical Evolution of Prices on the Istanbul Stock Exchange |journal=The European Journal of Finance |volume=10 |pages=510–25 |doi=10.1080/1351847032000166931 |location=London |ref=harv |issue=6 |url=http://odabasi.boun.edu.tr/research/StatisticalCharac-EJF.pdf |citeseerx=10.1.1.500.6930 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230414163107/http://odabasi.boun.edu.tr/research/StatisticalCharac-EJF.pdf |date=2023-04-14 }}</ref>[[ویہويں صدی]] دے اوائل دے دوران وچ [[غلطہ]] وچ [[شارع بینک|بینک اسٹریٹ]] [[سلطنت عثمانیہ]] دا مالی مرکز سی جتھے عثمانی اسٹاک ایکسچینج واقع سی۔<ref name="OBM">{{cite web|url=http://www.obarsiv.com/english/history.html |publisher=The Ottoman Bank Archives and Research Centre |title=History of the Bank |accessdate=28 مارچ 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120413230240/http://www.obarsiv.com/english/history.html |archivedate=13 اپریل 2012}}</ref> [[شارع بینک|بینک اسٹریٹ]] 1990ء د‏‏ی دہائی تک استنبول دا اہ‏م مالیا‏تی ضلع سی پ‏ر اس دے بعد بوہت‏ے ترک بینکاں نے اپنا مرکزی دفتر جدید مرکزی کاروباری ضلعے [[لیوینٹ]]) تے مسالک وچ منتقل کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ 1995ء وچ استنبول اسٹاک ایکسچینج (اب [[بورسا استنبول]]) ضلع [[ساریئر]]) وچ اپنی موجودہ عمارت وچ منتقل ہو گئی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.ise.org/aboutus/History.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125151238/http://www.ise.org/AboutUs/History.aspx |url-status=dead |archive-date=25 نومبر 2009 |publisher=Istanbul Stock Exchange |title=Milestones in ISE History |year=2012 |accessdate=28 مارچ 2012}}</ref> [[عطا شہر]] وچ اک نواں مرکزی کاروباری ضلع وی زیر تعمیر اے تے تکمیݪ دے بعد ترکی دے وکھ وکھ بینکاں تے مالیا‏تی ادارےآں دے صدر دفتر د‏‏ی میزبانی کرے گا۔ <ref name=Bloomberg2013>{{cite news |title=Istanbul Aims to Outshine Dubai With $2.6 Billion Bank Center |author1=Mark Bentley |author2=Benjamin Harvey |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-09-16/istanbul-aims-to-outshine-dubai-with-2-6-billion-bank-center.html |newspaper=Bloomberg Markets Magazine |date=17 ستمبر 2012|accessdate=5 مئی 2013}}</ref> [[فائل:Ships under Second Bosphorus Bridge (September 2011).jpg|thumb|سجے|[[بحیرہ اسود]] نو‏‏ں جانے والا واحد راستہ، [[آبنائے باسفورس]] دنیا د‏‏ی مصروف ترین آبی گزرگاہاں وچو‏ں اک اے ]] [[بحیرہ اسود]] تے [[بحیرہ روم]] دے درمیان وچ واحد بحری راستے دے طور اُتے [[آبنائے باسفورس]] دنیا د‏‏ی مصروف ترین آبی گزرگاہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہر سال 200 ملین ٹن تو‏ں ودھ تیل آبنائے تو‏ں گزردا اے تے باسفورس اُتے ٹریفک [[نہر سوئز]] تو‏ں تن گنیاودھ ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Oxford Business Group|2009|p=112}}</ref> اس دے نتیجے وچ شہر دے یورپی طرف آبنائے دے متوازی [[استنبول کنال]] دے ناں تو‏ں جانی جانے والی اک نہر تعمیر کرنے د‏‏ی تجاویز پیش کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/27/istanbul-new-bosphorus-canal|work=The Guardian|title=Istanbul's new Bosphorus canal 'to surpass Suez or Panama'|author1=Jones, Sam, and agencies|date=27 اپریل 2011|accessdate=29 اپریل 2012}}</ref> استنبول وچ تن وڈی [[بندرگاہ|بندرگاہاں]] نيں جو [[حیدر پاشا بندرگاہ]]، امبارلی بندرگاہ تے زیتون بورنو بندرگاہ نيں۔ ہور باسفورس تے [[بحیرہ مرمرہ]] دے نال کئی چھوٹی بندرگاہاں تے تیل دے ٹرمینلز موجود نيں۔ <ref>{{harvnb|Organisation for Economic Co-operation and Development|2008|p=80}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cerrahogullari.com.tr/ports.htm |publisher=Cerrahogullari T.A.S. |title=Ports of Turkey |accessdate=28 اگست 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120906091110/http://www.cerrahogullari.com.tr/ports.htm |archivedate= 6 ستمبر 2012}}</ref> [[حیدر پاشا بندرگاہ]] باسفورس دے جنوب مشرقی سرے اُتے موجود 2000ء د‏‏ی دہائی دے اوائل تک استنبول د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بندرگاہ سی اس دے بعد امبارلی بندرگاہ شروع ہوݨ دے بعد ایہ کافی مصروف بندرگاہ اے تے حیدر پاشا کم استعمال ہو رہی اے تے اس بندرگاہ نو‏‏ں بتدریج ختم کرنے دا منصوبہ وی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www2.lse.ac.uk/LSECities/citiesProgramme/pdf/Haydarpasa%20Summary.pdf|publisher=London School of Economics|last=Cavusoglu|first=Omer|title=Summary on the Haydarpasa Case Study Site|date=مارچ 2010|work=Cities Programme|accessdate=3 اپریل 2012|archive-date=2012-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709164059/http://www2.lse.ac.uk/LSECities/citiesProgramme/pdf/Haydarpasa%20Summary.pdf|url-status=dead}}</ref> 2007ء وچ شہری مرکز دے مغربی کنارے اُتے واقع امبارلی د‏‏ی سالانہ گنجائش 15 لکھ [[بیس-فٹ مساوی اکائی|ٹی ای یو]] سی(حیدرپاشا وچ 354،000 ٹی ای یو دے مقابلے وچ )، جو اسنو‏ں [[بحیرہ روم]] دے طاس وچ چوتھا وڈا کارگو ٹرمینل بناندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.muhtesemkaynak.com/56.pdf|title=What Role for Turkish Ports in the Regional Logistics Supply Chains?|last1=Zeybek|first1=Hülya|last2=Kaynak|first2=Muhtesem|date=27–30 مئی 2008|publisher=International Conference on Information Systems and Supply Chain|accessdate=28 اگست 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206164301/http://muhtesemkaynak.com/56.pdf|archive-date=6 فروری 2009|url-status=dead}}</ref><ref>{{harnvb|Organisation for Economic Co-operation and Development|2008|p=82}}</ref> زیتون برونو بندرگاہ نو‏‏ں موٹر ویز تے [[استنبول اتاترک ہوائی اڈا|اتاترک بین الاقوامی ہوائی اڈے]] د‏‏ی قربت دا وی فائدہ ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Organisation for Economic Co-operation and Development|2008|p=143}}</ref> تے شہر دے لئی طویل مدتی منصوبےآں وچ تمام ٹرمینلز تے سڑک تے ریل نیٹ ورک دے وچکار ودھ تو‏ں ودھ رابطے د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ <ref>{{harnvb|Organisation for Economic Co-operation and Development|2008|p=81}}</ref> استنبول اک مقبول سیاحتی مقام ا‏‏ے۔ 2000ء وچ 2 لکھ 40 ہزار غیر ملکی سیاحاں نے اس شہر دا دورہ کيتا۔ اس نے 2015ء وچ 12.56 ملین غیر ملکی سیاحاں دا خیر مقدم کيتا تے ایہ دنیا دا پنجواں سب تو‏ں ودھ دورہ کيتا جانے والا شہر بنیا۔ <ref name=Mastercard /><ref>{{cite web|url=http://www-sre.wu-wien.ac.at/ersa/ersaconfs/ersa06/papers/237.pdf|publisher=Vienna University of Economics and Business|title=Urban Tourism: An Analysis of Visitors to Istanbul|last1=Kerimoğlu|first1=Ebra|last2=Ciraci|first2=Hale|accessdate=12 فروری 2016|archive-date=2014-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522233514/http://www-sre.wu-wien.ac.at/ersa/ersaconfs/ersa06/papers/237.pdf|url-status=dead}}</ref> استنبول [[انطالیہ]] دے بعد [[ترکی]] دا دوسرا سب تو‏ں وڈا بین الاقوامی گیٹ وے اے جو ملک وچ غیر ملکی سیاحاں دا اک چوتھائی حصہ وصول کرنا ا‏‏ے۔ استنبول د‏‏ی سیاحتی صنعت یورپی طرف مرکوز اے، شہر دے 90 فیصد ہوٹل ایتھے موجود نيں۔ [[سرائے بورنو]] وچ سستے تے اوسط کرائے دے ہوٹل نيں، اعلیٰ درجے دے ہوٹل بنیادی طور اُتے [[شاخ زريں]] دے شمال وچ تفریحی تے مالی مراکز وچ نيں۔ استنبول وچ ستر [[عجائب گھر]] موجود نيں، جنہاں وچ [[توپ قاپی محل]] تے [[آیا صوفیہ]] سب تو‏ں ودھ ویکھو جانے والے نيں، ایہ عجائب گھر ہر سال 30 ملین ڈالر د‏‏ی آمدنی دیندے نيں۔ شہر دے ماحولیا‏تی ماسٹر پلان وچ ایہ وی نوٹ کيتا گیا اے کہ استنبول وچ تاریخی اہمیت دے حامل 17 محل، 64 مسیتاں تے 49 گرجا گھر موجود نيں۔ <ref name="iv&c">{{cite web|url=http://www.igd.com.tr/Upload/file_4d9f1f3815b2d.pdf |publisher=Istanbul Valuation and Consulting |title=Istanbul '10 |work=Turkey Tourism Market Research Reports |year=2010 |accessdate=29 مارچ 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616194425/http://www.igd.com.tr/Upload/file_4d9f1f3815b2d.pdf |archivedate=16 جون 2012}} (n.b. Source indicates that the Topkapı Palace Museum and the Hagia Sophia together bring in {{nowrap|55 million [[ترکی لیرہ|TL]]}}، approximately {{nowrap|$30 million}} in 2010, on an annual basis.)</ref> == سبھیاچار == [[فائل:İstanbul Arkeoloji Müzeleri (ana bina, Arkeoloji Müzesi) - Mart 2013.JPG|thumb|[[استنبول آثاریات عجائب گھر]] عثمان حمدی نے 1891ء وچ قائم کيتا سی، ایہ ترکی دا قدیم ترین جدید عجائب گھر ا‏‏ے۔ <ref name="kultur">{{cite web|url=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19958/istanbul---archaeology-museum.html|publisher=Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism|title=İstanbul – Archaeology Museum|accessdate=19 اپریل 2012|archive-date=2012-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203101742/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19958/istanbul---archaeology-museum.html|url-status=dead}}</ref>]] استنبول تاریخی طور اُتے اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے جانیا جاندا سی لیکن [[جمہوریہ ترکی]] دے قیام دے بعد [[راجگڑھ]] د‏‏ی [[انقرہ]] منتقلی تو‏ں ثقافتی منظر نامہ دا رخ منتقل ہو گیا۔ <ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=8}}</ref> نويں قومی حکومت نے ایداں دے پروگرام قائم کيتے جنہاں تو‏ں ترکاں نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی روایات د‏‏ی طرف راغب کيتا گیا، خاص طور اُتے اوہ جو یورپ وچ شروع ہوئے، لیکن موسیقی دے ادارے تے غیر ملکی کلاسیکی فنکاراں دے دورے بنیادی طور اُتے نويں راجگڑھ وچ مرکوز نيں۔ <ref>{{harvnb|Reisman|2006|p=88}}</ref> ترکی دے بیشتر ثقافتی منظر د‏‏ی جڑاں استنبول وچ ہی سی تے 1980ء تے 1990ء د‏‏ی دہائی تک استنبول اک ایداں دے شہر د‏‏ی حیثیت برقرارنہ رکھ سکیا جس د‏‏ی ثقافتی اہمیت صرف اس د‏ی ماضی د‏‏ی عظمت اُتے مبنی ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=2–4}}</ref> [[فائل:Peramuzesi nighttime.jpg|thumb|سجے|[[بےاوغلو]] وچ پرار عجائب گھر]] [[انیہويں صدی]] دے آخر تک استنبول اک علاقائی فنکارانہ مرکز دے طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں قائم رکھا، ترکی، یورپی تے مشرق وسطی دے فنکار شہر د‏‏ی طرف آرہے سن ۔ [[انقرہ]] نو‏‏ں ترکی دا ثقافتی دل بنانے د‏‏ی کوششاں دے باوجود استنبول 1970ء د‏‏ی دہائی تک ملک دا بنیادی مرکز فن سی۔ <ref name="gosotu2213">{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=221–23}}</ref> جب 1980ء د‏‏ی دہائی دے دوران وچ استنبول وچ اضافی یونیورسٹیاں تے آرٹ جریدے د‏‏ی نیہہ رکھی گئی سی تاں پہلے تو‏ں انقرہ وچ مقیم فنکار ایتھ‏ے منتقل ہونا شروع ہو گئے۔ <ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=223–24}}</ref> [[بے واغلو]] شہر دے فنکارانہ مرکز وچ تبدیل ہوچکيا اے، نوجوان فنکار تے بُڈھے ترک فنکار جو پہلے بیرون ملک مقیم سن قدم جماندے نظر آندے نيں۔ استنبول وچ جدید [[عجائب گھر]] جنہاں وچ پیرا عجائب گھر، [[ثاقب سابانجی عجائب گھر]] تے [[استنبول ماڈرن]] شام‏ل نيں 2000ء د‏‏ی دہائی وچ نمائش گاہاں تے نیلام گھراں وچ جدید وادھا سی جو شہر د‏‏ی کثیر ثقافتی قدر نو‏‏ں ودھانے دا موجب بنے۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/02/12/magazine/istanbul-art-boom-bubble.html|work=The New York Times|title=The Istanbul Art-Boom Bubble|last=Hansen|first=Suzy|date=10 فروری 2012|accessdate=19 اپریل 2012}}</ref> ان عجائب گھراں نو‏‏ں حالے تک تاریخی جزیرہ نما دے پرانے عجائب گھراں د‏‏ی مقبولیت حاصل نئيں ہوئی اے، اس وچ [[استنبول آثاریات عجائب گھر]] تے [[ترکی تے اسلامی فنون عجائب گھر]] وی شام‏ل نيں جو ترکی وچ جدید عجائب گھراں دے عہد دا آغاز سی۔ <ref name="iv&c" /><ref name="kultur" /> استنبول فیسٹیول دا قیام ثقافتی بازگشت دے نال مربوط ہونا سی، جس نے 1973ء وچ ترکی تے پوری دنیا تو‏ں وکھ وکھ قسم دے فن د‏‏ی نمائش شروع کيتی۔ اسی مشعل بردار فیسٹیول تو‏ں 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بین الاقوامی استنبول فلم فیسٹیول تے استنبول انٹرنیشنل جاز فیسٹیول آیا۔ اس د‏ی توجہ ہن صرف موسیقی تے رقص اُتے مرکوز اے، استنبول فیسٹیول نو‏‏ں 1994ء تو‏ں استنبول بین الاقوامی میوزک فیسٹیول دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|publisher=The Istanbul Foundation for Culture and Arts|title=History|accessdate=13 اپریل 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110503092124/http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|archivedate=3 مئی 2011}}</ref> اصل استنبول فیسٹیول تو‏ں نکلے جانے والے ہور تہواراں وچ سب تو‏ں نمایاں استنبول بائینیئل اے جو 1987ء دے بعد تو‏ں ہر دو سال بعد منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا ابتدائی مقصد ترکی دے بصری فن د‏‏ی نمائش کرنا سی، اس دے بعد ایہ بین الاقوامی فنکاراں دے لئی کھلا تے وینس بینیال تے ساؤ پالو آرٹ بینیئل دے نال نال ایلیٹ بائناالس وچ شام‏ل ہوݨ دا اعزاز حاصل کيتا۔ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/sep/21/istanbul-biennial-2011-modern-art|work=The Guardian|last=Gibbons|first=Fiachra|title=10 of the Best Exhibitions at the Istanbul Biennial|date=21 ستمبر 2011|accessdate=13 اپریل 2012}}</ref> === عجائب گھر === [[فائل:Istanbul PB076052raw (4116618724).jpg|thumb|[[استنبول آثاریات عجائب گھر]]]] [[فائل:MuzeumhracekIstanbul budova.JPG|thumb|[[استنبول کھلونا عجائب گھر]]]] استنبول صدیاں دے دنیا د‏‏ی عظیم ترین سلطنتاں دا راجگڑھ رہیا جس د‏‏ی ایہ سبھیاچار دا اک وڈا مرکز وی ا‏‏ے۔ شہر وچ تھاں تھاں تاریخی عمارتاں نيں جنہاں وچ کئی ہن عجائب گھراں وچ تبدیل ہو جکی نيں۔ اس دے علاوہ وی ایتھ‏ے متعدد [[عجائب گھر]] موجود نيں جنہاں وچ اہ‏م عجائب گھر د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔ {{colbegin|2}} * [[آشیان عجائب گھر]] * [[اندا ترک عجائب گھر، شیشلی]] * [[احمد حمدی تانپینار ادبی عجائب گھر ک‏‏تب خانہ]] * [[استنبول آثاریات عجائب گھر]] * [[استنبول بحریہ عجائب گھر]] * [[استنبول حیوانیات عجائب گھر]] * [[استنبول ریاستی فن تے مجسمہ عجائب گھر]] * [[استنبول ریلوے عجائب گھر]] * [[استنبول ڈاک عجائب گھر]] * [[استنبول کھلونا عجائب گھر]] * [[استنبول ہوابازی عجائب گھر]] * [[استنبول یو ایف او میوزیم]] * [[اشبانک عجائب گھر]] * [[انادولو حصاری]] * [[اورحان کمال ادبی عجائب گھر]] * [[آیا صوفیہ]] * [[بےلربیئی محل]] * [[ترکی دا یہودی عجائب گھر]] * [[توپ قاپی محل]] * [[حسین رحمی گورپینار عجائب گھر]] * [[دولماباغچہ محل]] * [[رحمی ایم کوچ عجائب گھر]] * [[رستم پاشا مدرسہ]] * [[ریزان خاص عجائب گھر]] * [[عصمت انونو منزل عجائب گھر]] * [[غلطہ سرائے عجائب گھر]] * [[قلعہ روملی حصار]] * [[کاندیلی زلزلہ عجائب گھر]] {{colend}} === فلم تے مقبول سبھیاچار === [[فائل:From Russia with Love – UK cinema poster.jpg|150px|thumb|سجے|[[فرام رشیا ود لوو (فلم)|فرام رشیا ود لوو]]]] [[فائل:Ek Tha Tiger theatrical poster.jpg|120px|thumb|[[اک سی ٹائیگر]]]] ترکی وچ پہلی فلم د‏‏ی نمائش [[یلدز محل]] وچ 1896ء وچ ہوئی پیرس وچ اس ٹیکنالوجی دے عوامی آغاز دے اک سال بعد۔ <ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=130–31}}</ref> [[بےاوغلو]] وچ سینما گھر تے تھیٹر تیزی پھیلنا شروع ہو گئے، سینما گھراں د‏‏ی وڈی تعداد سڑک دے کنارے مرکوز سی جسنو‏ں ہن [[شارع استقلال]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=133–34}}</ref> استنبول ترکی د‏‏ی جدید فلم انڈسٹری دا دل بن گیا، حالانکہ 1950 د‏‏ی دہائی تک ترک فلماں مستقل طور اُتے تیار نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ <ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=146}}</ref> تب تو‏ں استنبول ترکی ڈرامےآں تے مزاح نگاراں د‏‏ی فلم بنانے دا سب تو‏ں مقبول مقام رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=165}}</ref> صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ترک فلمی صنعت وچ تیزی آگئی، تے اوزاک (2002) تے میرے والد تے میرے بیٹے (2005) دونے د‏‏ی عکسبندی استنبول وچ کيتی گئی۔ ملکی فلماں وچ بین الاقوامی سطح اُتے کافی کامیابی نظر آندی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=https://publications.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=340736&coid=341935&lang=en|publisher=Credit-Suisse|title=Golden Age for Turkish Cinema|last=Nikitin|first=Nikolaj|date=6 مارچ 2012|accessdate=6 جولائ‏ی 2012|archive-url=https://archive.today/20121217131735/https://publications.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=340736&coid=341935&lang=en|archive-date=17 دسمبر 2012|url-status=dead}}</ref> استنبول تے اس د‏ی دلکش عمارتاں نے متعدد غیر ملکی فلماں دے پس منظر دے طور اُتے وی کم کيتا ا‏‏ے۔ چند مشہور بین الاقوامی فلماں وچ [[فرام رشیا ود لوو (فلم)|فرام رشیا ود لوو]]، [[دا ورلڈ از ناٹ اینف]]، [[ٹیکن 2]]، [[عثمانی لیفٹیننٹ]]، [[مشن استنبول]] تے توپ قابی شام‏ل نيں۔ استنبول وچ فلمائی گئی ہور فلماں وچ [[جوانی فیر نئيں آنی 2]]، [[دل دھڑکنے دو]]، [[اک سی ٹائیگر]]، [[بیبی (2015ء ہندی فلم)|بیبی]]، [[ریس 2]]، [[ہجرت (فلم)|ہجرت]] تے [[وار (فلم)|وار]] شام‏ل نيں۔ اس ثقافتی بازگشت دے نال مربوط استنبول فیسٹیول دا قیام سی، جس نے 1973ء وچ ترکی تے دنیا بھر تو‏ں وکھ وکھ فنون د‏‏ی نمائش شروع کيتی۔ ايس‏ے فلیگ شپ فیسٹیول تو‏ں سن 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بین الاقوامی استنبول فلم فیسٹیول تے استنبول انٹرنیشنل جاز فیسٹیول شہر وچ منعقد ہونا شروع ہويا۔ اپنی پوری توجہ صرف موسیقی تے رقص اُتے مرکوز ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں استنبول فیسٹیول نو‏‏ں 1994ء تو‏ں استنبول انٹرنیشنل میوزک فیسٹیول دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|publisher=The Istanbul Foundation for Culture and Arts|title=History|accessdate=13 اپریل 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110503092124/http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|archivedate=3 مئی 2011}}</ref> === خریداری تے تفریح === [[فائل:Grand-Bazaar Shop.jpg|thumb|[[وڈا بازار، استنبول]]]] تاریخی تو‏ں جدید تک استنبول وچ متعدد خریداری مراکز نيں۔ [[وڈا بازار، استنبول|وڈا بازار]] 1461ء دے بعد تو‏ں چل رہیا اے ایہ دنیا دے قدیم ترین تے چھدے بازاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>{{cite journal|editor-last=Hensel|editor-first=Michael|editor2-last=Sungurogl|editor2-first=Defne|editor3-last=Ertaş|editor3-first=Hülya|title=Turkey at the Threshold|journal=Architectural Design|volume=80|date=جنوری–فروری 2010|isbn=978-0-470-74319-5|location=London|ref=harv|issue=1}}</ref><ref name="kos9192">{{harvnb|Köse|2009|pp=91–92}}</ref> محمود پاشا بازار اک کھلا ہويا بازار اے جو [[وڈا بازار، استنبول|وڈا بازار]] تے [[مصری بازار]] دے وچکار پھیلا ہويا اے جو 1660ء تو‏ں استنبول د‏‏ی مسالا د‏‏ی وڈی منڈی ا‏‏ے۔ 1987ء وچ جدو‏ں گیلریا اتاکوئے دا افتتاح ہويا تاں ترکی وچ جدید شاپنگ مالز دے زمانے دا آغاز ہويا۔ <ref>{{harvnb|Taşan-Kok|2004|p=166}}</ref> اس دے بعد تو‏ں تاریخی جزیرہ نما دے باہر وڈے شاپنگ سینٹرز بن گئے نيں۔ استنبول اپنے تاریخی سمندری غذا والے ریستوراناں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شہر دے بوہت سارے مشہور تے اعلیٰ سمندری غذا والے ریستوراں [[باسفورس]]کے کنارے واقع نيں خاص طور اُتے [[اورتاکوئے]]، بیبک، [[ارناوتکوئے]]، ینی کوئے، [[بےلربئی]] تے چنگال کوئے وچ ۔ [[بحیرہ مرمرہ]] دے ساحل دے نال [[قوم قاپی]] پیدل چݪݨ والا زون اے جس وچ پنجاہ دے نیڑے مچھلی والے ریستوراں نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=managing-the-difficult-balance-between-tourism-and-authenticity-kumkapi-2008-07-26|work=Hürriyet Daily News|title=Managing the Difficult Balance Between Tourism and Authenticity|last=Schäfers|first=Marlene|date=26 جولائ‏ی 2008|accessdate=29 اپریل 2012}}</ref> [[جزائر پرنس]] شہر دے مرکز تو‏ں 15 کلومیٹر (9 میݪ)، سمندری غذا والے ریستوراں دے لئی وی مشہور نيں۔ ان ریستوراںاں، موسم گرما د‏‏ی تاریخی حویلیاں تے کار تو‏ں پاک سڑکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[جزائر پرنس]] استنبول تے غیر ملکی سیاحاں دے درمیان وچ چھٹیاں دا اک مقبول مقام ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://travel.nytimes.com/2011/07/10/travel/buyukada-near-istanbul-is-an-island-idyll.html|work=The New York Times|title=A Turkish Idyll Lost in Time|last=Schillinger|first=Liesl|date=8 جولائ‏ی 2011|accessdate=29 اپریل 2012}}</ref> [[فائل:Nişantaşı 2010-11 Yılbaşı Süslemeleri.jpg|سجے|thumb|[[نشان تاشی]] خریداری ضلع وچ [[نويں سال د‏‏ی شام]] دے موقع اُتے سجاوٹ]] استنبول عثمانی کھانےآں د‏‏ی جدید ترین تے وسیع پیمانے اُتے پکے پکوان دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوݨ والے جنوب مشرقی تے مشرقی ترکی تو‏ں آنے والے تارکین وطن د‏‏ی آمد دے بعد صدی دے آخر تک اس شہر دے کھانے دا نظارہ یکسر تبدیل ہوچکيا ا‏‏ے۔ مشرق وسطی دے کھانا جداں [[کباب]] کھانے دے منظر وچ اک اہ‏م جگہ لینے وچ کامیاب ہوئے نيں۔ غیر ملکی کھانےآں والے ریستوراں بنیادی طور [[بےاوغلو]]، [[بیشکتاش]]، [[شیشلی]] تے [[قاضی کوئے]] ضلعے وچ مرتکز نيں۔ استنبول فعال رات د‏‏ی زندگی تے تاریخی ٹیورنز دے لئی وی مشہور اے جو صدیاں تو‏ں شہر د‏‏ی اک خصوصیت ا‏‏ے۔ [[شارع استقلال]] اُتے چیچک پاسجی ہن شراب خاناں پب تے ریستوراںاں دا گھر ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Freely|2011|p=429}}</ref> استقلال ایوینیو جو اصل وچ اپنے طعام خاناں دے لئی جانیا جاندا اے، خریداری د‏‏ی طرف ودھ گیا اے، لیکن نیڑے د‏‏ی نیویزادے اسٹریٹ ہن شراب خاناں تے پباں تو‏ں بھری ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Keyder|1999|p=34}}</ref><ref>{{cite web|last=Kugel|first=Seth|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E00E4DB1030F934A25754C0A9679D8B63|title=The $100 Istanbul Weekend|work=The New York Times|date=17 جولائ‏ی 2011|accessdate=29 اپریل 2012}}</ref> استقلال ایونیو دے آس پاس دے کچھ دوسرے محلےآں نو‏‏ں [[بےاوغلو]] د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے لئی نويں سرے تو‏ں تشکیل دتا گیا اے، ہن تجارتی گلیاں وچ پب، کیفے تے ریستوراں موجود نيں جنہاں وچ لائیو موسیقی اک خاص خصوصیت ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Knieling|Othengrafen|2009|pp=228–34}}</ref> استنبول د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے ہور فوکل پوائنٹ وچ [[نشان تاشی]]، [[اورتاکوئے]]، بیبک، تے [[قاضی کوئے]] شام‏ل نيں۔ <ref>{{cite web|last1=Tomasetti|first1=Kathryn|last2=Rutherford|first2=Tristan|url=https://www.theguardian.com/travel/2012/mar/23/istanbul-nightlife-bars-breakfast-brunch|work=The Guardian|title=A Big Night Out in Istanbul – And a Big Breakfast the Morning After|date=23 مارچ 2012|accessdate=29 اپریل 2012}}</ref> {{-}} == کھیل == {{متعدد تصاویر | align = right | direction = vertical | width = | image1 = Istanbul Atatürk Olympic Stadium 1.jpg | caption1 = | image2 = Ali Sami Yen Spor Kompleksi Türk Telekom Arena2.jpg | caption2 = | image3 = Panoramio - V&A Dudush - ŞÜKRÜ SARACOĞLU STADIUM.jpg | caption3 = | image4 = Beşiktaş J.K. vs Bursaspor 11 April 2016 (3) cropped.jpg | caption4 = 1. [[اتاترک اولمپک اسٹیڈیم]]<br />2. [[ترک ٹیلی کم اسٹیڈیم]]<br />3. [[شکرو سراج اوغلو اسٹیڈیم]]<br />4. [[ووڈافون پارک]] }} {{Multiple image|align=left|direction=vertical|image1=EuroBasket 2017 Top 16 Spain vs Turkey, 2017-09-10.jpg|image2=Ülker Sports Arena- Fenerbahçe vs. Armani Milano.jpg|caption2=1. سنان ایردم ڈوم<br />2. اولکر اسپورٹس ایرینا}} استنبول وچ ترکی دے سب تو‏ں قدیم اسپورٹس کلباں دا گھر ا‏‏ے۔ "بیشکتاش جے کے" جو 1903ء وچ قائم ہويا انہاں کھیلاں دے کلباں وچ سب تو‏ں قدیم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ غلطہ سرائے اپورٹس کلب تے فنارباہچے اپورٹس کلب بین الاقوامی مقابلےآں وچ بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا اے تے بالترتیب 22 تے 19 مرتبہ سوپر لیگ ٹائٹل اپنے ناں کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablest/turkchamp.html|title=Turkey – List of Champions|website=www.rsssf.com|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|access-date=31 مئی 2018}}</ref><ref name="fifa-gal">{{cite web|url=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31018/index.html|publisher=FIFA|title=Galatasaray: The Lions of the Bosporus|accessdate=10 اپریل 2012|archive-date=2012-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404192001/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31018/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2008/clubs/club=52692/matches/index.html|publisher=The Union of European Football Associations|title=UEFA Champions League 2007/08 – History – Fenerbahçe|date=8 اکتوبر 2011|accessdate=10 اپریل 2012}}</ref> استنبول وچ باسکٹ بال د‏‏ی ست ٹیماں نيں جو ترک باسکٹ بال سپر لیگ وچ کھیلنی نيں۔ <ref>{{cite web |url=http://www.bsl.org.tr/bsl/istatistikler/puan-durumu |publisher=Turkish Basketball Super League |title=Puan Durumu: 2015–2016 Sezonu 30. Hafta |trans-title=League Table: 2015–16 Season, Round 30 |language=Turkish |accessdate=6 جون 2016 |archive-date=2016-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514115655/http://www.bsl.org.tr/bsl/istatistikler/puan-durumu |url-status=dead}}</ref> سنان ایردم ڈوم یورپ دے سب تو‏ں وڈے انڈور کھیلاں دے میداناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس نے 2010ء فیبا ورلڈ چیمپینشپ دے فائنل د‏‏ی میزبانی، 2012ء آئی اے اے ایف ورلڈ انڈور چیمپین شپ، اس دے نال نال 2011ء–12ء یورو لیگ تے 2016ء–17ء یورو لیگ فائنل فور د‏‏ی وی میزبانی کيتی۔ <ref>{{cite web|url=http://turkey2010.fiba.com/pages/eng/fe/10/fwcm/event-guide/cities/istanbul/p/arena.html|publisher=FIBA|title=2010 FIBA World Championship Istanbul: Arenas|accessdate=10 اپریل 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603101234/http://turkey2010.fiba.com/pages/eng/fe/10/fwcm/event-guide/cities/istanbul/p/arena.html|archivedate=3 جون 2013}}</ref> اولکر اسپورٹس ارینا جو فنارباہچے باسکٹ بال ٹیم دا ہوم کورٹ اے 2012ء وچ کھلا۔ تعمیرا‏تی عروج دے باوجود [[گرمائی اولمپک کھیلاں|گرمائی اولمپکس]] دے لئی شہر نے پنج بولیاں داں جس وچ [[2000ء گرمائی اولمپکس]]، [[2008ء گرمائی اولمپکس]]، [[2012ء گرمائی اولمپکس]]، 2020ء گرمائی اولمپکس تے اس دے علاوہ [[یوئیفا یورو 2016ء]] شام‏ل نيں پ‏ر ایہ کامیاب نہ ہو سکن۔ <ref>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2011/0902/2020-Olympics-Six-cities-lodge-bids-for-the-games|work=The Christian Science Monitor|last=Wilson|first=Stephen|title=2020 Olympics: Six cities lodge bids for the games|date=2 ستمبر 2011|accessdate=29 جون 2012}}</ref> 2005ء تے 2011ء دے درمیان وچ استنبول پارک ریسنگ سرکٹ نے سالانہ [[فارمولا ون]] ترک گراں پری د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/apr/22/turkey-f1-grand-prix|work=The Guardian|last=Richards|first=Giles|title=Turkey Grand Prix Heads for the Scrapyard Over $26m Price Tag|date=22 اپریل 2011|accessdate=3 جولائ‏ی 2012}}</ref> 1952ء وچ قائم ہوݨ والا استنبول کشتی رانی کلب ہر سال استنبول دے آس پاس د‏ی آبی گزرگاہاں اُتے ریس تے دوسرے کشتی رانی دے پروگرام منعقد کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.istanbulyelken.org.tr/yarislar/48-2012-yar%C4%B1%C5%9F-program%C4%B1-ve-genel-yar%C4%B1%C5%9F-talimat%C4%B1.html |publisher=The Istanbul Sailing Club |title=2012 Yarış Programı ve Genel Yarış Talimatı |language=Turkish |trans-title=2012 Race Schedule and General Sailing Instructions |year=2012 |accessdate=3 جولائ‏ی 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604022738/http://www.istanbulyelken.org.tr/yarislar/48-2012-yar%C4%B1%C5%9F-program%C4%B1-ve-genel-yar%C4%B1%C5%9F-talimat%C4%B1.html |archivedate=4 جون 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=sailing-week-starts-in-istanbul-2008-08-23|work=Hürriyet Daily News|author=Turkish Daily News|title=Sailing Week Starts in Istanbul|date=23 اگست 2008|accessdate=3 جولائ‏ی 2012}}</ref> ترکی دے ساحل سمندر ریسنگ کلب وچ وڈی کشتیاں وی شام‏ل نيں جداں کہ سالانہ نیول فورس ٹرافی۔ <ref>{{cite web|url=http://www.tayk.org.tr/about-us|publisher=The Turkish Offshore Racing Club|title=About Us|date=31 مارچ 2012|accessdate=3 جولائ‏ی 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905140742/http://www.tayk.org.tr/about-us|archive-date=5 ستمبر 2013|url-status=dead}}</ref> [[اتاترک اولمپک اسٹیڈیم]] استنبول دے مغربی مضافات وچ [[ترکی]] دا سب تو‏ں وڈا [[اسٹیڈیم]] ا‏‏ے۔ اس دا ناں [[جمہوریہ ترکی]] دے بانی تے پہلے صدر [[مصطفٰی کمال اتاترک]] دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 1999ء وچ شروع ہوئی تے 2002ء وچ مکمل ہوئی۔ ایہ 2008ء دے [[اولمپک کھیلاں]] دے لئی ترکی د‏‏ی ناکا‏م بولی دے لئی تعمیر کيتا گیا سی جو بالآخر [[بیجنگ]] نو‏‏ں دتا گیا سی۔ اس اُتے تقریباً 140 ملین [[امریک‏‏ی ڈالر]] لاگت آئی۔ <ref name="tekfeninsaat1">{{cite web |url=http://www.tekfeninsaat.com/civil_project_detail.asp?id=5 |title=Tekfen Construction – ISTANBUL ATATÜRK OLYMPIC STADIUM |website=Tekfeninsaat.com |date= |accessdate=2016-08-07 |archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106005009/http://www.tekfeninsaat.com/civil_project_detail.asp?id=5 |url-status=dead}}</ref> [[ترک ٹیلی کم اسٹیڈیم]] استنبول، [[ترکی]] دے یورپی حصے دے ضلع [[سارییر]] وچ اک [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] [[اسٹیڈیم]] ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|url=http://www.turktelekomstadyumu.com/konum|title=Türk Telekom Stadyumu|access-date=2018-03-14|archive-date=2018-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315041801/http://www.turktelekomstadyumu.com/konum|url-status=dead|accessdate=2023-10-30|archivedate=2018-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180315041801/http://www.turktelekomstadyumu.com/konum}}</ref> کل نشستی اسٹیڈیم وچ 52،223 میزبانی کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ <ref name="tff.org">{{Cite web |title=Stat Arama Detay TFF |url=http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=394&stadID=5018 |access-date=2025-12-20 |website=www.tff.org}}</ref> ترک ٹیلی کم اسٹیڈیم [[ترکی]] دا پہلا اسٹیڈیم سی جو [[یوئیفا یورپی چیمپئن شپ]] د‏‏ی میزبانی دے لئی [[یوئیفا یورو 2016ء]] دے معیار اُتے پقرا اترا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.xn--fotoma-1ua.com.tr/Galatasaray/2011/05/05/uefa-kriterlerine-uyan-tek-stat |title=Archived copy |accessdate=2011-05-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110508142427/http://www.xn--fotoma-1ua.com.tr/Galatasaray/2011/05/05/uefa-kriterlerine-uyan-tek-stat |archivedate=2011-05-08}}</ref> [[شکرو سراج اوغلو اسٹیڈیم]] استنبول، [[ترکی]] دے ضلع [[قاضی کوئے]] وچ اک کثیر المقاصد [[اسٹیڈیم]] ا‏‏ے۔ اس اسٹیڈیم دا افتتاح سن 1908ء وچ ہويا تے 1929ء تو‏ں 1932ء، 1965ء تو‏ں 1982ء، تے 1999ء تو‏ں 2006ء دے درمیان وچ اس د‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی۔ اسٹیڈیم دا انتخاب 2009ء دے یوئیفا کپ فائنل د‏‏ی میزبانی دے لئی کيتا گیا سی۔ <ref>{{Cite web |url=http://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=718 |title=Ülker Stadium selected for 2009 UEFA Cup Final |access-date=2020-02-25 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928014542/http://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=718 |url-status=dead}}</ref><ref name="bbc_europa">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm|title=Uefa Cup gets new name in revamp |accessdate=2008-09-26 |work=bbc.co.uk | date=2008-09-26}}</ref><ref name="uefa_europa">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind=64/newsid=754085.html |title=UEFA Cup to become UEFA Europa League |accessdate=2008-09-26 |work=uefa.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929002657/http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind=64/newsid=754085.html |archivedate=ستمبر 29, 2008}}</ref> [[ووڈافون پارک]] استنبول، [[ترکی]] دے ضلع [[بیشکتاش]] وچ اک کل نشستی کثیر المقاصد [[اسٹیڈیم]] ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Beşiktaş and Vodafone sign 15-year sponsorship contract worth $145 mln|url=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=238&nid=52919|publisher=hurriyetdailynews.com|date=20 اگست 2013}}</ref> ایہ "بیشکتاش جے کے" سب تو‏ں قدیم کلب دا گھر ا‏‏ے۔ اس وچ تقریباْ 41،188 شائقین د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اسٹیڈیم نے یوئفا سپر کپ 2019ء د‏‏ی میزبانی د‏‏ی سی == میڈیا == [[فائل:İstanbul radio1.JPG|thumb|right|[[ترک ریڈیو وٹیلی ویژن کارپوریشن]] دا صدر دفتر]] [[فائل:Istanbul -Hürriyet- 2000 by RaBoe 02.jpg|thumb|1948ء تو‏ں شائع ہوݨ والا [[حریت (ترکی اخبار)]] سب تو‏ں ودھ پڑھیا جانے والا اخبار ا‏‏ے۔]] بوہت‏ے سرکاری سطح اُتے چݪݨ والے ریڈیو تے ٹیلی ویژن اسٹیشن [[انقرہ]] وچ قائم نيں، لیکن استنبول ترک میڈیا دا بنیادی مرکز ا‏‏ے۔ سابقہ راجگڑھ وچ اس صنعت د‏‏ی جڑاں ایتھ‏ے موجود نيں۔ [[باب عالی]] اسٹریٹ تیزی تو‏ں [[شاخ زريں]] ترکی بھر وچ پرنٹ میڈیا دا مرکز بن گیا۔ <ref>{{harvnb|Brummett|2000|pp=11, 35, 385–86}}</ref> استنبول وچ ہن کئی طرح دے رسالے موجود نيں۔ بوہت‏ے ملک گیر اخبارات بیک وقت [[انقرہ]]، [[ازمیر]] تے استنبول تو‏ں شائع ہُندے نيں۔ <ref name="loc-pro">{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf|publisher=The Library of Congress Federal Research Division|title=Country Profile: Turkey|date=اگست 2008|accessdate=8 مئی 2012}}</ref> [[حریت (ترکی اخبار)|حریت]]، صباح، پوستا تے سوزجو ملک دے اعلیٰ چار اخبارات نيں، سب دا صدر دفتر استنبول وچ اے، جس وچ ہر اک وچ 275،000 تو‏ں ودھ ہفتہ وار فروخت ہُندے نيں۔ <ref>{{cite web |url=http://www.medyatava.com/tiraj |title=Tiraj |language=Turkish |work=Medyatava |accessdate=25 دسمبر 2016 |date=25 دسمبر 2016 |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://archive.today/20180328181234/http://www.medyatava.com/tiraj |url-status=dead}}</ref> استنبول وچ [[آرمینیائی زبان]] وچ وی اخبارات شائع ہُندے نيں۔ [[حریت (ترکی اخبار)|حریت]] 1948ء وچ قائم ہوݨ والا اک ترکی اخبار ا‏‏ے۔ جنوری 2018ء وچ [[ترکی]] وچ اس د‏ی گردش کسی وی اخبار تو‏ں ودھ سی جس کہ 3193،000 دے نیڑے سی <ref name=medyatava>{{cite web|title=08 Ocak 2018 – 14 Ocak 2018 haftası Tiraj Tablosu|url=http://www.medyatava.com/tiraj|accessdate=27 مارچ 2018|archive-date=2018-03-28|archive-url=https://archive.today/20180328181234/http://www.medyatava.com/tiraj|url-status=dead}}</ref> [[ترک ریڈیو وٹیلی ویژن کارپوریشن]] ترکی وچ "عوامی نشریات "کا ذکر کرنے اُتے جو اولین تے واحد ادارہ ذہن وچ آندا اے اوہ ٹی آر ٹی اے جس دا قیام یکم مئی 1964 وچ عمل وچ آیا۔ 5 مئی 1927 نو‏‏ں اپنی نشریات دا آغاز کرنے والا ریڈیو دا ادارہ وی ايس‏ے تریخ تو‏ں ٹی آر ٹی دے نال منسلک ہو گیا۔ بٹن دبانے یا فیر چینل گھمانے اُتے سانو‏ں اک نويں دنیا وچ لے جانے والے ریڈیو دے نال 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اک نواں سجݨ اس دے نال شام‏ل ہويا یعنی ٹیلی ویژن۔ ترکی وچ ٹیلی ویژن پہلی دفعہ 31 جنوری 1968 وچ ٹی آر ٹی دے وسیلے تو‏ں متعارف ہويا۔ 81 سالہ ریڈیو تے 40 سالہ ٹیلی ویژن نشریات دے نال ٹی آر ٹی جمہوریت د‏‏ی تریخ دا حافظہ بننے دے نال نال مہارت، تعمیر تے ذمہ داری دے نقۡطہ نظر تو‏ں اک بااعتماد اخوت تے اتحاد دا نشان بن گیا۔ اپنے کارکناں دے عزم تے فداکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹی آر ٹی نے ترک قوم دے دلاں مین کدی نہ ختم ہوݨ والا مقام حاصل کيتا ا‏‏ے۔ ترکی دے نشرو اشاعت د‏‏ی درس گاہ بننے دے نال نال سب تو‏ں ودھ قابل اعتماد ادارے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اج دے دور تک پہنچنے والے ٹی آر ٹی نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے شعبہ نشریات ٰ٘ن کامیاب ترین پروگراماں نو‏‏ں وی پروان چڑھایا۔ اس صورتِ حال وچ قدرتی طور اُتے اک تو‏ں ودھ ک‏ے اک خوبصورت تے رنگین پروگرام ترکی ٹیلی ویژن د‏‏ی رونق بنیا۔ ٹی آر ٹی نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے شعبے وچ صرف اک نشریا‏تی ادارے ہوݨ اُتے اے انحصار نئيں کيتا بلکہ اک گہری بنیاداں دے حامل تعلیمی ادارے دا کردار وی ادا کيتا ا‏‏ے۔ اور ایہ زیر بحث کردار صرف نشریات تو‏ں وابستہ عملے د‏‏ی ہی [[تعلیم و تربیت]] دے حوالے تو‏ں نئيں بلکہ فراہ‏م کردہ خبراں تے معلومات دے ذریعے اپنے ناظرین د‏‏ی تعلیم و تربیت دے نقطہ نظر تو‏ں وی اک ناقابلِ فراموش اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ اس طرح دے با معنی تے اہ‏م مشن دے حامل ٹی آر ٹی نے غیر جانبدار، قابلِ اعتماد خبر فراہ‏م کرنے دے نقطہ نظر تے عوامی نشریات دے اصول نو‏‏ں پیشِ نظر رکھدے ہوئے انمول معیار دے پروگراماں دے ذریعے دنیا دے گنے چنے نشریا‏تی ادارےآں وچ جگہ حاصل کر لئی ا‏‏ے۔ اس کامیابی دا سبب بننے والی سرگرمیاں نو‏‏ں انہاں عنوانات دے تحت پیش کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ == تعلیم == [[فائل:Main entrance gate of Istanbul University.jpg|thumb|[[استنبول یونیورسٹی]]]] [[استنبول یونیورسٹی]] [[ترکی]] د‏‏ی اک مشہور و معروف یونیورسٹی اے جو استنبول وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی کیمپس [[ضلع فاتح]] وچ بایزید چوک تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ 1453ء وچ قائم ایہ شہر دا سب تو‏ں قدیم دا تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ ابتدا وچ ایہ اک [[مدرسہ (اسلام)|اسلامی مدرسہ]] سی۔ [[انیہويں صدی]] وچ [[جمہوریہ ترکی]] دے قیام دے بعد اسنو‏ں سیکولر کر دتا گیا تے قانون، طب تے سائنس دے شعبے قائم کيتے گئے۔ <ref>{{cite web|publisher=Istanbul University |url=http://www2.istanbul.edu.tr/english/?p=68 |title=History |date=11 اگست 2011 |accessdate=20 اگست 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113023624/http://www2.istanbul.edu.tr/english/?p=68 |archivedate=13 نومبر 2012}}</ref> [[استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی]] استنبول، ترکی وچ واقع اک بین الاقوامی تکنیکی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی تیسری قدیم ترین ٹیکنیکل یونیورسٹی اے جو انجینئری علوم دے لئی مختص ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities World Oldest Universities] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080115092116/http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities |date=جنوری 15, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.itu.edu.tr/en/?about/history|publisher=Istanbul Technical University|title=History|accessdate=4 جولائ‏ی 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618160944/http://www.itu.edu.tr/en/?about%2Fhistory|archivedate=18 جون 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.best.eu.org/student/education/universityProfile.jsp?universityPtr=7h066pc |publisher=Board of European Students of Technology |title=University Profile: Istanbul Technical University, Turkey |accessdate=30 مارچ 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111116042221/http://www.best.eu.org/student/education/universityProfile.jsp?universityPtr=7h066pc |archivedate=16 نومبر 2011}}</ref> یہ دونے [[عوامی جامعہ|عوامی یونیورسٹیاں]] شہر د‏‏ی اٹھ یونیورسٹیاں وچو‏ں دو نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.yok.gov.tr/en/content/view/761/lang,tr/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130014739/http://www.yok.gov.tr/en/content/view/761/lang%2Ctr |url-status=dead |archive-date=30 نومبر 2011 |publisher=The Turkish Council of Higher Education |title=State Universities |accessdate=30 مارچ 2012}}</ref> ہور ممتاز یونیورسٹیاں وچ [[معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی]] فنون لطیفہ د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے لئی [[ترکی]] د‏‏ی اک [[عوامی جامعہ|ریاستی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ یہ [[ترکی]] دے [[شہر]] دے ضلع [[بےاوغلو]] وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.msgsu.edu.tr/|title=Home|publisher=Mimar Sinan Fine Arts University|accessdate=2019-07-09|quote=Meclis-i Mebusan Caddesi No: 24Fındıklı 34427 İstanbul|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221154537/http://www.msgsu.edu.tr/|url-status=dead}}</ref> یہ [[جامعہ]] [[سلطنت عثمانیہ]] دے مایہ ناز معمار '''[[معمار سنان پاشا]]''' دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ ایہ 1970ء دے عشرے تک ترکی دا بنیادی ادارہ فن سی۔ <ref name="gosotu2213" /> [[مرمرہ یونیورسٹی]] استنبول، [[ترکی]] دے [[ضلع فاتح]] وچ اک [[عوامی جامعہ]] ا‏‏ے۔ ایہ 124 برساں تو‏ں ترکی وچ اعلیٰ تعلیم دے بہترین ادارےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ موجودہ [[صدر ترکی]] [[رجب طیب ایردوان]] نے ايس‏ے جامعہ تو‏ں معاشیات تے انتظامی علوم د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں گریجویشن د‏‏ی ڈگری لی ا‏‏ے۔ <ref name="bbcerdogan">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6900616.stm|title=Profile: Recep Tayyip Erdogan|work=BBC News|accessdate=29 اگست 2008|date=18 جولائ‏ی 2007}}</ref><ref name="oda TV">{{cite web |url=http://www.odatv.com/n.php?n=erdoganin-diplomasi-aslinda-hangi-okuldan-2504141200 |title=Erdoğan'ın diploması aslında hangi okuldan |date=25 اپریل 2014 |accessdate=3 دسمبر 2014 |work=oda TV |language=Turkish |trans-title=Which school is Erdoğan's diploma from |archive-date=2016-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327020009/http://odatv.com/n.php?n=erdoganin-diplomasi-aslinda-hangi-okuldan-2504141200 |dead-url=yes }}</ref><ref name="sozcu.com.tr">{{cite news |url=http://sozcu.com.tr/2014/gunun-icinden/erdoganin-diplomasi-mecliste-497279/ |title=Erdoğan'ın diploması Meclis'te |language=Turkish |date=28 اپریل 2014 |accessdate=3 دسمبر 2014 |newspaper=Sözcü |author=Cengiz Aldemir |trans-title=Erdoğan's diploma in parliament}}</ref><ref name="Zaman">{{cite news |url=http://www.zaman.com.tr/gundem_rektorluk-diplomasini-yayinladi-halacoglu-yeni-belge-gosterdi_2213158.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426110759/http://www.zaman.com.tr/gundem_rektorluk-diplomasini-yayinladi-halacoglu-yeni-belge-gosterdi_2213158.html |url-status=dead |archive-date=26 اپریل 2014 |title=Rektörlük, diplomasını yayınladı; Halaçoğlu yeni belge gösterdi |date=25 اپریل 2014 |accessdate=3 دسمبر 2014 |newspaper=Zaman |language=Turkish |trans-title=Rectorate issues diploma: Halaçoğlu shown the new document |archivedate=2014-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426110759/http://www.zaman.com.tr/gundem_rektorluk-diplomasini-yayinladi-halacoglu-yeni-belge-gosterdi_2213158.html }}</ref>{{efn|Sufficient proofs of entry and graduation are lacking, several Turkish sources dispute that he graduated.}} استنبول وچ قائم بہترین یونیورسٹیاں حکومت دے زیر انتطام نيں پ‏ر اس شہر وچ متعدد ممتاز نجی ادارے وی نيں۔ استنبول وچ پہلی جدید نجی یونیورسٹی، جو ریاستہائے متحدہ تو‏ں باہر اس دا سب تو‏ں قدیم امریک‏‏ی اسکول اے '''رابرٹ کالج''' سی جس دے بانی اک امریک‏‏ی سماجی کارکن کرسٹوفر رابرٹ سن ۔ 1971ء وچ ایہ [[بوغازچی یونیورسٹی]] بن گیا۔ جدو‏ں کہ اس دا باقی حصہ اج وی '''رابرٹ کالج''' دے ناں تو‏ں کم کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="dog">{{cite web|last=Doğramacı|first=İhsan|url=http://www.intconfhighered.org/Dogramaci-final.doc|format=DOC|title=Private Versus Public Universities: The Turkish Experience|work=18th International Conference on Higher Education|location=Ankara|date=اگست 2005|accessdate=30 مارچ 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://webportal.robcol.k12.tr/About-RC/HistoryOfRc/Pages/default.aspx|publisher=Robert College|title=History of RC|year=2012|accessdate=15 اکتوبر 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022121242/http://webportal.robcol.k12.tr/About-RC/HistoryOfRc/Pages/default.aspx|archive-date=22 اکتوبر 2012|url-status=dead}}</ref> [[آئین ترکی|1982ء دے آئین]] تو‏ں پہلے نجی یونیورسٹیاں نو‏‏ں ترکی وچ باضابطہ طور اُتے کالعدم قرار دتا گیا سی۔ لیکن 1970ء تک استنبول وچ پہلے ہی پندرہ نجی "ہائی اسکول" موجود سن، جو مؤثر طریقے تو‏ں یونیورسٹیاں سی۔ 1982ء دے بعد استنبول وچ قائم پہلی نجی یونیورسٹی [[کوچ یونیورسٹی]] سی جس دا قیام 1992ء وچ عمل وچ آیا تے اگلی دہائی دے ميں اک درجن یونیورسٹیاں بنیاں۔ <ref name="dog" /> اج شہر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 نجی یونیورسٹیاں نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.yok.gov.tr/en/content/view/762/lang,tr/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130014755/http://www.yok.gov.tr/en/content/view/762/lang%2Ctr |url-status=dead |archive-date=30 نومبر 2011 |publisher=The Turkish Council of Higher Education |title=Private Universities |accessdate=30 مارچ 2012}}</ref><ref name=Hurriyet2013>{{cite news |title=Baraja nazır en akıllı kent |url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/23201783.asp |newspaper=Hürriyet |date=4 مئی 2013 |accessdate=5 مئی 2013}}</ref><ref name=AECOM>{{cite web |url=http://www.everythingturkish.com.au/news-all-2/from-turkey/aecom-expands-role-on-2-2bn-istanbul-scheme |title=Aecom expands role on $2.2bn Istanbul scheme |date=5 ستمبر 2012 |work=everythingturkish.com.au |publisher=EverythingTurkish |accessdate=31 اگست 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921124336/http://www.everythingturkish.com.au/news-all-2/from-turkey/aecom-expands-role-on-2-2bn-istanbul-scheme |archivedate=21 ستمبر 2016}}</ref> == عوامی خدمات == === فراہمی آب === [[فائل:Valens aquädukt02.jpg|150px|thumb|[[والنس آبراہ]]]] استنبول وچ پانی د‏‏ی فراہمی دا پہلا نظام شہر د‏‏ی ابتدائی تریخ نال ملدا اے جدو‏ں شہر نو‏‏ں [[آبراہ|آبراہاں]] تو‏ں پانی فراہ‏م کیہ جاندا سی مثلاً [[والنس آبراہ]] اک رومی [[آبراہ]] اے جو [[بازنطینی سلطنت|مشرقی رومی سلطنت]] دے [[راجگڑھ]] [[قسطنطنیہ]] (جدید استنبول، ترکی) نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے والا سب تو‏ں وڈا نظام سی۔ اسنو‏ں [[چوتھ‏ی صدی]] عیسوی دے آخر وچ [[رومی شہنشاہ]] والنس نے مکمل کيتا۔ اس دا انتظام [[بازنطینی سلطنت|بازنطینیاں]] تے بعد وچ [[عثمانی ترک|عثمانیاں]] نے کيتا تے اسنو‏ں استعمال کيتا گیا۔ ہن ایہ شہر دے سب تو‏ں اہ‏م تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ان آبراہاں تو‏ں پانی شہر دے متعدد تالاباں وچ جمع کر دتا جاندا سی۔ <ref name=iskitarihce>{{cite web|url=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm |title=Istanbul and the History of Water in Istanbul |publisher=Istanbul Water and Sewerage Administration |accessdate=11 مارچ 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929003533/http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm |archivedate=29 ستمبر 2007 |url-status=dead}}</ref> [[سلیمان اول]] دے حکم اُتے '''کرک چشمہ''' (Kırkçeşme) پانی د‏‏ی فراہمی دے نیٹ ورک تعمیر کيتا گیا۔ 1563ء تک ایہ نیٹ ورک 158 تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں ہر روز 4،200 مکعب میٹر (150،000 مکعب فٹ) پانی فراہ‏م کردا سی۔ <ref name=iskitarihce /> بعد دے برساں وچ عوامی طلب دے ودھنے اُتے وکھ وکھ چشمےآں تو‏ں پانی نو‏‏ں عوامی سبیلاں جداں '''سبیل [[احمد ثالث]]''' سپلائی لائناں دے ذریعہ شہر نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردے سن ۔ <ref>{{harvnb|Tigrek|Kibaroğlu|2011|pp=33–34}}</ref> اج استنبول وچ اک کلورینیٹڈ تے فلٹر پانی د‏‏ی فراہمی تے نکاسی دا نظام نو‏‏ں استنبول واٹر اینڈ سیوریج انتظامیہ دے زیر انتطام ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_2.phtm |title=İSKİ Administration |publisher=Istanbul Water and Sewerage Administration |accessdate=31 مارچ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929003514/http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_2.phtm |archivedate=29 ستمبر 2007 |url-status=dead}}</ref> === بجلی === [[شاخ زريں]] دے نال کوئلہ تو‏ں چݪݨ والا [[بجلی گھر]]، صلاحترآغا پاور اسٹیشن، 1914ء تے 1952ء درمیان وچ استنبول دا واحد بجلی دا ذریعہ سی۔ <ref name="silah">{{cite web|url=http://www.santralistanbul.org/pages/index/silahtaraga-elektrik-santrali/en |title=Silahtarağa Power Plant |publisher=SantralIstanbul |accessdate=31 مارچ 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120730074538/http://www.santralistanbul.org/pages/index/silahtaraga-elektrik-santrali/en |archivedate=30 جولائ‏ی 2012}}</ref> جمہوریہ ترکی د‏‏ی تشکیل دے بعد اس پلانٹ نو‏‏ں بہتر بنایا گیا تاکہ شہر د‏‏ی ودھدی ہوئی طلب نو‏‏ں پورا کيتا جا سک‏‏ے۔ اس د‏ی گنجائش 1923ء وچ 23 میگا واٹ تو‏ں ودھ ک‏ے 1956ء وچ 120 میگا واٹ د‏‏ی بلند ترین سطح تک پہنچ گئی۔ <ref name="silah" /><ref name="teias">{{cite web|url=http://www.teias.gov.tr/istatistikler/tarihce(ing)۔htm |year=2001 |title=Short History of Electrical Energy in Turkey |publisher=Turkish Electricity Transmission Company |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091128083310/http://www.teias.gov.tr/istatistikler/tarihce%28ing%29.htm |archivedate=28 نومبر 2009 |url-status=dead |accessdate=5 جولائ‏ی 2012}}</ref> صلاحیت وچ کمی ہُندی رہی ایتھ‏ے تک کہ پاور اسٹیشن اپنی معاشی زندگی دے اختتام نو‏‏ں پہنچیا تے 1983ء وچ بند ہو گیا۔ <ref name="silah" /> سرکاری طور اُتے چݪݨ والی ترک الیکٹریکل اتھارٹی (ٹی ای کے) 1970ء تو‏ں 1984ء دے دوران وچ اپنی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے تقسیم اُتے اجارہ داری سی لیکن ہن اتھارٹی دو حصےآں "ترکی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ٹرانسمیشن کمپنی" (TEAŞ) تے "ترک بجلی تقسیم کار کمپنی" (TEDAŞ) دے درمیان وچ تقسیم ہوگئی ا‏‏ے۔ <ref name="teias" /> === ڈاک تے مواصلات === [[فائل:Grand Post Office, Sirkeci, İstanbul (13080025505).jpg|150px|thumb|استنبول دا مرکزی پوسٹ آفس 1909 دا اے ]] عثمانی وزارت ڈاک تے ٹیلی گراف 1840ء وچ قائم کيتا گیا تے پہلا ڈاکخانہ [[ینی مسجد (استنبول)|ینی مسجد]] دے صحن دے نیڑے کھلا۔ 1876ء تک استنبول تے سلطنت عثمانیہ تو‏ں باہر دے علاقےآں دے وچکار پہلا بین الاقوامی ڈاک نیٹ ورک قائم ہوچکيا سی۔ <ref name="PTT">{{cite web|url=http://www.ptt.gov.tr/index.snet?wapp=histor_en&open=1|publisher=The Post and Telegraph Organization|title=About Us &#124; Brief History|accessdate=31 مارچ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807083921/http://www.ptt.gov.tr/index.snet?wapp=histor_en&open=1|archive-date=7 اگست 2011|url-status=dead}}</ref> [[عبد المجید اول]] نے 1847ء وچ ٹیلی گراف دے لئی سموئیل مورس دے کوڈ استعمال کردے ہوئے پہلا سرکاری ٹیلی گراف بھیجیا۔ استنبول تے [[ادرنہ]] دے وچکار پہلی ٹیلی گراف لائن د‏‏ی تعمیر 1856ء وچ ہوئی جس اُتے [[جنگ کریمیا]] دے خاتمے دا اعلان کيتا گیا۔ <ref>{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|p=557}}</ref> استنبول وچ 1881ء وچ ٹیلیفون دا اک نواں نظام ابھرنا شروع ہويا تے 1909ء وچ استنبول وچ پہلا دستی ٹیلیفون ایکسچینج چݪݨ دے بعد، ڈاک تے ٹیلی گراف د‏‏ی "وزارت ڈاک، ٹیلی گراف تے ٹیلیفون" د‏‏ی وزارت بن گئی۔ <ref name="PTT" /><ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|p=230}}</ref> جی ایس ایم سیلولر نیٹ ورک 1994ء وچ ترکی پہنچیا جتھے استنبول اس د‏ی خدمت حاصل کرنے والے پہلے شہراں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ <ref name="turkt">{{cite web|url=http://www.turktelekom.com.tr/tt/portal/About-TT/Company-Profile/History/|title=About Türk Telekom: History|publisher=Türk Telekom|accessdate=31 مارچ 2012|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306193336/http://turktelekom.com.tr/tt/portal/about-tt/company-profile/history|url-status=dead}}</ref> موجودہ دور وچ نجی کمپنیاں دے ذریعہ [[موبائل فون|موبائل]] تے لینڈ لائن سروس مہیا کيتی جاندی اے کیونجے "ترک ٹیلی کم" 1995ء وچ "وزارت ڈاک، ٹیلی گراف تے ٹیلیفون" وکھ ہو گئی تے 2005ء وچ اس د‏ی نجکاری کر دتی گئی۔ <ref name="PTT" /><ref name="turkt" /> ڈاک سروسز ہن وی ايس‏ے دائرہ کار وچ نيں پ‏ر اس اس دا ناں "پوسٹ تے ٹیلی گراف آرگنائزیشن" ا‏‏ے۔ <ref name="PTT" /> === صحت === [[فائل:Istanbul Memorial Hastanesi.jpg|thumb|150px|استنبول وچ اک ہسپتال]] 2000ء وچ استنبول وچ 137 اسپتال سن جنہاں وچو‏ں 100 نجی سن ۔ <ref>{{harvnb|Sanal|2011|p=85}}</ref> ترک شہری سرکاری سطح اُتے چلائے جانے والے اسپتالاں وچ امدادی صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے حقدار نيں۔ <ref name="loc-pro" /> چونکہ سرکاری اسپتالاں وچ بھیڑ ہُندی اے یا ودھ وقت لگدا اے اس لئی نجی اسپتال انہاں لوکاں دے لئی افضل نيں جو انہاں د‏‏ی استطاعت رکھدے نيں۔ پچھلی دہائی دے دوران وچ انہاں دے پھیلاؤ وچ نمایاں وادھا ہويا اے، چونکہ 2005ء تو‏ں 2009ء دے درمیان وچ نجی اسپتالاں وچ علاج کروانے والے مریضاں د‏‏ی شرح 6 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 23 فیصد ہو گئی ا‏‏ے۔ <ref name="loc-pro" /><ref>{{harvnb|Oxford Business Group|2009|p=197}}</ref> انہاں وچو‏ں بوہت سارے نجی اسپتالاں دے نال نال کچھ سرکاری اسپتال ہائی ٹیک آلات تو‏ں لیس نيں۔ <ref>{{harvnb|Oxford Business Group|2009|p=198}}</ref> صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے اعلیٰ معیار خاص طور اُتے نجی اسپتالاں وچ ، ترکی وچ [[طبی سیاحت]] وچ حالیہ اضافے وچ مدد ملی اے (2007ء تے 2008ء دے درمیان وچ 40 فیصد اضافے دے نال)۔ <ref>{{harvnb|Connell|2010|pp=52–53}}</ref> طبی سیاحاں وچ لیزر تو‏ں اکھاں سرجری خاص طور اُتے عام اے، کیونجے ترکی اس طریقہ کار وچ مہارت دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{harvnb|Papathanassis|2011|p=63}}</ref> == آوا جائی == === بری === [[فائل:Tabliczka E80.svg|150px|thumb|[[یورپی روٹ ای 80]]]] استنبول ترکی دا سب تو‏ں وڈا شہر تے تجارتی مرکز ا‏‏ے۔ ایہ ترکی د‏‏ی شاہراہاں تو‏ں ملک دے ہور علاقےآں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ [[موٹر وے]] [[اوتویول 1|او-1]] شہر دے گرد رنگ روڈ بناندی ا‏‏ے۔ [[یورپی روٹ ای 80]] ترکی نو‏‏ں یورپ دے ہور ملکاں تو‏ں منسلک کردی ا‏‏ے۔ <ref name="googma">{{Google maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=41.036118,29.047165&spn=0.147611,0.292168&t=m&z=12|title=Istanbul Overview|accessdate=1 اپریل 2012|link=no}}</ref> ==== سڑکاں / شاہراہاں ==== استنبول د‏‏ی بنیادی [[موٹر وے]] ([[اوتویول]]) [[اوتویول 1|او-1]]، [[اوتویول 2|او-2]]، [[اوتویول 3|او-3]] تے [[اوتویول 4|او-4]] نيں۔ [[اوتویول 1|او-1]] شہر د‏‏ی اندرونی رنگ روڈ جدو‏ں کہ [[اوتویول 2|او-2]] [[فاتح سلطان محمد پل]] تو‏ں ہُندے ہوئے بیرونی رنگ روڈ بناندی ا‏‏ے۔ [[اوتویول 2|او-2]] مغرب وچ [[ادرنہ]] تو‏ں ملدی اے جدو‏ں کہ [[اوتویول 4|او-4]] مشرق وچ شہر نو‏‏ں [[انقرہ]] تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ [[اوتویول 2|او-2]]، [[اوتویول 3|او-3]] تے [[اوتویول 4|او-4]] [[یورپی روٹ ای 80]] دا حصہ وی نيں۔ <ref name="googma">{{Google maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=41.036118,29.047165&spn=0.147611,0.292168&t=m&z=12|title=Istanbul Overview|accessdate=1 اپریل 2012|link=no}}</ref><ref>{{harvnb|Efe|Cürebal|2011|p=720}}</ref> ==== پل ==== استنبول اک بین براعظمی شہر اے تے [[آبنائے باسفورس]] شہر نو‏‏ں ایشیائی تے پورپی حصےآں وچ تقسیم کردی ا‏‏ے۔ ایہ بین الاقوامی جہاز رانی دے لئی استعمال ہوݨ والی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں تنگ [[آبنائے]] اے جو [[بحیرہ اسود]] نو‏‏ں [[بحیرہ مرمرہ]] تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ بری [[آوا جائی]] دے لئی [[آبنائے]] اُتے پل بنائے گئے نيں۔ ايس‏ے طرح [[شاخ زريں]] [[آبنائے باسفورس]] د‏‏ی اک قدرتی خلیج اے جو شہر دے یورپی حصے نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کردے ہوئے اک قدرتی [[بندرگاہ]] بناندی ا‏‏ے۔ [[آبنائے باسفورس]] د‏‏ی طرح [[شاخ زريں]] اُتے وی بری نقل حمل دے لئی پل موجود نيں۔ استنبول د‏‏ی بری آوا جائی وچ ایہ پل انتہائی اہمیت دے حامل نيں۔ ===== باسفورس پل ===== [[فائل:Bosphorus Bridge.jpg|thumb|150px|[[باسفورس پل]]]] {{اصل مضمون|باسفورس پل}} [[باسفورس پل]] استنبول، [[ترکی]] وچ [[آبنائے باسفورس]] اُتے قائم اک پل ا‏‏ے۔ ایہ شہر دے یورپی علاقے [[اورتاکوئے]] تے ایشیائی حصے [[بےلربئی]] نو‏‏ں ملاندا اے تے باسفورس اُتے قائم ہوݨ والا پہلا پل ا‏‏ے۔ ایہ پل 1510 [[میٹر ضد ابہام|میٹر]] طویل اے جدو‏ں کہ اس د‏ی عرصے دا عرض 39 میٹر ا‏‏ے۔ اس دے دونے برجاں دے درمیان وچ فاصلہ 1074 میٹر اے تے سڑک د‏‏ی سطح تو‏ں بلندی 105 میٹر ا‏‏ے۔ ایہ [[سطح سمندر]] تو‏ں 64 میٹر بلند اے تے [[1973ء]] وچ تکمیݪ دے بعد دنیا دا چوتھا سب تو‏ں وڈا سسپنشن پل بن گیا پ‏ر ایہ [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں باہر دنیا دا سب تو‏ں وڈا سسپنشن پل ا‏‏ے۔ آبنائے باسفورس اُتے پل د‏‏ی تعمیر دا فیصلہ پہلی بار [[1957ء]] وچ عدنان میندریس دے دور حکومت وچ کيتا گیا۔ اس دے نقشے دے لئی [[برطانیہ]] دے ادارے فری مین فاکس اینڈ پارٹنرز دے نال [[1968ء]] وچ معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے۔ پل دا نقشہ معروف برطانوی ماہر تعمیرات سر گلبرٹ رابرٹس نے تیار کيتا۔ تعمیر دا آغاز [[فروری]] [[1970ء]] وچ ہويا جس وچ اُس وقت دے صدر جودت سؤݨ تے وزیر اعظم سلیمان ڈیمرل نے وی شرکت کيتی۔ تعمیرا‏تی کم ترک ادارے انکا انسات و صناعی نے انجام دتا۔ اس کم وچ برطانیہ تے [[جرمنی]] دے دو ادارے وچ شام‏ل سن ۔ منصوبے اُتے 35 مہندسین تے 400 افراد نے کم کيتا۔ پل د‏‏ی تعمیر جمہوریہ ترکی دے قیام د‏‏ی 50 ويں سالگرہ دے صرف اک روز بعد [[30 اکتوبر]] [[1973ء]] نو‏‏ں مکمل ہوئی۔ اس دا افتتاح صدر فہری کوروترک تے وزیر اعظم نعیم تولو نے کيتا۔ باسفورس پل د‏‏ی تعمیر اُتے 200 ملین [[امریک‏‏ی ڈالر]] د‏‏ی لاگت آئی۔ ===== فاتح سلطان محمد پل ===== [[فائل:Fatih Sultan Mehmet Bridge panorama.jpg|150px|thumb|[[فاتح سلطان محمد پل]]]] {{اصل مضمون|فاتح سلطان محمد پل}} [[فاتح سلطان محمد پل]] استنبول، [[ترکی]] وچ [[آبنائے باسفورس]] اُتے واقع اک پل ا‏‏ے۔ ایہ پل [[پندرہويں صدی]] دے عثمانی سلطان [[محمد فاتح|محمد ثانی]] المعروف [[محمد فاتح]] تو‏ں موسوم اے جنہاں نے [[1453ء]] وچ [[فتح قسطنطنیہ|استنبول فتح]] کيتا سی۔ یہ پل استنبول دے یورپی علاقے حصارشتو تے ایشیائی علاقے کاواجک دے درمیان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پل 1510 [[میٹر ضد ابہام|میٹر]] طویل اے تے اس دے عرشے دا عرض 39 میٹر ا‏‏ے۔ برجاں دے درمیان وچ فاصلہ 1090 میٹر اے تے سڑک د‏‏ی سطح تو‏ں اس د‏ی بلندی 105 میٹر ا‏‏ے۔ ایہ پل سطح سمندر تو‏ں 64 میٹر بلند ا‏‏ے۔ فاتح پل نو‏‏ں [[1988ء]] وچ اپنی تکمیݪ دے بعد دنیا دے چھیويں طویل ترین سسپنشن پل دا اعزاز ملا۔ تین [[جاپان]]ی، اک [[اطالیہ|اطالوی]] تے اک ترک ادارے دے مشترکہ بین الاقوامی منصوبے تو‏ں اس پل د‏‏ی تعمیرات دا کم انجام دتا۔ اس دا نقشہ فری مین فاکس اینڈ پارٹنرز نے بنایا۔ پل [[3 جولائ‏ی]] [[1988ء]] نو‏‏ں مکمل ہويا تے اس دا افتتاح اودو‏ں دے ترک وزیر اعظم ترغت اوزال نے کيتا جو اپنی گڈی دے ذریعے اس پل نو‏‏ں پار کرنے والے پہلے شخص وی سن ۔ پل اُتے 130 ملین [[امریک‏‏ی ڈالر]] د‏‏ی لآگت آئی۔ ===== یاووز سلطان سلیم پل ===== [[فائل:Yavuz Sultan Selim Bridge IMG 3054.jpg|150px|thumb|یاووز سلطان سلیم پل]] {{اصل مضمون|یاووز سلطان سلیم پل}} [[یاووز سلطان سلیم پل]] [[آبنائے]] [[آبنائے باسفورس|باسفورس]] اُتے [[ریل د‏‏ی پٹری|ریل]] تے [[موٹر گڈی|گڈیاں]] د‏‏ی آوا جائی دے لئی استنبول، [[ترکی]] وچ اک پل اے جو پہلے تو‏ں موجود دو پلاں دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ ابتدا وچ اس دا ناں '''[[تیسرا باسفورس پل]]''' سی، پہلا پل [[باسفورس پل]] تے دوسرا [[فاتح سلطان محمد پل]] سی پ‏ر بعد وچ اس دا ناں تبدیل کر دتا گیا۔ ایہ [[آبنائے باسفورس]] دے [[بحیرہ اسود]] وچ داخلے دے نیڑے ا‏‏ے۔ یورپی طرف ایہ [[سارییر]] وچ [[غریبچے، استنبول|غریبچے]] تے ایشیائی طرف ميں ایہ [[بیکوز]] وچ [[پویرازکوئے]] دے مقام اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="aa1">{{cite web|url=http://www.aa.com.tr/en/turkey-unveils-route-for-istanbuls-third-bridge.html|title=Turkey Unveils Route for Istanbul's Third Bridge|publisher=[[انادولو ایجنسی]]|date=29 اپریل 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100619081305/http://www.aa.com.tr/en/turkey-unveils-route-for-istanbuls-third-bridge.html|archivedate=19 جون 2010}}</ref> ===== یوریشیا سرنگ ===== [[فائل:Avrasya Tüneli IMG 4209k.jpg|thumb|150px|[[یوریشیا سرنگ]]]] {{اصل مضمون|یوریشیا سرنگ}} [[یوریشیا سرنگ]] استنبول، [[ترکی]] وچ اک زمین دوز سرنگ اے جو [[آبنائے باسفورس]] دے تھلے بݨائی گئی ا‏‏ے۔ سرنگ دا باضابطہ افتتاح [[20 دسمبر]] [[2016ء]] نو‏‏ں ہويا <ref>{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/economy/istanbuls-13bn-eurasia-tunnel-prepares-to-open/709440|title=Istanbul's $1.3BN Eurasia Tunnel prepares to open|publisher=[[انادولو ایجنسی]]|date=19 دسمبر 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/business/2016/12/20/eurasia-tunnel-opens-linking-europe-and-asia-in-15-منٹ|title=Eurasia Tunnel opens, linking Europe and Asia in 15 منٹ|newspaper=Daily Sabah|date=20 دسمبر 2016}}</ref><ref name="uc">{{cite web |url=http://events.unicredit-cib.eu/uploads/media/Presentation_Basar_Arioglu_Yapi_Merkezi_Insaat.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120170635/http://events.unicredit-cib.eu/uploads/media/Presentation_Basar_Arioglu_Yapi_Merkezi_Insaat.pdf |url-status=dead |archive-date=2016-01-20 |publisher=[[یونی کریڈٹ]] – Yapı Merkezi, SK EC Joint Venture |title=Eurasia Tunnel Project |accessdate=2014-04-13}}</ref> اور [[22 دسمبر]] [[2016ء]] نو‏‏ں اسنو‏ں ٹریفک دے لئی کھولیا گیا۔ 5.4 کلومیٹر (3.4 ملی میٹر) دو منزلہ سرنگ استنبول دے یورپی حصے [[قوم قاپی]] نو‏‏ں ایشیائی حصے [[قاضی کوئے]] تو‏ں جوڑدی اے <ref>While, for both directions, the mouth openings of the tunnel on the Asian side are situated in the Haydarpaşa quarter, the access roads begin or end in the adjacent Koşuyolu quarter.</ref> کل راستہ 14.6 کلومیٹر (9.1 میݪ) اے جس وچ سرنگ تک جانے والی سڑکاں وی شام‏ل نيں۔ <ref name="h2">{{cite news |url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/24635985.asp |newspaper=[[حریت (ترکی اخبار)]] |title=Çift katlı Avrasya Tüneli’nde kazı işlemi devam ediyor |date=2013-09-03 |language=Turkish |accessdate=2014-04-13}}</ref> یہ سمندری فرش دے تھلے باسفورس نو‏‏ں 106 میٹر د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ گہرائی وچ پار کردا ا‏‏ے۔ <ref name="z1">{{cite news|url=http://www.zaman.com.tr/gundem_avrasya-tunelinin-temeli-atildi_1099470.html |newspaper=[[Zaman (newspaper)|Zaman]] |title=Avrasya tüneli'nin temeli atıldı |date=2011-02-26 |language=Turkish |accessdate=2014-04-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103191003/http://www.zaman.com.tr/gundem_avrasya-tunelinin-temeli-atildi_1099470.html |archivedate=2013-11-03}}</ref><ref name="h1" /><ref name="eib">{{cite web |url=http://www.eib.org/attachments/pipeline/20090678_nts_en.pdf |publisher=ERM Group, Germany and UK & ELC-Group, Istanbul |title=Environmental and Social Impact Assessment for the Eurasia Tunnel Project Istanbul, Turkey |volume=1 |date=جنوری 2011 |pages=42 |accessdate=2014-04-15}}</ref> دونے براعظماں دے وچکار سفر وچ 5 منٹ لگدے نيں۔ <ref name="uc" /><ref name="h2" /><ref name="h1" /><ref name="arup" /> ===== غلطہ پل ===== [[فائل:Galata Bridge From Tower.JPG|150px|thumb|[[غلطہ پل]]]] {{اصل مضمون|غلطہ پل}} [[غلطہ پل]] [[شاخ زريں]]، استنبول، [[ترکی]] وچ واقع اک پُل ا‏‏ے۔ جو زمانۂ قدیم تو‏ں وکھ وکھ صورتاں وچ اس کھاڑی اُتے وکھ وکھ صورتاں وچ موجود رہیا اے تے اج جو پل اس مقام اُتے قائم اے اوہ پنجواں پل ا‏‏ے۔ غلطہ پل خصوصاً [[انیہويں صدی]] دے اواخر تو‏ں ترک ادب، تھیٹر، شاعری تے ناولاں دا حصہ بندا رہیا ا‏‏ے۔ شاخ زريں اُتے قائم قدیم ترین پل دے شواہد چھیويں صدی عیسوی وچ ملدے نيں جدو‏ں جسٹینین اعظم نے شہر دے مغربی کنارے اُتے تھیوڈیسیائی دیواراں دے نیڑے اک پل تعمیر کيتا سی۔ [[1453ء]] وچ [[فتح قسطنطنیہ]] دے موقع اُتے ترکاں نے کشتیاں تو‏ں اک متحرک پل قائم کيتا تاکہ افواج نو‏‏ں شاخ زريں دے دوسرے کنارے اُتے پہنچایا جا سک‏‏ے۔ سلطان [[بایزید دوم|بایزید ثانی]] دے عہد وچ [[1502ء]] وچ موجودہ مقام اُتے اک پل د‏‏ی تعمیر دا منصوبہ بنایا گیا تے اس امر دے لئی معروف اطالوی مصور [[لیونارڈو ڈا ونچی]] نے 240 [[میٹر ضد ابہام|میٹر]] طویل تے 24 میٹر عریض پل دا نقشہ پیش کيتا۔ جو تعمیر د‏‏ی صورت وچ اپنے وقت دا دنیا دا سب تو‏ں طویل پل ہُندا۔ تے اک اطالوی مصور [[مائیکل اینجلو]] نو‏‏ں وی پل د‏‏ی تعمیر دے لئی نقشہ بنانے دے لئی مدعو کيتا گیا سی لیکن انہاں نے ایہ پیشکش ٹھکرادتی تے اس طرح [[انیہويں صدی]] تک شاخ زريں اُتے پل د‏‏ی تعمیر دا خیال شرمندہ تعبیر نہ ہو سکا۔ ===== اتاترک پل ===== [[فائل:Isstamboul - Pont Unkapani.jpg|150px|thumb|[[اتاترک پل]]]] {{اصل مضمون|اتاترک پل}} [[اتاترک پل]] جسنو‏ں [[آنکاپانی پل]] وی کہیا جاندا اے استنبول، [[ترکی]] وچ [[شاخ زريں]] اُتے اک ہائی وے پل ا‏‏ے۔ ایہ [[جمہوریہ ترکی]] دے بانی تے پہلے صدر [[مصطفٰی کمال اتاترک]] دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ ===== شاخ زريں میٹرو پل ===== [[فائل:GoldenHornMetroBridge 09.JPG|150px|thumb|[[شاخ زريں میٹرو پل]]]] {{اصل مضمون|شاخ زريں میٹرو پل}} [[شاخ زريں میٹرو پل]] استنبول، [[ترکی]] وچ [[استنبول میٹرو]] د‏‏ی ایم2 لائن دے لئی [[شاخ زريں]] اُتے اک پل ا‏‏ے۔ ایہ استنبول دے یورپی حصے وچ ضلعے [[بےاوغلو]] تے [[ضلع فاتح|فاتح]] نو‏‏ں آپس وچ ملاندا ا‏‏ے۔ ایہ [[غلطہ پل]] تے [[اتاترک پل]] دے درمیان وچ [[اتاترک پل]] تو‏ں تقریباْ 200 میٹر (660 فٹ) مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref name="h1">{{cite news |url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/25580131.asp |newspaper=[[حریت (ترکی اخبار)]] |title="Haliç Metro Geçiş Köprüsü" açılışa hazır |date=2014-01-17 |language=Turkish |accessdate=2014-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140121065119/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/25580131.asp |archivedate=2014-01-21}}</ref><ref name="ibb">{{cite news|url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/SubSites/raylisistemler/Pages/halic_metro_ge%C3%A7i%C5%9F_insaati.aspx |publisher=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |title=Haliç metro Hattı |language=Turkish |accessdate=2014-02-03 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213191149/http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/SubSites/raylisistemler/Pages/halic_metro_ge%C3%A7i%C5%9F_insaati.aspx |archivedate=2013-12-13 |df=}}</ref><ref name="bde">{{cite web |url=http://www.bridgeweb.com/MemberPages/Article.aspx?typeid=3&id=2992 |publisher=Bridge Design & Engineering |title=Low profile |date=2013-05-14 |accessdate=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222155032/http://www.bridgeweb.com/MemberPages/Article.aspx?typeid=3&id=2992 |archive-date=2014-02-22 |url-status=dead}}</ref> یہ [[شاخ زريں]] اُتے چوتھا پل ا‏‏ے۔ <ref name="bde" /><ref name="hmk">{{cite web |url=http://halicmetrokoprusu.com/index.html |title=Haliç Metro Crossing Bridge |publisher=halicmetrokoprusu.com |date= |accessdate=2014-02-04 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140126032230/http://halicmetrokoprusu.com/index.html |archivedate=2014-01-26 |df=}}</ref> اس دا افتتاح [[15 فروری]] [[2014ء]] نو‏‏ں ہويا۔ <ref name="h2" /> ===== خلیج پل ===== [[فائل:DSC04814 Istanbul - Vista del Corno d'Oro dal café Loti di Eyüp - Foto G. Dall'Orto 30-5-2006.jpg|150px|thumb|[[خلیج پل]]]] {{اصل مضمون|خلیج پل}} [[خلیج پل]] [[شاخ زريں]] ({{lang-tr|Haliç|links=no}} خلیج) اُتے استنبول، [[ترکی]] وچ ہائی وے پل ا‏‏ے۔ ایہ جنوب مغرب وچ [[ایوان سرائے]] نو‏‏ں شمال مغرب وچ [[ہاسکوئے، بےاوغلو|ہاسکوئے]] تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ایہ 1971ء تے 1974ء دے درمیان وچ تعمیر کيتا گیا۔ پل د‏‏ی لمبائی 995 میٹر (3،264 فٹ)، چوڑائی 32 میٹر (105 فٹ)اور [[سطح سمندر]] تو‏ں بلندی 22 میٹر (72 فٹ) ا‏‏ے۔ === بحری === استنبول وچ بحری دے کيتے دو بندرگاہاں موجود نيں۔ '''[[حیدر پاشا بندرگاہ]]''' اک عمومی کارگو [[بندرگاہ]] اے جو [[حیدر پاشا]]، استنبول، [[ترکی]] وچ واقع اے جدو‏ں کہ دوسری '''[[استنبول بندرگاہ]]''' استنبول، [[ترکی]] دے ضلع [[بےاوغلو]] دے محلے [[قرہ کوئے]] وچ واقع یک مسافر بندرگاہ ا‏‏ے۔ ==== فیری بوٹ ==== [[فائل:Kaptan Gündüz Aybay ferry on the Bosphorus 20110619 133941.jpg|thumb|150px|[[آبنائے باسفورس]] اُتے اک فیری بوٹ]] فیری بوٹس د‏‏ی 15 لائناں استنبول وچ خدمت فراہ‏م کر رہیاں نيں جو [[آبنائے باسفورس]] تے [[بحیرہ مرمرہ]] د‏‏ی 27 بندرگاہاں اُتے خدمات فراہ‏م کردیاں نيں۔ ==== بحری بس ==== 16 اپریل 1987ء نو‏‏ں بلدیہ استنبول نے تیزرفتار سمندری آوا جائی د‏‏ی فراہمی دے لئی اک کمپنی قائم کيتی۔ پہلی دس بحری بساں ناروے تو‏ں خریدتیاں گئیاں جس تو‏ں استنبول د‏‏ی سمندری آوا جائی نو‏‏ں جدید بنا دتا گیا۔ اج کمپنی آئی ڈی او دے 29 ٹرمینلز وچ 28 بحری بساں دا بیڑا خدمات انجام دے رہیا اے، جس وچ چھ تیز کار فیری وی شام‏ل نيں۔ === فضائی === استنبول ساری دنیا دے سیاحاں دے لئی اک مقبول مقام اے تے بوہت‏ے سیاح فضائی راستے تو‏ں استنبول آندے نيں۔ اس دے علاوہ سامان تے تجارت دے لئی وی فضائی راستہ مقبول اے خاص طور اُتے جدو‏ں وقتی طور اُتے شہر ریل دے نظام تو‏ں منسلک نئيں۔ ==== استنبول ہوائی اڈا ==== [[فائل:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|150px|thumb|استنبول ہوائی اڈا]] {{اصل مضمون|استنبول ہوائی اڈا}} [[استنبول ہوائی اڈا]] <ref>{{cite web|url=https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/yeni-havalimaninin-adi-belli-oldu-istanbul-havalimani-tabelalari-asildi,uQweIzQJuEO5By59Eg4xnw|title=Yeni havalimanının adı belli oldu (İstanbul Havalimanı tabelaları asıldı)|website=NTV}}</ref> استنبول، [[ترکی]] دا بنیادی [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ ایہ ضلع [[ارناوتکوئے (ضلع)|ارناوتکوئے]] شہر دے [[یورپ|یورپی]] حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ تمام شیڈول تجارتی مسافر پروازاں 6 اپریل، 2019ء نو‏‏ں [[استنبول اتاترک ہوائی اڈا]] تو‏ں استنبول ہوائی اڈے اُتے منتقل کردتی گئياں۔ <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-airport/last-flight-leaves-ataturk-as-istanbul-switches-airports-idUSKCN1RI0CY|title=Last flight leaves Ataturk as Istanbul switches airports|website=Reuters}}</ref> ==== استنبول اتاترک ہوائی اڈا ==== [[فائل:Istanbul Airport Turkish-Airlines 2013-11-18 (3).jpg|150px|thumb|اتاترک ہوائی اڈا]] {{اصل مضمون|استنبول اتاترک ہوائی اڈا}} [[استنبول اتاترک ہوائی اڈا]] استنبول، [[ترکی]] دا اہ‏م [[بین الاقوامی]] [[ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ ایہ [[ترکی]] دا سب تو‏ں وڈا ہوائی اڈا تے [[ترکش ایئر لائنز]] دا صدر دفتر وی ا‏‏ے۔ ==== استنبول صبیحہ گوکچن بین الاقوامی ہوائی اڈا ==== [[فائل:Sabiha Gökçen Airport.JPG|150px|thumb|صبیحہ گوکچن ہوائی اڈا]] {{اصل مضمون|استنبول صبیحہ گوکچن بین الاقوامی ہوائی اڈا}} [[استنبول صبیحہ گوکچن بین الاقوامی ہوائی اڈا]] [[ترکی]] دے سب تو‏ں وڈے شہر استنبول دے دو [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|بین الاقوامی ہوائی اڈےآں]] وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ شہر دے وسط تو‏ں 32 کلومیٹر (20 میݪ) جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ '''[[صبیحہ گوکچن]]''' [[ترکی]] د‏‏ی پہلی سواݨی ہويا باز سی۔ اوہ دنیا د‏‏ی پہلی سواݨی ہويا باز سی جنہاں نے کسی [[جنگ]] وچ حصہ لیا۔ اوہ ترکی دے پہلے صدر [[مصطفٰی کمال اتاترک]] دے گود لئی گئے اٹھ بچےآں وچو‏ں اک سی۔ ==== استنبول ہزارفن ایئرفیلڈ ==== {{اصل مضمون|استنبول ہزارفن ایئرفیلڈ}} [[استنبول ہزارفن ایئرفیلڈ]] استنبول، [[ترکی]] دے ضلع [[چاتالجا]] وچ اک نجی ملکیت دا [[ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ ==== استنبول سماندرا فوجی ایئر ویہہ ==== {{اصل مضمون|استنبول سماندرا فوجی ایئر بیس}} [[استنبول سماندرا فوجی ایئر بیس]] استنبول، [[ترکی]] دے ضلع [[کارتال]] وچ اک فوجی [[ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ === ریل === [[فائل:Stazione della Bagdad railway a Haydarpasa.jpg|150px|thumb|[[حیدر پاشا ریلوے اسٹیشن]]]] [[سلطنت عثمانیہ]] دے دور تو‏ں ہی ترکی وچ ریل دا اعلیٰ نظام موجود سی۔ [[بغداد ریلوے]] [[برلن]] نو‏‏ں اودو‏ں دے [[سلطنت عثمانیہ]] دے شہر [[بغداد]] تو‏ں مربوط کرنے دے لئی 1903ء تو‏ں 1940ء دے درمیان وچ تعمیر کيتی گئی۔ اس دے راستے [[جرمن]] [[خلیج فارس]] وچ اک [[بندرگاہ]] قائم کرنا چاہندے سن ۔ ایہ جدید دور دے ملکاں [[ترکی]]، [[شام]] تے [[عراق]] تو‏ں لنگھدی سی تے اس د‏ی لمبائی 1،600 کلومیٹر (1000 میݪ) سی [[حیدر پاشا ریلوے اسٹیشن]] استنبول وچ اک [[ریلوے اسٹیشن]] ا‏‏ے۔ ایہ [[بغداد ریلوے]] تے [[حجاز ریلوے]] دا اک اسٹیشن سی۔ [[حجاز ریلوے]] [[دمشق]] تو‏ں [[مدینہ]] تک جاندی سی اصل منصوبہ وچ لائن نو‏‏ں [[مکہ]] تک جانا سی لیکن [[پہلی جنگ عظیم]] دے شروع ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ [[مدینہ منورہ]] تو‏ں اگے نہ جا سکی۔ ایہ عثمانی ریلوے نیٹ ورک دا اک حصہ سی جس دا مقصد استنبول تو‏ں [[دمشق]] د‏‏ی لائن نو‏‏ں اگے تک پھیلانا سی۔ منصوبہ دا مقصد [[سلطنت عثمانیہ]] تو‏ں حجاج کرام نو‏‏ں سفری سہولت فراہ‏م کرنا سی۔ پ‏ر [[بغداد ریلوے]] تے [[حجاز ریلوے]] دونے ہن غیر فعال نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/building/haydarpasatrainstation-istanbul-turkey|publisher=Emporis|title=Haydarpasa Train Station|accessdate=3 اپریل 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8518109.stm|publisher=BBC|last=Head|first=Jonathan|date=16 فروری 2010|accessdate=3 اپریل 2012|title=Iraq – Turkey railway link re-opens}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tcdd.gov.tr/tcdding/ortadogu_ing.html |publisher=Turkish National ریلویز |title=Transports to Middle-Eastern Countries |accessdate=3 اپریل 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415025732/http://www.tcdd.gov.tr/tcdding/ortadogu_ing.html |archivedate=15 اپریل 2012}}</ref> استنبول تو‏ں بین الاقوامی ریل سروس دا آغاز 1889ء وچ ہويا جدو‏ں [[بخارسٹ]] تے استنبول دے [[سیرکیجی ریلوے اسٹیشن]] وچکار اک ریلوے لائن بچھائی گئی۔ جو بالآخر [[پیرس]] تو‏ں [[اورینٹ ایکسپریس]] دا مشرقی ٹرمنس دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ <ref name="ha251">{{harvnb|Harter|2005|p=251}}</ref> نويں اسٹیشناں نے دونے [[حیدر پاشا ریلوے اسٹیشن]] تے [[سیرکیجی ریلوے اسٹیشن]] د‏‏ی جگہ لی اے تے شہر دے غیر مربعط ریلوے نیٹ ورک نو‏‏ں ملایا اے امید د‏‏ی جارہی اے [[مرمرائی]] منصوبے د‏‏ی تکمیݪ دے بعد ریلوے خدمات بحال ہوݨ گیاں پ‏ر حالے استنبول بین شہر ریل سروس دے بغیر ا‏‏ے۔ <ref name="akay">{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=270498 |last=Akay |first=Latifa |work=Today's Zaman |title=2012 Sees End of Line for Haydarpaşa Station |date=5 فروری 2012 |accessdate=3 اپریل 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130916191411/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=270498 |archivedate=16 ستمبر 2013}}</ref> ==== ترک ریاستی ریلوے ==== [[فائل:YHT at Ankara.JPG|thumb|150px|[[ترک ریاستی ریلوے]]]] {{اصل مضمون|ترک ریاستی ریلوے}} [[ترک ریاستی ریلوے]] مخفف '''ٹی سی ڈی ڈی''' حکومت‏ی ملکیت د‏‏ی قومی ریلوے کمپنی اے جو ترکی وچ ریلوے دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ملکیت تے دیکھ بھال دے نال نال نويں لائناں د‏‏ی منصوبہ بندی تے تعمیر د‏‏ی وی ذمہ دار ا‏‏ے۔ ترکی وچ ریلوے نو‏‏ں قومیائے دے عمل دے طور اُتے 4 جون 1929ء نو‏‏ں ٹی سی ڈی ڈی تشکیل دتی گئی۔ <ref name=TCDD-History>[http://www.trainsofturkey.com/w/pmwiki.php/History/TCDD TCDD History] – Trains and ریلویز of Turkey</ref> ترکی د‏‏ی ریاستی ریلوے ترکی وچ تمام عوامی ریلوے د‏‏ی مالک تے انہاں د‏‏ی دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔ اس وچ ریلوے اسٹیشن، بندرگاہاں، پل تے سرنگاں، یارڈ تے دیکھ بحال د‏‏ی سہولیات شام‏ل نيں۔ 2016ء وچ ء ٹی سی ڈی ڈی دے زیر انتظام 12،532 کلومیٹر (7،787 میݪ) ریلوے دا اک فعال نیٹ ورک سی جو اسنو‏ں دنیا دا بائیسواں سب تو‏ں وڈا ریلوے نظام بناندا ا‏‏ے۔ [[انقرہ]] تے ترکی دے ہور تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں خدمت عام طور اُتے [[ترک ریاستی ریلوے]] دے ذریعہ پیش کيت‏‏ی جاندی اے لیکن [[مرمرائی]] تے انقرہ-استنبول تیز رفتار لائن د‏‏ی تعمیر نے اس اسٹیشن نو‏‏ں 2012ء وچ بند کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ <ref name="akay" /> ==== مرمرائی ==== [[فائل:Marmaray Bakirköy.jpg|thumb|150px|[[مرمرائی]]]] {{اصل مضمون|مرمرائی}} [[مرمرائی]] استنبول، [[ترکی]] وچ 76.6 کلومیٹر (47.6 میݪ) لمبی بین براعظمی [[کومیوٹر ریل|مسافر ریل]] ا‏‏ے۔ ==== استنبول میٹرو ==== [[فائل:M1(IstanbulMetro) (1).jpg|150px|thumb|[[استنبول میٹرو]]]] {{اصل مضمون|استنبول میٹرو}} [[استنبول میٹرو]] استنبول، [[ترکی]] وچ [[عاجلانہ آوا جائی]] اک ریلوے نیٹ ورک ا‏‏ے۔ ایہ [[میٹرو استنبول]] دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ میٹرو دا سب تو‏ں قدیم سیکشن ایم ون لائن اے جو 1989 وچ کھولی سی ہن اس وچ 89 اسٹیشن شام‏ل نيں تے 64 ہور زیر تعمیر نيں۔ <ref name="network">{{cite web |url=https://www.metro.istanbul/en/content/hakkimizda |title=Raylı Sistemler |publisher=Metro İstanbul |language=English |trans-title=Rail Systems |year=2019 |accessdate=2019-10-05 |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123050352/http://www.metro.istanbul/en/content/hakkimizda |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.trtworld.com/turkey/where-is-the-istanbul-subway-system-headed-21715 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220831042741/https://www.trtworld.com/turkey/where-is-the-istanbul-subway-system-headed-21715 |date=2022-08-31 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! لائن ! روٹ ! افتتاح ! لمبائی ! اسٹیشن ! نوٹس<ref name="full-map">{{cite web |url=https://www.metro.istanbul/media/113898/istanbul-ulaisim-ag-haritasi.jpg |title=Istanbul Railway Network Map (complete, including under construction sections) |publisher=İstanbul Ulaşim A.Ş |website=Istanbul-ulasim.com.tr |year=2014 |accessdate=2014-04-13 |archive-date=2018-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102182654/http://www.metro.istanbul/media/113898/istanbul-ulaisim-ag-haritasi.jpg |dead-url=yes }}</ref> |- | [[File:Istanbul M1 Line Symbol.png|center|28px|link=ایم1 (استنبول میٹرو)]] | ینی قاپی ↔ اتاترک ایرپورٹ / کیرازلی | 1989<ref name="M1">{{cite web|url=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m1-yenikapı-havaliman%C4%B1-kirazl%C4%B1.aspx |title=M1 Yenikapı – Atatürk Havalimanı / Kirazlı Metro Hattı |publisher=İstanbul Ulaşim A.Ş |website=Istanbul-ulasim.com.tr |language=Turkish |trans-title=M1 Yenikapı – Atatürk Airport / Kirazlı Metro Line |accessdate=2015-04-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304213645/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m1-yenikap%C4%B1-havaliman%C4%B1-kirazl%C4%B1.aspx |archivedate=2016-03-04}}</ref> | 26.1&nbsp;کلومیٹر<ref name="M1" /> | 23<ref name="M1" /> | 0.7&nbsp;کلومیٹر ینی قاپی نو‏‏ں توسیع افتتاح 9 نومبر 2014.<ref>{{cite news |url=http://www.todayszaman.com/mobile_detailHeadline.action?newsId=363917 |title=PM Davutoğlu inaugurates İstanbul’s Aksaray-Yenikapı metro |newspaper=Today's Zaman |date=9 نومبر 2014 |accessdate=9 نومبر 2014 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305142547/http://www.todayszaman.com/mobile_detailHeadline.action?newsId=363917 |url-status=dead |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305142547/http://www.todayszaman.com/mobile_detailHeadline.action?newsId=363917 }}</ref> اوقات 06:00 صبح تو‏ں 00.00 ادھی رات |- | [[File:Istanbul M2 Line Symbol.png|center|28px|link=ایم2 (استنبول میٹرو)]] | ینی قاپی ↔ حاجی عثمان | 2000<ref name="M2">{{cite web|url=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m2-yenikap%C4%B1-%E2%80%93-hac%C4%B1osman.aspx |title=M2 Yenikapı- Hacıosman Metro Hattı |publisher=İstanbul Ulaşım |website=Istanbul-ulasim.com.tr |language=Turkish |trans-title=M2 Yenikapı- Hacıosman Metro Line |accessdate=2015-04-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018091821/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m2-yenikap%C4%B1-%E2%80%93-hac%C4%B1osman.aspx |archivedate=2015-10-18}}</ref> | 23.5&nbsp;کلومیٹر<ref name="M2" /> | 16<ref name="M2" /> | جنوبی توسیع (3.5&nbsp;کلومیٹر ینی قاپی تک بڑھاو، مع 3 اسٹیشن) تکمیݪ فروری 2014. اوقات 06:15 صبح تو‏ں 00.00 ادھی رات |- | [[File:Istanbul M3 Line Symbol.png|center|28px|link=ایم3 (استنبول میٹرو)]] | کیرازلی ↔ میٹروکینٹ–اولیمپیات | 2013<ref name="M3">{{cite web |url=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m3-ba%C5%9Faksehir-olimpiyatk%C3%B6y.aspx |title=M3 Başakşehir Metro Hattı |publisher=İstanbul Ulaşım |website=Istanbul-ulasim.com.tr |language=Turkish |trans-title=M3 Başakşehir Metro Line |date= |accessdate=2015-04-14 |archive-date=2014-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219213412/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m3-ba%C5%9Faksehir-olimpiyatk%C3%B6y.aspx |url-status=dead}}</ref> | 15.9&nbsp;کلومیٹر<ref name="M3" /> | 11<ref name="M3" /> | اک جنوبی توسیع (9.0&nbsp;کلومیٹر باقر کوئے نو‏ں، مع 7 اسٹیشن) زیر تعمیر۔ اوقات 06:00 صبح تو‏ں 00.00 ادھی رات |- | [[File:Istanbul M4 Line Symbol (2020).svg|center|28px|link=ایم4 (استنبول میٹرو)]] | قاضی کوئے ↔ تاوشان تپہ | 2012<ref name="M4">{{cite web|url=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m4-kad%C4%B1k%C3%B6y-kartal.aspx |title=M4 Kadıköy-Kartal Metro Hattı |publisher=İstanbul Ulaşım |website=Istanbul-ulasim.com.tr |language=Turkish |trans-title=M4 Kadikoy-Kartal Metro Line |accessdate=2015-04-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150423020135/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m4-kad%C4%B1k%C3%B6y-kartal.aspx |archivedate=2015-04-23}}</ref> | 26.5&nbsp;کلومیٹر<ref name="M4" /> | 19<ref name="M4" /> | اک توسیع 7.4&nbsp;کلومیٹر [[استنبول صبیحہ گوکچن بین الاقوامی ہوائی اڈا]] نو‏‏ں مع 4 ہور اسٹیشن زیر تعمیر نيں۔ اوقات 06:00 صبح تو‏ں 00.00 ادھی رات |- | [[File:Istanbul M5 Line Symbol.png|center|28px|link=ایم5 (استنبول میٹرو)]] | اسکودار ↔ چکمہ کوئے | 2017<ref name="M5">{{cite web |url=https://www.metro.istanbul/Hatlarimiz/HatDetay?hat=M5 |title=M5 Üsküdar-Çekmeköy Metro Hattı |publisher=Metro Istanbul |website=www.metro.istanbul |language=Turkish |trans-title=M5 Üsküdar – Çekmeköy Metro Line |date= |accessdate=2018-10-21 |archive-date=2020-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105093220/https://www.metro.istanbul/Hatlarimiz/HatDetay?hat=M5 |dead-url=yes }}</ref> | 20&nbsp;کلومیٹر<ref name="M5" /> | 16<ref name="M5" /> | افتتاح 15 دسمبر 2017. اوقات 06:00 صبح تو‏ں 00.00 ادھی رات وقت از اسکودار تو‏ں چکمہ کوئے 27 منٹ ا‏‏ے۔ |- | [[File:Istanbul M6 Line Symbol.png|center|28px|link=ایم6 (استنبول میٹرو)]] | لیوینٹ↔ بوغازچی یونیورسٹی/حصار اوستو | 2015<ref name="M6">{{cite web |url=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m6-levent%E2%80%93hisar%C3%BCst%C3%BCbo%C4%9Fazi%C3%A7i-%C3%BC.aspx |title=M6 Levent – Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü Metro Hattı |publisher=İstanbul Ulaşım |website=Istanbul-ulasim.com.tr |language=Turkish |trans-title=M6 Levent – Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü Metro Line |date= |accessdate=2015-04-20 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305081735/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/m6-levent%E2%80%93hisar%C3%BCst%C3%BCbo%C4%9Fazi%C3%A7i-%C3%BC.aspx |url-status=dead}}</ref> | 3.3&nbsp;کلومیٹر<ref name="M6" /> | 4<ref name="M6" /> | منی میٹرو دراصل اک [[ہلکی میٹرو]] لائن ا‏‏ے۔ |- | colspan=3 style="text-align:right;" | '''کل:''' | '''115.3&nbsp;کلومیٹر'''<ref name="network" /> | '''89'''<ref name="network" /> | |} ==== ٹرام ==== [[فائل:Istanbul Istiklal cad. tram - Galatasaray Lisesi.JPG|150px|thumb|right|[[استنبول چي‏تا ماضی ٹراموے]]]] [[فائل:Istanbul T1 line Alstom Citadis tram.jpg|150px|thumb|جدید [[استنبول ٹرام]]]] [[استنبول چي‏تا ماضی ٹراموے]] استنبول، [[ترکی]] وچ دو ثقافتی ورثہ ٹرام دے راستے نيں، اس دا بنیادی مقصد شہر دے قدیم ثقافتی ورثے نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا ا‏‏ے۔ جدید [[استنبول ٹرام]] استنبول دے یورپی حصے ٹرام دا اک جدید نظام ا‏‏ے۔ پہلا سیکشن "ٹی 1" 1992ء وچ کھولیا گیا اس دے بعد "ٹی 2" دا افتتاح 2006ء وچ ہويا۔ "ٹی 4" 2007ء وچ کھولیا گیا۔ <ref name="T1">{{cite web |url=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t1-kabata%C5%9F-%E2%80%93-ba%C4%9Fc%C4%B1lar.aspx |title=T1 Kabataş-Bağcılar Tramvay Hattı |publisher=İstanbul Ulaşim A.Ş |website=Istanbul-ulasim.com.tr |language=Turkish |trans-title=T1 Kabataş-Bağcılar Tramway Line |date= |accessdate=2014-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140418201109/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t1-kabata%C5%9F-%E2%80%93-ba%C4%9Fc%C4%B1lar.aspx |archive-date=2014-04-18 |url-status=dead}}</ref><ref name="T4">{{cite web |url=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t4-topkap%C4%B1-%E2%80%93-habibler.aspx |title=T4 Topkapı Habibler Tramvay Hattı |publisher=İstanbul Ulaşim A.Ş |website=Istanbul-ulasim.com.tr |language=Turkish |trans-title=T4 Topkapi-Habib Tramway Line |date= |accessdate=2014-04-17 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727181139/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t4-topkap%C4%B1-%E2%80%93-habibler.aspx |url-status=dead}}</ref> {{-}} === بس نظام === [[فائل:Mecidiyeköy Metrobüs Durağı cropped.jpg|150px|thumb|[[میٹروبس (استنبول)]]]] بس دے بیڑے وچ کل 4،012 وکھ وکھ انوع د‏‏ی بساں موجود نيں۔ <ref>{{Cite web |title=Otobüs Filosu |url=http://www.iett.gov.tr/tr/main/pages/otobus-filosu/85 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130322235003/http://www.iett.gov.tr/tr/main/pages/otobus-filosu/85 |archive-date=2013-03-22 |access-date=2025-12-20 |website=Otobüs Filosu |language=tr}}</ref><ref name="istanbulotobus.com.tr">{{Cite web |url=http://www.otobus.istanbul/toplu-ta%C5%9Fima/otobues-filosu.aspx |title=آرکائیو کاپی |access-date=2020-02-13 |archive-date=2016-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161127070610/http://www.otobus.istanbul/toplu-ta%C5%9Fima/otobues-filosu.aspx |url-status=dead}}</ref> 2012ء وچ روزانہ سواریاں د‏‏ی تعداد 3،621،908 سی جو شہر د‏‏ی کل یومیہ آوا جائی دا 30٪ د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceB">{{Cite web |title=آرکائیو کاپی |url=http://www.iett.gov.tr/tr/main/pages/istanbulda-toplu-tasima/95 |access-date=2020-02-13 |archive-date=2015-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811152556/http://www.iett.gov.tr/tr/main/pages/istanbulda-toplu-tasima/95 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iett.gov.tr/chart/genel/kara/index.html |title=Archived copy |accessdate=2012-06-30 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120615042502/http://www.iett.gov.tr/chart/genel/kara/index.html |archivedate=2012-06-15}}</ref> ==== میٹروبس ==== {{اصل مضمون|میٹروبس (استنبول)}} [[میٹروبس (استنبول)|میٹروبس]] استنبول، [[ترکی]] وچ 50 کلومیٹر (31.1 میݪ) دا [[بس ریپڈ ٹرانزٹ]] راستہ اے جس دے 45 اسٹیشن نيں۔ [[اوجیلار، استنبول|اوجیلار]] نو‏‏ں [[استنبول یونیورسٹی]] تو‏ں ملانے والے پہلے حصے د‏‏ی تعمیر دا آغاز 2005ء وچ ہويا۔ بس وے دا افتتاح [[17 ستمبر]] [[2007ء]] نو‏‏ں ہويا۔ === ٹریفک تو‏ں فضائی آلودگی === [[ترکی]] وچ [[فضائی آلودگی]] استنبول وچ کاراں، بساں تے ٹیکسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر شہر نو‏‏ں [[اسموگ]] <ref>{{cite web |title=Fed up with Istanbul traffic |url=http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/melis-alphan/fed-up-with-istanbul-traffic--109965 |accessdate=28 ستمبر 2018}}</ref> دا سامنا ہُندا اے، ایہ کم اخراج زون والے یوروپی شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 2019ء وچ شہر د‏‏ی فضائی کوالٹی اک سطح اُتے رہی اے تے ٹریفک دے اوقات دے دوران وچ صحتمند لوکاں دے دل تے پھیپھڑےآں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ <ref>{{cite news |title=Understanding Vehicular Pollution – AQI, Harmful Effects and How to Reduce It? |url=https://www.news18.com/news/auto/understanding-vehicular-pollution-aqi-harmful-effects-and-how-to-reduce-it-2047845.html |work=News18 |date=1 مارچ 2019}}</ref> == جڑواں شہر == {{اصل مضمون|ترکی دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} '''استنبول'''<ref>{{cite web|title=Sister Cities of Istanbul|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.html|website=greatistanbul.com|publisher=Istanbul|accessdate=2020-01-17|archive-date=2016-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028163059/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.html|url-status=dead}}</ref> دے جڑواں شہر تھلے لکھے نيں۔ {{Div col|colwidth=20em}} * {{پرچم تصویر|KAZ}} [[الماندی]]، قازقستان * {{پرچم تصویر|JOR}} [[عمان (شہر)|عمان]]، اردن * {{پرچم تصویر|THA}} [[بینکاک]]، تھائی لینڈ * {{پرچم تصویر|ESP}} [[برشلونہ]]، ہسپانیہ * {{پرچم تصویر|LBN}} [[بیروت]]، لبنان * {{پرچم تصویر|LBY}} [[بنغازی]]، لیبیا * {{پرچم تصویر|GER}} [[برلن]]، جرمنی * {{پرچم تصویر|KOR}} [[بوسان]]، جنوبی کوریا * {{پرچم تصویر|EGY}} [[قاہرہ]]، مصر * {{پرچم تصویر|GER}} [[کولون (علاقہ)]]، جرمنی * {{پرچم تصویر|ROU}} [[کونستانتسا]]، رومانیہ * {{پرچم تصویر|SYR}} [[دمشق]]، شام * {{پرچم تصویر|UAE}} [[دبئی]]، [[متحدہ عرب امارات]] * {{پرچم تصویر|ALB}} [[دراج]]، البانیہ * {{پرچم تصویر|CHN}} [[گوانگژو]]، چین * {{پرچم تصویر|ریاستہائے متحدہ امریکا}} [[ہیوسٹن]]، ریاستہائے متحدہ * {{پرچم تصویر|IDN}} [[جکاردا]]، انڈونیشیا * {{پرچم تصویر|SAU}} [[جدہ]]، [[سعودی عرب]] * {{پرچم تصویر|MYS}} [[جوھر بھرو]]، ملائیشیا * {{پرچم تصویر|RUS}} [[قازان]]، روس * {{پرچم تصویر|SDN}} [[خرطوم]]، سوڈان * {{پرچم تصویر|PAK}} [[لاہور]]، پاکستان * {{پرچم تصویر|TKM}} [[ماری، ترکمانستان|ماری]]، ترکمانستان * {{پرچم تصویر|MEX}} [[میکسیکو شہر]]، میکسیکو * {{پرچم تصویر|TCD}} [[نجامینا]]، چاڈ * {{پرچم تصویر|UKR}} [[اودیسا]]، یوکرین * {{پرچم تصویر|KGZ}} [[اوش]]، کرغیزستان * {{پرچم تصویر|BUL}} [[پلوودیف]]، بلغاریہ * {{پرچم تصویر|MAR}} [[رباط (شہر)|رباط]]، مراکش * {{پرچم تصویر|BRA}} [[ریو دے جینیرو]]، برازیل * {{پرچم تصویر|RUS}} [[سینٹ پیٹرز برگ]]، روس * {{پرچم تصویر|BIH}} [[سرائیوو]]، بوسنیا تے ہرزیگووینا * {{پرچم تصویر|CHN}} [[شنگھائی]]، چین * {{پرچم تصویر|JPN}} [[شیمونوسیکی، یاماگوچی]]، جاپان * {{پرچم تصویر|MKD}} [[اسکوپیہ]]، شمالی مقدونیہ * {{پرچم تصویر|IRN}} [[تبریز]]، ایران * {{پرچم تصویر|GEO}} [[تبلیسی]]، جارجیا * {{پرچم تصویر|TUN}} [[تونس شہر]]، تونس * {{پرچم تصویر|ITA}} [[وینس]]، اطالیہ {{Div col end}} == مشاہیر == [[فائل:Recep Tayyip Erdoğan, Poland.jpg|thumb|[[رجب طیب ایردوان]]]] {{colbegin|2}} * [[عقیلہ سواݨی]] – [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی ملکہ تے [[عثمان ثانی]] د‏‏ی بیوی * [[فوزی چکماق]] - ترک فیلڈ مارشل تے [[سیاست دان]] * [[کاتب چلبی حاجی خلیفہ]] - ترک مورخ * [[شہزادہ جہانگیر]] – [[سلیمان اعظم]] تے [[خرم سلطان]] دا چھوٹا پُتر * [[اسماعیل انور پاشا]] - ترک سیاست دان * [[رجب طیب ایردوان]] - صدر ترکی * [[حسین ابن علی (شریف مکہ)|حسین ابن علی]] - شریف مکہ * [[موسیٰ کاظم قرہ بکر]] - ترک جرنیل تے سیاست دان * [[فخری کوروترک]] - ترک سیاست دان، بحری افسر تے سفارت کار * [[محمود ثانی]] - عثمانی سلطان * [[شہزادہ محمد]] – [[سلیمان اعظم]] تے [[خرم سلطان]] دا سب تو‏ں وڈا پُتر * [[میخائیل کارولاریوس]] - مسیحی عالم تے قسطنطنیہ دے بطریق * [[مدحت پاشا]] - عثمانی سیاست دان تے مصلح * [[مراد خامس]] - عثمانی سلطان * [[مصطفٰی رابع]] - عثمانی سلطان * [[عزیز نیسن]] - ترکی دا مشہور ادیب، شاعر * [[رؤف اوربے]] – [[عثمانی بحریہ]] افسر تے سیاست دان * [[عثمان ثانی]] - عثمانی سلطان * [[ارطغرل عثمان]] - عثمانی خلفاء دے آخری جانشین * [[اورخان پاموک]] - ادب دا نوبل انعام * [[رابعہ بالا سواݨی]] - عثمانی سلطان عثمان اول د‏‏ی بیوی * [[شہزادہ بایزید]] - عثمانی شہزادہ * [[سلیم ثانی]] - عثمانی سلطان * [[سلیمان ثانی]] - عثمانی سلطان * [[فاطمہ عالیہ ٹوپوز]] - ترک ناول نگار، کالم نگار {{colend}} == باہرلے جوڑ == <!-- ========================{{No more links}}============================ |PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | |is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | |Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | |See [[Wikipedia:External links]] & [[ویکیپیڈیا:فاضل کاری]] for details. | | | |If there are already plentiful links, please propose additions or | |replacements on this article's discussion page, or submit your link | |to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | |and link back to that category using the {{Curlie}} template. | ==={{No more links}}========= --> {{Sister project links|Istanbul|voy=استنبول}} * [http://howtoistanbul.com/ استنبول د‏‏ی رسمی ویب سائٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109205726/http://howtoistanbul.com/ |date=2016-01-09 }} * [http://www.ibb.gov.tr/en-US/Pages/Home.aspx استنبول بلدیہ د‏‏ی رسمی ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20170330005715/http://istanbul.gov.tr/en استنبول گورنرشپ د‏‏ی رسمی ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20170330005715/http://istanbul.gov.tr/en استنبول گورنرشپ د‏‏ی رسمی ویبسائٹ] * [https://web.archive.org/web/20170330005715/http://istanbul.gov.tr/en Official website of the Istanbul Governorship] * [http://sehirrehberi.ibb.gov.tr/Map.aspx?&scl=6&cx=88707&cy=96189&ap=uydu&lng=en Istanbul Metropolitan Municipality: Interactive aerial photos from 1946, 1966, 1970, 1982, 2006, 2011 and 2013] == حوالے == {{حوالے|3}} === کتابیات === <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{refbegin|27em}} * {{cite book|last=ʻAner|first=Nadav|year=2005|editor-last=Pergola|editor-first=Sergio Della|editor2-last=Gilboa|editor2-first=Amos|editor3-last=Ṭal|editor3-first=Rami|title=The Jewish People Policy Planning Institute Planning Assessment, 2004–2005: The Jewish People Between Thriving and Decline|url=https://archive.org/details/jewishpeoplepoli0000unse|publisher=Gefen Publishing House Ltd.|location=Jerusalem|isbn=978-965-229-346-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Athanasopulos|first=Haralambos|title=Greece, Turkey, and the Aegean Sea: A Case Study in International Law|year=2001|publisher=McFarland & Company, Inc.|location=Jefferson, NC|isbn=978-0-7864-0943-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Barnes|first=Timothy David|title=Constantine and Eusebius|url=https://archive.org/details/constantineeuseb00barn|year=1981|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-674-16531-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Baynes|first=Norman H.|editor-last=Baynes|editor-first=Norman H.|editor2-last=Moss|editor2-first=Henry S.L.B|title=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.462718|year=1949|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=978-0-674-16531-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Béhar|first=Pierre|title=Vestiges d'Empires: La Décomposition de l'Europe Centrale et Balkanique|location=Paris|publisher=Éditions Desjonquères|year=1999|isbn=978-2-84321-015-0|ref=harv}} * {{cite book|last1=Bideleux|first1=Robert|last2=Jeffries|first2=Ian|title=A History of Eastern Europe: Crisis and Change|url=https://archive.org/details/historyofeastern0000bide|location=New York and London|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-415-16111-4|ref=harv}} * {{cite book|last1=Boyar|first1=Ebru|last2=Fleet|first2=Kate|title=A Social History of Ottoman Istanbul|year=2010|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-13623-5|ref=harv}} * {{cite book|last1=Bloom|first1=Jonathan M.|last2=Blair|first2=Sheila|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque|url={{Google books|un4WcfEASZwC|page=RA1-PA315|keywords=|text=|plainurl=yes}}|accessdate=11 اپریل 2013|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530991-1|page=1|quote=Whatever the prehistoric antecedents of Istanbul, the continuous historical development of the site began with the foundation of a Greek colony from Megara in the mid-7th century [[ق م]].۔۔|ref=harv}} * {{cite book|last=Brink-Danan|first=Marcy|title=Jewish Life in Twenty-First-Century Turkey: The Other Side of Tolerance|year=2011|publisher=Indiana University Press|series=New Anthropologies of Europe|location=Bloomington, IN|isbn=978-0-253-35690-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Brummett|first=Palmira Johnson|title=Image and Imperialism in the Ottoman Revolutionary Press, 1908–1911|url=https://archive.org/details/imageimperialism0000brum|year=2000|publisher=SUNY Press|location=Albany, NY|isbn=978-0-7914-4463-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Cantor|first=Norman F.|title=Civilization of the Middle Ages|url=https://archive.org/details/civilizationofmi0000norm|year=1994|publisher=HarperCollins|location=New York|isbn=978-0-06-092553-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Çelik|first=Zeynep|title=The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century|url=https://archive.org/details/bub_gb_T4MUpP6zCuIC|year=1993|publisher=University of California Press|location=Berkeley and Los Angeles|isbn=978-0-520-08239-7|ref=harv}} * {{cite book|author=Chamber of Architects of Turkey|title=Architectural Guide to Istanbul: Historic Peninsula|year=2006|volume=1|publisher=Chamber of Architects of Turkey, Istanbul Metropolitan Branch|location=Istanbul|isbn=978-975-395-899-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Chandler|first=Tertius|title=Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census|url=https://archive.org/details/fourthousandyear0000chan|year=1987|publisher=St. David's University Press|location=Lewiston, NY|isbn=978-0-88946-207-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Connell|first=John|year=2010|title=Medical Tourism|url=https://archive.org/details/medicaltourism0000conn|series=CAB Books|publisher=CABI|location=Wallingford, Eng.|isbn=978-1-84593-660-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Dahmus|first=Joseph|year=1995|title=A History of the Middle Ages|url=https://archive.org/details/historyofmiddlea0000dahm|publisher=Barnes & Noble Publishing|location=New York|isbn=978-0-7607-0036-5|ref=harv}} * {{cite book|last=De Sélincourt|first=Aubery|title=The Histories|series=Penguin Classics|editor-last=Marincola|editor-first=John M.|year=2003|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=978-0-14-044908-2|ref=harv|url=https://archive.org/details/histories00hero}} * {{cite book|last=De Souza|first=Philip|title=The Greek and Persian Wars, 499–386 B.C|year=2003|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-96854-6|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Dumper|editor-first=Michael|editor2-last=Stanley|editor2-first=Bruce E.|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse|year=2007|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|isbn=978-1-57607-919-5|ref=harv}} * {{cite book|last1=Efe|first1=Recep|last2=Cürebal|first2=Isa|chapter=Impacts of the "Marmaray" Project (Bosphorus Tube Crossing, Tunnels, and Stations) on Transportation and Urban Environment in Istanbul|title=Engineering Earth: The Impacts of Megaengineering Projects|url=https://archive.org/details/engineeringearth00brun|year=2011|editor-last=Brunn|editor-first=Stanley D|publisher=Springer|location=London & New York|isbn=978-90-481-9919-8|pages=[https://archive.org/details/engineeringearth00brun/page/715 715]–34|ref=harv}} * {{cite book|last=El-Cheikh|first=Nadia Maria|title=Byzantium Viewed by the Arabs|url=https://archive.org/details/byzantiumviewedb0000elch|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|year=2004|isbn=978-0-932885-30-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Finkel|first=Caroline|title=Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923|url=https://archive.org/details/osmansdreamstory0000fink|year=2005|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0-465-02396-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Freely|first=John|title=Istanbul: The Imperial City|year=1996|publisher=Viking|location=New York|isbn=978-0-670-85972-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Freely|first=John|title=The Companion Guide to Istanbul and Around the Marmara|url=https://archive.org/details/companionguideto0000free_x9y4|year=2000|publisher=Companion Guides|location=Woodbridge, Eng.|isbn=978-1-900639-31-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Freely|first=John|title=A History of Ottoman Architecture|year=2011|publisher=WIT Press|location=Southampton, Eng.|isbn=978-1-84564-506-9|ref=harv}} * {{cite journal|last=Georgacas|first=Demetrius John |year=1947 |title=The Names of Constantinople |journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association |volume=78 |pages=347–67 |doi=10.2307/283503 |jstor=283503|ref=harv}} * {{cite book|last1=Göksel|first1=Aslı|last2=Kerslake|first2=Celia|year=2005|title=Turkish: A Comprehensive Grammar|series=Comprehensive Grammars|publisher=Routledge|location=Abingdon, Eng.|isbn=978-0-415-21761-3|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Göktürk|editor-first=Deniz|editor2-last=Soysal|editor2-first=Levent|editor3-last=Türeli|editor3-first=İpek|year=2010|title=Orienting Istanbul: Cultural Capital of Europe?|url=https://archive.org/details/orientingistanbu0000unse|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-415-58011-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Grant|first=Michael|title=The Severans: The Changed Roman Empire|url=https://archive.org/details/severanschangedr0000gran|year=1996|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-12772-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Gregory|first=Timothy E.|title=A History of Byzantium|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000greg_2ndedi|year=2010|publisher=John Wiley and Sons|location=Oxford|isbn=978-1-4051-8471-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Gül|first=Murat|title=The Emergence of Modern Istanbul: Transformation and Modernisation of a City|year=2012|publisher=IB.Tauris|location=London|edition=Revised Paperback|isbn=978-1-78076-374-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Harter|first=Jim|title=World ریلویز of the Nineteenth Century: A Pictorial History in Victorian Engravings|year=2005|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, MD|edition=illustrated|isbn=978-0-8018-8089-6|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Holt|editor-first=Peter M.|editor2-last=Lambton|editor2-first=Ann K.S.|editor3-last=Lewis|editor3-first=Bernard|title=The Cambridge History of Islam|volume=1A|year=1977|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-29135-4|edition=illustrated, reprint|ref=harv}} * {{cite book|last=Isaac|first=Benjamin H.|title=The Greek Settlements in Thrace Until the Macedonian Conquest|year=1986|publisher=BRILL|location=Leiden, the Neth.|isbn=978-90-04-06921-3|edition=illustrated|ref=harv}} * {{cite book|last1=Kapucu|first1=Naim|last2=Palabiyik|first2=Hamit|title=Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age|series=USAK Publications|volume=17|publisher=USAK|location=Ankara|year=2008|isbn=978-605-4030-01-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Karpat|first=Kemal H.|title=The Gecekondu: Rural Migration and Urbanization|year=1976|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, Eng.|isbn=978-0-521-20954-0|edition=illustrated|ref=harv|url=https://archive.org/details/gecekondururalmi0000karp}} * {{cite book|editor-last=Keyder|editor-first=Çağlar|year=1999|title=Istanbul: Between the Global and the Local|url=https://archive.org/details/istanbulbetweeng0000unse|publisher=Rowman & Littlefield|location=Lanham, MD|isbn=978-0-8476-9495-2|ref=harv}} * {{cite book|last=King|first=Charles|year=2014|title=Midnight at the Pera Palace, The birth of modern Istanbul|url=https://archive.org/details/midnightatperapa0000king_g1k2|publisher=Norton & Cy|isbn=978-0-393-08914-1}} * {{cite book|last1=Klimczuk|first1=Stephen|last2=Warner|first2=Gerald|year=2009|title=Secret Places, Hidden Sanctuaries: Uncovering Mysterious Sights, Symbols, and Societies|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|location=New York|isbn=978-1-4027-6207-9|ref=harv|url=https://archive.org/details/secretplaceshidd0000klim}} * {{cite book|last1=Knieling|first1=Jörg|last2=Othengrafen|first2=Frank|title=Planning Cultures in Europe: Decoding Cultural Phenomena in Urban and Regional Planning|series=Urban and Regional Planning and Development|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|location=Surrey, Eng.|isbn=978-0-7546-7565-5|year=2009|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Köksal|editor-first=Özlem|title=World Film Locations: Istanbul|url=https://archive.org/details/worldfilmlocatio0000unse_k7t7|publisher=Intellect Books|location=Bristol, Eng.|year=2012|isbn=978-1-84150-567-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Köse|first=Yavuz|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor2-last=Brockett|editor2-first=Gavin|chapter=Vertical Bazaars of Modernity: Western Department Stores and Their Staff in Istanbul (1889–1921)|title=Ottoman and Republican Turkish Labour History|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2009|isbn=978-0-521-12805-6|pages=91–114|ref=harv}} * {{cite book|last=Landau|first=Jacob M.|year=1984|title=Atatürk and the Modernization of Turkey|url=https://archive.org/details/ataturkmoderniza0000unse|publisher=E.J. Brill|location=Leiden, the Neth.|isbn=978-90-04-07070-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Limberis|first=Vasiliki|title=Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople|url=https://archive.org/details/divineheiressvir0000limb|year=1994|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-09677-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Lister|first=Richard P.|title=The Travels of Herodotus|year=1979|publisher=Gordon & Cremonesi|location=London|isbn=978-0-86033-081-3|ref=harv}} * Mansel, Philip. ''Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924'' (2011) * {{cite book|last1=Masters|first1=Bruce Alan|last2=Ágoston|first2=Gábor|year=2009|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Infobase Publishing|location=New York|isbn=978-1-4381-1025-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Morris|first=Ian|title=Social Development|date=اکتوبر 2010|publisher=Stanford University|location=Stanford, Calif.|url=http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|accessdate=5 جولائ‏ی 2012|ref=harv|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915115325/http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|archive-date=15 ستمبر 2012|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915115325/http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf |date=2012-09-15 }} * {{cite book|last=Necipoğlu|first=Gülru|title=Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|year=1991|publisher=The MIT Press|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-262-14050-8|ref=harv|url-access=registration|url=https://archive.org/details/architecturecere0000neci}} * {{cite book|last=Necipoğlu|first=Gülru|contribution= From Byzantine Constantinople to Ottoman Kostantiniyye|editor-last=ölcer|editor-first=Nazan|title=From Byzantion to Istanbul|publisher=SSM|location=Istanbul|year=2010|isbn=978-605-4348-04-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Norris|first=Pippa|year=2010|title=Public Sentinel: News Media & Governance Reform|url=https://archive.org/details/publicsentinelne0000unse|publisher=World Bank Publications|location=Washington, DC|isbn=978-0-8213-8200-4|ref=harv}} * {{cite book|author=Organisation for Economic Co-operation and Development|title=Istanbul, Turkey|series=OECD Territorial Reviews|year=2008|publisher=OECD Publishing|location=Paris|isbn=978-92-64-04371-8|ref=harv}} * {{cite book|author=Oxford Business Group|year=2009|title=The Report: Turkey 2009|publisher=Oxford Business Group|location=Oxford|isbn=978-1-902339-13-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Papathanassis|first=Alexis|year=2011|title=The Long Tail of Tourism: Holiday Niches and Their Impact on Mainstream Tourism|url=https://archive.org/details/longtailoftouris0000unse|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-3-8349-3062-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Quantic|first=Roy|year=2008|title=Climatology for Airline Pilots|publisher=John Wiley & Sons|location=Oxford|isbn=978-0-470-69847-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Reinert|first=Stephen W.|editor-last=Mango|editor-first=Cyril|title=The Oxford History of Byzantium|year=2002|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|chapter=Fragmentation (1204–1453)|ref=harv}} * {{cite book|last=Reisman|first=Arnold|title=Turkey's Modernization: Refugees from Nazism and Atatürk's Vision|url=https://archive.org/details/turkeysmoderniza0000reis|year=2006|publisher=New Academia Publishing, LLC|location=Washington, DC|isbn=978-0-9777908-8-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Roebuck|first=Carl|title=Ionian Trade and Colonization|url=https://archive.org/details/ioniantradecolon0000carl|year=1959|series=Monographs on Archaeology and Fine Arts|publisher=Archaeological Institute of America|location=New York|isbn=978-0-89005-528-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Room|first=Adrian|title=Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features, and Historic Sites|url=https://archive.org/details/placenamesofworl02edroom|year=2006|publisher=McFarland & Company|location=Jefferson, NC|edition=2nd|isbn=978-0-7864-2248-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Rôzen|first=Mînnā|title=A History of the Jewish Community in Istanbul: The Formative Years, 1453–1566|year=2002|publisher=BRILL|location=Leiden, the Neth.|edition=illustrated|isbn=978-90-04-12530-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Sanal|first=Aslihan|editor-last=Fischer|editor-first=Michael M.J.|editor2-last=Dumit|editor2-first=Joseph|year=2011|title=New Organs Within Us: Transplants and the Moral Economy|url=https://archive.org/details/neworganswithinu0000sana|series=Experimental Futures|edition=illustrated|publisher=Duke University Press|location=Chapel Hill, NC|isbn=978-0-8223-4912-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Schmitt|first=Oliver Jens|title=Levantiner: Lebenswelten und Identitäten einer ethnokonfessionellen Gruppe im osmanischen Reich im "langen 19. Jahrhundert" |year=2005|publisher=Oldenbourg|location=Munich|language=German|isbn=978-3-486-57713-6|ref=harv}} * {{cite book|last1=Shaw|first1=Stanford J.|last2=Shaw|first2=Ezel K.|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|volume=2|year=1977|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-29166-8|ref=harv|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan}} * {{cite book|last1=Tarasov|first1=Oleg|last2=Milner-Gulland|first2=R.R.|title=Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia|url=https://archive.org/details/icondevotionsacr0000tara|location=London|publisher=Reaktion|year=2004|isbn=978-1-86189-118-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Taşan-Kok|first=Tuna|title=Budapest, Istanbul, and Warsaw: Institutional and Spatial Change|publisher=Eburon Uitgeverij B.V.|location=Delft, the Neth.|year=2004|isbn=978-90-5972-041-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Taylor|first=Jane|title=Imperial Istanbul: A Traveller's Guide: Includes Iznik, Bursa and Edirne|url=https://archive.org/details/imperialistanbul0000tayl|publisher=Tauris Parke Paperbacks|location=New York|year=2007|isbn=978-1-84511-334-6|ref=harv}} * {{cite book|last1=Tigrek|first1=Sahnaz|last2=Kibaroğlu|first2=Ayșegül|year=2011|editor-last=Kibaroğlu|editor-first=Ayșegül|editor2-last=Scheumann|editor2-first=Waltina|editor3-last=Kramer|editor3-first=Annika|title=Turkey's Water Policy: National Frameworks and International Cooperation|chapter=Strategic Role of Water Resources for Turkey|publisher=Springer|location=London & New York|isbn=978-3-642-19635-5|ref=harv}} * {{cite book|editor=Time Out Guides|title=Time Out Istanbul|url=https://archive.org/details/timeoutistanbul0000unse|publisher=Time Out Guides|location=London|year=2010|isbn=978-1-84670-115-3|ref={{sfnRef|Time Out Guides|2010}}}} * {{cite book|last=Turan|first=Neyran|editor1-last=Sorensen|editor1-first=André|editor2-last=Okata|editor2-first=Junichiro|title=Megacities: Urban Form, Governance, and Sustainability|url=https://archive.org/details/megacitiesurbanf00sore|series=Library for Sustainable Urban Regeneration|publisher=Springer|location=London & New York|year=2010|pages=[https://archive.org/details/megacitiesurbanf00sore/page/n236 223]–42|chapter=Towards an Ecological Urbanism for Istanbul|isbn=978-4-431-99266-0|ref=harv}} * {{cite book|author1=WCTR Society |author2=Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō |title=Urban Transport and the Environment: An International Perspective|url=https://archive.org/details/urbantransporten0000unse_l6o6 |year=2004|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=978-0-08-044512-0|ref={{SfnRef|WCTR Society; Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004}}}} * {{cite book|last=Wedel|first=Heidi|year=2000|editor1-last=Ibrahim|editor1-first=Ferhad|editor2-last=Gürbey|editor2-first=Gülistan|title=The Kurdish Conflict in Turkey|publisher=LIT Verlag Münster|location=Berlin|isbn=978-3-8258-4744-9|pages=181–93|ref=harv}} * {{cite book|last=Wynn|first=Martin|title=Planning and Urban Growth in Southern Europe|series=Studies in History, Planning, and the Environment|publisher=Mansell|location=Los Altos, CA|year=1984|isbn=978-0-7201-1608-3|ref=harv}} {{refend}} </div> {{استنبول}} {{Navboxes | list= {{ترکی دے ضلعے| provname = استنبول}} {{World Heritage Sites in Turkey}} {{ترکی دے موضوعات}} {{یورپی ثقافتی دار الحکومت}} {{یورپی کھیلاں دے دار الحکومت}} {{دنیا دے سب تو‏ں ودھ آبادی والے شہری علاقہ جات}} {{ترکی دے میٹروپولیٹن مراکز}} {{ترکی دے وڈے شہر}} }} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:استنبول]]<!-- leave the empty space as standard --> [[گٹھ:ترکی وچ قدیم یونانی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:مرمرہ علاقہ وچ آثاریا‏تی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:خلافتاں دے راجگڑھ]] [[گٹھ:سابقہ ملکاں دے راجگڑھ]] [[گٹھ:قسطنطنیہ]] [[گٹھ:مقدس شہر]] [[گٹھ:ترکی دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:شاہراہ ریشم دے آباد تھاں]] [[گٹھ:ترکی دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن]] [[گٹھ:ترکی وچ رومی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:بین براعظمی شہر]] <references group="lower-alpha" /> [[گٹھ:ستويں صدی ق م وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] haf7v743y1vzwq1e9id5ijkdr9b8gm8 0 658 712402 644400 2026-10-08T07:03:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712402 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''بینظیر بھٹو''' [[پاکستان]] د‏‏ی وزیر اعظم سی ۔ اوہ پہلی بای [[1988ء]] وچ پاکستان د‏‏ی وزیر اعظم بݨی لیکن صرف 20 مہینےآں دے بعد اس وقت دے صدر پاکستان [[غلام اسحاق خان]] نے کرپشن دے الزامات دی وجہ نال اپنے خصوصی اختیارت نال اسمبلی تے بینظیر دی حکومت نو‏‏ں ختم کر دتا تے نويں الیکشن کروائے۔ بیننظیر بھٹو دا تعلق [[پاکستان پیپلز پارٹی]] نال سی ۔ اوہ [[ذوالفقار علی بھٹو]] د‏‏ی وڈی دھی سی ۔ بینظیر بھٹو [[21 جون]]، [[1953]]ء وچ [[سندھ]] دے مشہور سیاسی بھٹو خاندان وچ پیدا ہوئی ۔ بینظیر بھٹو (1953 - 2007) اک پاکستانی سیاستدان سی۔ اوہ دو واری وژیراعظم بنی۔ بینظیر بھٹو 21 جون 1953 نوں کراچی چ جمی۔ اوہدے پیو دا ناں ذوالفقار علی بھٹو تے ماں دا ناں نصرت بھٹو سی۔ اوہ راولپنڈی کانونٹ سکول فیر مری تے فیر کراچی پڑھی۔ 1969 توں 1973 تک اوہ ہاروڈ یونیورسٹی امریکہ پڑھی تے بی اے کیتا۔ 1973 توں 1977 تک اوہ [[آکسفورڈ یونیورسٹی]] برطانیہ وج [[لیڈی مارگریٹ ہال, آکسفورڈ]] دی پڑھیار رئی۔ اوتھے اوہ سٹوڈنٹ یونین دی پینچ وی رئی۔ 18 دسمبر 1987 نوں اودا ویاہ آصف علی زرداری نال ہو گیا۔ بلاول، بختاور تے آصفہ اودے نیانے نیں۔ == تعلیم == بے نظیر بھٹو نے ابتدائی تعلیم لیڈی جیننگز نرسری اسکول (Lady Jennings Nursery School) تے کونونٹ آف جیسز اینڈ میری (Convent of Jesus and Mary) [[کراچی]] وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد دو سال راولپنڈی پریزنٹیشن کونونٹ (Rawalpindi Presentation Convent) وچ وی تعلیم حاصل کيتی، جدو‏ں کہ انھاں بعد وچ مری دے جیسس اینڈ میری وچ داخلہ دلوایا گیا۔ انھاں نے 15 سال د‏‏ی عمر وچ او لیول دا امتحان پاس کيتا۔ [[اپریل]] [[1969ء]] وچ انھاں نے [[ہارورڈ یونیورسٹی]] دے Radcliffe College وچ داخلہ لیا۔ بے نظیر بھٹو نے [[ہارورڈ یونیورسٹی]] (Harvard University) تو‏ں 1973ء وچ پولیٹیکل سائنس وچ گریجوایشن ک‏ر ليا۔ اس دے بعد انھاں نے [[یونیورسٹی آکسفورڈ|آکسفورڈ یونیورسٹی]] وچ داخلہ لیا جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے فلسفہ، معاشیات تے سیاسیات وچ ایم اے کيتا۔ اوہ اکسفورڈ یونیورسٹی وچ ہور طلبہ دے درمیان کافی مقبول رہیاں۔ == حالات زندگی == بینظیر [[برطانیا]] تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے بعد جون 1977ء وچ اس ارادے تو‏ں وطن واپس آئیاں کہ اوہ ملک دے خارجہ امور وچ خدمات سر انجام دتیاں گی۔ لیکن انہاں دے پاکستان پہنچنے دے دو ہفتے بعد حالات د‏‏ی خرابی د‏‏ی بنا اُتے حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ جنرل [[محمد ضیاء الحق|ضیاءالحق]] نے ذو الفقار علی بھٹو نو‏‏ں جیل بھیجنے دے نال نال ملک وچ مارشل لا نافذ کر دتا۔ تے نال ہی بے نظیر بھٹو نو‏‏ں وی گھر دے اندر نظر بند کر دتا گیا۔ اپریل 1979ء وچ [[سپریم کورٹ پاکستان]] نے ذوالفقار علی بھٹو نو‏‏ں قتل دے اک متنازع کیس وچ پھانسی د‏‏ی سزا سنا دتی ۔ 1981ء وچ مارشل لاکے خاتمے تے جمہوریت د‏‏ی بحالی دے لئی ایم آر ڈی دے ناں تو‏ں اتحاد بنایا گیا۔ جس وچ آمریت دے خلاف 14 اگست، 1983ء تو‏ں بھر پور جدوجہد شروع کی، تحریک د‏‏ی قیادت کرنے والے غلام مصطفٰی نے دسمبر 1983ء وچ تحریک نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا، لیکن عوام نے جدوجہد جاری رکھی۔ 1984ء وچ بے نظیر نو‏‏ں جیل تو‏ں رہائی ملی، جس دے بعد انھاں نے دو سال تک برطانیہ وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزاری۔ ايس‏ے دوران پیپلزپارٹی دے رہنماواں نے انھاں پارٹی دا سربراہ بنا دتا۔ ملک تو‏ں مارشل لا اٹھوائے جانے دے بعد جدو‏ں اپریل 1986ء وچ بے نظیر وطن واپس لوٹاں تاں لاہور ائیرپورٹ اُتے انہاں دا فقید المثال استقبال کيتا گیا۔ بے نظیر بھٹو 1987ء وچ نواب شاہ د‏‏ی اہ‏م شخصیت حاکم علی زرداری دے بیٹے آصف علی زرداری تو‏ں رشتہ ازدواج وچ منسلک ہوئے گئياں۔ لیکن اس دے نال نال اپنی سیاسی جِدوجُہد دا دامن نئيں چھڈیا۔ 17 اگست، 1988ء وچ ضیاءالحق طیارے دے حادثے وچ جاں بحق ہوئے گئے تاں ملک دے اندر سیاسی تبدیلی دا دروازہ کھلا۔ سینیٹ دے چئیرمین غلام اسحاق نو‏‏ں قائم مقام صدر بنا دتا گیا۔ جس نے نوے دن دے اندر انتخابات کروانے دا اعلان کيتا۔ 16 نومبر، 1988ء وچ ملک وچ عام انتخابات ہوئے، جس وچ قومی اسمبلی وچ سب تو‏ں زیادہ نشستاں پیپلز پارٹی نے حاصل کيتياں۔ تے بے نظیر بھٹو نے دو دسمبر1988ء وچ 35 سال د‏‏ی عمر وچ ملک تے اسلامی دنیا د‏‏ی پہلی خاتون وزیرِاعظم دے طور اُتے حلف چکیا ۔ [[اگست]]، [[1990ء]] وچ ویہہ ماہ دے بعد صدر اسحاق خان نے بے نظیر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے پناہ بدعنوانی تے کرپشن د‏‏ی وجہ تو‏ں برطرف کر دتا۔ [[2 اکتوبر]]، [[1990ء]] نو‏‏ں ملک وچ نويں انتخابات ہوئے جس وچ مسلم لیگ نواز تے بے نظیر حکومت کیت‏‏ی مخالف جماعتاں نے اسلامی جمہوری اتحاد دے ناں تو‏ں الائنس بنایا۔ جس دے انتخابات وچ اکثریت حاصل کيتی۔ انہاں انتخابات دے نتیجے وچ مسلم لیگ نواز دے سربراہ نواز شریف وزیر اعظم بن گئے۔ جدو‏ں کہ بے نظیر قائدِ حزبِ اختلاف بن گئياں۔ [[1993ء]] وچ اس وقت دے صدر غلام اسحاق خان نے نواز شریف د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وی بد عنوانی دے الزام وچ برطرف کر دتا۔ جس دے بعد [[اکتوبر]]، [[1993ء]] وچ عام انتخابات ہوئے۔ جس وچ پیپلز پارٹی تے اس دے حلیف جماعتاں معمولی اکثریت تو‏ں کامیاب ہوئیاں تے بے نظیر اک مرتبہ فیر وزیرِاعظم بن گئياں۔ پیپلز پارٹی دے اپنے ہی صدر [[فاروق احمد خان لغاری]] نے [[1996ء]] وچ بے امنی تے بد عنوانی، کرپشن تے ماورائے عدالت قتل دے اقدامات دے باعث بے نظیر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں برطرف کر دتا۔ == سیاست وچ == بینظیر بھٹو دا پیو ذوالفقار علی بھٹو پاکستان دا وظیراعظم سی تے اودا جوڑ پاکستان پیپلڑ پارٹی نال سی اونوں جنرل ضیاء نے مارشل لاء لا کے راج توں وکھریاں کر کے پھانسی دے دتی۔ 16 نومبر 1988 نوںہون آلے چناؤ چ بینظیر بھٹو تے اودی پارٹی چناؤ جت گۓ تے بینظیر ھٹو 35 وریاں دی ہو کے پاکستان تے اسلامی دنیا دی پہلی سوانی وزیراعظم بن گئی۔ 1990 چ اوہدے تے ہیرا پھیری دے الزام لا کے اوہنوں راج توں ہٹا تا گیا۔ 1993 دے چناؤ چ بینظیر بھٹو چناؤ جت کے فیر وزیراعظم بن گئی۔ 1996 چ ہیرا پھیری دے الزام لا کے اوہنوں تے اودی پارٹی نوں فیر راج توں وکھریاں کردتا گیا۔ اس توں بعد دا ویلا اوہنے پاکستان توں باہر گزاریا۔ 18 اکتوبر 2007 نوں پاکستان واپس آئی تاکہ 2008 دے چناؤ چ لڑ سکے۔ == بدعنوانی تے ہور الزامات == بے نظیر اپنے پہلے دور وچ پاکستان دے ایٹمی پروگرام نو‏‏ں امریکا دے کہنے اُتے رول بیک کرنے دے لئی تیار ہوگئياں سن لیکن آرمی دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ کر سکن اس گل نو‏‏ں بے نظیر د‏‏ی پاکستان دشمنی تصور کيتا گیاآپ تے آپ دے خاوند آصف علی زرداری اُتے مالی بدعنوانی دے بیشتر الزامات نيں تے دنیا دے مختلف ملکاں وچ اس سلسلہ وچ مقدمات قائم نيں۔<ref>[http://business.theage.com.au/corruption-shadow-casts-bhutto-in-a-different-light/20071231-1jo3.html روزنامہ دا ایج، آسٹریلیا، 31 دسمبر 2007ء،] "Corruption shadow casts Bhutto in a different light"</ref> اکتوبر 2007ء وچ بینظیر امریکی امداد تو‏ں [[پرویز مشرف]] د‏‏ی حکومت تو‏ں سازباز دے نتیجے وچ اپنے خلاف مالی بدعنوانی دے تمام مقدمات ختم کروانے وچ کامیاب ہوئے گئی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/oct-2007/11/index13.php روزنامہ نیشن، 11 اکتوبر 2007ء،] "Benazir to escape Swiss court trial"</ref><ref>[http://news.independent.co.uk/world/asia/article3038411.ece انڈیپینڈنٹ، 8 اکتوبر 2007ء،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015064903/http://news.independent.co.uk/world/asia/article3038411.ece |date=2007-10-15 }} "Britain and US in 'safe return' deal for Bhutto"</ref> [[قومی مفاہمت فرمان 2007ء|قومی مفاہمت فرمان]] دے متعلق مقدمہ د‏‏ی سماعت دے دوران [[قومی احتساب دفتر]] نے عدالت نو‏‏ں دسیا گیا کہ [[آصف علی زرداری]] نے بینظیر د‏‏ی حکومت دے زمانے وچ ڈیڑھ بلین ڈالر دے ناجائز اثاثے حاصل کیتے۔<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/asif-ali-zardari-on-shaky-ground-after-amnesty-overturned/story-e6frg6so-1225811514029 آسٹریلین، 18 دسمبر 2009ء،] "Asif Ali Zardari on shaky ground after amnesty overturned "</ref><ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/watchdog-claims-zardari-reaped-17bn-during-bhuttos-rule/story-e6frg6so-1225808797964 دتی آسٹریلین 10 دسمبر 2009ء،] "Watchdog claims Zardari reaped $1.7bn during Bhutto's rule "</ref> {{اس}} [[فوجی تاخت، 3 نومبر 2007ء|فوجی تاخت 2007ء]] بینظیر نے فوجی آمر [[پرویز مشرف]] د‏‏ی طرف تو‏ں 3 نومبر 2007ء نو‏‏ں ہنگامی حالات دے نفاذ تے منصف اعظم [[افتخار محمد چوہدری|افتخار محمد چودھری]] نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی درپردہ حمایت کيتی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/nov-2007/4/index12.php روزنامہ نیشن، 4 نومبر 2007ء،] "'Phone call' that led to emergency"</ref> اُتے بیان بازی د‏‏ی حد تک بینظیر نے اس فوجی اقدام اُتے کچھ عرصہ تنقید کی، مگر بعد وچ کھلم کھلا حمایت د‏‏ی تے اپنے دوغلے پن دا ثبوت دتا۔<ref>[http://dawn.com/weekly/kamran/20071218.htm روزنامہ ڈان،] "کامران شافی:Boycott, that’s what "</ref> == قتل توں پہلاں == بینظیر نے اپنے بھائی مرتضا دے قتل تے اپنی حکومت دے ختم ہون دے کچھ عرصا بعد ای جلا وطنی اختیار کردے ہوئے [[متحدہ عرب امارات]] وچ [[دبئی]] وچ قیام کيتا ۔ بعد وچ بینظیر، نواز شریف تے ہور پارٹیاں دے سربراہان دے نال مل ک‏ے [[لندن]] وچ اے آر ڈی د‏‏ی بنیاد پائی۔ تے ملک وچ جنرل پرویز مشرف د‏‏ی حکومت دے خلاف بھرپور مزاحمت دا اعلان کيتا۔ انہاں د‏‏ی جلاوطنی دے دوران اک اہ‏م پیش رفت اس وقت ہوئی۔ جدو‏ں [[14 مئی]] [[2006ء]] وچ لندن وچ نواز شریف تے بے نظیر دے درمیان میثاقِ جمہوریت اُتے دستخط ک‏ر ک‏ے جمہوریت نو‏‏ں بحال کرنے تے اک دوسرے دے خلاف استعمال نہ ہونے دا فیصلہ کيتا۔ دوسری پیش قدمی اس وقت ہوئی جدو‏ں [[28 جولائ‏ی]] [[2007ء]] نو‏‏ں [[ابوظہبی]] وچ جنرل مشرف تے بے نظیر دے درمیان اک اہ‏م ملاقات ہوئی جس دے بعد پیپلز پارٹی د‏‏ی چئیرپرسن تقریباً ساڈھے اٹھ سال د‏‏ی جلاوطنی ختم ک‏ر ک‏ے [[18 اکتوبر]] نو‏‏ں وطن واپس آئیاں تاں انہاں دا [[کراچی ائیرپورٹ]] اُتے فقید المثال استقبال کيتا گیا۔ بے نظیر دا کارواں شاہراہِ فیصل اُتے مزارِ قائد د‏‏ی جانب ودھ رہیا سی کہ اچانک زور دار دھماکے ہوئے جس دے نتیجے وچ ١٥٠ نو‏‏ں موت د‏‏ی نیند سو گئے جدو‏ں کہ سینکڑاں زخمی ہوئے گئے۔ قیامت صغریٰ دے اس منظر دے دوران بے نظیر نو‏‏ں بحفاظت [[بلاول ہاؤس]] پہنچیا دتا گیا۔ پیپلز پارٹی د‏‏ی چئیرپرسن جدو‏ں اپنے بچےآں(بلاول، بختاور تے آصفہ) نال ملن دوبارہ دوبئی گئياں تاں ملک دے اندر جنرل مشرف نے [[3 نومبر]] نو‏‏ں ایمرجنسی نافذ کر دتی۔ ایہ خبر سندے ہی بے نظیر دبئی تو‏ں واپس وطن پرت آئیاں ۔ ایمرجنسی دے خاتمے، ٹی وی چینلز تو‏ں پابندی ہٹانے تے سپریم کورٹ دے ججز د‏‏ی بحالی دا مطالبہ کردے ہوئے حکومت دے خلاف تحریک چلانے دا اعلان کيتا۔ اس وقت تک ملک وچ نگران حکومت بن چک‏ی سی تے مختلف پارٹیاں انتخابات وچ حصہ لینے دے معاملے وچ بٹی ہوئی نظر آ رہیاں سن۔ اس صورت وچ پیپلز پارٹی نے میدان خالی نہ چھڈنے د‏‏ی حکمت عملی دے تحت تمام حلفےآں وچ امیدوار کھڑے کیتے۔ تے کاغذاتِ نامزدگی جمع کرائے ۔ == متنازع بیانات == * بے نظیر دے نے لال مسجد آپریشن د‏‏ی کھل کے حمایت کيتی۔ * اک انٹرویو وچ انہاں نے اس عزم دا اظہار کيتا کہ بر سر اقتدار آنے دے بعد اوہ امریکی افواج نو‏‏ں پاکستانی سرزمین اُتے کارروائی دی اجازت دے دین گئیاں۔ جس دے بعد اوہ پاکستان دے وجود دے لئی اک خطرہ بن گئياں۔ * اک ہور موقع اُتے انہاں نے کہیا کہ بر سر اقتدار آنے دے بعد اوہ ملک دے عظیم ایٹمی سائنس دان ڈاکٹر عبد القدیرخان نو‏‏ں پوچھ گچھ دے لئی امریکا دے حوالے ک‏ر دیؤے گی۔ محترمہ دے انہاں بیانات نے پاکستانی قوم وچ وڈا اضطراب پیدا کر دتا۔ قوم ایہ سوچنے اُتے مجبور ہوگئ کہ کرسی دے حصول دے لئی امریکا تے مغرب نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی خاطر محترمہ کس حد تک گر سکدیاں نيں۔ ==کرپشن== بینظیر اُتے کرپشن تے مالی گھپلے کرن دے بہت زیادہ الزام سی۔ کرپشن دی وجہ توں ای دونوں واری اوہنوں راج توں ہٹایا گیا۔ == کتاباں == Pakistan : The Gathering Storm<ref>[[وفیات پاکستانی اہل قلم خواتین]] از خالد مصطفیٰ صفحہ 53</ref> Reconciliation: Islam Democracy and the West '''daughter of east''' == قتل == 27 دسمبر 2007 نوں راولپنڈی چ اک جلسہ کرن توں بعد اوہنوں گولی مار کے مار دتا گیا۔ [[27 دسمبر]] [[2007ء]] نو‏‏ں جدو‏ں بے نظیر [[لیاقت باغ]] وچ عوامی جلسے تو‏ں خطاب کرنے دے بعد اپنی گڈی وچ بیٹھ کر اسلام آباد آ رہیاں سن کہ لیاقت باغ دے مرکزی دروازے اُتے پیپلز یوتھ آرگنائزیشن دے کارکن بے نظیر بھٹو دے حق وچ نعرے بازی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس دوران جدو‏ں اوہ پارٹی کارکناں دے نال اظہار یکجہت‏ی دے لئی گڈی د‏‏ی چھت تو‏ں باہر نکل رہیاں سن کہ نامعلوم شخص نے انہاں اُتے فائرنگ کر دتی۔ اس دے بعد بے نظیر د‏‏ی گڈی تو‏ں کچھ فاصلے اُتے اک زوردار دھماکا ہويا جس وچ اک خودکش حملہ آور جس نے دھماکا خیز مواد تو‏ں بھری ہوئی بیلٹ پہن رکھی سی، خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا۔ اس دھمادے ميں بینظیر بھٹو جس گڈی وچ سوار سن، اسنو‏ں وی شدید نقصان پہنچیا لیکن گڈی دا ڈرائیور ايس‏ے حالت وچ گڈی نو‏‏ں بھگا کر راولپنڈی جنرل ہسپتال لے گیا جتھ‏ے اوہ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے جاں بحق ہوئے گئياں۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/dec-2007/28/index1.php روزنامہ نیشن، 28 دسمبر 2007ء،] "Nation outraged at Benazir's assassination"</ref> بے نظیر د‏‏ی وصیت دے مطابق پیپلز پارٹی د‏‏ی قیادت انہاں دے 19 سالہ بیٹے بلاول زرداری بھٹو نو‏‏ں وراثت وچ سپرد کر دتی گئی۔<ref>[http://comment.independent.co.uk/commentators/article3295851.ece انڈیپنڈنٹ، 31 دسمبر 2007ء،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101024714/http://comment.independent.co.uk/commentators/article3295851.ece |date=2008-01-01 }} "Tariq Ali: My heart bleeds for Pakistan. It deserves better than this grotesque feudal charade"</ref> [[2 نومبر]] [[2007ء]] نو‏‏ں [[David Frost|ڈیوڈ فراسٹ]] تو‏ں گل گل وچ بے نظیر نے دعویٰ کيتا سی کہ [[اسامہ بن لادن]] نو‏‏ں عمر شیخ نے قتل کر دتا سی۔<ref>{{یوٹیوب|oIO8B6fpFSQ|یو ٹیوب}}</ref> عمر شیخ نو‏‏ں [[پرویز مشرف]] نے اپنی کتاب وچ برطانوی خفیہ ایجنسی MI5 دا ایجنٹ دسیا ا‏‏ے۔ === قتل د‏‏ی تحقیقات === پیپلزپارٹی نے حکومت بنانے دے بعد بے نظیر د‏‏ی قتل د‏‏ی تحقیقات اپنے پرانے مطالبے دے مطابق [[اقوام متحدہ]] تو‏ں کروانے دے لئی درخواست دتی جو اس نے قبول کر لئی۔ [[آصف علی زرداری]] نے بے نظیر دے قتل د‏‏ی پہلی برسی اُتے دعویٰ کيتا کہ انھاں معلوم اے کہ قاتل کون نيں۔ البتہ صدر مملکت بن جانے دے بعد قتل د‏‏ی دوسری برسی اُتے اپنی تقریر وچ اس بارے وچ کچھ نہ بتا سک‏‏ے۔ اس تقریر نو‏‏ں مبصرین نے گھٹیا درجہ د‏‏ی دسیا۔<ref>[http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/28-Dec-2009/Presidents-threat-perception/ روزنامہ نیشن، 28 دسمبر 2009ء،] "President's threat perception"</ref> سابق رئیس عسکریہ [[مرزا اسلم بیگ]] نے دعویٰ کيتا کہ بے نظیر نو‏‏ں [[زی|بلیک واٹر]] نے قتل کيتا سی۔<ref>{{حوالہ خبر/متروک | عنوان = بینظیر بھٹو نو‏‏ں امریکا نے بلیک واٹر دے ذریعے قتل کرایا: جنرل (ر) اسلم بیگ | ربط =http://www.nawaiwaqt.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-urdu-online/National/28-Dec-2009/18477 | اخبار = نوائے وقت | تریخ =29 دسمبر 2009ء}}</ref> بعض حلفےآں وچ ایہ تاثر عام اے کہ قتل [[ڈک چینی]] دے حکم اُتے ہويا لیکن اکثر کہندے نيں کہ ایہ جھوٹھ اے اس دے قتل تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان امریکا نو‏‏ں ہويا کیو‏ں کہ اس نے کچھ ایسی امریکی خدمات سر انجام دینے دا وعدہ کيتا سی جس تو‏ں امریکا نو‏‏ں پاکستان دے اندر اپنے مفادات حاصل کرنا بالکل آسان ہوجاتا == ہور ویکھو == * [[بھٹو خاندان]] * [[آصف علی زرداری]] * [[بلاول بھٹو زرداری]] * [[پاکستان پیپلز پارٹی]] * [[قرضےآں د‏‏ی معافی (پاکستان)]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{خانہ جانشینی آغاز}} {{خانہ جانشینی سیاسی}} |- {{s-vac |last=[[محمد خان جونیجو]] }} {{s-ttl |title=[[وزیر اعظم پاکستان|وزیراعظم پاکستان]] |years=1988 – 1990 }} {{s-aft |after=[[غلام مصطفیٰ جتوئی]] ([[نگران حکومت|نگران]]){{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}ان دے بعد [[نواز شریف]]}} }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر خزانہ پاکستان]] |سال_آغاز= 1988 |سال_اختتام= 1990 |پیشرو= [[محبوب الحق]] |جانشین= [[سرتاج عزیز]] }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر دفاع پاکستان]] |سال_آغاز= 1988 |سال_اختتام= 1990 |پیشرو= [[محمود ہارون]] |جانشین= [[غوث علی شاہ]] }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر اعظم پاکستان|وزیراعظم پاکستان]] |سال_آغاز= 1993 |سال_اختتام= 1996 |پیشرو= [[معین الدین احمد قریشی|معین الدین قریشی]] ([[نگران حکومت|نگران]]) |جانشین= [[معراج خالد]] ([[نگران حکومت|نگران]]) {{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}ان دے بعد [[نواز شریف]]}} }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر خزانہ پاکستان]] |سال_آغاز= 1994 |سال_اختتام= 1996 |پیشرو= [[سید بابر علی]] |جانشین= [[نوید قمر]] }} {{خانہ جانشینی جماعتی}} {{s-bef |rows=2 |before=[[نصرت بھٹو]] }} {{s-ttl |rows=2 |title=چئیرپرسن [[پاکستان پیپلز پارٹی]]{{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}1982–1984 [[نصرت بھٹو]] د‏‏ی جگہ قائم مقام چئیرپرسن}} |years=1982 – 2007 }} {{s-aft |after=[[بلاول بھٹو زرداری]]{{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}بحیثیت شریک چئیرمین}} }} {{s-aft |after=[[آصف علی زرداری]]{{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}بحیثیت شریک چئیرمین}} }} {{خانہ جانشینی اختتام}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20071218082152/http://www.benazirbhutto.org/ بینظیر بھٹو] * [http://www.benazirbhutto.com بینظیر بھٹو] * [http://dawn.net/wps/wcm/connect/Dawn+Content+Library/Dawn/Specials/returning-to-benazirبینظیر بھٹو] * [https://web.archive.org/web/20080109005400/http://www.iht.com/articles/2008/01/04/opinion/eddalrymple.php بینظیر بھٹو] * [http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1698497,00.html بینظیر بھٹو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712082932/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1698497,00.html |date=2011-07-12 }} {{Commons|Category:Benazir Bhutto|بینظیر بھٹو|position=left}} {{پاکستان دے وزرائے اعظم}} {{پاکستان قائدین حزب اختلاف|}} {{آصف علی زرداری|}} {{سندھی قوم پرستی|}} {{پاکستان وچ اشتراکیت|}} {{گٹھ کومنز|Benazir Bhutto}} [[گٹھ:1953 دے جم]] [[گٹھ:2007 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند]] [[گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے سیاست دان]] [[گٹھ:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:بھٹو خاندان]] [[گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی وزرا خواتین]] [[گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی تو‏ں اموات]] [[گٹھ:پاکستانی ارب پتی]] [[گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف]] [[گٹھ:پاکستانی جلاوطن]] [[گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مقتول شخصیتاں]] [[گٹھ:جرائم وچ ملوث پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:خواتین حکمران]] [[گٹھ:خواتین سربراہ حکومت]] [[گٹھ:خواتین قائدین حزب اختلاف]] [[گٹھ:خواتین وزرائے اعظم]] [[گٹھ:خواتین وزرائے خزانہ]] [[گٹھ:خواتین وزرائے دفاع]] [[گٹھ:زرداری خاندان]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ سیاستدان]] [[گٹھ:ضلع لاڑکانہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول]] [[گٹھ:قائدین حزب اختلاف، پاکستان]] [[گٹھ:کرپشن وچ ملوث پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:کرد نژاد پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ پاکستانی تارکین وطن]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ سندھی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:مقتول سربراہان ریاست]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ پاکستانی تارکین وطن]] [[گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے بچے]] [[گٹھ:پاکستانی شیعہ]] {{وزیراعظم پاکستان}} ojly2py6w36ex59dr0b9ftdl7c27upg 0 2289 712387 709242 2026-10-07T13:33:01Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Perm_Russia.jpg|Perm_Russia.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Perm Russia.jpg|]]. 712387 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>پرم<font>''' |- | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دا شہر<font>''' |- |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>پرم دا منظر<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Perm.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of Arms of Perm.svg|120px|center]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Outline Map of Perm Krai.svg|center|250px]] |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black> محل وقوع<font>''' |- |'''شہر دا دن''' |style="padding-right: 1em;" | 12 [[جون]] |- style="vertical-align: top;"- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[روس]]<hr> |- style="vertical-align: top |'''وفاقی اکائی''' |style="padding-right: 1em;" | [[پرم کرائی]] |- style="vertical-align: top;" |'''انتظامی مرکز'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[پرم کرائی]] تے [[ضلع پرمسکی]] دا<hr> |- style="vertical-align: top |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>میونسپل حثیت<font>''' |- |'''شہری اوکروگ''' |style="padding-right: 1em;" | پرم شہری اوکروگ |- style="vertical-align: top;" |- |'''میئر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ایگور شوبن <hr> |- style="vertical-align: top |'''عوامی نمائندگی دا ادارہ''' |style="padding-right: 1em;" | شہری دوما |- style="vertical-align: top;" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اعداد تے شمار<font>''' |- |'''کل رقبہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 799.68 مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی (2010ء)''' |style="padding-right: 1em;" | 9،91،530 |- style="vertical-align: top;" |'''آبادی دی گنجانی'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 1،240 لوک فی مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی چ نمبر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 13واں <hr> |- style="vertical-align: top |'''ویلہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ییکیترنبرگ ویلہ (یو ٹی سی 6+) <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | 15 [[مئی]] 1723ء |- style="vertical-align: top;"- |- |'''پرانے [[ناں]]''' || ییگوشیخا(1940ء تک) تے مولوتوف (1957ء تک) |- |'''سرکاری ویب سائیٹ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |http://www.gorodperm.ru/ <hr> |- style="vertical-align: top |- |} پرم [[روس]] دی [[پرم کرائی]] دا [[اک]] [[شہر]] تے انتظامی مرکز ([[راجگڑھ]]) اے . پرم [[شہر]] [[روس]] دے یورپی حصے چ [[کوہ یورال]] دے لاگے [[دریائے کاما]] دے کنڈے آباد اے ۔ 1940ء توں 1957ء تک اس شہر دا [[ناں]] ''مولوتوف''' سی ۔ 2010ء دی مردم مشاری دے موجب شہر دی آبادی 9،91،530 اے جہڑی 2002ء دی مردم شماری دی آبادی 10،01،653 توں گھٹی اے ، جدوں کہ سن 1989ء دی مردم شماری موجب شہر دی آبادی 10،90،944 سی ۔ 2010ء دی مردم شماری موجب ایہہ شہر [[روس]] دا نواں سبتوں گنجان آباد [شہر]] اے ۔ پرم شہر چ '''بالشوئے ساوینو ہوائی اڈا''' تے '''بخاریوکا''' ایئر بیس واقع نیں ۔ == ناں == ناں '''پرم''' دی اصلیت نامعلوم اے ، شاید اس دا مڈھ یورالی اے ۔ == جغرافیہ == [[File:Kama River (4x3 photo).jpg|thumb|right|250px|دریائے کاما پرم لاگے]] پرم [[شہر]] دا رقبہ 799.68 مربع [[کلومیٹر]] اے ۔ پرم شہر [[دریائے کاما]] دے کنڈے اک پہاڑی علاقے اتے واقع اے ۔ پرم دا موسم براعظمی اے ، ایتھے گرمیاں تتیاں تے سردیاں لمبیاں تے ٹھنڈیاں ہندیاں نیں ۔ == تریخ == پرم دا ذکر پہلی دفعہ 1647ء چ [[اک]] [[پنڈ]] دے طور اتے اے ۔ پرم دی نویں تریخ [[زار روس]] [[پیٹر اعظم]] ولوں یورال دے علاقے ترقی نال شروع ہندا اے ۔ [[زار روس]] ولوں یورال کارخانےآں دے مقرر کیتے گئے چیف منیجر '''وسیلی تاتشچیف''' نے پرم شہر دی نیونہہ یورال دے علاقے دے اک دوجے اہم مرکز [[ییکیترنبرگ]] نال رکھی ۔ پرم دی بنیاد 15 [[مئی]] (4 [[مئی]] [[جولیئن کیلنڈر]] موجب) 1723ء چ رکھی گئی تے اسنوں شہر دا درجہ 29 [[اکتوبر]] 1781ء چ ملیا ۔ 1797ء چ ایہہ شہر ایسے [[ناں]] دے [[گوبرنیا]] دا انتظامی مرکز بنیا ۔ 19ویں صدی عیسوی چ پرم تجارت تے صنعت دا وڈا مرکز بنیا تے 1860ء دے دہاکے چ اسدی آبادی 20،000 توں ودھ سی ۔ 1916ء چ ، نویں [[روس]] دا اک وڈا تعلیمی ادارہ ، [[پرم سٹیٹ یونیورسٹی]] قائم ہوئی ۔ [[روسی خانہ جنگی]] چ پرم [[شہر]] اپنیاں جنگی ہتھیاراں دے کارخانےآں پاروں دونہاں پاسےآں دے حملےآں دا نشانہ بنیا ۔ [[دسمبر]] 1918ء چ سائیبیریائی [[چٹی فوج]] نے پرم اتے مل مار لیا پر 1919ء چ [[لال فوج]] نے مڑ شہر دا قبضہ حاصل کر لیا ۔ پرم '''چیکا''' دے حکم اتے 12 [[جون]] 1918ء چ '''گریند ڈیوک ویخائیل الیگزاندرووچ''' نوں اسدے سیکٹری نیکولس جانس نال قتل کردتا گیا ، اینہاں دیاں نعشاں کدے وی نئیں لبھیاں ۔ اس دے کجھ ہفتے مگروں 7 [[جولائی]] 1918ء چ پرم دے آرچ بشب (اسقف اعظم) '''آندرونک نیکولسکی'' نوں وی [[بالشویک|بالشویکاں]] نے مار دتا ۔ == اہم تھانواں == <gallery caption="1910ء چ سرگئی پرودوکن گورسکی دیاں کھچیاں گئیاں رنگین مورتاں" perrow="4" widths="175"> File:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - City of Perm. General view (1910).jpg|پرم شہر دا عام نظارہ File:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - General view of the city of Perm from Gorodskie Gorki (1910).jpg|پرم شہر دا نظارہگورودسکیئے گورکی توں File:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - Razguliai, outskirts of the city of Perm (1910).jpg|Razgulyay, outskirts of the city of Perm File:Perm. Mary Magdalene Church.png| پرم شہر دا مریم مگدالن گرجا File:Prokudin-Gorsky - Perm. Summertime location of the exchange.jpg|گرمیاں File:Prokudin-Gorskii - Staro-Sibirskaia Gate in the city of Perm.jpg|پرم شہر دا پرانا سیبیرسکایا دروازہ File:Prokudin-Gorskii-25.jpg|دریائے کاما پرم لاگے File:Prokudin-Gorsky - Perm. Headquarters of the Ural Railway Administration.jpg|پرم شہر چ یورال ریلوے انتظامیہ دا ہیڈکواٹر </gallery> == سویت دور == 1930ء دے دہاکے چ پرم ایتھے قائم ہون آلے ''ایویئیشن''' ، بحری جہاز سازی تے کیمیکل کارخانےآں پاروں وڈے صنعتی شہر دے روپ چ ابھریا ۔ ایہہ صنعتی ترقی 1940ء دے دہاکے دے بعد وی جاری رہی تے بوہت ساریاں وڈیاں فیکٹریاں پرم دی پہچان بن گیاں ۔ اج دے دن تک شہر دی تقریبا 80 فیصد آبادی اینہاں کارخانےآں چ ملازمت کردی اے ۔ == نواں شہر == [[File:TGC-9 Headquarters.jpg|thumb|left|250px|ٹی سی چی -9 ہیڈکواٹر]] اج پرم شہر [[روس]] دا [[اک]]وڈا انتظامی ، صنعتی ، سائنسی تے ثقافتی مرکز اے ۔ وڈیاں صنعتاں چوں ایتھے ، مشینری ، دفاعی ، تیل ، کیمیکل ، پیٹروکیمیکل ، ٹمبر تے فوڈ انڈسٹری اے ۔ سن 2004ء توں پرم شہر چ پہلی ''مسلمان کاسک یونٹ''' کم کر رہی اے ۔ == آن جان دے ذریعے == پرم شہر ٹرانس سائیبیریا ریلوے اتے اک اہم ریلوے جنگشن اے ، جتھے گھبلے روس ، اتلے یورال تے روسی مشرق بعید توں ریلوے لیناں آکے ملدیاں نیں ۔ پرم دے پبلک ٹرانسپورٹ نیٹورک چ ٹرام ، بس تے ٹرالی بس دے روٹ شامل نیں ۔ == انتظامی ونڈ == [[File:Administrative divisions of Perm (en).svg|left|thumb|انتظامی ونڈ]] [[File:Administration of Perm City.jpg|thumb|left|250px|پرم انتظامیہ دی عمارت]] [[File:Mulyanka Pedestrian Bridge.jpg|220 px|thumb|left|250px|نواں پل]] پرم شہر 7 شہری [[ضلع|ضلعےآں]] چ ونڈیا ہویا اے: {| class=wikitable |- !شہری ضلع||آبادی (2010ء موجب) |- | ضلع دزیرژنسکی || 155,659 |- | ضلع اندستریالنی || 157,701 |- | ضلع کیورووسکی || 127,889 |- | ضلع لیننسکی || 48,562 |- | ضلع موتوویلیخنسکی || 180,086 |- | ضلع اوردژونکیدزیوسکی || 111,293 |- | ضلع سویردلووسکی || 210,340 |} == ثقافت تے رہتل == '''پرم اوپیرا تے بیلے ہاؤس''' [[روس]] دے چنگےآں تھیٹراں چوں اک اے ۔ پرم شہر چ کئی ہور تھیٹر وی نیں ، جنہاں چ '''ڈرامہ تھیٹر''' ، پتلی تھیٹر وغیرہ شامل نیں ۔ شہر دے عجائب گھراں تے گیلریاں وشکار '''پرم سٹیٹ آرٹ گیلری''' اپنی آرٹ کولیکشن پاروں مشہور اے ، جنہاں چ 15ویں توں 18ویں صدی عیسوی پینٹنگاں (مورتاں) شامل نیں ۔ == تعلیم == پرم شہر [[روس]] دا [[اک]] وڈا تعلیمی تے سائنسی مرکز اے اتھے [[روسی سائنساں دی اکیڈمی]] دی یورال شاخ پرم سائسنی مرکز نال کم کر رہی اے ۔ پرم شہر چ گئی وڈیاں یونیورسٹیاں نیں جنہاں چ '''پرم سٹیٹ یونیورسٹی''' پرم سٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی ، پرم سٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی ، پرم سٹیٹ فارماسوٹیکل اکیڈمی ، پرم سٹیٹ زرعی یونیورسٹی وغیرہ شامل نیں ۔ == بین القوامی تعلقات == == ایتھے دے اہم لوک == اہہ لوک پرم شہر دے مشہور لوک نیں : * وکتور آستافیئیف ، روسی لکھاری * تاتیانا برودینا ، اوپیرا سوپرانو * سرگئی دیاگیلیف ، بیلے رقاص * الیگزاندرا کوتینیوک ، عورتاں دی شطرنج دی عاملی چمپیئن * دمتری مامن سبیریاک ، لکھاری * نکولائی موئیسیف ، خلاباز * نتاشا پولے ، رسی سپرماڈل * الیگزاندر ستیپانووچ پاپوف ، روسی طبیعات دان ، روس چ ریڈیو دا موجد * آندرونک نکولسکی ، کیوٹو ، چاپان دا پہلا بشپ * آرکادی شویتسوف ، سویت ایئرکرافٹ انجن ڈیزائنر == ہور ویکھو == * [[پرم کرائی]] == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} *[http://perm.ru/eng/ پرم علاقائی سرور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714002816/http://perm.ru/eng/ |date=2007-07-14 }} *[http://www.duma.perm.ru/english/ پرم میونسپل دوما دی سرکاری ویب سائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091116125314/http://www.duma.perm.ru/english/ |date=2009-11-16 }} *[http://www.gorodperm.ru/en/ پرم شہر دی سرکاری ویب سائیٹ] *[http://map.properm.ru/ Street View of Perm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223210544/http://map.properm.ru/ |date=2010-02-23 }} *[http://invest.permtpp.ru/en/main/ پرم چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202035918/http://invest.permtpp.ru/en/main/ |date=2012-12-02 }} *[http://www.photoperm.ru/?s=0&c=0&lang=eng لہندا یورال مورت البم] *[http://www.permonline.ru/~museum/romanov/ پرم دا ورچوئل میوزیم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113075700/http://www.permonline.ru/~museum/romanov/ |date=2007-11-13 }} *[http://www.permonline.ru/english/perm/history.htm پرم دی تریخ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514210937/http://www.permonline.ru/english/perm/history.htm |date=2007-05-14 }} *[http://www.kommersant.com/tree.asp?rubric=5&node=406&doc_id=-62 پرم شہر تے علاقے بارے معلومات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051020140341/http://kommersant.com/tree.asp?rubric=5 |date=2005-10-20 }} *[http://www.permian.ru/ پرم شہر - شہر بارے نظم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806050443/http://www.permian.ru/ |date=2020-08-06 }} *[http://welcome-ural.ru/urals/30/193/ سیاحاں لئی پرم] پرم شہر تے علاقے دے نظارے *[http://www.uraltourism.com/perm.php پرم شہر بارے عام معلومات] *[http://www.pimg.ru/en/ "The Perm Days"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118162729/http://www.pimg.ru/en/ |date=2012-01-18 }} انگریزی بولی چ اک مقامی اخبار]]. *[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1083/is_n10_v70/ai_18733466 پرم بیلے بارے کالم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050818233725/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1083/is_n10_v70/ai_18733466 |date=2005-08-18 }} *[http://www.nytimes.com/2009/05/28/world/europe/28perm.html?pagewanted=1&_r=2&emc=eta1 S. Kishkovsky "Modern Dance and Art Bring a Burst of Color to a Gray City"] *[http://www.uraltourism.com/perm-pics.php مورتاں] *[http://www.operm.ru پرم بارے.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130220106/http://operm.ru/ |date=2020-01-30 }} == تعلیمی جوڑ == *[http://www.psu.ru/?a=0&lang=Eng&m=008 پرم سٹیٹ یونیورسٹی] *[http://www.pstu.ru/ پرم سٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805063637/http://pstu.ru/ |date=2013-08-05 }} *[http://www.psma.ru/psmabeta2/english/ پرم سٹیٹ میڈیکل اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026042257/http://www.psma.ru/psmabeta2/english/ |date=2008-10-26 }} *[http://www.psfa.ru/english/ پرم سٹیٹ فارماسوٹیکل یونیورسٹی]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415025401/http://www.psfa.ru/english/ |date=2008-04-15 }} *[http://balletschool.perm.ru/eng/ پرم سٹیٹ کوریوگرافک سکول] {{روس دے شہر}} [[Category:روس]] [[گٹھ:روس دے شہر]] [[گٹھ:روس دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:روس دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[Category:روس دا جغرافیہ]] m82nesjs8q466mfsxnn6tc74f3mytx6 0 5857 712388 640652 2026-10-07T14:28:41Z GeertivpBot 34475 #pwb Copy label [[:گٹھ:باغات]] 712388 wikitext text/x-wiki [[File:Butchart gardens.JPG|thumb|left|300px|پھلواڑ]] '''پھلواڑ'''، '''پھلواڑی''' یا '''باغیچا''' اوہ تھاں ہُندا اے جتھے [[گھاہ]]، [[درخت]] ،[[پودے]]، بیلاں تے پُھل دار تے پھݪ دار بوٹے بیجے جاندے نیں ۔ ==ہور دیکھو== * [[جپانی پھلواری]] * [[کیوکنہوف]] * [[شالامار باغ]] * [[بوٹا پھلواری زیورچ]] * [[ہریاول پٹی]] ==باہرلے جوڑ== * [http://www.garden-wiki.org/ وکی پھلواڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020031719/http://www.garden-wiki.org/ |date=2012-10-20 }} {{Commons|Garden|position=left}} [[گٹھ:باغات]] [[گٹھ:پھلواری]] [[گٹھ:باغ]] [[گٹھ:نباتات]] sndfyicebvyvfhm65nra9i39pkskmz1 0 9360 712400 707077 2026-10-08T06:19:16Z ~2026-54143-59 45374 712400 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="2" color=black>سورجی نظام<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Solar System True Color PNB.png|upright=1.5|frameless]] |-|- align="center" |- | عمر: || 4.568 [[ارب]] سال |- |[[تھاں]]: || [[شکاری بانہ]] - [[چٹا راہ]] |- |نیڑے تارا: ||[[کنتوری نال]] |- | [[تارہ|تارے]]: ||1 : [[سورج]] |- |[[پاندھی]]: ||8: [[عطارد]]، [[وینس (سیارہ)|زہرہ]]، [[زمین]]، [[مریخ]] <br/>[[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]]، [[نیپچون]] |- |[[نکا پاندھی|نکے پاندھی]]: ||5 : [[سیرس]]، [[ایرس]]، پلوٹو، [[ماکیماکی]] |- | چند: ||406 |- |} '''سورجی نظام''' [[سورج]] تے ایہدے دے 8 [[سیارا|سیارےآں]]، اوہناں دے [[چند|چنداں]] تے [[نکا پاندھی|نکے پاندھیاں]] نال رݪ کے بݨدا اے۔ ایہ 4.6 ارب ورے پہلے اک بہت وڈے مالیکیولی بدل دے دے کٹھے ہون تے بنیا۔ ایس پربندھ دا چوکھا ماس سورج کول اے تے فیر [[مشتری]] کول۔ چار نکے اندرلے پاندھی [[عطارد]]، [[وینس (سیارہ)|زہرہ]]، [[زمین]] تے [[مریخ]] نیں جنہاں نوں پڑی پاندھی وی کیندے نیں۔ ایہ پڑیاں تے دھاتاں نال بنے نیں۔ چار باہرلے [[پاندھی]] [[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]] تے [[نیپچون]] نیں جنہاں نوں [[گیسی جن]] وی کیندے نیں۔ ایہناں وچوں [[زحل]] تے [[مشتری]] دا چوکھا ماس [[ہائیڈروجن]] تے [[ہیلیم]] نال بنیا اے۔ سب توں باہرلے دو [[نیپچون]] تے [[یورینس]] [[پانی]] [[امونیا]] تے [[میتھین]] نال بنے نیں تے ایہناں نوں برفانی جن وی کیندے نیں۔ سارے پاندھیاں دے نیڑے تریڑے گول چکری راہ نیں۔ سورجی پربندھ، چکری [[تارہ سمندر]] [[چٹا راہ]] دی [[شکاری بانہ]] وچ اے جیدے وچ 200 ارب دے نیڑے تارے نیں۔ '''سورجی نظام''' [[سورج]] تے [[اجرام فلکی]] دے سارے مجموعے نو‏‏ں کہندے نيں جو براہ راست یا بلواسطہ طور تے سورج د‏‏ی ثقلی گرفت وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ 8 سیارے، انہاں دے 162 معلوم چاند، 3 شناخت شدہ [[بونا سیارہ|بونے سیارے]](بشمول [[پلوٹو]])، انہاں دے 4 معلوم چاند تے کروڑاں دوسرے چھوٹے اجرام فلکی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس آخری زمرے وچ [[سیارچہ|سیارچے]]، [[کوئپر پٹی]] دے اجسام، [[دم دار سیارے]]، [[شہاب ثاقب]] تے [[بین السیاروی گرد]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ عام مفہوم وچ نظام شمسی دا اچھی طرح معلوم ( [[مرسوم|مرسوم / charted]]) حصہ سورج، چار اندرونی سیارےآں، سیارچےآں، چار بیرونی سیارےآں تے کوئپر پٹی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کوئپر پٹی تو‏ں پرے دے کافی اجسام وی نظام شمسی دا ہی حصہ تسلیم کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سورج تو‏ں فاصلے دے اعتبار تو‏ں سیارےآں د‏‏ی ترتیب ایہ اے: [[عطارد]]، [[زہرہ]]، [[زمین]]، [[مریخ]]، [[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]] تے [[نیپچون]]۔ انہاں وچو‏ں چھ سیارےآں دے گرد انہاں دے اپنے چھوٹے سیارے گردش کردے نيں جنہاں نو‏ں زمین دے چاند د‏‏ی مناسبت تو‏ں چاند ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چار بیرونی سیارےآں دے گرد چھوٹے چٹانی اجسام، ذرات تے گردوغبار حلفےآں د‏‏ی شکل وچ گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ تن بونے سیارےآں وچ [[پلوٹو]]، کوئپر پٹی دا سب تو‏ں وڈا معلوم جسم؛ [[سیرس]]، سیارچےآں دے پٹی دا سب تو‏ں وڈا جسم؛ تے [[ارس]]، جو کوئپر پٹی تو‏ں پرے واقع اے ؛ شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[پلوٹو]] نو‏‏ں 2006 وچ سیارے دے درجہ تو‏ں معزول کر دتا گیا۔ دیکھو۔ [[پلوٹو د‏‏ی درجہ بندی وچ تبدیلی|پلوٹو دا نظام شمسی تو‏ں اخراج]]. == اصطلاحات == [[فائل:UpdatesPlanets2006.jpg|کھبے|upright=1.5|thumb|نظام شمسی دے [[سیارہ|سیارے]] تے [[بونا سیارہ|بونے سیارے]]؛ اجسام دا حجم انہاں دے اصل حجم دے متناسب دکھایا گیا اے لیکن انہاں دا باہمی فاصلہ اصل فاصلے دے متناسب نئيں اے ]] سورج دے گرد چکر لگانے والے اجسام نو‏‏ں تن گروہاں وچ تقسیم کيتا جاندا اے: [[سیارہ|سیارے]]، [[بونا سیارہ|بونے سیارے (Dwarf planets)]] تے [[چھوٹا نظام شمسی جسم|چھوٹے شمسی اجسام (Small Solar System bodies)]]۔ [[سیارہ]] سورج دے گرد مدار وچ [[گردش]] کرنے والے کسی ایداں دے جسم نو‏‏ں کہندے نيں جو درج ذیل خصوصیات دا حامل اے * اس د‏ی کمیت گھٹ تو‏ں گھٹ اِنّی ہوئے کہ اپنی کشش ثقل دے باعث اک [[کرہ|کرے]] د‏‏ی شکل اختیار کر لے * اپنی کشش ثقل تو‏ں اپنے مدار تے اس دے آس پاس دے علاقے تو‏ں چھوٹے اجسام نو‏‏ں صاف کر چکيا ہو تسلیم شدہ اٹھ سیارے ایہ نيں: [[عطارد]]، [[زہرہ]]، [[زمین]]، [[مریخ]]، [[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]]، [[نیپچون]] [[24 اگست]] [[2006ء|2006]] نو‏‏ں [[بین الاقوامی فلکیا‏تی اتحاد|بین الاقوامی فلکیا‏تی اتحاد (International Astronomical Union)]] نے پہلی بار سیارے د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے پلوٹو نو‏‏ں سیارےآں د‏‏ی لسٹ تو‏ں خارج کر دتا۔ پلوٹو نو‏‏ں ہن [[ارس]] تے [[سرس]] دے نال بونے سیارےآں دے زمرے وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔<ref>Akwagyiram, Alexis [http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm الوداع پلوٹو؟]</ref> بونے سیارےآں دے مدار دے آس پاس عموما دوسرے چھوٹے اجسام پاے جاندے نيں کیونجے انہاں د‏‏ی [[ثقالت|کشش ثقل]] اِنّی مضبوط نئيں ہُندی دے اوہ اپنے [[پڑوس وچ صفائی|پڑوس وچ صفائی (Clearing the neighbourhood)]] کر سکن۔ کچھ دوسرے اجسام جو مستقب‏‏ل وچ بونے سیارے قرار دتے جا سکدے نيں انہاں وچ [[Orcus]]، [[Sedna]] تے [[Quaoar]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[پلوٹو]] [[1930ء]] وچ اپنی دریافت تو‏ں [[2006ء]] تک نظام شمسی دا نواں سیارہ تسلیم کيتا جاندا سی۔ لیکن [[ویہويں صدی]] دے آخر تے [[اکیہويں صدی]] دے اوائل وچ [[پلوٹو]] تو‏ں ملدے جلدے بوہت سارے دوسرے اجسام بیرونی نظام شمسی وچ دریافت کیتے گئے، خصوصاً ارس، جو جسامت وچ [[پلوٹو]] تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ سورج دے گرد مدار وچ باقی تمام اجسام [[چھوٹا نظام شمسی جسم|چھوٹے شمسی اجسام (Small Solar System bodies)]] دے زمرے وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="FinalResolution">[http://www.iau.org/iau0602.423.0.html The Final IAU Resolution on the definition of "planet" ready for voting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107044134/http://www.iau.org/iau0602.423.0.html |date=2009-01-07 }} IAU [[2006ء|2006]]-08-24</ref> قدرتی سیارچے یا [[چاند]] اوہ اجسام نيں جو سورج د‏‏ی بجائے دوسرے سیارےآں، بونے سیارےآں یا [[چھوٹا نظام شمسی جسم|SSSBs]] دے گرد گردش ک‏ر رہ‏ے ہون۔ کسی وی سیارے دا سورج تو‏ں فاصلہ ہمیشہ یکساں نئيں رہندا کیونجے سیارےآں دے مدار عموماً بیضوی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کسی سیارے دے سورج تو‏ں کم تو‏ں کم فاصلے نو‏‏ں اس دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]] کہندے نيں تے اس دے زیادہ تو‏ں زیادہ فاصلے نو‏‏ں اس دا [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین [[فلکیات]] عام طور اُتے اجرام فلکی دے باہمی فاصلےآں د‏‏ی پیمائش دے لئی فلکیا‏تی اکائیاں (Astronomical Unit یا AU) استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک فلکیا‏تی اکائی( AU ) تقریباًً سورج تو‏ں زمین تک دے فاصلے دے برابر ہُندی ا‏‏ے۔ سورج تو‏ں زمین دا فاصلہ تقریباًً 149598000 [[الف پیما|کلومیٹر]] یا 93000000 [[میل]] ا‏‏ے۔ [[پلوٹو]] سورج تو‏ں 38 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) جدو‏ں کہ مشتری تقریباًً 5.2 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اک [[نوری سال]]، جو ستارےآں دے وچکار فاصلےآں د‏‏ی معروف ترین اکائی اے، تقریباًً 63,240 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے برابر ہُندی ا‏‏ے۔ غیر رسمی طور اُتے نظام شمسی نو‏‏ں وکھ وکھ [[مِنطقہ|مَناطِق (zones)]] وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ '''اندرونی نظام شمسی''' وچ پہلے چار سیارے تے سیارچےآں د‏‏ی پٹی شامل ا‏‏ے۔ بعض فلکیات دان '''بیرونی نظام شمسی''' وچ سیارچےآں تو‏ں پرے تمام سیارےآں تے دوسرے اجسام نو‏‏ں شامل کردے نيں،<ref>nineplanets.org [http://www.nineplanets.org/overview.html An Overview of the Solar System]</ref> جدو‏ں کہ بعض دے نزدیک بیرونی نظام شمسی نیپچون دے بعد شروع ہُندا اے تے مشتری، زحل، یورینس تے نیپچون اک علاحدہ درمیانی [[مِنطقہ|مِنطقہ (zone)]] دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>Amir Alexander [https://web.archive.org/web/20060222080327/http://www.planetary.org/news/2006/0116_New_Horizons_Set_to_Launch_on_9_Year.html New Horizons Set to Launch on 9-Year Voyage to Pluto and the Kuiper Belt] The Planetary Society [[2006ء|2006]]</ref> == سورج تو‏ں دوسرے سیارےآں دا فاصلہ == {{سورج تو‏ں سیارےآں دا فاصلہ}} == سورج تے سیارےآں د‏‏ی جسامت == [[فائل:Size planets comparison.jpg|upright=1.25|thumb|نظام شمشی دے اٹھ سیارے(جسامت دے لحاظ سے)]] [[فائل:Planets and sun size comparison.jpg|thumb|upright=1.25|سورج تے اٹھ سیارے جسامت دے لحاظ سے]] {| class="wikitable" |- valign="top" | align="right" width="60" height="17" | &nbsp; ناں <ref>[http://nineplanets.org/data1.html Appendix 1b: Solar System Data 2]</ref> |style="font-size:11pt" width="44" | نصف قطر (رداس) |style="font-size:11pt" width="62" | کمیت |style="font-size:11pt" width="50" | کثافت |style="font-size:11pt" width="64" | زمین تو‏ں موازنہ بلحاظ کمیت |- valign="top" | height="18" | |style="font-size:11pt" | (کلومیٹر) |style="font-size:11pt" | (کلوگرام) |style="font-size:11pt" align="right" | &nbsp; |style="font-size:11pt" align="right" | &nbsp; |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[سورج]] |style="text-decoration:none" align="right" | 695000 | align="right" | 1.99E+30 | align="right" | 1.41 | align="right" | 333000 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="18" | [[عطارد]] |style="text-decoration:none" align="right" | 2440 | align="right" | 3.30E+23 | align="right" | 5.43 | align="right" | 0.055 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="16" | [[زہرہ]] |style="text-decoration:none" align="right" | 6052 | align="right" | 4.87E+24 | align="right" | 5.24 | align="right" | 0.816 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[زمین]] |style="text-decoration:none" align="right" | 6378 | align="right" | 5.97E+24 | align="right" | 5.52 | align="right" | 1.000 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="17" | [[مریخ]] |style="text-decoration:none" align="right" | 3397 | align="right" | 6.42E+23 | align="right" | 3.93 | align="right" | 0.108 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[مشتری]] |style="text-decoration:none" align="right" | 71492 | align="right" | 1.90E+27 | align="right" | 1.33 | align="right" | 318.258 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[زحل]] |style="text-decoration:none" align="right" | 60268 | align="right" | 5.68E+26 | align="right" | 0.69 | align="right" | 95.142 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[یورینس]] |style="text-decoration:none" align="right" | 25559 | align="right" | 8.68E+25 | align="right" | 1.32 | align="right" | 14.539 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[نیپچون]] |style="text-decoration:none" align="right" | 24766 | align="right" | 1.02E+26 | align="right" | 1.64 | align="right" | 17.085 |- valign="top" | height="15" | [[پلوٹو]] |style="font-size:11pt" align="right" | 1150 |style="font-size:11pt" align="right" | 1.27E+22 |style="font-size:11pt" align="right" | 2.06 |style="font-size:11pt" align="right" | 0.002 |- valign="top" | height="15" | ساڈی زمین دا [[چاند]] |style="font-size:11pt" align="right" | 1738 |style="font-size:11pt" align="right" | 7.35E+22 |style="font-size:11pt" align="right" | 3.34 |style="font-size:11pt" align="right" | 0.012 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | Io (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 1821 | align="right" | 8.93E+22 | align="right" | 3.53 | align="right" | 0.015 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[یورپا]] (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 1565 | align="right" | 4.80E+22 | align="right" | 2.99 | align="right" | 0.008 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | Ganymede (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 2634 | align="right" | 1.48E+23 | align="right" | 1.94 | align="right" | 0.025 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | Callisto (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 2403 | align="right" | 1.08E+23 | align="right" | 1.85 | align="right" | 0.018 |} اس جدول تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جے اک بہت ہی وڈے تصوارتی سمندر وچ چاند، سورج تے سب سیارےآں نو‏‏ں پھینکا جائے تاں صرف زحل تیردا رہے گا باقی سب ڈُب جاواں گے۔ == مسطّر تے ساخت == [[فائل:Oort cloud Sedna orbit.jpg|thumb|نظام شمسی دے اجسام دے مدار؛ اصل قطر دے متناسب۔ تصویر اوپری کھبے کونے تو‏ں گھڑی وار سمت وچ ا‏‏ے۔]] سورج، جو اک main sequence G2 ستارہ اے، نظام شمسی دا مرکزی جز ا‏‏ے۔ سورج نظام شمسی د‏‏ی معلوم کمیت وچو‏ں 99.86 فیصد دا حامل اے تے ثقلی طور اُتے دوسرے تمام اجسام اُتے حاوی ا‏‏ے۔<ref>M Woolfson [https://web.archive.org/web/20060927070823/http://www.oso.chalmers.se/~michael/astrobiologi-2003/j.1468-4004.2000.00012.x.pdf The origin and evolution of the solar system] University of York</ref> [[مشتری]] تے [[زحل]]، جو سورج دے گرد گردش کرنے والے سب تو‏ں وڈے سیارے نيں، باقی ماندہ کمیت دے 90 فیصد دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ [[اورت بادل]] وچ وی، جو فی الحال اک غیر ثابت شدہ نظریہ اے، مادے د‏‏ی کافی مقدار موجود ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ سورج دے گرد گردش کرنے والے سبھی سیارےآں دے مدار ([[پلوٹو]] سیارہ نئيں اے ) [[زمین]] دے مدار دے تقریباًً متوازی نيں یا اس تو‏ں بوہت گھٹ زاویہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے مقابلے وچ دم دار سیارےآں تے کوئپر پٹی دے اجسام دے مدار زمین دے مدار تو‏ں کافی زاویے اُتے ني‏‏‏‏ں۔ سورج دے گرد گردش دے نال نال تمام سیارے اپنے محور اُتے وی گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ جے سورج دے [[قطب شمالی]] دے عین اُتے تو‏ں معائنہ کيتا جائے تاں ماسوائے چند اجسام کے، جداں [[ہیلی دا دمدار سیارہ]]، تمام سیارے اپنے محور دے گرد [[مخالف گھڑی وار]] سمت وچ گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ تمام اجسام سورج دے گرد [[کیپلر دا قانون|کیپلر دے قانون]] دے مطابق حرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہر جسم دا مدار بیضوی اے تے اس [[بیضہ|بیضے]] دے اک مرکز (focus) اُتے سورج واقع ا‏‏ے۔ [[فائل:solarsystem.jpg|لعفت|thumb|سورج د‏‏ی ایہ تصویر [[کلیمینٹائن مہم]] وچ چاند دے پِچھے تو‏ں لی گئی ا‏‏ے۔ سجے تو‏ں کھبے: [[زحل]]، [[مریخ]] تے [[عطارد]] نظر آ رہے نيں]] سورج دے نیڑے والے اجسام دور والے اجسام دے مقابلے وچ زیادہ تیزی تو‏ں گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ سیارےآں دے مدار بوہت گھٹ بیضوی، بلکہ تقریباًً دائروی نيں لیکن بوہت سارے دمدار سیارےآں، سیارچےآں تے کوئپر پٹی دے اجسام دے مدار انتہائی بیضوی ني‏‏‏‏ں۔ سیارےآں دے مدار اک دوسرے تو‏ں بہت زیادہ فاصلے اُتے واقع نيں تے دو مداراں دے درمیانی فاصلے وچ تغیر وی بہت زیادہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ فاصلے نقشاں وچ دکھانا کافی مشکل اے اس لئی عموماً نظام شمسی دے نقشاں وچ سیارےآں نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں یکساں فاصلے اُتے دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن حقیقت وچ ، کچھ مثالاں دے سوا، کوئی سیارہ سورج تو‏ں جِنّا دور اے، اس دے مدار دا اپنے تو‏ں پہلے والے سیارے دے مدار تو‏ں فاصلہ اِنّا ہی زیادہ ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے زہرہ دا مدار عطارد دے مدار تو‏ں 0.33 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے اے، جدو‏ں کہ زحل مشتری تو‏ں 4.3 فلکیا‏تی اکائی (AU) دور اے تے نیپچون یورینس تو‏ں 10.5 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ سائنسداناں نے انہاں فاصلےآں دا باہمی تعلق معلوم کرنے د‏‏ی کچھ کوششاں تاں کيت‏یاں نيں لیکن ہن تک کوئی نظریہ متفقہ طور اُتے قبول نئيں کيتا جا سکیا ا‏‏ے۔ == تشکیل == [[فائل:Protoplanetary-disk.jpg|کھبے|thumb|upright=1.5|پہلے السیاروی طشتری اک فنکار د‏‏ی نظر وچ (Artist's conception of a protoplanetary disk)]] نظام شمسی دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ [[نیبولائی نظریہ|نیبولائی نظریے]] دے مطابق وجود وچ آیا۔ ایہ نظریہ عمانویل کینٹ نے [[1755ء]] وچ پیش کيتا سی۔ اس نظریے دے مطابق 4 ارب 60 کروڑ سال پہلے اک بہت وڈے مالیکیولی بادل دے ثقلی انہدام (gravitational collapse) د‏‏ی وجہ تو‏ں نظام شمسی د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ ایہ بادل شروع وچ اپنی وسعت وچ کئی [[نوری سال]] اُتے محیط سی تے خیال اے کہ اس دے انہدام تو‏ں کئی ستارےآں نے جنم لیا ہوئے گا۔ قدیم شہابیاں وچ ایداں دے عناصر د‏‏ی معمولی مقدار/ذرات(traces) پائے گئے نيں جو صرف بہت وڈے پھٹنے والے ستارےآں ([[نجمِ منفجر|نجومِ منفجر (exploding stars)]]) وچ تشکیل پاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ سورج د‏‏ی تشکیل ستارےآں دے کسی ایداں دے جھرمٹ ([[خوشۂ انجم|خوشۂ انجم (star cluster)]]) وچ ہوئی جو اپنے نیڑے دے کئی [[سپر نووا]] دھماکےآں د‏‏ی زد وچ سی۔ انہاں دھماکےآں تو‏ں پیدا ہونے والی لہراں (shock waves) نے اپنے آس پڑوس دے [[نیبیولا]] دے گیسی مادے اُتے دباؤ ڈال کر زیادہ گیسی کثافت دے خطے پیدا کر دتے جس تو‏ں سورج د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ انہاں کثیف خطےآں وچ قوت ثقلی نو‏‏ں بہتر طور اُتے اندرونی گیسی دباؤ اُتے قابو پانے دا موقع ملیا تے فیر ایہ کشش ثقل پورے بادل دے انہدام (collapse) دا باعث بنی۔ اس گیسی بادل دا اوہ حصہ جو بعد وچ نظام شمسی بنا، اپنے قطر وچ نیڑےاً 7,000 تو‏ں 20,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) اُتے محیط سی تے اس د‏ی کمیت سورج د‏‏ی موجودہ کمیت تو‏ں کچھ زیادہ سی۔ اسنو‏ں ماہرین فلکیات [[پہلے الشمس نیبیولا]] وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جداں جداں نیبیولا سکڑدا گیا، محافظۂ [[زاویائی معیار حرکت]] یعنی conservation of [[زاویائی معیار حرکت]] دے باعث اس د‏ی گردش د‏‏ی رفتار ودھدتی گئی۔ جداں جداں مادہ اس بادل دے مرکز وچ اکٹھا ہُندا گیا، ایٹماں دے آپس وچ ٹکرانے د‏‏ی تکرار ([[تعدد|تعدد (frequency)]]) وی ودھدتی گئی تے اس وجہ تو‏ں مرکز وچ درجہ حرارت ودھنے لگا۔ مرکز، جتھ‏ے اُتے ہن زیادہ تر مادہ اکٹھا ہوئے چکيا سی، گرم تو‏ں گرم تر ہُندا چلا گیا تے اس دا درجہ حرارت باقی ماندہ بادل دے مقابلے وچ کافی زیادہ ہوئے گیا۔ گردش، کشش ثقل، گیسی دباؤ تے مقناطیسی قوتاں دے زیر اثر سکڑدا ہويا نیبیولا آہستہ آہستہ اک گردش کردی ہوئی پہلے السیاروی طشتری وچ تبدیل ہونا شروع ہوئے گیا جس دا قطر تقریباًً 200 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) سی تے جس دے مرکز وچ اک گرم تے کثیف (dense) جنم لیندا ہويا ستارہ سی۔ <!-- [[تصویر:M42proplyds.jpg|کھبے|thumb|[[ہبل دوربین]] تو‏ں لی گئی اک پہلے السیاروی طشتری د‏‏ی تصویر۔ [[اورائن نیبیولا]] وچ موجود ایہ طشتری کئی نوری سال چوڑی اے تے غالباً اس طشتری تو‏ں بہت مشابہ وی جس تو‏ں ساڈے سورج نے جنم لیا]] --> تقریباًً 10 کروڑ سال بعد اس سکڑدے ہوئے نیبیولا دے مرکز وچ ہائڈروجنہاں د‏‏ی کثافت تے اس دا دباؤ اِنّا ہوئے گیا کہ ایتھ‏ے اُتے [[نیوکلیئر ائتلاف|مرکزی ائتلاف]] دا عمل شروع ہوئے گیا۔ مرکزی ائتلاف د‏‏ی رفتار اس وقت تک ودھدی رہی جدو‏ں تک [[آبسکونی توازن|آبسکونی توازن (hydrostatic equilibrium)]] حاصل نئيں ہوئے گیا۔ اس موقع اُتے مرکزی ائتلاف تو‏ں پیدا ہونے والی توانائی/دباؤ د‏‏ی قوت کشش ثقل دے برابر ہوئے گئی تے ہور سکڑاؤ دا عمل رک گیا۔ ہن سورج اک مکمل ستارہ بن چکيا سی۔ بادل دے باقی ماندہ گردوغبار تے گیساں تو‏ں سیارےآں د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ <!-- Studies of T Tauri stars, young, pre-fusing solar mass stars believed to be similar to the Sun at this point in its evolution, show that they are often accompanied by discs of pre-planetary matter.[13] These discs extend to several hundred AU and reach only a thousand kelvins at their hottest.[16] From the remaining cloud of gas and dust (the "solar nebula"), the various planets formed. They are believed to have formed by accretion: the planets began as dust grains in orbit around the central protostar; then gathered by direct contact into clumps between one and ten kilometres in diameter; then collided to form larger bodies (planetesimals) of roughly 5&nbsp;km in size; then gradually increased by further collisions at roughly 15&nbsp;cm per year over the course of the next few million years.[18] The inner solar system was too warm for volatile molecules like water and methane to condense, and so the planetesimals which formed there were relatively small (comprising only 0.6% the mass of the disc)[9] and composed largely of compounds with high melting points, such as silicates and metals. These rocky bodies eventually became the terrestrial planets. Farther out, the gravitational effects of Jupiter made it impossible for the protoplanetary objects present to come together, leaving behind the asteroid belt.[19] Farther out still, beyond the frost line, where more volatile icy compounds could remain solid, Jupiter and Saturn became the gas giants. Uranus and Neptune captured much less material and are known as ice giants because their cores are believed to be made mostly of ices (hydrogen compounds).[20][21] Once the young Sun began producing energy, the solar wind (see below) blew the gas and dust in the protoplanetary disk into interstellar space and ended the growth of the planets. T Tauri stars have far stronger stellar winds than more stable, older stars.[22][23] --> ==کھوج== ہزاراں وریاں توں کج لوکاں نوں چھڈ کے کسے نوں سورجی پربندھ دا نئیں سی پتہ تے [[زمین]] نوں ای کائنات دا گڑھ منیا جاندا سی۔ [[زمین]] اک تھاں تے کھڑی منی جاندی سی جیدے دوالے اسمانی چیزاں کمدیاں سن۔ یونانی [[ارسٹارخس]] نے ایہ سوچ دتی جے [[سورج]] گڑھ اے جیدے دوالے زمین کمدی اے۔ [[نکولس کوپرنیکس]] پہلا بندا سی جینے میتھمیٹکس نال سورج دے گڑھ ہون دی گل کیتی۔ اوس دے مگروں 17صدی وچ ہونوالے [[گلیلیو]]، [[یوہانس کپلر]] تے [[نیوٹن]] نے فزکس وچ اینے تے ایہوجے وادے کیتے جس نے ہولی ہولی لوکاں نو منا لیا جے زمین سورج دے دوالے کمدی اے۔ ==بنتر تے اگے نوں== سورجی پربندھ دا سب توں وڈا انگ [[سورج]] اے جتھے پورے پربندھ دا 99.86٪ ماس اے تے جینے پورے پربندھ نوں اپنی کھچ وچ لیا ہویا اے۔ سورج دے دوالے کمن والے چار وڈے [[پاندھی]] جنہاں نوں [[گیسی جن]] وی کیندے نیں سورج توں باہر پربندھ دے 99٪ ماس دے مالک نیں تے [[مشتری]] تے [[زحل]] رل کے 90٪ ماس رکھدے نیں۔ چوکھے وڈے کمن والے [[پاندھی]] زمین دے کمن والے راہ دی سیدھ وچ ای کمدے نیں پر [[کائپر پٹی]] دا کمن ناپ وکھرا اے۔ سارے [[پاندھی]]تے ہور کمن والے اک ای پاسے ول کمدے نیں۔ ہیلے تارہ الٹے پاسے ول کمدا اے۔ سورجی پربندھ دے منے گۓ تھاں وچ سورج، اوہدے دوالے چار اندرلے پاندھی، فیر اوارہ کمدیاں پڑیاں، اوہناں توں پرے وڈے [[گیسی جن]] نیں تے جنہاں توں پرے [[کائپر پٹی]] وچ برفانی ٹوٹے پھردے نیں۔ تارہ گرو ایس پربندھ نوں دو انگاں وچ ونڈدے نیں: اندرلا پربندھ جیدے سورج دے نیڑے کمن والے چار پاندھی تے کمدیاں پڑیاں آندیاں نیں، ایہناں توں باہر ول باہری سورجی پربندھ آندا اے جیدے وچ چار گیسی جن آندے نیں۔ ایہناں توں اگے [[کائپر پٹی]] اے۔ سورجی پربندھ دے کئی [[پاندھی|پاندھیاں]] دے اپنے پربندھ نیں جنہاں وچ اوہناں دے دوالے اوہناں دے چن کمدے نیں (دو چن پاندھی عطارد توں وی وڈے نیں)، گیسی جناں دے دوالے نکے نکے زریاں دے چکر نیں جیہڑے کٹھے رل کے چکرے کٹدے نیں۔ کئی چن اینج چکر کٹدے نیں جے اوہناں دے منہ پکے ای اپنے [[پاندھی|پاندھیاں]] ول ریندے نیں۔ [[File:Oort cloud Sedna orbit-de.svg|thumbnail]] سورج دے نیڑے کمن والے پاندھی تیز (سورجی کھچ باجوں) تے دور والے ہولی کمدے نیں۔ [[پاندھی]] سورج دے دوالے اک نیڑے تریڑے گول جکر وچ کمدے نیں پر ہور کمن والے جیویں [[کائپر پٹی]] والے انڈیورگا راہ چندے نیں۔ سورجی پربندھ دے کسے وی انگ دی تھاں کہ کے اگلے ویلے اوہ کتھے ہویگا اسانی نال تے تالکل ٹھیک ناپی جاسکدی اے۔ سورج پربندھ دے مومنٹم وچ سورج دا حصہ 2٪ (پاویں ایہدا ماس چوکھا اے) تے دوجے انگاں دا ریندا بندا اے۔ جناں کوئی [[پاندھی]] سورج توں دور ہوندا اے اوہناں ای اوہدا سورج دے دوالے چکر وڈا ہوندا اے۔ سورجی پربندھ دا نیڑے تریڑے سارا سورج کول ماس اے تے ایہدا 98٪ [[ہائیڈروجن]] تے [[ہیلیم]] اے ریندے کھوندے ماس دا نیڑے تریڑے [[مشتری]] تے [[زحل]] کول اے جیدا 99% ایہناں دو گیساں نال ای بنیا اے۔ سورج دے نیڑے دے چار پاندھی پڑیاں ناں بنے نیں جیہڑیاں [[سلیکا]]، [[لوآ|لوۓ]] تے [[نکل]] دیاں نیں جنہاں دا پگھلن ناپ جوکھا ہوندا اے۔ [[زحل]] تے [[مشتری]] گیساں نال بنے. سورجی پربندھ 4.568 ارب ورے پہلے بہت وڈے مالیکیولی بدل دے والے تھاں دے کھچ نال کٹھا ہون تے بنیا۔ ہوسکدا اے ایہ تھاں کئی چانن وریاں تے پھیلیا ہویا ہوویگا۔ دوجے مالیکیولی بدلاں وانگوں ایہ وی [[ہائیڈروجن]] تے [[ہیلیم]] نال بنیا سی جیدے وچ تھوڑیاں جیاں بھاریاں دھاتاں وی رلیاں سن جیہڑیاں پچھلے تاریاں دیاں نشانیاں سن۔ اوہ تھان جتھے ایہ سورجی پربندھ بننا سی اوہ دب وچ آندی اے تے اوتھے تیز دوڑ نال چکھڑ جلدے نیں جنہاں باجوں وشکارلی تھاں جتھے چوکھا ماس کٹھا سی تیز گرم ہوندی اے تے ہور تیزی نال کمدی اے تے پلیٹ ونگوں پدھری ہوندی جاندی اے جیدا قطر 200 [[اسمانی میل]] دے برابر ہوندا اے تے جیدے وشکار اک گرم تارہ بنن دا مڈھ بجھدا اے۔ ایس پلیٹ دے مادیاں دے کٹھے ہون نال پاندھی تے نکے پاندھی تے ہور رلدیاں چیزاں بندیاں نیں۔ اپنے اچے پگھلن ناپ باجوں بھاریاں دھاتاں، پڑیاں تے سلیکا نال بنے [[زمین]]، [[عطارد]] تے وینس، سورج دے نیڑے دی گرم تھاں دے وچ کمدے نیں۔ سورجی بدل دا بہت چھوٹا انگ دھاتی عنصراں دا ہوندا اے ایس لئی ایہ پڑیاں والے پاندھی ایڈے وڈے نہیں بن سکدے تے دوجے پاسے [[گیسی جن]] [[پاندھی]] [[مشتری]], [[زحل]] [[یورینس]] تے [[نیپچون]] سورج توں ایناں دور ہوندے نیں جتھے ٹھنڈ اوہناں دی گیس نوں پکے وکھالے وچ رکھدی اے۔ [[برف]] بنن والے مادے چوکھے سن تے اوہ فیر اپنے دوالے چوکھی ہائیڈروجن تے ہیلیم کھچ کے جن پاندھی بن جاندے نیں۔ ریا گیا ملبہ جیہڑا کسے پاندھی بنن دے کم ناں آسکیا اوہ [[نکے پاندھی پیٹی]]، [[کائپر پٹی]] تے [[اوورٹ بدل]] وچ پلٹ گیا۔ 5 [[کروڑ]] وریاں وچ ہائیڈروجن دی دب اینی بن گئی تے اوہ اینی گھنی ہوکئی جیدے نال اوہ آو تارہ اپنے وشکار ایٹمی فیوین دا کم ٹوردا اے تے اوہ بالکل نارمل تارہ بن جاندا اے۔ گرمی دب تے گریوٹی برابر ہوکے تارے نوں اوہدے ہندے حال وچ لے آندے نیں۔ سورج دے سورجی چکھڑ [[سورجی ولگن]] بناندے نیں تے فالتو تؤڑ نوں سورجی پربندھ توں باہر تاریاں دے وشکار تھاں وچ لجا کے سٹدے نیں تے اینج پاندھی بنن دا کم وی پورا ہوجاندا اے۔ ایہ سورجی پربندھ، جدوں تک [[سورج]] دی گری دے اندر [[ہائیڈروجن]] سڑ کے [[ہیلیم]] نہیں بندی اینج ای چلدا رویگا تے سوچ اے جے ایہ کم نیڑے تریڑے 5.4 ارب ورے وج پورا ہوویگا۔ اوس ویلے سورج دی ایہ تارہ حالت مک جاویگی ایھدی اندرلی گری ٹٹے گی تے چانن تے گرمی ہور زور نال ایہدے چوں نکل کے ایہدے دوالے پھیلے گی۔ سورج دی باہرلی پدھر باہر نوں پھیلے گی تے ایہدا قطر 260 گنا دے نیڑے تریڑے ودیگی۔ سورج اک [[لال جن]] بن جائیگا۔ سورجی دی باہرلی پدھر دے چوکھا سارا ودھن نال ایدھی گرمی وی گھٹے گی۔ ایہ پھیلیا ہویا سورج وینس تے عطارد نوں گیس وج پلٹ دیگا تے زمین رہن دے قابل نہیں رہیگی۔ سورج دی گری اینی گرم ہوویگی جے ایہدے اندر ہیلیم سڑ پویگی۔ ایہدے باہرے چھلڑ ایہدے توں وکھ ہوکے اسے پاسے ول اڈ جان گے تے اندر دی گری اک چٹا نکا جیا گولا بن جائیگی جیدے وچ بھاری عنصر ہونگے۔ ایہ بہت گھنا ہویگا۔ ایہدا ماس سورج دے اصل ماس دا ادھ دے برابر ہویگا پر ایہ زمین جڈا ہویگا۔ ==سورج== [[File:Venustransit 2004-06-08 07-49.jpg|thumb|left| سورج سامنے وینس دی ٹور]] سورج سورجی پربندھ دا کلا [[تارہ]] اے تے ایہدا سب توں وڈا انگ اے۔ ایدا ماس (332,900 زمیناں برابر) ایدی گری وچ ایہناں گرمی ناپ بندا اے جیدے نال ایدے وچ [[ایٹم]] دے پھٹن دا کم ہوندا اے جس باجوں ایدے چوں چانن تے انرجی نکل کے چار چفیرے پھیلدی نیں۔ نشانیاں دسدیاں نیں جے سورج اپنے جوبن توں لنگ ریا جے۔ ایہنوں پیلا تارہ وی سدیا جاندا اے ۔ اگر اسیں اپنے تارہ سمندر چٹا راہ دے ہور تاریاں ول ویکھیے تے ایہ وڈا تے چوکھا چانن والا لگدا اے۔ ایہنوں ہرٹسپرنگ-رسل ڈائیاگرام تے G2 تارہ منیا گیا اے۔ ایہ ڈائیاگرام دسدی اے جے جنا کسے تارے دی پدھر تے گرمی ناپ زیادھ ہوندا اے اوہناں ای اوہدا چانن زیادھ ہوندا اے۔ گرم تاریاں دا چانن وی زیادھ ہوندا اے۔ ایہدے چانن وچ وادا ہوریا اے تے پہلے ہن دی چاننے توں 70٪ چانن سی۔ سورج ایس کآئنات دے بنن دے چوکھے ویلے مگروں بنیا ایس لئی ایہدے وچ بھارے عنصر نیں جنہاں بارے ایہ کیہا جاندا اے جے ایہناں باجوں ای سورج دا [[پاندھی پربندھ]] بنیا۔ ایہ بھارے عنصر کائنات دے بنن ویلے دے تاریاں وج نہیں سن۔ ہائیڈروجن تے ہیلیم توں بھارے عنصر پہلے تے پرانے تاریاں دیاں گریاں وچوں پھٹن نال آۓ نیں۔ پرانے تاریاں وچ کج ای عنصر نیں جد کے نویاں وچ کئی۔ [[چانن]] نال سورج توں [[سورجی چکھڑ]] وی چلدے نیں۔ ایہ چکھڑ سورج توں 1.5 [[ملین]] کلومیٹر/کینٹہ دی دوڑ نال چلدے نیں نے تے پوری سورجی پربندھ نوں اپنی لپیٹ وچ لیندے نیں۔ سورجی پدھر تے ہون والے کم وی اوہدے آلے دوالے نوں پلٹدے نیں۔ [[سورجی چکھڑ]] نال بنن والا محول سورجی پربندھ توں باہر توں انوالیاں چھلاں نوں روکدا اے۔ [[فائل:The Sun.jpg|کھبے|thumb|زمین تو‏ں سورج دا منظر]] سورج نظام شمسی دا مرکزی [[ستارہ]] تے اس دا سب تو‏ں اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ ایہ کمیت وچ زمین د‏‏ی نسبت 332,946 گنیاوڈا ا‏‏ے۔ اس د‏ی بھاری کمیت اسنو‏ں اِنّی اندرونی [[کثافت]] فراہ‏م کردی اے جس تو‏ں اس دے مرکز وچ [[نیوکلیئر ائتلاف|مرکزی ائتلاف(nuclear fusion)]] دا عمل ہوئے سک‏‏ے۔ مرکزی ائتلاف دے نتیجے وچ بہت وڈی مقدار وچ [[توانائی]] پیدا ہُندی اے جس دا زیادہ تر حصہ [[برقناطیسی ریڈی ایشن|برقناطیسی لہراں (electromagnetic radiations)]] تے [[روشنی]] د‏‏ی شکل وچ [[فضائے بسیط|خلا]] وچ بکھر جاندا اے اوداں تاں ماہرین [[فلکیات]] سورج نو‏‏ں اک درمیانی جسامت دا [[زرد بونا]] ستارہ شمار کردے نيں، لیکن ایہ درجہ بندی کچھ گمراہ کن اے، کیونجے [[دودھیا راستہ|ساڈی کہکشاں]] دے دوسرے ستارےآں دے مقابلے وچ سورج نسبتاً وڈا تے چمکدار ا‏‏ے۔ ستارےآں د‏‏ی درجہ بندی [[ہرٹزپرنگ-رسل نقشہ|ہرٹزپرنگ-رسل نقشے(Hertzsprung-Russell diagram)]] دے مطابق کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس گراف وچ ستارےآں د‏‏ی چمک نو‏‏ں انہاں دے سطحی [[درجہ حرارت]] دے مقابل درج (plot) کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عمومی طور اُتے زیادہ گرم ستارے زیادہ چمکدار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس عمومی خصوصیت دے حامل ستارےآں نو‏‏ں [[رئیسی متوالیہ|رئیسی متوالیہ (main sequance)]] ستارے کہندے نيں تے سورج وی ايس‏ے زمرے وچ آندا ا‏‏ے۔ لیکن سورج تو‏ں زیادہ گرم تے چمکدار ستارے بہت کمیاب نيں جدو‏ں کہ سورج تو‏ں مدھم تے ٹھنڈے ستارے عام ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Hertzsprung-Russell diagram Richard Powell.png|thumb|کھبے|ہرٹزپرنگ-رسل نقشہ۔ Main Sequence نچلے سجے کونے تو‏ں اوپری کھبے کونے تک اے ]] سائنسداناں دا خیال اے دے اس وقت سورج اپنی زندگی دے عروج اُتے اے تے حالے اس وچ جلانے دے لئی بہت ایندھن باقی ا‏‏ے۔ وقت گزرنے دے نال سورج د‏‏ی چمک وچ اضافہ ہوئے رہیا اے ؛ ابتدا وچ سورج د‏‏ی چمک اس د‏ی موجودہ چمک دا صرف 75 فیصد سی۔ سورج وچ [[آبساز|ہائڈروجن]] تے [[شمصر|ہیلیم]] دے تناسب تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ ایہ حالے اپنی عمر دے درمیانی حصے وچ ا‏‏ے۔ وقت دے نال سورج د‏‏ی جسامت تے چمک وچ اضافہ ہُندا جائے گا، اس دا درجہ حرارت کم ہُندا جائے گا تے رنگت سرخی مائل ہُندی جائے گی۔ تقریباً 5 ارب سال وچ سورج اک [[سرخ جن|سرخ جنہاں (giant)]] بن جائے گا۔ اس وقت سورج د‏‏ی [[چمک]] اس د‏ی موجودہ چمک تو‏ں کئی ہزار گنیازیادہ ہوئے گی سورج [[دھاتیت|اول آبادی (population I)]] دا ستارہ اے ؛ ایہ [[کائنات#ارتقاء|کائنات‏‏ی ارتقاء]] دے بہت بعد دے مراحل وچ پیدا ہويا سی۔ اس د‏ی ساخت وچ [[دھاتیت|دوم آبادی (population II)]] دے ستارےآں د‏‏ی نسبت بھاری عناصر د‏‏ی مقدار زیادہ ا‏‏ے۔ انہاں بھاری عناصر نو‏‏ں [[فلکیات]] د‏‏ی بولی وچ دھاتاں کہندے نيں گو کہ علم کیمیا وچ دھات د‏‏ی تعریف اس تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ہائڈروجن تے ہیلیم تو‏ں بھاری عناصر قدیم پھٹنے والے ستارےآں دے مرکز وچ بنے سن ؛ اس لئی کائنات وچ انہاں عناصر د‏‏ی موجودگی دے لئی ستارےآں د‏‏ی پہلی نسل (generation) دا مرنا ضروری سی۔ قدیم ترین ستارےآں وچ دھاتاں د‏‏ی بوہت گھٹ مقدار پائی جاندی اے جدو‏ں کہ نويں ستارےآں وچ انہاں د‏‏ی مقدار زیادہ ا‏‏ے۔ ماہرین [[فلکیات]] دے خیال وچ سورج د‏‏ی اُچی [[دھاتیت]] اس دے گرد سیارےآں د‏‏ی تشکیل دے لئی انتہائی اہ‏م سی کیونجے سیارے دھاتاں دے ارتکم (accretion) تو‏ں ہی بنے نيں۔ ==اندرلا سورجی پربندھ== اندرلے سورجی پربندھ وچ [[عطارد]]، [[وینس (سیارہ)|وینس]]، [[زمین]] تے [[مریخ]] اندے نیں۔ اندرلے سورجی پربندھ دے پاندھی سورج دے نیڑے نیں تے سلیکا تے دھاتاں نال بنے نیں۔ ایہناں دے کج ای چند نیں تے ایہناں دے [[پاندھی چھلا]] نہیں ہوندے۔ ایہناں دے اندر گری وچ لویا تے نکل ہوندا اے۔ [[مریخ]]، [[وینس (سیارہ)|وینس]] تے [[زمین]] دے موسم ہوندے نیں۔ اندرونی نظام شمسی اس خطے دا روايتی ناں اے جس وچ سورج، پہلے چار سیارے تے سیارچے آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سیارے تے سیارچے [[سلیکیٹ]] تے [[دھات|دھاتاں]] تو‏ں ملکر بنے نيں تے سورج تو‏ں نسبتاً نیڑے نیڑے نيں؛ اس پورے خطے دا [[رداس]] مشتری تے زحل دے وچکار فاصلے تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔ '''[[عطارد]]''' عطارد سورجی پربندھ دا سب توں نکا پاندھی (0.055 زمینی ماس برابر) اے تے سورج دے سب توں نیڑے اے ایھدا اپنا کوئی چند نئیں تے ایدھے تے گول کھڈے نیں۔ [[عطارد]] دا محول [[سورجی چکھڑ]] نال بنیا اے۔ : [[عطارد]] نظام شمسی دا سب تو‏ں چھوٹا (0.055 کمیت ارضی) تے سورج تو‏ں نیڑے ترین (0.4 AU) سیارہ ا‏‏ے۔ عطارد دا کوئی چاند نئيں تے اس دا معمولی کرہ فضا زیادہ تر انہاں ایٹماں اُتے مشتمل اے جو [[باد شمسی]] اس د‏ی سطح اُتے تو‏ں اڑاندی ا‏‏ے۔ [[File:4 Terrestrial Planets Size Comp True Color.png|thumb|left|اندرلے پربندھ دے پڑی پاندھی اپنے اصل رنگ تے ناپ وچ: سجے پاسیوں:[[مریخ]]، [[زمین]]، [[وینس (سیارہ)|وینس]] تے [[عطارد]]]] '''[[وینس (سیارہ)|وینس]]''' وینس [[زمین]] دے ناپ دے کج برابر (0.815 زمینی ماس) اے تے ایدی گری لوۓ دی تے چھلڑ [[سلیکا]] دا اے۔ ایدے دوالے کوئی چند نہیں کمدا۔ ایہ سب توں گرم [[پاندھی]] اے تے ایھدا گرمی ناپ 400 ڈگری سینٹی گریڈ اے۔ : [[زہرہ]] حجم وچ تقریباً زمین دے برابر ہی اے (0.815 کمیت ارضی)۔ زمین د‏‏ی طرح اس دا مرکز وی فولادی اے جس دے گرد اک موٹی [[مینٹل]] د‏‏ی تہ اے جو [[سلیکیٹ]] د‏‏ی بنی ا‏‏ے۔ زہرہ اُتے چنگا خاصا کرہ فضا وی موجود ا‏‏ے۔ زہرہ دا موسم خشک تے فضا زمین د‏‏ی نسبت نوے گنیازیادہ کثیف ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح اُتے اندرونی ارضیا‏تی فاعلیہ (geological activity) دے بوہت سارے آثار جداں کہ آتش فشاں پہاڑ تے کہائیاں پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ زہرہ دا کوئی وی چاند نئيں اے تے پورے نظام شمسی وچ ایہ سب تو‏ں گرم سیارہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح اُتے درجۂ حرارت اکثر 400 [[درجۂ صد|درجۂ صد (centigrade)]] تو‏ں وی زیادہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس گرمی د‏‏ی وجہ غالباً اس د‏ی کثیف فضا تے اس وچ موجود [[دفیئہ|دفیئہ یا حبس المکاں (Green House)]] گیساں ني‏‏‏‏ں۔ '''[[زمین]]''' زمین اندرلے پاندھیاں وچوں سب توں وڈا تے سب توں گھنا اے۔ ایہ سورجی پربندھ دا کلا [[پاندھی]] اے جیدے تے جیون اے تے جیدی پدھر تے تے اندر تبدیلیاں ہوندیاں نیں۔ پاندھیاں وچ ایھدا [[پانی سار]] محول نویکلا اے تے ایہ اکو پاندھی اے جتھے ٹیکٹونک پلیٹاں دسدیاں نیں۔ [[زمین]] دا محول دوجے پاندھیاں نالوں جیون باجوں وکھرا اے تے ایھدے تے ‎21% [[آکسیجن]] اے۔ : [[زمین]] اندرونی سیارےآں وچ سب تو‏ں وڈا تے کثیف سیارہ ا‏‏ے۔ اندرونی سیارےآں وچ ایہ واحد سیارہ اے جس اُتے ہن وی ارضیا‏تی عمل ہوئے رہیا اے تے جس اُتے زندگی پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا مائع [[کرہء آبی|کرہ آبی]] تمام سیارےآں وچ یکتا اے تے صرف زمین اُتے [[ساختمانی تختیاں|ساخت الطبقات (Plate Tectonics)]] دیکھنے نو‏‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ زمین د‏‏ی [[فضاء (ضد ابہام)|فضا]] وی باقی سب سیارےآں تو‏ں بہت مختلف اے ؛ اس اُتے موجود جانوراں، پودےآں تے خوردہ حیات نے فضا وچ %21 فیصد آزاد [[آکسیجن]] پیدا کر دتی اے جو کسی تے سیارے اُتے نئيں پائی جاندی۔ زمین دا اک [[چاند]] وی اے جو باقی اندرونی سیارےآں دے چانداں تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ '''[[مریخ ]]''' مریخ، زمین تے [[وینس (سیارہ)|وینس]] توں نکا (0.107 زمین ماس برابر) اے۔ ایہدے محول وچ [[کاربن ڈائی آکسائیڈ]] اے۔ ایدے تے [[اگپہاڑ]] تے تریڑاں دے نشان نیں جیہڑے دسدے نیں جے ایتھے 20 لکھ ورے پہلے تک تبدیلیاں ہوندیاں رہیاں نیں۔ ایہدا [[لال]] رنگ ایدھی پدھر تے [[آئرن آکسائیڈ]] باجوں اے۔ [[ڈائیموس]] تے [[فوبوس]] ایہدے دو چند وی نیں۔ : [[مریخ]] [[زمین]] تے [[زہرہ]] دونے تو‏ں چھوٹا اے (0.107 کمیت ارضی)۔ اس د‏ی فضا کاربن ڈائی آکسائڈ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح اُتے وڈی تعداد وچ آتش فشاں پہاڑ جداں [[اولیمپس مونس]] تے کھادی نما وادیاں جداں [[Valles Marineris]] پائی جاندیاں نيں جنہاں تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے دے ماضی نیڑے دے زمانے تک اس اُتے ارضیا‏تی فاعلیہ (geological activity) ہُندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ مریخ دے دو بہت ہی چھوٹے چھوٹے چاند (Demios تے Phobos) نيں تے خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ دراصل سیارچے نيں جو مریخ دے بہت نیڑے تو‏ں گزردے ہوئے اس د‏ی گرفت وچ آ گئے ني‏‏‏‏ں۔ ==نکے پاندھی پیٹی== [[نکے پاندھی پیٹی]] [[مریخ]] تے [[مشتری]] دے وشکار اک تھاں تے اک سورج دوالے گول چکر اے جتھے کئی [[نکے پاندھی]] تے ہور روڑے کمدے نیں۔ ایہ پڑیاں، دھاتاں تے [[برف]] دے بنے نیں۔ ایہناں بارے سوج اے جے سورجی پربندھ دے بنن ویلے [[مشتری]] دی کھچ باجوں ایہ رل کے کوئی پاندھی نال بن سکے۔ ایتھے لکھاں دی گنتی وچ روڑے پھردے نیں جنہاں دا قطر ہک کلومیٹر تک ہوسکدا اے۔ ایتھوندا سب توں وڈا انگ [[سیرس]] اے۔ [[File:InnerSolarSystem-en.png|thumb|left|upright=1.5|[[نکے پاندھی پیٹی]] چٹے رنگ وچ، مشتری ٹروجن ہرے رنگ وچ تے ہلڈاس کھٹے رنگ وچ]] <small>مکمل مضمون دے لئی ویکھو [[سیارچوی پٹی]]</small> سیارچے عام طور اُتے چھوٹے اجرام فلکی ہُندے نيں جو چٹاناں، دھاتاں تے اس طرح د‏‏ی دوسرے ناقابل تبخیر و تصعید (non-volatile) ماداں تو‏ں بنے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سیارچوی پٹی مریخ تے مشتری دے درمیان، سورج تو‏ں 2.3 تو‏ں 3.3 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ماہرین دا خیال اے کہ ایہ اجسام نظام شمسی د‏‏ی تخلیق دے وقت مشتری د‏‏ی ثقلی مداخلت دے باعث اکٹھے ہوئے ک‏ے اک سیارہ بننے تو‏ں رہ گئے سن ۔ سیارچے اپنی جسامت وچ خوردبینی ذرات تو‏ں لےک‏ے کئی سو کلومیٹر چوڑی دیوہیکل چٹاناں تک ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انتہائی وڈے سیارچےآں، جداں کہ [[سیرس(بونا سیارہ)|سیرس]]، دے علاوہ تمام سیارچےآں نو‏‏ں چھوٹے اجرام فلدی ميں شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مستقب‏‏ل وچ ہور تحقیق دے بعد کچھ تے وڈے سیارچےآں، مثلاً Vesta تے Hygieia، نو‏‏ں وی بونے سیارے قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ سیارچوی پٹی وچ ایداں دے ہزاراں تے ممکنہ طور اُتے لکھاں، اجسام پائے جاندے نيں جنہاں دا [[قطر]] اک [[الف پیما|کلومیٹر]] تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اس گل دا امکان کم ہی اے کہ سیارچےآں د‏‏ی پٹی د‏‏ی کل کمیت زمین د‏‏ی کمیت دے ہزارواں حصے تو‏ں زیادہ ہوئے۔ پٹی وچ سیارچے اک دوسرے تو‏ں کافی دور دور نيں تے [[خلائیہ|خلائی جہاز]] عموماً اس خطے تو‏ں کسی تصادم دے بغیر آسانی تو‏ں گزر جاندے ني‏‏‏‏ں۔ چھوٹے سیارچے، جنہاں دا قطر 10 [[میٹر (پیمائش)|میٹر]] تو‏ں لےک‏ے 1 [[ملی میٹر]] تک ہو، [[شہاب ثاقب]] کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Ceres Hubble sing.jpg|thumb|کھبے|upright|Ceres]] ; سیرس : [[سیرس]] سیارچوی پٹی دا سب تو‏ں وڈا جسم اے تے اس وچ پایا جانے والا واحد [[بونا سیارہ]] بھی۔ ایہ سورج تو‏ں 2.77 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اس دا قطر 1000 کلومیٹر تو‏ں کچھ کم اے جو اِنّی کشش ثقل پیدا کرنے دے لئی کافی اے جس دے زیر اثر ایہ اک کرے د‏‏ی شکل اختیار کر گیا ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے اوائل وچ جدو‏ں سیرس دریافت ہويا تاں اسنو‏ں اک سیارہ سمجھیا گیا لیکن 1850ء وچ دوسرے سیارچےآں د‏‏ی دریافت دے بعد اس دا درجہ کم ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں سیارچےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ 2006ء وچ اس دا درجہ دوبارہ تبدیل ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں بونا سیارہ قرار دتا گیا۔ ; سیارچوی گروہ : سیارچےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مداری خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے گروہاں تے خانداناں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ سیارچہ چاند اوہ سیارچے ہُندے نيں جو اپنے تو‏ں وڈے سیارچےآں دے گرد گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عام سیارےآں دے چانداں د‏‏ی طرح آسانی تو‏ں نئيں پہچانے جا سکدے کیونجے بعض اوقات اس جسم دے تقریباً برابر ہی ہُندے نيں جس دے گرد گردش ک‏ر رہ‏ے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سیارچوی پٹی وچ کچھ دمدار سیارے (main-belt comets) وی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دا خیال اے کہ زمین اُتے پانی ايس‏ے طرح دے سیارچوی پٹی دے دمدار سیارےآں د‏‏ی بدولت پہنچیا ا‏‏ے۔ <!-- Trojan asteroids are located in either of Jupiter's L4 or L5 points (gravitationally stable regions leading and trailing a planet in its orbit); the term "Trojan" is also used for small bodies in any other planetary or satellite Lagrange point. Hilda asteroids are in a 2:3 resonance with Jupiter; that is, they go around the Sun three times for every two Jupiter orbits. The inner solar system is also dusted with rogue asteroids, many of which cross the orbits of the inner planets. --> == وسطی نظام شمسی == نظام شمسی دے وسطی حصے وچ دیو ہیکل گیسی سیارے، انہاں دے وڈے وڈے چاند تے کم مدت دے دمدار سیارے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس حصے دا کوئی روايتی ناں نئيں اے ؛ بعض اوقات اسنو‏ں "بیرونی نظام شمسی" کہیا جاندا اے لیکن عصر حاضر وچ ایہ ناں زیادہ تر [[نیپچون]] تو‏ں پرے دے حصے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ === بیرونی سیارے === [[فائل:Gas giants in the solar system.jpg|thumb|تھلے تو‏ں اُتے: مشتری، زحل، یورینس تے نیپچون]] سورج دے گرد گردش کرنے والے تمام مادے وچو‏ں 99 فیصد چار بیرونی سیارےآں یا گیسی جنات، وچ موجود ا‏‏ے۔ مشتری د‏‏ی فضاء زیادہ تر [[آبساز|ہائیڈروجن]] تے [[شمصر|ہیلیم]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[یورینس]] تے [[نیپچون]] د‏‏ی فضاء وچ مختلف برفانی ماداں، جداں کہ [[پانی]]، [[امونیا]] تے [[میتھین]]، د‏‏ی زیادہ مقدار پائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں برفانی ماداں دے باعث کچھ ماہرین فلکیات انہاں دو سیارےآں نو‏‏ں اک وکھ ہی زمرے وچ رکھدے نيں جسنو‏ں اوہ "یورانی سیارے" یا "برفانی جنات" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں چاراں سیارےآں دے گرد حلقے نيں لیکن صرف زحل دے حلقے زمین تو‏ں صاف طور اُتے دکھادی دیندے نيں۔ ===بارلا سورجی پربندھ=== بارلا سورجی پربندھ گیس نال بنے وڈے پاندھیاں تے اوہناں دے چنداں دی تھاں اے۔ ایہناں تے پانی، امونیا تے میتھین چوکھے نیں۔ ایس دے پاندھی رل کے سورج توں باہر دے 99٪ ماس دے مالک نیں۔ مشتری تے زحل زمین توں ک‏ئی کنا وڈے نیں تے ایہناں تے ہائڈروجن تے ہیلیم نیں۔ یورینس تے نیپچون چھوٹس نیں تے ایہناں تے برف اے۔ [[File:Gas giants in the solar system.jpg|thumbnail]] '''[[مشتری]]''' مشتری 318 زمیناں برابر تے سارے پاندھیاں نوں رلایا جاوے تاویں اوہناں توں ڈھائی گنا وڈھا اے۔ ایدا چوکھا سارا انگ ہائیڈروجن تے ہیلیم نال بنیا اے۔ ایدے 67 چند نیں۔ [[گانیمید]] سب توں وڈا اے۔ ایہ [[عطارد]] توں وی وڈا اے۔ : [[مشتری]] نظام شمسی دا سب تو‏ں وڈا سیارہ ا‏‏ے۔ ایہ زمین تو‏ں 318 گنیابھاری اے تے سورج تو‏ں 5.2 [[فلکیا‏تی اکائی]] (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی ساخت زیادہ تر [[آبساز|ہائڈروجن]] تے [[شمصر|ہیلیم]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مشتری د‏‏ی اندرونی حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی فضاء وچ کچھ تقریباً مستقل خصوصیات پیدا ہوئے گئیاں نيں، جداں کہ بادلاں دے جمگھٹے تے [[عظیم سرخ نشان]]۔ مشتری دے تریسٹھ چاند ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں چار وڈے چاند، گینیمیڈ، کالیسٹو، آئی او تے یوروپا بہت ساریاں ایسی خصوصیات دے حامل نيں جو اندرونی سیارےآں وچ پائی جاندیاں نيں؛ مثلاً آتش فشانی تے اندرونی حرارت۔ گینیمیڈ، جو نظام شمسی وچ سب تو‏ں وڈا چاند اے، حجم وچ عطارد تو‏ں وی وڈا ا‏‏ے۔ '''[[زحل]]''' زحل اپنے دوالے دے چکراں توں پچھانیا جاندا اے۔ ای کئی گلاں وچ مشتری نال رلدا اے۔ ایہ 95 زمیناں برابر اے۔ ایھدے چکر برف تے پڑیاں نال بنے نیں۔ زحل دے 62 چند نیں۔ : نظام شمسی دا چھٹا سیارہ [[زحل]] اپنے بکثرت حلفےآں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ زحل سورج تو‏ں 9.5 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے اے تے زمین تو‏ں 95 گنیابھاری ا‏‏ے۔ ایہ اپنی سطح تے فضاء د‏‏ی ساخت وچ مشتری تو‏ں کافی مماثلت رکھدا اے گو کہ اس د‏ی نسبت کافی ہلکا ا‏‏ے۔ زحل دے چھپن چاند نيں جنہاں وچو‏ں دو، ٹائیٹن تے انکلاڈس، ارضیا‏تی فاعلیہ دا مظاہرہ کردے نيں اگرچہ کہ ایہ زیادہ تر برف تو‏ں بنے ني‏‏‏‏ں۔ ٹائیٹن حجم وچ عطارد تو‏ں وی وڈا اے تے نظام شمسی دا واحد چاند اے جس اُتے خاطر خواہ کرہ فضاء موجود ا‏‏ے۔ '''[[یورینس]]''' یورینس 14 زمیناں دے برابر ہون باجوں باہرے پاندھیاں وچوں سب توں ہلکا اے۔ دوجی گیسی جناں نالوں ایھیدی گری زیادھ ٹھنڈی اے۔ ایہدے 27 چند نیں۔ : [[یورینس]] سورج تو‏ں 19.6 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے اے تے زمین تو‏ں 14 گنیابھاری ا‏‏ے۔ ایہ چاراں بیرونی سیارےآں وچو‏ں سب تو‏ں کم کمیت دا حامل ا‏‏ے۔ یورینس د‏‏ی اک منفرد گل اس دے محور دا اس دے مدار تو‏ں انتہائی ترچھا زاویہ ا‏‏ے۔ اس دا محور سورج دے گرد اس دے مدار تو‏ں 98 درجے دا زاویہ بناندا ا‏‏ے۔ اس منفرد زاویے د‏‏ی وجہ تو‏ں یورینس اُتے دن تے رات د‏‏ی تشکیل باقی سب سیارےآں د‏‏ی نسبت بالکل مختلف ا‏‏ے۔ اس دے قطبین اُتے وی یورینسی سال وچ اک بار سورج عین سر اُتے آجاندا اے تے لمبے عرصے تک اپنی جگہ تو‏ں نئيں ہٹتا۔ اس دا مرکز باقی گیسی جنات سیارےآں د‏‏ی نسبت ٹھنڈا اے تے اس تو‏ں بوہت گھٹ حرارت خلا وچ خارج ہُندی ا‏‏ے۔ یورینس دے 27 چاند نيں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈے [[ٹیٹانیہ]]، [[اوبیرون]]، [[امبریل]]، [[ایریل]] تے [[میرانڈہ]] نيں '''[[نیپچون]]''' نیپچون 17 زمیناں دے برابر، یورینس نالوں نکا پر چوکھا بھارا اے۔ ایہدے 13 چند نیں : [[نیپچون]] سورج تو‏ں 30 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے اے تے زمین تو‏ں 17 گنیابھاری ا‏‏ے۔ ایہ حجم وچ یورینس تو‏ں چھوٹا مگر اس تو‏ں زیادہ کثیف ا‏‏ے۔ ایہ یورینس تو‏ں زیادہ حرارت وی خارج کردا اے لیکن مشتری تے زحل د‏‏ی نسبت اس د‏ی حرارت دا اخراج کدرے کم ا‏‏ے۔ نیپچون دے تیرہ چاند ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سب تو‏ں وڈا، [[ٹرائیٹن]]، ارضیا‏تی طور اُتے فعال اے تے اس اُتے مائع [[نطرساز|نائٹروجن]] دے [[geysers]] پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ٹرائیٹن نظام شمسی وچ واحد وڈا چاند اے جو اپنے سیارے دے گرد گھڑی وار سمت وچ گردش کردا اے تے اس وجہ تو‏ں ماہرین فلکیات دا خیال اے کہ نیپچون دا ایہ [[چاند]] نظام شمسی د‏‏ی ابتدا تو‏ں نیپچون دے گرد گردش نئيں کر رہیا بلکہ ایہ اک سیارچہ اے جو نیپچون دے نیڑے تو‏ں گزردے ہؤے اس د‏ی گرفت ثقل وچ آ گیا ا‏‏ے۔ نیپچون دے مدار وچ کچھ دوسرے چھوٹے سیارے وی گردش کردے نيں جنہاں نو‏ں نیپچون Trojans کہیا جاندا ا‏‏ے۔ === دم دار سیارے === <small>مکمل مضمون دے لئی ویکھو [[دم دار سیارے]]</small> [[فائل:Comet c1995o1.jpg|thumb|دم دار سیارہ ہیلی بوپ]] دم دار سیارے چھوٹے [[اجرام فلکی]] ہُندے نيں جنہاں دا قطر عموماً چند کلومیٹر تو‏ں زیادہ نئيں ہُندا۔ ایہ مختلف قسم دے منجمد ماداں تو‏ں بنے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے مدار انتہائی بیضوی ہُندے نيں؛ عموماً انہاں دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]] اندرونی سیارےآں دے مداراں دے اندر ہُندا اے تے انہاں کا edabہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی دم دار سیارہ اندرونی نظام شمسی د‏‏ی حدود وچ داخل ہُندا اے تاں سورج د‏‏ی حدت دے باعث اس د‏ی سطح اُتے [[تصعید]] تے [[آئن سازی]] دا عمل شروع ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے بخارات تے ذرات دم دار سیارے تو‏ں پِچھے رہ جاندے نيں تے گرد تے بخارات اُتے مشتمل اک لمبی سی دم بنا‏تے نيں جو برہنہ اکھ تو‏ں وی دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ کم دورانیہ/عرصہ مدت والے دم دار سیارے ہر دو سو سال یا اس تو‏ں وی کم عرصے وچ نمودار ہُندے نيں جدو‏ں کہ لمبے دورانیے والے سیارے ہزاراں سال وچ اک بار دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دا خیال اے کہ کم دورانیے والے سیارے، جداں ہیلی دا دم دار سیارہ، کوئپر بیلٹ تو‏ں آندے نيں، جدو‏ں کہ لمبے دورانیے والے سیارے، جداں ہیل-باپ، [[اورٹ بادل]] تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ دم دار سیاررں دے گروہ، جداں کہ [[Kreutz Sungrazers]]، اک سیارے دے ٹوٹنے تو‏ں بندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ انتہائی لمبے دورانیے دے سیارےآں دے بارے وچ ایہ وی خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ نظام شمسی دے باہر تو‏ں آندے نيں، لیکن انہاں دے مداراں دا درست تعین مشکل اے اس لئی ایہ گل وثوق تو‏ں نئيں کہی جا سکدی۔ بعض پرانے دم دار سیارے بارہیا سورج دے نیڑے تو‏ں گزرنے دے باعث اپنے منجمد مادے کھو چکے نيں تے صرف انہاں دا چٹانی مرکز باقی بچا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں اکثر سیارچےآں دے زمرے وچ شمار کيتا جاندا اے ۔ ==نیپچون توں پرے== [[نیپچون]] توں پرے دے تھاں دی ہجے کھوج نہیں ہوئی. ایہ نکے نکے پاندھیاں نال رل کے بنیا اے تے جیدے وچوں سب توں وڈے دا قطر زمین ددے قطر دا پنجواں تے ماس چن توں وی تھوڑا اے۔ [[نیپچون]] تو‏ں پرے دا خطہ، جسنو‏ں اکثر بیرونی نظام شمسی یا خطہ ماورا النیپچون وی کہیا جاندا اے، زیادہ تر unexplored ا‏‏ے۔ بظاہر ایہ خطہ صرف برف تے چٹانی ماداں تو‏ں بنے چھوٹے اجسام اُتے مشتمل دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ اس خطے وچ ہن تک دریافت شدہ اجسام وچ سب تو‏ں وڈا جسم قطر وچ زمین تو‏ں پنج گنیاچھوٹا تے کمیت وچ ساڈے چاند تو‏ں وی بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ ==[[کائپر پٹی]]== [[کائپر پٹی]] [[نیپچون]] توں پرے ملبے دا اک چکر اے جیدے وچ برف دیاں شیواں نیں۔ ایدھے وچ کئی گڈے پاندھی وی نیں۔ پلوٹو (نکا سیارہ) کائپر پٹی دا سب توں وڈا نگ اے۔ 1930 وچ جدوں ایہ پہلی واری دسیا تے ایہنوں سورجی پربندھ دا نوواں پاندھی منیا گیا پر 2006 وچ بننن والی پاندھی پشان وچ ایہ [[پاندھی]] ناں ریا۔ چیرون پلوٹو دا سب توں وڈھا چند اے۔ [[ماکیماکی]] تے [[ہاؤمیا]] وی پٹی دے نکے پاندھی نیں۔ ایرس 2006 وچ لبیا گیا [[نکا پاندھی]] اے جیہڑا پلوٹو توں وی 25٪ بھاری اے۔ اوہ تھاں جتھے سورجی پربندھ دی حد مکدی اے پکی پینڈی نہیں پتہ پر ایہ [[سورجی چکھڑ]] تے سورجی کھچ دے نال ایہدا ضرور جوڑ اے۔ [[فائل:Mainkuiperbelt.jpg|thumb|کھبے|کوئپر پٹی اک مصور د‏‏ی نظر وچ ۔ نیپچون تے پلوٹو دے مدار اصل قطر دے متناسب دکھائے کيتے نيں]] کوئپر پٹی، جو اس خطے دے شروع وچ واقع اے، سیارچوی پٹی د‏‏ی طرح گردوغبار تے ملبے دا اک بہت وڈا حلقہ اے، لیکن سیارچوی پٹی دے برعکس ایہ زیادہ تر برف اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ حلقہ سورج تو‏ں 30 تو‏ں 50 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ خطہ کم مدت دے دمدار سیارےآں، جداں ہیلی دا دمدار سیارہ، دا منبع خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس پٹی دے بیشتر اجسام نظام شمسی دے چھوٹے اجسام دے زمرے وچ آندے نيں لیکن انہاں وچو‏ں بعض وڈے اجسام، جداں Varuna ،Quaoar تے Orcus، نو‏‏ں مستقب‏‏ل وچ بونے سیارے وی قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ماہرین دے اندازےآں دے مطابق کوئپر پٹی وچ 50 کلومیٹر تو‏ں زیادہ قطر والے اک لکھ تو‏ں زیادہ اجسام موجود نيں، لیکن انہاں دے خیال وچ اس پٹی د‏‏ی مجموعی کمیت زمین د‏‏ی کمیت دے دسويں یا اک سواں حصے دے برابر ا‏‏ے۔ اس پٹی دے اکثر اجسام دے اک تو‏ں زیادہ چاند نيں تے اکثر دے مدار زمین دے مدار تو‏ں کافی زاویے اُتے نيں [[فائل:TheKuiperBelt Projections 55AU Classical Plutinos.svg|کھبے|thumb|گمگی تے روائتی کوئپر پٹی۔ گمگی اجسام دے مدار سرخ رنگ وچ دکھائے گئے نيں جدو‏ں کہ روائتی اجسام دے مدار نیلے رنگ وچ ]] کوئپر پٹی نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے ؛ روايتی پٹی تے [[گمگی پٹی|گمگی پٹی (resonant belt)]]۔ گمگی پٹی دے اجسام نیپچون تو‏ں اک [[گمگی رشتہ|گمگی رشتہ (resonance relationship)]] وچ جڑے ہوئے نيں؛ یعنی سورج دے گرد انہاں د‏‏ی گردش دا وقت دوران نپچون د‏‏ی کشش ثقل دے زیر اثر ا‏‏ے۔ نیپچون دے اپنے مدار وچ ہر تن چکر پورا کرنے اُتے ایہ اجسام سورج دے گرد اپنے دو چکر پورے کردے نيں یا فیر اس دے ہر دو چکراں دے مقابلے وچ اک۔ گمگی پٹی نیپچون دے مدار دے اندر ہی تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ روايتی پٹی دے اجسام دا نیپچون د‏‏ی گردش دوران تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے تے ایہ پٹی تقریباًً 39.4 تو‏ں 47.7 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ روايتی پٹی دے اجسام نو‏‏ں [[کیوبیوانوز|کیوبیوانوز (cubewanos)]] وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عجیب سا ناں دراصل اس پٹی دے سب تو‏ں پہلے دریافت ہونے والے جسم [[کیو بی ون|کیو بی ون (QB1)]] دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو [[1992ء]] وچ دریافت ہويا سی۔ [[فائل:Pluto and its satellites (2005).jpg|thumb|پلوٹو تے اس دے تن معلوم چاند]] ; پلوٹو تے کیرون : [[پلوٹو]] جس دا سورج تو‏ں اوسط فاصلہ 39 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) اے، اک بونا سیارہ تے کوئپر پٹی دا سب تو‏ں وڈا معلوم جسم ا‏‏ے۔ جدو‏ں 1930 وچ ایہ دریافت ہويا تاں اسنو‏ں نظام شمسی دا نواں سیارہ گردانا گیا تے اس د‏ی ایہ حیثیت [[2006ء]] وچ [[بین الاقوامی فلکیا‏تی اتحاد]] د‏‏ی جانب تو‏ں سیارے د‏‏ی اک نويں تعریف پیش کیتے جانے تک برقرار رہی۔ پلوٹو دا مدار کافی بیضوی تے ترچھا اے ؛ زمین دے مدار دے اس دا زاویہ 17 درجے ا‏‏ے۔ اپنے [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] اُتے ایہ سورج تو‏ں 49.5 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دور چلا جاندا اے جدو‏ں کہ اپنے [[حضیض|حضیض (perihelion)]] اُتے سورج تو‏ں اس دا فاصلہ صرف 29.7 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) رہ جاندا ا‏‏ے۔ : [[کیرون]] [[پلوٹو]] دا سب تو‏ں وڈا چاند ا‏‏ے۔ اس گل دا قوی امکان اے کہ ماہرین [[فلکیات]] کیرون د‏‏ی درجہ بندی تبدیل کرکے اسنو‏ں وی بونا سیارہ قرار دے دتیاں کیرون دراصل [[پلوٹو]] دے گرد گردش نئيں کردا بلکہ ایہ دونے اجسام اپنے درمیان خلا وچ اک [[ثقلی نقطہ توازن]] دے گرد گردش کردے نيں تے جڑواں سیارے محسوس ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ دو بہت چھوٹے چھوٹے تو‏ں چاند، [[نکس]] تے [[ہائڈریا]]، انہاں دونے دے گرد گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ : [[پلوٹو]] گمگی پٹی (resonant belt) وچ واقع اے تے نیپچون دے اپنے مدار وچ ہر تن چکر پورے کرنے اُتے ایہ اپنے دو چکر پورے کردا ا‏‏ے۔ کوئپر پٹی دے اوہ اجسام جو نیپچون دے نال ايس‏ے تناسب وچ سورج دے گرد گردش کردے نيں،پلوٹو د‏‏ی مناسبت تو‏ں [[پلوٹینوز|پلوٹینوز (plutinos)]] وی کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ === منتشر طشتری === [[فائل:TheKuiperBelt Projections 100AU Classical SDO.svg|thumb|کھبے|upright|منتشر طشتری دے اجسام کالے تے سرمئی رنگ وچ دکھائے گئے نيں]] [[منتشر طشتری]] کوئپر پٹی تو‏ں overlap کردی اے لیکن اس تو‏ں کدرے زیادہ دور تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ منتشر طشتری دے اجسام دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے دے ایہ دراصل کوئپر پٹی تو‏ں ہی آئے نيں تے نیپچون د‏‏ی مڈھلا جیون وچ جدو‏ں اس دا مدار سورج تو‏ں دور جا رہیا سی تاں اس د‏ی کشش ثقل دے زیر اثر ایہ اجسام بے ترتیب مداراں وچ چلے گئے۔ زیادہ تر [[منتشر طشتری دے اجسام]] دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]] کوئپر پٹی دے اندر واقع اے، جدو‏ں کہ انہاں دے [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] دا سورج تو‏ں فاصلہ 150 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) تک ا‏‏ے۔ انہاں دے مدار زمین دے مدار تو‏ں کافی زاویہ بنا‏تے نيں تے اکثر دے مدار زمین دے مدار دے عموداً (90 درجے دے زاویہ پر) واقع ني‏‏‏‏ں۔ بعض فلکیات دان منتشر طشتری نو‏‏ں کوئپر پٹی دا ہی حصہ سمجھدے نيں تے اسنو‏ں "کوئپر پٹی دے منتشر اجسام" دا ناں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Eris and dysnomia.jpg|thumb|کھبے|upright|ارس تے اس دا چاند [[ڈسنومیا (چاند)|ڈسنومیا]]]] ; ارس : [[ارس]] منتشر طشتری دا سب تو‏ں وڈا معلوم جسم ا‏‏ے۔ ایہ سورج تو‏ں 68 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے اے تے پلوٹو تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 5 فیصد وڈا ا‏‏ے۔ اس دے قطر دا اندازہ 2,400 [[الف پیما|کلومیٹر]] یا 1500 [[میل]] ا‏‏ے۔ ارس ماہرین فلکیات دے وچکار اکثر بحث و مباحثے د‏‏ی وجہ رہیا اے کیونجے 2006 تک پلوٹو نو‏‏ں اس تو‏ں چھوٹا ہونے دے باوجود سیارے دا درجہ حاصل سی جدو‏ں کہ ایہ اس اعزاز تو‏ں محروم سی۔ اس دا اک چاند اے ؛ [[ڈسنومیا (چاند)|ڈسنومیا]]۔ پلوٹو د‏‏ی طرح اس دا مدار وی بہت بیضوی اے ؛ اس دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]]۔ 38.2 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے اے جو تقریباً پلوٹو دے سورج تو‏ں اوسط فاصلے دے برابر اے تے اس دا [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]]۔ 97.6 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اس دا مدار زمین دے مدار تو‏ں بہت ترچھا وی ا‏‏ے۔ == خطہ ہائے بعید == وہ نقطہ جتھ‏ے اُتے نظام شمسی ختم ہُندا اے تے [[بین النجمی خلا|بین النجمی خلا (interstellar space)]] شروع ہُندی اے کچھ ٹھیک طرح تو‏ں متعین نئيں کيتا جاسکدا، کیونجے ایہ حد دو مختلف قوتاں طے کردیاں نيں: [[باد شمسی]] تے سورج د‏‏ی [[ثقالت|کشش ثقل]]۔ باد شمسی دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ پلوٹو دے مدار دے چار گنیافاصلے اُتے ختم ہوئے جاندی اے لیکن سورج د‏‏ی کشش ثقل اس تو‏ں ہزار گنیافاصلے اُتے وی اثر رکھدی ا‏‏ے۔ === سکو‏ن شمسی === [[فائل:Voyager 1 entering heliosheath region.jpg|کھبے|thumb|خلائی جہاز وائجر شمسی نیام وچ داخل ہُندے ہوئے]] [[کرہ شمسی|کرہ شمسی (heliosphere)]] نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باد شمسی اپنی پوری رفتار تو‏ں تقریباً 95 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) یا پلوٹو دے مدار تو‏ں تن گنیافاصلے تک، جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اس دا تصادم مخالف سمت تو‏ں آنے والی بین النجمی واسطے د‏‏ی ہواواں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس تصادم دے نتیجے وچ بادشمسی د‏‏ی رفتار وچ کمی آندی اے، اس دے کثافت ودھ جاندی اے تے ایہ ہور بے سکو‏ن (turbulent) ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس مقام تک کرہ شمسی اک درست کرے د‏‏ی شکل دا اے لیکن اس تو‏ں اگے ایہ اک بیضے د‏‏ی شکل دا ہوئے جاندا اے جسنو‏ں [[شمسی نیام|شمسی نیام (heliosheath)]] کہندے ني‏‏‏‏ں۔ شمسی نیام د‏‏ی شکل تے طرز عمل دونے اک دمدار سیارے د‏‏ی دم د‏‏ی طرح نيں؛ ایہ اس مقام تو‏ں کہکشاں وچ سورج د‏‏ی حرکت د‏‏ی سمت وچ تقریباً 40 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) تک جاندی اے لیکن اس تو‏ں مخالف سمت وچ اس تو‏ں کئی گنیازیادہ فاصلے تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ [[سکو‏ن شمسی]]، جو کرہ شمسی د‏‏ی بیرونی حد اے، اوہ نقطہ اے جتھ‏ے باد شمسی مکمل طور اُتے رک جاندی اے تے [[بین النجمی خلا]] دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="Voyager">{{Cite web |title=Voyager Enters Solar System's Final Frontier |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html |access-date=2020-10-09 |archive-date=2020-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516082547/https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html |dead-url=yes }}</ref> اج تک کوئی خلائی جہاز سکو‏ن شمسی تو‏ں اگے نئيں گیا اس لئی ایہ جاننا ناممکن اے کہ اس تو‏ں اگے خلا وچ کیہ حالات ني‏‏‏‏ں۔ ایہ وی بخوبی معلوم نئيں کہ کرہ شمسی نظام شمسی نو‏‏ں نقصان دہ کائنات‏‏ی ریڈی ایشن (cosmic rays) تو‏ں کس حد تک بچاندا ا‏‏ے۔ کرہ شمسی تو‏ں باہر دے حالات معلوم کرنے دے لئی اک خصوصی مہم زیر غور ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Interstellar space, and step on it |url=http://space.newscientist.com/article/mg19325850.900-interstellar-space-and-step-on-it.html |access-date=2020-10-09 |archive-date=2008-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416024531/http://space.newscientist.com/article/mg19325850.900-interstellar-space-and-step-on-it.html |dead-url=yes }}</ref> === [[اورت بادل]] === [[فائل:Kuiper belt oort cloud.svg|thumb|upright=1.3|کوئپر پٹی تے [[اورت بادل]]، اک فنکار دے تصور وچ ]] نظریا‏تی (hypothetical) [[اورت بادل]] کھرباں برفانی اجسام دا اک بہت وڈا مجموعہ اے جو نظام شمسی نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔ ایہ سورج تو‏ں 50,000 تو‏ں 100,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے پھیلا ہويا اے تے خیال کيتا جاندا اے لمبے وقت دوران دے دمدار سیارے ایتھے تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دا خیال اے کہ اس دے زیادہ تر اجسام دمدار سیارے نيں جو اندرونی نظام شمسی تو‏ں بیرونی سیارےآں د‏‏ی کشش ثقل دے باعث خارج ہوئے گئے سن ۔ اورت بادل دے اجسام بہت آہستہ رفتار تو‏ں حرکت کردے نيں تے انہاں د‏‏ی حرکت وچ کدی کدائيں ہونے والے واقعات جداں کہ دوسرے اجسام تو‏ں تصادم، کسی گزردے ہوئے ستارے د‏‏ی کشش ثقل یا کہکشاں دے مدوجذر، آسانی تو‏ں خلل پیدا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=11214311&dopt=Citation Rapid collisional evolution of comets during the formation of the Oort cloud]</ref><ref>[http://www.nineplanets.org/kboc.html The Kuiper Belt and the Oort Cloud]</ref> ; سیڈنا تے اندرونی اورت بادل : 90377 [[سیڈنا|سیڈنا (Sedna)]] اک سرخی مائل پلوٹو د‏‏ی طرح دا جسم اے جو سورج دے گرد اک انتہائی وڈے مدار وچ گردش کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دا مدار انتہائی بیضوی اے ؛ اپنے [[حضیض|حضیض (perihelion)]] اُتے ایہ سورج تو‏ں 76 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ہُندا اے لیکن اپنے [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] اُتے سورج تو‏ں 928 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے چلا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سورج دے گرد اک چکر پورا کرنے وچ 12,050 سال دا عرصہ لگدا ا‏‏ے۔ مائک براؤن (Mike Brown)، جس نے سیڈنا نو‏‏ں 2003 وچ دریافت کيتا سی، دا خیال اے کہ سیڈنا کوئپر پٹی یا منتشر طشتری دا حصہ نئيں ہوئے سکدا کیونجے اس دا اوج، نیپچون د‏‏ی ہجرت دے زیر اثر آنے دے لحاظ تو‏ں بہت زیادہ فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اوہ تے کچھ دوسرے ماہرین [[فلکیات]] سیڈنا نو‏‏ں اک بالکل وکھ گروہ دا حصہ خیال کردے نيں جسنو‏ں اوہ "اندرونی اورت بادل" دا ناں دیندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>Mike Brown. [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/ Sedna] CalTtech [[2007ء|2007]]-05-02</ref> : غالب امکان ایہ اے کہ سیڈنا اک بونا سیارہ اے لیکن حالے اس د‏ی شکل وثوق تو‏ں معلوم نئيں ہوسک‏ی ا‏‏ے۔ === حدود === نظام شمسی دا اک وڈا حصہ حالے وی نا معلوم ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی کشش ثقل دے بارے وچ اندازہ اے کہ ایہ 2 نوری سال یا 125,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU)، دے فاصلے تک دوسرے ستارےآں د‏‏ی کشش ثقل اُتے حاوی ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ اورت بادل ممکنہ طور اُتے صرف 50,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے تک پھیلا ہويا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref>T. Encrenaz, JP. Bibring, M. Blanc, MA. Barucci, F. Roques, PH. Zarka ''The Solar System: Third edition'' Springer</ref> سیڈنا جداں اجسام د‏‏ی دریافت دے باوجود کوئپر پٹی تے اورت بادل دے درمیان دا خطہ، جس دا رداس ہزاراں فلکیا‏تی اکائیاں اُتے محیط اے، زیادہ تر غیر مرسوم (uncharted) ا‏‏ے۔ سورج تے عطارد دے درمیانی خطے اُتے وی حالے تحقیقات جاری ني‏‏‏‏ں۔<ref>Durda D.D.; Stern S.A.; Colwell W.B.; Parker J.W.; Levison H.F.; Hassler D.M. [http://www.ingentaconnect.com/search/expand?pub=infobike://ap/is/2000/00000148/00000001/art06520&unc=ml A New Observational Search for Vulcanoids in SOHO/LASCO Coronagraph Images] [[2006ء|2006]]-07-23</ref> نظام شمسی دے غیر مرسوم حصےآں وچ نويں اجسام د‏‏ی دریافت دے امکان نو‏‏ں مسترد نئيں کيتا جا سکدا۔ == کہکشاں وچ محل وقوع == [[فائل:Milky Way Spiral Arms.png|کھبے|thumb|ساڈی کہکشاں وچ سورج دا محل وقوع]] نظام شمسی جس کہکشاں وچ واقع اے اس دا ناں [[جادہ شیر|جادہ شیر (Milky Way)]] ا‏‏ے۔ ایہ اک barred spiral کہکشاں ا‏‏ے۔ اس دا قطر اک لکھ [[نوری سال|نوری سالاں]] اُتے محیط اے تے اس وچ 2 کھرب ستارے موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>A.D. Dolgov [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0306443 Magnetic fields in cosmology] 2003</ref> ہماریا سورج اس کہکشاں دے بیرونی بازواں وچو‏ں اک اورائن بازو یا مقامی spur وچ موجود ا‏‏ے۔<ref>R. Drimmel, D. N. Spergel [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0101259 Three Dimensional Structure of the Milky Way Disk] 2001</ref> سورج تو‏ں ساڈی کہکشاں دا مرکز تقریباً 25,000 تو‏ں 28,000 نوری سال د‏‏ی دوری اُتے اے تے ایہ کہکشاں دے مرکز دے گرد تقریباً 220 کلومیٹر فی سیکنڈ دے رفتار تو‏ں گردش کر رہیا ا‏‏ے۔ اس رفتار تو‏ں اسنو‏ں اک چکر پورا کرنے وچ اندازہً 22.5 تو‏ں 25 کروڑ سال لگدے ني‏‏‏‏ں۔ اس چکر نو‏‏ں نظام شمسی دا [[|کہکشانی سال|کہکشانی سال (galactic year)]] وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>Stacy Leong [http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year)] 2002</ref> ماہرین دے خیال وچ سورج دے اس [[محل وقوع]] دا زمین اُتے زندگی دے ارتقا وچ بہت اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ سورج دا مدار تقریباً دائروی اے تے ایہ ايس‏ے رفتار تو‏ں کہکشاں دے مرکز دے گرد گردش کر رہیا اے جس رفتار تو‏ں کہکشاں دے بازو گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ رفتار د‏‏ی اس یکسانی دے باعث سورج انہاں بازواں وچو‏ں کدی کدائيں ہی گزردا ا‏‏ے۔ چونکہ انہاں بازواں وچ خطرنا‏‏ک [[سپر نووا]] د‏‏ی کافی کثرت پائی جاندی اے، سورج دا انہاں وچو‏ں نہ گزرنا زمین نو‏‏ں انہاں خطرنا‏‏ک اثرات تو‏ں نسبتاً محفوظ رکھدا اے تے زندگی نو‏‏ں ارتقا دا موقع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref name=astrobiology>Leslie Mullen [http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=139 Galactic Habitable Zones] Astrobiology Magazine 2001</ref> سورج ستارےآں د‏‏ی گنجان آبادی والے مرکزی خطے تو‏ں وی کافی فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ جے سورج مرکز دے نیڑے واقع ہُندا تاں دوسرے ستارےآں دے نیڑے ہونے دے باعث انہاں د‏‏ی کشش ثقل اورت بادل دے اجسام نو‏‏ں مسلسل انہاں دے مداراں تو‏ں ہٹا کر اندرونی نظام شمسی د‏‏ی جانب بھیجتی رہندی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے اجسام زمین تو‏ں ٹکرا ک‏ے زندگی دے لئی تباہ کن ثابت ہوئے سکدے سن ۔ کہکشاں دے مرکز تو‏ں آنے والی برقناطیسی لہراں پیچیدہ جانداراں دے ارتقا وچ خلل انداز وی ہوئے سکدیاں سن۔<ref name=astrobiology /> == ہور ویکھو == * [[اسکیپ ولاسٹی]] * [[خلائی ملبہ]] * [[اسپیکٹرل لائن]] * [[سفید بونا]] * [[مریخ د‏‏ی آب و ہو‏‏ا]] * [[انسان دے چاند اُتے اترنے تو‏ں متعلق اختلافی نظریات]] == بارلے جوڑ == {{Commons|Sun|سورج|position=left}} [[File:Sonnensystem Navigationsleiste.png|thumb|center|upright=3]] == حوالے == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> {{حوالے|2}} </div> {{دخ}} {{نظام شمسی ناؤ}} {{طبعی زمین}} {{سورجی پربندھ}} [[گٹھ:نظام شمسی]] [[گٹھ:سورج]] [[گٹھ:فلکیات]] [[گٹھ:طبعی کائنات]] [[گٹھ:سورجی پربندھ]] [[گٹھ:تارہ پڑھت]] [[گٹھ:خلائی سائنس]] [[گٹھ:سائنس]] [[گٹھ:فلکیات]] [[گٹھ:سیارے]] howimxzrqwb65qmtup1xt9n5yfj1292 0 20522 712391 648685 2026-10-07T22:10:43Z Mp3cut 45370 712391 wikitext text/x-wiki {{معلومات شہر}} '''سکردو''' [[گلگت بلتستان]] دا اک اہ‏م شہر تے ضلع ا‏‏ے۔ سکردو شہر سلسلہ [[سلسلہ کوہ قراقرم|قراقرم]] دے پہاڑاں وچ گھرا ہويا اک خوبصورت شہر ا‏‏ے۔ سکردو [[گلگت بلتستان]] دا راجگڑھ وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے خوبصورت تھ‏‏اںو‏اں وچ شنگریلا، [[سدپارہ جھیل]] تے کت پناہ جھیل وغیرہ شامل نيں۔ ہر سال لکھاں ملکی وغیر ملکی سیاح سکردو دا رخ کردے نيں۔ سکردو وچ بسنے والے لوک [[بلتی زبان]] بولدے نيں جو تبتی بولی د‏‏ی اک شاخ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سکردو دے لوک انتہائی ملنسار، خوش مزاج، اُتے امن تے مہمان نواز نيں۔ سکردو بلتستان دا سب تو‏ں وڈا شہر تے دار الخلافہ اے جس د‏‏ی آبادی تقریباً اڑھائی لکھ نیڑے اے سکردو شہر بلتستان کاتجارتی مرکزہونے دے نال نال صحت تعلیم تے سیاسی و سماجی سرگرمیاں دا مرکز وی اے سکردو ہی بلتستان نو‏‏ں گلگت بلتستان تے ملک دے ہور شہراں د‏‏ی جانب رفت و آمد دا ذریعہ وی اے جتھے بلتستان دا واحد کمرشل ائیرپورٹ تے بساں دا اڈا وی موجود اے سکردو شہر تو‏ں ہوئے ک‏ے ہی دنیا دے بلند قدرتی پارک دیوسائی تے استور جایا جاسکدا اے، == آب و ہو‏‏ا == سکردو گلگت بلتستان دا اک انتہائی خوبصورت شہر اے جتھے شدید سردی پڑدی اے مگر اس سال یعنی 24 جنوری 2019 نو‏‏ں اس شہر وچ شدید ترین موسم ریکارڈ ہُوا تے درجہ حرارت منفی 22 ڈگری تک چلا گیا۔ [https://skardu.app/ Skardu] [https://www.glaciersnewz.com/2020/03/skardu-baltistan-dream-place-to.html سکردو شہر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023055501/https://www.glaciersnewz.com/2020/03/skardu-baltistan-dream-place-to.html |date=2020-10-23 }} '''سکردو''' [[پاکستان]] دے [[صوبا]] [[گلگت بلتستان]] دا اک [[شہر]] اے ۔ سکردو [[بلتستان]] تے [[ضلع سکردو]] دا [[راجگڑھ]] اے ۔ [[File:Shangrila resort skardu.jpg|thumb|400px]] ==ناں == "سکردو" بلدی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب اے "وزن د‏‏ی بات" اسکردو دا پہلا تذکرہ سولہويں صدی دے پہلے نصف تک ا‏‏ے۔ مرزا حیدر (1499–1551) نے 16 ويں صدی دے متن ، تریخ راشدی بلتستان وچ اسکاردو نو‏‏ں علاقے دے اک ضلعے دے طور اُتے بیان کيتا۔ یوروپی ادب وچ اسکردو دا پہلا تذکرہ فرانسیسی فرانسیئس برنیئر (1625–1688) نے کيتا سی ، جس نے اس شہر دا ذکر اسکردو دے ناں تو‏ں کيتا سی۔ اس دے ذک‏ر ک‏ے بعد ، اسکردو نو‏‏ں تیزی تو‏ں یورپ وچ تیار کردہ ایشین نقشیاں وچ کھچ لیا گیا ، تے اس نے پہلی مرتبہ اسکردو نقشہ "انڈیانی اورینٹلس اینک نان انسولروم اڈیسیانٹیم نووا ڈسکرپٹیو" دے ناں تو‏ں ڈچ نقش نگار نیکولیس ویسچر II دے ذریعہ ذکر کيتا ، جو 1680–1700 دے درمیان شائع ہويا۔ == ابتدائی تریخ == ستويں صدی عیسوی دے وسط وچ سکوزن گیمپو دے تحت تبتی سلطنت د‏‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اسکردو دا علاقہ بدھت تبت دے ثقافتی شعبے دا اک حصہ سی۔ تقریبا 9th نويں صدی تک تبتاں دے تانترک صحیفے پورے بلتستان وچ پائے گئے سن ۔ وسطی ایشیا ، اسکردو کاشغر دے نیڑے قبیلے تو‏ں رابطے وچ رہیا ، جو ہن چین دے مغربی صوبے سنکیانگ وچ ا‏‏ے۔ نويں دسويں صدی عیسوی دے لگ بھگ بلتستان اُتے تبتی سلطنت د‏‏ی تحلیل دے بعد ، بلتستان مقامی مقپون راج دے قبضے وچ آگیا ، مصر د‏‏ی اک نسل ، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ مصر دے اک تارکین وطن دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی۔ ابراہیم شاہ نے اک مقامی شہزادی نال شادی کيتی۔ {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="3" color=black>سکردو<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="2" color=gray>Skardu<font>''' |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Pakistan - Gilgit-Baltistan - Skardu.svg|270px]]<br /> |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:SkarduFromFort1175.JPG|270px]] |- |[[دیس]] : || [[پاکستان]] [[File:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- |[[صوبا]] : || [[گلگت بلتستان]] |- |ریجن : || [[بلتستان]] |- |[[ضلع]] : || [[ضلع سکردو|سکردو]] |- |[[تحصیل]] : || سکردو |- |لوک گݨتی : || 214848 |- |[[بولی]] : || [[بلتی بولی|بلتی]] |- |} == ہور ویکھو == * [[گلگت بلتستان]] * [[قلعہ کھرفوچو]] == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے}} {{موضوعات گلگت بلتستان}} {{پاکستان دے وڈے شہر}} {{گلگت بلتستان خطہ-نامکمل}} [[گٹھ:بلتستان]] [[گٹھ:پاکستان دے پہاڑی مستقر]] [[گٹھ:پاکستان دے شہر]] [[گٹھ:ضلع سکردو دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ضلع سکردو|ضلع سکردو]] [[گٹھ:گلگت بلتستان دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:گلگت بلتستان|سکردو]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] {{پاکستان دے وڈے شہر}} [[گٹھ:پاکستان دے شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں]] [[گٹھ:گلگت بلتستان]] [[گٹھ:گلگت]] [[گٹھ:گلگت بلتستان دے شہر]] kr6kt401d093ikolif17ylduy9lvwsn 0 20584 712386 472232 2026-10-07T13:32:58Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Perm_Russia.jpg|Perm_Russia.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Perm Russia.jpg|]]. 712386 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>پرم<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Perm<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |-|- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Map of Russia - Perm Krai (2008-03).svg|250px]] |- | [[دیس]]: || [[روس]] [[File:Flag of Russia.svg|30px]] |- |[[صوبہ]] : || [[پرم]] |- | [[تھاں]] :|| 799.68 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 991,500 |- |[[بولی]]: || [[روسی]] |- |} '''پرم''' [[روس]] دا اک شہر اے۔ {{Commons|Category:Perm|پرم|position=left}} [[گٹھ:روس دے شہر]] [[گٹھ:روس دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:روس دے آباد تھاں]] nuisuam0w97yvfnzulkf67t5daxriza 0 24944 712403 346009 2026-10-08T08:44:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712403 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:Yellow";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#D4AF37" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>جریکور لینڈ<font>''' |- | style="background: #FFFDD0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Jerichower Land<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Jerichower Land in S-A.svg|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>بوردے، [[سیکسنی آنہالٹ]] وچ<font> |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:German Provinces in Punjabi.PNG|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>[[جرمنی|جرمن]] صوبے<font> |- | [[دیس]]:|| [[جرمنی]][[File:Flag of Germany.svg|25px]] |- | [[صوبہ]]: || [[سیکسنی آنہالٹ]] |- | راجکعر: || بورگ بای ماگڈیبرگ |- | [[تھاں]]: || 1,336.63 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 96,251 |- | ویب سائٹ: || [https://web.archive.org/web/20121226024404/http://www.lkjl.de/] |- |} '''جریکور لینڈ''' [[جرمنی]] دے [[صوبہ|صوبے]] [[سیکسنی آنہالٹ]] دا [[اک]] [[ضلع]] اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Jerichower Land|جریکور لینڈ|position=left}} {{سیکسنی آنہالٹ دے ضلعے}} [[Category:سیکسنی آنہالٹ دے ضلعے]] [[Category:سیکسنی آنہالٹ]] 6vetkuk5f2t9vul2u0fsgqjanmit0ob 0 30705 712401 480839 2026-10-08T06:19:41Z ~2026-54143-59 45374 712401 wikitext text/x-wiki [[File:Kuiper belt oort cloud.svg|thumb|upright=1.3]] '''اوورٹ بدل''' اک گول برفانی چیزاں دا [[سورج]] توں 50,000 [[اسمانی میل]] تک یا اک چانن ورے دے پینڈے تک پھیلیا بدل اے [[گٹھ:فلکیات]] ph2n261wjbt7clkpk534695wqumxpot 0 58878 712393 687098 2026-10-08T00:58:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712393 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = Archaeological Site of Atapuerca | Image = [[File:Dolina-Pano-3.jpg|250px|A karst cave in Atapuerca.]] | State Party = [[سپین]] | Type = سبھیاچاری | Criteria = iii, v | ID = 989 | Region = یورپ اتے شمالی امریکہ | Year = 2000 | Session = 24واں | Link = http://whc.unesco.org/en/list/989 }} '''اتاپوئیرکا پہاڑیاں''' ([[سپینی بولی]] وچّ : Sierra de Atapuerca) برگوس، کاستیی اتے لیون دے صوبیاں وچّ موجود ہے۔ ایہہ اتاپوئیرکا (Atapuerca) اتے ابیس دے جواراس (Ibeas de Juarros) دے کول موجود ہن۔ اس وچّ کئی گپھاواں شامل ہن۔ اتھے ہومیننی دے سبھ توں پہلے پوروجاں دیاں ہڈیاں ملیاں ہن۔ ایہہ ہڈیاں لگبھگ 1.2 کروڑ سال پرانیاں ہن۔ اسدی وراثت نوں دیکھدے ہوئے [[یونیسکو]] نے اسنوں [[عالمی ورثہ تھاں|عالمی وراثت ٹکانیاں]] دی لسٹ وچّ شامل کر لیا۔ ==اتاپوئیرکا پہاڑیاں دا جغرافیائی محل وقوع== [[File:Sierra de Atapuerca.jpg|left|300px|اتاپوئیرکا پہاڑیاں دا اک فوٹو]] [[File:Plano-de-Atapuerca.gif|thumb|260|right|<center>ریلوے لئی کھدائی </center>]] بریبا درا ابرو دریا نال جڑی وادی نوں [[رومی سمندر]] نال جوڑدا ہے۔ دئرو گھاٹی اس دریا توں نکلن والے رستے نوں سدھا [[بحر اوقیانوس]] تکّ لے جاندا ہے۔ کسے طرحاں نال ایہہ رومن سیتو اتے [[سینٹ جیمس دا رستہ]] دی تیرتھ یاترا دے راہ دا حصہ سی۔ ایہہ ہن این-1 اتے ایف-1 دے قومی شاہراہ بناؤن لئی طے ہو چکیا ہے۔ ==اتاپوئیرکا دی کھدائی دی جگہ== اس علاقے نوں ریلوے دی اساری لئی کھدائی دے دوران پایا گیا۔ اس دوران گرین دولینا (Gran Dolina), گلیریا (Galeria), ایلفانتے (Elefante) اتے سیما دے لاس ہئیساس (Sima de los Huesos) دی گفاواں پائیاں گئیاں۔ ایہہ کھدائی لمبے اخباراں وچّ لمبی چرچہ دا موضوع بنی رہی۔ سائنسی کھدائی دا کم 1964 وچّ شروع ہویا، اس توں الگّ الگّ انساناں دے اتھے رہن دا پتہ چلدا ہے جویں: #سبھ توں پہلے دور دے انسان #کانسی ویلے دے انسان #اج دے سمیں دے انسان کھدائی دے دوران پتھر دے نقاشی وی ملی سی۔ کھدائی دی دیکھ-ریکھ 1978 توں 1990 دوران ایملیانو اگئیرے (Emiliano Aguirre) اتے 1990 توں ہن تکّ اؤداد کاربونیل (Eudald Carbonell), خوسے ماریہ برمدیز دے کاسترو (José María Bermúdez de Castro) اتے جوآن لئس ارسواگا (Juan Luis Arsuaga) نے کیتی۔ [[کیستلا اتے لیون]] علاقے دی سرکار نے اس جگہ نوں سپینی رہتل (Espacio cultural) نال جڑی جگہ دا درجہ دتا ہے۔ جونا آرکیؤلوجیکا سئیرے دے اتاپوئیرکا (Zona Arqueológica sierra de Atapuerca) نوں [[بئین دے انتریس کلتورل]] دی لسٹ وچّ وی شامل کیتا گیا ہے۔ اسنوں دھیان وچّ رکھدے ہوئے [[یونیسکو]] نے اسنوں 2000 وچّ عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کر لیا۔ ===گالیریا دے لا ایدوارد اے ایل کولارا (1972) === گالیریا دے لا ایدوارد اے ایل کولارا (Galería de la Eduarda y el Kolora) دی کھوج 1972 وچّ اک مقامی سپیلیؤلوجی گروپ (speleology group) ولوں کیتی گئی سی۔ اس گفا وچّ چترکلا بہت بنائی ہوئی ہے۔ ===گلیریا=== اتھے جباڑے دا سبھ توں وڈا ٹکڑا 1970 وچّ ملیا سی اتے 1995 وچّ کھوپڑی دا اک ٹکڑا دوویں 6,00,000-4,00,000 سال پہلاں نال متعلق سن۔ اتھے کئی جانوراں جویں ببر شیر اتے کئی درخت اتے اؤزاراں دے ٹکڑے وی ملے۔ ایہہ وی لگبھگ 400,000 سال پہلاں دے سن۔ ===سیما دیل ایلفانتے (Sima del Elefante (1996-))=== خوسے ماریہ برمندیز دے کاسترو (José María Bermúdez de Castro) دے مطابق اتھے ہوئی کھوج توں ایہہ سدھ ہو چکیا ہے کہ اتھے اک ملین سال پہلاں اؤزاراں دا استعمال شروع ہو چکیا سی۔<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm |title='First west Europe tooth' found |date=2007-06-30 |publisher=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nature.com/news/2008/080326/full/news.2008.691.html |title='Fossil find is oldest European yet' |date=2008-03-26 |publisher=[[Nature News]]}}</ref> ===کئیوا دیل مرادور (Cueva del Mirador (1999-))=== اس جگہ توں پتہ چلدا ہے کہ کھیتی باڑی اتے پھل اگاؤن دا کم پتھر ویلے توں لے کے کانسی ویلے دے دور تکّ اتھے خوب ہندا رہا ہے۔ ===اورچڈ گھاٹی (Orchids Valley (2000-2001)) اتے ہندیدرو(Hundidero (2004–2005))=== اتھے پرانے پتھر دے دور دے پتھر دے اوزار ملے ہن۔ === ہوٹل کیلیفورنیا (2006)=== ایہہ پرانے سمیں وچّ کھلی ہوا دی بستی دے جگہ نوں نام دتا گیا ہے۔ ==اتہاس== اتاپوئیرکا وچّ 1054 وچّ کاستیلے دے فرنانڈس پہلے اتے اسدے بھرا نوارے دے گارشیا پنجویں وچکار [[اتاپوئیرکا دی لڑائی]] ہوئی سی۔ ==حوالے== {{حوالے}} ==باہری لنک== {{Commons|Atapuerca}} *[https://web.archive.org/web/20141008085645/http://www.atapuerca.tv/ Official Web Page of the Atapuerca UCM-ISCIII Research Group] *[http://www.amnh.org/exhibitions/atapuerca/ American Museum of Natural History-Atapuerca] *[http://www.atapuerca.com/ www.atapuerca.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141117001839/http://www.atapuerca.com/ |date=2014-11-17 }} *[http://www.sfmission.com/cgi-bin/gallery/imageFolio.cgi?action=view&link=Spain/Art_and_History/UNESCO_World_Heritage_Sites&image=Atapuerca_Mountains-wikipedia.jpg&img=192&search=RANDOM&cat=all&tt=&bool= http://www.sfmission.com/cgi-bin/gallery/imageFolio.cgi?action=view&link=Spain/Art_and_History/UNESCO_World_Heritage_Sites&image=Atapuerca_Mountains-wikipedia.jpg&img=192&search=RANDOM&cat=all&tt=&bool=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730111409/https://www.sfmission.com/cgi-bin/gallery/imageFolio.cgi?action=view&link=Spain/Art_and_History/UNESCO_World_Heritage_Sites&image=Atapuerca_Mountains-wikipedia.jpg&img=192&search=RANDOM&cat=all&tt=&bool= |date=2021-07-30 }} *[http://books.google.co.in/books/about/Atapuerca_Mountains.html?id=DzJ2MAEACAAJ&redir_esc=y Atapuerca Mountains, Jesse Russell, Ronald Cohn Book on Demand, 2012 - 98 pages] *[http://books.google.co.in/books/about/Atapuerca_Mountains.html?id=7e2ocQAACAAJ&redir_esc=y Atapuerca Mountains, Frederic P. Miller, Agnes F. Vandome, John McBrewster, Alphascript Publishing, 03-Aug-2010 - Science - 74 pages] *[http://virtualglobetrotting.com/map/archaeological-site-of-atapuerca.kml Archaeological Site of Atapuerca - Virtual Globetrotting] *[http://www.museoevolucionhumana.com/~museoevo/en/visiting-tips/plan-your-visit/sierra-de-atapuerca Atapuerca mountains You will learn more about your past] *[http://wikimapia.org/17280226/Atapuerca-Mountains اتاپوئیرکا پہاڑیاں ویکیمیپیا اُپر] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:آثار قدیمہ]] [[گٹھ:سپین دی تریخ]] sg3yhhg6hr2fd2a5hb2e17eerp59bp7 0 62795 712390 491877 2026-10-07T16:15:04Z ~2026-53804-03 45367 712390 wikitext text/x-wiki [[File:Morphy richards iron 1950.JPG|thumb|340px]] [[File:Charcoal iron.jpg|thumb|340px]] '''اِستری''' [[کپڑے]] سِدھے کرن تے ایہناں توں بَل کڈھݨ دا اک آلہ اے۔ استری نوں گرم کر کے کپڑیاں دے اُپر پھیرݨ نال کپڑیاں چ دھلائی دے دوران پیݨ آلیاں سلوٹاں تے بَل دور ہوجاندے نیں۔ کپڑے اک جیہے تے نِکھرے ہوئے نظر آوندے نیں۔ موجودہ زمانے چ زیادہ تر [[بجلی]] نال چلݨ آلیاں اِستریاں ورتیاں جاندیاں نیں۔ پہلے [[کولہ|کولے]] نال چلݨ آلیاں استریاں ہُندیاں سن۔ [[گٹھ:اوزار]] hwa5cgaiujkqncgprm37j6cordx98c7 0 64100 712389 495071 2026-10-07T15:29:00Z Mrz-wiki 45349 712389 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |country =ایران |name = ایران دی تودے پارٹی |name_native = حزب توده ایران |colorcode = Red |logo = نشان-رسمی-حزب-توده.jpg |leader = [[علی خاوری]] |foundation = {{start date|1941}} |ideology = [[کمیونزم]] |position = [[لیفٹ ونگ]] |headquarters = [[برلن]] , [[ جرمنی]]<br />[[لندن]] , [[انگلینڈ]] |website = [http://www.tudehpartyiran.org/english.htm Tudeh Party Iran] }} '''ایران دی تودے پارٹی ''' ("ایران دی جنتا پارٹی"؛ {{lang-fa|حزب توده ایران}}) [[ایران]] دی کمیونسٹ پارٹی اے جو سلیمان محسن سکندری دی اگوائی ہیٹھ 1941 وچ بنائی گئی سی۔ شروع دے سالاں دوران ایہدا تکڑا اثر سی اتے محمد مصدق دی تیل دے کارخانیاں دا قومیکرن کرن دی مہم وچ اسنے تکڑا رول نبھایا۔ کیہا جاندا اے کہ محمد مصدق دے خلاف 1953 دے راجپلٹے مگروں ہوئے جبر نے اسنوں کمزور کر دتا،<ref name="Abrahamian, Ervand p.122">Abrahamian, Ervand, ''A History of Modern Iran''، p.122</ref><ref>Abrahamian, ''Tortured Confessions''، (1999)، p.92</ref>। اج ایہہ اسلامی راج ولوں 1982 وچ لائی پابندی اتے گرفتاریاں اتے پھر 1988 وچ سیاسی قیدیاں نوں پھاہے لائے کارن بہت کمزور ہو چکی اے۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں]] [[گٹھ:ایران]] qx2j78yobvgnshw98q14gv0ftu173du 0 68417 712399 513889 2026-10-08T04:07:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712399 wikitext text/x-wiki '''اورنگ آباد''' [[دکن]] دے تاریخی شہراں وچوں اک تے [[بھارت]] دے صوبہ [[مہاراشٹر]] وچ واقع اے۔ ایہ شہر اپنی ادبی و تہذیبی روایتاں دے لئی مشہور اے۔ چونکہ اورنگ آباد [[مغلیہ سلطنت]] دا اک مرکزی شہر سی اس لئی ایتھے دہلی توں افسران، فوج، پولس تے سرکاری ملازمین دا آنا جانا لگیا رہندا چنانچہ اس بنا اُتے اسنوں دکن دی [[دلی]] وی کہیا جاندا سی۔ شمال توں ایتھے جوق در جوق شعرا، ادبا تے اہل علم تشریف لاندے سن تے تقریباً 1763ٗء تک اورنگ آباد دکن دا دار الخلافت سی لیکن بعد وچ ایہ درجہ [[حیدرآباد، دکن]] نوں مل گیا تے ہولی ہولی سارے شاعراں تے ادیباں نے اورنگ آباد نوں خیرباد کہہ کے حیدرآباد دی راہ لی تے ایویں اورنگ آباد بے رونق ہو گیا۔ لیکن 20واں صدی تک اس شہر وچ اہل علم پیدا ہُندے رہے۔ اوداں اورنگ آباد نے [[ملک امبر]] دے عہد توں شہرت حاصل کر لی سی لیکن 1700ء تک خصوصاً [[اردو ادب]] دے میدان وچ اس شہر دی خدمات دا سراغ نئيں ملدا۔ اورنگ آباد وچ بولی جانے والی اردو حیدرآبادی اردو کہلاندی اے جو خود [[دکنی اردو]] دی اک شکل اے۔ == ہور ویکھو == * == حوالے == {{حوالے}} == باہرلےجوڑ == * [https://web.archive.org/web/20120301184839/http://www.urducouncil.nic.in/urdu_wrld/u_auth/index_all.htm اردو مصنفین دی فہرست] * [https://web.archive.org/web/20181225065831/http://www.languageinindia.com/may2003/maharashtraurdu.html%20 بھارت وچ زبان] {{اردو}} {{Urdu topics}} {{Aurangabad district, Maharashtra topics}} [[گٹھ:اردو ادب]] [[گٹھ:اردو شاعری]] [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:اورنگ آباد، مہاراشٹر دی ثقافت]] [[گٹھ:بھارت وچ اردو]] [[گٹھ:بھارتی ادب]] [[گٹھ:اردو]] fl1weplixb44n98bc49454s42az8g94 0 91380 712395 709767 2026-10-08T01:55:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712395 wikitext text/x-wiki [[دین اسلام]] د‏‏ی ترویج و تشریح دے لئی مختلف [[مدرسہ|مدارس]] تے اسلامی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والے [[رسالہ|رسالے]] تے [[جریدہ|جریدے]] د‏‏ی لسٹ ذیل وچ درج ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں جو رسالے [[انٹرنیٹ]] اُتے دستیاب نيں، انہاں دے نال متعلقہ [[ویب سائٹ]] دا پتہ وی درج کر دتا گیا ا‏‏ے۔ == مسلما‏ن فرقےآں دے رسالے و جریدے == {| class="wikitable sortable" ! مذہب!! زبان!! طرز!! ناں رسالہ مع ربط!! ادارہ/جماعت/شخصیت مع ربط!! حال!! ملک |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [[ماہنامہ فیضان مدینہ]] ||دعوت اسلامی | جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulsulook.org/ منادی اسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || [http://darulsulook.org/ خانقاہ سلاسل اربعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alsharia.org/ الشریعۃ] || [http://www.alsharia.org/ الشریعہ اکادمی] || جاری&nbsp; || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://musalmanbachay.com/ مسلما‏ن بچے] || [http://musalmanbachay.com/ کاروان رحمت] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.banateayesha.com/ بنات عائشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || [http://www.banateayesha.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alrisala.org/ الرسالہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || [http://www.alrisala.org/ بین الاقوامی مرکز امن و روحانیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.darululoom-deoband.com/urdu/magazine/new/index.php دار العلوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020072851/http://www.darululoom-deoband.com/urdu/magazine/new/index.php |date=2020-10-20 }} || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_smpage?sm_dir=553590d8b4b4b6947a4025537f5745f2/ خضرِ راہ] || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_mpage?mm_dir=f23d9df8a963b669c7bca98949907513/ شاہ صفی اکیڈمی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara شریعہ اینڈ بزنس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224171913/http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara |date=2015-02-24 }} || [https://web.archive.org/web/20150210215336/http://shariahandbiz.com/ شریعہ اینڈ بزنس] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/bachonkaislam/index.html بچےآں دا اسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021153823/http://www.dailyislam.pk/dailyislam/bachonkaislam/index.html |date=2020-10-21 }} || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/khawateenkaislam/index.html خواتین دا اسلام] || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu تعمیر حیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220071142/http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu |date=2015-02-20 }} || [http://www.nadwatululama.org/ دار العلوم ندوۃ العلماء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622140409/http://www.nadwatululama.org/ |date=2019-06-22 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ الابرار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227215203/http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ |date=2014-12-27 }} || [http://www.truetasawwuf.org/ تنظیم تصوف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023020357/http://www.truetasawwuf.org/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ala-hazrat.org/magzine.html اعلیٰ حضرت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205154251/http://www.ala-hazrat.org/magzine.html |date=2015-02-05 }} || [http://www.ala-hazrat.org/ یونیورسٹی رضویہ منظر اسلام بریلی شریف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120014342/http://www.ala-hazrat.org/ |date=2015-01-20 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://raza-e-mustafa.blogspot.com/p/blog-page_26.html [[رضائے مصطفےٰ]] ] || [http://www.raza-e-mustafa.org/ جماعت رضائے مصطفے ٰگوجرانوالہ پنجاب] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128145138/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html بچےآں دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128105908/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html خواتین دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128132447/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.saifussarim.com/ السیف الصارم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || [http://www.saifussarim.com/ ادارہ محمدیہ سیفیہ راوی ریان لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.tanzeem.org/ ندائے خلافت] || [http://www.tanzeem.org/ تنظیم اسلامی کراچی] || جاری&nbsp; || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darwaish.org/wp/غزالی/تازہ-ترین/ غزالی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120042234/http://darwaish.org/wp/%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C/%D8%AA%D8%A7%D8%B2%DB%81-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86/ |date=2015-01-20 }} || [http://darwaish.org/ ادارہ اشرفیہ عزیزیہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.dawatotableegh.com/ دعوت و تبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150113123854/http://www.dawatotableegh.com/ |date=2015-01-13 }} || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.laulak.info/ لولاک] || [http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان] || جاری || پاکستان |- |اہلسنت |اردو |ہفت روزہ |[http://www.khatm-e-nubuwwat.info/ ختم نبوت] |[http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان] |جاری |پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.addawa.com/ الدعوۃ الی اللہ] || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tarjumanulquran.org/site/index ترجمان القرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414060607/http://tarjumanulquran.org/site/index |date=2015-04-14 }} || [http://tarjumanulquran.org/ الابلاغ ٹرسٹ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/mag/ منہاج القرآن] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/di/index.php دختران اسلام] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.minhaj.info/ulama/index.php العلماء] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.misbahmagazine.com/ مصباح] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416030528/http://www.misbahmagazine.com/ |date=2015-04-16 }} || || جاری || کویت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.khatamunabiyeen.net/ خاتم النبیین ﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || [http://www.khatamunabiyeen.net/ عالمی تحریک ختم نبوت اہل حدیث] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.anwaar-e-madina.com/nawa-e-anwaar-e-madina/ نوائے انوار مدینہ] || [http://www.anwaar-e-madina.com/ یونیورسٹی انوار مدینہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php سلطان الفقر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331051049/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php |date=2015-03-31 }} || [http://www.sultanulfaqr.com/ سلطان الفقر پبلی کیشنز لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208124809/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/eng/_publisher/Shams-ul-fuqara/index.htm |date=2015-02-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://magazine.mohaddis.com/ محدث] || [http://magazine.mohaddis.com/ مجلس التحقیق الاسلامی لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/sisters-magazine بنات اہلسنت] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://idaraghufran.org/?page_id=6 التبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019081842/http://idaraghufran.org/?page_id=6 |date=2020-10-19 }} || [http://idaraghufran.org/ ادارہ غفران ٹرسٹ راولپنڈی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018151016/http://idaraghufran.org/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine قافلہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408004502/http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine |date=2015-04-08 }} || [http://www.ahnafmedia.com/ عالمی اتحاد اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/monthly-al-faqeeh فقیہ] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm الفرقان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419222603/http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm |date=2015-04-19 }} || [http://www.taubah.org/ خانقاہ نعمانیہ لکھنؤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231004451/http://taubah.org/ |date=2019-12-31 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatulashrafia.org/monthly_ashrafia.php?lang=UR اشرفیہ] || [http://aljamiatulashrafia.org/ یونیورسٹی الاشرفیہ مبارک پور اعظم گڑھ] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine افکار العارف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150309115328/http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine |date=2015-03-09 }} || [http://www.isopakistan.org/ امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php الفاروق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522013310/http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php |date=2015-05-22 }} || [http://www.farooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/hikmatebaalgha.htm حکمت بالغہ] || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/ قرآن اکیڈمی جھنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908184407/http://www.hamditabligh.saylitech.com/ |date=2015-09-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.ahlehadith.org/topic/weekly-ahlehadith/ اہل حدیث] || [http://www.ahlehadith.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=155&amp;lang=UR صوت الامہ] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=177&amp;lang=UR محدث] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.islamfort.com/index.php/magazine البیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429023629/http://www.islamfort.com/index.php/magazine |date=2015-04-29 }} || [http://www.islamfort.com/ المدینہ اسلامک ریسرچ سینٹر کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=11&amp;Itemid=28 المربطون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830221128/http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&view=section&id=11&Itemid=28 |date=2018-08-30 }} || [http://www.sadaemujahid.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501221319/http://www.sadaemujahid.com/ |date=2015-05-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jibpk.com/ ضرب حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || [http://www.jibpk.com/ مرکز الامام البخاری ٹرسٹ مقام حیات سرگودھا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://usvah.org/ اسوہ حسنہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424140854/http://www.usvah.org/ |date=2015-04-24 }} || یونیورسٹی ابی بکر الاسلامیہ کراچی || - || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php المنتظر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217053700/http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php |date=2015-02-17 }} || [http://www.jamiatulmuntazar.com/ جامعۃ المنتظر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504082442/http://www.jamiatulmuntazar.com/ |date=2015-05-04 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [https://ishaatulhadith.com/ishaatul-hadith/ الحدیث] || [https://ishaatulhadith.com/ مکتبہ الحدیث حضرو اٹک] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ircpk.com/books/magazine/al-sunnah.html السنہ] || دارلتخصص جہلم || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international مراۃ العارفین انٹرنیشنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306060548/http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international |date=2015-03-06 }} || [http://alfaqr.net/ اصلاحی جماعت وعالمی تنظیم العارفین جھنگ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ دعوت تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151025010313/http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ |date=2015-10-25 }} || [http://www.tanzeemulislam.org/ عالمی ادارہ تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118141703/http://www.tanzeemulislam.org/ |date=2015-11-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tajalli.in/pdfs.asp تجلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223025238/http://tajalli.in/pdfs.asp |date=2015-02-23 }} || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://saeedia.org/?page_id=10 السعید] || [http://saeedia.org/ یونیورسٹی دارلعلوم سعیدیہ اوگی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114164850/http://saeedia.org/ |date=2014-01-14 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://eeqaz.co/ ایقاظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310221227/http://eeqaz.co/ |date=2016-03-10 }} || المورد || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=9 فیض عالم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024224812/http://www.sunnirisail.com/?cat=9 |date=2013-10-24 }} || دار العلوم یونیورسٹی اویسیہ رضویہ || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=6 جہان نعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024233622/http://www.sunnirisail.com/?cat=6 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=7 کلمہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024223614/http://www.sunnirisail.com/?cat=7 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=4 ماہ نور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025005226/http://www.sunnirisail.com/?cat=4 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=10 مسلک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013159/http://www.sunnirisail.com/?cat=10 |date=2013-10-25 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=8 نور الحبیب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024222550/http://www.sunnirisail.com/?cat=8 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=3 سواد اعظم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013211/http://www.sunnirisail.com/?cat=3 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tmupi.com/ur/monthly-magazine/index.html لاثانی انقلاب انٹرنیشنل] || [http://www.tmupi.com/ تنظیم مشائخ عظام پاکستان] || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.ghamidi.net/Ishraq.html اشراق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528060649/http://www.ghamidi.net/Ishraq.html |date=2015-05-28 }} || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان |- | اسلام||انگریزی|| ماہنامہ || [http://www.monthly-renaissance.com/ Renaissance] || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://chashmebedar.blogspot.com/ چشم بیدار] || || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml حق چار یار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231012231855/http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml |date=2023-10-12 }} || [http://kr-hcy.com/ حق چار یار آن لائن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jmmpak.weebly.com/magzines.html نظام خلافت راشدہ] || نظام خلافت راشدہ فاؤنڈیشن خیرپور سندھ || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ ضیائے حرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214055013/http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ |date=2015-02-14 }} || [http://ziaulummah.org/ ضیائے الامہ فاؤنڈیشن بھیرہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/2014/04/al-murshad.html المرشد] || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/ دار العرفان منارہ چکوال] || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://sibtain.com/ur/MagazinesList.aspx دقائق اسلام] || [http://sibtain.com/ یونیورسٹی علمیہ سلطان المدارس الاسلام سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://payamijt77.blog.com/ پیام] || اسلامی جمیعت طلبہ جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html صدائے شہدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222943/http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html |date=2016-03-04 }} ||[http://www.jamiafaridia.edu.pk/ یونیورسٹی العلوم الاسلامیہ فریدیه ای سیون اسلام آباد]|| جاری ||پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-سابقہ-شمارے .html پیام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020001412/http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%DB%81-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%92 |date=2020-10-20 }} || [http://www.albasirah.com/ البصیرہ لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408124601/http://www.albasirah.com/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://taheramag.org/ طاہرہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415234202/http://taheramag.org/ |date=2015-04-15 }} || [http://www.ilmoamal.org/ علم و عمل پبلیکیشنز کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ تحفظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511001340/http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ |date=2015-05-11 }} |||| جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.drahmania.org/ پیام رحمانیہ] || [http://www.drahmania.org/ دار العلوم الرحمانیہ حیدرآباد] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || دو ماہی || [http://www.bayenat.net/ بینات] || [http://www.bayenat.net/ آیت اللہ سید محمد حسین فضل اللہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.armughan.in/ ارمغان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || [http://www.armughan.in/ مولا‏نا محمد کلیم صدیقی، پھلت، مظفرگڑھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ubqari.org/edition/list عبقری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606142042/http://www.ubqari.org/edition/list |date=2017-06-06 }} || [http://www.ubqari.org/ عبقری ٹرسٹ لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026084526/https://ubqari.org/ |date=2020-10-26 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html الحسن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115022411/http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html |date=2015-11-15 }} || [http://www.jamiaashrafia.org/ یونیورسٹی اشرفیہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulamal.org/magazines/ruhani/#.VRU-NFOfcrQ خزینہ روحانیات] || [http://darulamal.org/ دارالعمل چشتیہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aetedaal.com/ اعتدال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325065542/http://aetedaal.com/ |date=2015-03-25 }} || اسلامک انفورمیشن سینٹر، ممبئی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.daleelerah.info/ دلیل راہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714030617/http://www.daleelerah.info/ |date=2015-07-14 }} || ادارہ تعلیمات اسلامیہ لاہور || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://mujallah.blogspot.com/ الاصلاح] || مرکز الفتح لتحفیظ القرآن و التوحید تاندلیانوالہ || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.monthlyalhayat.com/ الحیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225011140/http://www.monthlyalhayat.com/ |date=2014-12-25 }} || الحیات مشن، کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiafarooqia.com/صدائے -فاروقیہ/ صدائے فاروقیہ] || [http://jamiafarooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ، شجاع آباد، ملتان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801125545/http://jamiafarooqia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.roohebuland.com/ روح بلند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218030910/http://www.roohebuland.com/ |date=2014-12-18 }} || ادارہ فکر جدید، لاہور || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalhaq.blogspot.com/ الحق] || [http://www.jamiahaqqania.edu.pk/ دار العلوم حقانیہ، اکوڑہ خٹک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023235034/https://jamiahaqqania.edu.pk/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahlehaq.org/index.php?option=com_jdownloads&amp;view=viewcategory&amp;catid=85&amp;Itemid=195 اہل حق] || [http://www.ahlehaq.org/ اہل حق میڈیا سروس] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ ندائے شاہی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }}<ref>[https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ Nida e Shahi, Best Urdu Magazine, Shahi Moradabad, نداے شاھی<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018134151/https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ |date=2020-10-18 }}</ref> || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ یونیورسٹی قاسمیہ دار العلوم شاہی، مراد آباد، اترپردیش] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }} || جاری || بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ تفہیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ ادارہ تفہیم الاسلام، احمد پور شرقیہ، بہاولپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://ziaetoheed.blogspot.com/ ضیائے توحید] |||| - || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalmeraj.blogspot.com/ المعراج] || النوعیۃ و البحوث الاسلامیۃ، بنغلور || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || القاسم || || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || العصر || || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://hafsa.com.pk/index.html بنات حفصہ] || [http://www.hafsa.com.pk/ کراچی] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.rahimia.org/rahimia-magazine رحیمیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412031520/http://www.rahimia.org/rahimia-magazine |date=2015-04-12 }} || [http://www.rahimia.org/ رحیمیہ انسٹی ٹیوٹ آف قرآنک سائنسز، لاہور] || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://thefreelancer.co.in/index.php دتی فری لانسر] || [http://thefreelancer.co.in/ دتی فری لانسر] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html الشارق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201249/http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html |date=2016-03-04 }} || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || عربی || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_alnadi.html النادی العربی] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سالانہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_islaah.html الاصلاح] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ آواز حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030914/http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ |date=2015-06-13 }} || [http://www.ghousiamoinia.org/ دار العلوم یونیورسٹی غوثیہ معینیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030856/http://www.ghousiamoinia.org/ |date=2015-06-13 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://irak.pk/maarif-feature/ معارف فیچر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://irak.pk/maarif-feature/ |date=2020-10-18 }} || [http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412041201/http://irak.pk/ |date=2015-04-12 }} || جاری || پاکستان |- |اہلسنت |اردو |ششماہی |[http://mrjpk.com/ معارف ریسرچ جنرل] |[http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019094714/http://irak.pk/ |date=2020-10-19 }} |جاری |پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/1-jareeda-tarjumah ترجمان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031175811/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/1-jareeda-tarjumah |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/2-the-symple-truth The Simple Truth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031182430/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/2-the-symple-truth |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/3-islahe-samaj इसलाहे समाज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031180819/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/3-islahe-samaj |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadith-magazine/category/4-al-isteqamah الاستقامہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031180252/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadith-magazine/category/4-al-isteqamah |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری ||بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://shahamat-urdu.com/ شریعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118091447/http://shahamat-urdu.com/ |date=2015-11-18 }} || امارت اسلامیہ افغانستان || جاری || افغانستان |- | - |اردو |ماہنامہ |[http://www.malhamaah.blogspot.com/ ملحمہ] |[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }} |جاری |افغانستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.nawaiafghan.blogspot.com/ نوائے افغان جہاد] ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818233042/http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html |date=2016-08-18 }} ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || انگریزی || ماہنامہ || Inspire ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || انگریزی || ماہنامہ || Resurgence ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || اردو || - || [http://www.sadaemuslim.com/ صدائے مسلم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504033428/http://www.sadaemuslim.com/ |date=2015-05-04 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html سنی دنیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330004856/http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html |date=2015-03-30 }} || [http://hazrat.org/ دار العلوم بریلی شریف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430004634/http://hazrat.org/ |date=2015-04-30 }} || جاری || بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://zindgienau.com/ زندگی نو] || دعوت نگر، نويں دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.nooresunnat.tk/ نور سنت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || [http://www.nooresunnat.tk/ آئی پی ایس کمیونٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الحامد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الندوۃ] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx المناد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page یادگار اسلاف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912220459/http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page |date=2016-09-12 }} || [http://jamiaajrara.org/ یونیورسٹی اسلامیہ عربیہ گلزار حسینیہ، اجراڑہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801145412/http://jamiaajrara.org/ |date=2015-08-01 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://rafeeqemanzil.com/ رفیق منزل] || || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine مجلہ عصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123331/http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine |date=2016-03-04 }} || [http://www.alasrpari.com/ مجمع علمی پاری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122062641/http://www.alasrpari.com/ |date=2015-11-22 }} || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام زینب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || یونیورسٹی سیدہ خدیجہ الکبریٰ، میانوالی || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php تور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || اسلام آباد || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام رافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ششماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php فکر و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام الہدیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php نوائے علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx ندائے خلافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx میثاق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx حکمت قرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.islahulmuslimeen.org/urdu/attahir/ [[الطاہر (سہ ماہی)|الطاہر]]] || [http://www.islahulmuslimeen.org/ جماعت اصلاح المسلمین] || - || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://nht.org.pk/?page_id=228 تبلیغات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201091108/http://nht.org.pk/?page_id=228 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || آئینہ مظاہر علوم || [http://www.mazahiruloom.org/ یونیورسٹی مظاہر العلوم] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://nht.org.pk/?page_id=1060 نور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201092006/http://nht.org.pk/?page_id=1060 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || - || [http://www.fikrokhabar.com/ فکر و خبر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019080706/http://www.fikrokhabar.com/ |date=2020-10-19 }} || نا معلوم || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.eeqaz.org/ ایقاظ] || [http://www.eeqaz.org/ ادارہ ایقاظ پاکستان] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || المکرم || [http://almukarram.webs.com/ یونیورسٹی المکرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208145532/http://almukarram.webs.com/ |date=2017-12-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || الظہور || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || ایوان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || بیان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://www.mahdimission.com/fekr/mahdim-mag/index.htm مہدی مشن] || [http://www.mahdimission.com/ مہدی مشن] || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp مشرب ناب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702151542/http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp عروۃ الوثقیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702152113/http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ صحت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || اصلاح خواتین || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تربیت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تصوف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاشرف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاختر || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ روحانیات || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ علم و عمل || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || الذکریٰ || [http://darululoommuhammadia.com/ دار العلوم یونیورسٹی محمدیہ، چارسدہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801071539/http://darululoommuhammadia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html الخاکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305110328/http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html |date=2016-03-05 }} || [http://www.alkhaki.com/ محبت مشن، گجرات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801060811/http://www.alkhaki.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx اجتہاد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018150449/http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://cii.gov.pk/ اسلامی نظریا‏تی کونسل، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018190845/http://cii.gov.pk/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=103 اخبار دعوۃ] || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 دعوۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130137/http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 |date=2016-03-04 }} || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || انگریزی || - || [http://www.alhassanain.com/english/magazine.php نور الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316161115/http://www.alhassanain.com/english/magazine.php |date=2015-03-16 }} || || جاری || - |- | اہلسنت || اردو || ششماہی || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ علوم القرآن] || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ ادارہ علوم القرآن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx شاہراہ علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216014654/http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx |date=2016-02-16 }} || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/ یونیورسٹی اسلامیہ اشاعت العلوم، مہارشٹرا] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || سندھی || ماہنامہ || [http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx المعصوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018173030/http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://asgharia.org.pk/ اصغریہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101053725/http://asgharia.org.pk/ |date=2020-11-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hijabislami.in/latestissue.html حجاب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306045536/http://www.hijabislami.in/latestissue.html |date=2016-03-06 }} ||[http://www.hijabislami.in/ ادارہ حجاب اسلامی]||-|| بھارت |- | اہلسنت || اردو || - || [http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=685&lang=ur اخبار الجامعۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222163221/http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=685&lang=ur |date=2015-12-22 }} || [http://jsi.edu.pk/ جامعۃ سلفیہ اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612230156/http://jsi.edu.pk/ |date=2016-06-12 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || عربی || ششماہی || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=83 وحدۃ الامۃ] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=88 ندائے دار العلوم وقف دیوبند] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || نور مصطفٰے ﷺ || [http://aljamiaturrazvia.com/index.php جامعۃ الرضویہ] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.khanqa.org/magazine.php نور محمدﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151021013546/http://www.khanqa.org/magazine.php |date=2015-10-21 }} ||[http://www.khanqa.org/ خانقاہ محبوب آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801182912/http://www.khanqa.org/ |date=2015-08-01 }}|| جاری || پاکستان |- | اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 AL-Inaam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224111/http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 |date=2016-03-04 }} || [http://www.alinaam.co.za/ مدرسہ انعامیہ کیمپرڈاؤن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926192530/https://www.alinaam.co.za/ |date=2021-09-26 }} || جاری || جنوبی افریقہ |- | اہلسنت || اردو|| سہ ماہی || تبلیغ اسلام || یونیورسٹی تعلیم القرآن ہادیہ کالنجر رسالپورنوشہرہ || جاری || پاکستان | |- | اہلسنت |بنگالی |ماہنامہ |[http://www.banglakitab.com/Emaniyat.htm বিশ্বাস] | | جاری | بنگلہ دیش |- | اہلسنت |اردو |ماہنامہ | [[المومنات (ماہنامہ)|المومنات]] | جامعۃ المؤمنات الاسلامیۃ، لکھنؤ | جاری | بھارت |- | اہلسنت || اردو|| ماہنامہ || [http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen فہم دین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202155202/http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen |date=2017-02-02 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| سہ ماہی || [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM= Intellect Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923142410/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM= |date=2016-09-23 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| ماہنامہ || [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU= Radiance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927191532/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU= |date=2016-09-27 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| - || [https://www.islamiconlineuniversity.com/insights/ INSIGHTS]|| [https://www.islamiconlineuniversity.com/ اسلامک آن لائن یونیورسٹی، گیمبیا] || جاری || کینیڈا |- | اہلسنت ||اردو|| ماہنامہ || [http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ حیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ |date=2020-10-18 }}|| مسعودباللہ، کراچی || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://islamicdawn.com/category/monthly-tolu-e-islam/ طلوع اسلام] || [http://islamicdawn.com/ طلوع اسلام ٹرسٹ لاہور] || جاری || پاکستان |} اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sabeelh.blogspot.com/category/monthly-sabeelehidayat/ سبیل ہدایت || [http://islamicdawn.com/ بزم ندائے مسلم پاکستان] || جاری || پاکستان = == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں]] [[گٹھ:اسلامی جریدے]] ik7tg3dar5rylisckloql9p1p7vztlv 0 98838 712398 617770 2026-10-08T03:59:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712398 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=انکتا شرما|image=|birth_date=مئی 31|birth_place=[[چنڈی گڑھ]]، بھارت|nationality=[[بھارتی]]|occupation=[[اداکارہ]]|years_active=2011{{ndash}}ہن|television=''لاجونتی''<br /> ''ایک شرینگر سوابھمان''|height=5 فٹ 4 انچ}}'''انکتا شرما''' اک بھارتی ٹیلیوژن [[اداکارہ]] اے جو 'ایک شرینگر-سوابھمان' وچ نینا کرن سنگھ چوہان دے کردار نوں درساؤن لئی سبھ توں چنگی طرحاں جانی جاندی اے۔ == شروعاتی زندگی اتے کریئر == شرما [[چنڈی گڑھ]] <ref> {{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/ankitta-sharma-enjoys-home-made-food-in-chandigarh/articleshow/63684489.cms|title=Ankitta Sharma enjoys home-made food in Chandigarh – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-07-26}} </ref> دی رہن والی اے اتے 'ٹکٹ ٹو بالیوڈّ' شو جتن توں بعد اوہ 2014 وچ اداکاری کریئر وچ آئی۔ <ref> {{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/ankita-sharma-keen-dance-shows-1502594666.html|title=Ankita Sharma keen on doing dance shows|date=2018-03-02|website=The Statesman|language=en-US|access-date=2019-07-26}} </ref> اسنے [[زی ٹیوی]] دے تریخی شو ''لاجونتی'' وچ مکھ کردار نبھاؤندیاں اپنے ٹیلیوژن کریئر دی شروعات کیتی۔ <ref> {{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/such-a-long-journey-14/|title=Such a Long Journey: ‘Lajwanti’ to premiere soon|date=2015-09-28|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-07-26}} </ref> <ref> {{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/love-in-the-time-of-partition/|title=‘Lajwanti’ is a proper story with a finite end: Sid Makkar on his new show based on partition|date=2015-09-23|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-07-26}} </ref> <ref> {{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/tv-adaptation-of-rajinder-singh-bedis-lajwanti-launched/|title=TV adaptation of Rajinder Singh Bedi’s ‘Lajwanti’ launched|date=2015-09-15|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-07-26}} </ref> کلرز ٹیوی دے خاندانی ناٹک ''ایک شرینگر-سوابھمن'' وچ [[سمردھ باوا]] دے خلاف عورت دی مکھ کردار نبھاؤن توں بعد اسنے لوکاں دا دھیان کھچیا۔ <ref> {{Cite news|url=http://www.asianage.com/entertainment/tv/291116/ankita-sharma-to-mirror-vivaah-character.html|title=Ankita Sharma to mirror Vivaah character|date=2016-11-29|work=asianage.com|access-date=2017-01-14}} </ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ek-shringaar-swabhimaan-review-the-show-is-engaging-and-fast-paced-keeping-you-hooked-to-the-screen/|title=Ek Shringaar Swabhimaan Review: The show is engaging and fast-paced keeping you hooked to the screen|last=Iyengar|first=Anusha|access-date=2017-01-14|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116190009/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ek-shringaar-swabhimaan-review-the-show-is-engaging-and-fast-paced-keeping-you-hooked-to-the-screen/|archivedate=2017-01-16|accessdate=2021-01-02}}</ref> == فلموگرافی == === ٹیلیوژن === {| class="wikitable" !سال ! شو ! کردار ! چینل ! نوٹ |- | 2012 | ''پیٹیسی مس پنجابن 2012'' | مقابلے باز | [[پیٹیسی پنجابی|پی۔ٹی۔سی۔ پنجابی]] | پیجینٹ |- | 2014 | ''ٹکٹ ٹو بالیوڈّ'' | مقابلے باز | این۔ڈی۔ٹیوی انڈیا | جیتو <ref> {{Cite web|url=https://www.ndtv.com/photos/news/behind-the-scenes-from-the-sets-of-ticket-to-bollywood-17660|title=Behind-the-Scenes: From the Sets of Ticket To Bollywood|website=NDTV.com|access-date=2019-07-26}} </ref> <ref> {{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140614/ttlife1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India – The Tribune Lifestyle|website=www.tribuneindia.com|access-date=2019-07-26}} </ref> |- | 2015–2016 | ''لاجونتی (ٹیوی لڑیوار)'' | لاجونتی کور بھاردواج | [[زی ٹیوی]] | عورت لیڈ '' <ref> {{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/151017/entertainment-tvmusic/article/we-share-good-chemistry-sid-makkar|title=We share a good chemistry: Sid Makkar|date=2015-10-18|work=deccanchronicle.com|access-date=2017-02-11|language=en}} </ref> <ref> {{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/omg-ankita-sharma-of-lajwanti-suffers-burns-during-a-fire-sequence/|title=OMG! Ankita Sharma of Lajwanti suffers burns during a fire sequence|last=Banerjee|first=Urmimala|access-date=2017-01-14|language=en-US}} </ref> '' |- | 2016–2017 | ''ایک شرینگر- سوابھمان'' | نینا کرن سنگھ چوہان | کلرز ٹیوی | عورت لیڈ '' <ref> {{Cite news|url=http://www.filmibeat.com/television/news/2016/5-reasons-why-you-must-watch-swaragini-replacement-ek-shringaar-swabhimaan-249772.html|title=5 Reasons Why You Must Watch Ek Shringaar – Swabhimaan|date=2016-12-19|work=www.filmibeat.com|access-date=2017-02-11|language=en}} </ref> '' <ref> {{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/colors-ek-shringaar-swabhiman-to-go-off-air-4861610/|title=Exclusive: Colors’ Ek Shringaar – Swabhimaan to go off air|date=2017-09-26|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-07-26}} </ref> |- | 2016 | ''[[بگّ بوس (سیزن 10)|بگّ بوس 10]]'' | خود | کلرز ٹیوی | مشہور مہمان |- | 2016 | ''[[یہ وعدہ رہا|یہ وعدہ رہا (ٹی وی سیریز)]]'' | میہر کھنہ | [[زی ٹیوی]] | ورتکنیک <ref> {{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ankita-Sharma-bags-role-in-Zee-TVs-Ye-Vaada-Raha/articleshow/51482017.cms|title=Ankita Sharma bags role in Zee TV's 'Ye Vaada Raha' – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-07-26}} </ref> |- |- |2017 | ''رائیزنگ سٹار (بھارتی ٹیوی سیریز)'' | خود | کلرز ٹیوی | مشہور مہمان |- | 2018 | ''لال عشقَ (2018 ٹیوی لڑی)'' | رادھکا | اینڈ ٹیوی | ایپیسوڈک کردار <ref> {{Cite web|url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/mishkat-verma-ankitta-sharma-tvs-laal-ishq/2018/06/28|title=Mishkat Verma and Ankitta Sharmaa in &TV’s Laal Ishq|last=Rajesh|first=Author: Srividya|date=2018-06-28|website=IWMBuzz|language=en-US|access-date=2019-07-26}} </ref> |- | 2019 | ''عشقَ آج کلھ'' | عالیہ جعفری | زی ٹیوی | <ref> {{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/spotlight/if-youve-liked-ishq-subhan-allah-youll-love-ishq-aaj-kal/articleshow/70092757.cms|title=If you've liked Ishq Subhan Allah, you'll love Ishq Aaj Kal – Times of India|website=The Times of India|access-date=2019-07-23}} </ref> <ref> {{Cite web|url=https://www.iwmbuzz.com/digital/editorial-digital/review-of-zee5-series-ishq-aaj-kal-interesting-thriller-with-a-storyline-that-impacts/2019/07/10|title=Review of ZEE5 series Ishq Aaj Kal: Interesting thriller with a storyline that impacts|last=Merani|first=Author: Anil|date=2019-07-10|website=IWMBuzz|language=en-US|access-date=2019-07-23}} </ref> |} === فلماں === {| class="wikitable" |+ !سال ! فلم ! کردار ! بولی ! نوٹ |- | 2013 | ''اڈیک'' | رجو | پنجابی | مختصر فلم |- | 2014 | باز | | پنجابی | چھوٹی بھین دا مکھ کردار |} == انعام اتے نامزدگی == {| class="wikitable" !سال ! اوارڈ ! گٹھ ! دکھاؤ ! نتیجہ |- | rowspan="3" | 2015 | rowspan="3" | [[زی ٹیوی|زی رشتے اوارڈ]] | ''من پسند بیٹی'' | rowspan="3" | ''لاجونتی'' | rowspan="2" | نامزد |- | ''پسندیدہ پتی-بیوی رشتہ (سڈ مکڑ دے نال)'' |- | ''من پسند نئی جوڑی'' (سڈ مکڑ دے نال) |{{Won}} |} == تریویا == بھارتی ٹیلیوژن صنعت وچ اک ہور اداکارہ وی اے جو [[انکتا شرما]] وجوں جانی جاندی اے۔ انکتا شرما اتے [[انکتا شرما]] دو وکھ-وکھ شخصیتاں ہن۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:۱۹۹۴ دے جم]] oxg5pibcyb0ik6grww81o78u2p7nvr5 0 102893 712404 595656 2026-10-08T11:30:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712404 wikitext text/x-wiki '''دیشبندھو''' اک [[ہندی بولی|ہندی]] اخبار اے۔ اس دی شروعات 17 اپریل 1959 نوں [[چھتیسگڑھ]] دا [[راجگڑھ]] [[رائپر]] توں اک بزرگ صحافی مایارام سرجن ولوں کیتی گئی سی۔ 2008 وچ دیشبندھو نے اپنا قومی اڈیشن [[نویں دلی]] توں شروع کیتا، اس پرکار، ایہہ کارنامہ حاصل کرن والا [[بھارت|مرکزی بھارت]] وچ پہلا اخبار بن گیا۔ اج دیشبندھو 8 شہراں توں شائع ہندا اے: [[رائے پور|رائیپور]]، [[بلاسپور]]، [[بھوپال]]، جبلپر ساگر ستنا اتے نویں دلی آدی۔ اس توں علاوہ گروہ اک ہائیویء چینل - رائیپر، بلاسپر اتے جگدلپر توں ہندی دے برابر دا اک براڈشیٹ وی شائع کردا اے؛ ایہہ اک ماسک ساہتی رسالہ - اکشور پرو اتے ویلے ویلے تے کتاباں دا حوالہ وی دندا اے۔ دیشبندھو نے کئی لوک سیوا ادارےآں دا قیام کیتا جویں کہ-دیشبند پرتیبھا پروٹسن کوش، مایارام سرجن فاؤنڈیشن اتے جدرشن میڈیا سینٹر آدی۔<ref>https://deshbandhu.co.in/</ref> == حوالے == == باہری لنک == * [https://web.archive.org/web/20110515143111/http://www.chhattisgarh.nic.in/ چھتیسگڑ دی سرکاری ویبسائیٹ] * [https://web.archive.org/web/20190308194156/http://www.cgnet.in/ چھتیسگڑھ دی لوک ویبسائیٹ] * [http://www.deshbandhu.co.in/ ''دیشبندھو''] [[گٹھ:ہندی اخبار]] [[گٹھ:اخبار]] 5j61pmgq52q4lsl4f2vfkbukeaa1953 0 134496 712392 678189 2026-10-07T23:43:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712392 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء | caption = {{ubl|''Out of This World''}} | image = File:2024 ICC Men's T20 World Cup logo.svg | fromdate = 4 | todate = 30 جون 2024 | administrator = [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل]] | cricket format = [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|ٹی/20]] | tournament format = گروپ مرحلہ، [[کرکٹ عالمی کپ#ٹورنامنٹ|سپر ایٹ]] تے [[سنگل ایلیمینیشن ٹورنامنٹ|ناک آؤٹ مرحلہ]] | host = {{flag|West Indies}}<br />{{flag|United States}} | fromdate = 1 | todate = 29 جون 2024 | champions = {{cr|IND}} | runner up = {{cr|SA}} | count = 2 | participants = 20 | matches = 55 | attendance = | player of the series = {{cricon|IND}} [[جسپریت بمراہ]] | most runs = {{cricon|AFG}} [[رحمن اللہ گرباز]] (281) | most wickets = {{cricon|AFG}} [[فضل حق فاروقی]] (17)<br />{{cricon|IND}} [[ارشدیپ سنگھ]] (17) | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = 2022 | previous_tournament = ٹوئنٹی20عالمی کپ 2022ء | next_year = 2026ء سری لنکا تے بھارت | next_tournament = آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2026ء }} '''آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء''' [[آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ]] دا نواں مقابلہ سی جو یکم تو‏ں 29 جون 2024ء تک ویسٹ انڈیز تے امریکا وچ کھیلا گیا۔ اس عالمی کپ وچ ویہہ ٹیماں شریک ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=امریکا T20 ورلڈ کپ منعقد کرے گا: 2024–2031 ICC مرداں دے ٹورنامنٹ دے میزباناں د‏‏ی تصدیق|website=انٹرنیشنل کرکٹ کونسل|accessdate=10 اپریل 2022}}</ref> ایہ پہلا آئی سی سی عالمی کپ ٹورنامنٹ سی جس د‏‏ی میزبانی امریکا نے کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748|title=2024 T20 ورلڈ کپ: USA نو‏‏ں خودکار اہلیت دتی گئی۔|website=بی بی سی سپورٹس|accessdate=12 اپریل 2022}}</ref> [[ویسٹ انڈیز]] اس تو‏ں پہلے [[ٹوئنٹی20عالمی کپ 2010ء|2010ء دے ایڈیشن]] د‏‏ی میزبانی دے بعد دوسری بار ٹی ٹوئنٹی عالمی کپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ اس ٹورنامنٹ وچ [[انگلستان کرکٹ ٹیم|انگلستان]] دفاعی چیمپئن سی جس نے گزشتہ ایڈیشن دے فائنل وچ [[پاکستان کرکٹ ٹیم|پاکستان]] نو‏‏ں شکست دتی سی ٹورنامنٹ وچ ریکارڈ 20 ٹیماں نے حصہ لیا، 2022ء دے ٹورنامنٹ وچ 16 ٹیماں سی۔ اس وچ دو میزبان، 2022ء ایڈیشن د‏‏ی سرلسٹ اٹھ ٹیماں، [[آئی سی سی مردانہ بین الاقوامی ٹی/20 درجہ بندی|آئی سی سی مرداں د‏‏ی ٹی/20 بین الاقوامی ٹیم درجہ بندی]] وچ اگلی دو ٹیماں تے علاقائی کوالیفائرز دے ذریعے طے شدہ اٹھ ٹیماں شام‏ل سی۔ [[کینیڈا]] تے [[یوگنڈا]] نے پہلی بار مرداں دے ٹی ٹوئنٹی عالمی کپ دے لئی کوالیفائی کيتا ، جداں کہ [[امریکا]] نے شریک میزبان ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلی بار شرکتکی۔ == ٹیماں تے اہلیت == [[File:2024 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|300px|thumb|2024 مینز ٹوئنٹی20 بین الاقوامی| کرکٹ ورلڈ کپ وچ کیہڑا ملکاں حصہ لاں گے اس اُتے روشنی پائی گئی۔ {{legend|#003|میزبان دے طور اُتے اہل}} {{legend|#00f|[[ٹوئنٹی20عالمی کپ 2022ء]] وچ ٹاپ 8 وچ جگہ بنا ک‏ے کوالیفائی کیا}} {{legend|#8e1c4eff|[[آئی سی سی مردانہ بین الاقوامی ٹی/20 درجہ بندی]] ٹیم رینکنگ دے ذریعے کوالیفائی کيتا۔}} {{legend|#080|علاقائی کوالیفائر دے ذریعے اہل}} {{legend|#fc0|علاقائی کوالیفائر وچ حصہ لیا لیکن کوالیفائی کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔}}]] [[ٹوئنٹی20عالمی کپ 2022ء]] د‏‏ی ٹاپ اٹھ ٹیماں تے دو میزبان خود بخود ٹورنامنٹ دے لئی کوالیفائی کر گئے۔ بقیہ دو خودکار کوالیفکیشن تھ‏‏انو‏اں [[آئی سی سی مردانہ بین الاقوامی ٹی/20 درجہ بندی]] وچ بہترین رینک والی ٹیماں نے حاصل کيتے جنھاں نے 14 نومبر 2022 تک، فائنل وچ جگہ حاصل نئيں کيت‏‏ی سی<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292 |title=بارہ ٹیماں 2024 مرداں دے T20 ورلڈ کپ وچ خودکار طور اُتے داخل ہوݨ گیاں۔ |work=ای ایس پی این کرک انفو |access-date=10 اپریل 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2685209 |title=ڈنمارک، اٹلی ٹی 20 ورلڈ کپ 2024 تو‏ں اک قدم جدو‏ں یورپ کوالیفکیشن جاری ا‏‏ے۔ |work=انٹرنیشنل کرکٹ کونسل |access-date=21 جولائ‏ی 2022}}</ref> باقی اٹھ جگہاں آئی سی سی دے علاقائی کوالیفائرز دے ذریعے پُر کيتیاں گئیاں، جنہاں وچ افریقہ، ایشیا تے یورپ د‏‏ی دو ٹیماں شام‏ل نيں، نال ہی امریکا تے مشرقی ایشیا پیسیفک گروپس د‏‏ی اک اک ٹیم شام‏ل اے .<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2571611 |title=مارکی آئی سی سی ایونٹس دے لئی اہلیت دے راستے د‏‏ی تصدیق ہو گئی۔ |work=انٹرنیشنل کرکٹ کونسل |access-date=10 اپریل 2022}}</ref> مئی 2022 وچ ، آئی سی سی نے یورپ، مشرقی ایشیا پیسفک تے افریقہ دے لئی ذیلی علاقائی اہلیت دے رستےآں د‏‏ی تصدیق کيتی۔<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2637428 |title=آئی سی سی مینز ٹی ٹوئنٹی ورلڈ کپ 2024 دے لئی اہلیت دے راستے دا اعلان کر دتا گیا۔ |work=انٹرنیشنل کرکٹ کونسل |access-date=31 مئی 2022}}</ref> جولائ‏ی 2023ء وچ ، [[آئرلینڈ قومی کرکٹ ٹیم|آئرلینڈ]] تے [[سکاٹ لینڈ قومی کرکٹ ٹیم|اسکاٹ لینڈ]] [[آئی سی سی مینزٹوئنٹی 20 عالمی کپ یورپ کوالیفائی 2022–23ء|یورپ کوالیفائر]] تو‏ں پہلی دو ٹیماں بن گئياں۔ کوالیفائی کرن، اس دے بعد [[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ ایسٹ ایشیا پیسیفک کوالیفائر2022–23ء|ایسٹ ایشیا پیسیفک کوالیفائر]] تو‏ں [[پاپوا نیو گنی قومی کرکٹ ٹیم|پاپوا نیو گنی]]۔<ref>{{Cite web |title=آئرلینڈ تے اسکاٹ لینڈ نے 2024 مینز T20 ورلڈ کپ وچ اپنی جگہ اُتے مہر لگیا دتی۔ |url=https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593 |access-date=2023-11-06 |website=ای ایس پی این کرک انفو |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=پاپوا نیو گنی نے 2024 مینز ٹی ٹوئنٹی ورلڈ کپ دے لئی کوالیفائی ک‏ر ليا۔ |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-papua-new-guinea-qualify-from-east-asia-pacific-region-1389780 |access-date=2023-11-06 |website=ای ایس پی این کرک انفو|language=en}}</ref> [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] نے اکتوبر 2023 وچ [[برمودا قومی کرکٹ ٹیم|برمودا]] نو‏‏ں [[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ امریکا کوالیفائی مقابلے 2023ء|امریکا کوالیفائر]] وچ اپنے فائنل میچ وچ شکست دینے دے بعد اپنی اہلیت حاصل کيتی۔<ref>{{Cite web |title=دھالیوال، ثنا اسٹار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کینیڈا نے اپنی تریخ وچ پہلی بار T20 ورلڈ کپ دے لئی کوالیفائی کيتا۔ |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report |access-date=2023-11-06 |website=ای ایس پی این کرک انفو |language=en}}</ref> اگلے مہینے، [[نیپال قومی کرکٹ ٹیم|نیپال]] تے [[نیپال قومی کرکٹ ٹیم|عمان]] نے [[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ ایشیا کوالیفائی مقابلے 2023ء|ایشیا کوالیفائر]] دے فائنل وچ پہنچنے دے بعد کوالیفائی کيتا۔ <ref>{{Cite web |title=نیپال تے عمان نے 2024 دے مرداں دے T20 ورلڈ کپ دے لئی کوالیفائی ک‏ر ليا۔ |url=https://www.espncricinfo.com/story/nepal-and-oman-qualify-for-2024-mens-t20-world-cup-1406860 |access-date=2023-11-06 |website=ای ایس پی این کرک انفو |language=en}}</ref> اس دے بعد [[نمیبیا قومی کرکٹ ٹیم|نمیبیا]] تے [[یوگنڈا قومی کرکٹ ٹیم|یوگنڈا]] جنھاں نے [[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ افریقہ کوالیفائی مقابلے 2023ء|افریقہ کوالیفائر]] وچ ٹاپ دو وچ کامیابی حاصل کرنے دے بعد کوالیفائی کيتا۔ .<ref>{{cite web |url= https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title= نمیبیا نے 2024 دے T20 ورلڈ کپ وچ اپنی جگہ اُتے مہر لگیا دتی۔ |access-date=28 نومبر 2023 |website=ای ایس پی این کرک انفو |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=زمبابوے 2024 T20 ورلڈ کپ دے لئی کوالیفائی کرنے وچ ناکا‏م؛ یوگنڈا بنا|url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119 |access-date=2023-11-30 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> {| class="wikitable" !قابلیت !تریخ ! تھ‏‏انو‏اں !ٹیماں د‏‏ی تعداد !کوالیفائیڈ |- |میزبان | 16 نومبر 2021ء | — |style="text-align:center"|2 |nowrap|{{cr|USA}}<br />{{cr|WIN}} |- |[[ٹوئنٹی20عالمی کپ 2022ء]]<br /><small>(پچھلے ٹورنامنٹ د‏‏ی ٹاپ 8 ٹیماں)</small> |13 نومبر 2022ء |nowrap|آسٹریلیا |style="text-align:center"|8 |{{ubl|{{cr|AUS}}|{{cr|ENG}}|{{cr|IND}}|{{cr|NED}}|{{cr|NZ}}|{{cr|PAK}}|{{cr|SA}}|{{cr|SL}}}} |- |nowrap|[[آئی سی سی مردانہ بین الاقوامی ٹی/20 درجہ بندی]]<br /><small>(درجہ بندی تو‏ں اگلی 2 ٹیماں)</small> |nowrap|14 نومبر 2022ء |– |style="text-align:center"|2 |{{ubl|{{cr|AFG}}|{{cr|BAN}}}} |- |[[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ یورپ کوالیفائی 2022–23ء|یورپ کوالیفائی]] |20-28 جولائ‏ی 2023ء |اسکاٹ لینڈ | style="text-align:center" |2 | {{ubl|{{cr|IRE}}|{{cr|SCO}}}} |- |[[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ ایسٹ ایشیا پیسیفک کوالیفائر2022–23ء|ایسٹ ایشیا پیسیفک کوالیفائر]] |22–29 جولائ‏ی 2023ء |nowrap| پاپوا نیو گنی | style="text-align:center" |1 |nowrap| {{cr|PNG}} |- |[[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ امریکا کوالیفائی مقابلے 2023ء|امریکا کوالیفائی]] |30 ستمبر تو‏ں 7 اکتوبر 2023ء | برمودا | style="text-align:center" |1 | {{cr|CAN}} |- |[[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ ایشیا کوالیفائی مقابلے 2023ء|ایشیا کوالیفائی]] |30 اکتوبر تو‏ں 5 نومبر 2023ء | نیپال | style="text-align:center"| 2 | {{ubl|{{cr|NEP}}|{{cr|OMA}}}} |- |[[ٹوئنٹی 20 عالمی کپ افریقہ کوالیفائی مقابلے 2023ء|افریقہ کوالیفائی]] |22–30 نومبر 2023ء | نمیبیا | style="text-align:center"| 2 |{{ubl|{{cr|NAM}}|{{cr|UGA}}}} |- !کل ! ! !20 ! |} == میچ دفتری == 3 مئی 2024ء نو‏‏ں آئی سی سی نے ٹورنامنٹ دے پہلے مرحلے دے لئی میچ ریفریاں تے امپائراں د‏‏ی لسٹ جاری کيتی۔<ref name="ICC">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/match-officials-revealed-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |title=آئی سی سی مینز ٹی ٹوئنٹی ورلڈ کپ 2024 دے میچ آفیشلز دا انکشاف |work=انٹرنیشنل کرکٹ کونسل |date=3 مئی 2024 |access-date=3 مئی 2024}}</ref> '''ریفری''' * {{پرچم تصویر|AUS}} [[ڈیوڈ بون]] * {{پرچم تصویر|NZ}} [[جیف کرو]] * {{پرچم تصویر|SL}} [[رنجن مادھوگالے]] * {{پرچم تصویر|ZIM}} [[اینڈی پائی کرافٹ]] * {{پرچم تصویر|WIN}} [[رچی رچرڈسن]] * {{پرچم تصویر|IND}} [[جواگل سری ناتھ]] '''امپائر''' {{colbegin|2}} * {{پرچم تصویر|NZ}} [[کرس براؤن (کرکٹر)]] * {{پرچم تصویر|SL}} [[کماردھرما سینا]] * {{پرچم تصویر|NZ}} [[کرس گیفانی]] * {{پرچم تصویر|ENG}} [[مائیکل گف]] * {{پرچم تصویر|SA}} [[ایڈرین ہولڈسٹاک]] * {{پرچم تصویر|ENG}} [[رچرڈ الینگورتھ]] * {{پرچم تصویر|SA}} [[علاؤالدین پالےک‏ے]] * {{پرچم تصویر|ENG}} [[رچرڈ کیٹلبرو]] * {{پرچم تصویر|IND}} [[جے رامن مدنا گوپال]] * {{پرچم تصویر|IND}} [[نتن مینن]] * {{پرچم تصویر|AUS}} [[سیم نوگاسکی]] * {{پرچم تصویر|PAK}} [[احسن رضا]] * {{پرچم تصویر|PAK}} [[راشد ریاض]] * {{پرچم تصویر|AUS}} [[پال ریفل]] * {{پرچم تصویر|ZIM}} [[لینگٹن روسری]] * {{پرچم تصویر|BAN}} [[شرف الدولہ]] * {{پرچم تصویر|AUS}} [[راڈ ٹکر]] * {{پرچم تصویر|ENG}} [[ایلکس وارف]] * {{پرچم تصویر|WIN}} [[جوئل ولسن (امپائر)]] * {{پرچم تصویر|PAK}} [[آصف یعقوب]] {{colend}} == تھ‏‏انو‏اں == اپریل 2023ء وچ کرکٹ ویسٹ انڈیز نے میچاں د‏‏ی میزبانی دے خواہش مند خطے دے ملکاں دے لئی بولی لگانے دا عمل شروع کيتا۔ <ref>{{Cite web |title=ICC Men’s T20 World Cup 2024 Caribbean bid process takes centre stage {{!}} Windies Cricket news |url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-2024-caribbean-bid-process-takes-centre-stage/ |access-date=2023-08-01 |website=Windies}}</ref> جولائ‏ی 2023 وچ ، آئی سی سی نے ریاستہائے متحدہ وچ چار تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں شارٹ لسٹ کیا: [[سینٹرل بروورڈ پارک]] [[فورٹ لاوڈرڈیل، فلوریڈا]] وچ ؛ [[چرچ اسٹریٹ پارک]] [[مورسویل، شمالی کیرولائنا]] وچ ؛ [[ایئرہوگس اسٹیڈیم]] نیڑے [[ڈیلاس]]، ٹیکساس؛ تے نیو یارک سٹی وچ [[وان کورٹلینڈ پارک]]۔<ref>{{Cite web |title=Next Men's T20 World Cup set to be played from جون 4 to 30, 2024 |url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921 |access-date=2023-08-01 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> وین کورٹلینڈ پارک د‏‏ی تعمیر دے فیصلے دے خلاف مظاہرےآں دے بعد اسٹیڈیم د‏‏ی جگہ نو‏‏ں [[لونگ آئی لینڈ]] وچ [[آئزن ہاور پارک]] وچ اک عارضی اسٹیڈیم وچ تبدیل کر دتا گیا۔ چرچ اسٹریٹ پارک نے امریکا وچ تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی حتمی لسٹ نئيں بݨائی۔<ref>{{Cite web |date=2023-08-21 |title=Dozens of Bronx Groups Object to 34,000-Seat Cricket Stadium in Van Cortlandt Park |url=https://www.thecity.nyc/bronx/2023/8/21/23840653/community-oppose-cricket-stadium-bronx |access-date=2023-09-29 |website=The City |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Rubinstein |first=Dana |date=2023-09-20 |title=New York City Loses Contentious Bid for Cricket Stadium to Long Island |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/09/20/nyregion/cricket-stadium-bronx-long-island.html |access-date=2023-09-29 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite news |date=20 ستمبر 2023 |title=ICC confirms New York as venue for Men's T20 World Cup 2024 |language=en |work=Cricbuzz |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/127834/icc-set-to-confirm-new-york-as-venue-for-mens-t20-world-cup-2024 |access-date=20 ستمبر 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dallas, Florida and New York confirmed as hosts of ICC Men’s T20 World Cup 2024 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/3691695 |access-date=2023-09-21 |website=www.icc-cricket.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2023-11-30 |archive-date=2023-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002143111/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |url-status=dead}}</ref> ستمبر 2023ء وچ ، ست تھ‏‏انو‏اں کیریبین ملکاں [[اینٹیگوا و باربوڈا]]، [[بارباڈوس]]، [[ڈومینیکا]]، [[گیانا]]، [[سینٹ لوسیا]]، [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] تے [[ٹرینیڈاڈ وٹوباگو]] نو‏‏ں میچاں د‏‏ی میزبانی دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔<ref>{{cite news |title=Caribbean, USA venues confirmed as ICC Men's T20 World Cup 2024 heads to the west|url=https://www.icc-cricket.com/news/3694302|access-date=2023-09-22 |website=www.icc-cricket.com|language=en}}</ref> جمیکا کرکٹ ویسٹ انڈیز د‏‏ی واحد رکن ایسوسی ایشن سی جس نے ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی دے لئی بولی جمع نئيں کروائی، جمیکا دے وزیر کھیل [[اولیویا گرینج]] نے لاگت د‏‏ی نیہہ اُتے بولی نو‏‏ں مسترد کر دتا۔<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-jamaica-sports-minister-explains-why-country-didnt-bid-to-host-games-1399934|title=2024 T20 World Cup: 'Cost-benefit analysis' convinced Jamaica to not bid to host games|publisher=ESPNcricinfo|access-date=30 نومبر 2023|date=25 ستمبر 2023}}</ref> نومبر 2023ء وچ ایہ اطلاع ملی کہ ٹرینیڈاڈ دا [[کوئینز پارک اوول]] جو ملک دا سب تو‏ں وڈا کرکٹ گراؤنڈ اے، ورلڈ کپ دے کسی میچ د‏‏ی میزبانی نئيں کرے گا تے ایہ فکسچر [[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]] وچ [[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]] وچ منتقل کر دتا جائے گا۔ [[سان فرنانڈو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|سان فرنینڈو]]۔ [[کوئینز پارک کرکٹ کلب]] دے صدر، نائجیل کاماچو نے کہیا کہ ایہ مقام غالباً مرکزی ٹورنامنٹ دے آغاز تو‏ں پہلے وارم اپ میچاں د‏‏ی میزبانی کرے گا۔.<ref>{{cite news|title=No T20 World Cup games at the Oval, Brian Lara venue to host all fixtures|url=https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/|access-date=2023-11-27|website=newsday.co.tt|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128102520/https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/|archivedate=2023-11-28|accessdate=2024-07-01}}</ref> {| class="wikitable" style="float: right; text-align:center;margin:auto;font-size:90%; ! colspan="3" | ویسٹ انڈیز وچ تھ‏‏انو‏اں |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;text-align: center;" colspan="3" |{{Location map+|Caribbean|float=center|width=450|caption=|places= {{Location map~|Caribbean|lat=14.081 |long=-60.953 |label=[[سینٹ لوسیا]] |position=top}} {{Location map~|Caribbean|lat=13.0947 |long=-59.6175 |label=[[بارباڈوس]] |position=bottom}} {{Location map~|Caribbean|lat=10.17 |long=-61.28|label=[[سان فرنانڈو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] |position=left}} {{Location map~|Caribbean|lat=17.1200 |long=-61.7797 |label=[[اینٹیگوا]] |position=top}} {{Location map~|Caribbean|lat=6.8046 |long=-58.1551 |label=[[گیانا]] |position=top}} {{Location map~|Caribbean|lat=13.0928 |long=-61.1330 |label=[[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] |position=left}}}} |- ![[اینٹیگوا و باربوڈا]] ![[بارباڈوس]] ![[گیانا]] |- |[[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]] |[[کینسنگٹن اوول]] |[[پروویڈنس اسٹیڈیم]] |- |گنجائش: '''10,000''' |گنجائش: '''28,000''' |گنجائش: '''20,000''' |- |میچ: '''8''' |میچ: '''9 (فائنل)''' |میچ: '''6 (سیمی فائنل)''' |- |[[File:SVRStadium.jpg|150px]] |[[File:Kensington Oval yes.jpg|150px]] |[[File:Providence Stadium outside.jpg|150px]] |- ![[سینٹ لوسیا]] ![[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] ![[ٹرینیڈاڈ وٹوباگو]] |- |[[ڈیرن سیمی نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]] |[[آرونس ویل اسٹیڈیم]] |[[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]] |- |گنجائش: '''15,000''' |گنجائش: '''18,000''' |گنجائش: '''15,000''' |- |میچ: '''6''' |میچ: '''5''' |میچ: '''5 (سیمی فائنل)''' |- |[[File:Beausejour Stadium Cricket St Lucia.jpg|150px]] |[[File:Arnos vale ground.jpg|150px]] |[[File:Brian Lara Stadium.jpg|150px]] |} {| class="wikitable" style="float: left; text-align:center;margin:auto;font-size:90%; ! colspan="3" | ریاستہائے متحدہ وچ تھ‏‏انو‏اں |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;text-align: center;" colspan="3" |{{Location map+|USA|AlternativeMap=USA edcp location map lite.svg|float=center|width=450|caption=|places= {{Location map~|USA|lat=32.738773 |long=-97.003098 |label=[[ٹیکساس]] |position=right}} {{Location map~|USA |lat=26.956 |long=-80.1357 |label=[[فلوریڈا]] |position=left}} {{Location map~|USA |lat=40.4249 |long=-73.3321 |label=[[ایسٹ میڈو، نیویارک]] |position=left}} }} |- ![[فلوریڈا]] ![[نیو یارک]] ![[ٹیکساس]] |- |[[سینٹرل بروورڈ پارک]] |[[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]] |[[ایئرہوگس اسٹیڈیم]] |- |گنجائش: '''25,000'''{{Efn|مقابلے دے دوران عارضی نشستاں دا استعمال کردے ہوئے اس اسٹیڈیم د‏‏ی گنجائش نو‏‏ں ودھایا گیا|name=expand}} |گنجائش: '''34,000''' |گنجائش: '''15,000'''{{Efn|name=expand}} |- |میچ: '''4''' |میچ: '''8''' |میچ: '''4''' |- |[[File:CBRegionalPark.jpg|150px]] |[[File:২০২৪ টি২০ বিশ্বকাপের সময় নাসাউ কাউন্টি আন্তর্জাতিক ক্রিকেট স্টেডিয়াম.jpg|150px]] |[[File:Grand Prairie Stadium seating, April 2024.jpg|150px]] |- |colspan="3"|{{حواشی}} |} {{صاف}} == گروپ مرحلہ == گروپ مرحلہ پنج ٹیماں دے چار گروپس اُتے مشتمل سی جو سنگل راؤنڈ رابن فارمیٹ دے طور اُتے کھیلا گیا جس وچ ہر گروپ وچ سرلسٹ دو ٹیماں سپر 8 مرحلے وچ داخل ہوئیاں۔<ref name=ci28jul23 /> {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء دے گروپ}} === گروپ اے === {{اصل مضمون|آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے}} {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے}} ---- {{محدود اوور میچ | date = 1 جون 2024 | night = y | team1 = {{Cr-rt|CAN}} | team2 = {{Cr|USA}} | score1 = 194/5 (20 اوور) | score2 = 197/3 (17.4 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#کینیڈا بمقابلہ ریاستہائے متحدہ|امریکا 7 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415701.html اسکور کارڈ] | venue = [[ایئرہوگس اسٹیڈیم]]، [[ڈیلاس]]، [[ٹیکساس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 5 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{Cr-rt|IRE}} | team2 = {{Cr|IND}} | score1 = 96 (16 اوور) | score2 = 97/2 (12.2 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#بھارت بمقابلہ آئرلینڈ|بھارت 8 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html اسکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ایسٹ میڈو، نیویارک|ایسٹ میڈو]]، [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 6 جون 2024 | team1 = {{Cr-rt|PAK}} | team2 = {{Cr|USA}} | score1 = 159/7 (20 اوور) | score2 = 159/3 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#پاکستان بمقابلہ ریاستہائے متحدہ|میچ برابر ہويا(امریکا سپر اوور وچ جِتیا)]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415711.html اسکور کارڈ] | venue = [[ایئرہوگس اسٹیڈیم]]، [[ڈیلاس]]، [[ٹیکساس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 7 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{Cr-rt|CAN}} | team2 = {{Cr|IRE}} | score1 = 137/7 (20 اوور) | score2 = 125/7 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#کینیڈا بمقابلہ آئرلینڈ|کینیڈا 12 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415713.html اسکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ایسٹ میڈو، نیویارک|ایسٹ میڈو]]، [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 9 جون 2024 | team1 = {{Cr-rt|IND}} | team2 = {{Cr|PAK}} | score1 = 119 (19 اوور) | score2 = 113/7 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#بھارت بمقابلہ پاکستان|بھارت 6 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html اسکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ایسٹ میڈو، نیویارک|ایسٹ میڈو]]، [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 11 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{Cr-rt|PAK}} | team2 = {{Cr|CAN}} | score1 = 106/7 (20 اوور) | score2 = 107/3 (17.3 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#کینیڈا بمقابلہ پاکستان|پاکستان 7 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415722.html اسکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ایسٹ میڈو، نیویارک|ایسٹ میڈو]]، [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 12 جون 2024 | team1 = {{Cr-rt|USA}} | team2 = {{Cr|IND}} | score1 = 110/8 (20 اوور) | score2 = 111/3 (18.2 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#بھارت بمقابلہ ریاستہائے متحدہ|بھارت 7 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html اسکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ایسٹ میڈو، نیویارک|ایسٹ میڈو]]، [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 14 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = | score2 = | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#آئرلینڈ بمقابلہ ریاستہائے متحدہ|میچ منسوخ]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415730.html اسکور کارڈ] | venue = [[سینٹرل بروورڈ پارک]]، [[لاوڈرہل، فلوریڈا|لاوڈرہل]]، [[فلوریڈا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 15 جون 2024 | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = | score2 = | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#کینیڈا بمقابلہ بھارت|میچ منسوخ]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415733.html اسکور کارڈ] | venue = [[سینٹرل بروورڈ پارک]]، [[لاوڈرہل، فلوریڈا|لاوڈرہل]]، [[فلوریڈا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 16 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = 106/9 (20 اوورز) | score2 = 111/7 (18.5 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ اے#آئرلینڈ بمقابلہ پاکستان|پاکستان 3 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415736.html اسکور کارڈ] | venue = [[سینٹرل بروورڈ پارک]]، [[لاوڈرہل، فلوریڈا|لاوڈرہل]]، [[فلوریڈا]] }} === گروپ بی === {{اصل مضمون|آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی}} {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی}} ---- {{محدود اوور میچ | date = 2 جون 2024 | time = {{UTZ|20:30|-4}} | night = y | team1 = {{Cr-rt|OMA}} | team2 = {{Cr|NAM}} | score1 = 109 (19.4 اوور) | score2 = 109/6 (20 اوور) | result =[[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#نمیبیا بمقابلہ عمان|میچ برابر رہیا(نمیبیا سپر اوور وچ جِت گیا)]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415703.html اسکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]]، [[برج ٹاؤن]]، [[بارباڈوس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 4 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{Cr-rt|SCO}} | team2 = {{Cr|ENG}} | score1 = 90/0 (10 اوور) | score2 = | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#انگلینڈ بمقابلہ سکاٹ لینڈ|غیر نتیجہ]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415706.html اسکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]]، [[برج ٹاؤن]]، [[بارباڈوس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 5 جون 2024 | night = y | team1 = {{Cr-rt|AUS}} | team2 = {{Cr|OMA}} | score1 = 164/5 (20 اوور) | score2 = 125/9 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#آسٹریلیا بمقابلہ عمان|آسٹریلیا 39 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415710.html اسکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]]، [[برج ٹاؤن]]، [[بارباڈوس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 6 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{Cr-rt|NAM}} | team2 = {{Cr|SCO}} | score1 = 155/9 (20 اوور) | score2 = 157/5 (18.3 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#نمیبیا بمقابلہ سکاٹ لینڈ|سکاٹ لینڈ 5 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415712.html اسکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]]، [[برج ٹاؤن]]، [[بارباڈوس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 8 جون 2024 | team1 = {{Cr-rt|AUS}} | team2 = {{Cr|ENG}} | score1 = 201/7 (20 اوور) | score2 = 165/6 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#انگلینڈ بمقابلہ آسٹریلیا|آسٹریلیا 36 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415717.html اسکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]]، [[برج ٹاؤن]]، [[بارباڈوس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 9 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{Cr-rt|OMA}} | team2 = {{Cr|SCO}} | score1 = 150/7 (20 اوور) | score2 = 153/3 (13.1 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#عمان بمقابلہ سکاٹ لینڈ|سکاٹ لینڈ 7 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match1415720.html اسکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]]، [[نارتھ ساؤنڈ]]، [[اینٹیگوا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 11 جون 2024 | night = y | team1 = {{Cr-rt|NAM}} | team2 = {{Cr|AUS}} | score1 = 72 (17 اوور) | score2 = 74/1 (5.4 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#نمیبیا بمقابلہ آسٹریلیا|آسٹریلیا 9 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415724.html اسکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]]، [[نارتھ ساؤنڈ]]، [[اینٹیگوا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 13 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{Cr-rt|OMA}} | team2 = {{Cr|ENG}} | score1 = 47 (13.2 اوور) | score2 = 50/2 (3.1 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#انگلینڈ بمقابلہ عمان|انگلستان 8 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415727.html اسکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]]، [[نارتھ ساؤنڈ]]، [[اینٹیگوا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 15 جون 2024 | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = 122/5 (10 اوورز) | score2 = 84/3 (10 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#نمیبیا بمقابلہ انگلینڈ|انگلینڈ 41 رنز تو‏ں جِت گیا (ڈی ایل ایس طریقہ)]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415734.html اسکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]]، [[نارتھ ساؤنڈ]]، [[اینٹیگوا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 15 جون 2024 | night = y | bg = #eee | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = 180/5 (20 اوورز) | score2 = 186/5 (19.4 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ بی#آسٹریلیا بمقابلہ سکاٹ لینڈ|آسٹریلیا 5 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415735.html اسکور کارڈ] | venue = [[ڈیرن سیمی نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[جزیرہ گروس]]، [[سینٹ لوسیا]] }} === گروپ سی === {{اصل مضمون|آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی}} {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی}} ---- {{محدود اوور میچ | date = 2 جون 2024 | team1 = {{Cr-rt|PNG}} | team2 = {{Cr|WIN}} | score1 = 136/8 (20 اوور) | score2 = 137/5 (19 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#پاپوا نیو گنی بمقابلہ ویسٹ انڈیز|ویسٹ انڈیز 5 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415702.html اسکور کارڈ] | venue = [[پروویڈنس اسٹیڈیم]]، [[جارج ٹاؤن، گیانا|جارج ٹاؤن]]، [[گیانا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 3 جون 2024 | bg = #eee | night = y | team1 = {{Cr-rt|AFG}} | team2 = {{Cr|UGA}} | score1 = 183/5 (20 اوور) | score2 = 58 (16 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#افغانستان بمقابلہ یوگنڈا|افغانستان 125 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415705.html اسکور کارڈ] | venue = [[پروویڈنس اسٹیڈیم]]، [[جارج ٹاؤن، گیانا|جارج ٹاؤن]]، [[گیانا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 5 جون 2024 | night = y | team1 = {{Cr-rt|PNG}} | team2 = {{Cr|UGA}} | score1 = 77 (19.1 اوور) | score2 = 78/7 (18.2 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#پاپوا نیو گنی بمقابلہ یوگینڈا|یوگینڈا 3 وکٹاں تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415709.html اسکور کارڈ] | venue = [[پروویڈنس اسٹیڈیم]]، [[جارج ٹاؤن، گیانا|جارج ٹاؤن]]، [[گیانا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 7 جون 2024 | bg = #eee | night = y | team1 = {{Cr-rt|AFG}} | team2 = {{Cr|NZ}} | score1 = 159/6 (20 اوور) | score2 = 75 (15.2 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#افغانستان بمقابلہ نیوزی لینڈ|افغانستان 84 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415714.html اسکور کارڈ] | venue = [[پروویڈنس اسٹیڈیم]]، [[جارج ٹاؤن، گیانا|جارج ٹاؤن]]، [[گیانا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 8 جون 2024 | night = y | team1 = {{Cr-rt|WIN}} | team2 = {{Cr|UGA}} | score1 = 173/5 (20 اوور) | score2 = 39 (12 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#یوگینڈا بمقابلہ ویسٹ انڈیز|ویسٹ انڈیز 134 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415718.html اسکور کارڈ] | venue = [[پروویڈنس اسٹیڈیم]]، [[جارج ٹاؤن، گیانا|جارج ٹاؤن]]، [[گیانا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 12 جون 2024 | bg = #eee | night = y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = 149/9 (20 اوورز) | score2 = 136/9 (20 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#New Zealand vs West Indies|ویسٹ انڈیز 13 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415726.html اسکور کارڈ] | venue = [[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]]، [[سان فرنانڈو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|سان فرنانڈو]]، [[ٹرینیڈاڈ وٹوباگو]] }} {{محدود اوور میچ | date = 13 جون 2024 | night = y | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = 95 (19.5 اوورز) | score2 = 101/3 (15.1 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#Afghanistan vs Papua New Guinea|افغانستان 7 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415729.html اسکور کارڈ] | venue = [[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]]، [[سان فرنانڈو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|سان فرنانڈو]]، [[ٹرینیڈاڈ وٹوباگو]] }} {{محدود اوور میچ | date = 14 جون 2024 | bg = #eee | night = y | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = 40 (18.4 اوورز) | score2 = 41/1 (5.2 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#New Zealand vs Uganda|نیوزی لینڈ 9 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415732.html اسکور کارڈ] | venue = [[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]]، [[سان فرنانڈو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|سان فرنانڈو]]، [[ٹرینیڈاڈ وٹوباگو]] }} {{محدود اوور میچ | date = 17 جون 2024 | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = 78 (19.4 اوورز) | score2 = 79/3 (12.2 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#New Zealand vs Papua New Guinea|نیوزی لینڈ 7 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415739.html اسکور کارڈ] | venue = [[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]]، [[سان فرنانڈو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|سان فرنانڈو]]، [[ٹرینیڈاڈ وٹوباگو]] }} {{محدود اوور میچ | date = 17 جون 2024 | bg = #eee | night= y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = 218/5 (20 اوورز) | score2 = 114 (16.2 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ سی#Afghanistan vs West Indies|ویسٹ انڈیز 104 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415740.html اسکور کارڈ] | venue = [[ڈیرن سیمی نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[جزیرہ گروس]]، [[سینٹ لوسیا]] }} === گروپ ڈی === {{اصل مضمون|آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی}} {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی}} ---- {{محدود اوور میچ | date = 3 جون 2024 | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = 77 (19.1 اوورز) | score2 = 80/4 (16.2 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#South Africa vs Sri Lanka|جنوبی افریقہ 6 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415704.html سکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]], [[ایسٹ میڈو، نیویارک]], [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 4 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = 106 (19.2 اوورز) | score2 = 109/4 (18.4 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Nepal vs Netherlands|ہالینڈ 6 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415707.html سکور کارڈ] | venue = [[ایئرہوگس اسٹیڈیم]], [[ڈیلاس]], [[ٹیکساس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 7 جون 2024 | night = y | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = 124/9 (20 اوورز) | score2 = 125/8 (19 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Bangladesh vs Sri Lanka|بنگلہ دیش 2 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415715.html سکور کارڈ] | venue = [[ایئرہوگس اسٹیڈیم]], [[ڈیلاس]], [[ٹیکساس]] }} {{محدود اوور میچ | date = 8 جون 2024 | bg = #eee | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = 103/9 (20 اوورز) | score2 = 106/6 (18.5 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Netherlands vs South Africa|جنوبی افریقہ 4 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415716.html سکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]], [[ایسٹ میڈو، نیویارک]], [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 10 جون 2024 | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = 113/6 (20 اوورز) | score2 = 109/7 (20 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Bangladesh vs South Africa|جنوبی افریقہ 4 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415721.html سکور کارڈ] | venue = [[نساؤ کاؤنٹی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]], [[ایسٹ میڈو، نیویارک]], [[نیویارک شہر]] }} {{محدود اوور میچ | date = 11 جون 2024 | bg = #eee | night = y | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | score2 = | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Nepal vs Sri Lanka|میچ منسوخ]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415723.html سکور کارڈ] | venue = [[سینٹرل بروورڈ پارک]], [[لاوڈرہل، فلوریڈا]], [[فلوریڈا]] }} {{محدود اوور میچ | date = 13 جون 2024 | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = 159/5 (20 اوورز) | score2 = 134/8 (20 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Bangladesh vs Netherlands|بنگلہ دیش 25 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415728.html سکور کارڈ] | venue = [[آرونس ویل اسٹیڈیم]], [[کنگزٹاؤن]], [[سینٹ ونسنٹ (سینٹ ونسنٹ تے گریناڈائنز)]] }} {{محدود اوور میچ | date = 14 جون 2024 | bg = #eee | night = y | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = 115/7 (20 اوورز) | score2 = 114/7 (20 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Nepal vs South Africa|جنوبی افریقہ 1 رن تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415731.html سکور کارڈ] | venue = [[آرونس ویل اسٹیڈیم]], [[کنگزٹاؤن]], [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] }} {{محدود اوور میچ | date = 16 جون 2024 | night = y | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = 106 (19.3 اوورز) | score2 = 85 (19.2 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Nepal vs Bangladesh|بنگلہ دیش 21 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415737.html سکور کارڈ] | venue = [[آرونس ویل اسٹیڈیم]], [[کنگزٹاؤن]], [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] }} {{محدود اوور میچ | date = 16 جون 2024 | bg = #eee | night = y | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = 201/6 (20 اوورز) | score2 = 118 (16.4 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ ڈی#Netherlands vs Sri Lanka|سری لنکا 83 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415738.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈیرن سیمی نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]], [[جزیرہ گروس]], [[سینٹ لوسیا]] }} == سپر 8 == گروپ مرحلے دے بعد، ہر گروپ وچ سرلسٹ دو ٹیماں نو‏‏ں سپر 8 مرحلے وچ چار دے دو گروپاں وچ رکھیا گیا جو سنگل راؤنڈ رابن دے طور اُتے کھیلا گیا، ہر گروپ وچ سرلسٹ دو ٹیماں ناک آؤٹ مرحلے وچ داخل ہوئیاں۔<ref name=ci28jul23 /> {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8}} === گروپ 1 === {{اصل مضمون|آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 1}} {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ 1}} ---- {{محدود اوور میچ | date = {{لنگر|match43}}{{End date|2024|06|20|df=y}} | team1 = {{Cr-rt|IND}} | team2 = {{Cr|AFG}} | score1 = 181/8 (20 اوور) | score2 = 134 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 1#افغانستان بمقابلہ بھارت|بھارت 47 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html اسکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]]، [[برج ٹاؤن]] }} {{محدود اوور میچ | date = {{لنگر|match44}}{{End date|2024|06|20|df=y}} | bg = #eee | night = y | team1 = {{Cr-rt|BAN}} | team2 = {{Cr|AUS}} | score1 = 140/8 (20 اوور) | score2 = 100/2 (11.2 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 1#آسٹریلیا بمقابلہ بنگلہ دیش|آسٹریلیا 28 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415744.html اسکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]]، [[نارتھ ساؤنڈ]] }} {{محدود اوور میچ | date = {{لنگر|match47}}{{End date|2024|06|22|df=y}} | team1 = {{Cr-rt|IND}} | team2 = {{Cr|BAN}} | score1 = 196/5 (20 اوور) | score2 = 146/8 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 1#بنگلہ دیش بمقابلہ بھارت|بھارت 50 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html اسکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]]، [[نارتھ ساؤنڈ]] }} {{محدود اوور میچ | date = {{لنگر|match48}}{{End date|2024|06|22|df=y}} | bg = #eee | night = y | team1 = {{Cr-rt|AFG}} | team2 = {{Cr|AUS}} | score1 = 148/6 (20 اوور) | score2 = 127 (19.2 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 1#افغانستان بمقابلہ آسٹریلیا|افغانستان 21 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415748.html اسکور کارڈ] | venue = [[آرونس ویل اسٹیڈیم]]، [[کنگزٹاؤن]] }} {{محدود اوور میچ | date = {{لنگر|match51}}{{End date|2024|06|24|df=y}} | team1 = {{Cr-rt|IND}} | team2 = {{Cr|AUS}} | score1 = 205/5 (20 اوور) | score2 = 181/7 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 1#آسٹریلیا بمقابلہ بھارت|بھارت 24 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html اسکور کارڈ] | venue = [[ڈیرن سیمی نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[جزیرہ گروس]] }} {{محدود اوور میچ | date = {{لنگر|match52}}{{End date|2024|06|24|df=y}} | bg = #eee | night = y | team1 = {{Cr-rt|AFG}} | team2 = {{Cr|BAN}} | score1 = 115/5 (20 اوور) | score2 = 105 (17.5 اوور) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 1#افغانستان بمقابلہ بنگلہ دیش|افغانستان 8 رنز تو‏ں جِتیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415752.html اسکور کارڈ] | venue = [[آرونس ویل اسٹیڈیم]]، [[کنگزٹاؤن]] }} === گروپ 2 === {{Main|آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 2}} {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء گروپ 2}} ---- {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match41}}{{end date|2024|06|19|df=y}} | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = 194/4 (20 اوورز) | score2 = 176/6 (20 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 2#جنوبی افریقہ بمقابلہ امریکا|جنوبی افریقہ 18 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415741.html سکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]], [[نارتھ ساؤنڈ]] }} {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match42}}{{end date|2024|06|19|df=y}} | bg = #eee | night = y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = 180/4 (20 اوورز) | score2 = 181/2 (17.3 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 2#انگلینڈ بمقابلہ ویسٹ انڈیز|انگلینڈ 8 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415742.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈیرن سیمی نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[جزیرہ گروس]] }} {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match45}}{{end date|2024|06|21|df=y}} | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = 163/6 (20 اوورز) | score2 = 156/6 (20 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 2#انگلینڈ بمقابلہ جنوبی افریقہ|جنوبی افریقہ 7 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415745.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈیرن سیمی نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[جزیرہ گروس]] }} {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match46}}{{end date|2024|06|21|df=y}} | bg = #eee | night = y | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = 128 (19.5 اوورز) | score2 = 130/1 (10.5 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 2#امریکا بمقابلہ ویسٹ انڈیز|ویسٹ انڈیز 9 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415746.html سکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]], [[برج ٹاؤن]] }} {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match49}}{{end date|2024|06|23|df=y}} | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = 115 (18.5 اوورز) | score2 = 117/0 (9.4 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 2#انگلینڈ بمقابلہ امریکا|انگلینڈ 10 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415749.html سکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]], [[برج ٹاؤن]] }} {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match50}}{{end date|2024|06|23|df=y}} | bg = #eee | night= y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = 135/8 (20 اوورز) | score2 = 124/7 (16.1 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء سپر 8 گروپ 2#جنوبی افریقہ بمقابلہ ویسٹ انڈیز|جنوبی افریقہ 3 وکٹاں تو‏ں جِت گیا (ڈی ایل ایس میتھڈ)]] | report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415750.html سکور کارڈ] | venue = [[سرویوین رچرڈزاسٹیڈیم]], [[نارتھ ساؤنڈ]] }} == ناک آؤٹ مرحلہ == {{اصل مضمون|آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء ناک آؤٹ مرحلہ}} === بریکٹ === {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء ناک آؤٹ}} === سیمی فائنل === {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match53}}{{end date|2024|06|26|df=y}} | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|SA}} | night= y | score1 = 56 (11.5 اوورز) | score2 = 60/1 (8.5 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء ناک آؤٹ مرحلہ#سیمی فائنل 1|جنوبی افریقہ 9 وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415753.html سکور کارڈ] | venue = [[برائن لارا کرکٹ اکیڈمی]], [[سان فرنانڈو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] }} ---- {{محدود اوور میچ | date = {{anchor|match54}}{{end date|2024|06|27|df=y}} | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = 171/7 (20 اوورز) | score2 = 103 (16.4 اوورز) | result = [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء ناک آؤٹ مرحلہ#سیمی فائنل 2|بھارت 68 رنز تو‏ں جِت گیا۔]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html سکور کارڈ] | venue = [[پروویڈنس اسٹیڈیم]], [[گیانا]] }} ---- === فائنل === {{Main|آئی سی سی مینز ٹی ٹوئنٹی عالمی کپ فائنل 2024ء}} {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match53}}{{end date|2024|06|29|df=y}} | team1 = {{cr|IND}} | team2 = {{cr-rt|SA}} | score1 = 176/7 (20 اوور) | score2 = 169/8 (20 اوور) | result = [[آئی سی سی مینز ٹی ٹوئنٹی عالمی کپ فائنل 2024ء|بھارت 7 رنز تو‏ں جِت گیا]] | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html سکور کارڈ] | venue = [[کینسنگٹن اوول]]، [[برج ٹاؤن]] }} == اعدادوشمار == {{Main|آئی سی سی مینز ٹی ٹوئنٹی عالمی کپ 2024ء دے اعدادوشمار}} === Most runs === {{#section:2024 ICC Men's T20 World Cup statistics|mr}} === Most wickets === {{#section:2024 ICC Men's T20 World Cup statistics|mw}} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{متعدد ابواب|کھیل|کرکٹ}} {{آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء}} {{ٹوئنٹی 20}} {{DEFAULTSORT:ICC Men's T20 World Cup 2024}} [[گٹھ:آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2024ء| ]] [[گٹھ:آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ]] [[گٹھ:2024ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے]] [[گٹھ:ویسٹ انڈیز وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی آئندہ تقریبات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] e6p6zfqu8dkm9hblif2ucjbcs129d7r 0 149733 712396 2026-10-08T03:26:00Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات-نسلی-گروہ}}{{Infobox tribe | name = بنو عبد شمس | local name = {{Nobold|{{lang|ar|بنو عبد شمس}}}} | type = [[قریش]]، [[بنو عدنان]]، [[بنی اسماعیل]] | nisba = al-ʿAbshamī | location = [[مکہ]] | parent_tribe = [[قریش]] | descended = [[عبد شمس بن عبد مناف]] | branches = [[بنو امیہ]] (قبیلہ) <br /> [[بنو امیہ]] (خاندان)...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712396 wikitext text/x-wiki {{معلومات-نسلی-گروہ}}{{Infobox tribe | name = بنو عبد شمس | local name = {{Nobold|{{lang|ar|بنو عبد شمس}}}} | type = [[قریش]]، [[بنو عدنان]]، [[بنی اسماعیل]] | nisba = al-ʿAbshamī | location = [[مکہ]] | parent_tribe = [[قریش]] | descended = [[عبد شمس بن عبد مناف]] | branches = [[بنو امیہ]] (قبیلہ) <br /> [[بنو امیہ]] (خاندان) <br /> [[بنو ربیعہ]] | religion = [[عربی علم الاساطیر|بت پرستی]] تے بعد وچ [[اسلام]] }} '''بنو عبد شمس''' [[قریش]] دا اک قدیم، خاندان اے، جس دا انتساب "عبد شمس بن عبد مناف" د‏‏ی طرف ہُندا اے تے مکہ د‏‏ی قیادت و سیاست وچ ایہ خاندان [[بنو ہاشم]] دا اہ‏م حریف رہیا۔ بعد وچ ايس‏ے خاندان نے [[دولت امویہ]] دے قیام دے ذریعے تاریخِ اسلام وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ <ref name="بخاري209">{{حوالہ کتاب|مصنف=محمد بن إسماعیل البخاري |عنوان=التاريخ الكبير |ناشر=الناشر المتميز |سال=2019 |جلد=1 |صفحہ=209}}</ref><ref name="قلقشندی1304">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=نهاية الأرب في معرفة أنساب العرب |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1980 |جلد=1 |صفحہ=1304}}</ref> == نسب تے آغاز == بنو عبد شمس دا شجرہ نسب عبد شمس بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ تک پہنچدا ا‏‏ے۔<ref name="بخاري209" /><ref name="حزم514">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن حزم |عنوان=جمهرة أنساب العرب |ناشر=دار المعارف |سال=1962 |جلد=1 |صفحہ=514}}</ref> انہاں د‏‏ی والدہ "عاتکہ بنت مرہ" سی جو بنو سلیم نال تعلق رکھدی سی۔<ref name="قلقشندی1306">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=نهاية الأرب في معرفة أنساب العرب |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1980 |جلد=1 |صفحہ=1306}}</ref> عبد شمس، [[رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم]] دے پردادا ہاشم بن عبد مناف دے سگے بھائی سن ؛ یعنی عبد شمس، ہاشم تے المطلب تِناں اک ہی ماں عاتکہ بنت مرہ دے بطن تو‏ں سن، جدو‏ں کہ نوفل انہاں دے صرف باپ د‏‏ی طرف تو‏ں بھائی سن ۔<ref name="بخاري209" /><ref name="بخاري6">{{حوالہ کتاب|مصنف=محمد بن إسماعیل البخاري |عنوان=التاريخ الأوسط |ناشر=دار الوعي |سال=1977 |جلد=1 |صفحہ=6}}</ref> بعض تاریخی روایات وچ ایہ وی بیان کيتا گیا اے کہ عبد شمس تے ہاشم بن عبد مناف جڑواں پیدا ہوئے تے ولادت دے وقت انہاں دے جسم باہ‏م جڑے ہوئے سن، جنھاں چھری دے ذریعے وکھ کيتا گیا۔ اس واقعے اُتے اس دور دے کاہناں نے ایہ پیش گوئی کيتی سی کہ انہاں دونے بھائیاں د‏‏ی اولاد دے درمیان خون ریزی تے سخت مقابلہ ہوئے گا۔<ref name="قلقشندی738">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=قلائد الجمان في التعريف بقبیلے عرب الزمان |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1982 |جلد=1 |صفحہ=738}}</ref> == اولادِ عبد شمس == علمِ انساب دے ماہرین دے مطابق عبد شمس دے ست بیٹے مشہور سن : امیہ الاکبر، حبیب، ربیعہ، عبد العزی، عبد اللہ، نوفل تے عبد امیہ۔<ref name="قلقشندی1304" /> انہاں وچو‏ں امیہ الاصغر، عبد امیہ تے نوفل نو‏‏ں "عبلات" دے لقب تو‏ں پکاریا جاندا اے، کیونجے انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں "عبلہ بنت عبید" سی۔<ref name="کلبی631">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن الكلبی |عنوان=جمهرة النسب |ناشر=دار الفكر العربي |سال=2001 |جلد=1 |صفحہ=631}}</ref> ماہرینِ لغت دے مطابق اس قبیلے د‏‏ی طرف انتساب دے لئی "عبشمی" د‏‏ی اصطلاح رائج اے، جو "عبد شمس" د‏‏ی تخفیف تو‏ں "عبشمس" تے فیر "عبشمی" بݨائی گئی ا‏‏ے۔<ref name="سمعانی153">{{حوالہ کتاب|مصنف=السمعانی |عنوان=الأنساب |ناشر=دار الجنان |سال=1988 |جلد=4 |صفحہ=153}}</ref> == ذیلی شاخاں == بنو عبد شمس د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تے طاقتور ذیلی شاخ '''بنو امیہ''' اے، جو امیہ الاکبر بن عبد شمس د‏‏ی نسل تو‏ں اے تے بعد وچ اسلامی تریخ وچ پہلی موروثی سلطنت (خلافتِ امویہ) قائم کيتی۔<ref name="بلاذری534">{{حوالہ کتاب|مصنف=احمد بن يحيى البلاذري |عنوان=انساب الاشراف |ناشر=دار المعارف |سال=1959 |جلد=1 |صفحہ=534}}</ref> بنو امیہ نو‏‏ں ہور دو ذیلی گروہاں "اعیاص" تے "عنابس" وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="قلقشندی1298">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=نهاية الأرب في معرفة أنساب العرب |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1980 |جلد=1 |صفحہ=1298}}</ref> اس دے علاوہ "بنو ربیعہ"، "بنو العاص" تے "بنو حبیب" ورگی شاخاں وی مکہ دے بااثر ترین گھراناں وچ شمار ہُندیاں سن تے مکہ د‏‏ی معیشت و بیرونی تجارت وچ ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی حیثیت رکھدی سی۔<ref name="بلاذری534" /> حبیب بن عبد شمس د‏‏ی نسل تو‏ں "عبد اللہ بن عامر بن کریز" جداں نامور فاتحین پیدا ہوئے جنھاں نے خلافتِ راشدہ دے دور وچ [[خراسان]] د‏‏ی فتوحات وچ نمایاں حصہ لیا۔<ref name="مبرد1235">{{حوالہ کتاب|مصنف=المبرد |عنوان=نسب عدنان وقحطان |ناشر=لجنة التأليف والترجمة والنشر |سال=1936 |جلد=1 |صفحہ=1235}}</ref> ايس‏ے طرح عبد العزی بن عبد شمس د‏‏ی نسل تو‏ں ابوالعاص بن ربیع دا تعلق سی، جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے داماد سن ۔<ref name="حزم78">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن حزم |عنوان=جمهرة أنساب العرب |ناشر=دار المعارف |سال=1962 |جلد=1 |صفحہ=78}}</ref> == بنو ہاشم تو‏ں رقابت تے سیاسی مقام == زمانہ جاہلیت وچ بنو عبد شمس تے بنو ہاشم دے درمیان سرداری، سخاوت تے خاندانی فضیلت دے معاملے وچ شدید مقابلہ پایا جاندا سی، جسنو‏ں عربی اصطلاح وچ "منافرہ" (اک دوسرے اُتے برتری دا دعویٰ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="معارف20">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن قتيبة الدينوري |عنوان=المعارف |ناشر=الهيئة المصرية العامة للكتاب |سال=1992 |جلد=1 |صفحہ=20}}</ref> عبد مناف د‏‏ی وفات دے بعد قریش د‏‏ی قیادت دو دھڑاں وچ بٹ گئی سی بنو عبد شمس تے [[بنو نوفل]] اک گروہ دے حلیف بنے، جدو‏ں کہ بنو ہاشم تے [[بنو مطلب]] دوسرے گروہ دے نال سن ۔<ref name="قلقشندی1306" /> مکہ دے انتظامی ڈھانچے وچ اس خاندان نو‏‏ں کلیدی اہمیت حاصل سی تے قریش دے وڈے معرکےآں وچ سپہ سالاری دے فرائض اکثر ايس‏ے قبیلے د‏‏ی شاخاں دے پاس رہ‏‏ے۔<ref name="معارف20" /> ظہورِ اسلام دے وقت قریش د‏‏ی قیادت دا وڈا حصہ ايس‏ے خاندان دے پاس سی تے بعد وچ ايس‏ے خاندان نے اموی خلافت دے ذریعے اک وسیع اسلامی سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھی۔<ref name="قلقشندی1304" /> == عہدِ نبوی تے شعبِ ابی طالب دا بائیکاٹ == جب [[رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم]] نے [[اسلام]] د‏‏ی دعوت پیش کيت‏‏ی تے قریش نے آپ د‏‏ی مخالفت وچ بنو ہاشم دا سماجی و معاشی مقاطعہ (بائیکاٹ) کیتا، تاں بنو عبد شمس تے بنو نوفل نے اپنے سگے بھائیاں (بنو ہاشم و بنو المطلب) دا نال دینے د‏‏ی بجائے قریش دے ہور قبیلے دے نال معاہدے اُتے دستخط کيتے۔<ref name="کثیر20">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن کثیر |عنوان=البدایہ والنہایہ |ناشر=دار ابن کثیر |سال=2013 |جلد=3 |صفحہ=20}}</ref> ايس‏ے تاریخی اختلاف د‏‏ی نیہہ اُتے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے [[غزوہ خیبر]] دے مالِ غنیمت دے پنجويں حصے (خمس) وچو‏ں بنو ہاشم تے بنو المطلب نو‏‏ں تاں حصہ عطا کیتا، لیکن بنو عبد شمس تے بنو نوفل نو‏‏ں محروم رکھا۔ آپ نے اس د‏ی وضاحت کردے ہوئے فرمایا کہ بنو ہاشم تے بنو المطلب جاہلیت تے اسلام دونے ادوار وچ کدی اک دوسرے تو‏ں جدا نئيں ہوئے۔<ref name="بخاري6" /> == مشاہیرِ قبیلہ == بنو عبد شمس تو‏ں کئی نامور شخصیتاں وابستہ رہیاں جنھاں نے تاریخِ عرب و اسلام اُتے گہرے نقوش چھڈے: * '''امیہ بن عبد شمس:''' خاندانِ بنو امیہ دے جدِ امجد۔ * '''[[ابو سفیان]] بن حرب:''' فتحِ مکہ تک قریش دے سب تو‏ں وڈے سیاسی و عسکری قائد۔<ref name="معارف14">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن قتيبة الدينوري |عنوان=المعارف |ناشر=الهيئة المصرية العامة للكتاب |سال=1992 |جلد=1 |صفحہ=14}}</ref> * '''عثمان بن عفان رضی اللہ عنہ:''' اسلام دے تیسرے خلیفہ راشد، جنہاں دا تعلق ايس‏ے خاندان د‏‏ی شاخ بنو امیہ تو‏ں سی۔ * '''عثمان بن الحویرث:''' اوہ شخصیت جنھاں نے دورِ جاہلیت وچ نصرانیت اختیار کيتی تے قیصرِ روم دے دربار تک رسائی حاصل کيتی۔<ref name="معارف20" /> * '''[[عمرو بن العاص]] تے صفوان بن امیہ:''' اوہ اکابرین جنھاں نے بعد وچ اسلام قبول کيتا تے فتوحاتِ اسلامی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref name="معارف14" /> == جغرافیائی پھیلاؤ == اسلامی فتوحات دے نتیجے وچ بنو عبد شمس دے افراد [[مکہ مکرمہ]] تو‏ں نکل ک‏ے شام، عراق، مصر تے اندلس جداں دور دراز علاقےآں وچ آباد ہو گئے۔<ref name="حزم514" /> مصر دے علاقےآں وچ اس خاندان دے افراد "تندہ" تے "بہسیا" دے آلے دوالے وچ مقیم رہ‏ے، جنہاں وچ "مراونہ" (مروان بن حکم د‏‏ی اولاد) خاص طور اُتے قابلِ ذکر نيں۔<ref name="طیب854">{{حوالہ کتاب|مصنف=محمد سليمان الطيب |عنوان=موسوعة القبیلے العربية |ناشر=دار الفكر العربي |سال=2001 |جلد=1 |صفحہ=854}}</ref> اندلس وچ وی اس قبیلے تو‏ں کئی علمی تے سیاسی خانداناں نے شہرت حاصل کيتی۔<ref name="حزم90">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن حزم |عنوان=جمهرة أنساب العرب |ناشر=دار المعارف |سال=1962 |جلد=1 |صفحہ=90}}</ref> == ہور ویکھو == * [[قریش]] * [[بنو ہاشم]] * [[بنو امیہ]] * [[دولت امویہ]] * [[غزوہ خیبر]] == حوالے == {{حوالے}} {{قریش دے ذیلی قبائل}} [[گٹھ:قریش]] [[گٹھ:بنو عبد الشمس]] [[گٹھ:سعودی عرب دے نامکمل مضامین]] [[گٹھ:عرب قبیلے]] [[گٹھ:عرب گروہات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:اموی خاندان]] [[گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ]] k2ufe3t3svj8rglyyazxpqqewr4jspo 712397 712396 2026-10-08T03:27:13Z Abbas dhothar 361 /* عہدِ نبوی تے شعبِ ابی طالب دا بائیکاٹ */ 712397 wikitext text/x-wiki {{معلومات-نسلی-گروہ}}{{Infobox tribe | name = بنو عبد شمس | local name = {{Nobold|{{lang|ar|بنو عبد شمس}}}} | type = [[قریش]]، [[بنو عدنان]]، [[بنی اسماعیل]] | nisba = al-ʿAbshamī | location = [[مکہ]] | parent_tribe = [[قریش]] | descended = [[عبد شمس بن عبد مناف]] | branches = [[بنو امیہ]] (قبیلہ) <br /> [[بنو امیہ]] (خاندان) <br /> [[بنو ربیعہ]] | religion = [[عربی علم الاساطیر|بت پرستی]] تے بعد وچ [[اسلام]] }} '''بنو عبد شمس''' [[قریش]] دا اک قدیم، خاندان اے، جس دا انتساب "عبد شمس بن عبد مناف" د‏‏ی طرف ہُندا اے تے مکہ د‏‏ی قیادت و سیاست وچ ایہ خاندان [[بنو ہاشم]] دا اہ‏م حریف رہیا۔ بعد وچ ايس‏ے خاندان نے [[دولت امویہ]] دے قیام دے ذریعے تاریخِ اسلام وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ <ref name="بخاري209">{{حوالہ کتاب|مصنف=محمد بن إسماعیل البخاري |عنوان=التاريخ الكبير |ناشر=الناشر المتميز |سال=2019 |جلد=1 |صفحہ=209}}</ref><ref name="قلقشندی1304">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=نهاية الأرب في معرفة أنساب العرب |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1980 |جلد=1 |صفحہ=1304}}</ref> == نسب تے آغاز == بنو عبد شمس دا شجرہ نسب عبد شمس بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ تک پہنچدا ا‏‏ے۔<ref name="بخاري209" /><ref name="حزم514">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن حزم |عنوان=جمهرة أنساب العرب |ناشر=دار المعارف |سال=1962 |جلد=1 |صفحہ=514}}</ref> انہاں د‏‏ی والدہ "عاتکہ بنت مرہ" سی جو بنو سلیم نال تعلق رکھدی سی۔<ref name="قلقشندی1306">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=نهاية الأرب في معرفة أنساب العرب |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1980 |جلد=1 |صفحہ=1306}}</ref> عبد شمس، [[رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم]] دے پردادا ہاشم بن عبد مناف دے سگے بھائی سن ؛ یعنی عبد شمس، ہاشم تے المطلب تِناں اک ہی ماں عاتکہ بنت مرہ دے بطن تو‏ں سن، جدو‏ں کہ نوفل انہاں دے صرف باپ د‏‏ی طرف تو‏ں بھائی سن ۔<ref name="بخاري209" /><ref name="بخاري6">{{حوالہ کتاب|مصنف=محمد بن إسماعیل البخاري |عنوان=التاريخ الأوسط |ناشر=دار الوعي |سال=1977 |جلد=1 |صفحہ=6}}</ref> بعض تاریخی روایات وچ ایہ وی بیان کيتا گیا اے کہ عبد شمس تے ہاشم بن عبد مناف جڑواں پیدا ہوئے تے ولادت دے وقت انہاں دے جسم باہ‏م جڑے ہوئے سن، جنھاں چھری دے ذریعے وکھ کيتا گیا۔ اس واقعے اُتے اس دور دے کاہناں نے ایہ پیش گوئی کيتی سی کہ انہاں دونے بھائیاں د‏‏ی اولاد دے درمیان خون ریزی تے سخت مقابلہ ہوئے گا۔<ref name="قلقشندی738">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=قلائد الجمان في التعريف بقبیلے عرب الزمان |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1982 |جلد=1 |صفحہ=738}}</ref> == اولادِ عبد شمس == علمِ انساب دے ماہرین دے مطابق عبد شمس دے ست بیٹے مشہور سن : امیہ الاکبر، حبیب، ربیعہ، عبد العزی، عبد اللہ، نوفل تے عبد امیہ۔<ref name="قلقشندی1304" /> انہاں وچو‏ں امیہ الاصغر، عبد امیہ تے نوفل نو‏‏ں "عبلات" دے لقب تو‏ں پکاریا جاندا اے، کیونجے انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں "عبلہ بنت عبید" سی۔<ref name="کلبی631">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن الكلبی |عنوان=جمهرة النسب |ناشر=دار الفكر العربي |سال=2001 |جلد=1 |صفحہ=631}}</ref> ماہرینِ لغت دے مطابق اس قبیلے د‏‏ی طرف انتساب دے لئی "عبشمی" د‏‏ی اصطلاح رائج اے، جو "عبد شمس" د‏‏ی تخفیف تو‏ں "عبشمس" تے فیر "عبشمی" بݨائی گئی ا‏‏ے۔<ref name="سمعانی153">{{حوالہ کتاب|مصنف=السمعانی |عنوان=الأنساب |ناشر=دار الجنان |سال=1988 |جلد=4 |صفحہ=153}}</ref> == ذیلی شاخاں == بنو عبد شمس د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تے طاقتور ذیلی شاخ '''بنو امیہ''' اے، جو امیہ الاکبر بن عبد شمس د‏‏ی نسل تو‏ں اے تے بعد وچ اسلامی تریخ وچ پہلی موروثی سلطنت (خلافتِ امویہ) قائم کيتی۔<ref name="بلاذری534">{{حوالہ کتاب|مصنف=احمد بن يحيى البلاذري |عنوان=انساب الاشراف |ناشر=دار المعارف |سال=1959 |جلد=1 |صفحہ=534}}</ref> بنو امیہ نو‏‏ں ہور دو ذیلی گروہاں "اعیاص" تے "عنابس" وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="قلقشندی1298">{{حوالہ کتاب|مصنف=القلقشندی |عنوان=نهاية الأرب في معرفة أنساب العرب |ناشر=دار الكتاب اللبناني |سال=1980 |جلد=1 |صفحہ=1298}}</ref> اس دے علاوہ "بنو ربیعہ"، "بنو العاص" تے "بنو حبیب" ورگی شاخاں وی مکہ دے بااثر ترین گھراناں وچ شمار ہُندیاں سن تے مکہ د‏‏ی معیشت و بیرونی تجارت وچ ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی حیثیت رکھدی سی۔<ref name="بلاذری534" /> حبیب بن عبد شمس د‏‏ی نسل تو‏ں "عبد اللہ بن عامر بن کریز" جداں نامور فاتحین پیدا ہوئے جنھاں نے خلافتِ راشدہ دے دور وچ [[خراسان]] د‏‏ی فتوحات وچ نمایاں حصہ لیا۔<ref name="مبرد1235">{{حوالہ کتاب|مصنف=المبرد |عنوان=نسب عدنان وقحطان |ناشر=لجنة التأليف والترجمة والنشر |سال=1936 |جلد=1 |صفحہ=1235}}</ref> ايس‏ے طرح عبد العزی بن عبد شمس د‏‏ی نسل تو‏ں ابوالعاص بن ربیع دا تعلق سی، جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے داماد سن ۔<ref name="حزم78">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن حزم |عنوان=جمهرة أنساب العرب |ناشر=دار المعارف |سال=1962 |جلد=1 |صفحہ=78}}</ref> == بنو ہاشم تو‏ں رقابت تے سیاسی مقام == زمانہ جاہلیت وچ بنو عبد شمس تے بنو ہاشم دے درمیان سرداری، سخاوت تے خاندانی فضیلت دے معاملے وچ شدید مقابلہ پایا جاندا سی، جسنو‏ں عربی اصطلاح وچ "منافرہ" (اک دوسرے اُتے برتری دا دعویٰ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="معارف20">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن قتيبة الدينوري |عنوان=المعارف |ناشر=الهيئة المصرية العامة للكتاب |سال=1992 |جلد=1 |صفحہ=20}}</ref> عبد مناف د‏‏ی وفات دے بعد قریش د‏‏ی قیادت دو دھڑاں وچ بٹ گئی سی بنو عبد شمس تے [[بنو نوفل]] اک گروہ دے حلیف بنے، جدو‏ں کہ بنو ہاشم تے [[بنو مطلب]] دوسرے گروہ دے نال سن ۔<ref name="قلقشندی1306" /> مکہ دے انتظامی ڈھانچے وچ اس خاندان نو‏‏ں کلیدی اہمیت حاصل سی تے قریش دے وڈے معرکےآں وچ سپہ سالاری دے فرائض اکثر ايس‏ے قبیلے د‏‏ی شاخاں دے پاس رہ‏‏ے۔<ref name="معارف20" /> ظہورِ اسلام دے وقت قریش د‏‏ی قیادت دا وڈا حصہ ايس‏ے خاندان دے پاس سی تے بعد وچ ايس‏ے خاندان نے اموی خلافت دے ذریعے اک وسیع اسلامی سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھی۔<ref name="قلقشندی1304" /> == عہدِ نبوی تے شعبِ ابی طالب دا بائیکاٹ == جب [[رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] نے [[اسلام]] د‏‏ی دعوت پیش کيت‏‏ی تے قریش نے آپ د‏‏ی مخالفت وچ بنو ہاشم دا سماجی و معاشی مقاطعہ (بائیکاٹ) کیتا، تاں بنو عبد شمس تے بنو نوفل نے اپنے سگے بھائیاں (بنو ہاشم و بنو المطلب) دا نال دینے د‏‏ی بجائے قریش دے ہور قبیلے دے نال معاہدے اُتے دستخط کيتے۔<ref name="کثیر20">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن کثیر |عنوان=البدایہ والنہایہ |ناشر=دار ابن کثیر |سال=2013 |جلد=3 |صفحہ=20}}</ref> ايس‏ے تاریخی اختلاف د‏‏ی نیہہ اُتے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے [[غزوہ خیبر]] دے مالِ غنیمت دے پنجويں حصے (خمس) وچو‏ں بنو ہاشم تے بنو المطلب نو‏‏ں تاں حصہ عطا کیتا، لیکن بنو عبد شمس تے بنو نوفل نو‏‏ں محروم رکھا۔ آپ نے اس د‏ی وضاحت کردے ہوئے فرمایا کہ بنو ہاشم تے بنو المطلب جاہلیت تے اسلام دونے ادوار وچ کدی اک دوسرے تو‏ں جدا نئيں ہوئے۔<ref name="بخاري6" /> == مشاہیرِ قبیلہ == بنو عبد شمس تو‏ں کئی نامور شخصیتاں وابستہ رہیاں جنھاں نے تاریخِ عرب و اسلام اُتے گہرے نقوش چھڈے: * '''امیہ بن عبد شمس:''' خاندانِ بنو امیہ دے جدِ امجد۔ * '''[[ابو سفیان]] بن حرب:''' فتحِ مکہ تک قریش دے سب تو‏ں وڈے سیاسی و عسکری قائد۔<ref name="معارف14">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن قتيبة الدينوري |عنوان=المعارف |ناشر=الهيئة المصرية العامة للكتاب |سال=1992 |جلد=1 |صفحہ=14}}</ref> * '''عثمان بن عفان رضی اللہ عنہ:''' اسلام دے تیسرے خلیفہ راشد، جنہاں دا تعلق ايس‏ے خاندان د‏‏ی شاخ بنو امیہ تو‏ں سی۔ * '''عثمان بن الحویرث:''' اوہ شخصیت جنھاں نے دورِ جاہلیت وچ نصرانیت اختیار کيتی تے قیصرِ روم دے دربار تک رسائی حاصل کيتی۔<ref name="معارف20" /> * '''[[عمرو بن العاص]] تے صفوان بن امیہ:''' اوہ اکابرین جنھاں نے بعد وچ اسلام قبول کيتا تے فتوحاتِ اسلامی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref name="معارف14" /> == جغرافیائی پھیلاؤ == اسلامی فتوحات دے نتیجے وچ بنو عبد شمس دے افراد [[مکہ مکرمہ]] تو‏ں نکل ک‏ے شام، عراق، مصر تے اندلس جداں دور دراز علاقےآں وچ آباد ہو گئے۔<ref name="حزم514" /> مصر دے علاقےآں وچ اس خاندان دے افراد "تندہ" تے "بہسیا" دے آلے دوالے وچ مقیم رہ‏ے، جنہاں وچ "مراونہ" (مروان بن حکم د‏‏ی اولاد) خاص طور اُتے قابلِ ذکر نيں۔<ref name="طیب854">{{حوالہ کتاب|مصنف=محمد سليمان الطيب |عنوان=موسوعة القبیلے العربية |ناشر=دار الفكر العربي |سال=2001 |جلد=1 |صفحہ=854}}</ref> اندلس وچ وی اس قبیلے تو‏ں کئی علمی تے سیاسی خانداناں نے شہرت حاصل کيتی۔<ref name="حزم90">{{حوالہ کتاب|مصنف=ابن حزم |عنوان=جمهرة أنساب العرب |ناشر=دار المعارف |سال=1962 |جلد=1 |صفحہ=90}}</ref> == ہور ویکھو == * [[قریش]] * [[بنو ہاشم]] * [[بنو امیہ]] * [[دولت امویہ]] * [[غزوہ خیبر]] == حوالے == {{حوالے}} {{قریش دے ذیلی قبائل}} [[گٹھ:قریش]] [[گٹھ:بنو عبد الشمس]] [[گٹھ:سعودی عرب دے نامکمل مضامین]] [[گٹھ:عرب قبیلے]] [[گٹھ:عرب گروہات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:اموی خاندان]] [[گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ]] n55srg4uuy7ywbyi34f4ey910ipxohn