وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 6673 712454 393221 2026-10-10T15:10:08Z Carsten Steger 29278 Aerial image of Zinalrothorn inserted. 712454 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>زینالروٹہارن<font>''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[Image:Aerial image of Zinalrothorn (view from the west).jpg|300px]] |- style="vertical-align: top;" |- |'''[[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[الپس]] <hr> |- |'''[[دیس|دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[سویٹزرلینڈ]] [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]]<hr> |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" | 4,221 [[میٹر]]، 13,848 [[فٹ]] |- style="vertical-align: top;" |- |} '''زینالروٹہارن''' [[سویٹزرلینڈ]] دا اک پعاڑ اے۔ ==ہور پرھو== *[[سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ]] == بارلے جوڑ == {{Commons| Zinalrothorn|position=left}} [[Category:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ]] jpji29i8m57bxkl1gm2u8bqc2ejxft9 0 6762 712455 393232 2026-10-10T16:04:03Z Carsten Steger 29278 Aerial image of Breithorn inserted. 712455 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>لوٹچنٹل<font>''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[Image:Aerial image of Breithorn, Lötschental (view from the south).jpg|300px]] |- style="vertical-align: top;" |- |'''[[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[الپس]] <hr> |- |'''[[دیس|دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[سویٹزرلینڈ]] [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]]<hr> |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" | 3,785 [[میٹر]]، 12,418 [[فٹ]] |- style="vertical-align: top;" |- |} '''لوٹچنٹل''' [[سویٹزرلینڈ]] دا اک پعاڑ اے۔ ==ہور پرھو== *[[سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ]] == بارلے جوڑ == {{Commons| Breithorn (Lötschental)|position=left}} [[Category:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ]] cq3n0gw9cc9nt6znz7c99sowg94nxur 0 6797 712469 393313 2026-10-11T11:12:18Z Carsten Steger 29278 Aerial image of Tödi inserted. 712469 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size=" 1" color=black>ٹوڈی<font>''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Aerial image of Tödi (view from the northeast).jpg|300px]] |- style="vertical-align: top;" |- |'''[[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[الپس]] <hr> |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[سویٹزرلینڈ]] [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]]<hr> |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" | 3,614 [[میٹر]]، 11,857 [[فٹ]] |- style="vertical-align: top;" |- |} '''ٹوڈی''' [[سویٹزرلینڈ]] دا اک پعاڑ اے۔ == ہور پرھو == * [[سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ]] == بارلے جوڑ == {{Commons| Tödi|position=left}} [[Category:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ]] su3td5nzsz88v3xf9m49ppazyq1ybx5 0 56753 712461 643980 2026-10-11T02:58:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712461 wikitext text/x-wiki '''باوا بدھ سنگھ''' (1878-16 اکتوبر 1931) [[پنجابی ادب|پنجابی ادیب]] اتے انجنیئر سن ۔ اوہناں نے [[پنجابی ادب دی تریخ کاری]] تے کھوج دا مڈھ بنھیا تے [[پنجابی]] وچ پہلا ناٹک لکھیا۔ ==جیون== باوا بدھ سنگھ تیجے سکھ گورو، [[گرو امر داس]] جی دے خاندان وچوں سن ۔ اوہ باوا لہنا سنگھ دے پتر سن۔ مسیت وچوں [[فارسی]] سکھ کے اوہ مشن سکول وچّ داخل ہو گئے اتے اتھوں دسویں پاس کیتی۔ اس توں بعد ایف سی کالج، [[لہور]] وچ چلے گئے ۔ فیر اوہناں نے رڑکی توں انجنیئرنگ دی ڈگری حاصل کیتی۔<ref>http://www.thesikhencyclopedia.com/biographies/famous-sikh-personalities/budh-singh-bawa</ref> ==رچناواں== === پنجابی ادب دی کھوج === * ہنس چوگ (1913) *کوئل کوُ (1916) * بمبیہا بول (1925) *پریم کہانی * راجا رسالو <ref>{{Cite web |title=From 1916 to 1926, Bava Budh Singh brought out a number of books including Koel Ku, Hans Choag, Bol Banbiha and Prem Kahani. |url=http://www.apnaorg.com/research-papers/nasir-rana-1/ |access-date=2016-11-22 |archive-date=2014-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812132955/http://www.apnaorg.com/research-papers/nasir-rana-1/ |dead-url=yes }}</ref> ==ہنس چوگ== [[پنجابی ادب دی تریخ کاری]] دا آغاز باوا بدھ سنگھ دوارا رچت پستک ‘ہنس چوگ’ (1913) توں منیا جاندا ہے۔ اس وچ باوا جی نے [[پنجابی ساہت]] دیاں چونویاں ونگیاں دا ویروا اتے حوالہ دین دے نال نال اپنے ولوں اس دی کال ونڈ کرن دی وی کوشش کیتی ہے۔ اس پستک وچ اوہناں دی تجویز ہیٹھ لکھے انوسار اے؛ #پرانی سماں – 11ویں صدی توں 1800ویں صدی تک #وچکارلا سماں- 1860 ای. توں 1925 ای. تک #نواں سماں – 1925 ای. توں اگے ۔ باوا بدھ سنگھ نے ہنس چوگ دی اتھانکا وچ دعوا کیتا اے کہ اس نے پنجابی دے کویاں تے کویتا دی ویاکھیا کیتی اے۔ اس پستک دا دوسرا بھاگ ‘ستجگی دربار’ اک ناٹکی درش اے ۔ جس وچ [[گرو نانک]] دیوَ جی نوں پردھان بنایا گیا ہے اتے دوسرے بانی کاراں دی جان پچھان اس دربار وچ سجے، سنتاں بھگتاں تے فقیراں دے روپ وچ کروائی گئی ہے۔ اس بھاگ وچ باوا بدھ سنگھ نے گورو صاحب دے گلپی کالپنک چتر الیکے ہن۔ ایہناں کالپنک خاکیاں نوں اوہ لوک منتاں جاں کراماتی جنم-ساکھیاں وچ پیش گھٹناواں اتے چرتراں دے آدھار اپر بناؤندا ہے۔ باوا بدھ سنگھ دی ادھٔین یاترا بانی کاراں سنبندھی پرچلت لوک رائے توں شروع ہندی ہے اتے پہلے جاں دوسرے تے ستھاپت ناں ذات، نواس، استھان، پتا دا ناں، جنم متی، ویاہ، وشیش بانی کاراں نال جڑیاں کہانیاں، اولاد، انت، پرسدھی دے کارناں اتے پرسدھ رچناواں دوآلے گھمدی ہوئی رچناواں سنبندھی مڈھلی اتے سدھارن بدھ آدھارت جان پچھان کروا کے سماپت ہو جاندی ہے۔<ref>ڈاکٹر. ہربھجن سنگھ بھاٹیا، سنواد پنر:سنواد، روی ساہت پرکاشن، امرتسر</ref> اس ساری ساہت سمگری نوں لیکھک نے ‘پرانا مڈھ’ سرلیکھ دتا ہے۔ ‘وچلا سماں’ سرلیکھ ادھین اس دے مغل راج دے انتم سمیں مسلمان ساہتکاراں دوارا رچے ساہت نوں شامل کیتا ہے۔ ‘نواں زمانہ’ سرلیکھ ادھین اوہ اپنے سمکالی ساہت نوں شامل کرکے پرکھدا ہے۔<ref>راجندر سنگھ سیکھوں، آلوچنا اتے پنجابی آلوچنا</ref> ==کوئل کوُ== باوا بدھ سنگھ پنجابی دا پہلا اتہاسکار ہے اتے آلوچک ہے۔ اس نے سبھ توں پہلاں اتہاسکاری کیتی۔ اس نے کھلرے پلرے پنجابی ساہت نوں اکٹھا کیتا اتے اس نوں کال کرم وچ کرم وچ بنھ کے اس دی سمیکھیا کرن دا یتن کیتا۔ اوہناں دیاں تنّ پستکاں ہن:- #ہنس چوگ (1914) #کوئل کوُ (1916) #بمبیہا بول (1923) کوئل کوُ (1916) اس پستک وچ باوا بدھ سنگھ نے اس سمیں وچلے کویاں رچناواں دا ادھٔین کیتا ہے، جنہاں نے ملتانی بھاشا دے پربھاو ادھین ساہت رچنا کیتی۔ ایہناں کویاں دیاں رچناواں نوں اس نے ‘ملتانی ونڈ’ سرلیکھ ادھین وچاریا ہے۔<ref>راجندر سنگھ سیکھوں، آلوچنا اتے پنجابی آلوچنا، پنہ 167-68</ref> کوئل کوُ دی پہلی چھاپ جد چھپی سی، اس سمیں کئی مغلئی کویاں دا پتہ نہیں سی۔ پچھوں کھوج توں نویں کویاں دیاں رچناواں ملیاں، جیکن:- #دمودر دی ہیر #پیلو دا مرزا صاحبہ #نزابت دی وار ایہہ پستک بمبیہا بول وچ لکھے گئے ہن۔<ref>باوا بدھ سنگھ، کوئل کوُ ارتھات پنجابی کویاں دیاں منوہر رچنا تے اوہناں دے سنکھیپ حالات، پنہ 6</ref> کوئل کوُ ‘پریم جنج’ والے بھاگ وچ ہورناں قصہ کاراں وانگ اوہ وارث شاہ دے وی ‘قلمی چتر’ اساردا ہے۔ کوئل کوُ وچ کاوَ سدھانت جویں کویتا کی ہے؟ کاوَ دے تتّ، کاوَ دا پریوجن، چھند، رس النکار دی نال بڑی مڈھلی قسم دی واقفی درج ہے۔ اس پستک دے ادھٔین توں سپشٹ ہو جاندا ہے کہ باوا بدھ سنگھ دا چنتن سوما اردو فارسی اتے انگریزی اتے بھارتی کاوَ شاستر دے کجھ مڈھلے سدھانت ہن۔ اوہ ایہناں سدھانتاں توں انتر درشٹیاں گرہن کرکے پنجابی ساہت دے کسے مولک سدھانت دی اساری ولّ رچت نہیں۔ ایہہ اوستھا کسے انتر درشٹی دی مدد نال ساہت نوں سمجھن دی نہیں. گنے متھے سدھانتاں نوں ٹھوسن دی ہے۔ ایہناں سدھانتاں وچ وستو اتے روپ دی دویت پربھاوت ہے۔ کاوَ دی پرکرتی پچھان تتاں دے سموہ دے آدھار اپر کرائی گئی ہے۔ ایہہ تتّ ہن: چنگا خیال، چنگے تے چونویں پد عر اوہناں دی سوہنی ترتیب تے چال۔ النکار اتے دیش تے سمیں دا پربھاؤ۔<ref>ہربھجن سنگھ بھاٹیا، پنجابی آلوچنا سدھانت تے وہار</ref> ==بمبیہا بول== باوا بدھ سنگھ دوارا رچت پستک بمبیہا بول وچ مدھکالی کویتا دی ونڈ نوں تنّ بھاگاں وچ ونڈیا ہے۔ #مغلئی ونڈ #خالصائی ونڈ #سکھ شرینی دی کویتا۔ ===مغلئی ونڈ=== #مغلئی ونڈ وچ باوا بدھ سنگھ پہلا [[دمودر]] دوارا رچت ہیر رانجھے دا قصہ ہے۔ باوا بدھ نے دمودر دے قصے دے سارے پکھ وستھار پوروک پیش کیتے ہن۔ پہلا دمودر بارے جانکاری ہے کہ ہیر تے رانجھے دا پیار ادے ہونا اتے اخیر کوٹ قبولے فیصلہ ہونا۔ ایہہ سارا قصہ باوا جی نے پیش کیتا ہے۔ #مغلئی ونڈ وچ دوجا قصہ [[پیلو]] شاعر دوارا رچت [[مرزا صاحباں]] دا قصہ ہے، جس وچ سارے پکھ وستھار پوروک پیش کیتے ہن۔ پہلا پیلو شاعر بارے جانکاری ہے کہ پیلو بھگت سری گرو ارجن صاحب دے ویلے ہوئے ہن تے پھر ‘مرزا صاحباں’ دے ملاپ دی پیشکاری توں لے کے صاحباں نوں گھروں کڈھ کے گھوڑی تے ٹر پینا مرزا تھکیا ہون کارن جنڈ ہیٹھ وشرام کرنا تے چندڑ گھوڑیاں لے کے چڑھائی کرنا، شمیر آن کے تیر مار کے مرزے نوں پھٹڑ کر دندا ہے۔ #مغلئی ونڈ وچ باوا بدھ سنگھ اگلا پکھ نزابت دی [[نادرشاہ]] دی وار ہے۔ باوا بدھ سنگھ کوی دے جیون بارے دسیا ہے۔ اس توں بعد باوا بدھ نے وار دے عمل کرتے بارے دسیا ہے تے پھیر وار دی پیشکاری دتی ہے۔ وار وچ ویر رس اک سوہنی کویتا ہے۔ ایہہ پرانے سمیاں دیاں لڑائیاں دا نقشہ ملدا ہے۔ ===خالصائی ونڈ=== خالصائی ونڈ وچ [[سکھ راج]] دے پنجابی دے کویاں دا حالَ دسیا ہے۔ اس ونڈ دے کئی کوی سکھاں دے راج توں شروع ہو کے انگریزاں دے راج تک رہے۔ ====کوی اگرا==== خالصائی ونڈ دا پہلا کوی ہے۔ اگرا اک ہندو کوی ہویا ہے۔ جس نے بکرمی وچ حقیقت رائے دی وار بنائی۔ سدھی بولی وچ وار لکھی ہے۔ حقیقت رائے دی سبھ توں پرانی وار ایہہ ہی لکھی ہوئی ملدا ہے۔ ====راج کوی [[ہاشم شاہ]]==== خالصائی ونڈ دا دوجا کوی ایہہ کوی جات دے ترکھان، پیو دا ناؤں قاسم شاہ ایہناں دے جیون دی پیشکاری ہے۔ ایہناں جد [[مہاراجہ رنجیت سنگھ]] جی دا پیؤ مریا تاں ایہناں نے اک وار ‘مرثیہ’ لکھی۔ ہاشم نے ‘سسی’ لکھی، جس دی وستھارپوروک جانکاری ملدا ہے۔ ====میاں [[قادریار]]==== خالصائی ونڈ دا تیجا کوی میاں قادریار وی پنجاب وچ سکھاں دے راج دے انتلے سمیں مشہور کوی ہوئے ہن۔ ایہناں دیاں مشہور رچت پستکاں ایہہ ہن: 1. معراج نامہ 2. سوہنی 3. پورن بھگت 4. [[ہری سنگھ نلوآ]] 5. راجا رسالو۔ پورن بھگت دی وار سبھناں وچوں مشہور ہے۔ ====پیر بخش==== خالصائی ونڈ دے چوتھے کوی ہن۔ ایہہ وی سکھاں دے ویلے چنگے کوی ہوئے ہن۔ ایہناں نے سیہرپھیاں لکھیاں، جنہاں وچوں فرید شکرگنج دی سیہرفی ڈھیر مشہور ہے۔ زبان ٹھیٹھ عر کویتا وچ رس ہے۔ علم گھٹّ سی۔ ====حافظ میاں ﷲ بخش پیارا==== ایہہ خالصائی ونڈ دے پنجویں کوی ہن۔ ایہہ کوی اج کل دے پنجابی کویاں دی اک خاص لڑی دے استاد ہوئے ہن۔ سکھاں دے راج وچ ایہناں نے [[لاہور]] وچ اک مدرسہ کھولھیا ہویا سی، جہڑا بڑا مشہور ہو گیا۔ اتھے دوروں لوک پڑھن آؤندے سن۔ ایہناں دی اپنی کویتا گھٹّ ملدی ہے۔ کوئی قصہ کہانی نہیں لکھیا۔ ====فرید دین==== ایہہ خالصائی ونڈ دے چھویں کوی ہن۔ ایہہ سکھاں دے راج وچ چنگے مشہور کوی ہوئے ہن۔ ایہہ فارسی وچ کویتا لکھدے سن۔ پنجابی وچ وی ایہناں دے شاگرداں وچوں ارڑے رائے مشہور سی۔ ====میاں حسین==== ایہہ خالصائی ونڈ دے ستویں کوی ہن۔ نام غلام حسین، جھناں دے علاقے دے رہن والے جاپدے سن۔ ایہناں دیاں دو سیہرپھیاں ‘ہیر حسین’ کرکے مشہور ہن۔ بولی مٹھی اتے رسدائک۔ کویتا برہوں اتے پریم نال بھرپور ہے۔ ====میاں اشرف==== ایہہ خالصائی ونڈ دے اٹھویں کوی ہن۔ میاں اشرف جہلم دے علاقے دے رہن والے جاپدے ہن۔ ایہناں دی اک [[سی حرفی]] مشہور ہے۔ ہیر دے قصے وچوں سہتی اتے جوگی (رانجھے) دا جھگڑا لکھیا ہے۔ ====میاں امام بخش==== ایہہ خالصائی ونڈ دے نوویں کوی ہن۔ میاں امام بخش جی پنجابی بولی دے اک چنگے کوی ہن۔ ایہہ وی سکھاں دے راج دے انت تے انگریزاں دے آدی وچ ہی ہوئے سن۔ ایہناں دی رچنا ‘[[چندر بدن]]’ اس پچھوں ‘بہرام گر’ قصہ چھپیا۔ ایہناں دی مشہوری بہرام گر دے قصے نے چنگی کیتی۔ بولی ٹھیٹھ ہے ایہناں دی کویتا اک سدھی سادی کویتا ہے۔ ====[[نہالا]] کوی==== ایہہ خالصائی ونڈ دے دسویں کوی ہن۔ [[نہالا]] کون سی؟ کد ہویا، اس دا پتہ نہیں پر اس دیاں لکھیاں ہوئیاں دو واراں 1. سخی سرور دا ویاہ 2. سخی سرور تے جتی Legends of the Punjabi وچ لکھیاں ہن۔ ایہہ وار سکھاں دے راج دے کول لکھی جاپدی ہے۔ ٹھیک پتہ نہیں۔ ====سائی داس==== ایہہ خالصائی ونڈ دا گیارھواں کوی ہے۔ ایہہ وی سکھاں دے راج دے انتلے سمیں ہوئے ہن۔ سیہرفی دی شرینی وچ بینت لکھے ہن۔ بولی شدھ ہے، کدھرے اک حرف دے دو-دو، تنّ-تنّ بینت لکھ مارے۔ ====[[شاہ محمد]]==== ایہہ خالصائی ونڈ دا بارھواں کوی ہے۔ شاہ محمد وڈالا ویرم تحصیل، [[ضلع امرتسر]] وچ سنّ 1780-82 وچ پیدا ہویا۔ شاہ محمد نے جنگ نامہ سنگھاں اتے فرنگیاں توں علاوہ قصہ سسی پنوں دی وی رچنا کیتی۔ پرنتو جو پرسدھی اتے سفلتا اس نوں جنگ نامے توں ملی ہے، اوہ قصہ سسی پنوں توں حاصل نہیں ہوئی۔ ===سکھ شرینی دی کویتا=== سکھ شرینی دی کویتا نے ہندی دھارنا دی دھارنا دھاری۔ اس شرینی دے موڈھی سکھ گورو صاحبان ہی سن۔ اس کویتا دا مکھ گورو اتے واہگورو تے بھگتی بھاوَ ہی رہا۔ ایہہ اصل وچ سکھی کویتا سی۔ ====[[بھائی ویر سنگھ]]==== بھائی ویر سنگھ سکھ شرینی دی کویتا دے پہلے کوی ہن۔ اج توں کوئی ڈیڈھ سال دے قریب ہوئے جد ایہناں نے اک بارانماہ گورو گوبند سنگھ جی دی مہما وچ لکھیا، جو بیر رس دی کویتا دا اک سندر نمونہ ہے۔ مکدی گلّ اس بارانماہ وچ سری دسم گورو جی دی زندگی دے کارنامیاں دا جھلکا دسیا ہے۔ بیر رس دیاں اچیاں کویتاواں دا رس دسیا ہے۔ ====بھائی لچھی رام==== ایہہ سکھ شرینی دے کویتا دے دوجے کوی ہن۔ اس کوی دا اگا پچھا نہ-معلوم ہے۔ ایہناں دے کجھ اک سینچی لکھت وچوں ملے ہن۔ ایہہ گورو گھر دے پریمی ہن۔ اپنی وار دے مڈھ وچ ستگورو اتے واہگورو دی اپما کیتی ہے۔ سری گورو امرداس جی، گورو گوبند سنگھ جی ناں دی وڈیائی نام لے کے کیتی ہے۔ ====مٹھڑے==== ایہہ سکھ شرینی دی کویتا دا اگلا پکھ ہے۔ ایہہ سندر من بھاؤنی کویتا کسے درد بھرے برہا والے کوی نے سکھاں دے راج وچ کہی۔ کوی ہندو متّ دا جاپدا ہے کیونکہ بھومکا ہندی بھاشا وچ ہے۔ ===ناول=== *دلیر کور ===ناٹک=== *چندر ہری (1909) *مندری چھل *دامنی *نعر نویلی ===ترجما=== * سنگار شتک، بھرتھری ہری * نیتی شتک، بھرتھری ہری * ویراگ شتک، بھرتھری ہری (1919)<ref>http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/mainpage.jsp?CategoryID=1&Author=853 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220123085252/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/mainpage.jsp?CategoryID=1&Author=853 |date=2022-01-23 }}</ref> ==حوالے== {{حوالے}} {{پنجابی لکھاری}} [[گٹھ:پنجابی ادب]] [[گٹھ:پنجابی لکھاری]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] 9b784jw6ked66k5y5xcw2m3ugxkejqs 0 58505 712460 676007 2026-10-11T01:42:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712460 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = '''اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی''' |native_name = اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی |image = |image size = |caption = یونیورسٹی لوگو |motto = ''The People's University'' |established = 1985 |Headquarters = [[نویں دلی]] |type = سروجنک، [[مرکزی یونیورسٹیاں|مرکزی یونیورسٹی]] |city = میدان گڈی |state = [[دلی]] |country = [[بھارت]] |head_label = رجسٹرار |head = سدھیر بداکوٹی |chancellor = [[صدر]] ([[پرنب مکھرجی]]) |vice_chancellor = پروفیسر ایمّ. اسلام |students = 40 لکھ توں زیادہ<ref name="Profile of IGNOU - Preamble">{{cite web|url=http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2|title=Profile of IGNOU - Preamble|publisher=Ignou.ac.in|accessdate=10 January 2015|archive-date=11 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911205443/http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2}}</ref><!-- Please Do Not change without a realiable source --> |regional centres= 67 |website = {{url|http://www.ignou.ac.in}} }} '''اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی''' ([[ہندی]]: इंदिरा गाँधी राष्ट्रीय मुक्त विश्वविद्यालय, اختصار وچّ اگنو -IGNOU) بھارتی پارلیمنٹ ایکٹ راہیں ستمبر، 1985 وچّ قایم اک [[مرکزی یونیورسٹیاں|مرکزی یونیورسٹی]] ہے۔<ref name=Act>{{cite web|title=THE INDIRA GANDHI NATIONAL OPEN UNIVERSITY ACT, 198|url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/IGNOUACT-1985.pdf|publisher=Government of India}}</ref> اس دا مکھ دفتر [(نویں دلی]] (میدان گڑی) وچّ واقع ہے۔ طالب علماں دی گنتی پکھوں ایہہ دنیا دی سبھ توں وڈی یونیورسٹی ہے۔ [[بھارت]] اتے ہور 33 دیساں دے لگپگّ 40 لکھ طالب علم اس وچّ پڑھائی کردے ہن۔<ref>{{cite web|url=http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2|title=Profile of IGNOU – Preamble|publisher=Ignou.ac.in|access-date=2017-01-28|archive-date=2018-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911205443/http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2}}</ref> ایہہ یونیورسٹی بھارت وچّ اوپن اتے دورورتی پڑھائی دا سرکاری مرکز وی ہے اتے بھارت وچّ دورورتی سکھیا دے معیار اچیاؤن اتے قایم رکھن لئی کم کردی ہے۔<ref>{{Cite web|url = http://www.ignourcblr.in/aboutus.html|title = About IGNOU}}</ref> ==ہور دیکھو== * [[بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ]] * [[یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)]] *[[مرکزی یونیورسٹیاں]] ==حوالے== {{حوالے}} == باہری کڑیاں == * [https://web.archive.org/web/20091024074312/http://www.ignou.ac.in/ یونیورسٹی] – ''دفتری ویبسایٹ'' * [http://rckarnal.ignou.ac.in/ یونیورسٹی مرکز، کرنال] * [http://www.ignoucloud.com/ کمیونٹی ویبسایٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170122092305/http://ignoucloud.com/ |date=2017-01-22 }} [[گٹھ:سکھیا]] [[گٹھ:سکھیا ادارے]] [[گٹھ:یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:بھارت وچ تعلیم]] [[گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے]] h08mp5wx9gc015ryemdupnucndylpio 0 62264 712463 712346 2026-10-11T04:27:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712463 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = تِھرُش کامنی | image=Kamini1.jpg | caption = 2013 عالمی کپّ ویلے تِھرُش کامنی | country = بھارتی | fullname = تِھرُش کامنی | birth_date = {{birth date and age|1990|07|30|df=y}} | birth_place = [[چینئی]]، [[تامل ناڈو]]، [[بھارت]] | heightft = | heightinch = | batting = کھبو-بلیباز | bowling = سجے-ہتھیں لیگبریک | role = بلیباز | international = true | testdebutdate = 13 اگست | testdebutyear = 2014 | testdebutagainst = انگلینڈ | testcap = | lasttestdate = 16 نومبر | lasttestyear = 2014 | lasttestagainst = دکھنی افریقہ | odidebutdate = 7 مارچ | odidebutyear = 2009 | odidebutagainst = پاکستان | odicap = 6 | lastodidate = 10 فروری | lastodiyear = 2016 | lastodiagainst = آئرلینڈ | odishirt = 16 | club1 = تامل ناڈو خواتین | year1 = 2000/01/-2014/15 | club3 = ریلوے خواتین | year3 = 2015/16-حال | deliveries = yes | columns = 3 | column1 = [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] | matches1 = 2 | runs1 = 237 | bat avg1 = 79.00 | 100s/50s1 = 1/0 | top score1 = 192 | deliveries1 = 6 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = 8.00 | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = – | column2 = [[ون ڈے]] | matches2 = 38 | runs2 = 815 | bat avg2 = 26.29 | 100s/50s2 = 2/3 | top score2 = 113* | deliveries2 = 384 | wickets2 = 9 | bowl avg2 = 45.53 | fivefor2 = 30.11 | tenfor2 = – | best bowling2 = 3/19 | catches/stumpings2 = 5/0 | column3 = [[ٹونٹی ٹونٹی|ٹونٹی20]] | matches3 = 3 | runs3 = 67 | bat avg3 = 33.50 | 100s/50s3 = 0/1 | top score3 = 56 | deliveries3 = – | wickets3 = – | bowl avg3 = – | fivefor3 = – | tenfor3 = – | best bowling3 = – | catches/stumpings3 = –}} '''مروگیسن دکیشواشنکر تِھرُش کامنی''' (جم 30 جون 1990 نوں [[مدراس]] وکھے) اک بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری اے۔ اسنے [[بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم]] لئی 38 [[اک دنا انترقومی]] میچ کھیڈے ہن۔<ref>{{cite web|url=http://content.cricinfo.com/wwc2009/content/player/220728.html|title=Thirush Kamini player profile|publisher=Cricinfo|accessdate=6 مارچ 2010}}</ref> == نجی زندگی == تِھرُش کامنی نے اپنی ماسٹر ڈگری موپ ویسنوا خواتین کالج توں پوری کیتی اے۔ اوہ دکھنی ریلوے دی خاص شاخ وچّ کم کر رہی اے اتے بھارتی ریلوے دی ٹیم ولوں وی کھیڈدی اے۔ == انعام == * بی سی سی آئی سال دی جونیئر کھڈارن 2007–2008 * بی سی سی آئی سال دی سینئر کھڈارن 2009–2010 * [[بی سی سی آئی]] سال دی سینئر کھڈارن 2012–2013 == ٹیماں == * [[بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم]] * انڈیا بلو * انڈیا ریڈّ * انڈیا انڈر 21 * بھارتی ریلوے * تامل ناڈو == حوالے == <ref>[http://www.espncricinfo.com/women//story/801215.htmcontentl "Kamini 192 and Kaur's nine flay South Africa."]، ''cricinfo''، India v South Africa, only Women's Test, Mysore. Retrieved on 19 نومبر 2005.</ref> <ref>[http://www.cricketcountry.com/news/thirush-kamini-becomes-first-indian-woman-to-hit-century-in-world-cup-22596 "Thirush Kamini becomes first Indian woman to hit century in World Cup"]، "[http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff''cricketcountry-staff''،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609173342/http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff |date=2017-06-09 }}"، India v West Indies, Brabourne Stadium. Retrieved on 31 جنوری 2013.</ref> <ref>[http://www.oneindia.com/sports/cricket/women-s-world-cup-qualifier-thirush-kamini-s-ton-takes-india-super-6-2344308.html "Women's World Cup Qualifier: Thirush Kamini's ton takes India to Super Six"]، ''[http://www.oneindia.com/authors/oneindia-staff-writer.html "Oneindia"،]''، Colombo. Retrieved on 11 فروری 2017.</ref> <ref>[http://www.cricketcountry.com/news/thirush-kamini-gets-2nd-highest-test-score-for-india-women-212431 "Thirush Kamini gets 2nd highest Test score for India Women"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222110517/http://www.cricketcountry.com/news/thirush-kamini-gets-2nd-highest-test-score-for-india-women-212431 |date=2017-02-22 }}، ''[http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff "cricketcountry-staff"،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609173342/http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff |date=2017-06-09 }}''۔ Retrieved on 17 نومبر 2014.</ref> <ref>[http://zeenews.india.com/sports/cricket/thirush-kamini-deepti-sharma-power-indian-women-to-odi-series-win-over-new-zealand_1626704.html "Thirush Kamini, Deepti Sharma power Indian women to ODI series win over New Zealand"]، ''[http://zeenews.india.com/sports "ZeeNewsSports"،]''۔ Retrieved on 8 جولائی 2015.</ref> [[گٹھ:جم 1990]] [[گٹھ:بھارتی لوک]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری]] [[گٹھ:بھارتی خواتین اوڈیائی کرکٹ کھڈاری]] s4ct3mlx6fzn6nc4ar8xjgdz8m8aok3 0 76618 712471 668054 2026-10-11T11:54:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712471 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب}} '''علی اکبر معین فر''' ({{lang-fa|علی‌اکبر معین‌فر}}; 1928<ref>{{Cite web|url=http://live110.ir/post/bMtCNwgdYW/درگذشت_معین_فر؛_اولین_وزیر_نفت_ایران|title=درگذشت معین فر؛ اولین وزیر نفت ایران - پیام سرای زندہ 110|website=live110.ir|language=fa|access-date=2018-01-03}}</ref><ref name=tarikhirani>{{cite web|url=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|title=تاریخ ایرانی - درگذشت معین‌فر؛ اولین وزیر نفت ایران|website=www.tarikhirani.ir|accessdate=3 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221554/http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> – جنوری 2018) اک ایرانی [[سیاست دان]] تے [[ایران]] دے پہلے [[وزارت پٹرولیم (ایران)|وزیر پٹرولیم]] سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == معین فر دی پیدائش [[تہران]] وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔<ref name="Hossein" /> معروف صحافی [[مہدی معین فر]] انہاں دے بھائی نیں۔<ref name="Hossein">{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=6 اگست 2013|date=11 مئی 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221619/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> معین فر نے [[زلزلہ شناسی]] دی تعلیم [[جاپان]] توں حاصل کیتی۔<ref name=oka80>{{cite news|author=Takashi Oka|title=Japan agonizes over joining West against Iran, USSR|url=http://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Christian Science Monitor|date=17 جنوری 1980|location=Tokyo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221628/https://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian oil officials threatened with purge|url=https://news.google.com/newspapers?id=eAFlAAAAIBAJ&sjid=aIMNAAAAIBAJ&pg=2103,1093862&dq=hassan+nazih&hl=en|accessdate=15 فروری 2013|newspaper=Edmonton Journal|date=2 اکتوبر 1979}}</ref> وہ '''اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن''' دے بانی ارکان وچوں سن۔<ref>{{citation|newspaper=Shargh|number=2511|date=2 فروری 2016|title=مروری بر کارنامہ انجمن اسلامی مهندسین|language=Persian|author=Ali Ayoubi|url=http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2019-03-21|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129023029/http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|dead-url=yes}}</ref> == ابتدائی دور == معینے فر نے [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور وچ '''منصوبہ بندی تے میزانیہ''' (بجٹ) وچ کم کیتا۔<ref name=Bakhash1982>{{cite book|author=Shaul Bakhash|title=The Politics of Oil and Revolution in Iran: A Staff Paper|url=https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13|accessdate=14 فروری 2013|year=1982|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-1776-8|page=13| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221627/https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ان دے [[تحریک آزادی ایران|تحریک آزادی برائے ایران]] نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت [[مہدی بازرگان]] کر رہے سن۔<ref name=Bakhash1982 /> البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔<ref name=bahman>{{cite book|title=Parliamentary Politics in Revolutionary Iran: The Institutionalization of Factional Politics|year=1996|publisher=University Press of Florida|location=Gainesville, FL|page=69|url=https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|author=Bahman Baktiari|archiveurl=http://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|archivedate=25 دسمبر 2018}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the |date=2018-12-25 }}</ref> == سیاسی دور == بعد از [[انقلاب ایران]]، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔<ref name=oka80 /><ref name=Amirsadeghi2012>{{cite book|author=Hossein Amirsadeghi|title=The Security of the Persian Gulf (RLE Iran A)|url=https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264|accessdate=14 فروری 2013|date=23 اپریل 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-61050-6|page=264| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221620/https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref><ref name=rubin80>{{cite book |last=Rubin |first=Barry |title=Paved with Good Intentions |year=1980 |publisher=Penguin Books |location=New York |page=283 |url=http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |archivedate=21 اکتوبر 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |date=2013-10-21 }}</ref> انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔<ref name=ldsun>{{cite news|title=Bani Sadr: US should admit Iran crimes|url=https://news.google.com/newspapers?id=YF8gAAAAIBAJ&sjid=kWUFAAAAIBAJ&pg=5022,4728624&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Lewiston Daily Sun|date=29 جنوری 1980}}</ref> انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔<ref>{{cite news|title=Iran leader fires national oil firm head|url=https://news.google.com/newspapers?id=5UxSAAAAIBAJ&sjid=b3wDAAAAIBAJ&pg=6815,3494337&dq=hasan+nazih&hl=en|accessdate=8 اگست 2013|newspaper=St. Petersburg Times|date=29 ستمبر 1979|agency=AP|location=London}}</ref> === وزارت پٹرولیم === ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا،<ref name=Shahidi>{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=14 فروری 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106085527/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 6 جنوری 2019}}</ref><ref name=fou>{{cite web|last=Hosseini|first=Mir M.|title=5 فروری 1979 A.D.: Bazargan Becomes Prime Minister|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|work=Fouman|accessdate=26 جولائی 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221551/http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔<ref name=Bakhash1982 /><ref>{{cite news|title=Oil chief replaced|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y8FAAAAAIBAJ&sjid=46UMAAAAIBAJ&pg=4994,6057685&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Glasgow Herald|date=29 ستمبر 1979|location=Tehran}}</ref> === پارلیمانی سال === 1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|title="Put That Gun In Your Pocket!" The 10 Most Embarrassing Moments in Iran's Parliament|url=http://iranwire.com/en/projects/2148|work=Iran Wire|accessdate=27 اگست 2013|author=Reza Haghighat Nejad|date=19 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221608/https://iranwire.com/en/projects/2148|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن [[شوریٰ نگہبان]] نے انہاں نوں رد کر دتا۔<ref>{{cite journal|title=Human Rights and Parliamentary Elections in the Islamic Republic of Iran|journal=Human Rights Watch|date=مارچ 1996|volume=8|issue=1|url=https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm|accessdate=27 اگست 2013| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221629/https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> == ہجرت == اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔<ref name=twquarterly>{{cite journal|author1=Annabelle Sreberny-Mohammadi|author2=Ali Mohammadi|title=Post-Revolutionary Iranian Exiles: A Study in Impotence|journal=Third World Quarterly|date=جنوری 1987|volume=9|issue=1|pages=108–129|jstor=3991849|doi=10.1080/01436598708419964}}</ref> اوہ '''یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری''' دے ایک اعزازی رکن سن۔<ref>{{cite web|title=Letter to Giorgio Napolitano|url=http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|work=The European Association for Earthquake Engineering|accessdate=14 فروری 2013|date=14 نومبر 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034956/http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|dead-url=yes}}</ref> == موت== معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی 90ویں سالگرہ سی۔<ref name=tarikhirani /><ref>{{cite web|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title=Iran's First Petroleum Minister Ali Akbar Moinfar Dies at 90|publisher=Ilna|accessdate=2 جنوری 2018|date=2 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221617/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلےجوڑ == {{commonscat-inline}} [[گٹھ:1928 دے جم]] [[گٹھ:2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:1439ھ دیاں موتاں]] 54rkxnuc3zpa285nfmfpay5s7k89ir4 0 79715 712468 646498 2026-10-11T09:43:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712468 wikitext text/x-wiki {{Infobox court case | name = ٹینسی بمقابلہ سکوپ | image = Arthur Garfield Hays reading the scientists’ testimony into the record, Scopes trial, Dayton, Tennessee, July 20, 1925..jpg | court = ٹیسنی د‏‏ی فوجداری قوانین د‏‏ی عدالت | full name = ریاست ٹینسی بمقابلہ۔ جون تھامس سکوپ | date decided = جولائ‏ی 21, 1925 | citations = کوئی نئيں | judges = [[John T. Raulston]] | prior actions = | subsequent actions = ''سکوپ دا مواخذہ'' | opinions = |italic title = no}} '''سکوپ دا مواخذہ''' {{انگریزی ناں|Monkey Trial}} اک مشہور امریکی عدالتی مواخذہ سی (جو مونکی ٹرائل وی کہلایا ) اس وچ امریکی ریاست ٹنیسی دے ہائی اسنو‏ں ل استاد جان ٹی سکوپ نو‏‏ں چارلس ڈارون دے نظریہ ارتقا پڑھانے اُتے سزا دتی گئی جس د‏‏ی وجہ ملکی قانون د‏‏ی خلاف ورزی تے اس نظریہ دا بائبل انسانی تخلیق تو‏ں متعلق تعلیمات دا خلاف ہونا سی ۔ مارچ 1925 وچ اس ریاست دے قانون داناں نے ایہ فیصلہ کیتا سی کہ بائبل تو‏ں متصادم کوئی وی قانون پڑھانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جائے گی۔ اس مواخذے اُتے ساری دنیا د‏‏ی توجہ سامنے آئی تے لبرل تے قدامت پرستاں وچ اس حوالے تو‏ں کافی بحث ہوئی۔ جج نے آئین د‏‏ی اس شق د‏‏ی اصلیت نو‏‏ں تجربات تو‏ں جانچے جانے نو‏‏ں دیکھے جانے د‏‏ی بجائے اس گل اُتے فیصلہ دتا کہ آیا استاد نے ایہ نظریہ پڑھایا یا نئيں چونکہ انھاں نے ایسا کیتا سی لہذا انھاں اس وجہ تو‏ں 100 ڈالر جرمانہ کیتا گیا۔ سکوپ نے فیر اعلیٰ عدالت وچ جاک‏ے ودھ جرمانے د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی جس اُتے اس عدالت نے قانون نو‏‏ں تاں برقرار رکھیا لیکن سکوپ نو‏‏ں دتی گئی سزا نو‏‏ں وی ناجائز قرار دتا۔1967 وچ اس قانون نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ == ہور ویکھو == * [[نظریۂ ارتقا]] == حوالے == {{حوالے|colwidth=30em}} == کتابیات == * {{Citation | surname = de Camp | given = L. Sprague | authorlink = L. Sprague de Camp | year = 1968 | title = [[The Great Monkey Trial]] | publisher = Doubleday | isbn = 0-385-04625-1 | author1 = <!-- Please add first missing authors to populate metadata. --> }} * {{Citation |last=Clark |first=Constance Areson |title=Evolution for John Doe: Pictures, The Public, and the Scopes Trial Debate |journal=Journal of American History |year=2000 |pages=1275–1303 |volume=87 |issue=4 |issn=0021-8723|jstor=2674729}} * {{Citation |last=Conkin |first=Paul K. |title=When All the Gods Trembled: Darwinism, Scopes, and American Intellectuals |year=1998 |pages=185 pp. |isbn=0-8476-9063-6}} * {{Citation |last=Edwards |first=Mark |title=Rethinking the Failure of Fundamentalist Political Antievolutionism after 1925 |journal=[[Fides et Historia]]|year=2000 |volume=32 |issue=2 |pages=89–106 |issn=0884-5379 |pmid=17120377}} * {{Citation |last=Folsom |first=Burton W.، Jr. |title=The Scopes Trial Reconsidered |journal=Continuity |year=1988 |issue=12 |pages=103–127 |issn=0277-1446}} * {{Citation |editor-last=Gatewood |editor-first=Willard B.، Jr.، ed. |title=Controversy in the Twenties: Fundamentalism, Modernism, & Evolution |year=1969}} * {{Citation |last=Harding |first=Susan |title=Representing Fundamentalism: The Problem of the Repugnant Cultural Other |journal=Social Research |year=1991 |volume=58 |issue=2 |pages=373–393}} * {{Citation | surname = Larson | given = Edward J. | authorlink = Edward J. Larson | year = 1997 | title = Summer for the Gods: The Scopes Trial and America's Continuing Debate Over Science and Religion | publisher = BasicBooks | isbn = 0-465-07509-6 | author1 = <!-- Please add first missing authors to populate metadata. --> }} * {{Citation | surname = Larson | given = Edward J. | authorlink = Edward J. Larson | year = 2004 | title = Evolution | publisher = Modern Library | isbn = 0-679-64288-9 | author1 = <!-- Please add first missing authors to populate metadata. --> }} * {{Citation |last=Lienesch |first=Michael |title=In the Beginning: Fundamentalism, the Scopes Trial, and the Making of the Antievolution Movement |publisher=University of North Carolina Press |year=2007 |pages=350pp |isbn=0-8078-3096-8}} * {{Citation | surname = Menefee | given = Samuel Pyeatt | year = 2001 | title = Reaping the Whirlwind: A Scopes Trial Bibliography | journal = Regent University Law Review | volume = 13 | issue = 2 | pages = 571–595 | author1 = <!-- Please add first missing authors to populate metadata. --> }} * {{Citation |last=Moran |first=Jeffrey P. |title=The Scopes Trial: A Brief History with Documents |publisher=Bedford/St. Martin's |year=2002 |pages=240pp |isbn=0-312-24919-5}} ** {{Citation |doi=10.2307/27648313 |last=Moran |first=Jeffrey P. |title=The Scopes Trial and Southern Fundamentalism in Black and White: Race, Region, and Religion |journal=Journal of Southern History |volume=70 |issue=1 |year=2004 |pages=95–120 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5005987461 |jstor=27648313 |تاريخ-الوصول=2019-10-30 |تاريخ-الأرشيف=2005-11-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20051124125401/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5005987461 |url-status=dead}} * Shapiro, Adam R. ''Trying Biology: The Scopes Trial, Textbooks, and the Antievolution Movement in American Schools'' (2013) [http://www.amazon.com/Trying-Biology-Textbooks-Antievolution-Movement-ebook/dp/B00CN509SI/ excerpt and text search] * {{Citation | last=Smout |first=Kary Doyle |title=The Creation/Evolution Controversy: A Battle for Cultural Power |year=1998 |pages=210 pp | isbn=0-275-96262-8}} * {{Citation | surname1 = Scopes | given1 = John T. | authorlink1 = John T. Scopes | surname2 = Presley | given2 = James | date = جون 1967 | title = Center of the Storm: Memoirs of John T. Scopes | publisher = Henry Holt & Company | isbn = 0-03-060340-4 | author1 = <!-- Please add first missing authors to populate metadata. --> }} * {{Citation |last=Tompkins |first=Jerry R. |title=D-Days at Dayton: Reflections on the Scopes Trial |publisher=Louisiana State University Press |year=1968|OCLC=411836}} * Grabiner, J.V. & Miller, P.D.، Effects of the Scopes Trial, ''Science''، New Series, Vol. 185, No. 4154 (ستمبر 6, 1974)، pp.&nbsp;832–837 * George Gaylord Simpson, Evolution and Education, ''Science'' 07 Feb 1975: Vol. 187, Issue 4175, pp.&nbsp;389 * Ronald P. Ladouceur, Ella Thea Smith and the Lost History of American High School Biology Textbooks, ''Journal of the History of Biology''، Vol. 41, No. 3, 2008, pp.&nbsp;435–471 == ہور پڑھو == * {{cite web|author=Cline, Austin|url=http://atheism.about.com/library/glossary/evolution/bldef_scopesmonkeytrial.htm|title=Atheism: Scopes Monkey Trial|website=About.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225174455/https://www.thoughtco.com/atheism-and-agnosticism-4133105|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-10-30|dead-url=yes}} * [[Ray Ginger|Ginger, Ray]]۔ ''Six Days or Forever?: Tennessee v. John Thomas Scopes.'' London: [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]، 1974 [1958]۔ * [[Marcet Haldeman-Julius|Haldeman-Julius, Marcet]]۔ "Impressions of the Scopes Trial." ''[[Haldeman-Julius Publications|Haldeman-Julius Monthly]]''، vol. 2.4 (Sept. 1925)، pp.&nbsp;323–347 ([http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/scopes/haldeman-julius.html excerpt – included in "Clarence Darrow's Two Great Trials'' (1927)۔ Haldeman-Julius was an eye-witness and a friend of Darrow’s.] * [[Edward J. Larson|Larson, Edward John]]۔ ''Summer for the Gods: the Scopes Trial and America's Continuing Debate Over Science and Religion''۔ New York: Basic Books, 1997. * {{cite journal|author=McKay, Casey Scott|title=Tactics, Strategies, & Battles – Oh My!: Perseverance of the Perpetual Problem Pertaining to Preaching to Public School Pupils & Why it Persists|journal=University of Massachusetts Law Review|volume= 8|issue=2 |date=2013|pages=442–464 |url=http://scholarship.law.umassd.edu/umlr/vol8/iss2/3/}} Article 3. * [[Henry Louis Mencken|Mencken, H.L.]]۔ ''A Religious Orgy in Tennessee: A Reporter's Account of the Scopes Monkey Trial''۔ Hoboken: Melville House, 2006. * {{cite news |url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/monkeytrial/ |work=American Experience&nbsp;&#124; |title=Monkey Trial |publisher=PBS |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225174453/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/monkeytrial/%20 |archivedate=2018-12-25 |accessdate=2019-10-30 }} * Scopes, John Thomas and William Jennings Bryan. ''The World's Most Famous Court Trial: Tennessee Evolution Case: A Complete Stenographic Report of the Famous Court Test.'' Cincinnati: National Book Co.، ca. 1925. * Shapiro, Adam R. ''Trying Biology: The Scopes Trial, Textbooks, and the Antievolution Movement in American Schools''۔ Chicago: [[University of Chicago Press|UCP]]، 2013. * Shapiro, Adam R. “‘Scopes Wasn't the First’: Nebraska's 1924 Anti-Evolution Trial.” ''Nebraska History''، vol. 94 (Fall 2013)، pp.&nbsp;110–119. * The Church Case between Prof. [[Johannes du Plessis]] and the Dutch Reformed Church in Cape Town, South Africa, on 27 فروری 1930–1931, regarding the Biblical chapter of Genesis and evolution, was a similar event. The Church lost its case. [http://www.worldcat.org/title/kerksaak-tussen-prof-j-du-plessis-en-die-ned-geref-kerk-in-suid-afrika-n-woordelike-verslag-van-die-verrigtinge-met-die-uitspraak-in-die-hooggeregshof-kaapstad-nov-des-1931/oclc/85987149] == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Scopes Trial}} Original materials from and news coverage of the trial: * [http://moses.law.umn.edu/darrow/trials.php?tid=7 Complete trial transcripts and other court documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712224145/http://moses.law.umn.edu/darrow/trials.php?tid=7 |date=2017-07-12 }} at moses.law.umn.edu/darrow/ * [https://archive.org/stream/CoverageOfTheScopesTrialByH.l.Mencken/ScopesTrialMencken.txt Mencken's complete columns on the Scopes Trial] at the Internet Archive * [http://hdl.handle.net/1903.1/1280 Papers of Warner B. Ragsdale, a reporter covering the trial]۔ * [http://www.underworldamusements.net/blog/2010/uavh-scopes-june29/ Readings (audio) of H.L. Mencken's reports of the trial from ''The Baltimore Evening Sun''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171222050646/http://www.underworldamusements.net/blog/2010/uavh-scopes-june29/ |date=2017-12-22 }} * [http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/scopes/scopes.htm Scopes Trial Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209210437/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/scopes/scopes.htm |date=2015-02-09 }} by Douglas Linder. University of Missouri at Kansas City Law School * {{cite web|url=http://www.csudh.edu/oliver/smt310-handouts/wjb-last/wjb-last.htm|title=Text of the Closing Statement of William Jennings Bryan at the trial of John Scopes|author=Bryan, William Jennings|location=Dayton, Tennessee|date=1925|website=csudh.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113082731/http://www5.csudh.edu/oliver/smt310-handouts/wjb-last/wjb-last.htm|archivedate=2019-11-13|access-date=2019-10-30|dead-url=yes}} * {{cite web |url=http://personal.uncc.edu/jmarks/Darrow.html |title=Transcript of Bryan's cross-examination |author=Marks, Jonathan |website=University of North Carolina |location=Charlotte, NC |access-date=2019-10-30 |archive-date=2006-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060216234727/http://personal.uncc.edu/jmarks/Darrow.html |dead-url=yes }} * {{cite web|url=http://siarchives.si.edu/research/scopes.html |title=Unpublished Photographs from 1925 ''Tennessee vs. John Scopes'' "Monkey Trial"|website= Smithsonian Archives}} * [http://humanorigins.si.edu/evidence/human-evolution-timeline-interactive Human Timeline (Interactive)] – [[Smithsonian Institution|Smithsonian]]، [[National Museum of Natural History]] (اگست 2016)۔ {{portal bar|تخلیقیت|ارتقائی حیاتیات|سائنس}} [[گٹھ:امریکی قانون وچ 1925ء]] [[گٹھ:تریخ ریاستہائے متحدہ (1918–45)]] [[گٹھ:جولائ‏ی 1925ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:ریا کاؤنٹی، ٹینیسی]] [[گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ٹینیسی وچ 1925ء]] [[گٹھ:ٹینیسی وچ تعلیم]] [[گٹھ:امریکہ]] ag2gstrrabk8dax7muai3f11qx5g40x 0 79840 712466 709322 2026-10-11T07:06:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712466 wikitext text/x-wiki {{Infobox squash player | name = دیپیکا پلیکل کارتیک | image = Dipika Pallikal (India) defeated Jaclyn Hawkes (New Zealand) in the women's semifinals 06 (cropped).jpg | caption = دیپیکا اک مقابلے دے دوران | fullname = دیپیکا ریبیکا پلیکل<br />کارتیک<ref>[https://twitter.com/SquashHub/status/730738760992706561 SquashHub on Twitter: "@SquashHub wish Indian team all the best for #AsianTeamChampionship #Squash @indiasquash @DipikaPallikal @kushsquash… "<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1991|09|21}}<ref name=squashinfo>{{cite web|title=Dipika Pallikal (India) Profile|url=http://www.squashinfo.com/players/953-dipika-pallikal|website=squashinfo.com|accessdate=19 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123052/http://www.squashinfo.com/players/953-dipika-pallikal-karthik|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> | birth_place = [[چینائی]]، بھارت | height = {{convert|171|cm|ftin|frac=2|abbr=on}} | weight = {{convert|69|kg|lb st|abbr=on}} | event = خواتین دے علاحدہ | country = {{IND}} | turnedpro = 2006ء | موظف = active | plays = سجے ہتھ | racquet = ٹیکنی فائبر | coach = [[سارہ فٹز کیرالڈ]] | highest_ranking = سب تو‏ں وڈی پہنچ 10 | date_of_highest_ranking = دسمبر 2012ء | current_ranking = نومبر 19 | date_of_current_ranking = اگست 2016ء | WorldOpenresult = '''کیو ایف''' ([[2011ء ویمنز ورلڈ اوپن اسکواش چیمپئن شپ|2011ء]]) | titles = 11 | medaltemplates = {{MedalSport| Women's [[اسکواش (کھیل)|اسکواش]]}} {{MedalCountry | {{IND}}}} {{MedalCompetition | [[دولت مشترکہ کھیلاں وچ اسکواش|دولت مشترکہ کھیل]]}} {{MedalGold | [[2014ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ اسکواش|2014ء گلاسگو]] | [[2014ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ اسکواش – خواتین دے ڈبلز|خواتین دے ڈبلز]]}} {{MedalCompetition | [[ایشیائی کھیلاں وچ اسکواش|ایشیائی کھیل]]}} {{MedalBronze | [[2014ء دے ایشیائی کھیلاں وچ اسکواش|انچیون 2014ء]] | [[2014ء دے ایشیائی کھیلاں وچ اسکواش – خواتین دے علاحدہ|خواتین دے علاحدہ]]}} | updated = 13 اگست 2016ء }} '''دیپیکا پلیکل کارتیک''' (پہلے از شادی: '''پلیکل'''؛ پیدائش: [[21 ستمبر]]، [[1991ء]]) اک بھارتی اسکواش کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ پہلی بھارتی اے جس نو‏‏ں [[خواتین دے اسکواش د‏‏ی سرکاری عالمی رینکنگ|پی ایس اے ویمنز رینکنگ]] د‏‏ی سب تو‏ں اعلٰی دس تھ‏‏اںو‏اں وچ جگہ ملی۔ دیپیکا نو‏‏ں شہرت اس وقت ملی جدو‏ں اوہ تن وِیسپا دورے دے چار خطابات جیت کر کریئر وچ اونچائی پاندے ہوئے 13 واں مقام اُتے پہنچی۔ اوہ اعلٰی ترین دس تھ‏‏اںو‏اں وچ اپنی جگہ [[دسمبر]] [[2012ء]] وچ بنا پائی ا‏‏ے۔<ref name="top10ranking">{{cite web| url=http://www.indianexpress.com/news/dipika-pallikal-is-first-indian-to-break-into-top-10/1039028/| publisher=[[The Indian Express]]| date=1 January 2012| title=Dipika Pallikal is first Indian to break into top 10| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123038/http://archive.indianexpress.com/news/dipika-pallikal-is-first-indian-to-break-into-top-10/1039028| archivedate=25 December 2018| access-date=3 November 2019| dead-url=no}}</ref> == مڈھلا جیون == دیپیکا پلیکل [[چینائی]] وچ اک [[ملیالم|ملیالی]] خاندان وچ پیدا ہوئی۔<ref>{{cite web |url=http://ukmalayalee.com/local-sports-news/news.php?id=NTU2 |title=Local Sports News – Malayalee Dipika Pallikal wins in straight games to net sixth WSA title (Picture Album) |publisher=Ukmalayalee.com |date=21 September 1991 |accessdate=30 November 2013 |archive-date=3 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203002347/http://ukmalayalee.com/local-sports-news/news.php?id=NTU2 |dead-url=yes }}</ref> اوہ سنجیو تے [[سوسن پلیکل (پہلے از شادی اندی چیریا)|سوسن اندی چیریا]] د‏‏ی بیٹی اے، جو دونے [[توما|سیرین کرسچن]] نيں تے اصالتًا کیرلا دے رہنے والے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=17284975&programId=1073752205&BV_ID=@@@&channelId=-1073750705&tabId=3|title=Manorama Online – Home|work=ManoramaOnline}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiatvnews.com/print/news/dipika-pallikal-the-hot-girl-of-indian-squash-982-10.html |title=Dipika Pallikal, the hot girl of Indian squash |publisher=Indiatvnews.com |date=21 September 1991 |accessdate=30 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123046/https://www.indiatvnews.com/print/news/dipika-pallikal-the-hot-girl-of-indian-squash-982-10.html%20 |archivedate=25 December 2018 |dead-url=no }}</ref> اس د‏ی ماں [[بھارتی خواتین د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم|بھارتی خواتین د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] دے لئی [[بین الاقوامی]] کرکٹ کھیل چک‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.espncricinfo.com/india/content/player/54255.html India / Players / Susan Itticheria] – ESPNcricinfo. Retrieved 2 November 2015.</ref><ref>Abishek Mukherjee (20 August 2015). [http://www.cricketcountry.com/articles/susan-itticheria-dinesh-karthik-and-other-cricket-in-laws-319653 "Susan Itticheria-Dinesh Karthik and other cricket in-laws"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103181501/https://www.cricketcountry.com/articles/susan-itticheria-dinesh-karthik-and-other-cricket-in-laws-319653 |date=2019-11-03 }} – Cricket Country. Retrieved 2 November 2015.</ref> اوہ اپنا پہلا بین الاقوامی مقابلہ لندن وچ کھیل چک‏ی اے جدو‏ں اوہ چھیويں جماعت وچ سی۔ اس دے علاوہ اوہ یورپی جونیر اسکواش کرکٹ دے کئی ٹورنمنٹ جیت چک‏ی اے ۔{{Citation needed|date=November 2015}} == پیشہ ورانہ کریئر == دیپیکا پلیکل اک پیشہ ور [[2006ء]] وچ بن گئی،<ref name="deepikaHistory">{{cite web|url=http://post.jagran.com/dipika-pallikal-steals-limelight-in-squash-with-three-wispa-titles-in2011-1324374966|publisher=jagran.com|title=Pallikal wins three WISPA titles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123033/http://post.jagran.com/dipika-pallikal-steals-limelight-in-squash-with-three-wispa-titles-in2011-1324374966|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-03|dead-url=no}}</ref> مگر اس دا کریئر شروع شروع وچ اتار چڑاؤ تو‏ں بھریا سی ۔ اوہ زیادہ مستحکم تے جیت د‏‏ی جانب زیادہ مائل [[2011ء]] وچ ہوئی اپنی [[مصر]] د‏‏ی مختصر تربیت دے بعد ہوئی۔<ref name="deepikaHistory" /> == اہ‏م مقابلے تو‏ں لاعلمی د‏‏ی بنا اُتے عدم شرکت == ہندوستانی ویمن اسکوائش کھلاڑی دیپیکا پلیکل [[2014ء]] وچ کینیڈا وچ ہونے والی ورلڈ ٹیم چمپین شپ وچ حصہ نئيں لئی سکی کیونجے اوہ اس ٹورنمنٹ دے بارے وچ لاعلم سی۔ کامن ویلتھ گیمس وچ گولڈ میڈل جیتنے والی ڈبلز جوڑی [[جوشنا چنپا]] تے دیپیکا اُتے مشتمل سی۔ دیپیکا د‏‏ی غیرموجودگی تو‏ں ٹیم کمزور ہوپڑ گئی۔ اُتے دونے سرکردہ اتھیلیٹس ورلڈ چمپین شپ وچ شامل رہیاں جو 12 تا 20 دسمبر 2014ء دے درمیان [[قاہرہ]] ([[مصر]]) وچ منعقد ہويا۔<ref>[http://urdu.siasat.com/news/اسکوائش-کی-سرکردہ-کھلاڑی-دیپیکا-مجوزہ-664359/ اسکوائش د‏‏ی سرکردہ کھلاڑی دیپیکا مجوزہ چمپین شپ تو‏ں لاعلم]</ref> == دوحہ وچ کھیل == اسی سال دوحہ وچ دیپیکا نو‏‏ں اس دے [[مصر]]ی حریف [[یثرب عادل]] نے کھیل دے 26 واں منٹ وچ 7-11، 7-11، 5-11 تو‏ں شکست دے دی۔<ref>[http://m.dailyhunt.in/news/india/urdu/the-siaset-daily-urdu-epaper-siaset/جوشنا-کے-ہاتھوں-عالمی-نمبر-ایک-مصری-حریف-کو-شکست-قطر-کلاسک-اسکوائش-newsid-45788639 جوشنا دے ہتھو‏ں عالمی نمبر اک مصری حریف نو‏‏ں شکست قطر کلاسک اسکوائش] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103181500/https://m.dailyhunt.in/news/india/urdu/the-siaset-daily-urdu-epaper-siaset/%25D8%25AC%25D9%2588%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A7-%25DA%25A9%25DB%2592-%25DB%2581%25D8%25A7%25D8%25AA%25DA%25BE%25D9%2588%25DA%25BA-%25D8%25B9%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2585%25DB%258C-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25B1-%25D8%25A7%25DB%258C%25DA%25A9-%25D9%2585%25D8%25B5%25D8%25B1%25DB%258C-%25D8%25AD%25D8%25B1%25DB%258C%25D9%2581-%25DA%25A9%25D9%2588-%25D8%25B4%25DA%25A9%25D8%25B3%25D8%25AA-%25D9%2582%25D8%25B7%25D8%25B1-%25DA%25A9%25D9%2584%25D8%25A7%25D8%25B3%25DA%25A9-%25D8%25A7%25D8%25B3%25DA%25A9%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25A6%25D8%25B4-newsid-45788639 |date=2019-11-03 }}</ref> == 2014ء وچ دیپیکا دا مجموعی موقف == * [[15 اپریل]] نو‏‏ں مصر دے نورالشربنی نے دیپیکا پلیکل نو‏‏ں ہرا کر [[ٹیکساس]] اوپن اسکواش فائنل جیت لیا۔ * [[6 مئی]] نو‏‏ں اسکواش وچ عالمی نمبر 6 دا مقام حاصل ہويا۔<ref>[http://viqarehind.com/2014ء-میں-کھیل-کا-میدان-کون-جِتیا،-کون-ہارا؟/ 2014ء وچ کھیل دا میدان کون جِتیا، کون ہارا؟]</ref> * اس د‏ی اہ‏م وجہ ایہ کہ سال منعقدہ انچیان ایشیائی کھیلاں وچ اس نے کانسی دا تمغا حاصل کیتا۔ <ref>[http://urdu.siasat.com/news/اسکواش-میں-ہندوستان-کی-تاریخ-ساز-کامیا-641217/ اسکواش وچ ہندوستان د‏‏ی تریخ ساز کامیابی، دیپیکا نو‏‏ں برونز میڈل]</ref> == کھیل نو‏‏ں بدعنواناں تو‏ں پاک رکھنے دے بارے وچ خیالات == دیپیکا پلیکل نے مطالبہ کیتا ہیکہ اس تو‏ں پہلے کہ بھارت کھیل دا اک طاقتور ملک بن جائے، کھیلاں نو‏‏ں بدعنوانیاں تو‏ں پاک کیتا جانا چاہیے۔ بحیثیت کھلاڑی اوہ سمجھدی اے کہ ایہ ضروری ہیکہ ملک وچ اسپورٹس نو‏‏ں بدعنوانیاں تو‏ں پاک کیتا جائے تے اسپورٹس فیڈریشن وچ کھلاڑیاں د‏‏ی موجودگی ضروری اے جس دے ذریعے ہی اوہ کھلاڑیاں دے ذہن نو‏‏ں پڑھ سک‏‏ے گا۔ دفترشاہی تو‏ں پریشانی دے بارے وچ اس د‏ی رائے ایہ سی کہ حکومت دے مالی تعاون نو‏‏ں حاصل کرنے دا آسان طریقہ کار ہونا چاہیے۔<ref>[http://urdu.siasat.com/news/اسپورٹس-کو-بدعنوانیوں-سے-پاک-کیا-جائے-665514/ اسپورٹس نو‏‏ں بدعنوانیاں تو‏ں پاک کیتا جائے : دیپیکا]</ref> == سماجی سرگرمیاں تو‏ں وابستگی == دیپیکا [[سوچھ بھارت ابھیان]] تے اسی طرح کئی سماجی کماں تو‏ں جڑی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.siyasitaqdeer.com/slider_detail.php?sid=45&dateCur=&dateCur= ثانیہ مرزا نے سوچھ بھارت ابھیان وچ حصہ لیا]</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} {{حوالے|2}} [[گٹھ:1991 دے جم]] [[گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین]] [[گٹھ:ایشیائی کھیل 2010ء وچ تمغا یافتگان]] [[گٹھ:ایشیائی کھیل 2014ء وچ تمغا یافتگان]] [[گٹھ:ایشیائی کھیل 2018ء وچ تمغا یافتگان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی اسکواش کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارتی مسیحی]] [[گٹھ:تمل ناڈو شماریا‏‏تی کھلاڑی]] [[گٹھ:دولت مشترکہ کھیل دے طلائی تمغا یافتگان برائے بھارت]] ptzd58drxmhjcgehghg4wxl5kz86ja0 0 80275 712462 644243 2026-10-11T03:33:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712462 wikitext text/x-wiki [[فائل:Language region maps of India.svg|thumb|400px|بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقے، عمومی طور اُتے اکثریت دے نال بولی جانے والی زباناں.<ref>{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (جولائ‏ی 2012 to جون 2013) |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |format=PDF |accessdate=17 ستمبر 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 جولائ‏ی 2016}}</ref><ref group="lower-alpha">Some languages may be over- or underrepresented as the census data used is at the state-level. For example, while Urdu has 52 million speakers (2001)، in no state is it a majority as the language itself is primarily limited to Indian Muslims yet has more native speakers than Gujarati.</ref>|alt=Every state almost have Sindhi language but we don't have specific state or Union territory but Sindhi is official language of India you can see on Indian currency notes as fifteenth /Last language]] [[بھارت]] د‏‏ی کوئی [[قومی زبان]] نئيں ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/hindi-not-a-national-language-court/article94695.ece|title=Hindi, not a national language: Court|author=[[پریس ٹرسٹ آف انڈیا]]|date=25 جنوری 2010|accessdate=20 نومبر 2018|publisher=''[[دی ہندو]]''}}</ref> [[آئین ہند]] د‏‏ی دفعہ 17 دے تحت مرکزی [[حکومت ہند]] د‏‏ی سرکاری بولی [[ہندی زبان|ہندی]] ا‏‏ے۔ تے کم کاج د‏‏ی بولی [[انگریزی]] ا‏‏ے۔<ref name="rajbhasha.nic.in">{{cite web|url=http://rajbhasha.nic.in/en/constitutional-provisions|title=Constitutional Provisions: Official Language Related Part-17 of The Constitution Of India|publisher=Department of Official Language, [[حکومت ہند]]|accessdate=1 جولائ‏ی 2015}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://rajbhasha.nic.in/en/official-language-policy-union|title=THE OFFICIAL LANGUAGE POLICY OF THE UNION {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|website=rajbhasha.nic.in|access-date=20 مارچ 2019}}</ref> دفعہ 343 شق 1 وچ درج اے “یونین د‏‏ی سرکاری بولی دیوناگری رسم الخط وچ ہندی ہوئے گی، یونین د‏‏ی سرکاری اغراض دے لئی استعمال کیتے جانے والے ہندساں د‏‏ی شکل بھارتی ہندساں د‏‏ی بین الاقوامی شکل ہوئے گی۔<ref name=":0" /> انگریزی بھارت د‏‏ی دفتری بولی اے جداں عدالت، یونین تے صوبائی حکومتاں دے درمیان وچ گل گل وغیرہ۔ [[بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقے|بھارت د‏‏یاں ریاستاں]] نو‏‏ں اپنی خود د‏‏ی بولی چننے دا آئینی اختیار ا‏‏ے۔ سرکاری بولی دے علاوہ آئین وچ 22 علاقائی زباناں وی نيں تے اس لسٹ وچ ہندی تاں اے مگر انگریزی نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں لسٹ بند زباناں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[ہندی زبان]] دے بولنے والے آبادی دا کل 25 فیصد نيں تے تام لہجات نو‏‏ں ملیا دتا جائے جسنو‏ں [[مرکزی ہندوستانی زباناں]] کہیا جاندا اے تاں کل تعداد 44 فیصد ہوئے جائے گی۔ ہندی یا اردو بولی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد انہاں خطےآں وچ اے جو [[اردو بیلٹ]] دے تحت آندے نيں۔ ہور زباناں دے بولنے والے 10 فیصد یا اس تو‏ں کم نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement4.aspx|title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength – 2001|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|accessdate=1 جولائ‏ی 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130222050744/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement4.aspx|archivedate=22 فروری 2013}}</ref><ref name="CensusData2001">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm|title=Statement 1 – Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues – 2001|last=|first=|date=|website=|publisher=Government of India|archivedate=29 اکتوبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029190612/http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm|accessdate=21 دسمبر 2016}}</ref> == تریخ == [[برطانوی راج]] وچ سرکاری بولی [[انگریزی زبان]]،[[اردو]] تے [[ہندی زبان]] سی۔ انگریزی دا استعمال مرکزی حکومت وچ زیادہ سی ۔<ref>{{cite book|last=Mollin|first=Sandra|title=Euro-English: assessing variety status|year=2006|publisher=Gunter Narr Verlag|isbn=978-3-8233-6250-0|page=17|url=https://books.google.com/books?id=qPhULmMmqJMC&pg=PA17}}</ref> 1950ء وچ انگریزی د‏‏ی جگہ ہندی نو‏‏ں لیایا گیا مگر [[بھارتی پارلیمان]] نو‏‏ں آئینی اختیار دتا گیا کہ انگریزی دا استعمال برقرار رکھیا جائے۔ == لسٹ بند زباناں د‏‏ی لسٹ == {| class="wikitable sortable" ! زبان{{Efn|Includes variants and dialects}} ![[ہند آریائی زباناں]] !Speakers<br /><small>(in&nbsp;millions,&nbsp;2011)</small><ref name="CensusData 2011, Language and Mother Tongue">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Statement 1 – Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues – 2011|last=|first=|date=|website=|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}</ref> !صوبےآں د‏‏ی سرکاری زبان |- |[[آسامی زبان]]|| مشرقی ہند آریائی || 15.3 ||[[آسام]]، [[اروناچل پردیش]] |- |[[بنگالی زبان]]|| مشرقی ہند آریائی || 97.2 ||[[مغربی بنگال]]، [[تریپورہ]]، [[آسام]]، [[جزائر انڈمان و نکوبار]]، [[جھارکھنڈ]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |access-date=2019-11-08 |archive-date=2014-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106033703/http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |dead-url=yes }}</ref> |- |[[بوڑو زبان]]||[[تبتی برمی]]|| 1.48 ||[[آسام]] |- |[[ڈوگری زبان]]|| ہند آریائی شمار مغربی || 2.6 ||[[جموں‏ و کشمیر]]، [[ہماچل پردیش]]، |- |[[گجرا‏تی زبان]]|| ہند آریائی مگربی || 55.5 ||[[دادرا و نگر حویلی]]، [[دمن و دیو]]، [[گجرات (بھارت)]] |- |[[ہندی زبان]]|| ہند آریائی || 528||[[جزائر انڈمان و نکوبار]]، [[بہار (بھارت)]]، [[دادرا و نگر حویلی]]، [[چھتیس گڑھ]]، [[دہلی]]، [[گجرات (بھارت)]]، [[ہریانہ]]، [[ہماچل پردیش]]، [[جھارکھنڈ]]، [[مدھیہ پردیش]]، [[جموں‏ و کشمیر]]، [[میزورم]]، [[راجستھان]]، [[اتر پردیش]]، [[اتراکھنڈ]] and [[مغربی بنگال]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |- |[[کنڑ زبان]]||[[دراوڑی زباناں]]|| 43.7 ||[[کرناٹک]] |- |[[کشمیری زبان]]|| ہند آریائی دادری || 6.8 ||[[جموں‏ و کشمیر]] |- |[[کوکنی زبان]]|| ہند آریائی جنوبی || 2.25 ||[[مہاراشٹر]]، [[گوا]]، [[کرناٹک]] and [[کیرلا]] ([[کوکن]])<ref>{{Cite web|url=http://www.kamat.com/kalranga/konkani/konkani.htm|title=The Origins of the Konkani Language|last=|first=|date=15 اگست 1997 – 15 جنوری 2016|website=www.kamat.com|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://languages.iloveindia.com/konkani.html|title=Indian Languages: Konkani Language|last=|first=|date=|website=iloveindia.com|publisher=|access-date=}}</ref> |- |[[میتھلی زبان]]|| ہند آریائی مشرقی || 13.6 ||[[بہار (بھارت)]]، [[جھارکھنڈ]]<ref>https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html</ref> |- |[[ملیالم زبان]]||[[دراوڑی زباناں]]|| 34.8 ||[[کیرلا]]، [[لکشادیپ]]، [[پدوچیری]] |- |[[منی پوری]] ||[[تبتی برمی]]|| 1.8 ||[[منی پور]] |- |[[مراٹھی زبان]]|| ہند آریائی جنوبی || 83 ||[[مہاراشٹر]]، [[گوا]]، [[دادرا و نگر حویلی]]، [[دمن و دیو]] |- |[[نیپالی زبان]]|| ہند آریائی شمالی || 2.9 ||[[سکم]] and [[مغربی بنگال]] |- |[[اڑیہ زبان]]|| ہند آریائی شمالی || 37.5||[[اوڈیشا]]، [[جھارکھنڈ]]،<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/oriya-gets-its-due-in-neighbouring-state/181258-60-117.html|title=Oriya gets its due in neighbouring state- Orissa- IBNLive|date=4 ستمبر 2011|publisher=Ibnlive.in.com|accessdate=29 نومبر 2012|archive-date=2012-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815161939/http://ibnlive.in.com/news/oriya-gets-its-due-in-neighbouring-state/181258-60-117.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-01/bhubaneswar/29953104_1_oriya-jharkhand-assembly-jharkhand-cabinet|title=Oriya second language in Jharkhand|newspaper=Times Of India|author=Naresh Chandra Pattanayak|date=1 ستمبر 2011|accessdate=29 نومبر 2012|archive-date=2011-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107021623/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-01/bhubaneswar/29953104_1_oriya-jharkhand-assembly-jharkhand-cabinet|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/BIH-bengali-Oriya-among-12-dialects-as-2nd-language-in-jharkhand-2392920.html|title=Bengali, Oriya among 12 dialects as 2nd language in Jharkhand|date=31 اگست 2011|publisher=daily.bhaskar.com|accessdate=29 نومبر 2012}}</ref> [[مغربی بنگال]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |- |[[پنجابی زبان]]|| ہند آریائی شمال مغربی || 33.1 ||[[چندی گڑھ]]، [[دہلی]]، [[ہریانہ]]، [[پنجاب، بھارت]]، [[مغربی بنگال]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |- |[[سنسکرت]]|| ہند آریائی || 0.02 ||[[اتراکھنڈ]] |- |[[سنتالی زبان]]||[[منڈا زباناں]]|| 7.3 || Spoken by [[Santhal people]] mainly in the state of [[جھارکھنڈ]] as well as in the states of [[آسام]]، [[بہار (بھارت)]]، [[چھتیس گڑھ]]، [[میزورم]]، [[اوڈیشا]]، [[تریپورہ]]، [[مغربی بنگال]]<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/sat/|title=Santhali|website=Ethnologue.com|accessdate=3 مئی 2018}}</ref> |- |[[سندھی زبان]]||[[ہند آریائی زباناں]]، شمال مغربی || 2.7 ||[[صوبہ سندھ (1936ء–1955ء)]] [(in Pakistan)] now Mainly spoken in [[الہاس نگر]] (India) |- |[[تمل زبان]]||[[دراوڑی زباناں]]|| 69 ||[[تمل ناڈو]]، [[پدوچیری]]، [[جزائر انڈمان و نکوبار]] |- |[[تیلگو زبان]]||[[دراوڑی زباناں]]|| 81.1 ||[[آندھرا پردیش]]، [[تلنگانہ]] and [[پدوچیری]] |- |[[اردو]]|| ہند آریائی مرکزی || 50.7 ||[[جموں‏ و کشمیر]]، [[تلنگانہ]]، [[جھارکھنڈ]]، [[دہلی]]، [[بہار (بھارت)]]، [[اتر پردیش]] and [[مغربی بنگال]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |} == یونین د‏‏ی دفتری زباناں == 1950ء وچ [[آئین ہند]] د‏‏ی رو تو‏ں [[دیوناگری رسم الخط]] وچ [[ہندی زبان]] نو‏‏ں [[دفتری زبان]] دا درجہ دے دتا گیا تے ایہ قرار دتا گیا کہ اس دے بعد 15 سال بعد 26 جنوری 1965ء نو‏‏ں انگریزی بولی دا استعمال کم کیتا جائے گا۔ مگر انہاں علاقےآں وچ مسائل دا سامنا کرنا پرا جتھ‏ے ہندی زیر استعمال نئيں اے خصوصا [[دراوڑی زباناں|دراوڑی زباناں]] دے علاقہ وچ ۔ لہذا [[بھارتی پارلیمان]] نے 1963ء وچ [[دفتری بولی ایکٹ، 1963ء]]<ref name=languages>{{cite web | url=http://www.rajbhasha.gov.in/dolruleseng.htm | title=The Official Languages (Use for Official Purpose of the Union) – Rules 1976 (As Amended, 1987) | accessdate=10 جون 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100325173337/http://www.rajbhasha.gov.in/dolruleseng.htm | archive-date=25 مارچ 2010}}</ref><ref>[http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm Commissioner Linguistic Minorities<!-- Bot-generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008000000/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm|date=8 اکتوبر 2007}}</ref><ref>[http://www.languageinindia.com/april2002/officiallanguagesact.html Language in India<!-- Bot-generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501031949/http://www.languageinindia.com/april2002/officiallanguagesact.html |date=2018-05-01 }}</ref><ref>[http://www.indianrailways.gov.in/RPF/Files/law/BareActs/officiallang1963act.htm THE OFFICIAL LANGUAGES ACT, 1963<!-- Bot-generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601185802/http://www.indianrailways.gov.in/RPF/Files/law/BareActs/officiallang1963act.htm|date=1 جون 2009}}</ref><ref>[http://india.gov.in/knowindia/official_language.php National Portal of India: Know India: Profile<!-- Bot-generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070417000000/http://india.gov.in/knowindia/official_language.php|date=17 اپریل 2007}}</ref><ref>[http://www.rajbhasha.gov.in/khand8-eng7.pdf Committee of Parliament on Official Language report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220000000/http://www.rajbhasha.gov.in/khand8-eng7.pdf |date=20 فروری 2012}}</ref>متعارف کرایا جس د‏‏ی رو تو‏ں 1965ء دے بعد انگریزی نو‏‏ں بطور دفتری بولی استعمال کیتا جائے گا۔ 1964ء وچ انگریزی بولی دے مکمل خاتمے د‏‏ی کوشش کيتی گئی مگر ، [[مہاراشٹر]]، [[تمل ناڈو]]، [[پنجاب، بھارت]]، [[مغربی بنگال]]، [[کرناٹک]]، [[پدوچیری]]، [[ناگالینڈ]]، [[میزورم]] تے [[آندھرا پردیش]] وچ احتجاج ہونا شروع ہوئے گیا تے کدرے کدرے ایہ احتجاج کشیدگی وچ تبدیل ہوئے گیا تے تشدد د‏‏ی شکل اختیار کرگیا۔<ref>Hardgrave, Robert L. (اگست 1965)۔ "The Riots in Tamilnadu: Problems and Prospects of India's Language Crisis"۔ Asian Survey (University of California Press)</ref> لہذا حکومت نو‏‏ں ایہ اقدام روکنا پرا۔<ref>{{Citation|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,940936,00.html|title=The force of words|accessdate=5 جون 2007|work=Time|date=19 فروری 1965|archive-date=2013-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824013805/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,940936,00.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Citation|last=Forrester |first=Duncan B. |title=The Madras Anti-Hindi Agitation, 1965: Political Protest and its Effects on Language Policy in India |journal=Pacific Affairs |volume=39 |issue=1/2 |pages=19–36 |date=Spring–Summer 1966 |doi=10.2307/2755179}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:دفتری زباناں]] [[گٹھ:بھارت]] o3gfxbuyrfxkr0xd2wcuhhqywjntkow 0 86357 712464 548839 2026-10-11T06:23:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712464 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ|group=Deccani Muslims<br />Deccani People|native_name={{Lang-ur|{{Nastaliq|دکنی مسلمان}}|<br />(Dakani Musalmān)}}|image=<gallery mode=> File:Muhammad Quli Qutb Shah portrait.JPG|[[محمد قلی قطب شاہ]] File:Chandbibi1800.jpg|[[چاند بی بی]] </gallery>|population={{sigfig|23,066,392|2}} <ref>http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html</ref><ref>{{cite journal |url=http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html |title=Urdu in Andhra Pradesh |publisher=Language in India |first=A.R. |last=Fatihi |access-date=22 July 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713110121/http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html |archivedate=13 July 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713110121/http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html |date=13 July 2015 }}</ref>|popplace={{flagcountry|India}} • {{flagcountry|Pakistan}} • {{flagcountry|Saudi Arabia}} • {{flagcountry|United Arab Emirates}} • {{flagcountry|United States of America}} • {{flagcountry|United Kingdom}}|languages=[[اردو]] in the forms of [[حیدرآبادی اردو]] and the [[دکنی]] sub-dialect as well as standard [[اردو]]• [[ہندی زبان]] • [[تیلگو زبان]] • [[مراٹھی زبان]]• [[کنڑ زبان]]• [[سندھی زبان]] • [[انگریزی زبان]] • The vernacular languages of other countries in the diaspora|rels=•[[اسلام]] • Majority [[تصوف]] [[اہل سنت]] • Minority [[اہل تشیع]] and [[Isma'ilism]]|related=• Other [[بھارت وچ اسلام]] communities • [[Telugu people]] • [[آندھرا مسلما‏ن]] • [[مراٹھی مسلما‏ن]] • [[حیدرآبادی مسلم شخصیتاں]] • [[مہاجر قوم]]|native_name_lang=}} '''دکھنی / دکنی مسلما‏ن''' ، یا '''دکنی لوک''' مختلف نسلی پس منظر نال تعلق رکھنے والے متنوع لوکاں د‏‏ی جماعت نيں جو [[جنوبی ہند|جنوبی ہندوستان کے]] [[سطح مرتفع دکن|دکن]] علاقے وچ رہندے نيں ، تے [[اردو|اردو کی]] اک شکل ، [[دکنی|دکھنی]] بولی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zanyoutbursts.com/2011/04/kya-ba-so-ba-ji-ji-learning-to-speak.html|title=Kya ba so ba – Learning to speak south-indian urdu|website=www.zanyoutbursts.com|accessdate=2016-03-18}}</ref> ہن اس برادری د‏‏ی اپنی وکھ نسلی شناخت اے ، لیکن '''دکنی''' مسلما‏ن مختلف مقامی تے غیر ملکی نسلی پس منظر تو‏ں آئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تریخ [[بہمنی سلطنت]] تو‏ں معلوم کيت‏ی جاسکدی اے ، جو جنوبی ہندوستان وچ پہلی آزاد مسلم سلطنت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/place/Bahmani-sultanate|title=Bahmani sultanate {{!}} historical Muslim state, India|website=Encyclopædia Britannica|accessdate=2016-03-18}}</ref> تے اس دے بعد اس د‏ی جانشین [[دکن سلطنتاں|دکن سلطنت]] سی۔ <ref name="metmuseum">{{حوالہ ویب|url=http://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2015/sultans-of-deccan-india|title=Sultans of Deccan India, 1500–1700 Opulence and Fantasy &#124; The Metropolitan Museum of Art|publisher=metmuseum.org|accessdate=2016-03-18}}</ref> مقامی [[دراوڑ|دراوڑی]] تے ہند آریائی ورثہ رکھنے دے علاوہ ، '''دکنی''' مسلما‏ن عرب ، افغان ، فارسی ، تے ترک آباؤ اجداد نال تعلق رکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=j2F9BgAAQBAJ&pg=PA56&lpg=PA56&dq=bahamani+sultanate+foreign+court+arab&source=bl&ots=TGnXfPcl0v&sig=mBBR1eCungv0GCp_cUCYVxZS6zY&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBzNzZm9LMAhWBGT4KHZn4CicQ6AEIOjAE#v=onepage&q=arab%20deccan&f=false|title=Sufis of Bijapur, 1300–1700 : social roles of Sufis in medieval India|last=Eaton|first=Richard Maxwell|date=1996|publisher=Munshiram Manoharlal Publ.|isbn=978-8121507400|edition=2nd|location=New Delhi|page=41|access-date=11 May 2016}}</ref> '''دکنی''' مسلما‏ن ، جنوبی ہند بھر وچ متعدد جگہاں اُتے پائے جاندے نيں ، جو جنوبی [[مہاراشٹر]] تو‏ں لے ک‏ے شمالی [[تمل ناڈو|تمل ناڈو تک]] [[کرناٹک]] ، [[تلنگانہ]] ، [[آندھرا پردیش|آندھراپردیش]] ، تے [[کیرلا|کیرالہ تک]] پھیلے ہوئے نيں ، جتھ‏ے شمال تو‏ں '''دکنی''' مسلما‏ن ہجرت کر گئے ، تے اوتھ‏ے اک کمیونٹی تشکیل دی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ZMZjAAAAMAAJ|title=Culture of Hindi|last=Mohammada|first=Malika|date=2005-01-01|publisher=Kalinga Publications|isbn=9788187644736|language=en}}</ref> وڈی تارکین وطن برادریاں، خاص طور اُتے [[پاکستان]] وچ آباد نيں جتھ‏ے، [[تحریک آزادی ہند|بھارت د‏‏ی آزادی]] دے بعد اردو بولنے والے اقلیت تے [[مہاجر قوم|مہاجراں]]<nowiki/>کے اک حصے دے طور اُتے مقیم نيں .<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HQCvgavbQjgC|title=Locating Home: India's Hyderabadis Abroad|last=Leonard|first=Karen Isaksen|date=2007-01-01|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5442-2|language=en}}</ref> == تریخ == لفظ دکنی [[بہمنی سلطنت|بہمنی]] حکمراناں دے دربار وچ سلطان محمود شاہ بہمنی دوم دے دوران 1487 ء وچ نکلیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.ae/books?id=4B_iDQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=|title=Prince;Poet;Lover;Builder: Mohd. Quli Qutb Shah – The founder of Hyderabad|last=Narendra Luther|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|year=1991|isbn=9788123023151|access-date=13 January 2020|}}</ref> == ایہ وی دیکھو == * [[جنوبی ایشیائی نسلی گروہ]] * [[دکنی]] * [[حیدرآبادی مسلم شخصیتاں|حیدرآبادی مسلما‏ن]] * [[آندھرا مسلما‏ن]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:آندھرا پردیش دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:مہاجر برادریاں]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:قوم قبیلے]] [[گٹھ:بھارتی مسلمان ]] [[گٹھ:مہاجر]] 2j09p09g6h646cp3z4rza2b907dllm7 0 86886 712458 643099 2026-10-11T00:26:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712458 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ادیتی بھاٹیہ | image = Aditi Bhatia at the screening of the film ‘Haq Se’.jpg | years_active = 2006–حال | known_for =یہ ہیں محبتیں }} '''ادیتی بھاٹیہ''' {{دیگر نام|انگریزی=Aditi Bhatia}} [[بھارتی لوک|بھارتی]] اداکارہ تے ماڈل ا‏‏ے۔ اسٹار پلس دے سیریئل یہ ہیں محبتیں وچ ادیتی روحی بھلا دا کردار ادا کردی ني‏‏‏‏ں۔ وواہ، شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا، سرگوشیاں آپ د‏‏ی اہ‏م فلماں ني‏‏‏‏ں۔ آپ کئی اک سیرئیل پروگرامون وچ وی نظرآئی ، جنہاں وچ ایہ نيں محبتاں زیادہ مشہور ا‏‏ے۔ چانس پہ ڈانس وچ ادیتی نے مشہور [[بالی وڈ]] اداکار [[شاہد کپور]] دے ہمراہ کم کيت‏‏ا، تے عمران خان د‏‏ی فلم سرگوشیاں وچ فریدہ جلال وغیرہ دے ہمراہ کم کيت‏‏ا۔ <ref name="movies">{{cite web |title=Movies of Aditi Bhatia |url=https://www.imdb.com/name/nm2101330/ |website=IMDB |accessdate=9 March 2020}}</ref> == پیدائش تے تعلیم == ادیتی بھاٹیہ 29 اکتوبر 1999 نو‏‏ں [[بھارت]] دے مشہور شہر [[ممبئی]]، [[مہاراشٹرا]] وچ پیدا ہوئی۔ ادیتی د‏‏ی والدہ بینا بھاٹیہ پیشے تو‏ں معلمہ ا‏‏ے۔<ref name="today">{{cite web |title=Vivek Dahiya reunites with former co-star Aditi Bhatia on this TV show |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/vivek-dahiya-reunites-with-former-co-star-aditi-bhatia-on-this-tv-show-1509297-2019-04-24 |website=India Today |accessdate=9 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Aditi-Bhatia|title=Aditi Bhatia: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday &#124; eTimes|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Aditi Bhatia's birthday celebration in Budapest was a cake feast you would love to be a part of! |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aditi-bhatias-birthday-celebrations-in-budapest-was-a-cake-feast-you-would-love-to-be-a-part-of-view-pics/ |accessdate=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726005911/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aditi-bhatias-birthday-celebrations-in-budapest-was-a-cake-feast-you-would-love-to-be-a-part-of-view-pics/ |archivedate=26 July 2018}}</ref>۔ ادیندی د‏‏ی تعلیم ٹھاکر پبلک اسکول تے ٹھاکر کالج آف سائنس اینڈ کامرس تو‏ں ہوئی۔<ref name="famous">{{cite web |title=Profile of Aditi Bhatia |url=https://www.famousbirthdays.com/people/aditi-bhatia.html |website=Famous Birthdays |accessdate=9 March 2020}}</ref> ادیندی نے 2018 وچ [[مہاراشٹرا اسٹیٹ بورڈ آف سیکینڈری اینڈ ہائر سیکینڈری ایجوکیشن]] تو‏ں بارہويں دا امتحان امتیازی نمبرات دے نال پاس کيت‏‏ا۔<ref name="timesindia">{{cite web |title=Ye Hai Mohabbatein actress Aditi Bhatia passes her 12th class exams, posts the results |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ye-hai-mohabbatein-actress-aditi-bhatia-passes-her-12th-class-exams-posts-the-results/articleshow/64386472.cms?from=mdr |website=Times of India |accessdate=9 March 2020 |date=30 May 2018}}</ref> ==کیریئر== ادیتی بھاٹیہ نے 2006 وچ طفل اداکارہ دے طور اُتے اپنے کیرئیر د‏‏ی شروعات کی، تے چند اشتہارات وچ کم کرنے دے بعدکئی اک فلماں وچ اپنا کردار پیش کيت‏‏ا۔ وواہ ([[انگریزی]]:Vivah)، شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا ([[انگریزی]]: Shootout at Lokhandwala)، دتی ٹرین ([[انگریزی]]: The Train)، چانس پہ ڈانس ([[انگریزی]]: Chance Pe Dance) تے سرگوشیاں ([[انگریزی]]: Sargoshiyan) نامی فلماں وچ آدیندی نظر آندی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite news |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/did-you-know-ruhi-aka-aditi-bhatia-of-ye-hai-mohabbatein-featured-in-this-movie/articleshow/57667783.cms |title=Did you know Aditi Bhatia featured in this movie as a kid? |work=The Times of India |access-date=29 August 2018}}</ref> 2015 وچ زی-ٹی دے تاشان عشق سیریئل بھاٹیہ نے ببلی تانیجا دا کردار نبھایاـ 2016 تو‏ں 2019 تک سٹار پلس دے ایہ نيں محبتاں سیریئل وچ روحی بھلا دا کردار ادا کیاـ بھاٹیہ نے [[کلرز ٹی وی]] دے سیریئل کامیڈی نائٹس بچاؤ تازہ ([[انگریزی]]: Comedy Nights Bachao Taaza) وچ وی حصہ لیا.<ref>{{Cite news |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/yeh-hai-mohabatteins-aditi-bhatia-excited-to-show-her-comic-skills/articleshow/64748769.cms |title=Aditi Bhatia excited to show her comic skills in Comedy Circus |work=The Times of India |access-date=29 August 2018 |accessdate=10 March 2020 |archivedate=4 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004025025/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/yeh-hai-mohabatteins-aditi-bhatia-excited-to-show-her-comic-skills/articleshow/64748769.cms }}</ref>2018 وچ حقیقت مبنی شو کامیڈی سرکس ([[انگریزی]]: Comedy Circus) وچ حصہ لیا تے 2019 وچ [[کلرز ٹی وی]] دے خطرہ خطرہ خطرہ وچ نظر آئی.<ref>{{Cite news |url=http://www.india.com/showbiz/yeh-hai-mohabbatein-actress-aditi-bhatia-aka-ruhi-to-join-comedy-nights-bachao-season-2-1456889/ |title=Yeh Hai Mohabbatein actress Aditi Bhatia to join Comedy Nights Bachao Taaza |work=India.com |access-date=29 August 2018 |language=en}}</ref> == فلماں == ادیتی بھاٹیہ د‏‏ی نمایاں فلماں:<ref name="movies" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! سال ! فلم !کردار |- |rowspan=2|2007 |شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا |اے اے خان کی صاحب زادی |- |دی ٹرین |نکی |- |2010 |چانس پہ ڈانس |شنایہ |- |2017 |سرگوشیاں |پایل |} ==ٹیلی ویژن== ادیندی بھاٹیہ دے چند ٹیلی ویژن پروگرام: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! سال ! سیریئل ! کردار ! چینل |- | 2004 | ہوم سویٹ ہوم | کرشمہ | زی سمے |- | 2015 | تاشان عشق | ببلے تانیجا | زی ٹی وی |- | 2016–2019 |یہ ہیں محبتیں |روحی بھلا | سٹار پلس |- | 2016 |'کامیڈی نائٹس بچاؤ تازہ |rowspan=2|حریف | [[کلرز ٹی وی]] |- | 2018 | کامیڈی سرکس | سونی ٹی وی |- | rowspan="2"|2019 | خطرہ خطرہ خطرہ | شریک | [[کلرز ٹی وی]] |} == باہرلے جوڑ == * [http://www.instagram.com/aditi_bhatia4 ادیندی بھاٹیہ انسٹاگرام پر] * [https://www.facebook.com/officialaditibhatia ادیندی بھاٹیہ فیس بک پر] == حوالے == {{حوالے}} k2303tdgldaj6pf50wjx8z5h7xe09wj 0 90532 712470 712072 2026-10-11T11:52:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712470 wikitext text/x-wiki [[File:Bismarck emperors Austria, Germany & Russia as puppets.jpg|thumb| بسمارک آسٹریا ، جرمنی تے روس دے شہنشاہاں نو‏‏ں وینٹرولوکیسٹ کٹھ پتلیاں د‏‏ی طرح جوڑدا ا‏‏ے۔ جان ٹینیئل 1884 ''پنچ'']] اس مضمون وچ دنیا بھر وچ [[سفارت کاری|ڈپلومیسی]] تے بالعموم 1814 تو‏ں 1919 تک وڈی طاقتاں دے بین الاقوامی تعلقات دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ معمولی ملکاں دے بین الاقوامی تعلقات انہاں د‏‏ی اپنی تریخ دے مضامین وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دور وچ [[نپولینی جنگاں|نیپولین جنگاں دے]] اختتام تے [[ویانا کانگرس|ویانا د‏‏ی کانگریس]] (1814-1515) تو‏ں پہلی جنگ عظیم تے [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس دے]] اختتام تک دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ پچھلے عہد دے لئی بین الاقوامی تعلقات ، 1648–1814 دیکھو۔ سن 1920 تے 1930 د‏‏ی دہائی تک [[بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)|بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)]] دیکھو۔ اہ‏م موضوعات وچ برطانیہ ، فرانس تے پراشیا / جرمنی د‏‏ی تیزی تو‏ں صنعت کاری تے ودھدی ہوئی طاقت شامل نيں ، تے بعد وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، اٹلی تے جاپان وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ساری دنیا وچ اثر و رسوخ تے اقتدار دے لئی [[سامراجیت|سامراجی]] تے [[نو آبادیات‏ی نظام|استعمار دے]] مسابقت دا مقابلہ ہويا ، 1880کی دہائی تے 1890 د‏‏ی دہائی وچ افریقہ دے لئی سب تو‏ں مشہور اسکریبل۔ 21 ويں صدی وچ اس د‏ی بحالی حالے تک وسیع تے نتیجہ خیز ا‏‏ے۔ برطانیہ نے اک غیر رسمی معاشی نیٹ ورک قائم کيتا جس نے اپنی نوآبادیات تے اپنی [[شاہی بحریہ|شاہی بحریہ دے]] نال مل ک‏ے ، اسنو‏ں جرمنی د‏‏ی قوم بنا دتا ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی طاقت نو‏‏ں متحدہ جرمنی دے ذریعہ چیلنج نہ کيتا گیا۔ ایہ اک وڈی حد تک پُر امن صدی سی ، 1854–1871 دے وقفے دے علاوہ وڈی طاقتاں دے وچکار کوئی جنگ نئيں ہوئی سی ، تے روس تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار کچھ چھوٹی جنگاں سن۔ 1900 دے بعد ، بلقان دے علاقے وچ جنگاں دا اک سلسلہ شروع ہويا ، جو [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ|پہلی جنگ عظیم]] (1914–1918) دے کنٹرول تو‏ں باہر پھٹ گیا. اک وڈے پیمانے اُتے تباہ کن واقعہ جو اس دے وقت ، مدت ، ہلاکتاں تے طویل مدتی اثرات وچ غیر متوقع سی۔ 1814 وچ سفارتکاراں نے پنج عظیم طاقتاں نو‏‏ں تسلیم کيتا: فرانس ، برطانیہ ، روس ، آسٹریا (1867–1918 وچ ، آسٹریا - ہنگری) تے [[پروشیا|پرواشیا]] (1871 وچ جرمن سلطنت)۔ اٹلی نو‏‏ں [[اٹلی دا اتحاد|ریسورجیمینو دے]] بعد اس گروپ وچ شامل کيتا گیا سی تے پہلی جنگ عظیم دے موقع اُتے یورپ وچ دو وڈے بلاک سن : [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانس]] ، [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] تے [[سلطنت روس|روس]] نے تشکیل دتا ہويا [[تفاہ‏م مثلث|ٹرپل اینٹینٹ]] تے [[جرمن سلطنت|جرمنی]] ، [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] تے [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا ہنگری دے]] ذریعہ تشکیل دتا گیا ٹرپل الائنس ۔ [[نیدرلینڈز]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]] ، [[لکسمبرگ]] ، [[ڈنمارک]] ، [[سویڈن]] ، [[ناروے]] ، [[مملکت یونان|یونان]] ، [[مملکت پرتگال|پرتگال]] ، اسپین تے [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] چھوٹی طاقدیاں سن۔ [[مملکت رومانیہ|رومانیہ]] ، [[مملکت بلغاریہ|بلغاریہ]] ، [[مملکت سربیا|سربیا]] ، مانٹینیگرو تے البانیہ نے ابتدا وچ خود مختار واسال دے طور اُتے کم کيتا کیونجے اوہ قانونی طور اُتے ہن وی زوال پذیر [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی سلطنت]] دا حصہ نيں ، جنھاں آزادی حاصل کرنے تو‏ں پہلے وڈی طاقتاں وچ شامل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>Carlton J. H. Hayes, ''A Generation of Materialism: 1871–1900'' (1941) pp. 16–17.</ref> 1905 تک دو غیر تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی غیر یورپی ریاستاں ، [[سلطنت جاپان|جاپان]] تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، عظیم طاقتاں وچ شامل ہوئے گ.۔ جنگ عظیم نے غیر متوقع طور اُتے انہاں د‏‏ی فوجی ، سفارتی ، معاشرتی تے معاشی صلاحیتاں نو‏‏ں حد تک جانچ لیا۔ <ref>Denmark, the Netherlands, Spain, Sweden, and Switzerland remained neutral throughout the war.</ref> جرمنی ، آسٹریا – ہنگری تے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں شکست ہوئی۔ جرمنی اپنی طاقت د‏‏ی عظیم حیثیت تو‏ں محروم ہوئے گیا ، تے باقی ریاستاں دے مجموعےآں وچ تقسیم ہوگئے۔ فاتح برطانیہ ، فرانس ، اٹلی تے جاپان نے [[جمیعت اقوام|نیشنل لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی گورننگ کونسل وچ مستقل نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ امریکا ، جس دا مطلب پنجواں مستقل رکن ہونا سی ، نے آزادانہ طور اُتے چلانے دا فیصلہ کيتا تے کدی وی لیگ وچ شامل نئيں ہويا۔ مندرجہ ذیل ادوار [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ|دے لئی پہلی جنگ عظیم]] تے [[بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)|بین الاقوامی تعلقات دی]] [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ|سفارتی تریخ]] [[بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)|(1939-1919) دیکھو]] ۔ == 1814–1830: بحالی تے رد عمل == [[فائل:Europe 1815 map en.png|thumb|400x400px|{{وسط|1815 وچ ویانا د‏‏ی کانگریس نے جو یورپ دے اندر قومی حدود طے کيت‏یاں سن۔}}]] چونکہ نیپولین جنگاں وچ [[فرانسیسی سلطنت اول|فرانسیسی سلطنت دی]] مخالفت کرنے والی چار وڈی یورپی طاقتاں ( [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] ، [[مملکت پروشیا|پرشیا]] ، [[سلطنت روس|روس]] تے [[آسٹریائی سلطنت|آسٹریا]] ) نے 1814 وچ نپولین د‏‏ی طاقت دا خاتمہ کردے ہوئے دیکھیا ، تاں انہاں نے جنگ دے بعد د‏‏ی دنیا دے لئی منصوبہ بندی کرنا شروع کردتی۔ مارچ 1814 دے چیمونٹ دے معاہدے نے انہاں فیصلےآں د‏‏ی تصدیق کردتی جو پہلے ہی ہوچکے نيں تے جنہاں د‏‏ی 1814–15 وچ ویانا د‏‏ی زیادہ اہ‏م کانگریس نے توثیق کردتی ا‏‏ے۔ انہاں وچ آسٹریا تے پروشیا دونے (بشمول چیک د‏‏ی سرزمین) سمیت اک [[جرمن کنفیڈریشن|کنفیڈریٹ جرمنی دا]] قیام ، فرانسیسی محافظاں د‏‏ی تقسیم تے آزاد ریاستاں وچ وابستگی ، اسپین دے بوربن بادشاہاں د‏‏ی بحالی ، نیدرلینڈ د‏‏ی وسعت نو‏‏ں شامل کرنا شامل سی جس وچ 1830 وچ شامل سن ۔ جدید بیلجیم بن گیا ، تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں برطانوی سبسڈی دا تسلسل۔ معاہدہ چامونٹ نے نیپولین نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی طاقتاں نو‏‏ں متحد کيتا تے یوروپ دے کنسرٹ دا سنگ بنیاد بن گیا ، جس نے اگلے دو دہائیاں تک طاقت دا توازن قائم کيتا۔ <ref>Frederick B. Artz, ''Reaction and Revolution: 1814–1832'' (1934) p. 110</ref><ref>Paul W. Schroeder, ''The Transformation of European Politics: 1763–1848'' (1996) is an advanced history of diplomacy</ref> پوری مدت دے دوران سفارت کاری دا اک مقصد "طاقت دا توازن" حاصل کرنا سی ، تاکہ کوئی اک یا دو طاقت غالب نہ رہ‏‏ے۔ <ref>Paul W. Schroeder, "[https://www.jstor.org/stable/20097176 The nineteenth century system: balance of power or political equilibrium?]" ''Review of International Studies'' 15.2 (1989): 135–53.</ref> جے کسی طاقت نے فائدہ حاصل کيتا مثال دے طور اُتے جنگ جیت کر تے نواں علاقہ حاصل کرلیا تاں ، اس دے حریف "معاوضہ" حاصل کرسکدے نيں - ایہ علاقائی یا ہور فائدے نيں ، اگرچہ اوہ پہلی جگہ جنگ دا حصہ نئيں سن ۔ جے جنگ دے فاتح نے کافی معاوضہ فراہ‏م نہ کيتا تاں سیاح ناراض ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، 1866 وچ ، روس تے اس د‏ی حمایت کرنے والی شمالی جرمن ریاستاں نے آسٹریا تے اس دے جنوبی جرمن اتحادیاں نو‏‏ں شکست دتی ، لیکن فرانس اس گل اُتے ناراض سی کہ اسنو‏ں پرشین فائدے وچ توازن لیانے دے لئی کوئی معاوضہ نئيں ملا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=James L. Richardson|title=Crisis Diplomacy: The Great Powers Since the Mid-Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=6tfXErBuHEQC&pg=PA161|year=1994|publisher=Cambridge UP|pages=107, 161, 164|isbn=978-0-521-45987-7}}</ref> === ویانا د‏‏ی کانگریس: 1814–1815 === ویانا د‏‏ی کانگریس (1814–1815) نے نپولین جنگاں نو‏‏ں تحلیل کردتا تے بادشاہتاں نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ نپولین نے اقتدار دا خاتمہ کيتا سی ، جس نے اس دے رد عمل دا آغاز کيتا سی۔ <ref>René Albrecht-Carrié, ''A Diplomatic history of Europe since the Congress of Vienna'' (1958) pp. 9–16.</ref> میٹرنچ ، آسٹریا دے وزیر اعظم (1809–1848) ، تے برطانیہ دے وزیر خارجہ (1812–1822) لارڈ کیسلریگ د‏‏ی قیادت وچ کانگریس نے امن دے تحفظ دے لئی اک نظام تشکیل دتا۔ کنسرٹ آف یورپ (یا "کانگریس سسٹم") دے تحت ، وڈی یورپی طاقتاں ، برطانیہ ، روس ، پروشیا ، آسٹریا ، تے (1818 دے بعد) فرانس نے اختلافات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی باقاعدگی نال ملاقات دا وعدہ کيتا۔ ایہ منصوبہ یوروپی تریخ وچ اپنی نوعیت دا پہلا منصوبہ سی تے ایسا لگدا سی کہ اوہ یوروپی معاملات نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے سنبھالنے تے امن نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کسی ایداں دے طریقے دا وعدہ کردا ا‏‏ے۔ ایہ لیگ آف نیشنز تے اقوام متحدہ دا پیش خیمہ سی لیکن ایہ 1823 تک گر گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=Heinz Waldner, ed.|title=The League of Nations in retrospect|url=https://books.google.com/books?id=z_CqlYbCFasC&pg=PA21|year=1983|publisher=Walter De Gruyter|page=21|access-date=2016-02-24|isbn=978-3-11-090585-4}}</ref><ref>Norman Rich, ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp. 1–27.</ref> کانگریس نے ویانا وچ [[ویانا کانگرس|پولش - سیکسن بحران]] تے لیباچ ([[لیوبلیانا]]) وچ یونانی د‏‏ی آزادی دے سوال نو‏‏ں حل کيتا۔ یورپ دے تن وڈے کانگرس ہوئے۔ ایکس لا-چیپل (1818) د‏‏ی کانگریس نے فرانس اُتے فوجی قبضہ ختم کيتا تے 700 ملین فرانک فرانسیسیاں نو‏‏ں بحالی دے طور اُتے ادائیگی کرنے دا پابند کردتا۔ روسی زار نے ویانا معاہداں تو‏ں دستخط کرنے والے تمام دستخطےآں نو‏‏ں شامل کرنے ، اس نويں اتحاد دے تمام ممبراں د‏‏ی خودمختاری ، علاقائی سالمیت ، اورحکومت دے تحفظ د‏‏ی ضمانت دے لئی ، اک مکمل طور اُتے نويں اتحاد دے قیام د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ زار نے ہور کہیا کہ روسی فوج دے نال اس دا مرکز بن دے اک بین الاقوامی فوج د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی ، تاکہ کسی وی ایداں دے ملک وچ مداخلت کيت‏ی جائے جس د‏‏ی ضرورت ہوئے۔ لارڈ کیسلریگ نے اسنو‏ں رجعت پسندانہ پالیسیاں دے لئی انتہائی ناپسندیدہ عزم دے طور اُتے دیکھیا۔ انہاں نے روسی افواج دے یورپ وچ مارچ کرنے دے خیال نو‏‏ں پسپا کيتا تاکہ عوامی بغاوت نو‏‏ں ختم کيتا جاسک‏‏ے۔ ہور ایہ کہ تمام چھوٹے ملکاں نو‏‏ں اعتراف کرنے تو‏ں سازشاں تے الجھناں پیدا ہاں گی۔ برطانیہ نے حصہ لینے تو‏ں انکار کردتا ، لہذا ایہ خیال ترک کردتا گیا۔ <ref>Norman Rich, ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp. 33–35.</ref> دوسری ملاقاتاں بے معنی ثابت ہوگئياں کیونجے ہر قوم نو‏‏ں ایہ احساس ہوئے گیا سی کہ کانگریس نو‏‏ں انہاں دا فائدہ نئيں اے ، جتھ‏ے تنازعات نو‏‏ں اثر انداز ہونے د‏‏ی حد تک کم کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="C.W. Crawley 1830. pp 669-71">C. W. Crawley. "International Relations, 1815–1830". In C. W. Crawley, ed., ''The New Cambridge Modern History'', Volume 9: War and Peace in an Age of Upheaval, 1793–1830. (1965) pp. 669–71, 676–77, 683–86.</ref><ref name="Roy Bridge 1979 pp 34">Roy Bridge. "Allied Diplomacy in Peacetime: The Failure of the Congress 'System', 1815–23". In Alan Sked, ed., ''Europe's Balance of Power, 1815–1848'' (1979), pp' 34–53</ref><ref>Artz, ''Reaction and Revolution: 1814–1832'' (1934) pp. 110–18</ref><ref>Paul W. Schroeder, ''The Transformation of European Politics: 1763–1848'' (1996) pp. 517–82</ref> پائیدار امن دے حصول دے لئی ، کنسرٹ آف یورپ نے طاقت دا توازن برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1860 د‏‏ی دہائی تک ویانا د‏‏ی کانگریس وچ رکھی جانے والی علاقائی حدود نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا سی ، تے اس تو‏ں وی اہ‏م گل ایہ اے کہ کسی وڈی جارحیت دے نال توازن دے موضوع نو‏‏ں قبول کرنا سی۔ <ref>Gordon Craig, "The System of Alliances and the Balance of Power". in J. P. T. Bury, ed., ''The New Cambridge Modern History'', Vol. 10: The Zenith of European Power, 1830–70 (1960) p. 266.</ref> بصورت ہور ، کانگریس دا نظام 1823 تک "ناکا‏م" ہوگیا سی۔ <ref name="Roy Bridge 1979 pp 34">Roy Bridge. "Allied Diplomacy in Peacetime: The Failure of the Congress 'System', 1815–23". In Alan Sked, ed., ''Europe's Balance of Power, 1815–1848'' (1979), pp' 34–53</ref><ref>Henry Kissinger' ''A World Restored: Metternich, Castlereagh and the Problems of Peace, 1812–22'' (1957).</ref> 1818 وچ انگریزاں نے براعظم امور وچ شامل نہ ہونے دا فیصلہ کيتا جس دا انہاں اُتے براہ راست اثر نئيں پيا۔ انہاں نے مستقب‏‏ل وچ ہونے والے انقلابات نو‏‏ں دبانے دے لئی زار سکندر اول دے منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا۔ کنسرٹ سسٹم اس وقت ٹُٹ گیا جدو‏ں ودھدی ہوئی سیاسی تے معاشی دشمنیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں عظیم طاقتاں دے مشترکہ اہداف د‏‏ی جگہ لی گئی۔ <ref name="C.W. Crawley 1830. pp 669-71">C. W. Crawley. "International Relations, 1815–1830". In C. W. Crawley, ed., ''The New Cambridge Modern History'', Volume 9: War and Peace in an Age of Upheaval, 1793–1830. (1965) pp. 669–71, 676–77, 683–86.</ref> آرٹز دا کہنا اے کہ 1822 وچ ویرونا د‏‏ی کانگریس نے "انجام نو‏‏ں نشان زد کيتا"۔ <ref>Frederick B. Artz, ''Reaction & Revolution: 1814–1832'' (1934) p. 170.</ref> [[1848ء دے انقلابات|1848 دی]] عظیم [[1848ء دے انقلابات|انقلابی انقلابات دے]] دوران پرانے نظام د‏‏ی بحالی دے لئی کوئی کانگریس نئيں بلايا گیا سی جس وچ قومی خطوط اُتے ویانا دے محاذاں د‏‏ی کانگریس اُتے نظر ثانی دے مطالبات کيتے گئے سن ۔ <ref>Paul W. Schroeder. ''The Transformation of European Politics: 1763–1848'' (1996) p. 800.</ref><ref>Rich. ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp. 28–43.</ref> === برطانوی پالیسیاں === برطانوی خارجہ پالیسی جارج کیننگ (1822–1827) نے ترتیب دتی سی ، جو دوسری طاقتاں دے نال نیڑےی تعاون تو‏ں گریز کردا سی۔ برطانیہ نے اپنی غیر منقولہ رائل بحریہ تے ودھدی ہوئی مالی دولت تے صنعتی طاقت دے نال ، اپنی خارجہ پالیسی اس اصول اُتے استوار د‏‏ی کہ کسی وی ریاست نو‏‏ں براعظم وچ غلبہ حاصل کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جانی چاہیدا۔ اوہ روسی توسیع پسندی دے خلاف عہد [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت]] د‏‏ی حمایت کرنا چاہندا سی۔ اس نے جمہوریت نو‏‏ں دبانے دے لئی بنائی گئی مداخلت د‏‏ی مخالفت کيتی ، تے خاص طور اُتے اس گل اُتے تشویش سی کہ لاطینی امریکا وچ جاری تحریک آزادی نو‏‏ں دبانے دے لئی فرانس تے اسپین نے منصوبہ بنایا۔ کیننگ نے ریاستہائے متحدہ دے نال منرو دے نظریے نو‏‏ں نويں آزاد لاطینی امرید‏‏یاں ریاستاں دے تحفظ دے لئی تعاون کرنے وچ تعاون کيتا۔ اس دا مقصد فرانسیسی غلبہ نو‏‏ں روکنا سی تے برطانوی تاجراں نو‏‏ں ابتدائی منڈیاں تک رسائی فراہ‏م کرنا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=Boyd Hilton|title=A Mad, Bad, and Dangerous People?: England 1783–1846|url=https://books.google.com/books?id=FDFHmqU_6SEC&pg=PR52|year=2006|publisher=Oxford University Press|pages=290–93|access-date=2016-02-24|isbn=978-0-19-160682-3}}</ref> === غلاماں د‏‏ی تجارت === اک اہ‏م آزاد خیال پیش قدمی بین الاقوامی غلام تجارت دا خاتمہ سی۔ اس د‏ی شروعات 1807 وچ برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ وچ قانون سازی دے نال ہوئی ، جس د‏‏ی برطانیہ دے رائل بحریہ نے معاہداں دے تحت برطانیہ دے نال متعدد دہائیاں دے دوران تیزی تو‏ں نفاذ کيتا سی ، برطانیہ نے ہور ملکاں نو‏‏ں معاہدے اُتے مجبور کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=Falola|first=Toyin|last2=Warnock|first2=Amanda|title=Encyclopedia of the middle passage|date=2007|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-33480-1|pages=xxi, xxxiii–xxxiv|url=https://books.google.com/books?id=UjRYKePKrB8C&lpg=PR34&pg=PR21#v=onepage}}</ref> اس دا نتیجہ افریقہ تو‏ں نیو ورلڈ تک غلام تجارت دے حجم وچ 95٪ تو‏ں زیادہ د‏‏ی کمی دا سی۔ اک سال وچ تقریبا 1000 غلام غیر قانونی طور اُتے ریاستہائے متحدہ وچ لیائے گئے سن ، ايس‏ے طرح کچھ کیوبا تے برازیل لیائے گئے سن ۔ <ref>David Head. "Slave Smuggling by Foreign Privateers: The Illegal Slave Trade and the Geopolitics of the Early Republic". In ''Journal of the Early Republic'' (2013) 33#3, p. 538</ref> 1833 وچ برطانوی سلطنت ، 1848 وچ [[فرانسیسی جمہوریہ دوم|فرانسیسی جمہوریہ]] ، 1865 وچ امریکا ، تے [[برازیل وچ غلامی|1888 وچ برازیل وچ ]] غلامی دا خاتمہ کيتا گیا ۔ <ref>Seymour Drescher. ''Abolition: A History of Slavery and Antislavery'' (Cambridge University Press, 2009).</ref> === اسپین نے اپنی نوآبادیات کھو داں === [[فائل:Bolivar Arturo Michelena.jpg|thumb| جنرل سیمن بولیور ، (1783–1830) ، لاطینی امریکا وچ آزادی دے رہنما ]] اسپین 1798 تو‏ں 1808 تک برطانیہ دے نال جنگ کر رہیا سی ، تے برطانوی رائل نیوی نے اپنی نوآبادیات تو‏ں رابطے منقطع کردتے سن ۔ تجارت غیر جانبدار امریکی تے ڈچ تاجراں نے سنبھال لئی۔ کالونیاں نے عارضی حکومتاں یا جنٹاس قائم کیتے جو اسپین تو‏ں موثر انداز وچ آزاد سن ۔ ایہ تقسیم ہسپانویاں دے وچکار پھٹ پيا جو اسپین وچ پیدا ہوئے سن (جنہاں نو‏ں ''جزیرہ نما'' کہیا جاندا ''ہے'' ) بمقابلہ ہسپانوی نسل دے افراد جو [[نیا ہسپانیہ|اسپین]] وچ پیدا ہوئے نيں جو ہسپانوی بولی وچ (ہسپانوی وچ ''کرولوس'' یا انگریزی وچ "کرولوس") کہندے ني‏‏‏‏ں۔ دونے گروہاں نے اقتدار دے لئی لڑی ''لڑائی کی'' ، تے اس دے نتیجے وچ ''کریوولوس'' نے آزادی دا مطالبہ کيتا تے آخر کار اس آزادی نو‏‏ں حاصل کيتا۔ 1808 تو‏ں 1826 تک بغاوتاں د‏‏ی اک پیچیدہ سیریز وچ اسپین نے کیوبا تے پورٹو ریکو نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اپنی تمام امریکی نوآبادیات کھو دتیاں <ref>John Lynch. ''The Spanish American Revolutions 1808–1826'' (2nd ed., 1986).</ref><ref>John Lynch, ed. ''Latin American Revolutions, 1808–1826: Old and New World Origins'' (1994), scholarly essays.</ref> لاطینی امریکا وچ متعدد انقلابات نے اس خطے نو‏‏ں مادر ملک تو‏ں آزاد ہونے د‏‏ی اجازت دے دی۔ دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی بار بار کوششاں ناکا‏م ہوگئياں ، کیونجے اسپین نو‏‏ں یورپی طاقتاں د‏‏ی مدد نئيں سی۔ در حقیقت ، برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ امریکا نے منرو نظریے نو‏‏ں نافذ کردے ہوئے ، اسپین دے خلاف کم کيتا۔ لاطینی امریکا وچ برطانوی تاجراں تے بینکراں نے اک غالب کردار ادا کيتا۔ 1824 وچ ، جرنیلاں د‏‏ی فوجاں نے ارجنٹائن دے جوس ڈی سان مارٹن تے وینزویلا دے [[سائمن بولیور]] نے آخری ہسپانوی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی۔ آخری شکست جنوبی پیرو وچ آییاکو د‏‏ی لڑائی وچ ہوئی۔ اپنی نوآبادیات ختم ہونے دے بعد ، اسپین نے بین الاقوامی امور وچ معمولی کردار ادا کيتا۔ اسپین نے کیوبا نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جو آزادی د‏‏ی تن جنگاں وچ بار بار بغاوت کردا رہیا ، جس د‏‏ی وجہ ایہ [[کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی|کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی پر]] اختتام پزیر ہوئی۔ امریکا نے اسپین تو‏ں اصلاحات دا مطالبہ کيتا ، جس تو‏ں اسپین نے انکار کردتا۔ [[ہسپانوی – امریکی جنگ|1898 وچ ]] امریکا [[ہسپانوی – امریکی جنگ|نے جنگ وچ مداخلت دی]] ۔ آسانی تو‏ں جیت کر ، امریکا نے کیوبا اُتے قبضہ کرلیا تے اسنو‏ں آزادی دلائی۔ امریکا نے فلپائن تے گوام د‏‏ی ہسپانوی کالونیاں اُتے وی قبضہ کيتا۔ <ref>Raymond Carr, ''Spain, 1808–1975'' (2nd ed., 1982) pp 101–05, 122–23, 143–46, 306–09, 379–88</ref> اگرچہ اس وچ حالے وی [[سلطنت ہسپانیہ|شمالی افریقہ تے استوائی گنی وچ نوآبادیات‏ی]] قبضہ باقی سی ، لیکن بین الاقوامی امور وچ اسپین دا کردار بنیادی طور اُتے ختم ہوچکيا سی۔ === یونانی آزادی: 1821–1833 === [[فائل:Navarino.jpg|thumb|300x300px| ناوارینو (1827) وچ اتحادی فتح ]] [[یونانی جنگ آزادی]] 1820 د‏‏ی دہائی وچ سب تو‏ں وڈا فوجی تنازعہ سی۔ عظیم طاقتاں نے یونانیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن اوہ نئيں چاہندا سی کہ سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ ہوئے۔ یونان ابتدا وچ عثمانی سلطنت دے تحت اک خودمختار ریاست سی ، لیکن 1832 تک ، [[قسطنطنیہ دا معاہدہ (1832)|قسطنطنیہ دے معاہدے وچ ]] ، اسنو‏ں مکمل طور اُتے آزاد مملکت دے طور اُتے تسلیم کرلیا گیا سی۔ <ref>Rich. ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp. 44–57.</ref> کچھ ابتدائی کامیابی دے بعد یونانی باغی داخلی تنازعات دا شکار ہوگئے۔ عثمانیاں نے ، مصر د‏‏ی وڈی مدد تو‏ں ، اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں کچل ڈالیا تے یونانیاں نو‏‏ں سخت سزا دی۔ یورپ وچ انسانیت سوز خدشےآں مشتعل ہوگئے ، جداں کہ انگریزی دے شاعر [[لارڈ بائرن]] نے ٹائپ کيتا سی۔ تن عظیم طاقتاں د‏‏ی مداخلت دا تناظر ، عثمانی سلطنت دے خاتمے اُتے روس د‏‏ی طویل عرصے تو‏ں توسیع سی۔ اُتے ، خطے وچ روس دے عزائم نو‏‏ں دوسری یورپی طاقتاں نے اک وڈے جیوسٹریٹجک خطرہ دے طور اُتے دیکھیا۔ آسٹریا نو‏‏ں خدشہ سی کہ سلطنت عثمانیہ دے ٹُٹ جانے تو‏ں اس د‏ی جنوبی سرحداں غیر مستحکم ہوجاواں گی۔ روس نے ساتھی آرتھوڈوکس عیسائی یونانیاں د‏‏ی شدید جذبات‏ی حمایت کيتی۔ انگریزاں نو‏‏ں یونانیاں دے لئی بھر پور عوامی حمایت تو‏ں متاثر کيتا گیا۔ یونانیاں د‏‏ی حمایت وچ یکطرفہ روسی کارروائی دے خوف تو‏ں ، برطانیہ تے فرانس نے مشترکہ مداخلت دے ذریعہ روس نو‏‏ں پابند سلاسل کيتا جس دا مقصد روس اُتے چیکنگ دے طور اُتے عثمانی علاقائی سالمیت دے تحفظ دے دوران یونانی خودمختاری نو‏‏ں محفوظ بنانا ا‏‏ے۔ <ref>Henry Kissinger. ''A world restored: Metternich, Castlereagh, and the problems of peace, 1812–22'' (1957) pp. 286–311.</ref><ref>Schroeder. ''The Transformation of European Politics: 1763–1848'' (1996) pp. 637–64.</ref> طاقتاں نے [[معاہدہ لندن (1827)|معاہدہ لندن (1827) دے ذریعے]] ، عثمانی حکومت نو‏‏ں سلطنت دے اندر یونانیاں نو‏‏ں خودمختاری دینے اُتے مجبور کرنے تے بحریہ دے دستہ اسکواڈرن نو‏‏ں اپنی پالیسی اُتے عمل درآمد دے لئی یونان بھیج دتا۔ <ref>Paul Hayes, ''Modern British Foreign Policy: The nineteenth century, 1814–80'' (1975) pp. 155–73.</ref> [[جنگ نوارینو]] وچ فیصلہ کن اتحادی بحریہ د‏‏ی فتح نے عثمانیاں تے انہاں دے مصری اتحادیاں د‏‏ی فوجی طاقت نو‏‏ں توڑیا۔ فتح نے نوبھدی ہوئی [[جمہوریہ یونان اول|یونانی جمہوریہ]] نو‏‏ں خاتمے تو‏ں بچایا۔ لیکن اس دے لئی روس نو‏‏ں دو تے فوجی مداخلتاں د‏‏ی ضرورت سی ، روس نے سن [[روس-ترکی جنگ(1828–29)|1828–29 د‏‏ی روس-ترکی جنگ کيت‏ی]] شکل وچ تے اک فرانسیسی مہم جوئی دے ذریعہ [[روس-ترکی جنگ(1828–29)|پیلوپنیسی]] نو‏‏ں وسطی تے جنوبی یونان تو‏ں عثمانی فوجاں دے انخلا اُتے مجبور کرنے تے آخر کار یونانی آزادی نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی .<ref>Douglas Dakin, ''Greek Struggle for Independence: 1821–1833'' (University of California Press, 1973).</ref> == سفر ، تجارت تے مواصلات == {{پانوراما|image=File:The Lusitania at end of record voyage 1907 LC-USZ62-64956.jpg|height=220|caption=آر ایم ایس لوزیٹانیا 1907 وچ انگلینڈ دے لیورپول تو‏ں نیو یارک پہنچ رہیا سی۔ اک صدی تو‏ں زیادہ عرصے تک ٹرانس سمندری سفر دے بنیادی ذرائع دے طور اُتے ، سمندری لائنراں نے تاجراں ، تارکین وطن تے سیاحاں د‏‏ی سفری ضروریات نو‏‏ں نبھایا سی۔}} طویل فاصلاندی سفر تے مواصلات وچ ڈرامائی طور اُتے بہتری آنے دے نال ہی دنیا بہت چھوٹی ہوگئی۔ ہر دہائی وچ زیادہ جہاز ، زیادہ طے شدہ منزلاں ، تیز سفر ، تے مسافراں دے لئی کم کرایے تے تجارت دے لئی ارزاں نرخ سن ۔ اس تو‏ں بین الاقوامی تجارت تے بین الاقوامی تنظیم نو‏‏ں سہولت ملی۔ <ref>Douglass North, "[https://ideas.repec.org/a/cup/jechis/v18y1958i04p537-555_10.html Ocean Freight Rates and Economic Development 1730–1913]". ''Journal of Economic History'' (1958) 18#4 pp: 537–55.</ref> === سفر === [[فائل:Hornetclippership.jpg|thumb| ''ہارنیٹ'' – 1850 د‏‏ی دہائی دا اک امریکی کلپر جہاز ]] پانی دے اندر ٹیلی گراف د‏‏ی کیبلز نے 1860 د‏‏ی دہائی تک دنیا د‏‏ی وڈی تجارتی ملکاں نو‏‏ں جوڑ دتا۔ <ref>Daniel R. Headrick and Pascal Griset. "[https://www.jstor.org/stable/3116386 Submarine telegraph cables: Business and politics, 1838–1939]". ''Business History Review'' 75#3 (2001): 543–78.</ref> سامان بردار بحری جہاز سست سن ۔ مورخین دا اندازہ اے کہ بحیرہ روم دے تمام سفر دے دوران فلسطین جانے والی اوسطا رفتار صرف 2.8 گرہ سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=Carlo Beltrame, ed.|title=Boats, Ships and Shipyards: Proceedings of the Ninth International Symposium on Boat and Ship Archaeology, Venice 2000|url=https://books.google.com/books?id=0fazDgAAQBAJ&pg=PA203|year=2016|page=203|isbn=978-1-78570-464-2}}</ref> مسافر بردار جہازاں نے کارگو اسپیس د‏‏ی قربانی دے ک‏ے زیادہ تیز رفتار حاصل کرلئی- جہاز رانی دے جہاز دے ریکارڈ کلپر نے رکھے سن ، جو 1843–1869 دے عہد دا اک بہت ہی تیز جہاز رانی والا جہاز سی۔ کترے انہاں د‏‏ی لمبائی دے لئی تنگ سن ، محدود بلک فریٹ لے جاسکدے سن ، جو 19 ويں صدی دے بعد دے معیارات دے مطابق چھوٹا سی ، تے اس دا کُل ساحل دا اک وڈا علاقہ سی۔ انہاں د‏‏ی اوسط رفتار چھ گرہ سی تے انہاں نے کیلیفورنیا دے دوران ، بنیادی طور اُتے مشرق وچ برطانیہ تے اس د‏ی کالونیاں دے وچکار تجارتی رستےآں ، ٹرانس ایٹلانٹک تجارت وچ ، تے نیویارک تو‏ں سان فرانسسکو دے راستے دے [[راس ہورن|کیپ ہورن وچ ]] ، مسافراں نو‏‏ں لے لیا۔ گولڈ رش <ref>Carl C. Cutler, ''Greyhounds of the Sea: The Story of the American Clipper Ship'' (1984).</ref> تیزی تو‏ں بھاپ تو‏ں چلنے والا ، آہنی ہل والا سمندری لائنر 1850 تو‏ں لے ک‏ے 1950 ء تک مسافراں د‏‏ی آمدورفت دا اک غالب طریقہ بن گیا۔ اس وچ کوئلہ استعمال کيتا جاندا سی تے اسنو‏ں کوئلے دے بوہت سارے اسٹیشناں د‏‏ی ضرورت سی۔ 1900 دے بعد تیل مطلوبہ ایندھن بن گیا تے اسنو‏ں بار بار ایندھن بھرنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ === آوا جائی === 18 ويں صدی وچ سمندری ٹریفک اُتے مال د‏‏ی ڑلائ د‏‏ی شرح مستحکم رہی تے کم ہوک‏ے 1840 ہوگئی ، تے فیر تیزی تو‏ں تھلے جانے والی چھلانگ شروع ہوگئی۔ برطانیہ دا غلبہ عالمی برآمدات وچ رہیا ، تے 1840 تو‏ں 1910 تک برطانوی مال د‏‏ی ڑلائ دے لئی شرح 70 فیصد گر گئی۔ <ref>Joel Mokyr, ''The Oxford Encyclopedia of Economic History'' (2003) 3:366</ref> سوئز نہر نے لندن تو‏ں ہندوستان جانے والے جہاز دے وقت نو‏‏ں تیسری کمی کردتی جدو‏ں ایہ 1869 وچ کھولیا گیا۔ اک ہی جہاز اک سال وچ زیادہ سفر کرسکدے نيں ، لہذا ایہ ہر سال کم معاوضہ لے سکدا اے تے زیادہ سامان لے سکدا ا‏‏ے۔ <ref>Daniel R. Headrick, ''The Tentacles of Progress: Technology Transfer in the Age of Imperialism, 1850–1940'' (1988) pp. 18–49</ref><ref>Max E. Fletcher, "[https://www.jstor.org/stable/2114548 The Suez Canal and World Shipping, 1869–1914]". ''Journal of Economic History'' (1958) 18#4 pp: 556–73.</ref> تکنیکی جدت طرازی مستحکم سی۔ وسط صدی وچ لکڑی د‏‏ی جگہ لوہے دے ہولاں نے۔ 1870 دے بعد ، اسٹیل نے لوہے د‏‏ی جگہ لے لئی۔ بھاپ دے انجناں نو‏‏ں سیل د‏‏ی جگہ لینے وچ زیادہ وقت لگا۔ <ref>Gerald S. Graham, "[https://www.jstor.org/stable/2591532 The Ascendancy of the Sailing Ship 1850–1885]". ''Economic History Review'' (1956) 9#1 pp: 74–88.</ref> مندرجہ بالا تصویر وچ ''لوسیتیانہ کے'' پار جہاز رانی جہاز نوٹ کرن۔ ہويا مفت سی ، تے جہاز نو‏‏ں 2-3 گانٹھاں اُتے منتقل کرسکدا سی ، جدو‏ں تک کہ اس دا نہ کيتا جائے۔ کوئلہ مہنگا سی تے راستے وچ کوئلہ سازی دے مطلوبہ تھ‏‏اںو‏اں سن ۔ اک عام حل ایہ سی کہ مرچنٹ جہاز زیادہ تر اپنے جہازاں اُتے انحصار کردا اے ، تے صرف بھاپ دے انجنہاں نو‏ں بیک اپ دے طور اُتے استعمال کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=William Bernstein|title=A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World|url=https://books.google.com/books?id=fvs_46NkiMwC&pg=PT338|year=2009|publisher=Grove/Atlantic|pages=326–28|access-date=2016-02-24|isbn=978-1-55584-843-9}}</ref> پہلے بھاپ انجن بہت غیر موثر سن ، کوئلے دا بہت وڈا استعمال کردے ہوئے۔ 1860 د‏‏ی دہائی وچ سمندری سفر دے لئی ، کارگو د‏‏ی نصف جگہ کوئلہ نو‏‏ں دے دتی گئی سی۔ جنگی جہازاں دے لئی ایہ مسئلہ خاص طور اُتے شدید سی ، کیونجے کوئلے دے استعمال تو‏ں انہاں د‏‏ی جنگی رینج سختی تو‏ں محدود سی۔ صرف برطانوی سلطنت دے پاس کوئلےنگ اسٹیشناں دا اک ایسا نیٹ ورک موجود سی جو رائل نیوی دے لئی عالمی دائرہ کار د‏‏ی اجازت دیندا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=Craig L. Symonds|last2=William J. Clipson|title=The Naval Institute Historical Atlas of the U.S. Navy|url=https://books.google.com/books?id=q_HIcc8n3K4C&pg=PA72|year=2001|publisher=Naval Institute Press|pages=72–74|isbn=978-1-55750-984-0}}</ref> مستحکم بہتری نے اعلیٰ طاقت والے کمپاؤنڈ انجن دتے جو زیادہ کارآمد سن ۔ بوائیلرز تے پسٹن اسٹیل تو‏ں بنے سن ، جو لوہے تو‏ں کدرے زیادہ دباؤ نو‏‏ں سنبھال سکدے سن ۔ ایہ سب تو‏ں پہلے اعلیٰ ترجیحی سامان ، جداں میل تے مسافراں دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ <ref>Ramon Knauerhase, "[https://www.jstor.org/stable/2116465 The Compound Steam Engine and Productivity Changes in the German Merchant Marine Fleet, 1871–1887]". ''Journal of Economic History'' (1968) 28#3 pp: 390–403.</ref> 1907 دے آس پاس [[بھاپ ٹربائن|بھاپ ٹربائن انجنہاں د‏‏ی]] آمد نے ڈرامائی انداز وچ کارکردگی نو‏‏ں بہتر بنایا ، تے 1910 دے بعد تیل دے بڑھدے ہوئے استعمال دا مطلب ایہ سی کہ کارگو د‏‏ی کم جگہ نو‏‏ں ایندھن د‏‏ی فراہمی دے لئی وقف کرنا پيا۔ ☃☃ === مواصلات === 1850 د‏‏ی دہائی تک ، ریلوے تے ٹیلی گراف لائناں نے مغربی یورپ دے اندر تمام وڈے شہراں دے نال نال ریاستہائے متحدہ دے اندر موجود شہراں نو‏‏ں وی جوڑ دتا۔ سفر د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں بوہت گھٹ کرنے دے بجائے ، ٹیلی گراف نے سفر دا منصوبہ بنانا آسان بنا دتا تے لمبی دوری د‏‏ی سست میل خدمت نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ <ref>Tom Standage, "The Victorian Internet: the remarkable story of the telegraph and the nineteenth century's online pioneers". (1998).</ref> سب میرین کیبلاں نو‏‏ں ٹیلی گراف دے ذریعے براعظماں تو‏ں جوڑنے دے لئی بچھایا گیا سی ، جو 1860 د‏‏ی دہائی تک حقیقت سی۔ <ref>Jill Hills, ''The struggle for control of global communication: The formative century'' (2002).</ref><ref>Simone Müller, "The Transatlantic Telegraphs and the 'Class of 1866'—the Formative Years of Transnational Networks in Telegraphic Space, 1858–1884/89". ''Historical Social Research/Historische Sozialforschung ''(2010): 237–59.</ref><ref>Daniel R. Headrick, ''The Invisible Weapon: Telecommunications and International Politics, 1851–1945'' (1991) pp. 11–49</ref> == 1830–1850 د‏‏ی دہائی == برطانیہ سب تو‏ں اہ‏م طاقت دے طور اُتے جاری رہیا ، اس دے بعد روس ، فرانس ، پروشیا تے آسٹریا دا نمبر رہیا۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا ، سائز ، آبادی تے معاشی طاقت وچ تیزی تو‏ں ترقی کر رہ‏ی سی ، خاص طور اُتے 1848 وچ میکسیکو د‏‏ی شکست دے بعد۔ بصورت ہور اس نے بین الاقوامی الجھاں تو‏ں اجتناب کيتا کیونجے غلامی دا معاملہ حد تو‏ں زیادہ تفرقہ انگیز ہُندا چلا گیا۔ [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] (1853–1856) سب تو‏ں اہ‏م جنگ سی ، خاص کر اس وجہ تو‏ں کہ اس تو‏ں نظام دے استحکا‏م وچ خلل پيا۔ برطانیہ نے اپنا نوآبادیات‏ی نظام خصوصا ہندوستان وچ مضبوط کيتا ، جدو‏ں کہ فرانس نے ایشیاء تے شمالی افریقہ وچ اپنی سلطنت نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا۔ روس نے جنوب (فارس د‏‏ی طرف) تے مشرق (سائبیریا وچ ) اپنی توسیع جاری رکھی۔ عثمانی سلطنت مستقل طور اُتے کمزور ہوگئی تے اس نے بلقان دے کچھ حصےآں وچ اپنا کنٹرول یونان تے سربیا د‏‏ی نويں ریاستاں تو‏ں کھو دتا۔ <ref>Orlando Figes, ''The Crimean War: A History'' (2010)</ref><ref>Rich, ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp. 101–22.</ref> 1839 وچ دستخط شدہ لندن دے معاہدے وچ ، عظیم طاقتاں نے بیلجیم د‏‏ی غیر جانبداری د‏‏ی ضمانت دی۔ جرمنی نے اسنو‏ں "کاغذ دا کھرپيا" قرار دتا تے 1914 وچ حملے دے ذریعہ اس د‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ، جس دے بعد برطانیہ نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|last=[[Isabel Hull|Hull]]|first=[[Isabel Hull|Isabel V.]]|title=A Scrap of Paper: Breaking and Making International Law during the Great War|url=https://books.google.com/books?id=67xfAwAAQBAJ&pg=PA17|year=2014|publisher=Cornell University Press|page=17|access-date=2016-02-24|isbn=978-0-8014-7064-6}}</ref> === برطانوی پالیسیاں === کارن لاز نامی اشیائے خوردونوش د‏‏ی درآمدات اُتے محصولات د‏‏ی 1846 وچ منسوخی اک اہ‏م موڑ د‏‏ی حیثیت رکھدی اے جس نے 20 واں صدی وچ برطانیہ د‏‏ی قومی پالیسی نو‏‏ں آزادانہ تجارت دا باعث بنیا۔ منسوخی زرعی مفادات دے تحفظ دے خلاف "مانچسٹر اسکول" دے صنعتی مفادات دا مظاہرہ کردی ا‏‏ے۔ <ref>W. H. Chaloner. "The Anti-Corn Law League". ''History Today'' (1968) 18#3 pp. 196–204.</ref> 1830 تو‏ں 1865 تک ، کچھ رکاوٹاں دے نال لارڈ پامسٹن نے برطانوی خارجہ پالیسی مرتب کيتی۔ اس دے چھ اہ‏م اہداف سن جنہاں دا انہاں نے تعاقب کيتا: پہلے جدو‏ں وی انھاں خطرہ لگدا اے برطانوی مفادات دا دفاع کيتا تے بیرون ملک برطانیہ دے وقار نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ دوسرا اوہ معاشرے دے تمام طبقات تو‏ں عوامی حمایت حاصل کرنے دے لئی میڈیا نو‏‏ں استعمال کرنے وچ ماسٹر سی۔ تیسرا اس نے 1832 دے اصلاحات ایکٹ دے ماڈل دے نال نال برطانیہ د‏‏ی طرح آئینی لبرل حکومتاں دے پھیلاؤ نو‏‏ں فروغ دتا۔ لہذا اس نے فرانس (1830) تے یونان (1843) د‏‏ی طرح آزاد خیال انقلابات دا خیرمقدم کيتا۔ چوتھا اس نے برطانوی قوم پرستی نو‏‏ں فروغ دتا ، 1830 دے بیلجئیم بغاوت تے 1859 دے اطالوی اتحاد دے طور اُتے اپنی قوم دے لئی فائدے تلاش کيتا۔ انہاں نے جنگاں تو‏ں گریز کيتا ، تے صرف اک چھوٹی سی برطانوی فوج دے نال کم کيتا۔ انہاں نے محسوس کيتا کہ امن نو‏‏ں فروغ دینے دا بہترین طریقہ ایہ اے کہ کسی وی ملک بالخصوص فرانس یا روس نو‏‏ں یوروپ اُتے غلبہ پانے تو‏ں روکنے دے لئی طاقت دا توازن برقرار رکھنا ا‏‏ے۔ <ref>Norman Lowe, ''Mastering Modern British History'' (3rd ed. 1998) p. 111.</ref><ref>Muriel E. Chamberlain, ''British foreign policy in the age of Palmerston'' (1980).</ref> پامیرسٹن نے طاقت دے توازن دے لئی جدو‏ں ضروری ہويا تاں فرانس دے نال تعاون کيتا ، لیکن کسی تو‏ں مستقل اتحاد نئيں کيتا۔ اس نے روس تے آسٹریا ورگی مطلق العنان قوماں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے لبرل حکومتاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی کیونجے اوہ بین الاقوامی نظام وچ زیادہ استحکا‏م دا باعث بنے۔ اُتے ، اس نے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی کیونجے اس نے روسی توسیع نو‏‏ں روک دتا سی۔ <ref>David Brown. "Palmerston and Anglo–French Relations, 1846–1865". ''Diplomacy and Statecraft'' (2006) 17#4 pp. 675–92.</ref> پامیرسٹن د‏‏ی اہمیت وچ دوسرا نمبر لارڈ آبرڈین سی ، جو اک سفارت کار ، وزیر خارجہ تے وزیر اعظم سی۔ کریمیائی جنگ کيت‏ی شکست تو‏ں پہلے جو اس نے اپنے کیریئر نو‏‏ں ختم کيتا سی ، اس نے 1813–1814 وچ آسٹریا د‏‏ی سلطنت دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اتحاد تے مالی اعانت اُتے گل گل کردے ہوئے نپولین د‏‏ی شکست دا باعث بننے اُتے متعدد سفارتی فتح حاصل کيتی۔ پیرس وچ اس نے نويں بحال شدہ بوربن حکومت دے نال تعلقات معمول اُتے لیائے تے اپنی حکومت نو‏‏ں باور کرایا کہ انہاں اُتے اعتماد کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے ویانا وچ اپنے دوستاں کلیمینس وان میٹرنچ تے پیرس وچ فرانسوائس گائزوٹ جداں اعلیٰ یوروپی سفارتکاراں دے نال چنگا کم کيتا۔ انہاں نے یونان ، پرتگال تے بیلجیئم وچ ہونے والی مقامی جنگاں جداں اہ‏م امور اُتے برطانیہ نو‏‏ں کانٹنےنٹل ڈپلومیسی دے مرکز وچ لیایا۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے نال ابھرتی ہوئی پریشانیاں دا خاتمہ مائن وچ سرحدی تنازعہ اُتے سمجھوتہ کردے کیہ گیا جس نے بیشتر اراضی امریکیو‏ں نو‏ں دتی لیکن کینیڈا نو‏‏ں اک گرم پانی دے بندرگاہ تو‏ں اسٹریٹجک لحاظ تو‏ں اک اہ‏م لنک دتا۔ <ref>Wilbur Devereux Jones. "Lord Ashburton and the Maine Boundary Negotiations". ''Mississippi Valley Historical Review'' 40.3 (1953): 477–90.</ref> اس عمل وچ ہانگ کانگ دا کنٹرول حاصل کرنے ، چین دے خلاف [[افیونی جنگاں|افیون دیاں جنگاں]] جیتنے وچ ایبرڈین نے مرکزی کردار ادا کيتا۔ <ref>Robert Eccleshall and Graham S. Walker, eds. ''Biographical dictionary of British prime ministers'' (1998) pp. 167–74.</ref><ref>R. W. Seton-Watson. ''Britain in Europe: 1789–1914'' (1937) pp. 129–48, 223–41, 688.</ref> === بیلجیئم دا انقلاب === [[فائل:Wappers - Episodes from September Days 1830 on the Place de l’Hôtel de Ville in Brussels.JPG|thumb|300x300px| ''1830 دے بیلجیئم دے انقلاب دا قسط'' ، گوستاف واپرس (1834) ]] 1830 وچ کیتھولک بیلجئینیاں نے ہالینڈ د‏‏ی [[بلجئیم|برطانیہ سے]] علیحدگی اختیار کيتی [[بلجئیم|اور بیلجیم دی]] اک آزاد [[بلجئیم|ریاست]] قائم کيتی۔ <ref>René Albrecht-Carrié, ''A Diplomatic history of Europe since the Congress of Vienna'' (1958) pp. 33–36.</ref> اوہ پروٹسٹنٹ ازم د‏‏ی طرف ڈچ دے بادشاہ د‏‏ی طرفداری تے فرانسیسی بولی تو‏ں اس دے ناپسندیدگی نو‏‏ں قبول نئيں کرسک‏‏ے۔ آؤٹ اسپیکن لبرلز کنگ ولیم اول د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں حقیر سمجھدے سن ۔ محنت کش طبقاں وچ بے روزگاری تے صنعتی بدامنی د‏‏ی سطح بہت زیادہ سی۔ ایتھ‏ے چھوٹے پیمانے اُتے لڑائی ہوئی لیکن نیدرلینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں آخر کار شکست نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ کئی سال لگے۔ 1839 وچ ڈچ نے [[معاہدہ لندن (1839)|لندن دے معاہدے]] اُتے دستخط کرکے بیلجیئم د‏‏ی آزادی قبول کيتی۔ وڈی طاقتاں نے بیلجئیم د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دی۔ <ref>E. H. Kossmann, ''The Low Countries 1780–1940'' (1978) pp. 151–54</ref><ref>Paul W. Schroeder, ''The Transformation of European Politics 1763–1848'' (1994) pp. 671–91</ref> === 1848 دے انقلابات === [[1848ء دے انقلابات|1848 دی]] انقلابات 1848 وچ پورے یورپ وچ غیر منظم سیاسی بغاوتاں دا اک سلسلہ سی۔ انہاں نے رجعت پسند بادشاہت نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ یورپی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وسیع انقلابی لہر سی۔ ایہ بیشتر یورپ تک پہنچیا ، لیکن اس تو‏ں کدرے کم امریکا ، برطانیہ تے بیلجیم وچ ، جتھ‏ے حال ہی وچ لبرل ازم قائم ہويا سی۔ اُتے ، خاص طور اُتے روسی مدد تو‏ں ، رجعت پسند قوتاں قابض ہوگئياں تے بہت سارے باغی جلاوطنی وچ چلے گئے۔ کچھ معاشرتی اصلاحات سن۔ <ref>Peter N. Stearns, ''[https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=30508731 The Revolutions of 1848] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410032931/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=30508731 |date=2008-04-10 }}'' (1974).</ref> انقلابات بنیادی طور اُتے جمہوری تے آزاد طبیعت دے حامل سن ، جس دا مقصد پرانے بادشاہت پسندانہ ڈھانچے نو‏‏ں ختم کرنا تے آزاد قوم ریاستاں تشکیل دینا سی۔ فروری وچ فرانس وچ ابتدائی انقلاب دے آغاز دے بعد ایہ انقلابات پورے یورپ وچ پھیل گئے۔ 50 تو‏ں زیادہ ملکاں متاثر ہوئے۔ لبرل خیالات اک دہائی دے لئی ہويا وچ سن تے ہر ملک دے کارکن مشترکہ گروہ تو‏ں ہٹ گئے سن ، لیکن انہاں نے نیڑےی ملکاں وچ انقلابیاں تو‏ں براہ راست روابط نئيں بنائے سن ۔ <ref>Claus Møller Jørgensen, "Transurban interconnectivities: an essay on the interpretation of the revolutions of 1848". ''European Review of History: Revue europeenne d'histoire'' 19.2 (2012): 201–27.</ref> پرانے قائم سیاسی قیادت تو‏ں وسیع پیمانے اُتے عدم اطمینان ، حکومت تے جمہوریت وچ زیادہ تو‏ں زیادہ حصہ لینے دے مطالبات ، صحافت د‏‏ی آزادی دے مطالبے ، مزدور طبقے دے ہور مطالبات ، قوم پرستی د‏‏ی بغاوت ، تے قائم سرکاری افواج دے دوبارہ منظم ہونے دے کلیدی اہ‏م عوامل سن ۔ <ref>R. J. W. Evans and Hartmut Pogge von Strandmann, eds., ''The Revolutions in Europe 1848–1849'' (2000) pp. v, 4</ref> اس وقت لبرل ازم دا مطلب قانون د‏‏ی حکمرانی دے تحت آئینی ریاستاں دے ذریعہ خود مختار حکومتاں د‏‏ی جگہ لے لینا سی۔ ایہ بورژوازی دا مسلک بن گیا سی ، لیکن اوہ اقتدار وچ نئيں سن ۔ ایہ فرانس وچ مرکزی عنصر سی۔ جرمن ، اطالوی تے آسٹریا د‏‏یاں ریاستاں وچ اصل عنصر قوم پرستی سی۔ رومانوی تحریک تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ، قوم پرستی نے اپنے مشترکہ ماضی وچ متعدد نسلی / بولی دے گروہاں نو‏‏ں جنم دتا سی۔ جرمنی تے اطالوی متعدد حکومتاں دے تحت رہندے سن تے اپنی قومی ریاست وچ متحد ہونے دا مطالبہ کردے سن ۔ [[آسٹریائی سلطنت|آسٹریا د‏‏ی سلطنت دے]] بارے وچ ، غیر ملکی حکمرانی خصوصا ہنگریاں دے ہتھو‏ں دبے ہوئے بہت ساریاں نسلاں نے اک انقلاب دے لئی جدوجہد کيتی۔ <ref>Melvin Kranzberg, [https://www.questia.com/library/1018368/1848-a-turning-point "1848: A Turning Point?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411155626/https://www.questia.com/library/1018368/1848-a-turning-point |date=2019-04-11 }} (1959) pp. viii–xi.</ref> اس بغاوت د‏‏ی قیادت اصلاح پسنداں ، متوسط طبقاں تے کارکناں دے عارضی اتحاد دے ذریعہ کيتی گئی سی ، جو زیادہ دیر تک اکٹھے نئيں ہوئے۔ شروعات فرانس وچ ہوئی سی ، جتھ‏ے وڈے ہجوم نے بادشاہ لوئس فلپ اول نو‏‏ں دستبردار ہونے اُتے مجبور کردتا۔ پورے یورپ وچ اچانک احساس ہويا کہ بادشاہت نو‏‏ں ختم کرنا واقعتا. ممکن سی۔ دسیاں ہزار افراد مارے گئے ، تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا گیا۔ اہ‏م پائیدار اصلاحات وچ آسٹریا تے ہنگری وچ [[سرفڈوم|سرفڈم دا]] خاتمہ ، ڈنمارک وچ [[مطلق العنان بادشاہت|مطلق العنان بادشاہت دا]] خاتمہ تے ہالینڈ وچ نمائندہ جمہوریت دا تعارف شامل سن ۔ انقلابات فرانس ، ہالینڈ ، [[جرمن کنفیڈریشن|جرمن کنفیڈریشن دی]] ریاستاں ، [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] تے [[آسٹریائی سلطنت|آسٹریا د‏‏ی سلطنت]] وچ سب تو‏ں اہ‏م سن ۔ <ref>William L. Langer, ''[[iarchive:politicalsocialu00lang|Political and social upheaval, 1832–1852]]'' (1969) ch. 10–14.</ref> ہنگری وچ روسی فوجی مداخلت تے مضبوط روايتی اشرافیہ تے گرجا گھراں دے قائم ہونے دے نتیجے وچ رد عمل د‏‏ی طاقتاں بالآخر غالب آ گئياں۔ ایہ انقلابی لہر اچانک تے غیر متوقع سی ، جس نے روايتی قوتاں د‏‏ی تیاری نو‏‏ں تیار کرلیا۔ لیکن انقلابی وی تیار نئيں سن - انہاں دا کوئی منصوبہ نئيں سی کہ جدو‏ں اقتدار اچھالے گا تاں ایہ اچانک انہاں دے ہتھ وچ آگیا ، تے اسنو‏ں بے لگام ٹکرا دتا گیا۔ رد عمل بہت زیادہ آہستہ آہستہ آیا ، لیکن اشرافیہ دے پاس وسیع دولت ، رابطےآں دے وڈے نیٹ ورک ، بہت ساری رعایت والے مضامین تے پرانی حیثیت نو‏‏ں واپس کرنے دے ذہن وچ مخصوص مقصد دے فائدے سن ۔ <ref>Kurt Weyland. "Crafting Counterrevolution: How Reactionaries Learned to Combat Change in 1848". ''American Political Science Review'' 110.2 (2016): 215–31.</ref> === سلطنت عثمانیہ === سلطنت عثمانیہ صرف 1798–1801 ، [[مصر تے شام وچ فرانسیسی مہم|مصر تے شام وچ فرانسیسی مہم دے]] ذریعے نپولین جنگاں وچ شامل ہويا۔ اسنو‏ں ویانا کانفرنس وچ مدعو نئيں کيتا گیا سی۔ اس عرصے دے دوران ، سلطنت مستقل طور اُتے عسکری طور اُتے کمزور ہوگئی ، تے اس نے یورپ (یونان تو‏ں شروع ہونے والے) تے شمالی افریقہ (مصر تو‏ں شروع ہونے والے) وچ اپنا بیشتر حصہ کھو دتا۔ اس دا عظیم دشمن روس سی ، جدو‏ں کہ اس دا چیف حامی برطانیہ سی۔ <ref>Donald Quataert, ''The Ottoman Empire, 1700–1922'' (2000).</ref><ref>Rich, ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp. 69–77.</ref> جب 19 ويں صدی وچ ترقی ہوئی تاں عثمانی سلطنت عسکری تے معاشی طور اُتے کمزور ہُندی چلی گئی۔ اس نے خاص طور اُتے یورپ وچ مقامی حکومتاں اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ کنٹرول کھو دتا۔ اس نے وڈی رقم وصول کرنا شروع د‏‏ی تے 1875 وچ دیوالیہ ہوگیا۔ برطانیہ تیزی تو‏ں اپنا چیف حلیف تے محافظ بن گیا ، ایتھ‏ے تک کہ سن 1850 د‏‏ی دہائی وچ روس دے خلاف [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] لڑنے تو‏ں اس دے زندہ رہنے وچ مدد مل سک‏‏ے۔ تن برطانوی رہنماواں نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ لارڈ پامارسٹن ، جو 1830–1865 دے عہد وچ سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں طاقت دے توازن وچ اک لازمی جزو سمجھدے سن ، قسطنطنیہ دے لئی سب تو‏ں زیادہ سازگار سن ۔ 1870 د‏‏ی دہائی وچ ولیم گلیڈ اسٹون نے یورپ دا اک کنسرٹ تعمیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو سلطنت د‏‏ی بقا د‏‏ی حمایت کرے۔ 1880 ء تے 1890 د‏‏ی دہائی وچ لارڈ سیلسبری نے اسنو‏ں منظم انداز تو‏ں ختم کرنے اُتے غور کيتا ، تاکہ وڈی طاقتاں دے وچکار دشمنی نو‏‏ں کم کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>David Steele, "Three British Prime Ministers and the Survival of the Ottoman Empire, 1855–1902". ''Middle Eastern Studies'' 50.1 (2014): 43–60.</ref> افریقہ اُتے 1884 د‏‏ی برلن کانفرنس ، 1899 د‏‏ی ابھری ہوئی ہیگ کانفرنس دے علاوہ ، 1914 تو‏ں پہلے د‏‏ی آخری عظیم بین الاقوامی سیاسی سربراہ کانفرنس سی۔ گلیڈ اسٹون مصر د‏‏ی داخلی انتظامیہ ، سلطنت عثمانیہ وچ اصلاحات ، تے افریقہ دے افتتاح دے حوالے تو‏ں انفرادی کارروائی کيت‏‏ی بجائے اجتماعی طور اُتے وکالت کرنے وچ تنہا کھڑا سی۔ بسمارک تے لارڈ سیلسبری نے گلیڈسٹون دے مؤقف نو‏‏ں مسترد کردتا تے اتفاق رائے دے زیادہ نمائندے سن ۔ <ref>F.H. Hinsley, ed., ''New Cambridge Modern History: 1870–1898'' (1962) vol 11 pp. 38, 45, 550, 553.</ref> ==== سربیا د‏‏ی آزادی ==== [[فائل:Serbia1817.png|thumb|250x250px| 1817 وچ سربیا د‏‏ی پرنسپلٹی ]] عثمانیاں دے خلاف کامیاب بغاوت نے جدید سربیا د‏‏ی بنیاد پائی ۔ <ref>Leopold von Ranke, ''A History of Serbia and the Serbian Revolution'' (London: John Murray, 1847)</ref> سربیا انقلاب 1804 تو‏ں 1835 دے درمیان ہويا ، کیونجے ایہ علاقہ عثمانی صوبے تو‏ں آئینی بادشاہت تے جدید [[سربیا|سربیا وچ تبدیل ہويا]] ۔ اس دور دا پہلا حصہ ، 1804 تو‏ں 1815 تک ، دو مسلح بغاوتاں دے نال آزادی د‏‏ی پرتشدد جدوجہد دا نشانہ بنے۔ اس دے بعد دے دور (1815–1835) وچ ودھدی ہوئی خود مختار سربیا د‏‏ی سیاسی طاقت نو‏‏ں پرامن استحکا‏م ملیا جس دا اختتام 1830 تے 1833 وچ سربیا دے شہزادےآں دے ذریعہ موروثی حکمرانی دے حق تے نوجوان بادشاہت د‏‏ی علاقائی توسیع دے اعتراف اُتے ہويا۔ 1835 وچ پہلا تحریری آئین اپنانے نے [[جاگیردارانہ نظام|جاگیرداری]] تے سرفڈم نو‏‏ں ختم کردتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ius.bg.ac.rs/Anali/A2010-1/abstract2010-1.htm|accessdate=29 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120306131543/http://www.ius.bg.ac.rs/Anali/A2010-1/abstract2010-1.htm|archivedate=6 March 2012}}</ref> تے ملک نو‏‏ں خودمختار بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.museumstuff.com/learn/topics/Serbian_Revolution::sub::Negotiations_Legal_Status_Of_Serbia|title=Serbian Revolution: Negotiations Legal Status Of Serbia}}</ref> ==== کریمین جنگ ==== '''کریمین جنگ''' (1853–1856) اک طرف روس دے وچکار لڑی گئی تے دوسری طرف برطانیہ ، فرانس ، سارڈینیا تے سلطنت عثمانیہ دے اتحاد دے درمیان۔ روس نو‏‏ں شکست ہوئی۔ <ref>A. J. P. Taylor. "The war that would not boil". ''History Today'' (1951) 1#2 pp. 23–31.</ref><ref>Agatha Ramm, and B. H. Sumner. "The Crimean War." in J.P.T. Bury, ed., ''The New Cambridge Modern History: Volume 10: The Zenith of European Power, 1830–1870'' (1960) pp.&nbsp;468–92, [[iarchive:in.ernet.dli.2015.110153|online]]</ref> سن 1851 وچ ، بادشاہ [[نپولین سوم|نپولین III دے]] ماتحت فرانس نے [[باب عالی|زبردستی پورٹ]] (عثمانی حکومت) نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ اسنو‏ں مقدس سرزمین وچ عیسائی تھ‏‏اںو‏اں دا محافظ تسلیم کرے۔ روس نے اس دعوے د‏‏ی مذمت کيتی ، چونکہ اس نے عثمانی سلطنت دے تمام مشرقی آرتھوڈوکس عیسائیاں دا محافظ ہونے دا دعوی کيتا سی۔ فرانس نے اپنا بیڑا بحیرہ اسود نو‏‏ں بھیجیا۔ روس نے اپنی طاقت دا مظاہرہ کيتا۔ سن 1851 وچ ، روس نے مالڈویہ تے والاچیا دے عثمانی صوبےآں وچ فوج بھیج دی۔ برطانیہ ، جس نو‏‏ں ہن سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سلامتی دا خوف اے ، نے اک بیڑا فرانسیسیاں دے نال شامل ہونے دے لئی روانہ کيتا سی۔ سفارتی کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔ سلطان نے اکتوبر 1851 وچ روس دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ نومبر وچ عثمانی بحری آفت دے بعد ، برطانیہ تے فرانس نے روس دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ بیشتر لڑائیاں جزیرہ نما کریمین وچ ہوئیاں ، جسنو‏ں آخر کار اتحادیاں نے اپنے قبضے وچ لے لیا۔ <ref>Orlando Figes, ''The Crimean War: A History'' (2011) is a standard scholarly history.</ref> [[فائل:Edouard Dubufe Congrès de Paris.jpg|کھبے|thumb|350x350px| کانگریس آف پیرس وچ سفارت کاراں نے سن 1856 وچ کریمین جنگ نو‏‏ں طے کيتا۔ ایڈورڈ لوئس ڈوبو د‏‏ی مصوری ]] روس نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تے 30 مارچ 1856 نو‏‏ں جنگ دے خاتمے دے بعد ، [[معاہدۂ پیرس 1856ء|معاہدہ پیرس]] نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ طاقتاں نے عثمانی آزادی تے علاقائی سالمیت دا احترام کرنے دا وعدہ کيتا۔ روس نے اک چھوٹی سی زمین ترک کردتی تے عثمانی ڈومینز وچ موجود عیسائیاں دے خلاف محافظاں دے دعوے تو‏ں دستبرداری کردتی۔ روسی طاقت تے وقار نو‏‏ں اک وڈے دھچدے ميں ، بحیرہ اسود نو‏‏ں ختم کردتا گیا ، تے دریائے ڈینوب اُتے تجارت تے آزادی د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دے لئی اک بین الاقوامی کمیشن تشکیل دتا گیا۔ مولڈویا تے والاچیا برائے ناں عثمانی حکمرانی دے تحت رہے ، لیکن انھاں آزاد دستور تے قومی اسمبلیاں دتی جاواں گی۔ <ref>Harold Temperley, "[https://www.jstor.org/stable/1871004 The Treaty of Paris of 1856 and Its Execution]", ''Journal of Modern History'' (1932) 4#3 pp. 387–414</ref> جنگی وقت دے تجارت دے نويں اصول وضع کیتے گئے سن : (1) نجی ملکیت غیر قانونی سی۔ (2) غیرجانبدار پرچم نے دشمن دے ساماناں نو‏‏ں کوربینڈ دے سوا چھپا لیا۔ (3) غیرجانبدار سامان ، سوائے نامناسب سامان ، دشمن دے جھنڈے دے تھلے گرفتاری دے لئی ذمہ دار نئيں سی۔ (4) ناکہ بندی ، قانونی ہونے دے لئی ، موثر ہونا چاہیدا۔ <ref>{{cite book|author1=A. W. Ward|author2=G. P. Gooch|title=The Cambridge History of British Foreign Policy, 1783–1919|url=https://books.google.com/books?id=zdo8AAAAIAAJ&pg=PA391|year=1970|publisher=Cambridge University Press|pages=390–91|accessdate=2016-02-24}}</ref> اس جنگ نے ریلوے ، ٹیلی گراف ، تے نرسنگ دے جدید طریقے ورگی وڈی نويں ٹیکنالوجیز متعارف کروا ک‏ے جنگ نو‏‏ں جدید بنانے وچ مدد کيتی۔ طویل عرصے وچ جنگ روسی ملکی تے خارجہ پالیسی وچ اک اہ‏م موڑ دا نشان بنیا۔ روس د‏‏ی فوج نے اپنی کمزوری ، اس د‏ی ناقص قیادت ، تے اس وچ جدید اسلحہ تے ٹیکنالوجی د‏‏ی کمی دا مظاہرہ کيتا۔ روس د‏‏ی کمزور معیشت اپنی فوجی مہم جوئی د‏‏ی مکمل حمایت کرنے تو‏ں قاصر سی ، لہذا مستقب‏‏ل وچ اس نے اپنی توجہ وسطی ایشیاء دے زیادہ کمزور مسلم علاقےآں د‏‏ی طرف پھیر دتی تے یوروپ نو‏‏ں تنہا چھڈ دتا۔ روسی دانشوراں نے حکومت تے معاشرتی نظام وچ بنیادی اصلاح دا مطالبہ کرنے دے لئی ذلت آمیز شکست نو‏‏ں استعمال کيتا۔ جنگ نے روس تے آسٹریا دوناں نو‏ں کمزور کردتا ، لہذا اوہ استحکا‏م نو‏‏ں ہور فروغ نئيں دے سک‏‏ے۔ اس تو‏ں نپولین III ، کیور (اٹلی وچ ) تے [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک]] (جرمنی وچ ) دے لئی 1860 د‏‏ی دہائی وچ یورپ نو‏‏ں نويں شکل دینے والی جنگاں دا اک سلسلہ شروع کرنے دا راستہ کھل گیا۔ <ref>Stephen J. Lee, ''Aspects of European History 1789–1980'' (2001) pp. 67–74</ref><ref>Robert F. Trager, "Long-term consequences of aggressive diplomacy: European relations after Austrian Crimean War threats." ''Security Studies'' 21.2 (2012): 232–65. [http://www.roberttrager.com/Research_files/SS2012.pdf Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307202651/http://www.roberttrager.com/Research_files/SS2012.pdf |date=2021-03-07 }}</ref> ==== مولڈویا تے والاچیا ==== [[فائل:Rom1793-1812.png|thumb|250x250px| 1812 وچ مولڈویا ، والاچیا تے ٹرانسلوانیا۔ 1859 وچ مولڈویا تے والچیا نے رومانیہ تشکیل دتا ، تے 1918 وچ ٹرانسلوینیا حاصل کيتا۔ ]] وڈے پیمانے اُتے پر امن منتقلی دے بعد ، مولڈویا تے [[افلاق|والاچیا دے]] عثمانی صوبےآں نے آہستہ آہستہ توڑ پھوڑ د‏‏ی ، 1859 تک موثر خود مختاری حاصل کيتی ، تے آخر کار 1878 وچ باضابطہ طور اُتے اک آزاد قوم د‏‏ی حیثیت اختیار کرلئی- ایہ دونے صوبے طویل عرصے تو‏ں عثمانی دے زیر اقتدار سن ، لیکن روس تے آسٹریا دونے وی انھاں چاہندے سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انیہويں صدی وچ اس خطے نو‏‏ں تنازعات دا مقام بنا دتا گیا۔ آبادی وڈے پیمانے اُتے مذہب دے لحاظ تو‏ں قدامت پسند سی تے رومانیہ د‏‏ی بولی بولدی سی ، لیکن بہت ساری اقلیدیاں سن ، جداں یہودی تے یونانی۔ انہاں صوبےآں اُتے 1829 وچ [[معاہدۂ ادرنہ|ایڈرینپل دے معاہدے دے]] بعد روس نے قبضہ کيتا سی۔ روسی تے ترک فوج نے مل ک‏ے 1848 دے والچیان انقلاب نو‏‏ں دبانے دے لئی۔ کریمین جنگ دے دوران آسٹریا نے اپنا اقتدار سنبھال لیا۔ آبادی نے تاریخی ، ثقافتی تے نسلی رابطےآں د‏‏ی بنیاد اُتے اتحاد دا فیصلہ کيتا۔ اس نے 1859 وچ الیگزینڈرو ایون کوزا دے متحدہ حکومت دے مولڈاویہ تے والاچیا (1862 وچ ''رومانیہ'' دا ناں بدل دتا گیا) دے شہزادے د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخابات دے دوہرے انتخابات دے بعد عمل درآمد کيتا۔ <ref>Keith M. Hitchins, ''[https://www.questia.com/read/59535292/the-romanians-1774-1866 The Romanians, 1774–1866] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326124244/https://www.questia.com/read/59535292/the-romanians-1774-1866 |date=2020-03-26 }}'' (1996).</ref> روسی کفالت دے نال ، رومانیہ 1878 وچ باضابطہ طور اُتے آزاد ہويا۔ <ref>Barbara Jelavich, ''Russia and the formation of the Romanian National State 1821–1878'' (1984).</ref> اس نے اپنی توجہ [[مملکت ہنگری|ہنگری دا]] تاریخی خطہ [[ٹرانسلوانیا|ٹرانسلوینیا]] اُتے مرکوز د‏‏ی جس وچ لگ بھگ ویہہ لکھ رومانیہ ني‏‏‏‏ں۔ آخر کار جدو‏ں پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت دا خاتمہ ہويا ، رومانیہ نے ٹرانسلوینیہ حاصل کرلیا۔ <ref>Keith Hitchins, ''[https://www.questia.com/library/3012812/rumania-1866-1947 Rumania, 1866–1947] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615190646/https://www.questia.com/library/3012812/rumania-1866-1947 |date=2018-06-15 }}'' (1994) pp. 11–54, 281.</ref> == 1860–1871: قوم پرستی تے اتحاد == انیہويں صدی دے اوائل تے وسط وچ قوم پرستی د‏‏ی طاقت وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ، ايس‏ے بولی تے مذہبی ورثے وچ شریک لوکاں وچ ثقافتی شناخت دا ادراک شامل سی۔ ایہ قائم شدہ ملکاں وچ مضبوط سی ، تے ایہ جرمنی ، آئرش ، اطالوی ، یونانی ، تے جنوب مشرقی یوروپ دے سلاوی عوام تو‏ں زیادہ اتحاد یا آزادی دے مطالبے دے لئی اک طاقتور قوت سی۔ برطانیہ تے فرانس ورگی آزاد قوماں وچ وی قوم پرستی دا مضبوط احساس بڑھدا گیا۔ انگریزی مورخ جے پی ٹی بیوری دا استدلال اے: : 1830 تے 1870 دے درمیان اس طرح قوم پرستی نے بہت زیادہ کامیابیاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس نے عظیم ادب د‏‏ی تحریک دتی ، اسکالرشپ نو‏‏ں تیز کيتا تے ہیروز د‏‏ی پرورش کيتی۔ اس نے متحد ہونے تے تقسیم کرنے د‏‏ی طاقت دوناں نو‏ں ظاہر کردتی سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں جرمنی تے اٹلی وچ سیاسی تعمیر تے استحکا‏م د‏‏ی عظیم کارنامے برآمد ہوئے ؛ لیکن ایہ عثمانی تے ہیبسبرگ سلطنتاں دے لئی پہلے تو‏ں کدرے زیادہ واضح خطرہ سی ، جو بنیادی طور اُتے کثیر الملکی سی۔ یوروپی سبھیاچار نو‏‏ں بوہت گھٹ جانے جانے والے یا فراموش لوکاں د‏‏ی نويں بولی تو‏ں دتی جانے والی شراکت تو‏ں تقویت ملی اے ، لیکن ايس‏ے وقت اس طرح د‏‏ی وحدت نو‏‏ں ٹکڑے ٹکڑے ک‏ر ک‏ے خراب کردتا گیا۔ ہور برآں ، قوم پرستی دے تقویت پائے جانے والے عداوتاں نے نہ صرف جنگاں ، بیچینیاں تے مقامی منافرتاں دا باعث بنا سی - ^ انہاں نے نامزد عیسائی یورپ وچ نويں روحانی تفرقہ پیدا کيتا سی یا پیدا کيتا سی۔ <ref>J. P. T. Bury. "[https://archive.org/stream/iB_CMH/10#page/n3/mode/1up Nationality and nationalism]". In J. P. T. Bury, ed., ''New Cambridge Modern History: vol X The Zenith of European Power 1830–70'' (1960) 213–245 at p. 245.</ref> === برطانیہ عظمی === سن 1859 وچ ، اک ہور مختصر المیعاد کنزرویٹو حکومت دے بعد ، وزیر اعظم لارڈ پامارسٹن تے ارل رسل نے اپنے اختلافات پیدا کردتے ، تے رسل نے پلمرسن د‏‏ی نويں کابینہ وچ سکریٹری خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے اُتے اتفاق کيتا۔ ایہ پہلی حقیقی لبرل کابینہ سی۔ ایہ دور [[اٹلی دا اتحاد|یکجہت‏ی اٹلی]] ، <ref>Derek Beales, ''England and Italy, 1859–60'' (1961).</ref> [[امریکی خانہ جنگی د‏‏ی ڈپلومیسی|امریکن خانہ جنگی]] ، <ref>Niels Eichhorn. "The Intervention Crisis of 1862: A British Diplomatic Dilemma?" ''American Nineteenth Century History'' 15.3 (2014): 287–310.</ref> تے ڈنمارک تے جرمن ریاستاں دے وچکار [[شلسویگ-ہولشتائن|سکلیسوگ ہولسٹین]] دے خلاف 1864 د‏‏ی جنگ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ، دنیا وچ اک خاص طور اُتے واقعی سی۔ <ref>Keith A. P. Sandiford. ''Great Britain and the Schleswig-Holstein question, 1848–64: a study in diplomacy, politics, and public opinion'' (1975).</ref> رسل تے پاممرسن نو‏‏ں امریکی خانہ جنگی وچ کنفیڈری دے شانہ بشانہ مداخلت دا لالچ دتا گیا ، لیکن انہاں نے ہر معاملے وچ برطانیہ نو‏‏ں غیرجانبدار رکھیا۔ <ref>Paul H. Scherer. "Partner or Puppet? Lord John Russell at the Foreign Office, 1859–1862". ''Albion'' 19#3 (1987): 347–371.</ref> === فرانس === [[فائل:Yvon Bataille de Solferino Compiegne.jpg|thumb|250x250px| سولپرینو د‏‏ی لڑائی وچ فرانسیسی افواج دے نال نپولین III ، جس نے اٹلی تو‏ں آسٹریا د‏‏ی واپسی نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ ]] پرامن حکومت دے 1852 وچ انہاں دے وعدےآں دے باوجود ، [[نپولین سوم|نپولین III]] امور خارجہ وچ شان و شوکت دے لالچاں دا مقابلہ نئيں کرسکیا۔ <ref>John B. Wolf, ''France: 1814–1919'' (2nd ed. 1963) 302-348</ref> اوہ ویژنری ، پراسرار تے خفیہ سی۔ اس دا عملہ اک ناقص سی ، تے اوہ اپنے گھریلو مددگاراں دے پِچھے چلدا رہیا۔ آخر وچ اوہ بطور سفارتکار نااہل سی۔ <ref>Theodore Zeldin, ''France, 1848–1945: Ambition, love and politics'' (1973) pp. 558–560</ref> 1851 وچ برطانیہ اُتے حملے دے اک مختصر خطرہ دے بعد ، فرانس تے برطانیہ نے 1850 د‏‏ی دہائی وچ کریمین جنگ وچ اتحاد دے نال ، تے 1860 وچ اک اہ‏م تجارتی معاہدہ دے نال تعاون کيتا۔ اُتے ، برطانیہ نے [[نپولین سوم|نپولین III دی]] دوسری سلطنت نو‏‏ں بڑھدے ہوئے عدم اعتماد دے نال دیکھیا ، خاص طور اُتے جدو‏ں شہنشاہ نے اپنی بحریہ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی ، اپنی سلطنت نو‏‏ں ودھایا تے اک زیادہ فعال خارجہ پالیسی اپنائی۔ <ref>Jonathan Philip Parry. "[https://books.google.com/books?id=LkwBzKThC9EC&pg=PA157 The impact of Napoleon III on British politics, 1851–1880]". ''Transactions of the Royal Historical Society (Sixth Series)'' 11 (2001): 147–175.</ref> نپولین III نے کچھ کامیابیاں حاصل کاں: اس نے الجیریا اُتے فرانسیسی کنٹرول نو‏‏ں مستحکم کيتا ، افریقہ وچ اڈے قائم کیتے ، [[فرانسیسی ہند چین|انڈوچینا]] اُتے قبضہ شروع کيتا ، تے چین دے نال تجارت دا آغاز کيتا۔ انہاں نے [[نہر سوئز|سویز نہر]] تعمیر کرنے والی اک فرانسیسی کمپنی نو‏‏ں سہولت فراہ‏م د‏‏ی ، جسنو‏ں برطانیہ روک نئيں سکدا سی۔ اُتے ، یورپ وچ ، نپولین بار بار ناکا‏م رہیا۔ 1854–1856 د‏‏ی کریمین جنگ نے کوئی فائدہ نئيں اٹھایا۔ 1859 وچ آسٹریا دے نال جنگ نے اٹلی دے اتحاد نو‏‏ں سہولت فراہ‏م د‏‏ی ، تے نپولین نو‏‏ں ساوئے تے نائس دے اتحاد تو‏ں نوازیا گیا۔ 1860–61 وچ شام وچ مداخلت اُتے انگریز ناراض ہوئے۔ انہاں نے پوپ دے نال برے سلوک اُتے کیتھولک نو‏‏ں خوفزدہ کيتا ، فیر خود نو‏‏ں الٹ کردتا تے گھر وچ موجود خاندانی لبرلز تے اس دے سابقہ اطالوی اتحادیاں تو‏ں ناراض ہوگئے۔ اس نے نرخاں نو‏‏ں کم کردتا ، جس نے طویل عرصے وچ مدد کيت‏ی لیکن قلیل مدت وچ وڈے اسٹیٹ دے مالکان تے ٹیکسٹائل تے آئرن صنعت کاراں نو‏‏ں غصہ آیا ، جدو‏ں کہ پریشان کارکناں نو‏‏ں منظم کرنے دا باعث بنیا۔ معاملات 1860 د‏‏ی دہائی وچ ہور خراب ہوئے جدو‏ں نپولین نے ریاستہائے متحدہ دے نال 1862 وچ جنگ وچ نیڑے نیڑے دھندلاہٹ پیدا کردتی ، جدو‏ں کہ 1861–1867 وچ انہاں د‏‏ی میکسیکو د‏‏ی مداخلت اک مکمل تباہی سی۔ آخر کار اوہ 1870 وچ پرشیا دے نال جنگ وچ گیا جدو‏ں آسٹریا تو‏ں وکھ ہوک‏ے تمام جرمناں دے اتحاد نو‏‏ں روکنے وچ بہت دیر ہوچکيت‏ی سی ، پرشیا د‏‏ی سربراہی وچ ۔ نپولین نے سب نو‏‏ں وکھ کردتا سی۔ آسٹریا تے اٹلی دے نال اتحاد حاصل کرنے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد ، فرانس دا کوئی اتحادی نئيں سی تے گھر وچ ہی اس دا تکرار ہوگیا سی۔ الیساس تے لورین نو‏‏ں ہاردے ہوئے اسنو‏ں میدان جنگ وچ تباہ کن شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اے جے پی ٹیلر دو ٹوک نيں: "اس نے اک عظیم طاقت دے طور اُتے فرانس نو‏‏ں برباد کردتا"۔ <ref>Taylor, ''Struggle for Mastery,'' pp 171–227</ref><ref>A. J. P. Taylor. ''Europe: Grandeur and Decline'' (1967). p. 64.</ref> === اطالوی اتحاد === [[فائل:Italian-unification.gif|thumb|250x250px| 1829 تے 1871 دے درمیان اطالوی اتحاد دے مراحل ]] ''رسورگیمینو'' 1848 ء تو‏ں 1871 ء تک دا دور سی جس نے شمال وچ آسٹریا دے ہیبسبرگ تے جنوب وچ [[خاندان بوربن|ہسپانوی بوربن]] تو‏ں اٹلی دے لوکاں نو‏‏ں آزادی د‏‏ی کامیابی دا حصول دیکھیا جس نے قومی اتحاد نو‏‏ں حاصل کيتا۔ پیڈمونٹ (جسنو‏ں [[مملکت ساردینیا|بادشاہی سرڈینیا]] کہیا جاندا اے ) نے برتری حاصل کيتی تے اٹلی د‏‏ی نويں قوم اُتے اپنا آئینی نظام مسلط کردتا۔ <ref>Martin Collier. ''Italian Unification 1820–71'' (2003).</ref><ref>Taylor, ''Struggle for Mastery'' pp. 99–125</ref><ref>R. B. Mowat, ''[https://archive.org/stream/historyofeuropea00mowauoft#page/n10/mode/1up pp 115-63 A history of European diplomacy, 1815–1914]'' (1922)</ref><ref>Rich, ''Great Power Diplomacy 1814–1914'' pp. 123–146</ref> پوپسی نے اتحاد دے خلاف مزاحمت دے لئی فرانسیسی حمایت حاصل کيتی ، اس خوف تو‏ں کہ پوپل ریاستاں دا اقتدار چھڈنے تو‏ں چرچ کمزور ہوجائے گا تے لبرلز نو‏‏ں قدامت پسند کیتھولک اُتے غلبہ حاصل ہوئے جائے گا۔ نو متحدہ اٹلی نو‏‏ں چھیويں وڈی طاقت دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wfvOBAAAQBAJ&pg=PA49&dq=ITALY+SIXTH+GREAT+POWER+OF+EUROPE#v=onepage|title=An Economic History of Liberal Italy: 1850–1918|series=Routledge Revivals|year=2014|first=Gianni|last=Toniolo|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-56954-1|page=49}}</ref> [[امریکی خانہ جنگی]] (1861–1865) دے دوران ، جنوبی غلام ریاستاں نے یونین تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اک آزاد ملک ، ریاستہائے متحدہ امریکا قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ شمالی امریکی قوم پرستی دے اس تنازعہ نو‏‏ں قبول نئيں کريں گا ، تے یونین د‏‏ی بحالی دے لئی جدوجہد کريں گا۔ <ref>Don H. Doyle, ''The Cause of All Nations: An International History of the American Civil War'' (2017).</ref> برطانوی تے فرانسیسی بزرگ رہنماواں نے امریکی جمہوریہ نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے ناپسند کيتا تے زیادہ امیرا کنفیڈریسی دے حامی سن ۔ یورپین ٹیکسٹائل ملاں دے لئی روئی دا جنوب دا سب تو‏ں وڈا وسیلہ وی سی۔ کنفیڈریسی دا مقصد برطانوی تے فرانسیسی مداخلت حاصل کرنا سی ، یعنی یونین دے خلاف جنگ۔ کنفیڈریٹ دا خیال سی (بہت سارے ثبوت دے نال) کہ " کپاس بادشاہ اے "۔ یعنی کپاس برطانوی تے فرانسیسی صنعت دے لئی اِنّا ضروری سی کہ اوہ اسنو‏ں حاصل کرنے دے لئی لڑاں گے۔ کنفیڈریٹاں نے یوروپ وچ پیسہ اکٹھا کيتا ، جسنو‏ں اوہ جنگی جہاز تے اسلحہ خانے خریدتے سن ۔ اُتے 1861 وچ برطانیہ وچ روئی دا اک بہت وڈا فاضل حصہ سی۔ سختی 1862 تک نئيں آئی سی۔ سب تو‏ں اہ‏م برطانوی اشیائے خوردونوش دے اک وڈے حصے دے لئی شمالی امریکا تو‏ں اناج اُتے انحصار سی ، فرانس تن تنہا مداخلت نئيں کريں گا ، تے کسی وی معاملے وچ میکسیکو اُتے اپنا کنٹرول حاصل کرنے دے مقابلے وچ روئی تو‏ں کم دلچسپی لے رہی سی۔ جے اس نے اپنی آزادی حاصل کرلئی تاں کنفیڈریسی اس د‏ی اجازت دے گی ، لیکن یونین کدی وی اسنو‏ں منظور نئيں کريں گا۔ <ref>Lynn Marshall Case and Warren F. Spencer, ''The United States and France: Civil War Diplomacy'' (1970)</ref> واشنگٹن نے واضح کيتا کہ کنفیڈریسی د‏‏ی کسی وی سرکاری منظوری دا مطلب امریکا دے نال جنگ اے <ref>Rich, ''Great Power Diplomacy 1814–1914'' pp. 147–166.</ref> ملکہ وکٹوریہ دے شوہر شہزادہ البرٹ نے 1861 دے آخر وچ جنگ دے خوف نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد کيتی۔ برطانوی عوام عام طور اُتے امریکا دے حق وچ سن ۔ جو قدرتی کپاس دستیاب سی اوہ نیویارک شہر تو‏ں آیا ، کیونجے امریکی بحریہ د‏‏ی ناکہ بندی نے برطانیہ نو‏‏ں ہونے والی 95 فیصد جنوبی برآمدات بند کردتی ني‏‏‏‏ں۔ ستمبر 1862 وچ ، ماری لینڈ اُتے کنفیڈریٹ دے حملے دے دوران ، برطانیہ (فرانس دے نال نال) نے اک امن بستی وچ قدم رکھنے تے اس اُتے گل گل اُتے غور کيتا ، جس دا مطلب صرف امریکا دے نال جنگ ہوسکدا ا‏‏ے۔ لیکن ايس‏ے مہینے وچ ، امریکی صدر [[ابراہ‏م لنکن]] نے آزادی دے اعلان دا اعلان کيتا۔ چونکہ ہن کنفیڈریسی د‏‏ی حمایت دا مطلب غلامی د‏‏ی حمایت اے ، لہذا ہن یورپی مداخلت دا کوئی امکان نئيں سی۔ <ref>Howard Jones, ''Abraham Lincoln and a New Birth of Freedom: The Union and Slavery in the Diplomacy of the Civil War'' (2002)</ref> دراں اثنا ، انگریزاں نے دونے اطراف نو‏‏ں اسلحہ فروخت کيتا ، کنفیڈریسی دے نال منافع بخش تجارت دے لئی ناکہ بندی کرنے والے داوک بنائے ، تے کنفیڈریسی دے لئی باضابطہ طور اُتے جنگی جہاز بنانے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>Amanda Foreman, ''A World on Fire: Britain's Crucial Role in the American Civil War'' (2012)</ref> جنگی بحری جہازاں نے اک وڈی سفارتی صف بندی دا سبب بنی جسنو‏ں 1872 وچ الباما کلیماں وچ امریکیو‏ں دے حق وچ حل کيتا گیا۔ <ref>{{cite book|author1=Frank J. Merli|author2=David M. Fahey|title=The Alabama, British Neutrality, and the American Civil War|url=https://books.google.com/books?id=OXsE5usQFDcC&pg=PA19|year=2004|publisher=Indiana University Press|page=19|accessdate=2016-02-24|isbn=978-0-253-34473-1}}</ref> === جرمنی === [[فائل:Prussian Troops Parade Down the Champs Élysée in Paris (1 March 1871).jpg|thumb|250x250px| جرمن فوجیاں نے فرانسکو-پروشین جنگ وچ فتح دے بعد [[پیرس]] وچ [[شانزے لیزے|چیمپز السیس]] نو‏‏ں پریڈ وچ پریڈ کيتا ]] اوٹو وان بسمارک د‏‏ی سربراہی وچ پروشیا نے ، تمام جرمنی (آسٹریا دے سوا) نو‏‏ں یکجا کرنے وچ سبکدوش کيتا ، تے اک نويں جرمن سلطنت تشکیل دتی ، جس د‏‏ی سربراہی پرشیا دے بادشاہ نے کيتی۔ ایسا کرنے دے لئی ، اس نے ڈنمارک ، آسٹریا تے فرانس دے نال مختصر ، فیصلہ کن جنگاں د‏‏ی اک سیریز وچ مصروف رہیا۔ بہت ساری چھوٹی چھوٹی جرمن ریاستاں پرشیا د‏‏ی برتری د‏‏ی پیروی کردی رہیاں ، آخرکار اوہ 1871 وچ فرانس نو‏‏ں شکست دینے دے بعد مل ک‏ے متحد ہوگئے۔ اس وقت بسمارک د‏‏ی جرمنی یورپ د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور تے متحرک ریاست بن گئی ، تے بسمارک نے خود ہی یورپ وچ کئی دہائیاں دے امن نو‏‏ں فروغ دتا۔ <ref>Albrecht-Carrié, ''A Diplomatic history of Europe since the Congress of Vienna'' (1958) pp 121–144.</ref> ==== سلیس وِگ تے ہولسٹین ==== اک وڈی سفارتی قطار تے کئی جنگاں ، سکلیسوگ تے ہولسٹین د‏‏ی انتہائی پیچیدہ صورتحال تو‏ں سامنے آئیاں ، جتھ‏ے ڈنمارک تے جرمنی دے دعوے آپس وچ ٹکرا گئے تے آسٹریا تے فرانس الجھن وچ پے گئے۔ ڈنمارک تے جرمن ڈوچلیز ، جو سلوز وِج ہالسٹین ، بین الاقوامی معاہدے دے تحت ، ڈنمارک دے بادشاہ دے زیر اقتدار سن ، لیکن اوہ قانونی طور اُتے ڈنمارک دا حصہ نئيں سن ۔ اک بین الاقوامی معاہدے وچ ایہ گل فراہ‏م کيتی گئی سی کہ ایہ دونے خطے اک دوسرے تو‏ں جدا نئيں ہونگے ، حالانکہ ہالسٹین جرمن کنفیڈریشن دا حصہ سی۔ سن 1840 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، جرمنی تے ڈینش دونے قومیت پسندی دے عروج دے نال ، ڈنمارک نے سکلس وِگ نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پہلی جنگ ڈنمارک د‏‏ی فتح سی۔ 1864 د‏‏ی دوسری سکلیسوگ جنگ ، روس تے آسٹریا دے ہتھو‏ں ڈنمارک د‏‏ی شکست سی۔ <ref>A. J. P. Taylor, ''Struggle for Mastery of Europe: 1848–1918'' pp. 171–219</ref><ref>J. V. Clardy, "Austrian Foreign Policy During the Schleswig-Holstein Crisis of 1864: An Exercise in Reactive Planning and Negative Formulations". ''Diplomacy & Statecraft'' (1991) 2#2 pp. 254–269.</ref> ==== اتحاد ==== برلن تے ویانا نے دونے علاقےآں اُتے کنٹرول تقسیم کردتا۔ اس دے نتیجے وچ انہاں دے وچکار تنازعہ پیدا ہويا ، جس دا حل 1866 د‏‏ی [[آسٹریا تے پروشیا د‏‏ی جنگ|آسٹریا پرشین جنگ]] دے ذریعے طے پایا ، جسنو‏ں پرشیا نے جلدی تو‏ں جیت لیا ، اس طرح اوہ جرمن بولنے والے لوکاں دا قائد بن گیا۔ آسٹریا ہن عظیم طاقتاں وچ دوسرے درجے اُتے آگیا۔ <ref>Geoffrey Wawro, ''[https://www.amazon.com/dp/B000SEPK9Y/ The Franco-Prussian War]'' (2003)</ref> فرانس دا شہنشاہ نپولین سوم ، پرشیا دے تیزی تو‏ں عروج نو‏‏ں برداشت نئيں کرسکدا سی ، تے اس نے سمجھ‏‏ے گستاخاں تے ہور چھوٹی چھوٹی گلاں اُتے 1870–71 د‏‏ی [[فرانسیسی جرمن جنگ|فرانکو - پروسین جنگ]] شروع د‏‏ی سی۔ جرمن قوم پرستی دے جذبے د‏‏ی وجہ تو‏ں چھوٹی جرمن ریاستاں (جداں باویریا تے سیکسونی) پرشیا دے نال نال جنگ وچ شامل ہوگئياں۔ جرمنی دے اتحاد نے اک آسان کامیابی حاصل کيتی ، فرانس نو‏‏ں عظیم طاقتاں وچ دوسرے درجے دا درجہ دے دتا۔ [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک دے]] ماتحت پرشیا نے اس دے بعد تقریبا all تمام جرمن ریاستاں (آسٹریا ، لکسمبرگ تے لِکٹنسٹین نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) نو‏‏ں اک نويں [[جرمن سلطنت|جرمن سلطنت وچ ]] شامل کيتا۔ بسمارک د‏‏ی نويں سلطنت 1914 ء تک براعظم یوروپ وچ سب تو‏ں طاقتور ریاست بن گئی۔ <ref>Rich, ''Great Power Diplomacy 1814–1914'' pp. 184–217</ref><ref>A. J. P. Taylor, ''Struggle for Mastery of Europe: 1848–1918'' pp 171–219</ref> نپولین III اپنی فوجی طاقت اُتے زیادہ اعتماد سی تے جدو‏ں اوہ انہاں اتحاداں نو‏‏ں تلاش کرنے وچ ناکا‏م رہیا سی جو جرمن اتحاد نو‏‏ں روکنے دے لئی کسی جنگ کيت‏ی حمایت کردے نيں تاں اوہ جنگ دے لئی رش نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ <ref>James D. Morrow. "[https://www.jstor.org/stable/2706889 Arms versus Allies: Trade-offs in the Search for Security]". ''International Organization'' 47.2 (1993): 207–233.</ref> == 1871: منتقلی دا سال == === امن نو‏‏ں برقرار رکھنا === [[فائل:Late 19th century web alliance.jpg|کھبے|thumb| بسمارک (وسط) نے دوسری طاقتاں دا ارتکاب کيتا تاکہ اوہ فرانس دے حلیف نہ بن جاواں (فرانس نو‏‏ں تنہا لڑکی دے طور اُتے دکھایا گیا)۔ ]] کریمیا ، جرمنی تے فرانس وچ پندرہ سال د‏‏ی جنگ دے بعد ، یورپ نے 1871 وچ امن د‏‏ی مدت دا آغاز کيتا۔ <ref>Albrecht-Carrié, ''A Diplomatic history of Europe since the Congress of Vienna'' (1958) pp 145-57.</ref><ref>Taylor, ''The Struggle for Mastery in Europe: 1848–1918'' (1954) pp 201-24.</ref> جرمن سلطنت د‏‏ی تشکیل تے فرینکفرٹ دے معاہدے اُتے دستخط (10 مئی 1871) دے نال ، [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک]] 1871 تو‏ں 1890 تک یورپی تریخ د‏‏ی فیصلہ کن شخصیت دے طور اُتے ابھریا۔ اس نے پرشیا تے اس دے نال نال نويں جرمن سلطنت د‏‏ی خارجہ تے ملکی پالیسیاں اُتے وی اپنا کنٹرول برقرار رکھیا۔ بسمارک نے جنگی ساز د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی ساکھ بنائی سی لیکن اوہ راتو‏‏ں رات اک امن ساز وچ بدل گیا۔ انہاں نے یوروپ وچ جرمنی د‏‏ی پوزیشن برقرار رکھنے دے لئی طاقت تو‏ں متعلق سفارت کاری دا توازن نو‏‏ں مہارت دے نال استعمال کيتا جو بہت سارے تنازعات تے جنگی خوفزدہ ہونے دے باوجود وی اُتے امن رہیا۔ مورخ ایرک ہوبس باوم دے لئی ، ایہ بسمارک ہی سی جو "1871 دے بعد تقریبا ویہہ سال تک کثیر الجہ‏‏تی سفارتی شطرنج دے کھیل وچ غیر متنازعہ عالمی چیمپیئن رہیا ، [اور] طاقتاں دے وچکار امن نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی خصوصی طور اُتے تے کامیابی دے نال اپنے آپ نو‏‏ں وقف کردتا"۔ <ref>[[Eric Hobsbawm]], ''The Age of Empire: 1875–1914'' (1987), p. 312.</ref> مورخ پال نپلنڈ دا اخذ شدہ نتیجہ: : جرمنی د‏‏ی تقویت تے فوجی وقار دا مشترکہ نتیجہ انہاں دے چانسلر دے ذریعہ پیدا کردہ یا ہیرا پھیری تو‏ں ہويا جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ بسمارک تمام سنگین سفارتی تنازعات وچ امپائر بنے ، چاہے انہاں دا تعلق یورپ ، افریقہ یا ایشیاء تو‏ں ہوئے۔ بلقان ریاستاں د‏‏ی حدود ، ترک سلطنت وچ آرمینیاں تے رومانیہ وچ یہودیاں دے نال سلوک ، مصر دے مالی امور ، مشرق وسطی وچ روسی توسیع ، فرانس تے چین دے وچکار جنگ تے افریقہ د‏‏ی تقسیم جداں سوالات سن ۔ برلن حوالہ دتا جائے؛ بسمارک نے انہاں تمام پریشانیاں د‏‏ی کنجی رکھی سی۔ <ref>Paul Knaplund, ed. ''Letters from the Berlin Embassy, 1871–1874, 1880–1885'' (1944) p. 8 [[iarchive:annualreportofth011083mbp/page/n7/mode/2up|online]]</ref> بسمارک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی غلطی فوج نو‏‏ں دینا تے جرمنی وچ السیسی تے لورینن دے سرحدی صوبےآں دے حصول دے لئی شدید عوامی مطالبے د‏‏ی پیش کش سی ، جس دے نتیجے وچ فرانس نو‏‏ں مستقل ، گہری پرعزم دشمن ( فرانسیسی جرمن دشمنی ''ملاحظہ کرن'' ) وچ تبدیل کردتا گیا۔ تھیوڈور زیلڈن دا کہنا اے ، "بدلہ تے السیس لورین د‏‏ی بازیابی اگلے چالیس سالاں تک فرانسیسی پالیسی دا اک بنیادی مقصد بن گئی۔ ایہ کہ جرمنی فرانس دا دشمن سی ، بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی بنیادی حقیقت بن گیا۔ " <ref>Theodore Zeldin, ''France, 1848–1945: Volume II: Intellect, Taste, and Anxiety'' (1977) 2: 117.</ref> بسمارک دا حل ایہ سی کہ اوہ فرانس نو‏‏ں اک پارہ قوم بنائے ، اس د‏ی نويں جمہوری حیثیت د‏‏ی تضحیک کرنے دے لئی رائلٹی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرن ، تے ہور وڈی طاقتاں - آسٹریا ، روس تے برطانیہ دے نال پیچیدہ اتحاد پیدا کرن تاکہ فرانس نو‏‏ں سفارتی طور اُتے وکھ تھلگ رکھیا جاسک‏‏ے۔ <ref>Carlton J. H. Hayes, ''A Generation of Materialism, 1871–1900'' (1941), pp 1-2.</ref><ref>Mark Hewitson, "Germany and France before the First World War: A Reassessment of Wilhelmine Foreign Policy" ''English Historical Review'' (2000) 115#462 pp. 570-606 [https://www.jstor.org/stable/579667 in JSTOR]</ref> اس دا اک اہ‏م عنصر [[تین شہنشاہاں د‏‏ی لیگ|لیگ آف دتی تھری ایمپائر سی]] ، جس وچ بسمارک نے برلن ، ویانا تے سینٹ پیٹرزبرگ وچ حکمراناں نو‏‏ں اک دوسرے د‏‏ی سلامتی د‏‏ی ضمانت دے لئی اکٹھا کيتا ، جدو‏ں کہ فرانس نو‏‏ں رکدے ہوئے۔ ایہ 1881–1887 تک جاری رہیا۔ <ref>J. A. Spender, ''Fifty Years of Europe: A study in pre-war documents'' (1933) pp 21-27</ref><ref>W. N. Medlicott, "Bismarck and the Three Emperors' Alliance, 1881–87," ''Transactions of the Royal Historical Society'' Vol. 27 (1945), pp. 61-83 [https://www.jstor.org/stable/3678575 online]</ref> === وڈی طاقتاں === برطانیہ " شاندار تنہائی " دے دور وچ داخل ہوچکيا سی ، اس نے ایسی الجھناں تو‏ں پرہیز کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے 1854–1856 وچ ناخوشگوار کریمین جنگ دا آغاز کيتا۔ اس نے داخلی صنعتی ترقی تے سیاسی اصلاحات ، تے اس دے عظیم بین الاقوامی انعقاد ، [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دی]] تعمیر اُتے توجہ دتی ، جدو‏ں کہ اپنے جزیرے دے گھر تے اس دے بوہت سارے بیرون ملک اثاثےآں د‏‏ی حفاظت دے لئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط [[شاہی بحریہ|بحریہ]] نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ خطرنا‏‏ک حد تک 1861–1862 وچ امریکی خانہ جنگی وچ مداخلت کرنے دے نیڑے پہنچیا سی ، تے مئی 1871 وچ اس نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال واشنگٹن دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن جس وچ امریکی دعویٰ کيتا گیا سی کہ برطانوی غیرجانبداری د‏‏ی کمی نے جنگ نو‏‏ں طول دے دتا سی۔ ثالثاں نے آخر کار ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں 15 ملین ڈالر تو‏ں نوازیا۔ <ref>Hayes, ''A Generation of Materialism, 1871–1900'' (1941), pp 2-3.</ref> روس نے فرانسکو پروسیائی جنگ دا فائدہ اٹھاندے ہوئے 1856 دے معاہدے نو‏‏ں ترک کر دتا جس وچ اسنو‏ں بحیرہ اسود نو‏‏ں ختم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ معاہداں تو‏ں انکار نو‏‏ں اختیارات دے لئی قابل قبول نئيں سی ، لہذا اس دا حل جنوری 1871 وچ لندن وچ ہونے والی اک کانفرنس سی جس نے 1856 دے معاہدے دے اہ‏م عناصر نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے منسوخ کردتا تے نويں روسی کارروائی کيت‏‏ی توثیق کيتی۔ روس ہمیشہ تو‏ں ہی قسطنطنیہ تے انہاں آبناواں دا کنٹرول چاہندا سی جو بحیرہ اسود نو‏‏ں بحیرہ روم تو‏ں جوڑدا سی تے پہلی جنگ عظیم وچ اسنو‏ں نیڑے نیڑے ہی حاصل کر لے گا۔ <ref>Hayes, ''A Generation of Materialism, 1871–1900'' (1941), pp 3-4.</ref> فرانس نے پوپ دے تحفظ دے لئی روم وچ اک فوج طویل عرصے تو‏ں کھڑی د‏‏ی سی۔ اس نے 1870 وچ فوجیاں نو‏‏ں واپس بلا لیا ، تے اٹلی د‏‏ی بادشاہی وچ داخل ہوئے گیا ، بقیہ پوپل دے علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے 1871 وچ روم نو‏‏ں [[اٹلی دا اتحاد|خطرے تو‏ں دوچار کردے ہوئے]] روم نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ اٹلی نو‏‏ں بالآخر متحد کردتا گیا ، لیکن پوپ تے کیتھولک برادری نو‏‏ں ڈیڑھ صدی دے لئی وکھ کرنے د‏‏ی قیمت پر؛ غیر مستحکم صورتحال 1922 وچ لیٹران معاہداں دے نال حل ہوگئی۔ <ref>Hayes, ''A Generation of Materialism, 1871–1900'' (1941), p 4.</ref> === دعوی === اک بہت وڈا رجحان پیشہ ور فوج تو‏ں دور اک پرشین سسٹم د‏‏ی طرف ہٹ جانا سی جس نے پیشہ ور کیریئر دے ماہراں نو‏‏ں جوڑ لیا سی ، نوکریاں دا اک گھومنے والا اڈہ ، جو اک سال یا دو سال دے بعد اک لازمی ڈیوائس یا اس تو‏ں زیادہ ریزرو ڈیوٹی وچ چلا گیا سی ہر سال موسم گرما وچ تربيت‏ی پروگرام۔ تربیت امن دے وقت وچ ہوئی ، تے جنگ دے وقت اک بہت وڈی ، تربیت یافتہ ، پوری طرح تو‏ں عملے والی فوج نو‏‏ں بہت جلد متحرک کيتا جاسکدا سی۔ پرشیا دا آغاز 1814 وچ ہويا سی ، تے 1860 د‏‏ی دہائی وچ پرشین د‏‏ی فتح نے اس دے ماڈل نو‏‏ں ناقابل تلافی بنا دتا۔ کلیدی عنصر عالمگیر شمولیت سی ، نسبتا few چھُٹ چھُٹ دے نال۔ بالائی طبقے نو‏‏ں اک سال د‏‏ی تربیت دے لئی افسر کور وچ تیار کيتا گیا سی ، لیکن اس دے باوجود باقی سب دے نال اپنا مکمل ریزرو ڈیوٹی انجام دینے د‏‏ی ضرورت سی۔ آسٹریا نے 1868 وچ (پرشیا د‏‏ی شکست دے فورا. بعد) تے فرانس نے 1872 وچ (پرشیا تے دوسری جرمن ریاستاں تو‏ں اپنی شکست دے فورا بعد) ایہ نظام اپنایا۔ جاپان 1873 وچ ، روس نے 1874 وچ ، تے اٹلی 1875 وچ ۔ تمام وڈے ملکاں نے برطانیہ تے ریاست ہائے متحدہ امریکا دے سوا 1900 ء تک شمولیت اختیار کيتی۔ اس وقت تک امن دے وقت جرمنی دے پاس 545،000 د‏‏ی فوج موجود سی ، جو کچھ دناں وچ ذخائر نو‏‏ں بلیا ک‏ے 3.4 ملین تک ودھایا جاسکدا سی۔ فرانس وچ تقابلی تعداد 1.8 ملین تے 3.5 ملین سی۔ آسٹریا ، 1.1 ملین تے 2.6 ملین؛ روس ، 1.7 ملین تو‏ں 4 ملین. نواں سسٹم مہنگا سی ، جنہاں د‏‏ی فی کس قیمت فی کلو قیمت دوگنی یا اس تو‏ں وی ودھ ک‏ے 1870 تو‏ں 1914 دے درمیان ہوگئی۔ اس وقت تک قومی آمدنی دا اوسطا 5 دفاعی اخراجات 5 فیصد سی۔ اس دے باوجود ، ٹیکس دہندگان مطمئن نظر آئے۔ والدین دو سال بعد واپس آنے والے دُنیاوی عقلمند مرداں دے مقابلے وچ ، 18 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نابالع لڑکےآں وچ انہاں ڈرامائی اصلاحات تو‏ں بہت متاثر ہوئے جنہاں دا انھاں نے 18 سال د‏‏ی عمر وچ روانہ کيتا سی۔ <ref>Hale, ''The Great Illusion: 1900–1914'' pp 21-27.</ref> == سامراجیت == [[فائل:Afrikakonferenz.jpg|thumb| جرمنی دے چانسلر [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک]] د‏‏ی زیر صدارت برلن کانفرنس (1884) نے افریقہ وچ یوروپی سامراج نو‏‏ں منظم کيتا۔ ]] بیشتر وڈی طاقتاں (اور کچھ معمولی طاقتاں جداں بیلجیم ، نیدرلینڈز تے ڈنمارک) سامراج وچ مصروف نيں ، خاص طور اُتے افریقہ تے ایشیاء وچ اپنی بیرون ملک سلطنتاں تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایتھ‏ے بہت سارے درآمدات ہوئے ، لیکن مورخین نے صرف چند جنگاں گناں ، تے اوہ چھوٹے پیمانے اُتے سن : دو اینگلو بوئر جنگاں (1880–1881 تے 1899–1902) ، [[پہلی چین جاپانی جنگ|چین-جاپانی جنگ]] (1894–1895) ، پہلی اٹلو - ایتھوپیا جنگ (1895–96) ، ہسپانوی – امریکی جنگ (1898) ، تے [[اطالوی ترک جنگ|اٹلو-عثمانی جنگ]] (1911)۔ سب تو‏ں وڈی تعداد 1905 د‏‏ی [[روس-جاپان جنگ|روس-جاپان د‏‏ی جنگ]] سی ، جس وچ صرف دو وڈی طاقتاں آپس وچ لڑ پئی سن۔ <ref>Raymond F. Betts, ''Europe Overseas: Phases of Imperialism'' (1968) [https://www.questia.com/library/99891256/europe-overseas-phases-of-imperialism online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211142222/https://www.questia.com/library/99891256/europe-overseas-phases-of-imperialism |date=2019-12-11 }}</ref> 1875 تو‏ں 1914 تک د‏‏ی اہ‏م سلطنتاں وچ ، مورخین نے منافع دے معاملے وچ اک ملے جلے ریکارڈ دا جائزہ لیا۔ مفروضہ ایہ سی کہ کالونیاں تیار کردہ اشیا دے لئی اک بہترین اسیر مارکیٹ فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ ہندوستان دے علاوہ ، ایہ کدی کدائيں ہی سچ سی۔ 1890 د‏‏ی دہائی تک ، سامراجیاں نے گھریلو مینوفیکچرنگ دے شعبے نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی بنیادی طور اُتے سستے خام مال د‏‏ی تیاری وچ معاشی فائدہ اٹھایا۔ مجموعی طور اُتے ، برطانیہ نے ہندوستان تو‏ں چنگا فائدہ اٹھایا ، لیکن اپنی باقی سلطنت تو‏ں نئيں ملا۔ نیدرلینڈز نے ایسٹ انڈیز وچ بہت عمدہ کھیل دا مظاہرہ کيتا۔ جرمنی تے اٹلی نو‏‏ں اپنی سلطنتاں تو‏ں بوہت گھٹ تجارت یا خام مال ملا۔ فرانس نے قدرے بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ بیلجئیم کانگو اس وقت بدنام زمانہ منافع بخش سی جدو‏ں ایہ اک سرمایہ دارانہ ربڑ د‏‏ی کاشت سی جس د‏‏ی ملکیت اک نجی انٹرپرائز دے طور اُتے کنگ لیوپولڈ II دے ذریعہ چلا‏ئی جاندی سی۔ اُتے ، بری طرح بدسلوکی تو‏ں متعلق مزدوری دے متعلق اسکینڈل دے بعد بین الاقوامی برادری نو‏‏ں 1908 وچ بیلجیم د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اقتدار سنبھالنے اُتے مجبور کرنا پيا ، تے ایہ بوہت گھٹ منافع بخش بن گیا۔ فلپائن وچ توقع تو‏ں کدرے زیادہ ریاستہائے متحدہ اُتے لاگت آندی ا‏‏ے۔ <ref>Oron J. Hale, ''The Great Illusion, 1900–14'' (1971) pp 7-10.</ref> پہلی عالمی جنگ دے وقت دنیا د‏‏ی نوآبادیات‏ی آبادی کل 560 ملین افراد کيت‏ی سی ، جنہاں وچ 70.0٪ برطانوی ڈومینز وچ ، 10.0٪ فرانسیسی ، 8.6٪ ڈچ ، 3.9٪ جاپانی ، 2.2٪ جرمن ، 2.1٪ امریکی ، 1.6٪ پرتگالی ، 1.2٪ بیلجیئم وچ تے اطالوی دولت وچ 0.5٪۔ نوآبادیات‏ی طاقتاں دے ہوم ڈومینز د‏‏ی مجموعی آبادی تقریبا 370 ملین افراد اُتے مشتمل سی۔ <ref>The Russian Empire, Austria-Hungary, Ottoman Empire, Spain and Denmark are not included. U.S. Tariff Commission. ''Colonial tariff policies'' (1922), p. 5 [[iarchive:colonialtariffpo00unit|online]]</ref> === ایشیاء تے افریقہ وچ فرانسیسی سلطنت === ==== فرانس نے میکسیکو اُتے قبضہ ک‏ر ليا ==== نپولین III نے میکسیکو دا کنٹرول سنبھالنے تے اپنے ہی کٹھ پتلی شہنشاہ میکسمیلیئن نو‏‏ں مسلط کرنے د‏‏ی کوشش دے لئی امریکی خانہ جنگی تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ <ref>Rich, ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp 167-83.</ref> فرانس ، اسپین تے برطانیہ نے ، بغیر معاوضے میکسیکن قرضےآں اُتے ناراض ، اک مشترکہ مہم جوئی بھیجی جس نے میکسیکو وچ ویراکروز کسٹم مکان نو‏‏ں دسمبر 1861 وچ قبضہ ک‏ر ليا۔ اسپین تے برطانیہ نو‏‏ں ایہ احساس ہونے دے بعد جلد ہی پِچھے ہٹ گیا کہ نپولین سوم نے منتخب صدر [[بینیتو خواریس|بینیٹو جواریز دے]] ماتحت میکسیکو د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے تے میکسیکو د‏‏ی [[میکسیکی سلطنت دوم|دوسری سلطنت]] قائم کرنے دا ارادہ کيتا۔ نپولین نو‏‏ں کنزرویٹو عناصر د‏‏ی باقیات د‏‏ی تائید حاصل سی جسنو‏ں جواریز تے اس دے لبرلز نے سن 1857–61 د‏‏ی خانہ جنگی اصلاحاندی جنگ وچ شکست دتی سی۔ 1862 وچ میکسیکو وچ فرانسیسی مداخلت وچ ۔ نپولین نے میکسیکو دے شہنشاہ دے طور اُتے آسٹرین آرکڈوک میکسیمیلیئن آف ہیبس برگ نصب کيتا۔ جوریز نے فرانسیسیاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ واشنگٹن نے یوریز د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے نويں حکومت نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا کیونجے اس نے منرو نظریے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی سی۔ سن 1865 وچ کنفیڈریسی اُتے اپنی فتح دے بعد ، امریکا نے اپنی حیثیت واضح کرنے دے لئی میکسیکو د‏‏ی سرحد اُتے 50،000 تجربہ کار جنگی فوجی بھیجے۔ نپولین بہت پتلی پھیلا ہويا سی۔ انہاں نے اطالویاں دے خلاف پوپ د‏‏ی حفاظت دے لئی میکسیکو وچ 40،000 ، روم تو‏ں 20،000 ، تے مزاحم الجیریا وچ ہور 80،000 فوج دا عہد کيتا سی۔ ہور ایہ کہ ، پرشیا ، جس نے حالے آسٹریا نو‏‏ں شکست دتی سی ، اک آسنن خطرہ سی۔ نپولین نو‏‏ں اس د‏ی بدبختی دا احساس ہويا تے انہاں نے 1866 وچ میکسیکو تو‏ں اپنی تمام فوجاں واپس لے لین۔ جواریز نے دوبارہ اقتدار سنبھال لیا تے بے قابو شہنشاہ نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ <ref>Paul H. Reuter, "United States-French Relations Regarding French Intervention in Mexico: From the Tripartite Treaty to Queretaro," ''Southern Quarterly'' (1965) 6#4 pp 469–489</ref><ref>Michele Cunningham, ''Mexico and the Foreign Policy of Napoleon III'' (2001)</ref> ابتدائی طور اُتے فرانسیسیاں دے ذریعہ تعمیر کردہ [[نہر سوئز|سویز نہر]] ، 1875 وچ اک مشترکہ برطانوی فرانسیسی منصوبہ بن گئی ، کیونجے دونے ہی ایشیاء وچ اپنا اثر و رسوخ تے سلطنت برقرار رکھنا انتہائی ضروری سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ 1882 وچ ، مصر وچ جاری خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ نو‏‏ں مداخلت کرنے اُتے آمادہ کيتا ، تے فرانس د‏‏ی طرف ہتھ ودھایا۔ فرانس دے معروف توسیع پسند جولس فیری عہدے تو‏ں ہٹ گئے سن ، تے حکومت نے برطانیہ نو‏‏ں مصر اُتے موثر کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ <ref>A.J.P. Taylor, ''The Struggle for Mastery in Europe, 1848–1918'' (1954) pp 286-92</ref> === مصر اُتے قبضہ ، 1882 === [[فائل:Desembarco en Cotonou de tropas senegalesas. Le Petit Journal, 21may1892.jpg|thumb| سن 1892 وچ ، کرنل الفریڈ امی ڈوڈس د‏‏ی سربراہی وچ سینیگالی ٹیرائیلرز نے [[داهومی|دہومی]] (موجودہ بینن) اُتے حملہ کيتا۔ ]] سب تو‏ں فیصلہ کن واقعہ اینگلو مصری جنگ تو‏ں نکلیا ، جس دے نتیجے وچ ست دہائیاں تک مصر اُتے برطانوی قبضہ ہويا ، حالانکہ سلطنت عثمانیہ نے 1914 تک برائے ناں ملکیت برقرار رکھی۔ <ref>M.W. Daly, ed. ''The Cambridge History Of Egypt Volume 2 Modern Egypt, from 1517 to the end of the twentieth century'' (1998) [https://archive.org/download/iB_CE/02.pdf online]</ref> فرانس شدید ناخوش سی ، جس نے اس نہر دا کنٹرول کھو دتا سی جس نے اس د‏ی تعمیر تے مالی اعانت کيت‏ی سی تے کئی دہائیاں تو‏ں اس دا خواب دیکھیا سی۔ جرمنی ، آسٹریا ، روس ، تے اٹلی - تے یقینا خود سلطنت عثمانیہ - سب لندن د‏‏ی یکطرفہ مداخلت تو‏ں ناراض سن ۔ مورخین اے جے پی ٹیلر دا کہنا اے کہ ایہ "اک بہت وڈا واقعہ سی در حقیقت ، جنگ سیڈن تے روس-جاپان د‏‏ی جنگ وچ روس د‏‏ی شکست دے درمیان بین الاقوامی تعلقات دا واحد اصل واقعہ سی۔" <ref>He adds, "All the rest were maneuvers which left the combatants at the close of the day exactly where they had started." A.J.P. Taylor, "International Relations" in F.H. Hinsley, ed., ''The New Cambridge Modern History: XI: Material Progress and World-Wide Problems, 1870–98'' (1962): 554.</ref> ٹیلر طویل مدتی اثرات اُتے زور دیندا اے: : مصر اُتے برطانوی قبضے نے طاقت دے توازن نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ اس نے نہ صرف برطانوی شہریاں نو‏‏ں ہندوستان جانے والے راستے د‏‏ی حفاظت کيتی۔ اس نے انہاں نو‏ں مشرقی بحیرہ روم تے مشرق وسطی دے مالک بنا دتا۔ اس نے انھاں غیر ضروری بنا دتا کہ اوہ آبنائے وچ روس دے خلاف فرنٹ لائن وچ کھڑے ہون۔ . . . تے اس طرح دس سال بعد فرانکو روسی اتحاد دے لئی راستہ تیار کيتا۔ <ref>Taylor, "International Relations" p 554</ref> وزیر اعظم ولیم ایورٹ گلیڈ اسٹون تے انہاں د‏‏ی لبرل پارٹی نے سامراج دے خلاف سخت مخالفت کيتی ساکھ رکھی سی ، لہذا مورخین نے پالیسی دے اس اچانک الٹ جانے د‏‏ی وضاحت اُتے طویل بحث کيتی ا‏‏ے۔ <ref>R.C. Mowat "From Liberalism to Imperialism: The Case of Egypt 1875–1887", ''Historical Journal'' 16#1 (1973), pp. 109-12</ref> سب تو‏ں زیادہ اثر جان رابنسن تے رونالڈ گالاگھر ، ''افریقہ تے وکٹورین'' (1961) نے حاصل کيتا ، جس نے آزادانہ تجارت دے امپیریل ازم اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی تے اسنو‏ں کیمبرج اسکول آف تریخ نگاری نے فروغ دتا۔ انہاں دا کہنا اے کہ سامراج د‏‏ی حمایت وچ کوئی طویل المدتی لبرل منصوبہ نئيں سی ، لیکن سوئز نہر دے تحفظ دے لئی عملی اقدامات کرنے د‏‏ی فوری ضرورت فیصلہ کن سی جس دے نتیجے وچ امن و امان دا اک مکمل خاتمہ ہويا سی ، تے اک قوم پرست بغاوت اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی سی۔ اس تو‏ں قطع نظر کہ اس تو‏ں بین الاقوامی تجارت تے برطانوی سلطنت نو‏‏ں کوئی نقصان ہوئے ، یوروپیناں نو‏‏ں ملک بدر کرنا۔ مصر اُتے مکمل قبضہ کرنا ، اسنو‏ں ہندوستان ورگی برطانوی کالونی وچ تبدیل کرنا بہت زیادہ خطرنا‏‏ک سی کیونجے ایہ طاقتاں دے لئی اشارہ ہوئے گا کہ اوہ عثمانی سلطنت د‏‏ی پرت مار دے لئی بھج دوڑ کرے گی ، جس دے نتیجے وچ اک وڈی جنگ دا امکان پیدا ہوئے گا۔ <ref>A.P. Thornton, "Rivalries in the Mediterranean, the Middle East and Egypt." in ''The New Cambridge Modern History'' (1962) v 11 p 587.</ref><ref>David Steele, "Three British Prime Ministers and the Survival of the Ottoman Empire, 1855–1902." ''Middle Eastern Studies'' 50.1 (2014): 43-60 at p. 57.</ref> گلیڈ اسٹون دا ایہ فیصلہ فرانس دے نال تناؤ دے تعلقات دے خلاف تے مصر وچ "موقع اُتے موجود" مرداں دے ذریعہ چھیڑ چھاڑ دے خلاف آیا ا‏‏ے۔ کین تے ہاپکنز جداں نقاداں نے برطانوی فنانسراں تے مصری بانڈز دے ذریعے لگائے گئے وڈے پیمانے اُتے رقوم د‏‏ی حفاظت کيتی ضرورت اُتے زور دتا اے ، جدو‏ں کہ نہر سیوز دے چلنے دے خطرے نو‏‏ں کم کردے ہوئے۔ مارکسسٹاں دے برعکس ، اوہ "نرمی سے" مالی تے تجارتی مفادات اُتے زور دیندے نيں ، نہ کہ صنعتی ، سرمایہ داری جو مارکسسٹ سمجھدے نيں کہ ہمیشہ مرکزی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref>Peter J. Cain and Anthony G. Hopkins, "Gentlemanly capitalism and British expansion overseas II: new imperialism, 1850‐1945." ''Economic History Review'' 40.1 (1987): 1-26. [https://www.jstor.org/stable/2596293 online]</ref> حالے حال ہی وچ ، مصر دے ماہرین بنیادی طور اُتے مصریاں د‏‏ی داخلی حرکیات وچ دلچسپی لیندے نيں جو ناکا‏م اورابی بغاوت نو‏‏ں جنم دیندے نيں ۔ <ref>Donald Malcolm Reid, The 'Urabi revolution and the British conquest, 1879–1882 in M . W . Daly, ed., The Cambridge History of Egypt: vol 2: Modern Egypt, from 1517 to the end of the twentieth century (1998) p 219.</ref><ref>[[John S. Galbraith]] and Afaf Lutfi al-Sayyid-Marsot, "The British occupation of Egypt: another view." ''International Journal of Middle East Studies'' 9.4 (1978): 471-488.</ref> === وسطی ایشیا وچ وڈا کھیل === [[فائل:Turkestan 1900-en.svg|thumb|300x300px| 20 واں صدی دے آغاز وچ [[روسی ترکستان]] ]] "گریٹ گیم" اک سیاسی تے سفارتی محاذ آرائی سی جو افغانستان تے [[وسط ایشیا|وسطی]] تے [[جنوبی ایشیا|جنوبی ایشیاء دے]] پڑوسی علاقےآں بالخصوص فارس (ایران) تے ترکستان دے علاقےآں اُتے برطانیہ تے روس دے وچکار بیشتر انیہويں صدی تک موجود سی۔ <ref>Edward Ingram, "Great Britain's Great Game: An Introduction" ''International History Review'' 2#2 pp. 160-171 [https://www.jstor.org/stable/40105749 online]</ref> برطانیہ نے ہندوستان تک پہنچنے والے تمام طریقےآں د‏‏ی حفاظت دے لئی اسنو‏ں اک اولین ترجیح دتی ، تے "زبردست کھیل" بنیادی طور اُتے ایہ اے کہ انگریزاں نے روس دے ممکنہ خطرے دے پیش نظر ایہ کِداں کيتا۔ خود روس دا ہندوستان تو‏ں وابستہ ہونے دا کوئی منصوبہ نئيں سی تے بار بار ایسا کہیا۔ <ref>Barbara Jelavich, ''St. Petersburg and Moscow: Tsarist and Soviet Foreign Policy, 1814–1974'' (1974) p 200</ref> اس دا نتیجہ عدم اعتماد دا ماحول تے دونے سلطنتاں دے وچکار مسلسل جنگ دا خطرہ سی۔ ایتھ‏ے متعدد مقامی تنازعات موجود سن ، لیکن وسطی ایشیا وچ دونے طاقتاں دے وچکار جنگ کدی نئيں ہوئی۔ <ref>David Fromkin, "The Great Game in Asia." ''Foreign Affairs'' 58#4 (1980) pp. 936-951 [https://www.jstor.org/stable/20040512 online]</ref> بسمارک نے محسوس کيتا کہ روس تے برطانیہ دونے نے وسطی ایشیا دے کنٹرول نو‏‏ں اک اولین ترجیح سمجھیا ، اسنو‏ں " [[عظیم چالبازیاں|گریٹ گیم]] " دا ناں دتا۔ جرمنی د‏‏ی کوئی براہ راست داؤ نئيں سی ، اُتے یورپ اُتے اس دا غلبہ اس وقت ودھیا جدو‏ں جرمنی تو‏ں جتھ‏ے تک ممکن ہوئے سک‏‏ے روسی فوج مقیم سی۔ دو دہائیاں دے دوران ، 1871–1890 وچ ، اس نے روسیاں نو‏‏ں ایشیاء وچ ہور فوجی بھیجنے اُتے مجبور کرنے د‏‏ی امید وچ ، برطانویاں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی تدبیر کيتی۔ <ref>James Stone, "Bismarck and the Great Game: Germany and Anglo-Russian Rivalry in Central Asia, 1871–1890." ''Central European History'' 48.2 (2015): 151-175.</ref> === افریقہ دے لئی جدوجہد === [[فائل:Fashoda Incident map - en.svg|سجے|thumb| وسطی تے مشرقی افریقہ ، سن 1898 ، فشودہ واقعے دے دوران ]] "سکریبل برائے افریقہ" دا آغاز برطانیہ دے غیر متوقع طور اُتے مصر اُتے سن 1882 وچ کیہ گیا سی۔ اس دے جواب وچ ، ایہ افریقہ دے باقی حصےآں اُتے قابو پانے دے لئی آزادانہ طور اُتے بن گیا ، کیو‏ں کہ برطانیہ ، فرانس ، جرمنی ، اٹلی تے پرتگال نے افریقہ وچ اپنی نوآبادیات‏ی سلطنتاں نو‏‏ں بہت وسعت دی۔ بیلجیم دے بادشاہ نے ذا‏تی طور اُتے کانگو نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ ساحل دے نال نال بساں کالونیاں دا مرکز بن جاندیاں نيں جو اندرون ملک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ <ref>Thomas Pakenham, ''Scramble for Africa: The White Man's Conquest of the Dark Continent from 1876–1912'' (1991)</ref> 20 واں صدی وچ ، سامراجی مخالف ترجماناں نے افریقہ دے لئی گھماؤ پھراؤ د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے مذمت کيتی۔ اُتے ، اس وقت ، بے قابو بہادر ، غلام تاجراں تے استحصال کاراں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے خوفناک تشدد تے استحصال دے حل دے طور اُتے اس د‏ی تعریف کيت‏ی گئی سی۔ بسمارک نے 1884–1885 د‏‏ی [[برلن کانفرنس]] دے ذریعہ صورتحال نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش وچ سبکدوش کيتا۔ تمام یورپی طاقتاں نے افریقہ وچ تنازعات تو‏ں بچنے دے لئی زمینی اصولاں اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>Stig Förster, Wolfgang Justin Mommsen, and Ronald Edward Robinson, eds. '' Bismarck, Europe and Africa: The Berlin Africa conference 1884–1885 and the onset of partition'' 1988).</ref> برطانوی کالونیاں وچ ، ہندوستان تو‏ں مزدوراں تے کاروباریاں نو‏‏ں ریلوے ، باغات تے ہور کاروباری ادارےآں د‏‏ی تعمیر دے لئی لیایا گیا سی۔ برطانیہ نے فوری طور اُتے انہاں انتظامی اسباق دا اطلاق کيتا جو ہندوستان وچ سکھیا گیا سی مصر تے دوسری نويں افریقی کالونیاں وچ ۔ <ref>Robert L. Tignor, "The 'Indianization' of the Egyptian Administration under British Rule." ''American Historical Review'' 68.3 (1963): 636-661. [https://www.jstor.org/stable/1847034 online]</ref> افریقہ وچ برطانیہ تے فرانس دے وچکار کشیدگی عبرتناک مرحلے اُتے پہنچ گئی۔ کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے جنگ ممکن سی ، لیکن کدی نئيں ہويا۔ <ref>T. G. Otte, "From 'War-in-Sight' to Nearly War: Anglo–French Relations in the Age of High Imperialism, 1875–1898," ''Diplomacy & Statecraft'' (2006) 17#4 pp 693-714.</ref> سب تو‏ں سنگین واقعہ 1898 دا فوشودہ واقعہ سی۔ فرانسیسی فوجیاں نے جنوبی سوڈان وچ اک علاقے دا دعوی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے اک برطانوی فوج نے [[خديويت مصر|مصر دے خدیو دے]] مفادات دے لئی کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں دا مقابلہ کرنے دے لئی پہنچے۔ شدید دباؤ وچ فرانسیسی علاقے اُتے اینگلو-مصری کنٹرول حاصل کرنے تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ اس جمود نو‏‏ں دونے ریاستاں دے وچکار مصر اُتے برطانوی کنٹرول دے اعتراف دے معاہدے دے ذریعے تسلیم کيتا گیا ، جدو‏ں کہ [[مراکش]] وچ فرانس غالب اقتدار بن گیا ، لیکن فرانس نو‏‏ں شدید مایوسی دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>D. W. Brogan, ''France under the Republic: The Development of Modern France (1870–1930)'' (1940) pp 321-26</ref><ref>William L. Langer, ''The diplomacy of imperialism: 1890–1902'' (1951) pp 537-80</ref> سلطنت عثمانیہ الجزائر ، تیونس تے لیبیا اُتے برائے ناں اپنا کنٹرول ختم کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اس نے مصر اُتے صرف برائے ناں دا کنٹرول برقرار رکھیا۔ 1875 وچ برطانیہ نے سویس نہر دے حصص مصر دے تقریبا دیوالیہ خدیو ، [[اسماعیل پاشا]] تو‏ں خریدے۔ ==== کینیا ==== [[فائل:Colonial Africa 1913 map.svg|thumb|280x280px| 1913 وچ نوآبادیات‏ی طاقتاں دے زیر کنٹرول افریقہ دے علاقےآں نو‏‏ں موجودہ قومی حدود دے نال دکھایا گیا ا‏‏ے۔ {{نقشاں دا حاشیہ|#f7fab2|[[بیلجیئن سامراجی سلطنت|بیلجیئن]]}}{{Legend|#fbc5c0|[[برطانوی سلطنت|برطانوی]]}}{{Legend|#b6e3fc|[[فرانسیسی نوآبادیات‏ی سلطنت|فرانسیسی]]}}{{Legend|#bbfdd9|[[جرمن نوآبادیات‏ی سلطنت|جرمن]]}}{{Legend|#d2f89b|[[اطالوی نوآبادیات‏ی سلطنت|اطالوی]]}}{{Legend|#c0a6f2|[[پرتگیزی سلطنت|پرتگیزی]]}}{{Legend|#eaaff7|[[ہسپانوی سلطنت|ہسپانوی]]}}{{Legend|#f6f6f6|آزاد ([[ایتھوپیائی سلطنت|ایتھوپیا]] تے [[لائبیریا]])}}]] کینیا دا تجربہ مشرقی افریقہ وچ نوآبادیات‏ی عمل دا نمائندہ ا‏‏ے۔ 1850 تک یورپی ایکسپلوررز نے داخلہ د‏‏ی نقشہ سازی شروع کردتی سی۔ تن پیشرفت تو‏ں مشرقی افریقہ وچ یورپی مفادات د‏‏ی حوصلہ افزائی ہوئی۔ پہلے [[زنجبار]] جزیرے دا ظہور سی ، جو مشرقی ساحل تو‏ں دور واقع سی۔ ایہ اک اڈہ بن گیا جتھ‏ے تو‏ں افریقی سرزمین د‏‏ی تجارت تے تلاش کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref>Robin Hallett, ''Africa Since 1875: A Modern History,'' (1974) p. 560.</ref> سن 1840 تک ، زنجبار وچ کاروبار کرنے والے مختلف شہریاں دے مفادات دے تحفظ دے لئی ، برطانوی ، فرانسیسی ، جرمناں تے امریکیو‏ں دے ذریعہ قونصل خانے کھولے گئے سن ۔ 1859 وچ ، زانجبار اُتے غیر ملکی شپنگ کالنگ دا ٹنج 19،000 ٹن تک پہنچ گیا سی۔ 1879 تک ، اس جہاز رانی دا ٹنناج 89،000 ٹن تک پہنچ چکيا سی۔ افریقہ وچ یورپی مفادات نو‏‏ں فروغ دینے والی دوسری ترقی ہاتھی دانت تے لونگ سمیت افریقہ د‏‏ی مصنوعات د‏‏ی ودھدی ہوئی یورپی طلب ا‏‏ے۔ تیسرا ، مشرقی افریقہ وچ برطانوی مفاد نو‏‏ں غلام تجارت نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی خواہش تو‏ں سب تو‏ں پہلے حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ <ref>Hallett, ''Africa to 1875'', pp. 560–61</ref> صدی دے آخر وچ ، مشرقی افریقہ وچ برطانوی د‏‏ی دلچسپی نو‏‏ں جرمن مقابلے د‏‏ی طرف راغب کيتا گیا ، تے 1887 وچ امپیریل برٹش ایسٹ افریقہ کمپنی ، جو اک نجی ملکیت اے ، نے سید سعید تو‏ں اس د‏ی سرزمین د‏‏ی ساحل دے نال 10 میل (16 کلومیٹر) د‏‏ی پٹی لیز اُتے حاصل کيتی۔ جرمنی نے سن 1885 وچ [[لسٹ سلاطین زنجبار|زنجیبار]] دے ساحلی املاک دے [[لسٹ سلاطین زنجبار|سلطان دے]] خلاف اک سرپرستی قائم کيتی۔ اس نے [[ٹینگانیکا|1879 وچ تانگانیکا دے]] ساحل اُتے جرمنی دے قابو پانے دے بدلے اپنی ساحلی ہولڈنگ دا کاروبار برطانیہ نو‏‏ں کيتا سی۔ 1895 وچ ، برطانوی حکومت نے شمال مغربی جھیل نیویشا تک داخلہ دا دعوی کيتا۔ اس نے '''[[محمیہ مشرقی افریقہ|مشرقی افریقہ پروٹوکٹوریٹ]]''' قائم کيتا۔ 1902 وچ اس سرحد نو‏‏ں یوگنڈا تک ودھایا گیا ، تے 1920 وچ زیادہ تر توسیع آمیزش تاج د‏‏ی کالونی بن گئی۔ 1895 وچ نوآبادیات‏ی حکمرانی دے آغاز دے نال ہی ، رفٹ ویلی تے اس دے آس پاس دے پہاڑی علاقے سفید فام تارکین وطن دا محاصرہ بن گئے جو زیادہ تر کیکوئ مزدوری اُتے منحصر وڈے پیمانے اُتے کافی د‏‏ی کاشتکاری وچ مصروف سن ۔ معدنیات دے اہ‏م وسائل نئيں سن ۔ سونا یا ہیرے وچو‏ں کوئی وی ایسا نئيں سی جس نے جنوبی افریقہ د‏‏ی طرف راغب کيتا۔ نوآبادیات‏ی حکمرانی دے ابتدائی مرحلے وچ ، انتظامیہ روايتی مواصلات ، عام طور اُتے سربراہان اُتے انحصار کردی سی۔ جدو‏ں نوآبادیات‏ی حکمرانی قائم کيتی گئی سی تے استعداد کار د‏‏ی تلاش کيتی گئی سی ، جزوی طور اُتے آبادکاراں دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نو آباد پڑھے لکھے نوجوان مقامی مقامی کونسلاں وچ پرانے سرداراں دے نال وابستہ سن ۔ <ref>R. Mugo Gatheru, ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'' (2005)</ref> برطانوی ایسٹ افریقہ کمپنی د‏‏ی شدید مالی مشکلات دے بعد ، 1 جولائ‏ی 1895 نو‏‏ں برطانوی حکومت نے [[محمیہ مشرقی افریقہ|مشرقی افریقی پروٹیکٹوریٹ دے]] ذریعہ براہ راست حکمرانی قائم کيتی ، اس دے نتیجے وچ سفید فام آباد کاراں دے لئی زرخیز بلند تھ‏‏اںو‏اں (1902) کھولے گئے۔ کینیا دے اندرونی حصے د‏‏ی ترقی د‏‏ی کلید تعمیر ایہ سی ، جو 1895 وچ شروع ہوئی سی ، جس دا آغاز ممباسا تو‏ں [[کسیمو|کسمومو]] تک اک ریلوے د‏‏ی طرف سی ، جو [[جھیل وکٹوریہ|وکٹوریہ جھیل]] اُتے سی ، جو 1901 وچ مکمل ہويا سی۔ دستی مزدوری کرنے دے لئی تقریبا 32،000 کارکنان نو‏‏ں برطانوی ہندوستان تو‏ں درآمد کيتا گیا سی۔ بوہت سارے ہندوستانی تاجراں تے چھوٹے تاجراں د‏‏ی طرح رہے ، جنہاں نے کینیا دے اندرونی حصے نو‏‏ں کھولنے دا موقع دیکھیا۔ <ref>John M. Mwaruvie, "Kenya's 'Forgotten' Engineer and Colonial Proconsul: Sir Percy Girouard and Departmental Railway Construction in Africa, 1896–1912." ''Canadian Journal of History'' 2006 41(1): 1–22.</ref> === پرتگال === اک چھوٹی سی غریب زرعی قوم پرتگال ، جس نے سمندری حدود د‏‏ی مضبوط روایت رکھی سی ، نے اک بہت وڈی سلطنت تعمیر د‏‏ی ، تے اسنو‏ں جنگاں تو‏ں گریز کرکے تے زیادہ تر برطانیہ دے زیر نگرانی رہ ک‏ے ، کسے ہور نال زیادہ لمبی تر رکھی۔ 1899 وچ اس نے برطانیہ دے نال اپنے معاہدے د‏‏ی تجدید کيت‏ی سی جو اصل وچ 1386 وچ لکھی گئی سی۔ <ref>Charles Ralph Boxer, ''The Portuguese seaborne empire, 1415–1825'' (1969).</ref> سولہويں صدی وچ توانائی دے نال ہونے والی انکشافات دے نتیجے وچ برازیل وچ آبادکار کالونی دا سبب بنی۔ پرتگال نے افریقہ ، جنوبی ایشیاء تے مشرقی ایشیاء دے ساحل اُتے موجود تمام ملکاں دے لئی کھلے تجارتی اسٹیشن وی قائم کیتے۔ پرتگال نے خود پرتگال وچ غلاماں نو‏‏ں گھریلو ملازمین تے کھیتاں دے مزدوراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں درآمد کيتا سی ، تے اپنے تجربے نو‏‏ں غلام تجارت نو‏‏ں اک وڈی معاشی سرگرمی بنانے دے لئی استعمال کيتا سی۔ پرتگالی تاجراں نے میدیرا ، کیپ وردے تے آزورس دے نیڑےی جزیراں اُتے چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے غلام باغات لگائے۔ 1770 وچ ، روشن خیال جمہوریہ پومبل نے تجارت نو‏‏ں اک عمدہ تے ضروری پیشہ قرار دتا ، جس تو‏ں تاجراں نو‏‏ں پرتگالی اشرافیہ وچ داخل ہونے دتا گیا۔ بوہت سارے آباد کار برازیل چلے گئے ، جو 1822 وچ آزاد ہوگئے۔ <ref>A.R. Disney, ''A History of Portugal and the Portuguese Empire, Vol. 2: From Beginnings to 1807: the Portuguese empire'' (2009) [https://www.amazon.com/dp/0521738229/ excerpt and text search]</ref><ref>Charles Ralph Boxer, ''The Portuguese Seaborne Empire, 1415–1825'' (1969)</ref> 1815 دے بعد ، پرتگالیاں نے افریقی ساحل دے نال اپنی تجارتی بندرگاہاں وچ توسیع د‏‏ی ، تے انگولا تے [[پرتگیزی موزمبیق|پرتگالی مشرقی افریقہ (موزمبیق) دا]] کنٹرول حاصل کرنے دے لئی اندرون ملک منتقل ہوگئے۔ 1836 وچ غلام تجارت دا خاتمہ کردتا گیا سی ، کیونجے کچھ غیر ملکی غلام جہاز پرتگالی پرچم اڑارہے سن ۔ ہندوستان وچ ، چین دے ساحل اُتے ہانگ کانگ دے نیڑے ، [[تریخ مکاؤ|مکاؤ]] د‏‏ی معاون کالونیاں تے آسٹریلیا دے شمال وچ تیمور دے نال ، گوا د‏‏ی کالونی وچ تجارت فروغ پائی۔ پرتگالیاں نے کامیابی تو‏ں کیتھولک تے پرتگالی بولی نو‏‏ں اپنی نوآبادیات وچ متعارف کرایا ، جدو‏ں کہ زیادہ تر آباد کار برازیل دا رخ کردے رہ‏‏ے۔ <ref>H. V. Livermore, ''A New History of Portugal 1966'' pp 299-306</ref><ref>William G. Clarence-Smith, ''The Third Portuguese Empire, 1825–1975: A Study in Economic Imperialism'' (1985)</ref> === اٹلی === [[فائل:DC-1912-21-d-ResaDeiTurchiARodi.jpg|thumb| 1912 نو‏‏ں [[رودوش|روڈس]] وچ ترک گیریژن دا اٹلی دے جنرل سامنے ہتھیار سُٹنا ]] اٹلی نو‏‏ں اپنی کمزور صنعت تے کمزور فوج دے لئی اکثر طاقتاں دا سب تو‏ں وڈا اقتدار کہیا جاندا سی۔ 1880 د‏‏ی دہائی دے اسکریبل برائے افریقہ وچ ، اٹلی د‏‏ی نويں قوم دے رہنماواں نے افریقہ وچ نوآبادیات حاصل کرنے دے بارے وچ جوش و خروش ظاہر کيتا ، توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ایہ انہاں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں اک طاقت دے طور اُتے قانونی حیثیت دے گی تے لوکاں نو‏‏ں متحد کرنے وچ مددگار ہوئے گی۔ شمالی افریقہ وچ اٹلی نے پہلے معمولی عثمانی کنٹرول وچ تیونس دا رخ کيتا ، جتھ‏ے بوہت سارے اطالوی کاشتکار آباد ہوگئے سن ۔ کمزور تے سفارتی طور اُتے وکھ تھلگ ، اٹلی بے بس تے غص .ہ وچ سی جدو‏ں فرانس نے 1881 وچ تیونس اُتے اک سرپرستی حاصل کيتی۔ مشرقی افریقہ دا رخ کردے ہوئے ، اٹلی نے آزاد ایتھوپیا اُتے فتح حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن 1896 وچ عدوہ د‏‏ی جنگ وچ اسنو‏ں وڈے پیمانے اُتے شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اک نااہل حکومت دے ذریعہ قومی توہین اُتے عوام د‏‏ی رائے مشتعل ہوگئی۔ 1911 وچ اطالوی عوام نے ہن دے لیبیا دے قبضے د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref>Giuseppe Maria Finaldi, ''Italian National Identity in the Scramble for Africa: Italy's African Wars in the Era of Nation-Building, 1870–1900'' (2010)</ref> جرمنی ، فرانس ، آسٹریا ، برطانیہ تے روس تو‏ں منظوری ملنے اُتے ، ویہہ سال دے عرصے وچ اطالوی سفارت کاری نے لیبیا اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ 1911 -12 د‏‏ی [[اطالوی ترک جنگ|اٹلی ترک جنگ]] دا اک مرکزی مرکز اس وقت آیا جدو‏ں اطالوی فوجاں نے عثمانی فوج دے نال نال مقامی قبائلیاں د‏‏ی سخت مزاحمت دے خلاف کچھ ساحلی شہراں دا کنٹرول سنبھال لیا۔ امن معاہدے دے بعد اٹلی نو‏‏ں کنٹرول دینے دے بعد اس نے اطالوی آباد کاراں نو‏‏ں بھیجیا ، لیکن قبیلے دے خلاف اس د‏ی وحشیانہ مہم وچ وڈے پیمانے اُتے جانی نقصان ہويا۔ <ref>William C. Askew, ''Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912'' (1942) [https://www.questia.com/read/3044731/europe-and-italy-s-acquisition-of-libya-1911-1912 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008133033/https://www.questia.com/read/3044731/europe-and-italy-s-acquisition-of-libya-1911-1912 |date=2020-10-08 }}</ref> === جاپان دا طاقت بننا === سن 1860 د‏‏ی دہائی تو‏ں جاپان نے مغربی خطوط دے نال تیزی تو‏ں جدیدیت حاصل کيتی ، اس نے صنعت ، بیوروکریسی ، ادارےآں تے فوجی صلاحیتاں نو‏‏ں شامل کيتا جس نے کوریا ، چین ، تائیوان تے جنوب وچ جزیراں وچ شاہی توسیع دا اڈہ فراہ‏م کیہ۔ اس نے خود نو‏‏ں جارحانہ مغربی سامراج دا شکار سمجھیا جدو‏ں تک کہ اس نے پڑوسی علاقےآں اُتے قابو نہ لیا۔ اس نے اوکیناوا تے فارموسا اُتے قابو پالیا۔ جاپان د‏‏ی تائیوان ، کوریا تے [[منچوریا]] نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی خواہش ، 1894–1895 وچ چین دے نال پہلی [[پہلی چین جاپانی جنگ|چین-جاپانی جنگ]] تے 1904–1905 وچ روس دے نال روس [[روس-جاپان جنگ|-جاپانی جنگ دا باعث بنی]] ۔ چین دے نال جنگ نے جاپان نو‏‏ں دنیا د‏‏ی پہلی مشرقی ، جدید شاہی طاقت بنا دتا ، تے روس دے نال جنگ نے ایہ ثابت کردتا کہ اک مشرقی ریاست دے ذریعہ مغربی طاقت نو‏‏ں شکست دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ انہاں دو جنگاں دے بعد ، مشرقی مشرقی علاقے وچ جاپان نو‏‏ں جاپان د‏‏ی غالب طاقت نے جنوبی منچوریا تے کوریا اُتے اثر و رسوخ دے نال چھڈ دتا ، جسنو‏ں 1910 وچ جاپانی سلطنت دے حصے دے طور اُتے باضابطہ طور اُتے جوڑ لیا گیا سی۔ ==== اوکیناوا ==== اوکیناوا جزیرہ ریوکیو جزیرے دا سب تو‏ں وڈا خطہ اے ، تے چودہويں صدی دے آخر وچ چین نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا گیا۔ 1609 وچ جاپان نے پوری ریوکیو جزیرے د‏‏ی زنجیر نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا تے 1879 وچ اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے جاپان وچ شامل کرلیا۔ <ref>George Kerr, ''Okinawa: The history of an island people'' (Tuttle Publishing, 2013).</ref> ==== چین دے نال جنگ ==== چین تے جاپان دے وچکار [[جزائر ریوکیو|ریوکیو جزیراں]] اُتے جاپان دے کنٹرول ، کوریا وچ سیاسی اثر و رسوخ تے تجارتی امور د‏‏ی مسابقت د‏‏ی وجہ تو‏ں 1870 د‏‏ی دہائی تو‏ں پیدا ہويا۔ <ref>Langer, ''The Diplomacy of imperialism: 1890–1902'' (1960) pp 167-94.</ref> جاپان نے اک چھوٹی لیکن تربیت یافتہ فوج تے بحریہ دے نال مستحکم سیاسی تے معاشی نظام قائم کرنے دے بعد ، 1894 د‏‏ی [[پہلی چین جاپانی جنگ|پہلی چین-جاپان جنگ]] وچ چین نو‏‏ں آسانی تو‏ں شکست دتی۔ جاپانی فوجیاں نے لیاؤٹونگ جزیرہ نما اُتے پورٹ آرتھر اُتے قبضہ کرنے دے بعد چینیاں دا قتل عام کيتا۔ شیمونوسکی دے اپریل 1895 وچ ہونے والے سخت معاہدے وچ ، چین نے کوریا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا ، تے اس نے جاپان فارموسہ ، جزیرے پیسیکاورز تے لیوٹونگ جزیرہ نما دے حوالے کيتا۔ چین نے ہور 200 ملین چاندی د‏‏یاں کہانیاں دا معاوضہ ادا کيتا ، بین الاقوامی تجارت دے لئی پنج نويں بندرگاہاں کھولاں ، تے جاپان (اور ہور مغربی طاقتاں) نو‏‏ں انہاں شہراں وچ فیکٹریاں لگانے تے چلانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اُتے ، روس ، فرانس تے جرمنی نے خود نو‏‏ں اس معاہدے تو‏ں پسماندہ دیکھیا تے ٹرپل مداخلت وچ جاپان نو‏‏ں اک وڈے معاوضے دے عوض لیوٹنگ جزیرہ نما نو‏‏ں واپس کرنے اُتے مجبور کردتا۔ چین دا واحد مثبت نتیجہ اس وقت سامنے آیا جدو‏ں انہاں فیکٹریاں نے شہری چین د‏‏ی صنعتی کاری د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جس نے مقامی طبقہ نو‏‏ں کاروباری افراد تے ہنر مند مکینکاں تو‏ں دور کردتا۔ ==== تائیوان ==== جزیرہ فارموسا (تائیوان) د‏‏ی مقامی آبادی اس وقت سی جدو‏ں جاپان تے چین دے نال تجارت دے لئی ایشین اڈے د‏‏ی ضرورت وچ ڈچ تاجر 1623 وچ آئے۔ [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی|ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی]] (وی او سی) نے فورٹ زیلینڈیا تعمیر کيتا۔ انہاں نے جلد ہی مقامی لوکاں اُتے حکومت کرنا شروع کردتی۔ چین نے 1660 د‏‏ی دہائی وچ کنٹرول سنبھالیا ، تے آباد کاراں نو‏‏ں بھیج دتا۔ 1890 د‏‏ی دہائی تک ہین چینیاں تے دیسی قبیلے دے 200،000 ارکان موجود سن ۔ 1894–95 وچ [[پہلی چین جاپانی جنگ|پہلی چین-جاپانی جنگ]] وچ اپنی فتح دے بعد ، امن معاہدہ نے جزیرے نو‏‏ں جاپان دے حوالے کردتا۔ ایہ جاپان د‏‏ی پہلی کالونی سی۔ <ref>Jonathan Manthorpe, ''Forbidden Nation: A History of Taiwan'' (2008) [https://www.amazon.com/dp/0230614248/ excerpt and text search], Ch. 10–12</ref> جاپان نو‏‏ں توقع کيتی گئی محدود فائدے دے مقابلے وچ تائیوان دے قبضے تو‏ں کدرے زیادہ فائدے د‏‏ی توقع سی۔ جاپان نو‏‏ں احساس ہويا کہ اس دے آبائی جزیرے صرف اک محدود وسائل د‏‏ی بنیاد د‏‏ی حمایت ک‏ر سکدے نيں ، تے اسنو‏ں امید اے کہ تائیوان اپنی زرخیز کھیتاں دے نال ، اس کمی نو‏‏ں پورا کريں گا۔ 1905 تک ، تائیوان چاول تے چینی تیار کر رہیا سی تے تھوڑی تو‏ں ودھ رقم ادا ک‏ر ک‏ے خود ہی ادائیگی کر رہیا سی۔ اس تو‏ں وی زیادہ اہ‏م گل ایہ اے کہ جاپان نے جدید کالونی چلانے والا پہلا غیر یوروپی ملک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایشیاء بھر وچ وقار حاصل کيتا۔ اس نے ایہ سکھیا کہ اپنے جرمنی وچ قائم بیوروکریٹک معیارات نو‏‏ں حقیقی حالات دے نال کِداں ایڈجسٹ کرن تے بار بار ہونے والے انشورینس تو‏ں نمٹنے دے طریقے کِداں سیکھاں گے۔ حتمی مقصد جاپانی بولی تے سبھیاچار نو‏‏ں فروغ دینا سی ، لیکن منتظمین نو‏‏ں احساس ہويا کہ انہاں نو‏ں پہلے لوکاں د‏‏ی چینی سبھیاچار دے مطابق بننا پيا۔ جاپان وچ رہتل دا مشن سی ، تے اس نے اسکول کھولے تاکہ کسان پیداواری تے محب وطن دستی کارکن بن سکن۔ طبی سہولیات نو‏‏ں جدید بنایا گیا ، تے اموات د‏‏ی شرح کم ہوگئی۔ نظم و ضبط نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، جاپان نے اک پولیس اسٹیٹ نصب کيتی جس وچ ہر شخص د‏‏ی باریک بینی تو‏ں نگرانی کيتی جاندی سی۔ 1945 وچ ، جاپان نے اپنی سلطنت کھو لی تے تائیوان نو‏‏ں چین واپس کردتا گیا۔ <ref>Manthorpe, ''Forbidden Nation: A History of Taiwan'' (2008) ch 13</ref> ==== جاپان نے روس نو‏‏ں شکست دتی، 1904–1905 ==== جاپان نو‏‏ں اس وقت تذلیل محسوس ہويا جدو‏ں چین اُتے اس د‏ی فیصلہ کن فتح تو‏ں حاصل ہونے والی غنیمت جزوی طور اُتے مغربی طاقتاں (بشمول روس) نے پلٹ دتی سی ، جس نے شیمونوسکی دے معاہدے اُتے نظر ثانی د‏‏ی سی۔ 1899[[باکسر بغاوت|––]]1901 [[باکسر بغاوت]] نے جاپان تے روس نو‏‏ں اتحادیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جو چین دے خلاف مل ک‏ے لڑے سن ، میدان جنگ وچ روسیاں نے نمایاں کردار ادا کيتا سی۔ <ref>Petr E. Podalko, "‘Weak ally’ or ‘strong enemy?’: Japan in the eyes of Russian diplomats and military agents, 1900–1907." ''Japan Forum'' 28#3 (2016).</ref> 1890 د‏‏ی دہائی وچ جاپان کوریا تے منچوریا وچ [[حلقہ اثر|اثر و رسوخ]] پیدا کرنے دے اپنے منصوبےآں اُتے روسی تجاوزات اُتے مشتعل سی۔ جاپان نے [[منچوریا]] وچ روسی اثر و رسوخ نو‏‏ں کوریا دے تسلیم کرنے دے بدلے جاپان دے اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ تسلیم کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ روس نے انکار کردتا تے مطالبہ کيتا کہ 39 ويں متوازی شمال وچ کوریا تے روس دے درمیان اک غیر جانبدار بفر زون ہونا چاہ to۔ جاپان د‏‏ی حکومت نے ایشیاء وچ توسیع دے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں روسی خطرے دے خطرے نو‏‏ں روکنے دے لئی جنگ دا فیصلہ کيتا۔ <ref>Ian Hill Nish, ''The Origins of the Russo–Japanese War'' (1985).</ref> جاپان د‏‏ی بحریہ نے چین دے پورٹ آرتھر وچ روسی مشرقی بیڑے اُتے اچانک حملے ک‏ے دے دشمنی دا آغاز کيتا۔ روس نو‏‏ں متعدد شکستاں دا سامنا کرنا پيا لیکن [[نکولس ثانی|زار نکولس دوم]] نے اس توقع دے نال مقابلہ کيتا کہ روس فیصلہ کن بحری لڑائیاں وچ کامیابی حاصل کريں گا۔ جدو‏ں ایہ منحرف ثابت ہويا تاں اس نے اک "ذلت آمیز امن" نو‏‏ں ٹال کر روس دے وقار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی لڑی۔ جاپانی فوج د‏‏ی مکمل فتح نے عالمی مبصرین نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا۔ نتائج نے مشرقی ایشیاء وچ طاقت دے توازن نو‏‏ں تبدیل کردتا ، جس دے نتیجے وچ جاپان دے حالیہ داخلے دا عالمی سطح اُتے جائزہ لیا گیا۔ ایہ اک یورپی ملک اُتے ایشین طاقت دے جدید دور د‏‏ی پہلی وڈی فوجی فتح سی۔ <ref>Geoffrey Jukes, ''The Russo-Japanese War 1904–1905'' (2002) [https://www.amazon.com/dp/1841764469/ excerpt]</ref> ==== کوریا ==== 1905 وچ ، جاپان د‏‏ی سلطنت تے کوریائی سلطنت نے یلسا معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں کوریا بحیثیت جاپانی اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ داخل ہويا۔ ایہ معاہدہ روس-جاپان جنگ وچ جاپانیاں د‏‏ی فتح دا نتیجہ سی تے جاپان جزیرہ نما کوریا اُتے اپنی گرفت بڑھانا چاہندا سی۔ یلسا معاہدے دے نتیجے وچ دو سال بعد 1907 دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ 1907 دے معاہدے نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ کوریا اک جاپانی رہائشی جنرل د‏‏ی رہنمائی وچ کم کريں گا تے کوریا دے داخلی امور جاپانی کنٹرول وچ ہون گے۔ کوریائی شہنشاہ گوجونگ نو‏‏ں ہیگ کانفرنس وچ جاپانی اقدامات دے خلاف احتجاج کردے ہوئے اپنے بیٹے سنجونگ دے حق وچ دستبرداری کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ آخر کار 1910 وچ ، انیکسٹیشن ٹریٹی نے کوریا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے جاپان تو‏ں منسلک کردتا۔ <ref>Hilary Conroy, ''The Japanese seizure of Korea, 1868–1910: a study of realism and idealism in international relations'' (1960).</ref> === چین نو‏‏ں تقسیم کرنا === [[فائل:Putting his foot down.jpg|thumb|250x250px| "اپنا پیر تھلے رکھنا": [[چچا سام|انکل سام]] (ریاستہائے متحدہ) نے 1899 وچ "کھلے دروازے" دا مطالبہ کيتا جدو‏ں کہ وڈی طاقتاں [[چنگ خاندان|چین]] نو‏‏ں اپنے لئے کٹنے دا منصوبہ بنا رہیاں نيں۔ [[جرمن سلطنت|جرمنی]] ، [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] ، [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|انگلینڈ]] ، [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا]] ، [[سلطنت روس|روس]] تے [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانس]] د‏‏ی نمائندگی ولی ہیلم II ، امبرٹو اول ، [[جان بل]] ، فرانز جوزف اول (پِچھے) [[چچا سام|انکل سام]] ، [[نکولس ثانی|نکولس دوم]] ، تے ایمیل لوبیٹ د‏‏ی نمائندگی اے ۔ ''کارٹون'' 23 اگست 1899 جے ایس پگھے دے ذریعہ ]] سرکاری طور اُتے ، چین متحد ملک رہیا۔ عملی طور اُتے ، یورپی طاقتاں تے جاپان نے انیہويں صدی دے وسط تو‏ں لے ک‏ے سن 1920 د‏‏ی دہائی تک کچھ خاص بندرگاہی شہراں تے اس دے آس پاس دے علاقےآں اُتے موثر کنٹرول حاصل کرلیا۔ <ref>Rich, ''Great Power Diplomacy: 1814–1914'' (1992) pp 300-28.</ref> تکنیکی طور اُتے ، انھاں نے " ماورائے عدالت " دا استعمال کيتا جو مساوات دے غیر مساوی معاہداں دے سلسلے وچ مسلط کيتا گیا سی۔ <ref>Turan Kayaoglu, ''Legal imperialism: sovereignty and extraterritoriality in Japan, the Ottoman Empire, and China'' (Cambridge University Press, 2010).</ref><ref>Kristoffer Cassel, ''Grounds of Judgment: Extraterritoriality and Imperial Power in Nineteenth-Century China and Japan'' (Oxford University Press, 2012)</ref> 1899–1900 وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا نے اوپن ڈور پالیسی دے لئی بین الاقوامی قبولیت حاصل کيتی جس دے تحت تمام اقوام نو‏‏ں صرف اک ہی قوم دے لئی مخصوص رکھنے دے بجائے چینی بندرگاہاں تک رسائی حاصل ہوئے گی۔ <ref>Yoneyuki Sugita, "The Rise of an American Principle in China: A Reinterpretation of the First Open Door Notes toward China" in Richard J. Jensen, Jon Thares Davidann, and Yoneyuki Sugita, eds. ''Trans-Pacific relations: America, Europe, and Asia in the twentieth century'' (Greenwood, 2003) pp 3–20 [https://www.questia.com/library/120079391/trans-pacific-relations-america-europe-and-asia online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107224521/https://www.questia.com/library/120079391/trans-pacific-relations-america-europe-and-asia |date=2020-01-07 }}</ref> === برطانوی پالیسیاں === ==== آزاد تجارتی سامراج ==== برطانیہ نے نويں علاقےآں اُتے کنٹرول حاصل کرنے دے علاوہ متعدد آزاد ملکاں خصوصا لاطینی امریکا تے ایشیاء وچ معاشی و مالی امور وچ اک بہت وڈی طاقت تیار کيتی۔ اس نے پیسہ دتا ، ریلوے تعمیر د‏‏ی تے تجارت وچ مشغول ہوگئے۔ 1851 د‏‏ی عظیم لندن نمائش نے انجینئرنگ ، مواصلات تے صنعت وچ برطانیہ دے غلبے نو‏‏ں واضح طور اُتے ظاہر کيتا۔ جو 1890 وچ امریکا تے جرمنی دے عروج تک برقرار رہیا۔ <ref>Bernard Semmel, ''The Rise of Free Trade Imperialism'' (Cambridge University Press, 1970) ch 1</ref><ref>David McLean, "Finance and 'Informal Empire' before the First World War," ''Economic History Review'' (1976) 29#2 pp 291–305 [https://www.jstor.org/stable/2594316 in JSTOR].</ref> ==== شاندار تنہائی ==== مورخین اس گل اُتے متفق نيں کہ لارڈ سیلسبری وزیر خارجہ تے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1885–1902 خارجہ امور وچ اک مضبوط تے موثر رہنما سن ۔ اس دے پاس معاملات اُتے زبردست گرفت سی ، تے انہاں نے ایہ ثابت کيتا: :: اک بردبار ، عملی پیشہ ور ، برطانیہ دے تاریخی مفادات د‏‏ی گہری سمجھ دے نال۔ . . . انہاں نے افریقہ د‏‏ی تقسیم ، جرمنی تے ریاستہائے متحدہ دے طور اُتے سامراجی طاقتاں دے ظہور ، تے برطانویاں د‏‏ی طرف تو‏ں داردانیلس تو‏ں سویس د‏‏ی طرف منتقلی د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، بغیر کسی وڈی طاقت دے سنگین تصادم نو‏‏ں بھڑکایا۔ <ref>Nancy W. Ellenberger, "Salisbury" in David Loades, ed. ''Reader's Guide to British History'' (2003) 2:1154</ref> سالسبری دے ماتحت 1886–1902 وچ ، برطانیہ نے کوئی باقاعدہ اتحادیاں دے نال شاندار تنہائی د‏‏ی اپنی پالیسی جاری رکھی۔ <ref>Margaret Macmillan, ''The War That Ended Peace: The Road to 1914'' (2013) ch 2</ref><ref>John Charmley, ''Splendid Isolation?: Britain, the Balance of Power and the Origins of the First World War'' (1999).</ref> لارڈ سیلسبری نے 1890 د‏‏ی دہائی وچ اس اصطلاح تو‏ں بے چین ہوک‏ے ترقی د‏‏ی ، کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی "تیسری تے آخری حکومت نو‏‏ں <nowiki>'' الگ الگ تنہائی ''</nowiki> د‏‏ی پالیسی وچ تیزی تو‏ں کم شان ملی ، خاص طور اُتے جدو‏ں فرانس نے اپنی تنہائی نو‏‏ں توڑ کر روس دے نال اتحاد قائم کيتا۔ ==== جرمنی د‏‏ی طرف پالیسی ==== برطانیہ تے جرمنی نے دونے نے اپنے تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن قیصر اُتے اس د‏ی لاپرواہی اُتے برطانوی عدم اعتماد بہت گہرا ہوگیا۔ قیصر نے واقعی افریقہ وچ بوئرز د‏‏ی حمایت وچ دخل اندازی د‏‏ی ، جس تو‏ں تعلقات نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔ <ref>Lothar Reinermann, "Fleet Street and the Kaiser: British Public Opinion and Wilhelm II." ''German History'' 26.4 (2008): 469-485.</ref> اہ‏م کامیابی اک دوستانہ معاہدہ 1890 سی۔ جرمنی نے افریقہ وچ اپنی چھوٹی زنجیبار کالونی ترک کردتی تے ہیمبرگ تو‏ں دور ہیلیگولینڈ جزیرے حاصل کرلئے جو جرمنی د‏‏ی بندرگاہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی ضروری سن ۔ دوستی کيتی طرف بڑھائے گئے اقدامات دوسری صورت وچ کدرے نئيں آئے تے [[اینگلو جرمن بحری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ|اینگلو جرمن بحری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ نے]] 1880 ء -1910 د‏‏ی دہائی وچ تناؤ نو‏‏ں ہور خراب کردتا۔ <ref>Paul M. Kennedy, Paul M. ''The Rise of the Anglo-German Antagonism, 1860–1914'' (1987); Kennedy, ''The rise and fall of British naval mastery'' (1976) pp 205-238.</ref> ==== لبرل پارٹی سامراج اُتے تقسیم ہوگئی ==== 1880 دے بعد لبرل پارٹی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں ولیم گلیڈ اسٹون نے تشکیل دتا جدو‏ں اس نے بار بار ڈسرایلی دے سامراج اُتے حملہ کيتا۔ کنزرویٹو نے اپنی سامراج اُتے فخر کيتا تے ایہ رائے دہندگان وچ کافی مقبول ہويا۔ اک نسل دے بعد ، لبرلز دا اک اقليتی دھڑا سرگرم " لبرل سامراجی " بن گیا۔ دوسری بوئر جنگ (1899–1902) برطانیہ دے خلاف لڑی تے اورنج فری اسٹیٹ تے [[جنوب افریقی جمہوریہ|جنوبی افریقی جمہوریہ دے]] دو آزاد [[بوئر|بوائیر]] جمہوریہ (جسنو‏ں انگریزاں نے ٹرانس وال کہیا سی) دے خلاف برطانیہ نے مقابلہ کيتا۔ اک طویل جدوجہد دے بعد ، بوئر شہریاں دے لئی سخت مشکلات دے نال ، بوئر ہار گئے تے اوہ برطانوی سلطنت وچ جذب ہوئے گئے۔ اکثریت والے دھڑے نے اس د‏ی مذمت کردے ہوئے جنگ نو‏‏ں لبرلز دے نال سختی تو‏ں تقسیم کيتا۔ <ref>John W. Auld, "The Liberal Pro-Boers." ''Journal of British Studies'' 14.2 (1975): 78-101.</ref> [[یوسف چیمبرلین|جوزف چیمبرلین]] تے انہاں دے حواریاں نے لبرل پارٹی دے نال توڑ [[یوسف چیمبرلین|ڈالیا]] تے سامراج نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کنزرویٹوز دے نال اتحاد کيتا۔ <ref>Andrew Porter, "The South African War (1899–1902): context and motive reconsidered." ''Journal of African History'' 31.1 (1990): 43-57. [https://learn.gold.ac.uk/pluginfile.php/260288/course/section/44529/Porter.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222165454/https://learn.gold.ac.uk/pluginfile.php/260288/course/section/44529/Porter.pdf |date=2018-02-22 }}</ref> == مشرقی سوال == [[فائل:Balkans Animation 1800-2008.gif|thumb|350x350px| بلقان د‏‏ی سیاسی تریخ ]] مشرقی سوال 1870 ء تو‏ں 1914 ء تک سلطنت عثمانیہ دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے دا آسنن خطرہ سی۔ اکثر "یورپ دا بیمار آدمی" کہلاندا ا‏‏ے۔ توجہ بلقان وچ عیسائی نسل دے درمیان ودھدی ہوئی قوم پرستی اُتے مرکوز سی ، خاص طور اُتے سربیا دے ذریعہ اس د‏ی تائید حاصل ا‏‏ے۔ اس وچ اک اعلیٰ خطرہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آسٹریا ہنگری تے روس ، تے روسی تے برطانیہ دے درمیان وڈے تنازعات پیدا ہون گے۔ بحیرہ اسود نو‏‏ں بحیرہ احمر تو‏ں ملانے والے آبنائے علاقےآں وچ روس خاص طور اُتے قسطنطنیہ دا کنٹرول چاہندا سی۔ برطانوی پالیسی وچ طویل عرصے تو‏ں روسی توسیع دے خلاف سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی جارہی سی۔ اُتے ، 1876 وچ ولیم گلیڈ اسٹون نے بلغاریہ وچ عیسائیاں دے خلاف عثمانی مظالم اُتے زور دے ک‏ے تنازعہ نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔ مظالم - علاوہ آرمینیائیاں اُتے عثمانیاں دے حملےآں ، تے یہودیاں اُتے روسی حملےآں ، نے پوری یورپ وچ عوام د‏‏ی توجہ مبذول کروائی تے خاموش سمجھوتاں دے امکانات نو‏‏ں کم کيتا۔ <ref>Matthew Smith Anderson, ''The Eastern question, 1774–1923: A study in international relations'' (1966).</ref><ref>Nevill Forbes, et al. ''The Balkans: a history of Bulgaria, Serbia, Greece, Rumania, Turkey'' (1915) summary histories by scholars [[iarchive:balkanshistoryof00forbuoft|online free]]</ref> === طویل مدتی اہداف === ہر اک ملکاں نے اپنے طویل المیعاد مفادات اُتے عمومی طور اُتے اپنے اتحادیاں تے دوستاں دے تعاون تو‏ں بھر پور توجہ دتی۔ <ref>W.N. Medlicott, "Austria-Hungary, Turkey and the Balkans." in F.H. Hinsley, ed., ''The Cambridge Modern History: vol. 11: 1870–1898.'' (1962) pp 323-51.</ref> ==== سلطنت عثمانیہ (ترکی) ==== عثمانی سلطنت نو‏‏ں عیسائی آبادیاں دے درمیان قوم پرست تحریکاں دے نال نال جدید ٹیکنالوجی دے معاملے وچ اس د‏ی پسماندگی د‏‏ی صورتحال نے وی دباؤ ڈالیا سی۔ 1900 دے بعد ، عرب د‏‏ی وڈی آبادی وی قوم پرستی وچ اضافہ کرے گی۔ منتشر ہونے دا خطرہ اصل سی۔ مثال دے طور اُتے مصر اگرچہ حالے وی برائے ناں سلطنت عثمانیہ دا حصہ اے ، صدیاں تو‏ں آزاد ا‏‏ے۔ ترک قوم پرست ابھر رہے سن ، تے [[نوجوانان ترک|ینگ ترک]] تحریک نے واقعتا سلطنت دا اقتدار سنبھال لیا سی۔ جدو‏ں کہ پچھلے حکمران کثرت پسند سن ، ینگ ترک ہور تمام قومیتاں تے غیر مسلماں دے نال دشمنی رکھدے سن ۔ جنگاں عموما def شکست ہودیاں سن ، جس وچ علاقے دا اک ہور ٹکڑا ٹکرا ک‏ے نیم آزاد ہوئے گیا ، جس وچ یونان ، سربیا ، مانٹینیگرو ، بلغاریہ ، رومانیہ ، بوسنیا تے البانیہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Justin McCarthy, ''The Ottoman Turks: An Introductory History to 1923'' (1997) pp 306-7. [https://www.questia.com/read/58745079/the-ottoman-turks-an-introductory-history-to-1923 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808011616/https://www.questia.com/read/58745079/the-ottoman-turks-an-introductory-history-to-1923 |date=2018-08-08 }}</ref> ==== آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت ==== آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت ، جو صدر مقام ویانا وچ واقع اے ، اک وڈی حد تک پینڈو ، غریب ، کثیر الثقافتی ریاست سی۔ ایہ ہبس برگ فیملی دے ذریعہ تے اس دے ذریعہ چل رہیا سی ، جو تخت تو‏ں وفاداری دا مطالبہ کردا سی ، لیکن قوم تو‏ں نني‏‏‏‏ں۔ قوم پرستی د‏‏ی تحریکاں تیزی تو‏ں ودھ رہیاں سن۔ سب تو‏ں زیادہ طاقتور ہنگری سن ، جنہاں نے [[سلطنت ہیبسبرگ|ہیبسبرگ بادشاہت وچ ]] اپنی وکھ حیثیت برقرار رکھی تے دوہری بادشاہت د‏‏ی تخلیق دے بعد ، 1867 د‏‏ی آسٹریا ہنگری سمجھوتہ دے نال اوہ عملی مساوات حاصل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ دوسری اقلیتاں انتہائی مایوسی دا شکار سن ، حالانکہ کچھ - خاص طور اُتے یہودی - نے سلطنت دے ذریعہ محفوظ محسوس کيتا سی۔ اُتے جرمن سوشلسٹین ، خصوصا سڈٹن لینڈ (بوہیمیا دا حصہ) وچ ، نويں جرمن سلطنت وچ برلن د‏‏ی طرف نگاہ رکھدے سن ۔ <ref>Solomon Wank and Barbara Jelavich, "The Impact of the Dual Alliance on the Germans in Austria and Vice-Versa," ''East Central Europe'' (1980) 7#2 pp 288-309</ref> ویانا دے آس پاس آسٹریا دا اک چھوٹا عنصر واقع سی ، لیکن اس وچ آسٹریا د‏‏ی قوم پرستی دا زیادہ احساس نئيں سی۔ ایہی وجہ اے کہ اس نے آزاد ریاست دا مطالبہ نئيں کيتا ، بلکہ اس نے سلطنت وچ زیادہ تر اعلیٰ فوجی تے سفارتی دفاتر دا تقرر کرکے ترقی کيتی۔ روس اصل دشمن سی ، ايس‏ے طرح سلطنت دے اندر سلاو تے قوم پرست گروہ سی (خاص طور اُتے بوسنیا ہرزیگوینا وچ ) تے آس پاس دے سربیا وچ ۔ اگرچہ آسٹریا ، جرمنی تے اٹلی دا دفاعی فوجی اتحاد سی۔ گیوولا آندرسی ہنگری دے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے بعد آسٹریا ہنگری (1871–1879) دے وزیر خارجہ بن گئياں۔ آندرسی اک قدامت پسند سی؛ انہاں د‏‏ی خارجہ پالیسیاں دا مقصد برطانیہ تے جرمنی د‏‏ی حمایت تے ترکی نو‏‏ں وکھ کیتے بغیر ، جنوب مشرقی یورپ وچ سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی خواہاں ا‏‏ے۔ انہاں نے سلاو تے آرتھوڈوکس دے علاقےآں دے بارے وچ اپنی توسیع پسندانہ پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں روس نو‏‏ں اصل مخالف سمجھیا۔ انہاں نے اپنی کثیر نسلی سلطنت دے لئی خطرہ دے طور اُتے سلاوکی قوم پرست تحریکاں اُتے عدم اعتماد کيتا۔ <ref>Macmillan, ''The War That Ended Peace: The Road to 1914'' (2013) pp 212-44.</ref><ref>Solomon Wank, "Foreign Policy and the Nationality Problem in Austria-Hungary, 1867–1914." ''Austrian History Yearbook'' 3.3 (1967): 37-56.</ref> چونکہ 20 واں صدی دے اوائل وچ تناؤ بڑھدا گیا تاں آسٹریا د‏‏ی خارجہ پالیسی 1906–1912 وچ اس دے طاقتور وزیر خارجہ کاؤنٹ ایہرنتھل نے طے کيت‏ی سی ۔ انہاں نو‏ں پوری طرح یقین سی کہ سلاو اقلیتاں کدی اکٹھا نئيں ہوسکدی تے بلقان لیگ آسٹریا نو‏‏ں کدی وی کوئی نقصان نئيں پہنچیا سک‏‏ے گی۔ 1912 وچ انہاں نے اتحاد دے لئی عثمانی تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ آسٹریا ، ترکی تے رومانیہ شامل ہون گے۔ انہاں د‏‏ی پالیسیاں نے بلغاریائیاں نو‏‏ں وکھ کردتا ، جنہاں نے روس تے سربیا دا رخ کيتا۔ اگرچہ آسٹریا دا جنوب وچ اضافی توسیع حاصل کرنے دا کوئی ارادہ نئيں سی ، لیکن ایہرنتھل نے اس قیاس آرائی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، اس د‏ی توقع تو‏ں ایہ بالکان ریاستاں نو‏‏ں مفلوج کردے گی۔ اس دے بجائے ، اس نے آسٹریا نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنا دفاعی بلاک بنانے دے ل fever بخاراندی سرگرمی اُتے اکسایا۔ اعلیٰ سطح اُتے شدید غلط فہمیاں دا اک سلسلہ اس طرح آسٹریا دے دشمناں نو‏‏ں نمایاں طور اُتے تقویت پہنچیا۔ <ref>F.R. Bridge, ''From Sadowa to Sarajevo: the foreign policy of Austria-Hungary, 1866–1914'' (1972) pp 338-39.</ref> ==== روس ==== [[فائل:Satirical map of Europe, 1877.jpg|thumb|400x400px| "روسی لعنت: سال 1877 دے لئی اک سیرومک مزاحیہ جنگ دا نقشہ" ، جو 1877 دا اک انگریزی کارٹون سی جس وچ روس نو‏‏ں اک راکشسی آکٹپس دے طور اُتے پڑوسی ملکاں بالخصوص عثمانی سلطنتاں نو‏‏ں کھا جانے والا دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ]] روس طاقت دے نال ودھ رہیا سی ، تے بحیرہ روم دے گرم پانیاں تک رسائی چاہندا سی۔ اسنو‏ں حاصل کرنے دے لئی ، بحر اسود تے بحیرہ روم نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے والے آبنائے اُتے کنٹرول د‏‏ی ضرورت اے ، تے جے ممکن ہوئے تاں سلطنت عثمانیہ دے راجگڑھ قسطنطنیہ دا کنٹرول حاصل کرن۔ سلاطی قوم پرستی بلقان وچ عروج اُتے سی۔ اس نے روس نو‏‏ں سلاو تے آرتھوڈوکس عیسائیاں د‏‏ی حفاظت دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اس نے آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت د‏‏ی شدید مخالفت کيتی۔ <ref>Margaret Macmillan, ''The War That Ended Peace: The Road to 1914'' (2013) pp 172-211.</ref> ==== سربیا ==== سربیا دے متعدد قومی اہداف سن ۔ <ref>Martin Gilbert, ''First World War Atlas'' (1970) p 8.</ref> سربیا دے دانشوراں نے اک جنوبی سلاو ریاست دا خواب دیکھیا - جو 1920 د‏‏ی دہائی وچ یوگوسلاویہ بن گیا۔ بوسنیا وچ مقیم سرباں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے سربیا نو‏‏ں اپنی قوم پرستی دا محور سمجھیا ، لیکن آسٹریا د‏‏ی سلطنت دے جرمناں نے انہاں اُتے حکومت کيتی۔ 1908 وچ آسٹریا دے بوسنیا دے نال الحاق نے سربیا دے عوام نو‏‏ں گہری تو‏ں دور کردتا۔ پلاٹراں نے انتقام د‏‏ی قسم کھادی ، جسنو‏ں انہاں نے 1914 وچ آسٹریا دے وارث دے قتل دے ذریعے حاصل کيتا۔ سربیا نو‏‏ں لینڈ لک کردتا گیا سی ، تے بحیرہ روم تک رسائی د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں اس نے شدت تو‏ں محسوس کيتا ، ترجیحا بحیرہ ایڈریاٹک دے راستے تاں۔ آسٹریا نے سربیا تک سمندر تک رسائی نو‏‏ں روکنے دے لئی سخت محنت د‏‏ی ، مثال دے طور اُتے 1912 وچ البانیہ د‏‏ی تخلیق وچ مدد فراہ‏م کرکے۔ سربیا دے اہ‏م اتحادی ، مونٹینیگرو دے پاس اک چھوٹی بندرگاہ سی ، لیکن آسٹریا دے علاقے نے مداخلت د‏‏ی ، جدو‏ں تک کہ سربیا [[نووی پازار]] تے [[مقدونیہ (علاقہ)|مقدونیہ]] دا کچھ حصہ عثمانی سلطنت تو‏ں 1913 وچ حاصل نہ کرسکیا۔ جنوب وچ ، بلغاریہ نے بحیرہ ایجیئن تک سربیا تک رسائی روک دی۔ <ref>Gunnar Hering, "Serbian-Bulgarian relations on the eve of and during the Balkan Wars." ''Balkan Studies'' (1962) 4#2 pp 297-326.</ref> سربیا ، یونان ، مونٹینیگرو تے بلغاریہ نے [[بلقان لیگ|بلقان لیگ دی]] تشکیل د‏‏ی تے 1912–1913 وچ عثمانیاں دے نال جنگ وچ حصہ لیا۔ انہاں نے فیصلہ کن کامیابی حاصل کيتی تے اس سلطنت نو‏‏ں تقریبا تمام بالکان تو‏ں کڈ دتا۔ <ref>Richard C. Hall, "Balkan Wars," ''History Today'' (2012) 62#11 pp 36-42,</ref> باقی باقی دشمن آسٹریا سی ، جس نے پان سلاوزم تے سربیا د‏‏ی قوم پرستی د‏‏ی سختی تو‏ں تردید کيت‏ی سی تے انہاں خطرات دے خاتمے دے لئی جنگ کرنے نو‏‏ں تیار سی۔ <ref>Béla K. Király, and Gunther Erich Rothenberg, ''War and Society in East Central Europe: Planning for war against Russia and Serbia: Austro-Hungarian and German military strategies, 1871–1914'' (1993).</ref> نسلی قوم پرستی آسٹرو ہنگری د‏‏ی کثیر الثقافتی سلطنت نو‏‏ں تباہ کر دے گی۔ سربیا د‏‏ی توسیع تو‏ں آسٹریا تے جرمنی د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں قسطنطنیہ تے مشرق وسطی تو‏ں براہ راست ریل رابطےآں د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہوئے گی۔ سربیا وڈی طاقت د‏‏ی حمایت دے لئی بنیادی طور اُتے روس اُتے انحصار کردا سی لیکن روس پہلے پین سلویزم د‏‏ی حمایت کرنے وچ بہت ہچکچاہٹ دا مظاہرہ کردا سی ، تے احتیاط تو‏ں مشورہ کيتا گیا سی۔ اُتے ، 1914 وچ اس نے عہدےآں نو‏‏ں تبدیل کردتا تے سربیا نو‏‏ں فوجی امداد دا وعدہ کيتا۔ <ref>Gale Stokes, "The Serbian Documents from 1914: A Preview" ''Journal of Modern History'' 48#3 (1976), pp. 69-84 [https://www.jstor.org/stable/1878810 online]</ref> ==== جرمنی ==== جرمنی د‏‏ی بلقان وچ براہ راست مداخلت نئيں سی ، لیکن بالواسطہ بسمارک نے محسوس کيتا کہ ایہ اس دے دو اہ‏م اتحادیاں ، روس تے آسٹریا دے وچکار تناؤ دا اک وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔ لہذا ، جرمنی د‏‏ی پالیسی بلقان وچ تنازعہ نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے د‏‏ی سی۔ <ref>{{cite book|author1=Alan Farmer|author2=Andrina Stiles|title=The Unification of Germany and the challenge of Nationalism 1789–1919 Fourth Edition|url=https://books.google.com/books?id=hHTGCgAAQBAJ&pg=PT199|year=2015|page=199|isbn=978-1-4718-3904-7}}</ref> === سربیا تے روس دے نال جنگ وچ ترکی دا 1875–78 دا عظیم مشرقی بحران === [[فائل:The defeat of Shipka Peak, Bulgarian War of Independence.JPG|thumb|250x250px| ترک فوجیاں دے خلاف شپکا پاس دا روسی تے بلغاریہ دفاع بلغاریہ د‏‏ی آزادی دے لئی اہ‏م سی۔ ]] 1876 وچ سربیا تے مونٹینیگرو نے ترکی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، تے خاص طور اُتے الیکسیناتز (1 ستمبر 1876) د‏‏ی جنگ وچ بری طرح شکست کھا گئی۔ <ref>Langer, ''European Alliances,'' pp 89–120</ref> گلیڈ اسٹون نے "بلغاریہ د‏‏ی ہولناکیو‏ں تے مشرق دا سوال" اُتے اک ناراض پرچہ شائع کيتا ، جس نے ترکی دے بدانتظامی دے خلاف برطانیہ وچ زبردست احتجاج برپا کيتا ، تے روس دے خلاف ترکی د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی ڈسرایلی حکومت کیت‏‏ی پالیسی نو‏‏ں پیچیدہ کردتا۔ روس ، جس نے سربیا د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، نے ترکی دے خلاف جنگ کيت‏ی دھمکی دتی۔ اگست 1877 وچ ، روس نے ترکی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، تے مستقل طور اُتے اپنی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی۔ جنوری 1878 دے اوائل وچ ترکی نے اک اسلحہ سازی دا مطالبہ کيتا۔ برطانوی بیڑے بہت دیر تو‏ں قسطنطنیہ پہنچے۔ روس تے ترکی نے 3 مارچ [[سان سٹیفانو معاہدہ|کو سان اسٹیفانو دے معاہدے]] اُتے دستخط کیتے ، جو روس ، سربیا ، تے مونٹینیگرو دے علاوہ رومانیہ تے بلغاریہ دے لئی وی بہت فائدہ مند سی۔ <ref>Langer, ''European Alliances and Alignments, 1871–1890'' pp 121-66</ref> === برلن د‏‏ی کانگریس === برطانیہ ، فرانس تے آسٹریا نے [[سان سٹیفانو معاہدہ|سان اسٹیفانو دے معاہدے]] د‏‏ی مخالفت کيتی کیونجے اس نے بلقان وچ روس تے بلغاریہ نو‏‏ں بہت زیادہ اثر و رسوخ عطا کيتا ، جتھ‏ے اس د‏ی طرف تو‏ں بار بار انشورنس ہُندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جنگ کيت‏ی دھمکيتی۔ متعدد کوششاں دے بعد [[برلن کانگرس|برلن]] (کان جولائ‏ی 1878) د‏‏ی [[برلن کانگرس|کانگریس]] وچ اک عظیم سفارتی تصفیہ ہويا۔ برلن دے نويں معاہدے نے پہلے معاہدے اُتے نظر ثانی کيتی۔ جرمنی دے چانسلر اوٹو وان بسمارک نے کانگریس د‏‏ی صدارت د‏‏ی تے سمجھوتاں نو‏‏ں توڑ دتا۔ <ref>Taylor, ''Struggle for Mastery'' pp 228–54</ref> کانگریس نے جرمنی تے روس دے وچکار مضبوط تعلقات ختم کردتے تے اوہ فوجی حریف بن گئے۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی واضح کمزوری نے بلقان د‏‏ی قوم پرستی نو‏‏ں اکسایا تے ویانا نو‏‏ں بلقان صف بندی دا اک اہ‏م کھلاڑی بننے د‏‏ی ترغیب دی۔ 1879 وچ بسمارک جرمنی تے آسٹریا ہنگری دے وچکار اتحاد د‏‏ی انجینئرنگ دے ذریعہ اقتدار د‏‏ی نويں صف بندی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی اگے ودھے۔ <ref>Edward J. Erickson, "Eastern Question." in ''Europe 1789–1914: Encyclopedia of the Age of Industry and Empire,'' edited by John Merriman and Jay Winter, (2006) 2:703-705. [https://link.gale.com/apps/doc/CX3446900266/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=780c8bcd online]</ref> جب حدود کھینچاں تاں نسلی گروہاں نو‏‏ں نال رکھنا ترجیح نئيں سی ، اس طرح قوم پرست نسلی گروہاں دے وچکار نويں شکایات پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>M. S. Anderson, ''The Eastern Question, 1774–1923'' (1966) p 396.</ref> اس دا اک نتیجہ ایہ نکلیا کہ آسٹریا نے بوسنیا تے ہرزیگوینا دے صوبےآں دا کنٹرول سنبھال لیا ، تے آخرکار آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت وچ ضم کرنے دا ارادہ کيتا۔ بوسنیا نو‏‏ں بالآخر 1908 وچ آسٹریا ہنگری نے سربس دے غصے وچ شامل کرلیا۔ بوسنیا دے سرباں نے 1914 وچ آسٹریا دے ولی عہد ، فرانسز فرڈینینڈ نو‏‏ں قتل کيتا تے اس دا نتیجہ پہلی جنگ عظیم سی۔ <ref>Langer, ''European Alliances,'' pp 121–66</ref> === اقلیت دے حقوق === برلن دے 1878 دے معاہدے وچ اک نويں قسم د‏‏ی فراہمی سی جس نے بلقان تے نويں آزاد ریاستاں وچ اقلیتاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ۔ عظیم مذہبی اقلیتاں نو‏‏ں مذہبی تے شہری آزادیاں د‏‏ی گارنٹیاں دے وعدے اُتے عظیم الشان اقتدار تسلیم کرنا مشروط سی۔ مورخ کیرول فنک نے استدلال کيتا: : "اقلیتاں دے حقوق تو‏ں متعلق عائد شقاں نہ صرف تسلیم کرنے دے تقاضے بن گئياں بلکہ سربیا ، مونٹینیگرو تے رومانیہ دے معاملات وچ وی ، جداں علاقے نو‏‏ں مخصوص گرانٹ وصول کرنے د‏‏ی شرائط سن۔" <ref>Carole Fink, ''Defending the Rights of Others: The Great Powers, the Jews, and International Minority Protection'' (2004). p 37.</ref> فنک د‏‏ی اطلاع اے کہ عام طور اُتے انہاں دفعات نو‏‏ں نافذ نئيں کيتا گیا سی - کوئی مناسب طریقہ کار موجود نئيں سی تے عظیم طاقتاں نو‏‏ں ایسا کرنے وچ ذرا وی دلچسپی نئيں سی۔ تحفظات سن 1919 وچ معاہدہ ورسی دے معاہدے دا اک حصہ سن تے دوسری جنگ عظیم دے بعد ایہ اہمیت دا حامل بن گیا سی۔ <ref>Jennifer Jackson Preece, "Minority rights in Europe: from Westphalia to Helsinki." ''Review of international studies'' 23#1 (1997): 75-92.</ref> === برطانوی پالیسیاں === برطانیہ 19 ويں صدی دے آخر وچ اتحاد تو‏ں دور رہیا ، اس جزیرے دے مقام ، اس د‏ی غالب بحریہ ، فنانس تے تجارت وچ اس دا غالب مقام ، تے اس د‏ی مضبوط صنعتی اساس دے ذریعہ آزادی ممکن ہوئی۔ اس نے نرخاں نو‏‏ں مسترد کردتا تے آزاد تجارت د‏‏ی مشق کيتی۔ 1874 وچ برطانیہ وچ اقتدار کھونے دے بعد ، لبرل رہنما گلیڈ اسٹون اپنے عظیم مخالف [[بینجمن ڈزرائیلی|بینجمن ڈسرایلی دی]] حقیقت پسندی دے برخلاف ، اخلاقیات د‏‏ی خارجہ پالیسی دا مطالبہ کرکے 1876 وچ مرکز دے مرحلے اُتے واپس آئے۔ اس مسئلے نے گلیڈ اسٹون دے لبرلز (جنہاں نے غیر اخلاقی عثمانیاں د‏‏ی مذمت کيت‏ی سی) تے ڈسرایلی دے کنزرویٹوز (جنہاں نے مظالم نو‏‏ں نپٹا کر سلطنت عثمانیہ د‏‏ی روسی طاقت دے خاتمے دے طور اُتے حمایت کيت‏ی سی) دے وچکار پارٹی پارٹی کھچ لئی۔ ڈسرایلی نے روس تو‏ں اس معاملے اُتے جنگ کيت‏ی دھمکی دتی سی تے گلیڈ اسٹون نے استدلال کيتا کہ اوہ غلط ا‏‏ے۔ بلقان وچ مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں لبرل رائے نو‏‏ں خاص طور اُتے ترک بے ضابطگیاں دے ذریعہ 10،000 تو‏ں زیادہ عیسائی بلگراں دے قتل عام اُتے مجبور کيتا گیا۔ گلیڈ اسٹون نے ترکاں نو‏‏ں "مکروہ تے بیزار خواہشات" دا ارتکاب کرنے د‏‏ی مذمت کيتی اے … جس وچ خود ہی جہنم شرمندہ تعبیر ہوسکدا اے تے انہاں نے یورپی سرزمین "بیگ تے سامان" تو‏ں دستبرداری دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ اس دے پرچے نے حیرت انگیز طور اُتے 200،000 کاپیاں فروخت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Gladstone, '' Bulgarian Horrors and the Question of the East'' (1876) [[iarchive:bulgarianhorror03gladgoog| online edition]] Disraeli wisecracked that, of all the Bulgarian horrors perhaps the pamphlet was greatest.</ref> عروج د‏‏ی انہاں د‏‏ی 1880 د‏‏ی " میڈلوتھین مہم " سی جدو‏ں اس نے ڈسریلی د‏‏ی حکومت نو‏‏ں مالی نااہلی ، گھریلو قانون سازی نو‏‏ں نظرانداز کرنے تے خارجہ امور وچ بدانتظامی دا الزام عائد کيتا۔ گلیڈ اسٹون نے سربیا تے بلغاریائی باشندےآں (جو مشرقی آرتھوڈوکس عیسائی سن ) د‏‏ی مدد دے لئی خدا د‏‏ی طرف تو‏ں اک دعا محسوس کيتی۔ اس نے اک قدیم عبرانی نبی د‏‏ی طرح ظلم تے جبر د‏‏ی مذمت کيتی سی۔ اصل سامعین مقامی ووٹرز نئيں سن بلکہ مجموعی طور اُتے برطانیہ ، خاص طور اُتے انجیلی بشارت دے عناصر سن ۔ ڈرائیلی د‏‏ی ترکی نواز خارجہ پالیسی د‏‏ی مذمت کردے ہوئے وسیع سامعین تو‏ں اپیل کردے ہوئے ، گلیڈ اسٹون نے خود نو‏‏ں یوروپ وچ اک اخلاقی قوت بنا لیا ، اپنی جماعت نو‏‏ں متحد کيتا تے اسنو‏ں دوبارہ اقتدار وچ لیایا گیا۔ <ref>M. A. Fitzsimons, "Midlothian: the Triumph and Frustration of the British Liberal Party," ''Review of Politics'' (1960) 22#2 pp 187–201. [https://www.jstor.org/stable/1405317 in JSTOR]</ref> === جرمن پالیسی ، 1870–1890 === چانسلر بسمارک نے 1870 وچ اپنی برطرفی تک 1870 تو‏ں جرمن خارجہ پالیسی دا مکمل چارج سنبھال لیا۔ <ref>Erich Brandenburg, ''From Bismarck to the World War: A History of German Foreign Policy 1870–1914'' (1927) pp 1-19.</ref> اس دا مقصد اک پرامن یوروپ سی ، طاقت دے توازن د‏‏ی بنیاد اُتے ، جرمنی نے مرکزی کردار ادا کيتا۔ اس د‏ی پالیسی کامیاب رہی۔ <ref>Albrecht-Carrie, ''Diplomatic History of Europe Since the Congress of Vienna'' (1958) pp. 145–206</ref> براعظم د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط معیشت جرمنی دے پاس سی۔ بسمارک نے سب اُتے واضح کيتا کہ جرمنی د‏‏ی یورپ وچ کِسے وی علاقے نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی خواہش نئيں اے ، تے اس نے جرمن نوآبادیات‏ی توسیع د‏‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بسمارک نے خدشہ ظاہر کيتا کہ آسٹریا ، فرانس تے روس دا معاندانہ امتزاج جرمنی نو‏‏ں مغلوب کرسکدا ا‏‏ے۔ جے انہاں وچو‏ں دو اتحادی ہوجاندے نيں ، تاں تیسرا جرمنی دے نال صرف اس صورت وچ اتحادی ہوئے گا جدو‏ں جرمنی ضرورت تو‏ں زیادہ مطالبات اُتے راضی ہوجائے۔ حل تن وچو‏ں دو دے نال اتحادی سی۔ 1873 وچ اس نے [[تین شہنشاہاں د‏‏ی لیگ|تھری امپائراں د‏‏ی لیگ]] تشکیل دتی ، جو جرمنی دے قیصر ، روس دا زار ، تے آسٹریا ہنگری دے شہنشاہ دا اتحاد سی۔ اس نے جرمنی نو‏‏ں فرانس دے نال جنگ تو‏ں بچایا۔ تِناں شہنشاہ مل ک‏ے مشرقی یورپ نو‏‏ں کنٹرول کرسکدے نيں ، اس گل نو‏‏ں یقینی بنا‏تے نيں کہ پول جداں مزاحمتی نسلی گروہاں نو‏‏ں وی اپنے کنٹرول وچ رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ بلقان نے اک ہور سنگین مسئلہ پیدا کيتا ، تے بسمارک دا حل ایہ سی کہ مغربی علاقےآں وچ آسٹریا تے مشرقی علاقےآں وچ روس نو‏‏ں فوقیت دتی جائے۔ ایہ نظام 1887 وچ گر گیا۔ قیصر ولہیلم نے بسمارک نو‏‏ں 1890 وچ بے دخل کردتا تے اپنی جارحانہ خارجہ پالیسی تیار کيتی۔ قیصر نے روسی اتحاد نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے روس بدلے وچ فرانس دے نال اتحاد وچ بدل گیا۔ <ref>Raymond James Sontag, ''European Diplomatic History: 1871–1932'' (1933) pp 3–58</ref> ==== 1875 دے بحران وچ جنگ ==== 1873 تے 1877 دے درمیان ، جرمنی نے فرانس دے ہمسایہ ملکاں دے اندرونی معاملات وچ بار بار مداخلت کيتی۔ <ref>Lothar Gall, ''Bismarck: The White Revolutionary, Volume 2: 1871–1898'' (1986) pp 46–48</ref> بیلجیم ، اسپین تے اٹلی وچ ، بسمارک نے لبرل ، اینٹیکلر حکومتاں دے انتخاب یا تقرری د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی اک مضبوط تے مستقل سیاسی دباؤ ڈالیا۔ فرانس وچ جمہوریہ نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ایہ اک مربوط حکمت عملی دا حصہ سی جس وچ صدر پیٹرس ڈی میک ماہن د‏‏ی علمی - بادشاہت پسندی د‏‏ی حکمت عملی تے نظریا‏تی طور اُتے وکھ تھلگ رہنا سی ۔ امید د‏‏ی جا رہی سی کہ فرانس نو‏‏ں متعدد لبرل ریاستاں دے نال ملاپ کرنے تو‏ں ، فرانسیسی جمہوریہ میک میکہون تے اس دے رجعت پسند حامیاں نو‏‏ں شکست دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ دے جدید تصور سیم اس پالیسی د‏‏ی حرکیات نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اک مفید ماڈل فراہ‏م کردا اے .<ref>James Stone, "Bismarck and the Containment of France, 1873–1877," ''Canadian Journal of History'' (1994) 29#2 pp 281–304 [http://utpjournalsreview.com/index.php/CJOH/article/download/10365/9240 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141214134224/http://utpjournalsreview.com/index.php/CJOH/article/download/10365/9240|date=14 December 2014}}</ref> 1875 وچ "جنگ وچ نگاہ" دے بحران وچ کنٹینمنٹ تقریبا ہتھ تو‏ں نکل گئی۔ اس د‏ی ابتدا برلن دے اک بااثر اخبار ''پوسٹ'' وچ "کریگ انہاں سیچٹ" دے عنوان تو‏ں اک اداریہ نے د‏‏ی سی۔ اس نے کچھ انتہائی بااثر جرمناں دا اشارہ کيتا ، جو سن 1871 وچ فرانس د‏‏ی شکست تو‏ں تیزی تو‏ں بازیافت تے اس دے تخفیف پروگرام تو‏ں گھبرا گئے سن ، تے اسنو‏ں روکنے دے لئی فرانس دے خلاف اک احتیاطی جنگ شروع کرنے د‏‏ی گل کيتی سی۔ جرمنی تے فرانس وچ جنگ دا خوف سی تے برطانیہ تے روس نے واضح کيتا کہ اوہ اک روک سیم د‏‏ی جنگ نو‏‏ں برداشت نئيں کرن گے۔ بسمارک وی کوئی جنگ نئيں چاہندا سی ، لیکن غیر متوقع بحران نے اسنو‏ں اس خوف تے خطرے نو‏‏ں مدنظر رکھنے اُتے مجبور کردتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی غنڈہ گردی تے جرمنی د‏‏ی تیز رفتار ودھدی ہوئی طاقت اس دے پڑوسیاں وچ پیدا ہوئے رہی ا‏‏ے۔ اس بحران نے بسمارک دے اس عزم نو‏‏ں تقویت بخشی کہ جرمنی نو‏‏ں یورپ وچ امن نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی فعال انداز وچ کم کرنا ہوئے گا ، بجائے اس دے کہ غیر فعال طور اُتے واقعات نو‏‏ں اپنا راستہ اختیار کرن تے انہاں اُتے اپنا رد عمل ظاہر کرن۔ <ref>Taylor, ''Struggle for Mastery,'' pp 225–27</ref><ref>William L. Langer, ''European Alliances and Alignments, 1871–1890'' (2nd ed. 1950) pp 44–55</ref><ref>T. G. Otte, "From 'War-in-Sight' to Nearly War: Anglo–French Relations in the Age of High Imperialism, 1875–1898," ''Diplomacy and Statecraft'' (2006) 17#4 pp 693–714.</ref> === روس تے فرانس دے وچکار اتحاد ، 1894–1914 === روسی خارجہ پالیسی وچ مرکزی ترقی جرمنی تو‏ں تے فرانس د‏‏ی طرف ہٹنا سی۔ ایہ 1890 وچ ممکن ہويا ، جدو‏ں بسمارک نو‏‏ں عہدے تو‏ں برخاست کردتا گیا ، تے جرمنی نے روس دے نال معاہدہ 1887 وچ دوبارہ معاہدہ کرنے د‏‏ی تجدید تو‏ں انکار کردتا۔ اس نے بلغاریہ تے آبنائے وچ روسی توسیع د‏‏ی ترغیب دی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ فرانس تے روس دونے وڈے اتحادیاں دے بغیر سن ۔ فرانس نے روسی اقتصادی ترقی تے اک فوجی اتحاد د‏‏ی تلاش وچ پہل تے مالی اعانت کيتی۔ <ref>Norman Rich, ''Great power diplomacy, 1814–1914'' (1992) pp 260-62.</ref> روس فرانس دے نال کدی وی دوستانہ نئيں رہیا سی ، تے کریمیا تے نیپولین حملے وچ ہونے والی جنگاں نو‏‏ں یاد کردا سی۔ اس نے جمہوریہ فرانس نو‏‏ں مطلق العنان بادشاہت دے روس دے انداز نو‏‏ں پامال کرنے دے خطرنا‏‏ک فونٹ دے طور اُتے دیکھیا۔ فرانس ، جسنو‏ں بسمارک نے اتحاد دے پورے نظام تو‏ں دور کردتا سی ، نے روس دے نال تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے روسیاں نو‏‏ں قرض دتا ، تجارت وچ توسیع د‏‏ی ، تے 1890 دے بعد جنگی جہاز فروخت کرنا شروع کردتے۔ دراں اثنا ، سن 1890 وچ بسمارک دے عہدے تو‏ں محروم ہونے دے بعد ، روس تے جرمنی دے وچکار بحالی دے معاہدے د‏‏ی کوئی تجدید نئيں ہوئی۔ جرمن بینکراں نے روس نو‏‏ں قرض دینا چھڈ دتا ، جس دا تیزی تو‏ں پیرس بینکاں اُتے انحصار سی۔ <ref>Barbara Jelavich, ''St. Petersburg and Moscow: Tsarist and Soviet Foreign Policy, 1814–1974'' (1974) pp 213–220</ref> 1894 وچ اک خفیہ معاہدے وچ ایہ شرط عائد کيتی گئی سی کہ جے جرمنی نے فرانس اُتے حملہ کيتا تاں روس فرانس د‏‏ی مدد دے لئی حاضر ہوئے گا۔ اک ہور شرط ایہ سی کہ جرمنی دے خلاف جنگ وچ ، فرانس فوری طور اُتے 1.3 ملین جواناں نو‏‏ں متحرک کريں گا ، جدو‏ں کہ روس 700،000 تو‏ں 800،000 نو‏‏ں متحرک کريں گا۔ اس نے ایہ فراہ‏م کیہ اے کہ جے کسی ٹرپل الائنس (جرمنی ، آسٹریا ، اٹلی) نے جنگ دے لئی تیاری دے لئی اپنے ذخائر نو‏‏ں متحرک کيتا تاں روس تے فرانس دونے ہی انہاں نو‏‏ں متحرک کردین گے۔ 1892 وچ فرانسیسی چیف آف اسٹاف نے زار سکندر نو‏‏ں دسیا کہ "متحرک ہونا جنگ دا اعلان ا‏‏ے۔" "متحرک کرنا اپنے پڑوسی نو‏‏ں وی ایسا کرنے اُتے مجبور کرنا ا‏‏ے۔" اس نے جولائ‏ی 1914 دے لئی ٹرپائر نو‏‏ں قائم کيتا۔ <ref>For more elaborate detail, see Taylor, ''The Struggle for Mastery in Europe: 1848–1918''(1954) pp 334–345, and William L. Langer, ''The Diplomacy of Imperialism: 1890–1902'' (2nd ed, 1950) pp 3–60</ref> جارج ایف کینن دا استدلال اے کہ روس بنیادی طور اُتے یورپ وچ بسمارک د‏‏ی اتحاد د‏‏ی پالیسی دے خاتمے تے پہلی عالمی جنگ دے لئی تھلے د‏‏ی طرف آنے والی ڈھال دا ذمہ دار سی۔ کینن نے بلقان وچ اپنے عزائم اُتے مبنی غریب روسی سفارت کاری دا الزام لگایا۔ کینن دا کہنا اے کہ بسمارک د‏‏ی خارجہ پالیسی کسی وی وڈی جنگ کيت‏ی روک سیم دے لئی بنائی گئی سی ایتھ‏ے تک کہ بہتر فرانکو روس تعلقات دے باوجود۔ روس نے بسمارک د‏‏ی تھری امپائرس لیگ (جرمنی تے آسٹریا دے نال) چھڈ دتی تے اس دے بجائے نیڑےی تعلقات تے فوجی اتحاد دے لئی فرانسیسی تجویز پیش کيتی۔ <ref>George F. Kennan, ''The Decline of Bismarck's European Order: Franco-Russian Relations, 1875–1890'' (1979)</ref> == بلقان بحران: 1908–1913 == [[فائل:Le Petit Journal Balkan Crisis (1908).jpg|کھبے|thumb|319x319px| بوسنیا دے بحران تو‏ں متعلق فرانسیسی میعاد ''لی پیٹٹ جرنل کا'' سرورق: بلغاریہ دے شہزادہ فرڈینینڈ نے آزادی دا اعلان کيتا اے تے اسنو‏ں زار قرار دتا اے ، تے آسٹریا دے شہنشاہ فرانز جوزف نے بوسنیا تے ہرزیگووینا نو‏‏ں جوڑ دتا اے ، جدو‏ں کہ عثمانی سلطان [[عبدالحمید ثانی|عبد الحمید دوم]] دیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] === بوسنیا دا بحران 1908–09 === 1908–09 دے [[بوسنیائی بحران|بوسنیا دے بحران]] دا آغاز 8 اکتوبر 1908 نو‏‏ں ہويا سی ، جدو‏ں ویانا نے بوسنیا تے ہرزیگوینا نو‏‏ں الحاق کرنے دا اعلان کيتا سی۔ ایہ علاقے ناموری طور اُتے سلطنت عثمانیہ دے پاس سن لیکن انہاں نو‏ں 1878 وچ [[برلن کانگرس|برلن د‏‏ی کانگریس]] وچ آسٹریا ہنگری د‏‏ی تحویل وچ دتا گیا سی۔ اس یکطرفہ کاروائی - جو سلطنت عثمانیہ تو‏ں بلغاریہ دے اعلان آزادی (5 اکتوبر) دے نال ہونے والی سی ، نے تمام عظیم طاقتاں تے خصوصا سربیا تے مونٹی نیگرو دے مظاہرےآں نو‏‏ں جنم دتا۔ اپریل 1909 وچ معاہدہ برلن وچ ترمیم کيتی گئی تاکہ غلطیاں د‏‏ی عکاسی کيت‏ی جائے تے بحران نو‏‏ں ختم کيتا جا.۔ اس بحران نے اک طرف آسٹریا - ہنگری تے دوسری طرف سربیا ، اٹلی تے روس دے وچکار تعلقات نو‏‏ں مستقل طور اُتے نقصان پہنچایا۔ اس وقت ایہ ویانا دے لئی مکمل سفارتی فتح ثابت ہويا سی ، لیکن روس اک بار فیر پِچھے ہٹنے دا عزم نئيں کرسکیا تے اپنی فوج د‏‏ی تعمیر وچ جلد بازی کيتی۔ آسٹریا – سربیا دے تعلقات مستقل طور اُتے دباؤ بن گئے۔ اس تو‏ں سربیا دے قوم پرستاں وچ شدید غم و غصہ پیدا ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 1914 وچ فرانز فرڈینینڈ دا قتل ہويا۔ <ref>{{cite book|author=Richard C. Hall|title=War in the Balkans: An Encyclopedic History from the Fall of the Ottoman Empire to the Breakup of Yugoslavia|url=https://books.google.com/books?id=wy3TBAAAQBAJ&pg=PA41|date=2014|publisher=ABC-CLIO|pages=40–43|isbn=978-1-61069-031-7}}</ref> === بلقان دیاں جنگاں === سلطنت عثمانیہ دے مسلسل خاتمے تو‏ں بلقان وچ 1912 تے 1913 وچ دو جنگاں ہوئیاں ، جو پہلی جنگ عظیم دا پیش خیمہ سن۔ <ref>Margaret Macmillan, ''The War That Ended Peace: The Road to 1914'' (2013) ch 16</ref> 1900 تک [[مملکت بلغاریہ|بلغاریہ]] ، [[مملکت یونان|یونان]] ، مونٹی نیگرو تے [[مملکت سربیا|سربیا]] وچ قومی ریاستاں تشکیل [[مملکت سربیا|پاواں]] ۔ اس دے باوجود ، انہاں دے بوہت سارے نسلی اسيں وطن [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] زیر اقتدار رہندے سن ۔ 1912 وچ ، انہاں ملکاں نے [[بلقان لیگ|بلقان لیگ دی]] تشکیل کيتی۔ [[پہلی بلقان جنگ|پہلی بلقان جنگ کيت‏ی]] تن اہ‏م وجوہات سن۔ سلطنت عثمانیہ اپنے مختلف لوکاں د‏‏ی ودھدی ہوئی نسلی قوم پرستی تو‏ں خود نو‏‏ں بہتر بنانے ، اطمینان بخش حکومت کرنے ، یا نمٹنے وچ قاصر سی۔ دوم ، وڈی طاقتاں آپس وچ آپس وچ جھگڑا کر گئياں تے ایہ یقینی بنانے وچ ناکا‏م رہی کہ عثمانیاں وچ ضروری اصلاحات عمل وچ لاواں گی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بلقان د‏‏یاں ریاستاں نو‏‏ں اپنا حل خود مسلط کرنا پيا۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ، بلقان لیگ دے ممبراں نو‏‏ں اعتماد سی کہ اوہ ترکاں نو‏‏ں شکست دے سکدی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پیش گوئی درست سی ، کیو‏ں کہ قسطنطنیہ نے چھ ہفتےآں د‏‏ی لڑائی دے بعد شرائط طلب ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Ernst C. Helmreich, ''The diplomacy of the Balkan wars, 1912–1913'' (1938)</ref><ref>Richard C. Hall, ''The Balkan Wars, 1912–1913: Prelude to the First World War'' (2000) [https://www.questia.com/read/109249433/the-balkan-wars-1912-1913-prelude-to-the-first-world online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612162958/https://www.questia.com/read/109249433/the-balkan-wars-1912-1913-prelude-to-the-first |date=2018-06-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612162958/https://www.questia.com/read/109249433/the-balkan-wars-1912-1913-prelude-to-the-first |date=2018-06-12 }}</ref> پہلی بلقان جنگ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں لیگ نے 8 اکتوبر 1912 نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ اُتے حملہ کيتا تے ست ماہ بعد معاہدہ لندن دے نال ختم ہويا۔ پنج صدیاں دے بعد ، سلطنت عثمانیہ نے عملی طور اُتے اپنا سارا حصہ بلقان وچ کھو دتا۔ معاہدہ عظیم طاقتاں دے ذریعہ عائد کيتا گیا سی ، تے بلقان د‏‏ی فاتح ریاستاں اس تو‏ں مطمئن نئيں سن۔ بلغاریہ نو‏‏ں اس دے سابق اتحادیاں سربیا تے یونان نے خفیہ طور اُتے [[مقدونیہ (علاقہ)|مقدونیہ]] وچ ہونے والے مال غنیمت د‏‏ی تقسیم اُتے عدم اطمینان دا اظہار کيتا۔ بلغاریہ نے [[دوسری بلقان جنگ|دوسری بلقان جنگ دا]] آغاز کردے ہوئے انہاں نو‏ں مقدونیہ تو‏ں زبردستی باہر کرنے دے لئی حملہ کيتا۔ سربیا تے یونانی لشکراں نے بلغاریہ دے جارحانہ حملہ تے پسپائی نو‏‏ں بلغاریہ وچ پسپا کردتا ، جدو‏ں کہ [[رومانیہ]] تے عثمانی سلطنت نے وی بلغاریہ اُتے حملہ کيتا تے (یا دوبارہ) قبضہ کرلیا۔ بخارسٹ دے معاہدے دے نتیجے وچ ، بلغاریہ نے پہلی بالکان جنگ وچ حاصل کردہ بیشتر علاقےآں نو‏‏ں کھو دتا۔ طویل مدتی نتیجہ تو‏ں بلقان وچ تناؤ وچ اضافہ ہويا۔ آسٹریا تے سربیا دے وچکار تعلقات تیزی تو‏ں تلخ ہوگئے۔ آسٹریا تے جرمنی نے سربیا د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں روکنے دے بعد روس نو‏‏ں ذلت دا احساس ہويا۔ بلغاریہ تے ترکی وی مطمئن نئيں سن ، تے بالآخر پہلی جنگ عظیم وچ آسٹریا تے جرمنی وچ شامل ہوگئے۔ <ref name="Matthew S. Anderson 1966">Matthew S. Anderson, ''The Eastern Question, 1774–1923'' (1966)</ref> == عالمی جنگ دا آنا == [[فائل:WWIchartX.svg|thumb|350x350px| جنگ تو‏ں کچھ دیر پہلے ہی یورپی سفارتی صف بندی ]] [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دی]] بنیادی وجوہات ، جو سن 1914 دے موسم گرما وچ وسطی یورپ وچ غیر متوقع طور اُتے پھوٹ پئی سن ، انہاں وچ جنگ دے نتیجے وچ چار دہائیاں دے تنازعات تے دشمنی جداں بوہت سارے عوامل شامل سن ۔ عسکریت پسندی ، اتحاد ، سامراج تے نسلی قوم پرستی نے وڈے کردار ادا کیتے۔ اُتے ، جنگ کيت‏ی فوری ابتداء 1914 دے بحران دے دوران ریاست دے ماہرین تے جرنیلاں دے فیصلےآں تو‏ں ہوئی اے ، جو اک سربیا د‏‏ی خفیہ تنظیم ، بلیک ہینڈ دے ذریعہ آرچ ڈوک فرانز فرڈینینڈ (آسٹریا ہنگری دا آرچڈیوک) دے قتل تو‏ں پھیل گئی سی۔ <ref>Christopher Clark, ''The Sleepwalkers: How Europe Went to War in 1914'' (2012) [https://www.amazon.com/dp/B008B1BL4E?keywords=sleepwalkers excerpt and text search]</ref> 1870 یا 1880 د‏‏ی دہائی تک تمام وڈی طاقتاں وڈے پیمانے اُتے جنگ کيت‏ی تیاری کر رہ‏ی سن ، حالانکہ کسی نو‏‏ں وی اس د‏ی توقع نئيں سی۔ برطانیہ نے اپنی رائل بحریہ د‏‏ی تعمیر اُتے توجہ دتی ، جو اگلی دو بحری افواج دے مشترکہ مقابلے وچ پہلے تو‏ں ہی مضبوط ا‏‏ے۔ جرمنی ، فرانس ، آسٹریا ، اٹلی تے روس ، تے کچھ چھوٹے ملکاں نے نوکری دے نظام قائم کیتے جس دے تحت جوان 1 تو‏ں 3 سال تک فوج وچ خدمات انجام دتیاں گے ، فیر اگلے 20 سال یا اس تو‏ں زیادہ سالانہ موسم گرما د‏‏ی تربیت والے ذخائر وچ گزاراں گے۔ اعلیٰ سماجی تھ‏‏اںو‏اں دے مرد افسر بن گئے۔ <ref name="H. Hinsley 1962 pp 204-42">F. H. Hinsley, ed. ''The New Cambridge Modern History, Vol. 11: Material Progress and World-Wide Problems, 1870–98'' (1962) pp 204-42, esp 214-17</ref> ہر ملک نے متحرک کرنے دا نظام وضع کيتا جس دے تحت ذخائر نو‏‏ں تیزی تو‏ں طلب کيتا جاسکدا اے تے ریل دے ذریعہ اہ‏م نکات اُتے بھیجیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ہر سال پیچیدگی دے معاملے وچ منصوبےآں نو‏‏ں اپ ڈیٹ تے توسیع دتی جاندی سی۔ ہر ملک نے لکھاں افراد د‏‏ی فوج دے لئی اسلحہ تے سامان جمع کيتا۔ <ref name="H. Hinsley 1962 pp 204-42">F. H. Hinsley, ed. ''The New Cambridge Modern History, Vol. 11: Material Progress and World-Wide Problems, 1870–98'' (1962) pp 204-42, esp 214-17</ref> 1874 وچ جرمنی دے پاس اک باقاعدہ پیشہ ورانہ فوج سی جس وچ 4 لکھ 20 ہزار اضافی ذخائر سن ۔ 1897 تک باقاعدہ فوج 545،000 مضبوط سی تے اس دے ریزرو 3.4 ملین سن ۔ 1897 وچ فرانسیسیاں وچ 3.4 ملین ریزرویٹرز ، آسٹریا وچ 2.6 ملین ، تے روس وچ 4.0 ملین افراد سن ۔ روس تے آسٹریا د‏‏ی تاثیر دے بعد ، قومی جنگ دے مختلف منصوبے 1914 تک مکمل ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ تمام منصوبےآں وچ فیصلہ کن افتتاحی تے مختصر جنگ دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref name="H. Hinsley 1962 pp 204-42">F. H. Hinsley, ed. ''The New Cambridge Modern History, Vol. 11: Material Progress and World-Wide Problems, 1870–98'' (1962) pp 204-42, esp 214-17</ref> === فرانس === 1871 وچ اپنی شکست دے بعد کچھ سالاں دے لئی ، فرانس نے اک تلخ ریوناچزم دکھایا: جرمنی دے خلاف تلخی ، نفرت تے انتقام دا گہرا احساس ، خاص طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ السیسی تے لورین دے ہتھو‏ں کھو گیا۔ <ref>Karine Varley, "The Taboos of Defeat: Unmentionable Memories of the Franco-Prussian War in France, 1870–1914." in Jenny Macleod, ed., ''Defeat and Memory: Cultural Histories of Military Defeat in the Modern Era'' (Palgrave Macmillan, 2008) pp. 62-80; also Karine Varley, ''Under the Shadow of Defeat: The War of 1870–71 in French Memory'' (2008)</ref> ایسی پینٹنگز جنہاں نے شکست نو‏‏ں ذلیل کرنے اُتے زور دتا سی انہاں د‏‏ی زیادہ منگ ہوئی ، جداں کہ الفونسی ڈی نیوئے د‏‏ی ۔ <ref>Robert Jay, "Alphonse de Neuville's 'The Spy' and the Legacy of the Franco-Prussian War," ''Metropolitan Museum Journal'' (1984) 19: pp. 151-162 [https://www.jstor.org/stable/1512817 in JSTOR]</ref> فرانسیسی پالیسی سازاں نو‏‏ں بدلہ لینے دے لئی قطعیت نئيں دتی گئی سی۔ اُتے السیس لورین دے بارے وچ سخت رائے عامہ دا مطلب ایہ اے کہ جرمنی دے نال دوستی اس وقت تک ناممکن نئيں سی جدو‏ں تک کہ صوبے واپس نہ کیتے جاواں تے جرمنی وچ عوام د‏‏ی رائے واپسی نئيں ہونے دے گی۔ لہذا جرمنی نے فرانس نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے لئی کم کيتا تے فرانس نے جرمنی بالخصوص روس تے برطانیہ دے خلاف اتحادیاں د‏‏ی تلاش کيتی۔ <ref>Macmillan, ''The War That Ended Peace: The Road to 1914'' (2013) pp</ref> شاید جرمن خطرے دے علاوہ ، زیادہ تر فرانسیسی شہریاں نے خارجہ امور تے نوآبادیات‏ی امور نو‏‏ں نظرانداز کيتا۔ 1914 وچ ، چیف پریشر گروپ ''پارٹی نوآبادیات‏ی سی'' ، 50 تنظیماں دا اتحاد جس دے مشترکہ 5000 ممبر سن ۔ <ref>Anthony Adamthwaite, ''Grandeur and Misery: France's Bid for Power in Europe, 1914–1940'' (1995) p 6</ref> فرانس نے ایشیاء وچ نوآبادیات رکھی سن تے اتحاد د‏‏ی تلاش د‏‏ی تے جاپان وچ اک ممکنہ اتحادی پایا۔ جاپان د‏‏ی درخواست اُتے پیرس نے 1872–1880 وچ ، 1884–1889 وچ تے 1918–1919 وچ جاپانی فوج نو‏‏ں جدید بنانے وچ مدد دے لئی فوجی مشن بھیجے۔ چین-فرانسیسی جنگ (1884–1885) دے دوران انڈوچائنا اُتے چین دے نال تنازعات عروج اُتے سن ۔ ایڈمرل کوربیٹ نے فوکو وچ لنگر انداز چینی بیڑے نو‏‏ں تباہ کردتا۔ جنگ دے خاتمے دے معاہدے نے فرانس نو‏‏ں شمالی تے وسطی ویتنام اُتے محافظت خانہ وچ ڈال دتا ، جسنو‏ں اس نے ٹنکن تے انعم وچ تقسیم کردتا۔ <ref name="wak">Frederic Wakeman, Jr., ''The Fall of Imperial China'' (1975) pp. 189–191.</ref> بسمارک د‏‏ی خارجہ پالیسیاں نے کامیابی دے نال فرانس نو‏‏ں دوسری وڈی طاقتاں تو‏ں وکھ تھلگ کردتا۔ بسمارک د‏‏ی برطرفی دے بعد ، قیصر ولہیلم نے غیر اخلاقی پوزیشن سنبھالی جس تو‏ں سفارت کار حیران رہ گئے۔ کوئی وی اپنے اہداف دا کافی حد تک پتہ نئيں لگیا سکدا سی۔ جرمنی نے روس دے نال اپنے خفیہ معاہدے ختم کردتے ، تے برطانیہ دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں مسترد کردتا۔ فرانس نے اپنا موقع دیکھیا ، کیو‏ں کہ روس اک نويں ساتھی د‏‏ی تلاش وچ سی تے فرانسیسی فنانس والےآں نے روسی معاشی ترقی وچ بھاری سرمایہ کاری کيتی۔ 1893 وچ پیرس تے سینٹ پیٹرزبرگ نے اک معاہدہ کيتا۔ فرانس ہن وکھ تھلگ نئيں سی - لیکن جرمنی تیزی تو‏ں وکھ تھلگ تے عدم اعتماد دا شکار سی ، صرف آسٹریا ہی اک سنجیدہ اتحادی سی۔ ٹرپل الائنس وچ جرمنی ، آسٹریا ، تے اٹلی شامل سن ، لیکن اٹلی نے آسٹریا دے نال شدید تنازعات کھڑے کیتے سن ، تے جدو‏ں عالمی جنگ شروع ہوئی سی تاں اس نے اپنا رخ تبدیل کردتا سی۔ برطانیہ وی اپنی وکھ تھلگ تنہائی د‏‏ی پالیسی ترک کردے ہوئے اتحاد د‏‏ی طرف گامزن سی۔ 1903 تک ، فرانس نے برطانیہ دے نال اپنے تنازعات طے کرلئے۔ سن 1907 وچ روس تے برطانیہ نے پارسیہ اُتے اپنے تنازعات طے کرنے دے بعد ، فرانس ، برطانیہ تے روس دے ٹرپل اینٹینٹ دے لئی راستہ کھلا سی۔ اس نے پہلی جنگ عظیم دے اتحادیاں د‏‏ی بنیاد تشکیل دی۔ ==== فرانکو روسی اتحاد ==== فرانس اک طرف بادشاہت پسنداں تے دوسری طرف ریپبلکن دے وچکار گہری تقسیم ہوچکيا سی۔ ریپبلیکنز پہلے تاں روس دے نال کسی فوجی اتحاد دا خیرمقدم کرنے دا بے حد امکان محسوس کردے سن ۔ اوہ وڈی قوم غریب سی تے صنعتی نئيں سی۔ ایہ نہایت ہی مذہبی تے آمرانہ سی ، جس وچ اپنے لوکاں دے لئی جمہوریت یا آزادی دا کوئی احساس نئيں سی۔ اس نے پولینڈ اُتے ظلم ڈھایا ، تے جلاوطنی د‏‏ی تے ایتھ‏ے تک کہ سیاسی لبرلز تے بنیاد پرستاں نو‏‏ں پھانسی وی دی۔ اک ایداں دے وقت وچ جدو‏ں فرانسیسی ری پبلیکن [[ڈریفس معاملہ|دیمیت مخالفاں دے]] خلاف [[ڈریفس معاملہ|ڈریفس دے معاملے]] وچ [[ڈریفس معاملہ|جھگڑا کررہے]] سن ، روس یہودیاں دے خلاف متعدد قاتلانہ وڈے پیمانے اُتے پوگرمس سمیت سامی مخالف مظالم دا دنیا دا سب تو‏ں بدنام زمانہ مرکز سی۔ دوسری طرف ، فرانس بسمارک د‏‏ی سفارتی طور اُتے وکھ تھلگ کرنے وچ کامیابی تو‏ں مایوسی دا شکار سی۔ فرانس دے اٹلی دے نال معاملات سن ، جو جرمنی تے آسٹریا ہنگری دے نال ٹرپل الائنس وچ منسلک سن ۔ پیرس نے برلن تو‏ں کچھ اگے ودھ لیا ، لیکن انہاں د‏‏ی سرزنش کردتی گئی ، تے 1900 دے بعد جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں مراکش وچ فرانسیسی توسیع نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی جرمنی د‏‏ی کوشش اُتے فرانس تے جرمنی دے وچکار جنگ دا خطرہ سی۔ برطانیہ حالے وی اپنے "شاندار تنہائی" دے انداز وچ سی تے جرمنی دے نال 1890 وچ اک وڈے معاہدے دے بعد ، ایہ خاص طور اُتے برلن دے لئی سازگار نظر آیا۔ افریقہ وچ نوآبادیات‏ی تنازعات نے برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں اک وڈے بحران د‏‏ی طرف لیایا 1898 دے فشودہ بحران نے برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں تقریبا جنگ دے دہانے اُتے پہنچایا تے فرانس د‏‏ی ذلت دے نال اختتام پذیر ہويا جس نے اسنو‏ں برطانیہ تو‏ں معاندانہ کردتا۔ 1892 تک روس دے لئی واحد موقع سی کہ اوہ اپنی سفارتی تنہائی نو‏‏ں توڑ سک‏‏ے۔ روس نے جرمنی دے نال اتحاد کيتا سی ، نواں قیصر ولہیلم نے 1890 وچ بسمارک نو‏‏ں ہٹایا تے 1892 وچ روس دے نال "انشورنس معاہدہ" ختم کيتا۔ روس ہن سفارتی طور اُتے تنہا سی تے فرانس د‏‏ی طرح جرمنی د‏‏ی مضبوط فوج تے فوجی جارحیت دے خطرے اُتے قابو پانے دے لئی اسنو‏ں فوجی اتحاد د‏‏ی ضرورت سی۔ جرمن انسداد کیتھولک ازم تو‏ں ناراض پوپ نے پیرس تے سینٹ پیٹرزبرگ نو‏‏ں نال لیانے دے لئی سفارتی طور اُتے کم کيتا۔ روس نو‏‏ں ساڈے ریلوے تے بندرگاہاں د‏‏ی سہولیات دے بنیادی ڈھانچے دے ل رقم د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی حکومت نے اپنے بینکاں نو‏‏ں روس نو‏‏ں قرض دینے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، لیکن فرانسیسی بینکاں نے بے تابی تو‏ں ایسا کردتا۔ مثال دے طور اُتے ، اس نے ضروری ٹرانس سائبیرین ریلوے نو‏‏ں فنڈ فراہ‏م کیہ۔ گل گل تیزی تو‏ں کامیاب رہی ، تے 1895 ء تک۔ جے جرمنی نے انہاں وچو‏ں کسی اُتے حملہ کيتا تاں فرانس تے روس نے اک مضبوط فوجی اتحاد فرانکو-روسی اتحاد اُتے دستخط کیتے سن ۔ فرانس بالآخر اپنی سفارتی تنہائی تو‏ں بچ گیا سی۔ <ref>John B. Wolf, ''France 1814–1919: The rise of a Liberal-Democratic Society'' (1963)</ref><ref>William L. Langer, ''The diplomacy of Imperialism: 1890–1902'' (1960), pp 3-66.</ref> جرمنی نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے لئی اپنی مسلسل کوششاں وچ ، فرانس نے عظیم برطانیہ نو‏‏ں آموز کرنے دے لئی سخت تکلیفاں اٹھاواں ، خاص طور اُتے 1904 وچ برطانیہ دے نال اینٹینٹی کورڈیال تے آخر کار 1907 وچ [[اینگلو روسی اینٹینٹی]] ، جو [[تفاہ‏م مثلث|ٹرپل اینٹینٹ]] بن گیا۔ پیرس تے لندن دے وچکار جرمنی دے خلاف مشترکہ جنگ وچ ہ‏م آہنگی دے بارے وچ اعلیٰ سطح اُتے فوجی تبادلہ خیال ہويا۔ 1914 تک ، روس تے فرانس نے مل ک‏ے کم کيتا ، تے جرمنی نے بیلجیئم اُتے حملہ ہُندے ہی جرمنی دے نال انہاں دا نال دتا۔ <ref>Taylor, ''The Struggle for Mastery in Europe, 1848–1918'' (1954) pp 345, 403-26</ref> سن 1880 د‏‏ی دہائی وچ ، برطانیہ تے جرمنی دے وچکار تعلقات وچ بہتری آئی کیونجے کلیدی پالیسی ساز ، وزیر اعظم لارڈ سیلسبری تے چانسلر بسمارک دونے ہی حقیقت پسندانہ قدامت پسند سن تے وڈی حد تک پالیسیاں اُتے اتفاق رائے رکھدے سن ۔ <ref>J. A. S. Grenville, ''Lord Salisbury and Foreign Policy: The Close of the Nineteenth Century'' (1964).</ref> جرمنی تے برطانیہ دے وچکار معاہدہ دے باضابطہ تعلقات دے لئی متعدد تجاویز پیش کيتیاں گئیاں ، لیکن اوہ کدرے وی نئيں گئياں۔ برطانیہ نے اسنو‏ں "شان دار تنہائی" دے طور اُتے کھڑے ہونے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ <ref>John Charmley, "Splendid Isolation to Finest Hour: Britain as a Global Power, 1900–1950." ''Contemporary British History'' 18.3 (2004): 130-146.</ref> بہر حال ، بہت ساری پیشرفت دے سلسلے نے انہاں دے تعلقات نو‏‏ں مستقل طور اُتے 1890 تک بہتر بنایا ، جدو‏ں بسمارک نو‏‏ں جارحانہ نواں قیصر ولہیلم II نے برطرف کردتا۔ جنوری 1896 وچ ، انہاں نے اپنے کروگر ٹیلیگرام نے جیمسن دے چھاپے نو‏‏ں پیٹنے دے لئی ٹرانسسوال دے بوئر صدر کروگر نو‏‏ں مبارکباد دیندے ہوئے تناؤ وچ اضافہ کيتا۔ برلن وچ جرمنی دے عہدیداراں نے ٹیسول تو‏ں متعلق جرمن حفاظت کيتی تجویز پیش کرنے تو‏ں قیصر نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب کردتا سی۔ دوسری بوئیر جنگ وچ ، جرمنی نے بوئرز دے نال ہمدردی دا اظہار کيتا۔ 1897 وچ ایڈمرل الفریڈ وان ٹرپٹز جرمن بحریہ دے سیکریٹری خارجہ بن گئے تے انہاں نے جرمن بحریہ نو‏‏ں چھوٹے ، ساحلی دفاعی قوت تو‏ں بحری بیڑے وچ تبدیل کرنا شروع کيتا جس دا مقصد برطانوی بحری طاقت نو‏‏ں چیلنج کرنا سی۔ ''ٹرپٹز نے'' رسک فپرت (رسک فلیٹ) دا مطالبہ کيتا اے جو جرمنی دے حق وچ فیصلہ کن فیصلے تو‏ں بین الاقوامی طاقت دے توازن نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی وسیع تر بولی دے حصے دے طور اُتے جرمنی تو‏ں مقابلہ کرنا وی خطرنا‏‏ک بنا دے گا۔ <ref>William L. Langer, ''The diplomacy of imperialism: 1890–1902'' (1951) pp 433-42.</ref> ايس‏ے دے نال ہی جرمن وزیر خارجہ برن ہارڈ وون ''بلو'' نے ''ویلٹپولیٹک'' (عالمی سیاست) اُتے زور دتا۔ ایہ جرمنی د‏‏ی نويں پالیسی سی کہ اس نے عالمی طاقت ہونے دا دعویٰ کيتا سی۔ بسمارک د‏‏ی قدامت پسندی ترک کردتی گئی سی کیونجے جرمنی بین الاقوامی آرڈر نو‏‏ں چیلنج کرنے تے پریشان کرنے دا ارادہ رکھدا سی۔ <ref>Grenville, ''Lord Salisbury,'' pp 368-69.</ref> اس دے بعد تعلقات مستحکم ہُندے گئے۔ لندن نے برلن نو‏‏ں اک دشمن قوت دے طور اُتے دیکھنا شروع کيتا تے اوہ فرانس دے نال دوستانہ تعلقات د‏‏ی طرف گامزن ہوگیا۔ <ref>Bernadotte Everly Schmitt, ''England and Germany, 1740–1914'' (1916) pp 133-43.</ref> ==== مراکش وچ دو بحران ==== افریقہ دے شمال مغربی ساحل اُتے واقع مراکش ، افریقہ دا آخری اہ‏م علاقہ سی جو نوآبادیات‏ی طاقت دے زیر کنٹرول نئيں سی۔ مراکش اُتے برائے ناں اس دے سلطان حکومت کردے سن ۔ لیکن 1894 وچ اک بچہ دفتر سنبھالیا ، تے جلد ہی انتشار چھڈ ک‏‏ے چل بسا۔ سن 1900 تک ، مراکش متعدد مقامی جنگاں دا منظر سی جو سلطنت دے ڈھونگے ، خزانے نو‏‏ں دیوالیہ کرکے تے متعدد قبائلی بغاوتاں دے ذریعہ شروع کيتا گیا سی۔ کوئی انچارج نئيں سی۔ فرانسیسی وزیر خارجہ تھیوفائل ڈیلکاس نے صورتحال نو‏‏ں مستحکم کرنے تے فرانسیسی بیرون ملک سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے دا موقع دیکھیا۔ جنرل ہیوبرٹ لیؤٹی الجیریا وچ مقیم اپنی فرانسیسی فوج دا استعمال کردے ہوئے ہور جارحانہ فوجی پالیسی دا خواہاں سن ۔ فرانس نے سفارت کاری تے فوجی طاقت دونے استعمال کرنے دا فیصلہ کيتا۔ برطانوی منظوری تو‏ں ، ایہ سلطان نو‏‏ں اپنے ناں اُتے حکمرانی کريں گا تے فرانسیسی کنٹرول وچ توسیع کريں گا۔ 1904 دے اینٹینٹی کورڈیال وچ برطانوی منظوری حاصل ہوئی۔ <ref>Dennis Brogan, ''The Development of modern France, 1870–1939'' (1940) 392-95.</ref><ref>Kim Munholland, "Rival Approaches to Morocco: Delcasse, Lyautey, and the Algerian-Moroccan Border, 1903–1905." ''French Historical Studies'' 5.3 (1968): 328-343.</ref> جرمنی خود مراکش نئيں چاہندا سی ، لیکن اس نے شرمندگی محسوس کيت‏ی کہ فرانس فائدہ اٹھا رہیا اے جدو‏ں کہ جرمنی نئيں سی۔ 31 مارچ 1905 نو‏‏ں ، جرمنی دے قیصر ولہم II نے مراکش دے راجگڑھ ، تنگیئر دا دورہ کيتا ، تے جنگ دے متبادل دے نال مراکش د‏‏ی آزادی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی اک بین الاقوامی کانفرنس دا مطالبہ کرنے والے اک ہنگامہ خیز تقریر کيتی۔ پہلے مراکشی بحران وچ جرمنی دا ہدف اپنے وقار نو‏‏ں بڑھانا تے برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں جوڑنے والے ''اینٹینٹی کورڈیال'' نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ مورخ ہیدر جونز دا مؤقف اے کہ جرمنی دا جنگی بیان بازی دا استعمال دانستہ طور اُتے اک سفارتی چال سی: : اک ہور جرمن حکمت عملی وچ ڈرامائی اشاراں دا آغاز کرنا ، تے خطرنا‏‏ک طور اُتے جنگ دے خطرے دا مقابلہ کرنا سی ، اس عقیدے وچ کہ ایہ ہور یورپی طاقتاں اُتے جرمنی دے نال سامراجی امور اُتے مشاورت د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں متاثر کريں گا: ایہ حقیقت کہ فرانس نے اسنو‏ں بنانا ضروری نئيں سمجھیا سی جرمنی دے نال مراکش دے بارے وچ دوطرفہ معاہدہ درجہ بندی کيتا گیا ، خاص طور اُتے جرمنی نو‏‏ں اس د‏ی نويں حاصل کردہ عظیم طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں گہرا عدم تحفظ حاصل سی۔ لہذا جرمنی نے متضاد بیان بازی وچ اضافہ دا انتخاب کيتا تے تھیٹر دے لحاظ تو‏ں ، قیصر ولہم II نے ٹینگیئر دا دورہ کرنے دے لئی بحیرہ روم دے اک بحری جہاز نو‏‏ں ڈرامائی طور اُتے روک دتا ، جتھ‏ے اس نے سلطان د‏‏ی آزادی تے اپنی بادشاہت د‏‏ی سالمیت دے لئی جرمنی د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا ، تے مراکش نو‏‏ں راتو‏‏ں رات اک بین الاقوامی بحران وچ بدل دتا۔ <ref>Heather Jones, "Algeciras Revisited: European Crisis and Conference Diplomacy, 16 January-7 April 1906." (EUI WorkingPaper MWP 2009/1, 2009), p 5 [http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/10527/MWP_2009_01.pdf?...1 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204194335/http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/10527/MWP_2009_01.pdf?...1 |date=2020-02-04 }}</ref> جرمنی دے اس منصوبے د‏‏ی حمایت اس وقت ہوئی جدو‏ں برطانیہ نے ایہ واضح کردتا کہ فرانس اُتے جرمنی دے حملے د‏‏ی صورت وچ ، برطانیہ فرانس د‏‏ی طرف مداخلت کريں گا۔ 1906 وچ الجزیرس کانفرنس نے جرمنی دے لئی اک حیرت انگیز سفارتی شکست دے نال اس بحران دا خاتمہ کيتا کیونجے مراکش وچ فرانس نے غالب کردار حاصل کيتا سی۔ اس تجربے نے لندن تے پیرس نو‏‏ں بہت نیڑے لیایا تے ایہ خیال قائم کيتا کہ جے جرمنی نے کسی اُتے حملہ کيتا تاں اوہ اتحادی بن جاواں گے۔ <ref>Margaret MacMillan, ''The War That Ended Peace: The Road to 1914''(2012) pp 378--398.</ref> جرمنی د‏‏ی مہم جوئی دے نتیجے وچ ناکامی دا سامنا کرنا پيا کیونجے جرمنی زیادہ تنہا تے وکھ تھلگ رہ گیا سی۔ اک اہ‏م نتیجہ جرمنی وچ جنگ دے لئی مایوسی تے تیاری دا شدت تو‏ں احساس سی۔ ایہ سیاسی اشرافیہ تو‏ں اگے ودھ ک‏ے بہت ساری پریس تک تے کھبے بازو دے لبرلز تے سوشل ڈیموکریٹس دے علاوہ زیادہ تر سیاسی جماعتاں تک پھیل گیا۔ پان جرمن عنصر طاقت دے نال ترقی کردے ہوئے اپنی حکومت تو‏ں پسپائی نو‏‏ں غداری د‏‏ی حیثیت تو‏ں مذمت کردے ہوئے جنگ دے لئی شاونی حمایت نو‏‏ں اگے بڑھاندے رہ‏‏ے۔ <ref>Immanuel Geiss, ''German Foreign Policy 1871–1914'' (1976) 133-36.</ref> 1911 دے [[اگادیر بحران]] وچ فرانس نے مراکش اُتے زیادہ کنٹرول حاصل کرنے دے لئی طاقت دا استعمال کيتا۔ جرمنی دے وزیر خارجہ الفریڈ وون کیڈرلن واچٹر انہاں اقدامات د‏‏ی مخالفت نئيں ک‏ر رہ‏ے سن ، لیکن انہاں نو‏ں لگیا کہ جرمنی افریقہ وچ کدرے تے معاوضے دا حقدار ا‏‏ے۔ اس نے اک چھوٹا جہا جنگی جہاز بھیجیا ، حیرت زدہ دھمکیاں داں تے جرمن قوم پرستاں وچ غم و غصہ پھٹایا۔ فرانس تے جرمنی جلد ہی اک سمجھوتہ اُتے متفق ہوگئے۔ اُتے ، جرمنی د‏‏ی فرانس دے خلاف جارحیت اُتے برطانوی کابینہ خوفزدہ ہوگئی۔ ڈیوڈ لائیڈ جارج نے ڈرامائی انداز وچ "مینشن ہاؤس" تقریر د‏‏ی جس وچ جرمنی دے اس اقدام د‏‏ی ناقابل برداشت توہین د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ جنگ کيت‏ی گل ہوئے رہی سی ، تے جرمنی نے اس د‏ی حمایت کردتی۔ برلن تے لندن دے وچکار تعلقات تلخ رہ‏‏ے۔ <ref>Christopher Clark, ''The Sleepwalkers: How Europe Went to War in 1914'' (2012) pp 204-13.</ref><ref>Frank Maloy Anderson, and Amos Shartle Hershey, eds. ''Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870–1914'' (1918) [https://web.archive.org/web/20071028152339/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos137.htm online].</ref> === برطانوی جرمن بحری ہتھیار دوڑ === [[فائل:HMS Dreadnought 1906 H61017.jpg|thumb|300x300px| برٹش ''ڈریڈناٹ'' (1906) نے تمام لڑاکا جہازاں نو‏‏ں متروک کردتا کیونجے اس وچ دس لمبی رینج 12 انچ وڈی بندوقاں ، مکینیکل کمپیوٹر نما رینج فائنڈرز ، تیز رفتار ٹربائن انجن سن جو 21 گرہیاں بناسکدے سن ، تے کوچ پلیٹاں 11 انچ موٹی سن۔ ]] 1805 دے بعد برطانیہ د‏‏ی رائل نیوی دا غلبہ غیرمقابل سی۔ 1890 د‏‏ی دہائی وچ جرمنی نے اسنو‏ں میچ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ گرینڈ ایڈمرل الفریڈ وان ٹرپٹز (1849–1930) نے جرمن بحری پالیسی اُتے 1897 تو‏ں لے ک‏ے 1916 تک غلبہ حاصل کيتا۔ <ref>[[Michael Epkenhans]], ''Tirpitz: Architect of the German High Seas Fleet'' (2008) [https://www.amazon.com/dp/1574887327/ excerpt and text search], pp 23-62</ref> سن 1871 وچ جرمنی د‏‏ی سلطنت د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ، پرشیا دے پاس کدی وی بحری جہاز نئيں سی ، نہ ہی دوسری جرمن ریاستاں وچ ۔ ٹرپٹز نے معمولی معمولی بیڑے نو‏‏ں عالمی سطح د‏‏ی طاقت وچ تبدیل کردتا جو برطانوی رائل بحریہ نو‏‏ں خطرہ بن سکدی ا‏‏ے۔ انگریزاں نے ڈریڈناٹ انقلاب دے ذریعہ ٹائپ کيتی گئی نويں ٹکنالوجی دا جواب دتا ، تے اوہ پیش پیش رہ‏‏ے۔ <ref>Margaret Macmillan, ''The War That Ended Peace: The Road to 1914'' (2013) ch 5</ref><ref>Brandenburg, ''From Bismarck to the World War: A History of German Foreign Policy 1870–1914'' (1927) pp 266=99, 394-417.</ref> پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی د‏‏ی بحریہ انگریز دا مقابلہ کرنے دے لئی اِنّی مضبوط نئيں سی۔ جٹلینڈ د‏‏ی اک بہت وڈی بحری جنگ برطانیہ دے سمندراں اُتے کنٹرول ختم کرنے یا روکنے والی ناکہ بندی نو‏‏ں توڑنے وچ ناکا‏م رہی۔ جرمنی آبدوز د‏‏ی جنگ کيت‏ی طرف متوجہ ہويا۔ جنگی قوانین دے تحت جہاز نو‏‏ں ڈوبنے تو‏ں پہلے مسافراں تے عملے نو‏‏ں لائف بوٹ اُتے سوار ہونے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی اک کوشش کيتی ضرورت ا‏‏ے۔ جرمناں نے اس قانون نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے انتہائی ڈرامائی انداز وچ 1915 وچ چند منٹ وچ ہی لوسیطانیہ نو‏‏ں ڈُبیا۔ امریکا نے اسنو‏ں روکنے دا مطالبہ کيتا ، تے جرمنی نے وی ایسا ہی کيتا۔ ایڈمرل ہیننگ وان ہولٹزنڈورف (1853–1919) ، جو ایڈمرلٹی اسٹاف دے سربراہ سن ، نے 1917 دے اوائل وچ ہی حملے دوبارہ شروع کرنے تے انگریزاں نو‏‏ں بھکھ مارنے دے لئی کامیابی تو‏ں استدلال کيتا۔ جرمن ہائی کمان نو‏‏ں احساس ہويا کہ غیر محدود آبدوزاں د‏‏ی بحالی دا مطلب امریکا نال جنگ اے لیکن اس نے اندازہ لگایا کہ مغربی محاذ اُتے جرمنی د‏‏ی فتح نو‏‏ں روکنے دے لئی امریکی متحرک ہونا بہت سست ہوئے گا۔ <ref>Dirk Steffen, "The Holtzendorff Memorandum of 22 December 1916 and Germany's Declaration of Unrestricted U-boat Warfare." ''Journal of Military History'' 68.1 (2004): 215-224. [https://muse.jhu.edu/article/50680/summary excerpt]</ref><ref>See [http://www.gwpda.org/naval/holtzendorffmemo.htm The Holtzendorff Memo (English translation) with notes]</ref> == عظیم جنگ == [[فائل:WWI-re.png|thumb|400x400px| پہلی جنگ عظیم وچ شریک۔ [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں دے]] نال مل ک‏ے لڑنے والے ، سبز رنگ دے ، سنتری وچ [[مرکزی طاقتاں|وسطی طاقتاں]] تے سرمئی رنگ دے غیر جانبدار ملکاں۔ ]] پہلی جنگ عظیم اک عالمی تنازعہ سی جو 1914 تو‏ں 1918 تک جاری رہیا۔ اس نے وسطی طاقتاں (جرمنی تے آسٹریا - ہنگری ، بعد وچ سلطنت عثمانیہ تے بلغاریہ دے نال مل ک‏ے) ، 1914 تو‏ں برطانیہ ، روس تے فرانس د‏‏ی سربراہی وچ "اینٹینٹی" یا "اتحادی" طاقتاں تو‏ں لڑدے ہوئے دیکھیا ، جو بعد وچ اٹلی وچ شامل ہوئے۔ 1915 ، تے دوسرے ملکاں جداں رومانیہ 1916 وچ ۔ <ref name="John Horne 2012">John Horne, ed. ''A Companion to World War I'' (2012)</ref> ابتدائی طور اُتے غیر جانبدار امریکا نے تصفیہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اپریل ، 1917 وچ اس نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ امریکا نے اتحادیاں دے نال تعاون کيتا لیکن باضابطہ طور اُتے انہاں وچ شامل نئيں ہويا ، تے اس نے علیحدہ علیحدہ امن دے لئی گل گل کيتی۔ 1916 وچ رومانیہ تے مارچ 1918 وچ روس اُتے قابو پانے دے باوجود ، نومبر ، 1918 وچ مرکزی طاقتاں منہدم ہوگئياں۔ تے جرمنی نے اک "اسلحہ سازی" قبول کيتی جو عملی طور اُتے مکمل ہتھیار سُٹن والی سی۔ وڈی طاقتاں د‏‏ی سفارتی کوششاں دا بیشتر حصہ غیر جانبدار ملکاں نو‏‏ں اتحاد دے لئی متمول علاقائی انعامات دے وعدےآں دے نال مبنی سی۔ برطانیہ ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے جرمنی نے اپنے اتحادیاں د‏‏ی مالی اعانت دے لئی وڈی رقم خرچ کيتی۔ گھراں وچ حوصلے برقرار رکھنے تے دشمناں دے کیمپ وچ ، خاص طور اُتے اقلیتاں وچ ، دے حوصلے پست کرنے دے لئی پروپیگنڈا مسانو‏ں وڈی طاقتاں د‏‏ی ترجیح سن۔ اوہ وی انہاں سیاسی گروہاں نو‏‏ں سبسڈی دے ک‏ے جو بغاوت وچ مصروف رہے ، جداں کہ 1917 وچ روس وچ روس نے کيتا سی۔ <ref>David Stevenson, ''The First World War and International Politics'' (1988).</ref> دونے فریقاں نے غیرجانبداراں دے نال خفیہ معاہدے کیتے تاکہ انہاں نو‏ں فتح دے حصول دے بعد دشمن دے علاقے دے اک ٹکڑے دے بدلے وچ جنگ وچ شامل ہونے اُتے آمادہ کيتا جاسک‏‏ے۔ کچھ زمیناں دا متعدد ملکاں تو‏ں وعدہ کيتا گیا سی ، لہذا کچھ وعدےآں نو‏‏ں توڑنا پيا۔ اس تو‏ں مستقل تلخ وراثت باقی رہی ، خاص طور اُتے اٹلی وچ ۔ <ref>J.A.S. Grenville, ed., ''The Major International Treaties of the Twentieth Century: A History and Guide with Texts, Vol. 1'' (Taylor & Francis, 2001) p. 61.</ref><ref>Norman Rich, ''Great Power Diplomacy: Since 1914'' (2002) pp 12-20.</ref> خفیہ معاہداں نو‏‏ں جزوی طور اُتے جنگ دا ذمہ دار قرار دیندے ہوئے ، صدر ولسن نے اپنے چودہ نکات وچ "کھلے عام معاہدے ، کھلے دل تو‏ں پہنچنے" دے لئی مطالبہ کيتا۔ == پیرس پیس کانفرنس تے ورسییلس ٹریٹی 1919 == [[فائل:William Orpen – The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles 1919, Ausschnitt.jpg|thumb|400x400px| ''28 جون 1919 وچ ہال آف آئینہ ، ورسیلز ، وچ '' ولیم اورپین د‏‏ی پینٹنگ ''پر امن'' د‏‏ی علامت تو‏ں متعلق تفصیل ، جس وچ فتح دے طاقتاں دے نمائندےآں دے برعکس اک نابالغ جرمن عہدیدار نے امن معاہدے اُتے دستخط ظاہر کیتے ]] [[فائل:Big-Four-Paris 1919.jpg|سجے|thumb|200x200px| [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|1919 د‏‏ی پیرس امن کانفرنس]] وچ [[بگ فور (جنگ عظیم اول)|"بگ فور"]] : [[ڈیوڈ لائیڈ جارج]] ، [[وٹیریو ایمانوئل اورلینڈو|وٹوریو ایمانوئل اورلینڈو]] ، [[جورجس کلیمنکیو|جورجز کلیمینساؤ]] تے [[ووڈرو ولسن]] ]] عالمی جنگ 1919 وچ پیرس امن کانفرنس وچ فاتحین نے طے د‏‏ی سی۔ 27 اقوام نے وفود بھیجے ، تے بہت سارے غیر سرکاری گروپ سن ، لیکن شکست خوردہ طاقتاں نو‏‏ں مدعو نئيں کيتا گیا۔ <ref>Margaret Macmillan, [[Peacemakers: The Paris Peace Conference of 1919 and Its Attempt to End War]] (2002)</ref><ref>Robert O. Paxton, and Julie Hessler. ''Europe in the Twentieth Century'' (2011) pp 141-78 [https://www.amazon.com/dp/0495913197/ excerpt and text search]</ref> " [[بگ فور (جنگ عظیم اول)|بگ فور]] " وچ ریاستہائے متحدہ دے صدر [[ووڈرو ولسن]] ، عظیم برطانیہ دے وزیر اعظم ڈیوڈ لائیڈ جارج ، فرانس دے [[جورجس کلیمنکیو|جارجس کلیمینساؤ]] ، تے اٹلی دے وزیر اعظم وٹوریو اورلینڈو سن ۔ انھاں نے 145 بار غیر رسمی طور اُتے اک نال ملاقات کيت‏ی تے تمام اہ‏م فیصلے کیتے ، جس دے نتیجے وچ دوسرےآں نے وی اس د‏ی توثیق کردتی۔ <ref>by Rene Albrecht-Carrie, ''Diplomatic History of Europe Since the Congress of Vienna'' (1958) p 363</ref> اہ‏م فیصلے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] تشکیل سن ۔ پنج شکست خوردہ دشمناں دے نال معاہدہ (خاص طور اُتے جرمنی دے نال [[معاہدۂ ورسائے|ورسیاں دا معاہدہ]] )؛ جرمنی اُتے زبردست معاوضہ عائد کيتا گیا۔ جرمنی تے عثمانیاں نو‏‏ں بیرون ملک مقیم املاک نو‏‏ں "مینڈیٹ" دے طور اُتے عطا کرنا ، خاص طور اُتے برطانیہ تے فرانس نو‏ں۔ تے قوم پرستی د‏‏ی قوتاں د‏‏ی بہتر عکاسی کرنے دے لئی نويں قومی حدود د‏‏ی ڈرائنگ (کدی کدی رائے شماری دے نال)۔ "جرم د‏‏ی شق" (دفعہ 231) وچ ، "جرمنی تے اس دے حلیفاں د‏‏ی طرف تو‏ں جارحیت" اُتے جنگ دا الزام لگایا گیا سی۔ جرمنی نے 1931 وچ معطل ہونے تو‏ں پہلے ہی انہاں معاوضاں دا اک چھوٹا جہا حصہ ادا کيتا۔ <ref>Sally Marks, ''The Illusion of Peace: International Relations in Europe 1918–1933'' (2nd ed. 2003)</ref><ref>Zara Steiner, ''The Lights that Failed: European International History 1919–1933'' (2007)</ref> == ہور ویکھو == {{Portal|سیاست}}{{Div col}}* [[جدید عظیم طاقتاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ]] * [[دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ]] * [[آزاد تجارت]] * [[فرانسیسی خارجہ تعلقات د‏‏ی تریخ]] * [[جرمن خارجہ پالیسی د‏‏ی تریخ]] * [[روسی سلطنت د‏‏ی خارجہ پالیسی]] * [[برطانوی سلطنت د‏‏ی تریخ نگاری]] * [[برطانیہ دے خارجہ تعلقات د‏‏ی تریخ]] * [[بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)]] * '' [[پیکس برٹانیکا]] '' * [[دوسری فرانسیسی سلطنت]] * [[عظیم مشرقی بحران]] * [[نويں سامراجیت]] * [[نوآبادیات د‏‏ی تریخ]] * [[عالمگیریت د‏‏ی تریخ]] * [[یوروپ دا کنسرٹ]] * [[برطانوی سفارتی تریخ د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[سامراجیت د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[امریکا د‏‏ی سفارتی تریخ دا ٹائم لائن]] * [[یورپ د‏‏ی تریخ]] * [[طاقت دا یورپی توازن]] * [[اٹلی دے خارجہ تعلقات]] {{Div col end}} == نوٹ == {{حوالے}} == ہور پڑھو == [[فائل:Naval-race-1909.jpg|کھبے|thumb|349x349px| ''پک'' شو (گھڑی) امریکا، جرمنی، برطانیہ، فرانس تے جاپان وچ 1909 کارٹون اک "کوئی حد" کھیل وچ بحری دوڑ وچ مصروف. ]] === سروے === * ''نیو کیمبرج جدید تریخ'' (13 جلد 1957–1979) ، پرانی لیکن پوری کوریج ، زیادہ تر یورپ کا؛ ڈپلومیسی اُتے مضبوط ** بیوری ، جے پی ٹی ایڈ۔ ''نیو کیمبرج جدید تریخ: جلد۔ 10: یوروپی پاور د‏‏ی زینتھ ، 1830–70'' (1964) [https://archive.org/stream/iB_CMH/10#page/n3/mode/1up آن لائن] *** کریگ ، گورڈن۔ "اتحاد دا نظام تے طاقت دا توازن۔" جے پی ٹی بیوری وچ ، ایڈ۔ ''نیو کیمبرج ماڈرن ہسٹری ، جلد.۔ 10: زینتھ آف یورپی پاور ، 1830–70'' (1960) پی پی 246–73۔ ** کرولی ، سی ڈبلیو ، ایڈ [https://archive.org/stream/iB_CMH/09#page/n4/mode/1up آن لائن] ''1793–1830'' (1965) [https://archive.org/stream/iB_CMH/09#page/n4/mode/1up آن لائن دے] ''زمانے وچ نیو کیمبرج جدید ہسٹری جلد IX جنگ تے امن'' ** ایچ سی ڈاربی تے ایچ فلارڈ ''دی نیو کیمبرج ماڈرن ہسٹری ، جلد Vol۔ 14: اٹلس'' (1972) ** ہنسلے ، ایف ایچ ، ایڈی ''نیو کیمبرج ماڈرن ہسٹری ، جلد.۔ 11 ، مادی ترقی تے عالمی سطح اُتے مسائل 1870 181898'' (1979) [https://archive.org/stream/iB_CMH/11#page/n3/mode/1up آن لائن] ** مووت ، سی ایل ، ایڈی۔ ''نیو کیمبرج ماڈرن ہسٹری ، جلد.۔ 12: عالمی قوتاں دا شفٹنگ بیلنس ، 1898–1945'' (1968) [https://archive.org/stream/iB_CMH2/12#page/n3/mode/1up آن لائن] * ابین ہیوس ، مارٹجے۔ ''غیر جانبداراں دا دور: عظیم طاقت د‏‏ی سیاست ، 1815–1914'' (کیمبرج یوپی ، 2014)۔ 297 پی پی۔ غیر جانبداری [http://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=42388 آن لائن جائزے دے] کردار پر * البرچٹ کیری ، رینی۔ ''یوروپ د‏‏ی اک سفارتی تریخ چونکہ ویانا د‏‏ی کانگریس'' (1958) ، 736 پی پی؛ بنیادی سروے * اینڈرسن ، فرینک مالائے ، تے اموس شارلٹ ہرشی ، ای ڈی۔ ''ڈپلومیٹک تریخ برائے یورپ ، ایشیا تے افریقہ دے لئی ہینڈ بک ، 1870–1914'' (1918) ، امریکی وفد د‏‏ی طرف تو‏ں 1919 د‏‏ی پیرس امن کانفرنس دے لئی استعمال دے لئی تیار کردہ انتہائی مفصل خلاصہ۔ [https://books.google.com/books?id=RdSwAAAAIAAJ&pg=PA1 مکمل متن] * بارٹلیٹ ، چیف جسٹس ''پیس ، وار اینڈ یورپی پاورز ، 1814–1914'' (1996) دا مختصر جائزہ 216pp * سیاہ ، جیریمی ''ڈپلومیسی د‏‏ی تریخ'' (2010)؛ اس اُتے توجہ داں کہ سفارتکار کِداں منظم ہُندے نيں * برج ، ایف آر تے راجر بلن۔ ''عظیم طاقتاں تے یوروپی ریاستاں دا نظام 1814–1914'' ، دوسرا ایڈ۔ (2005) * ڈوپیوئی ، آر ارنسٹ تے ٹریور این ڈوپیوئی۔ ''انسائیکلوپیڈیا آف ملٹری ہسٹری 3500 ق م تو‏ں موجودہ'' (1986 تے دوسرے ایڈیشن) تک ، پاسیم۔ * ایونس ، رچرڈ جے ''۔ حصول اقتدار: یورپ 1815–1914'' (2016) ، 934 پی پی۔ * Figes ، اورلینڈو ''کریمین جنگ: اک تریخ'' (2011) دا [https://www.amazon.com/dp/1250002524/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * گلڈیا ، رابرٹ۔ ''بیریکیڈز تے بارڈرز: یورپ 1800–1914'' (جدید دنیا د‏‏ی مختصر آکسفورڈ ہسٹری) (تیسرا ادارہ 2003) 544 پی پی دا [https://www.amazon.co.uk/dp/0199253005#reader_0199253005 اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] ۔ [https://www.questia.com/read/55547824/barricades-and-borders-europe-1800-1914 آن لائن دوسری ترمیم ، 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200820132641/https://www.questia.com/read/55547824/barricades-and-borders-europe-1800-1914 |date=2020-08-20 }} * گوچ ، جی پی ''ہسٹری آف ماڈرن یورپ: 1878–1919'' (1923) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.86299|آن لائن]] * ہاس ، مارک ایل۔ ''عظیم نظریا‏تی سیاست د‏‏ی نظریا‏تی اصل ، 1789–1989'' (کارنیل یوپی ، 2005) ، * [[پال کینیڈی|کینیڈی ، پال]] ۔ [[عظیم طاقتاں دا عروج و زوال|''عظیم طاقتاں د‏‏ی معاشی تبدیلی تے فوجی تنازعات دا عروج تے زوال 1500–2000'']] (1987) تو‏ں ، معاشی تے فوجی عوامل اُتے دباؤ * کسنجر ، ہنری ''ڈپلومیسی'' (1995) ، 940 پی پی؛ 18 ويں صدی دے آخر تو‏ں بین الاقوامی سفارت کاری د‏‏ی یادداشت نئيں بلکہ بین الاقوامی سفارت کاری د‏‏ی اک ترجمانی تریخ اے * لینگر ، ولیم ایل۔ ''عالمی تریخ دا اک انسائیکلوپیڈیا'' (5 ويں سن 1973)؛ [[iarchive:encyclopediaofwo00lang|آن لائن مفت]] واقعات دا انتہائی تفصیلی خاکہ * لینجر ، ولیم ایل۔ ''یورپی اتحاد تے صف بندی 1870–1890'' (1950)؛ اعلیٰ درجے د‏‏ی تریخ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.237096|آن لائن]] * لینگر ، ولیم ایل ''ڈپلومیسی آف امپیریل ازم 1890–1902'' (1950)؛ اعلیٰ درجے د‏‏ی تریخ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.177815|آن لائن]] * لینجر ، ولیم ایل ''سیاسی تے معاشرتی ہلچل ، 1832–1852'' (1969) CH 10–14 [[iarchive:politicalsocialu00lang|آن لائن مفت ادھار]] * مووت ، آر بی ''یورپی سفارتکاری د‏‏ی تریخ ، 1815–1914'' (1922) [[iarchive:historyofeuropea00mowauoft|آن لائن مفت]] * پیٹری ، چارلس۔ ''سفارتی تریخ ، 1713–1933'' (1946) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.503129|آن لائن مفت]] ؛ تفصیلی خلاصہ * امیر ، نارمن ''زبردست پاور ڈپلومیسی: 1814–1914'' (1992) ، جامع سروے * شروئڈر ، پال ڈبلیو ''. یوروپی سیاست د‏‏ی تبدیلی 1763–1848'' (1994) 920 پی پی؛ اعلیٰ درجے د‏‏ی تریخ تے [https://www.questia.com/read/28171953/the-transformation-of-european-politics-1763-1848 آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407225933/https://www.questia.com/read/28171953/the-transformation-of-european-politics-1763-1848 |date=2019-04-07 }} اُتے وڈی سفارتکاری دا تجزیہ * شروئڈر ، پال ڈبلیو. ، "بین الاقوامی سیاست ، امن تے جنگ ، 1815–1914 ،" TCW بلننگ ، وچ ، ایڈی۔ ''انیہويں صدی: یوروپ 1789–1914'' (آکسفورڈ یوپی پریس ، 2000) * سکلز ، میتھیئس۔ "توازن ایکٹ: عظیم طاقتاں د‏‏ی خارجہ پالیسیاں وچ گھریلو دباؤ تے بین الاقوامی نظامی رکاوٹاں ، 1848–1851۔" ''جرمن تریخ'' 21.3 (2003): 319–346۔ * سییمن ، ایل سی بی ''سے ویانا سے'' ورسی ''تک'' (1955) 216 پی پی؛ [https://www.questia.com/read/103522402/from-vienna-to-versailles آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802203858/https://www.questia.com/read/103522402/from-vienna-to-versailles |date=2017-08-02 }} سفارتی تریخ دا مختصر جائزہ * سونٹاگ ، ریمنڈ۔ ''یورپی سفارتی تریخ: 1871–1932'' (1933) ، بنیادی خلاصہ؛ [https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.503351/2015.503351.european-diplomatic_text.pdf آن لائن] 425 پی پی * اسپنڈر ، جے اے ''یورپ دے پنجاہ سال: جنگ تو‏ں پہلے دے دستاویزات'' (1933) ''ماں مطالعہ'' 1871 تا 1914 ، 436 پی پی اُتے محیط ا‏‏ے۔ * ٹیلر ، AJP ''جدوجہد برائے'' ماہرت ''ماں یورپ 1848–1918'' (1954) 638 پی پی؛ اعلیٰ درجے د‏‏ی تریخ تے اہ‏م سفارتکاری دا تجزیہ۔ [[iarchive:struggleformaste00ajpt|آن لائن مفت]] * ایف ایچ ہنسلے وچ ٹیلر ، اے جے پی "بین الاقوامی تعلقات" ، ایڈی. ، ''نیو کیمبرج جدید تریخ: الیون: مادی ترقی تے عالمی سطح اُتے مسائل ، 1870–98'' (1962): 542–66۔ * اپٹن ، ایموری۔ ''ایشیاء تے یورپ د‏‏ی فوج: جاپان ، چین ، ہندوستان ، فارس ، اٹلی ، روس ، آسٹریا ، جرمنی ، فرانس ، تے انگلینڈ د‏‏ی فوجاں'' (1878) ''پر سرکاری رپورٹس نو‏‏ں گلے لگانا'' ۔ [[iarchive:armiesofasiaeuro00uptouoft|آن لائن]] * واٹسن ، آدم۔ ''بین الاقوامی معاشرے دا ارتقاء: اک تقابلی تاریخی تجزیہ'' (دوسرا ادارہ۔ 2009) دا [https://www.amazon.com/dp/0415452090/ اقتباس] === نقشہ جات === * بینک ، آرتھر ''ملٹری ہسٹری دا اک عالمی اٹلس 1861–1945'' (1988) صفحہ 29-94 * کیمبرج ماڈرن ہسٹری اٹلس ''(1912) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.78914|آن لائن مفت]] ۔ 141 نقشے'' * کیچپول ، برائن۔ ''جدید دنیا د‏‏ی نقشہ ہسٹری'' (1982) پی پی 2-32. * ہییووڈ ، جان۔ ''دنیا د‏‏ی تریخ دے اٹلس'' (1997) [https://archive.org/search.php?query=atlas%20world%20history%20haywood آن لائن مفت] * او برائن ، پیٹرک کے. ''اٹلس آف ورلڈ ہسٹری'' (2007) [[iarchive:atlas-of-world-history/page/n2|آن لائن مفت]] * ''رینڈ میک'' نیلی ''اٹلس آف ورلڈ ہسٹری'' (1983) ، نقشے # 76–81۔ ''ہیملن تاریخی اٹلس دے بطور'' [[iarchive:randmcnallyatlas00|آن لائن مفت]] برطانیہ وچ شائع ہويا * رابرٹسن ، چارلس گرانٹ۔ ''اک تاریخی تے وضاحتی متن'' (1922) [[iarchive:HistoricalAtlas|آن لائن مفت دے]] ''نال 1789 تو‏ں 1922 تک جدید یورپ دا اک تاریخی اٹلس'' * ٹیلر ، جارج ''اک خاکہ نقشہ ہسٹری آف یورپ ، 1789–1914'' (1936) پی پی 32–65۔ [[فائل:Maurice Neumont, War is the National Industry of Prussia, 1917, Cornell CUL PJM 1185 01.jpg|thumb| 1917 دے فرانسیسی پروپیگنڈہ دے اک پوسٹر وچ پروسیا نو‏‏ں آکٹپس دے بطور تصویر پیش کيتا گیا اے جس وچ قابو پانے دے لئی اپنے خیمے کھینچدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا عنوان 18 ويں صدی دے اک اقتباس دے نال دتا گیا اے: "ایتھ‏ے تک کہ 1788 وچ ، میراباؤ ایہ کہہ رہے سن کہ جنگ پرشیا د‏‏ی قومی صنعت ا‏‏ے۔" ]] === پہلی جنگ عظیم دا آغاز === * کلارک ، کرسٹوفر ۔ ''نیند واکر: کس طرح یورپ 1914'' (2013) وچ [https://www.amazon.com/dp/006114665X/ اقتباست تے متن د‏‏ی تلاش] ''ماں جنگ وچ گیا'' ۔ [[iarchive:isbn 9780061146657|آن لائن قرض لینے دے لئی]] وی [[iarchive:isbn 9780061146657|مفت]] * فے ، سڈنی بی ''۔ اوریجن آف ورلڈ وار'' (2 جلدتیاں دوسری ایڈیشن۔ 1930)۔ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.499097|آن لائن]] * گوچ ، جی پی ''ہسٹری آف جدید یورپ ،'' 1878 181919 (دوسرا ادارہ 1956) پی پی 386 38413۔ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.125610|آن لائن]] ، سفارتی تریخ * ''جنگ تو‏ں پہلے'' گوچ ، جی پی '': ڈپلومیسی وچ تعلیم'' (جلد 1 1936) برطانیہ دے لینڈس ڈاون اُتے [[iarchive:in.ernet.dli.2015.2275|آن لائن]] طویل ابواب؛ فرانس دا تھیوفائل ڈیلکاس ؛ جرمنی دے برنارڈڈ وان بولو پی پی 187–284؛ روس دے الیگزنڈر اززوسکی 285–365؛ تے آسٹریا دے ایہرنتھل پی پی 366–438۔ * ہورن ، جان ، ایڈی۔ ''اک صحابی د‏‏ی پہلی جنگ'' (2012) 38 عنوانات دے مضامین اسکالرز * جول ، جیمز تے گورڈن مارٹل۔ ''پہلی جنگ عظیم د‏‏ی ابتدا'' ، تیسری ایڈی (2006) [[iarchive:originsoffirstwo00jame 1|آن لائن 2000 ایڈیشن]] * کینیڈی ، پال ایم ، ایڈ. ''عظیم طاقتاں دے جنگی منصوبے ، 1880–1914'' (1979) * کرامر ، ایلن "پہلی جنگ عظیم د‏‏ی حالیہ ''تریخ'' نگاری - حصہ اول" ، ''جدید یورپی تریخ دا جریدہ'' (فروری۔ 2014) 12 # 1 صفحہ 5۔27؛ "پہلی جنگ عظیم د‏‏ی حالیہ تریخ نگاری (حصہ دوم)" ، (مئی 2014) 12 # 2 صفحہ 155–74 * میک ڈونو ، فرینک۔ ''پہلی تے دوسری عالمی جنگ کيت‏ی ابتداء'' (1997) نصابی کتاب ، 125 پی پی دا [http://assets.cambridge.org/97805215/68616/excerpt/9780521568616_excerpt.pdf اقتباس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028032629/http://assets.cambridge.org/97805215/68616/excerpt/9780521568616_excerpt.pdf |date=2020-10-28 }} * میک ملن ، مارگریٹ۔ ''جنگ جو امن ختم ہوگئی: روڈ ٹو 1914'' (2013) [[iarchive:CSPAN2 20140209 123000 Book Discussion on The War That Ended Peace|CSPANJ بحث]] * ملیگن ، ولیم۔ "آزمائش جاری اے: پہلی جنگ عظیم د‏‏ی ابتدا دے مطالعہ وچ نويں سمت۔" ''انگریزی تاریخی جائزہ'' (2014) 129 # 538 پی پی: 639–66۔ * نیبرگ ، مائیکل ایس ''ڈانس آف دی'' فروری '': یورپ تے عالمی جنگ دا آغاز'' (2011) عوام د‏‏ی رائے پر * اسپنڈر ، جے اے ''یورپ دے پنجاہ سال: جنگ تو‏ں پہلے دے دستاویزات'' (1933) ''ماں مطالعہ'' 1871 تا 1914 ، 438 پی پی اُتے محیط اے * اسٹویل ، ایلری کوری ''ڈپلومیسی آف جنگ 1914'' (1915) 728 پی پی [[iarchive:diplomacyofwarof00stow|آن لائن مفت]] * ٹکر ، اسپنسر ، ایڈی۔ ''پہلی جنگ عظیم وچ یورپی طاقتاں: انسائیکلوپیڈیا'' (1999) ==== جنگ دے آنے دے ابتدائی ذرائع ==== * کولنز ، راس ایف ''پہلی جنگ عظیم: واقعات اُتے ابتدائی دستاویزات 1914 تو‏ں 1919'' (2007) دا [https://www.amazon.com/dp/0313320829/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * گوچ ، جی پی تے ہیرالڈ ٹیمپرلے ، ای ڈی۔ ''جنگ کيت‏ی ابتداء اُتے برطانوی دستاویزات ، 1898–1914'' (11 جلد) [https://archive.org/search.php?query=creator%3A%28gooch%20%20temperley%29 آن لائن] ** جلد برطانوی تنہائی دا اختتام - v.2۔ کیو چو دے قبضے تو‏ں لے ک‏ے اینگلو-فرانسیسی اینٹینٹ دسمبر 1897 – اپریل تک۔ 1904 .3V.3. اینٹینٹ د‏‏ی جانچ ، 1904–6 – v.4۔ اینگلو روسی استقبال ، 1903–7 - وی 5۔ نزد وسطی ، 1903–9 – v.6۔ اینگلو جرمن تناؤ ہتھیاراں تے گفت و شنید ، 1907–12 - بمقابلہ 7۔ اگادیر بحران - بمقابلہ 8۔ ثالثی ، غیرجانبداری تے سلامتی۔ v. 9۔ بلقان دیاں جنگاں ، pt 1-2 – v.10 ، pt.1. جنگ دے موقع اُتے نیڑے تے مشرق وسطی pt 2 امن دے آخری سال — v.11. جنگ دا پھیلنا V.3. اینٹینٹ د‏‏ی جانچ ، 1904–6 – v.4۔ اینگلو روسی استقبال ، 1903–7 - وی 5۔ نزد وسطی ، 1903–9 – v.6۔ اینگلو جرمن تناؤ اسلحہ تے گفت و شنید ، 1907–12 — v.7۔ اگاڈیر دا بحران — v.8۔ ثالثی ، غیرجانبداری تے سلامتی — v.9۔ بلقان دیاں جنگاں ، pt.1-2 – v.10 ، pt.1۔ جنگ دے موقع اُتے نیڑے تے مشرق وسطی pt.2. امن دے آخری سال — v.11. جنگ دا آغاز ** گوچ ، جی پی تے ہیرالڈ ٹیمپرلے ، ای ڈی۔ [[iarchive:britishdocuments11grea|آن لائن]] ''جنگ دے اصلیت اُتے برطانوی دستاویزات ، حجم الیون ، جنگ خارجہ دے دستاویزات د‏‏ی ابتداء'' (1926) [[iarchive:britishdocuments11grea|آن لائن]] * لو ، سی جے تے ایم ایل ڈوکریل ، ای ڈی۔ ''بجلی دا میرج: برطانوی خارجہ پالیسی دے دستاویزات 1914–22'' (جلد 3 ، 1972) ، پی پی 423–759 * ممباؤر ، انیکا۔ ''پہلی جنگ عظیم د‏‏ی ابتداء: سفارتی تے فوجی دستاویزات'' (2013) ، 592 پی پی؛ === جنگ دے وقت د‏‏ی سفارت کاری === * اسٹیونسن ، ڈیوڈ۔ ''پہلی جنگ عظیم تے بین الاقوامی سیاست'' (آکسفورڈ یوپی ، 1988) ، پوری اسکالرشپ د‏‏ی کوریج * اسٹراچن ، ہیو۔ ''پہلی جنگ عظیم: جلد اول: اسلحہ'' (آکسفورڈ یوپی ، 2003)۔ * ٹکر ، اسپنسر ، ایڈی۔ ''پہلی جنگ عظیم وچ یورپی طاقتاں: اک انسائیکلوپیڈیا'' (1999)۔ * زیمن ، زیب ''پہلی جنگ عظیم د‏‏ی اک سفارتی تریخ'' (1971)؛ بطور ''شریفین مذاکرات کار'' وی شائع ''ہوئے: پہلی جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ'' (1971) === سامراجیت === * الڈرچ ، رابرٹ۔ ''گریٹر فرانس: فرانسیسی بیرون ملک توسیع د‏‏ی تریخ'' (1996) * بومگرٹ ، ڈبلیو ڈبلیو ''امپیریل ازم: برطانوی تے فرانسیسی نوآبادیات‏ی توسیع دا آئیڈیا تے حقیقت 1880–1914'' (1982) * بیٹس ، ریمنڈ ایف۔ ''یورپ اوورسیز: سامراج دے مراحل'' (1968) [https://www.questia.com/library/99891256/europe-overseas-phases-of-imperialism آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211142222/https://www.questia.com/library/99891256/europe-overseas-phases-of-imperialism |date=2019-12-11 }} 206 پی پی ، بنیادی سروے * کیڈی ، جان فرینک ''مشرقی ایشیاء وچ فرانسیسی سامراج د‏‏ی جڑاں'' (1967) * کنکلن ، ایلس ایل۔ ''اک مشن برائے رہتل: فرانس تے مغربی افریقہ وچ سلطنت دا ریپبلکن آئیڈیا ، 1895–1930'' (1997) [https://web.archive.org/web/20191207233804/https://www.questia.com/read/65668021/a-mission-to-civilize-the-republican-idea-of-empire آن لائن] * ہوج ، کارل کيتاناگ۔ ''دور دا سامراج دا انسائیکلوپیڈیا ، 1800–1914'' (2 جلد ، 2007) * میننگ ، پیٹرک ''فرانسوفون سب صحارا افریقہ ، 1880–1995'' (1998) [https://web.archive.org/web/20191211142222/https://www.questia.com/read/105166421/francophone-sub-saharan-africa-1880-1995 آن لائن] * اولسن ، جیمز اسٹورٹ ، ایڈ۔ ''یورپی سامراج د‏‏ی تاریخی ڈکشنری'' (1991) دا [https://books.google.com/books?id=n1AI4Je4zS0C اقتباس] * مون ، پارکر ٹی ''سامراج تے عالمی سیاست'' (1926)؛ 583 پی پی؛ وسیع پیمانے اُتے تاریخی سروے۔ آن لائن * پیج ، میلوین ای۔ وغیرہ۔ ای ڈی ''نوآبادیات: اک بین الاقوامی سماجی ، ثقافتی تے سیاسی انسائیکلوپیڈیا'' (2 جلد 2003) * پاکنہم ، سیمس۔ ''افریقہ دے لئی جدوجہد: 1876–1912'' (1992) ''تک ڈارک براعظم اُتے وائٹ مین د‏‏ی فتح'' * پوددار، پریم، تے لارس Jensen کی، EDS، ''postcolonial ادب دے لئی اک تاریخی ساتھی: کانٹنےنٹل یورپ تے اس سلطنتاں'' (ایڈنبرا UP، 2008)، [https://www.amazon.com/Historical-Companion-Postcolonial-Literatures-Continental/dp/0748623949/ اقتباس] وی [https://www.jstor.org/stable/10.3366/j.ctt1g0b6vw پورے متن آن لائن] * اسٹوٹی ، بینیڈکٹ ، ایڈی۔ [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20101025319 ''نوآبادیات تے سامراجیت ، 1450–1950''] ، یوروپی ہسٹری آن لائن ، مینز: انسٹی ٹیوٹ آف یورپی ہسٹری ، 2011 * یو ایس ٹیرف کمیشن۔ ''نوآبادیات‏ی محصولات د‏‏ی پالیسیاں'' (1922) [[iarchive:colonialtariffpo00unit|آن لائن]] ؛ 922 پی پی؛ دنیا بھر وچ کوریج؛ === برطانیہ === * بارٹلیٹ ، چیف جسٹس ''دفاع تے ڈپلومیسی: برطانیہ تے عظیم طاقتاں 1815–1914'' (1993) مختصر سروے ، 160 پی پی * بورن ، کینتھ۔ ''وکٹورین انگلینڈ د‏‏ی خارجہ پالیسی ، 1830–1902'' (1970) * کین ، پی جے تے ہاپکنز ، اے جی "برطانوی توسیع اوورسیز د‏‏ی سیاسی معیشت 1750–1914" ، ''اقتصادی تریخ دا جائزہ ،'' (1980) 33 # 4 پی پی 463–90۔ [https://www.jstor.org/stable/2594798 جے ایس ٹی او آر وچ ] * چیمبرلین ، ''موریئل'' ای ''پیکس برٹینیکا ؟: برطانوی خارجہ پالیسی 1789–1914'' (1989) * چارملے ، جان ''شاندار تنہائی ؟: برطانیہ ، بیلنس آف پاور تے پہلی جنگ عظیم د‏‏ی اصل'' (1999) ، 528 پی پی * گیلغر ، جان تے رابنسن ، رونالڈ۔ "آزاد تجارت دا امپیریلزم" ، ''معاشی تریخ دا جائزہ'' (1953) 6 # 1 پی پی 1-15۔ * گُلاد ، گراہ‏م ڈی ''برطانوی خارجہ تے امپیریل پالیسی 1865–1919'' (1999) دا [https://www.amazon.com/dp/0415203384/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * ہیم ، رونالڈ۔ ''برطانیہ د‏‏ی امپیریل صدی 1815–1914: سلطنت تے توسیع دا مطالعہ'' (تیسرا ادارہ 2002) [https://www.amazon.com/dp/033399311X/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * لو ، سی جے ''تذبذب سامراجی: برطانوی خارجہ پالیسی ، 1878–1902'' (1969) 257 پی پی دے علاوہ دستاویزات دے 150 پی پی * لو ، سی جے تے ایم ایل ڈوکریل۔ ''طاقت دا معجزہ: برطانوی خارجہ پالیسی 1902–14'' (بمقابلہ 1 ، 1972)؛ ''بجلی دا میرج: برطانوی خارجہ پالیسی 1914–22'' (بمقابلہ 2 ، 1972)؛ تجزیا‏‏تی تریخ * لو ، جان۔ ''برطانیہ تے امور خارجہ 1815–1885: یورپ تے اوورسیز'' (1998) دا [https://www.amazon.com/dp/0415136172/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * ملیگن ، ولیم ، تے برینڈن سیمز ، ایڈی۔ ''برطانوی تریخ وچ خارجہ پالیسی د‏‏ی بنیادی حیثیت ، 1660–2000'' ( ''پالگریو'' میکملن؛ 2011) 345 صفحات * اولسن ، جیمز ایس تے رابرٹ ایس شاڈل ، ای ڈی۔ ''برطانوی سلطنت د‏‏ی تاریخی ڈکشنری'' (1996) [https://www.questia.com/library/7774952/historical-dictionary-of-the-british-empire آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021032541/https://www.questia.com/library/7774952/historical-dictionary-of-the-british-empire |date=2019-10-21 }} * پربرم ، اے ایف ''انگلینڈ تے یورپی عظیم طاقتاں د‏‏ی بین الاقوامی پالیسی ، 1871–1914'' (1931) [https://web.archive.org/web/20170409111006/https://www.questia.com/library/99369979/england-and-the-international-policy-of-the-european آن لائن کوئسٹیا وچ ] * Rose, John Holland, ed. (1929). برطانوی سلطنت د‏‏ی کیمبرج ہسٹری ۔ کیمبرج یوپی۔ پی 10 ایف۔ * سیلگیمن ، میتھیو ایس "عظیم جنگ کيت‏ی تیاری وچ ناکا‏م؟ 1914 تو‏ں پہلے برطانوی جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی وچ عظیم حکمت عملی د‏‏ی غیر موجودگی " ''تریخ وچ جنگ'' (2017) 24 # 4 414–37۔ * سیٹن-واٹسن ، ''یورپ وچ '' آر ڈبلیو ''برطانیہ (1789–1914):'' [https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.226175/2015.226175.Britain-In.pdf آن لائن] ''سروے آف فارن پالیسی'' (1937) [https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.226175/2015.226175.Britain-In.pdf آن لائن] * اسٹینر ، زارا۔ ''برطانیہ تے پہلی جنگ عظیم د‏‏ی اصل'' (1977)۔ * ٹیمپرلے ، ہیرالڈ ڈبلیو وی ''انگلینڈ تے نیڑےی وسطی: کریمیا'' (1936) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.174587|آن لائن]] * وارڈ ، اے ڈبلیو تے جی پی گوچ ، ای ڈی۔ ''برطانوی خارجہ پالیسی کیمبرج ہسٹری ، 1783–1919'' (3 جلد ، 1921–23) ، قدیم تفصیلی کلاسک؛ [[iarchive:cambridgehistory00ward|جلد 1 ، 1783–1815]] ؛ [[iarchive:cambridgehistory02warduoft|جلد 2 ، 1815–1866]] ؛ [[iarchive:cambridgehistory03warduoft|جلد 3. 1866–1919]] * ویبسٹر ، چارلس۔ ''فارن پالیسی برائے پامیرسن'' (1951) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=99495321 آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050105101433/https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=99495321 |date=2005-01-05 }} ؛ 1830–1865 اُتے محیط اے * ویگل ، ڈیوڈ۔ ''برطانیہ تے دنیا ، 1815–1986: بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی اک لغت'' (1989) * ونکس ، رابن ڈبلیو ، ایڈی. ''آکسفورڈ ہسٹری آف برطانوی سلطنت - جلد.۔ 5: ہسٹوریگرافی'' (1999) [https://www.questia.com/library/117192922/the-oxford-history-of-the-british-empire آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180910204147/https://www.questia.com/library/117192922/the-oxford-history-of-the-british-empire |date=2018-09-10 }} ==== برطانیہ دے لئی بنیادی ذرائع ==== * لو ، سی جے تے ایم ایل ڈوکریل ، ای ڈی۔ ''بجلی دا اعجاز: جلد 3: دستاویزات: برطانوی خارجہ پالیسی 1902–22'' (1972)؛ 350 پی پی * وینر ، جوئیل ایچ ایڈ. ''برطانیہ: خارجہ پالیسی تے سلطنت دا دورانیہ ، 1689–1971: دستاویزی تریخ'' (4 جلد 1972) [https://web.archive.org/web/20130608114412/http://www.questia.com/library/6963234/great-britain-foreign-policy-and-the-span-of-empire جلد 1 آن لائن] ؛ [https://www.questia.com/library/120074154/great-britain-foreign-policy-and-the-span-of-empire جلد 2 آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131225101158/http://www.questia.com/library/120074154/great-britain-foreign-policy-and-the-span-of-empire |date=2013-12-25 }} ؛ [https://web.archive.org/web/20190630103236/https://www.questia.com/library/120073878/great-britain-foreign-policy-and-the-span-of-empire جلد 3] ؛ [https://web.archive.org/web/20130201050348/http://www.questia.com/library/120073810/great-britain-foreign-policy-and-the-span-of-empire جلد 4] 4 جلد 3400 صفحات === فرانس === * آدمتھویٹ ، انتھونی۔ ''شان و شوکت: فرانس د‏‏ی یورپ وچ اقتدار دے لئی بولی ، 1914–1940'' (A&C بلیک ، 2014)۔ * گوچ ، جی پی ''فرانکو-جرمنی تعلقات 1871–1914'' (1923) * ہٹن ، پیٹرک ایچ۔ وغیرہ۔ ای ڈی ''تیسری فرانسیسی جمہوریہ د‏‏ی تاریخی لغت ، 1870–1940'' (2 جلد 1986) [https://www.questia.com/library/96788627/historical-dictionary-of-the-third-french-republic آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623005707/https://www.questia.com/library/96788627/historical-dictionary-of-the-third-french-republic |date=2020-06-23 }} * جارڈین ، آندرے ، تے آندرے ژن ٹیوڈسک۔ ''بحالی تے رد عمل 1815–1848'' (جدید فرانس د‏‏ی کیمبرج ہسٹری) (1988) * کیگر ، جے ایف وی ''فرانس تے دنیا 1870'' (2001) دے ''بعد سے'' ۔ 261 پی پی؛ اہ‏م اختیارات قومی سلامتی ، انٹیلی جنس تے وڈی طاقتاں دے نال تعلقات اُتے زور دیندے نيں * کیجر ، جان۔ ''فرانس تے پہلی جنگ عظیم د‏‏ی ابتداء'' (1985) * لینگر ، ولیم ایل ''۔ فرانسکو روسی اتحاد ، 1880–1894'' (1929) * مایور ، ژان میری تے میڈیلین ریبیریوکس۔ ''تیسری جمہوریہ اپنی اصل تو‏ں لے ک‏ے جنگ عظیم تک ، 1871–1914'' (جدید فرانس د‏‏ی کیمبرج ہسٹری) (1988) دا [https://www.amazon.com/dp/0521358574/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * نیئر ، جے۔ ''فرانس د‏‏ی خارجہ پالیسی 1914 تو‏ں 1945'' (2001) * اسٹوارٹ ، گراہ‏م ہنری۔ ''فرانسیسی خارجہ پالیسی تو‏ں فوشودہ تو‏ں سرائیوو (1898–1914)'' (1921)۔ [[iarchive:frenchforeignpol00stuaiala|آن لائن]] * ویٹزیل ، ڈیوڈ۔ ''جنات دا دوسرا کم: بسمارک ، نپولین III ، تے فرانکو - پرشین جنگ کيت‏ی ابتداء'' (2003) === جرمنی تے آسٹریا === * برینڈن برگ ، ایرک۔ ''بسمارک تو‏ں عالمی جنگ تک: جرمن خارجہ پالیسی د‏‏ی تریخ 1870–1914'' (1933) [https://web.archive.org/web/20170319024001/https://www.questia.com/library/1369211/from-bismarck-to-the-world-war-a-history-of-german آن لائن کوئٹیا وچ ] ؛ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.12322|آن لائن]] * برج ، ایف آر ''سے سدووا تو‏ں سرائیوو تک: آسٹریا ہنگری د‏‏ی خارجہ پالیسی 1866–1914'' (1972 ''rep'' دوبارہ طباعت 2016) [https://www.cambridge.org/core/journals/slavic-review/article/from-sadowa-to-sarajevo-the-foreign-policy-of-austriahungary-18661914-by-bridge-f-r-london-and-boston-routledge-kegan-paul-1972-xvi-480-pp-2000/FD96EE46EECBD7EDA7DEE2935694E9E5 آن لائن جائزہ] ؛ [https://books.google.com/books?id=vdqCCwAAQBAJ اقتباس] * بروز ، ایرک ڈورن۔ ''جرمن تریخ ، 1789–1871: مقدس رومی سلطنت تو‏ں لے ک‏ے بسمارکین ریخ تک۔'' (1997) [https://www.questia.com/read/10401562 آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201220843/https://www.questia.com/read/10401562 |date=2010-12-01 }} * کیرول ، ای میلکم۔ ''جرمنی تے وڈی طاقتاں ، 1866–1914: عوام د‏‏ی رائے تے خارجہ پالیسی'' (1938) [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002369133;view=1up;seq=6 آن لائن پر] ''اک مطالعہ'' ؛ [https://www.questia.com/library/80995518/germany-and-the-great-powers-1866-1914-a-study-in آن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801024342/https://www.questia.com/library/80995518/germany-and-the-great-powers-1866-1914-a-study-in |date=2020-08-01 }} [http://www.unz.org/Pub/SaturdayRev-1939mar18-00016?View=PDF لائن جائزہ وچ آن لائن جائزہ] بھی * کلارک ، کرسٹوفر۔ ''آئرن کنگڈم: پرشیا دا عروج و زوال ، 1600–1947'' (2006) * کریگ ، گورڈن اے ''جرمنی 1866–1945'' (1965) ، اک وڈا علمی سروے * ڈیٹ ویلر ، ڈونلڈ ایس ''جرمنی: اک مختصر تریخ'' (تیسری سن 1999) 341 پی پی؛ [https://www.questia.com/library/book/germany-a-short-history-by-donald-s-detwiler.jsp آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111231132404/https://www.questia.com/library/book/germany-a-short-history-by-donald-s-detwiler.jsp |date=2011-12-31 }} * ڈگڈیل ، ای ٹی ایس ایڈ۔ انگریزی ترجمہ وچ ''جرمن سفارتی دستاویزات 1871–1914'' (4 جلد 1928–1931)۔ [https://archive.org/search.php?query=creator%3A%28Dugdale%29%20german آن لائن] * آئیک ، ایرک ''بسمارک تے جرمن سلطنت'' (1964) دا [https://www.amazon.com/dp/0393002357/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * گیس ، ایمانوئل ''جرمن خارجہ پالیسی ، 1871 181914'' (1979) دا [https://www.amazon.com/dp/0415606357/ اقتباس] * ہیویٹسن ، مارک۔ "پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے جرمنی تے فرانس: ولہمین خارجہ پالیسی دا ازسر نو جائزہ۔" ''انگریزی تاریخی جائزہ'' 115.462 (2000): 570–606؛ دلیل اے کہ جرمنی وچ فوجی برتری دا بڑھدا ہويا احساس سی * ہولورن ، ہاجو۔ ''جدید جرمنی د‏‏ی تریخ'' (1959–64)؛ جلد 1: اصلاح؛ جلد 2: 1648–1840؛ جلد 3: 1840–1945؛ معیاری علمی سروے * کینیڈی ، پال۔ ''1860 Anglo1914'' (1980) دا [https://www.amazon.com/dp/157392301X/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] ''ماں اینگلو جرمن عناد دا عروج'' * میہل ، ولیم ہاروی۔ ''مغربی رہتل وچ جرمنی'' (1979) ، 833 پی پی؛ سیاست تے سفارتکاری اُتے توجہ دتیاں * میڈلکوٹ ، ولیم نورٹن ، تے ڈوروندی کیتھلین کووینی ، ای ڈی۔ ''بسمارک تے یوروپ'' (ہوڈر آرنلڈ ، 1971) ، انہاں دے سفارتی کیریئر نو‏‏ں کور کرنے والے بنیادی ذرائع تو‏ں 110 مختصر اقتباست۔ * مچل ، اے ویس ہیبس ''سلطنت د‏‏ی عظیم حکمت عملی'' (پرنسٹن یوپی ، 2018) * کل ، ایان ایف ڈی "پرنس وان بلو د‏‏ی خارجہ پالیسی ، 1898-1909۔" ''کیمبرج ہسٹوریکل جرنل'' 4 # 1 (1932): 63-93۔ [https://www.jstor.org/stable/3020573 آن لائن] * پیڈ فیلڈ ، پیٹر ۔ ''عظیم بحریہ د‏‏ی ریس: اینگلو جرمن بحری حریف 1900–1914'' (2005) * پامر ، ایلن ''میٹرنچ: یورپ دے کونسلر'' (1972) * پامر ، ایلن ''ہیبسبرگ د‏‏ی گودھولی: شہنشاہ فرانسس جوزف د‏‏ی زندگی تے ٹائمز'' (1995) * پامر ، ایلن ''بسمارک'' (2015) * شیک ، رافیل۔ "لیکچر نوٹ ، جرمنی تے یورپ ، 1871–1945" (2008) [http://www.colby.edu/personal/r/rmscheck/Contents.html مکمل متن آن لائن] ، اک ممتاز اسکالر د‏‏ی اک مختصر نصابی کتاب * شمٹ ، برناڈوٹی ایورلی۔ ''انگلینڈ تے جرمنی ، 1740–1914'' (1916) [[iarchive:englandandgerma02schmgoog|آن لائن]] * شیہن ، جیمز جے ''جرمن تریخ ، 1770–1866'' (1993) ، اک وڈا علمی سروے * اسٹین برگ ، جوناتھن۔ ''بسمارک: اک زندگی'' (2011) ، حالیہ علمی سوانح حیات * اسٹورمر ، مائیکل۔ "بسمارک انہاں تناظر وچ ،" ''وسطی یورپی تریخ'' (1971) 4 # 4 pp. &nbsp; جے ایس ٹی او آر [https://www.jstor.org/stable/4545614 وچ ] 291–331 * ٹیلر ، اے ''جے'' پی ''بسمارک: دتی مین اینڈ دتی اسٹیٹس مین'' (1967) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14683010 آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624020231/https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14683010 |date=2011-06-24 }} * ٹیلر ، AJP ''جرمن تریخ دا کورس: 1815 دے بعد تو‏ں جرمن تریخ د‏‏ی ترقی دا اک سروے'' ۔ (2001)۔ 280 پی پی؛ [https://www.questia.com/read/107459655 آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111231121419/http://www.questia.com/read/107459655 |date=2011-12-31 }} * ٹیلر ، اے ''جے'' پی ''دی ہیبس بادشاہت 1809–1918'' (1948) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.151580|آن لائن]] * واورو ، جیوفری ''اک پاگل تباہی: پہلی جنگ عظیم دا آغاز تے ہیپس برگ سلطنت دا خاتمہ'' (2014) === روس تے بلقان === * فوربس ، نیویل ، وغیرہ۔ ''بلقان: بلغاریہ ، سربیا ، یونان ، رومانیہ ، ترکی کی'' تریخ (1915) علمائے کرام د‏‏ی [[iarchive:balkanshistoryof00forbuoft|مفت]] تریخ * فلر ، ولیم سی ''اسٹریٹیجی تے پاور روس وچ 1600–1914'' (1998) * ہال ، رچرڈ سی ایڈ. ''بلقان وچ جنگ: سلطنت عثمانیہ دے زوال تو‏ں یوگوسلاویہ دے خاتمے تک اک انسائیکلوپیڈک تریخ'' (2014) * جیلاویچ ، باربرا۔ ''سینٹ پیٹرزبرگ تے ماسکو: سارسٹ تے سوویت خارجہ پالیسی ، 1814 181974'' (1974)؛ پہلا ایڈیشن ''روسی خارجہ پالیسی د‏‏ی سنچری'' سی ''1814–1914'' (1964) * جیلاویچ ، چارلس ، تے باربرا جیلاویچ۔ ''بلقان د‏‏ی قومی ریاستاں دا قیام ، 1804–1920'' (1977) [[iarchive:establishmentof00char|آن لائن قرض لینے دے لئی مفت]] * لیڈون ، جان پی ''۔ روسی سلطنت تے دنیا ، 1700–1917: توسیعی تے کنٹینمنٹ د‏‏ی جیو پولیٹکس'' (آکسفورڈ یوپی ، 1997) * میک میکن ، شان۔ ''پہلی تے جنگ کيت‏ی روسی اصل'' (2011) دا [https://www.amazon.com/dp/0674062108/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * میریٹ ، جار ''مشرقی سوال؛'' [[iarchive:cu31924027798622|آن لائن]] ''یورپی سفارتکاری'' (1917) ''ماں اک تاریخی مطالعہ'' * نیومن ، آئیور بی۔ "اک عظیم طاقت دے طور اُتے روس ، 1815–2007۔" ''بین الاقوامی تعلقات تے ترقی دا جرنل'' 11.2 (2008): 128-1515۔ [https://link.springer.com/article/10.1057/jird.2008.7 آن لائن] * نیش ، ایان ہل۔ ''روس-جاپان جنگ کيت‏ی ابتدا'' (1985) * رگسڈیل ، ہیو ، تے ویلری نیکولاویچ پونوماریو ایڈ۔ ''امپیریل روسی خارجہ پالیسی'' (ووڈرو ولسن سینٹر پریس ، 1993) دا [https://www.amazon.com/dp/052144229X/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * رینالڈز ، مائیکل۔ ''بکھرتی ہوئی سلطنتاں: عثمانی تے روسی سلطنتاں دا تصادم تے گر ، 1908–1918'' (2011) [https://link.gale.com/apps/doc/A337619941/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=63f6e975 آن لائن جائزہ] * شیول ، فرڈینینڈ ''جزیرہ نما بلقان د‏‏ی تریخ؛ ابتدائی اوقات تو‏ں لے ک‏ے اج'' تک (1922) [[iarchive:historyofbalkanp00scheuoft|آن لائن]] * سیٹن-واٹسن ، ہیو۔ ''روسی سلطنت 1801–1917'' (1967) دا [https://www.amazon.com/dp/0198221525/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * اسٹویرانوس ، ایل ایس ''دی بلقان 1453'' (1958) دے ''بعد سے'' ، اک اہ‏م علمی تریخ۔ [[iarchive:balkanssince145300lsst|آن لائن قرض لینے دے لئی مفت]] === ریاستہائے متحدہ === * بزنر ، رابرٹ ایل ایڈ ، ''امریکی خارجہ تعلقات 1600 دے بعد سے: ادب دے لئی اک گائڈ'' (2003) ، 2 جلد۔ 16،300 تشریح شدہ اندراجات ہر وڈی کتاب تے علمی مضمون دا جائزہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ * بیمس ، سموئیل فلاگ۔ ''امریکی خارجہ پالیسی تے سفارتکاری د‏‏ی اک مختصر تریخ'' (1959) [[iarchive:shorthistoryofam00bemi|آن لائن مفت]] * برون ، لیسٹر ایچ ''تاریخی تریخ برائے امریکی خارجہ تعلقات'' (2003) ، 1400 صفحات * ڈی سینڈ ، سکندر ، تے ال ای ڈی ''انسائیکلوپیڈیا آف امریکن فارن پالیسی'' 3 جلد (2001) ، 2200 پی پی۔ &nbsp; ماہرین دے 120 طویل مضامین۔ [https://archive.org/search.php?query=%22Encyclopedia%20of%20American%20foreign%20policy%22 آن لائن] * ڈی سینڈ ، سکندر ''امریکی خارجہ پالیسی د‏‏ی تریخ'' (1963) [[iarchive:historyofamerica02alex|آن لائن مفت]] * فائنڈنگ ، جان ، ایڈی۔ ''امریکن ڈپلومیٹک ہسٹری کی'' دوسری ''لغت'' ۔ 1989. 700 پی پی؛ 1200 مختصر مضامین۔ * ہیرنگ ، جارج ''کالونی تو‏ں سپر پاور تک: 1776 تو‏ں امریکی خارجہ تعلقات'' (ریاستہائے متحدہ دا آکسفورڈ ہسٹری) (2008) ، 1056 پی پی ، عام سروے * ہوگن ، مائیکل جے ایڈ. ''طاقت دے راستے: امریکی خارجہ تعلقات د‏‏ی تریخ نگاری 1941'' (2000) دے اہ‏م عنوانات اُتے مضامین * جونز ، ہاورڈ ''بلیو اینڈ گرے ڈپلومیسی: یونین تے کنفیڈریٹ فارن ریلیشنز د‏‏ی اک تریخ'' (2010) [https://www.questia.com/read/121729290/blue-gray-diplomacy-a-history-of-union-and-confederate آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211213621/https://www.questia.com/read/121729290/blue-gray-diplomacy-a-history-of-union-and-confederate |date=2017-12-11 }} * لافیبر ، والٹر۔ ''امریکی عمر: ریاستہائے متحدہ د‏‏ی خارجہ پالیسی برائے گھر تے بیرون ملک ، 1750 تو‏ں پیش کرنا'' (دوسرا ایڈ 1994) یونیورسٹی د‏‏ی درسی کتاب؛ 884pp [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98818311 آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604232427/https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98818311 |date=2011-06-04 }} * لیوپولڈ ، رچرڈ۔ ''امریکی خارجہ پالیسی د‏‏ی ترقی: اک تریخ'' (1963) [[iarchive:growthofamerican00leop|آن لائن مفت]] * پیٹرسن ، سیمس ، وغیرہ۔ ''امریکی خارجہ تعلقات: اک تریخ'' (ستويں نمبر 2 جلد 2009) ، یونیورسٹی د‏‏ی درسی کتاب * سیکسٹن ، جے۔ "خانہ جنگی دے دور ، 1848–77 وچ غیر ملکی تعلقات د‏‏ی ترکیب د‏‏ی طرف۔" ''امریکی انیہويں صدی د‏‏ی تریخ'' 5.3 (2004): 50–73۔ === جاپان تے چین === * داکاگی ، رائے ہیڈمیچی۔ ''جاپان دے خارجہ تعلقات 1542–1936: اک مختصر تریخ'' (1936) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.226231|آن لائن]] 560 پی پی * بیسلے ، ولیم جی ''جاپانی سامراج ، 1894–1945'' (آکسفورڈ یوپی ، 1987) * ''ہسو، عمانیل سی وائی چین دا خاندانی ملکاں وچ داخلہ: سفارتی مرحلہ ، 1858–1880'' (1960) * جانسن ، ماریس بی ایڈ. ''جاپان د‏‏ی کیمبرج ہسٹری ، جلد.۔ 5: انیہويں صدی'' (1989) * کباٹا ، وائی تے I. نش ، ایڈی۔ ''اینگلو جاپانی ریلیشنز، 1600–2000 د‏‏ی تریخ: حجم وچ : سیاسی سفارتی و عرض، 1600–1930'' (2000) [https://www.amazon.com/History-Anglo-Japanese-Relations-1600-2000-Political-Diplomatic/dp/0333753879/ اقتباس] ، وی جاپان تے برطانیہ دے درمیان سماجی، اقتصادی تے فوجی تعلقات نو‏‏ں ڈھکنے پہلے دے پنج حالات جلداں. * مورس ، ہوسیہ بلouو۔ ''چینی سلطنت والیوم دے بین الاقوامی تعلقات جلد۔ 1'' (1910) ، کوریج 1859؛ [[iarchive:internationalrel01mors|آن لائن]] ''چینی سلطنت دے بین الاقوامی تعلقات'' جلد 2 1861–1893 (1918) [[iarchive:internationalrel1917mors2|آن لائن]] ؛ ''چینی سلطنت دے بین الاقوامی تعلقات'' جلد 1894–1916۔ (1918) [[iarchive:internationalrel1917mors3|آن لائن]] * نیش ، ایان (1990) "چین تے جاپان دے وچکار تعلقات دا اک جائزہ ، 1895–1945۔" ''چین سہ ماہی'' (1990) 124 (1990): 601–623. [https://www.jstor.org/stable/654639 آن لائن] * نیش ، ایان ''جاپانی خارجہ پالیسی ، 1869–1942: قصومیگسکی تو‏ں میاکیزاکا'' (2001) * نیش ، ایان ہل۔ ''روس-جاپان جنگ کيت‏ی ابتدا'' (1985) === ہور === * بوس ورتھ ، رچرڈ۔ ''اٹلی: گھٹ تو‏ں گھٹ عظیم طاقت: پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے اٹلی د‏‏ی خارجہ پالیسی'' (1979) * ہیل ، ولیم۔ ''ترکی د‏‏ی خارجہ پالیسی ، 1774–2000۔'' (2000) 375 پی پی۔ * لو ، چیف جسٹس تے ایف مارزاری۔ ''اطالوی خارجہ پالیسی ، 1870–1940'' (2001) * ملر ، ولیم۔ ''سلطنت عثمانیہ تے اس دے جانشین ، 1801–1922'' (دوسرا ایڈ 1927) [https://ia802804.us.archive.org/26/items/ottomanempireitsmill/ottomanempireitsmill.pdf آن لائن] ، خارجہ پالیسی اُتے مضبوط سن == بنیادی ذرائع == * بورن ، کینتھ۔ ''وکٹورین انگلینڈ د‏‏ی خارجہ پالیسی ، 1830–1902'' (آکسفورڈ یوپی ، 1970.) پی پی 195-504 147 منتخب دستاویزات نيں * کوک ، ڈبلیو ہنری ، تے ایڈتھ پی. اسٹکنی ، ای ڈی۔ ''1879'' (1931) دے ''بعد تو‏ں یورپی بین الاقوامی تعلقات وچ پڑھیاں'' 1060 پی پی * گوچ ، جی پی ''حالیہ انکشافات جو یورپی سفارتکاری'' (1940) دے بارے وچ سی۔ 475 پی پی وچ تمام وڈے جھگڑےآں تو‏ں یادداشتاں دے مفصل خلاصے * جول ، جیمز ، ایڈ۔ ''برطانیہ تے یورپ 1793–1940'' (1967)؛ دستاویزات دے 390 پی پی * جونز ، ایڈگر ریس ، ایڈ۔ ''برطانوی خارجہ پالیسی ، 1738–1914'' (1914) تو‏ں متعلق ''تقاریر'' ۔ [https://www.amazon.com/Selected-Speeches-British-Foreign-1738-1914-ebook/dp/B008400H7O/ آن لائن مفت] * کرٹیز ، جی اے ایڈ ''دستاویزات برائے سیاسی تریخ وچ یوروپی براعظم د‏‏ی 1815–1939'' (1968) ، صفحہ 1––85؛ 200 مختصر دستاویزات * لو ، سی جے ''تذبذب سامراجی: جلد 2: دستاویزات'' (1967) ، 140 دستاویزات 1878-1902۔ (امریکی ایڈیشن 1969 جلد 1 تے 2 اک دوسرے دے نال پابند نيں)۔ * لو ، سی جے تے ایم ایل ڈوکریل ، ای ڈی۔ ''بجلی دا معجزہ: جلد 3: دستاویزات برطانوی خارجہ پالیسی ، 1902–22۔'' (1972) ، 191 دستاویزات۔ * ٹیمپرلے ، ہیرالڈ تے ایل ایم پینسن ، ایڈی۔ ''برطانوی خارجہ پالیسی د‏‏ی بنیاد: پٹ (1792) تو‏ں لے ک‏ے سلیسبری (1902)'' (1938) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.2629|آن لائن]] ، 608 پی پی بنیادی ذرائع * واکر ، میک۔ ایڈ ''میٹرنچ دا یورپ ، 1813–48'' (1968) انگریزی ترجمہ وچ بنیادی ذرائع دا 352 پی پی [https://books.google.com/books?id=ExmvCwAAQBAJ&pg=PA352&lpg=PA352&dq=%27%27Metternich%27s+Europe,+1813-48%27%27&source=bl&ots=dF0CkgU7mD&sig=Qje_eixgsiUT2gdX_23GzM7y3vc&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwitob7F5rPcAhVkja0KHf3TCtYQ6AEITzAG#v=onepage&q= ''میٹرنینچ کا٪ 20 یوروپ٪ 2C٪ 201813-48'' & f = غلط اقتباس] {{Great power diplomacy}} [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی تریخ نویسی]] [[گٹھ:سیاست وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:سیاست وچ انیہويں صدی]] [[گٹھ:تریخ بین الاقوامی تعلقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] irmtqnrqe8e7ev4g8ga2m7i0c96je3l 0 90843 712465 707855 2026-10-11T06:37:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712465 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ حد [[حقوق نسخہ]] ا‏‏ے۔ اس مدت د‏‏ی حد ختم ہونے دے بعد[[حقوق نسخہ]] عوامی ملکیت بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ == جدول == {|class="wikitable sortable" |- ! ملکاں، علاقے تے اکائیاں ! حقوق نسخہ مصنفاں د‏‏ی موت د‏‏ی بنیاد اُتے شرائط ! حقوق نسخہ اشاعت تے تخلیق کيتی تاریخاں د‏‏ی بنیاد اُتے شرائط ! سال دے آخر تک? |- | {{flagicon|افغانستان}} [[افغانستان]] | حیات + 50 سال<ref name="autogenerated11">{{Cite web |title=Copyright law of افغانستان-22/07/2008 |url=http://moj.gov.af/content/files/OfficialGazette/0901/OG_0956.pdf |access-date=2020-10-08 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426052618/http://moj.gov.af/content/files/OfficialGazette/0901/OG_0956.pdf |dead-url=yes }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name="autogenerated11" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (مصنفاں د‏‏ی موت دے بعد شائع)<ref name="autogenerated11" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref name="autogenerated11" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (فوٹو گرافی دا کم، مصوری)<ref name="autogenerated11" /> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (فونو گرام)<ref name="autogenerated11" /> | ہاں (افغان کیلنڈر)<ref name="autogenerated11" /> |- | {{پرچم|البانیہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 17, [https://web.archive.org/web/20080501103556/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/al/al001en.html Law no. 7564 of 19 April 1992, as modified by Law no. 7923 of 19 May 1995]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 18,, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 70 سال; 70 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (مشترکہ تصنیف کيتی فوٹو گرافی یا صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref name=Art19 /> <br />تخلیق تو‏ں 25 سال (عملی فن دے کم)<ref>Art. 20, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated15>Art. 21, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|الجزائر}} | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 54, [https://web.archive.org/web/20080501103556/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/dz/dz001fr.html Ordonnance n° 03-05 du 19 Joumada El Oula 1424 correspondant au 19 juillet 2003 relative aux droits d’auteur et aux droits voisins]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (اجتماعی کم، گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم، صو‏‏تی تے تصویری کم، بعد وچ مرگ کم)<ref>Arts. 56, 57, 58, 60, ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (تصاویر یا عملی آرٹ دے کم)<ref>Art. 59, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. 54, 56, 57, 58, 60, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|انڈورہ}} | حیات + 70 سال<ref>An audiovisual work is copyrighted in انڈورہ for the same term, computed from the last of the following persons to survive: the principal director, the author of the scenario, the author of the dialogue and the composer of music specifically created for the audiovisual work.</ref><ref>Art. 18(1), (4), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ad_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30323&filename=11422451413ad_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=93023&name=ad_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights of 1999]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال; 70 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (نامعلوم تصنیف دے نال اجتماعی کم)<ref>Art. 18(3), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 18(5), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 18(8), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|انگولا}} | حیات + 50 سال <br />حیات + 25 سال (فوٹو گرافی دا کم یا عملی فنون) | | ہاں |- | {{پرچم|اینگویلا}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated5>{{cite web |url=http://www.iprfirm.com/%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7/introduction.htm |title=IP laws revised – اینگویلا |publisher=Iprfirm.com |date= |accessdate=2012-06-08 |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918155416/http://www.iprfirm.com/%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7/introduction.htm |dead-url=yes }}</ref> | مصنف د‏‏ی موت تو‏ں 50 سال، اک تو‏ں زیادہ مصنف دے نال کم دے لئی آخری زندہ بچ جانے والے مصنف کا۔<ref name=autogenerated5 /> | |- | {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} | حیات + 50 سال<ref>Literary, dramatic, musical or copyright artistic work.</ref><ref>s. 10(1), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ag_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30468&filename=11428561303ag_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=1272593&name=ag_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, 2002]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم، کمپیوٹر تو‏ں تخلیق کم، آواز د‏‏ی ریکارڈنگ یا فلم)<ref>s. 10(2), (4), 11(1), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 12(1), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (شائع ایڈیشن دے ٹائپ انتظام)<ref name=autogenerated7>s. 13, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 10(1), 10(2), (4), 11(1), 12(1), 13, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|ارجنٹائن}} [[ارجنٹائن]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 5, [https://web.archive.org/web/20050221010722/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ar/ar012en.html Ley 11.723 del 28 de septiembre de 1933, as modified by Ley 24.870 del 11 de septiembre de 1997]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (ادارےآں، کارپوریشنز یا قانونی افراد نال تعلق رکھنے والے گمنام دانشورانہ کم)<ref name=autogenerated2>Art. 8, ''ibid.''</ref> فوٹو گرافی: پہلی اشاعت دے 20 سال<ref>Art. 34 ''ibid.'', as amended by Law 25006 B.O. 13/8/1998.</ref> سینیمیٹوگرافی کم: پروڈیوسر دے درمیان آخری زندہ بچنے والے د‏‏ی موت دے بعد 50 سال ڈائریکٹر، سکرپٹ مصنف یا موسیقار (موسیقی مزاحیہ دے لئی).<ref>''Ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 5, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|آرمینیا}} | حیات + 70 سال <ref>Art. 37 [http://www.aipa.am/en/legislation/15/2/#pin Law on Copyright and Related Rights of 15 June 2006]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref name="autogenerated1" /> | ہاں<ref name=autogenerated1>Art. 37, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|اروبا}} | حیات + 50 سال<ref>[http://www.lexmundi.com/images/lexmundi/PDF/GuidesToDoingBusiness/Guide_اروبا۔pdf "Guide to Doing Business, اروبا"]. LexMundi.com. p. 13.</ref>^{([[s:nl:Auteursverordening (اروبا) – Hoofdstuk III|wikisource]])} | | |- | {{flagicon|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیاn copyright law|آسٹریلیا]] (بیرونی علاقےآں سمیت) | حیات + 70 سال<ref>s. 33, [http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/ Copyright Act 1968] (آسٹریلیا)</ref> <br />[حیات + 50 سال (1955 تو‏ں پہلے موت)]<ref name=autogenerated13>[http://www.copyright.org.au/publications/infosheets.htm Information Sheets] G023 (Duration), [[آسٹریلیاn Copyright Council]]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ، سنے میٹوگراف فلمز)<ref>s. 93, 94, [http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/ Copyright Act 1968] (آسٹریلیا)</ref> <br />50 سال بنانے دے بعد (ٹیلی ویژن نشریات تے آواز نشریات)<ref>s. 95, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (کم دے شائع ایڈیشن)<ref name="حوالہ 2">s. 96, ''ibid.''</ref> <br />[اشاعت تو‏ں 50 سال (تصاویر، ہن 1 جنوری 2005 دے بعد تو‏ں لاگو نئيں)]<ref name=autogenerated13 /> | ہاں<ref>All previous Australian references</ref> |- | {{پرچم|آسٹریا}} | حیات + 70 سال<ref>A cinematographic work is copyrighted in آسٹریا for the same term, computed from the last surviving person among the following: the principal director of the film and the authors of the screenplay, the dialogues and the musical work specially created for the cinematographic work.</ref><ref>§&nbsp;60, 62, [https://web.archive.org/web/20041130205633/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/at/at091en.html Urheberrechtsgesetz];<br />§&nbsp;1(2), [https://web.archive.org/web/20041125094906/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/at/at004en.html Urheberrechtsgesetznovelle 1972] (Nr. 492, 1972-12-16)</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال; 70 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>§&nbsp;61, [https://web.archive.org/web/20041130205633/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/at/at091en.html Urheberrechtsgesetz]</ref> | ہاں<ref>§&nbsp;64, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|آذربائیجان}} [[آذربائیجان]] | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم 30 سال دے دوران پہلی بار وچ شائع)<ref>Art. 25(1), (2), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/az_copyright_1996_en.pdf?URL_ID=30319&filename=11422428463az_copyright_1996_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=421208&name=az_copyright_1996_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights of 5 June 1996]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; بعد وچ مرگ کم 30 سال دے دوران پہلی بار وچ شائع)<ref>Arts. 25(2), 26(1), (3), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 25(1), (2), 26(1), (3), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بہاماس}} | برن | | |- | {{پرچم|بحرین}} | حیات + 50 کیلنڈر سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 31(1), [https://web.archive.org/web/20041112080136/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/bh/bh001en.html Legislative Decree no. 10 of 1993]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 کیلنڈر سال (سینیمیٹوگرفک فلمز، دا اطلاق فنون دا کم تے تصاویر; گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; کارپوریٹ کم؛ بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 31(2)(a), (b), (c), (d), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 40 سال یا تکمیل تو‏ں 50 سال، جو وی پہلے ہوئے (کمپیوٹر سافٹ ویئر)<ref>Art. 31(3), ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|بنگلہ دیش}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|بارباڈوس}} | حیات + 50 سال<ref>ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم۔</ref><ref>s. 10(1), [http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=319 Copyright, Act, 05/03/1998, No. 4] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120805224132/http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=319 |date=2012-08-05 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>s. 10(3), ''ibid.''</ref> <br />بنانے تو‏ں 50 سال (کم کمپیوٹر تو‏ں تخلیق شدہ)<ref>s. 10(4), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ تے فلمز)<ref>s. 11, ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 12, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (شائع ایڈیشن دے ٹائپ انتظام)<ref name=autogenerated7 /> | ہاں<ref>s. 10, 11, 12, 13, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بیلاروس}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 22(1), [https://web.archive.org/web/20050321142536/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/by/by003en.html Law 194-3 of 11 August 1998]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>Art. 22(2), ''ibid.''</ref> <br />مقرر تو‏ں 50 سال (کارکردگی)<ref>Art. 38(1), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ مقرر تو‏ں 50 سال (فونو گرام)<ref>Art. 38(2), ''ibid.''</ref> <br />پہلے نشر یا کیبل نشریات تو‏ں 50 سال<ref>Art. 38(3), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. 22(4), 38(4), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بیلجیم}} | حیات + 70 سال<ref>[http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/loi_a.pl?language=fr&caller=list&cn=1994063035&la=f&fromtab=loi&sql=dt='loi'&tri=dd+as+rank&rech=1&numero=1 Wet betreffende het auteursrecht en de naburige rechten van 30 juni 1994. (Hoofdstuk 1, afdeling 1, Art. 2)/Loi relative au droit d’auteur et aux droits voisins du 30 juin 1994 (capitre 1, section 1, article 2).]</ref> | | |- | {{پرچم|بیلیز}} | حیات + 50 سال<ref>s. 10, [https://web.archive.org/web/20041201122737/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/bz/bz019en.html Copyright Act Ch. 252]</ref> | | |- | {{پرچم|بینن}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|برمودا}} | حیات + 50 سال<ref>[http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_0_1637_0_0_43/http;/ptpublisher.gov.bm;7087/publishedcontent/publish/ministry_of_labour_home_affairs_and_public_safety/registry_general/dept___reg_gen___intellectual_property_registration_links/articles/copyright.html#How%20long%20does%20copyright%20last? How long does copyright last?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729103823/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_0_1637_0_0_43/http;/ptpublisher.gov.bm;7087/publishedcontent/publish/ministry_of_labour_home_affairs_and_public_safety/registry_general/dept___reg_gen___intellectual_property_registration_links/articles/copyright.html#How%20long%20does%20copyright%20last? |date=2013-07-29 }} from Bermuda Government website.</ref> | | |- | [[برن Convention for the Protection of Literary and Artistic Works|برن کنونشن]] دستخط | حیات + 50 سال<ref>Art. 7, برن Convention(1)</ref> <br />دستخط طویل شرائط عطا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=autogenerated14>Art. 7(6), ''ibid.''</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا نئيں جے دکھایا گیا تخلیق تو‏ں 50 سال (سینیمیٹوگرافی کم)<ref>Art. 7(2), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>Art. 7(3), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں لے ک‏ے 25 سال (فوٹو گرافی کم)<ref>Art. 7(4), ''ibid.''</ref> <br />دستخط طویل شرائط عطا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=autogenerated14 /> | ہاں<ref>Art. 7(5), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بھوٹان}} | حیات + 50 سال<ref>s. 18, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/bh_copyright_2001_en.pdf?URL_ID=30260&filename=11417457243bh_copyright_2001_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=276334&name=bh_copyright_2001_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act of the Kingdom of بھوٹان، 2001]</ref> | | |- | {{پرچم|بولیویا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 18, [https://web.archive.org/web/20060427184357/http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/bo/bo005es.html Ley No 1322 de 13 de abril de 1992]</ref> | | |- | {{پرچم|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 84, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ba_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30314&filename=11420064663ba_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=590098&name=ba_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights (7/02)]</ref> | | |- | {{پرچم|بوٹسوانا}} | برن، ٹرپس، ڈبلیو سی ٹی<ref>Copyright and Neighbouring Rights Act, Act No. 8 of 2000</ref> | | |- | {{پرچم|برازیل}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 41, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/br/br002en.html Law no 9610 of 19 February 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508053856/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/br/br002en.html |date=8 May 2008 }}</ref> | | |- | {{پرچم|برطانوی بحرہند خطہ}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|برطانوی ورجن جزیرے}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|برونائی}} | حیات + 50 سال<ref>s. 14, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/bn_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30258&filename=11417451633bn_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=658383&name=bn_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ Emergency (Copyright) Order 1999]</ref> | | |- | {{پرچم|بلغاریہ}} | حیات + 70 سال (یورپی اتحاد)<ref>Art. 27, [http://lex.bg/laws/ldoc.php?IDNA=2133094401 Law on Copyright and Neighbouring Rights, last changed in 2007]</ref> | | |- | {{پرچم|برکینا فاسو}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 34, [https://web.archive.org/web/20110928175349/http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/reglementation/loi_bbda13.htm Loi N°032-99AN portant protection de la propriété littéraire et artistique]</ref> | | |- | {{پرچم|برونڈی}} | حیات + 50 سال<ref name="WIPOBurundi">[http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=224340 ACT No. 1/021 of December 30, 2005, On the Protection of Copyright and Related Rights in برونڈی"]. WIPO.int.</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (فونو گرام)<ref name="WIPOBurundi" /> | |- | {{پرچم|کمبوڈیا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 30, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/kh_copyright_2003_en.pdf?URL_ID=30386&filename=11424219213kh_copyright_2003_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=450733&name=kh_copyright_2003_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights of 2003]</ref> | | |- | {{پرچم|کیمرون}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 37, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cm/cm001en.html Loi no 2000/011 du 19 décembre 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050423231831/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cm/cm001en.html |date=2005-04-23 }}</ref> | | |- | {{پرچم|کینیڈا}} | حیات + 50 سال<ref name="کینیڈا">s. 6, [http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/C-42/ Copyright Act (R.S., 1985, c. C-42)];<br />s. 7, S.C. 1997, c. 24</ref><ref>[[Cory Doctorow]] (2012) [http://boingboing.net/2012/01/06/canadians-tell-parliament-to.html ''Canadians: tell Parliament to preserve کینیڈا's public domain!''] at ''[[Boing Boing]]'', 6/1/2012</ref> | گمنام کماں دے لئی، اشاعت تو‏ں 50 سال یا تخلیق تو‏ں 75 سال، جو وی کم ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="کینیڈا" /> | ہاں <ref name="کینیڈا" /> | |- | {{پرچم|کیپ ورڈی}} | حیات + 50 سال<ref name=Art19>Art. 19, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/cv_copyright_1990_pt.pdf?URL_ID=30429&filename=11425222003cv_copyright_1990_pt.pdf&filetype=application/pdf&filesize=1428893&name=cv_copyright_1990_pt.pdf&location=user-S/ Lei no. 101/III/90 de 29 de dezembro de 1990]</ref> | | |- | {{پرچم|کیمین جزیرے}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|چاڈ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{flagicon|چلی}} [[چلی]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 3, [https://web.archive.org/web/20090319233329/http://www.aduana.cl/prontus_aduana/site/artic/20070215/asocfile/20070215102245/asocfile420050614180226.pdf Law 19914 implementing free trade agreement with the US (2003)]</ref> | | |- | {{flagicon|چین}} [[چین]] (مینلینڈ صرف) | حیات + 50 سال (شہریاں دا کم)<ref>Art. 21, first paragraph, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cn/cn001en.html Copyright Law of the چین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021163929/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cn/cn001en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (قانونی ادارے، سینیمیٹوگرافی کم، فلمز یا فوٹو گرافی دا کم دے کماں)<ref>Art. 21, second and third paragraphs, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated15 /> |- | {{پرچم|کولمبیا}} | حیات + 80 سال<ref>Art. 21, [http://www.cerlalc.org/documentos/colo23.htm#2_1 Ley 23 de 1982] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120814070737/http://www.cerlalc.org/documentos/colo23.htm#2_1 |date=2012-08-14 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 80 سال (سینیمیٹوگرافی کم)<ref name=autogenerated1 /> | ہاں<ref>Art. 28, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کوموروس}} | برن | | |- | {{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|کوسٹاریکا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 58, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cr/cr001en.html Ley de Derechos de Autor y Derechos Conexos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212041457/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cr/cr001en.html |date=2007-12-12 }} modified by the Ley 7979 del 6 del enero del 2000</ref> | | |- | {{پرچم|آئیوری کوسٹ}} | Lحیات + 99 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم اس مدت دے اندر اندر شائع)<ref>Art. 45(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ci/ci001en.html Loi no. 96-564 du 25 juillet 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415230608/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ci/ci001en.html |date=2008-04-15 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 99 سال (فوٹو گرافی یا صو‏‏تی تے تصویری کم عملی آرٹ دے کم یا; گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 45(3)(a), (b), (c), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 45, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کروشیا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 99, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/hr_copyright_2003_en.pdf?URL_ID=30311&filename=11420042713hr_copyright_2003_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=1058674&name=hr_copyright_2003_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Related Rights Act 197/2003]</ref> | | |- | {{پرچم|کیوبا}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|کیوراساؤ}} | حیات + 50 سال<ref name=NA /> | | |- | {{پرچم|قبرص}} | حیات + 50 سال<br />(EU, ڈبلیو سی ٹی)<ref>s. 4, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cy/cy001en.html Copyright Law 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050525055334/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cy/cy001en.html |date=2005-05-25 }}</ref> | | |- | {{پرچم|چیک جمہوریہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 27(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html Law No. 121/2000 Coll.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504170427/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html |date=2008-05-04 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام کم)<ref>Art. 27(3), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html Law No. 121/2000 Coll.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504170427/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html |date=2008-05-04 }}</ref> | ہاں<ref>Art. 27(7), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ڈنمارک}} | حیات + 70 سال<ref>s. 63, [http://www.kum.dk/graphics/kum/downloads/Lovgivning/Lovgivning_Engelsk_site/Consolidated%20Act%20on%20Copyright%202006.pdf Consolidated Act on Copyright 2006]</ref> | | |- | {{پرچم|جبوتی}} | حیات + 25 سال (برن، ٹرپس)<ref>Art. 59, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/dj_copyright_1996_fr.pdf?URL_ID=30424&filename=11425179913dj_copyright_1996_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=190307&name=dj_copyright_1996_fr.pdf&location=user-S/ Loi n°114/AN/96/3e L relatif à la protection du droit d'auteur]</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال یا جے غیر مطبوعہ 25 تکمیل تو‏ں سال (فلم)<ref>Art. 62, ''ibid.''</ref> <br />تکمیل تو‏ں 25 سال (اک فوٹو گرافی دا کم یا عملی فن دے کم)<ref>Art. 63, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 65, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ڈومینیکا}} | حیات + 70 سال<ref>s. 11, [https://web.archive.org/web/20071021210024/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/dm/dm008en.pdf Copyright Act 2003]</ref> | | |- | {{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 21, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/dm_copyright_2000_es.pdf?URL_ID=30446&filename=11425917653dm_copyright_2000_es.pdf&filetype=application/pdf&filesize=695287&name=dm_copyright_2000_es.pdf&location=user-S/ Ley sobre Derecho de Autor del 24 de julio de 2000]</ref> | | |- | {{پرچم|ایکواڈور}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 80, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ec/ec001en.html Ley No 83 de Propiedad Intelectual (1998)]</ref> | | |- | {{flagicon|مصر}} [[مصرian copyright law|مصر]] | حیات + 50 سال<ref>Art. 160, [https://web.archive.org/web/20071021165456/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/eg/eg001en.pdf Law on the Protection of Intellectual Property Rights]</ref> | | |- | {{پرچم|ایل سیلواڈور}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 86, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sv/sv001en.html Decreto Legislativo No. 604 del 15 de julio de 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127135044/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sv/sv001en.html |date=2005-11-27 }}</ref> | | |- | {{پرچم|استوائی گنی}} | برن | | |- | {{پرچم|اریتریا}} | حیات + 0 سال یا 50 سال د‏‏ی اشاعت دے بعد<ref>Art. 1653, 1670, [http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=244453 Eritrean Civil Code]</ref> | | |- | {{پرچم|استونیا}} | حیات + 70 سال (یورپی اتحاد)<ref>§&nbsp;38(1), [https://www.riigiteataja.ee/ert/act.jsp?id=13107327 Edition of the Copyright Act effective since 1. جنوری 2009] {{et icon}}; [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ee/ee001en.html First enacted on 11. نومبر 1992] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522101655/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ee/ee001en.html |date=2011-05-22 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>§&nbsp;40, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>§&nbsp;43, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ایتھوپیا}} | حیات + 50 سال<ref>Wondwossen Belete (2004), The Intellectual Property System in ایتھوپیا، ایتھوپیاn Intellectual Property Office, Addis Ababa, December 2004; see also [http://yacob.org/papers/DanielYacob-TALN2005.pdf]</ref> | | |- | {{پرچم|یورپی اتحاد}} اراکین | حیات + 70 سال<ref>Art. 1 (1), [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006L0116:EN:NOT Directive 2006/116/EC]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا جے غیر مطبوعہ 70 تخلیق تو‏ں سال (گمنام کم)<ref>Art. 1 (3), (6), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 8 (1), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|فجی}} | حیات + 50 سال<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/fj_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30383&filename=11424205153fj_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=572007&name=fj_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ |title=Copyright Act 1999 |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref> | | |- | {{پرچم|فنلینڈ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 43, [https://web.archive.org/web/20071220004644/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/fi/fi054en.html Law No. 404/1961, as amended by Law No. 1654/1995]</ref> |اشاعت تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ، ٹیلی ویژن نشریات تے آواز نشریات)<ref>Arts. 46, 48, [http://www.wipo.int/clea/en/text_html.jsp?lang=EN&id=1512 Copyright, Act, 08/07/1961]</ref> تخلیق تو‏ں 50 سال (فوٹو گرافی کم)<ref>Art. 49a, ''ibid.''</ref> |ہاں<ref>Art. 43, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|فرانس}} [[فرانس]] | حیات + 70 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم اس لفظ دے بعد شائع)<ref>An audiovisual work is copyrighted in فرانس for the same term, computed from the last surviving person among the following: the author of the scenario, the author of the dialogue, the author of the musical compositions, with or without words, specially composed for the work and the main director.</ref><ref>Arts. L123-1, L123-2, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/fr/fr062en.html Code de la propriété intellectuelle] {{Webarchive|url=https://archive.is/20050221010758/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/fr/fr062en.html |date=2005-02-21 }}</ref> <br />حقوق نقل و اشاعت مدت وچ مندرجہ ذیل اضافہ سابقہ ​​تمام کماں درخواست، لیکن فرانسیسی کورٹ نے انہاں نو‏ں پایا بعد حقوق نقل و اشاعت دے معاہداں د‏‏ی طرف تو‏ں اُتے فوقیت رکھدا اے، اس طرح حقوق نقل و اشاعت مدت نو‏‏ں محدود حیات + 70 سال کل جو مصنفاں د‏‏ی عدم موسیقی کماں دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ دے لئی "نئيں کيتا مر فرانس".<ref>Judgement No. 280 of February 27, 2007 Court of Cassation – First Civil Chamber [http://translate.google.com/translate?js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=1&eotf=1&u=http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_2/premiere_chambre_civile_568/arret_no_9940.html&sl=fr&tl=en 04-12138]</ref> <br />+ [[:fr:Prorogations de guerre#Première Guerre mondiale|6 سال 152 دن]] '''موسیقی''' دے شائع کم دے لئی 1920<ref>Art. L123-8, ''ibid.''</ref> <br />+ [[:fr:Prorogations de guerre#Seconde Guerre mondiale|8 سال تے 120 دن]] '''موسیقی''' دے شائع کم دے لئی 1947<ref>Art. L123-9, ''ibid.''</ref> <br />+ 30 سال تمام کماں دے لئی جے مصنف سروس اُتے مر گیا<ref>Art. L123-10, ''ibid.''</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (فرضی ناں تو‏ں، گمنام یا اجتماعی کم)<ref>Art. L123-3, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (بعد وچ مرگ کم بعد شائع کماں مدت ایکٹ L123-1.)<ref>Art. L123-4, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. L123-1, L123-3, L123-4, ''ibid.'', but not Arts. L123-8 or, L123-9,</ref> |- | {{پرچم|گیبون}} | برن، ٹرپس، ڈبلیو سی ٹی | | |- | {{پرچم|گیمبیا}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6>Copyright Act 1956 (p)</ref> | | |- | {{پرچم|جارجیا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 31, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ge/ge001en.html Law on Copyright and Neighbouring Rights of 22 June 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021205352/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ge/ge001en.html |date=21 October 2007 }}</ref> | | |- | {{flagicon|جرمنی}} [[جرمنی]] | حیات + 70 سال<ref>§&nbsp;64 Urheberrechtsgesetz [http://www.gesetze-im-internet.de/urhg/__64.html], as amended by the Law of 17 December 2008</ref> | پہلی اشاعت یا پہلا عوامی کارکردگی تو‏ں 25 سال جے حقوق نقل و اشاعت ایداں دے اشاعت یا کارکردگی تو‏ں پہلے دا وقت ختم ہوئے گیا اے یا جے ایہ کم وچ محفوظ کيتا گیا اے کدی نئيں جرمنی تے مصنف نے 70 سال تو‏ں ودھ پہلی اشاعت تو‏ں پہلے مر گیا<ref>[http://www.gesetze-im-internet.de/urhg/__71.html §&nbsp;71 Urheberrechtsgesetz]</ref> |ہاں<ref>[http://www.gesetze-im-internet.de/urhg/__69.html §&nbsp;69 Urheberrechtsgesetz]</ref> |- | {{پرچم|گھانا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 12, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/gh_copyright_2005_en.pdf?URL_ID=30226&filename=11416586343gh_copyright_2005_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=526153&name=gh_copyright_2005_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, 2005]</ref> | | |- | {{flagicon|یونان}} [[یونان]] | حیات + 70 سال<ref>An audiovisual work is copyrighted in Greece for the same term, computed from the last of the following persons to survive: the principal director, the author of the screenplay, the author of the dialogue and the composer of the music specifically created for use in the audiovisual work.</ref><ref>Arts. 29, 31(3), [http://portal.unesco.org/culture/en/files/37873/122217373612121_93_english&#91;1&#93;.pdf/2121_93_english&#91;1&#93;.pdf Law 2121/1993] <!-- http://portal.unesco.org/culture/en/file_download.php/3368a2bd0fffab9a5310a8e00abfb926Greek_law+.pdf is a summary of amendments. --></ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 31(1), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. 29, 31, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|گریناڈا}} | برن، ٹرپس<ref>Copyright Act, dated 3 February 1989</ref> | | |- | {{پرچم|گوئٹے مالا}} | حیات + 75 سال<ref>Art. 43, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/gt/gt002es.html Decreto No. 33-98] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213063059/http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/gt/gt002es.html |date=2008-02-13 }}, as modified by Art. 13, Decreto No. 56-2000</ref> | اشاعت تو‏ں 75 سال یا جے غیر مطبوعہ 75 تخلیق تو‏ں سال (کمپیوٹر پروگرام تے اجتماعی کم; گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref>Arts. 44, 45, 47, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 48, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|جمہوریہ گنی}} | ٹرپس، ڈبلیو سی ٹی | | |- | {{پرچم|گنی بساؤ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|گیانا}} | حیات + 50 سال<ref>Copyright Act 1956</ref> | | |- | {{پرچم|ہیٹی}} | برن، ٹرپس<ref>Decree of January 9, 1968, relating to Copyright in Literary, Scientific and Artistic Works</ref> | | |- | {{پرچم|ہونڈوراس}} | حیات + 75 سال<ref>Art. 44, [http://www.cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Decreto_499E.htm Law on Copyright and Related Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524022807/http://www.cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Decreto_499E.htm |date=2011-05-24 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا، جے غیر مطبوعہ 50 سال دے اندر اندر، 70 تخلیق تو‏ں سال (اطلاق آرٹ تے تصاویر دے کماں)<ref name=Honduras>{{cite web |url=http://www.cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Ley_16.htm |title=Art. 30, Decreto Ley 16 2006: Implementación del Tratado de Libre Comercio entre la República Dominicana, Centroamérica y Estados Unidos |publisher=Cerlalc.org |date= |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005105/http://cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Ley_16.htm |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | ہاں<ref name=Honduras /> |- | {{flagicon|ہانگ کانگ}} [[ہانگ کانگ]]<ref>The [[Special Administrative Region of the China|Special Administrative Regions]] of [[ہانگ کانگ]] and [[مکاؤ]] have their own status, distinct from that of the rest of China, under international copyright and trade law</ref> | حیات + 50 سال (نام تو‏ں جانیا جاندا تصنیف دے نال ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.hk/blis_ind.nsf/e1bf50c09a33d3dc482564840019d2f4/8c9a7f494889b108482564dc002d834b?OpenDocument |title=s. 17(2), Copyright Ordinance (Cap. 528) |publisher=Legislation.gov.hk |date=1997-06-30 |accessdate=2012-06-08}}</ref> <br />حیات + 50 سال (فلمز)<ref>s. 19, ''ibid.'' Computed from the last of the following persons with known identity to survive: (a) the principal director; (b) the author of the screenplay; (c) the author of the dialogue; or (d) the composer of music specially created for and used in the film.</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (نامعلوم تصنیف دے نال ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>s. 17(3), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ)<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.hk/blis_ind.nsf/e1bf50c09a33d3dc482564840019d2f4/030b254b74b93f07482564dc002e0711?OpenDocument |title=s. 18, '&#39;ibid.'&#39; |publisher=Legislation.gov.hk |date=1997-06-30 |accessdate=2012-06-08}}</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 20, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (شائع ایڈیشن دے ٹائپ انتظام)<ref>s. 21, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 17, 18, 20, 21, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ہنگری}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 31, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/hu/hu035en.html Act No. LXXVI of 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222115812/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/hu/hu035en.html |date=2007-12-22 }}</ref> | | |- | {{پرچم|آئس لینڈ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 43, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/is/is047en.html Act No. 73/1972, as amended by Art. 4, Act No. 145/1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041110202608/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/is/is047en.html |date=2004-11-10 }}</ref> | | |- | {{flagicon|بھارت}} [[بھارت]]<ref>See also [http://copyright.gov.in/Documents/handbook.html Copyright in بھارت].</ref> | حیات + 60 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Literary, dramatic, musical, and non-photograph artistic works.</ref><ref>s. 22, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/in/in007en.html Copyright Act, 1957] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041129182535/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/in/in007en.html |date=2004-11-29 }}<!-- [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/in/in001en.html Copyright Act, 1957] --></ref> | اشاعت تو‏ں 60 سال (بعد وچ مرگ کم، تصاویر، سنے میٹوگراف فلمز، آواز د‏‏ی ریکارڈنگ، عوامی اپکرماں دے کم تے بین الاقوامی تنظیماں دے کم)<ref>s. 24, s. 25, s. 26, s. 27, s. 28A, s. 29, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 22, 24, 25, 26, 27, 28A, 29, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|انڈونیشیا}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated16>Art. 29, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/id_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30382&filename=11424187703id_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=162571&name=id_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Law No. 19 of 2002]</ref> | | |- | {{پرچم|ایران}} | حیات + 50 سال<ref>Reformation of article 12 (August 22, 2010) [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=7708 Copyright Law of 12 January 1970]</ref> | اشاعت تو‏ں 30 سال (فوٹو گرافی یا سینیمیٹوگرافی دا کم)<ref>Art. 16, ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|عراق}} | حیات + 50 سال<ref>s. 2(11), [http://www.cpa-عراق۔org/regulations/20040501_CPAORD_83_Amendment_to_the_Copyright_Law.pdf Coalition Provisional Authority Order No. 2004/83]</ref> | | |- | {{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[جمہوریہ آئرلینڈ]] | حیات + 70 سال<ref>s. 24, [http://www.irishstatutebook.ie/2000/en/act/pub/0028/index.html Copyright and Related Rights Act, 2000]</ref> | | |- | {{پرچم|اسرائیل}} | حیات + 70 سال<ref>Post-2007: [http://www.tau.ac.il/law/members/birnhack/اسرائیلiCopyrightAct2007.pdf اسرائیلi Copyright Act of 2007] Pre-2007: [https://web.archive.org/web/20121023173036/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/il/il014en.pdf Crown Law: Art. 5(4), Copyright Ordinance 1924]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (مئی 2007 تک تخلیق تصاویر)<ref>Post-2007: [http://www.tau.ac.il/law/members/birnhack/اسرائیلiCopyrightAct2007.pdf اسرائیلi Copyright Act of 2007] | Pre-2007: [http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=2376 Crown Law: Art. 21, Copyright, Act (Consolidation), 16/12/1911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608190632/http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=2376 |date=2008-06-08 }}</ref> | ہاں<ref>Post-2007: [http://www.tau.ac.il/law/members/birnhack/اسرائیلiCopyrightAct2007.pdf اسرائیلi Copyright Act of 2007] | Pre-2007: [https://web.archive.org/web/20121023173036/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/il/il014en.pdf Crown Law: Art. 5(3), Copyright Ordinance 1924]</ref> |- | {{پرچم|اطالیہ}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 25, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/it/it112en.html Law No. 633 of 22 April 1941] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410134819/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/it/it112en.html |date=10 April 2008 }}, as amended by Art. 17, Law No. 52 of 6 February 1996</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name=autogenerated9>Art. 27, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 20 سال (ریاست د‏‏ی کاپی رائٹ، صوبےآں، کمیون، اکادمیاں یا عوامی ثقافتی تنظیماں یا اک غیر منافع بخش بنانے دے کردار د‏‏ی ذا‏تی قانونی ادارےآں) | ہاں<ref>s. 25, s. 32ter, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|جمیکا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 10, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jm/jm001en.html Copyright Act 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014005943/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jm/jm001en.html |date=2007-10-14 }}</ref> | | |- | {{flagicon|جاپان}} [[جاپان]] | حیات + 50 سال<ref>Art. 51(2), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jp/jp001en.html Law No. 48 of 6 May 1970] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014002843/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jp/jp001en.html |date=14 October 2007 }}, as amended in 2006</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا جے غیر مطبوعہ 70 تخلیق تو‏ں سال (سینیمیٹوگرافی کم)<ref>Art. 54(1), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (اک قانونی شخص یا ہور کارپوریٹ جسم دے کم)<ref>Art. 53(1), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 57, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|اردن}} [[اردن]] | حیات + 50 سال<ref>Art. 30, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jo/jo001en.html Law No. 22 of 1992] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030122255/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jo/jo001en.html |date=2007-10-30 }}, as amended</ref> | | |- | {{پرچم|قازقستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 28, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/kz_copyright_1996_en.pdf?URL_ID=30379&filename=11424145143kz_copyright_1996_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=336085&name=kz_copyright_1996_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Neighbouring Rights of 1996]</ref> | | |- | {{پرچم|کینیا}} | حیات + 50 سال (ادب، موسیقی یا فنکارانہ تصاویر تو‏ں دوسرے کم)<ref>s. 23(2)1, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ke_copyright_2001_en.pdf?URL_ID=30229&filename=11416612103ke_copyright_2001_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=428054&name=ke_copyright_2001_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, 2001]</ref> | تازہ ترین تخلیق یا اشاعت تو‏ں 50 سال (صو‏‏تی تے تصویری کم تے تصاویر)<ref>s. 23(2), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 23, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کیریباتی}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|شمالی کوریا}} | حیات + 50 سال (برن)<ref name=lukacs-dprk>[[s:en:Copyright Law of the Democratic People's Republic of Korea|Copyright Law of the Democratic People's Republic of Korea]], discussed at: {{cite web |url=http://nomadlaw.com/2007/08/everything-youve-ever-wanted-know-about-north-korean-copyright-act/ |title=Everything You’ve Ever Wanted To Know About the شمالی کوریاn Copyright Act |author=Paul Karl Lukacs |date=3 August 2007 |publisher=The Nomad Lawyer |accessdate=24 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109021444/http://11165151.pathroutes.com/redirect.html?l=http%3A%2F%2Fgoogle.com%3Fanid%3D064420423824783740743871097582782050605 |archivedate=2019-01-09 |url-status=dead}}</ref> |مصنفہ کم "اک ادارے انٹرپرائز یا تنظیم", اشاعت تو‏ں 50 سال<ref name=lukacs-dprk /> | |- | {{پرچم|جنوبی کوریا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 36, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kr/kr001en.html Copyright Act of 30 December 1989] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614142340/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kr/kr001en.html |date=14 June 2006 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (تنظیمی کم)<ref name=autogenerated8>Art. 38, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 40, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کویت}} | ٹرپس<ref>| Decree Law No. 64 of 1999 concerning Intellectual Property Rights</ref> | | |- | {{پرچم|کرغیزستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kg/kg001en.html Law on Copyright and Related Rights of 16 December 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050321143755/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kg/kg001en.html |date=21 March 2005 }}</ref> | | |- | {{پرچم|لاؤس}} | حیات + 50 سال۔<ref>Section 93, [http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=180117 "Lao People's Democratic Republic Intellectual Property Laws")] (PDF).</ref> | 50 سال | |- | {{پرچم|لٹویا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 36, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lv/lv017en.html Copyright Law of 6 April 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410092708/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lv/lv017en.html |date=10 April 2008 }}</ref><br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 28, Law on Copyright and Neighbouring Rights of 11 May 1993</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 37(2), Copyright Law of 6 April 2000</ref> | ہاں<ref name=autogenerated8 /> |- | {{پرچم|لبنان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 49, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lb/lb001en.html Loi sur la protection de la propriété littéraire et artistique (no. 75 du 3 avril 1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021210219/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lb/lb001en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|لیسوتھو}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|لائبیریا}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|لیبیا}} | حیات + 25 سال گھٹ تو‏ں گھٹ 50 سال سے | | |- | {{پرچم|لیختینستائن}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 32, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/li/li037en.html Law of 19 May 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014010501/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/li/li037en.html |date=14 October 2007 }}<br />[Art. 36, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/li/li001fr.html Law of 26 October 1928] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20050422031101/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/li/li001fr.html |date=22 April 2005 }}</ref> | | |- | {{پرچم|لتھووینیا}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 34, [https://web.archive.org/web/20070927213400/http://www.cipr.org/legal_reference/countries/litva/%D9%84%D8%AA%DA%BE%D9%88%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7_Copyright_ENG_2003.pdf Law No. IX-1355 (2003)]<br />[Art. 536, Civil Code as modified by [http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=24740 Law No. I-459 (1994)]</ref> | | |- | {{پرچم|لکسمبرگ}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 9, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/lu/lu042fr.html Law of 18 April 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030130248/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/lu/lu042fr.html |date=30 October 2007 }} <br />[Art. 2, Law of 29 March 1972]</ref> | | |- | {{پرچم|مکاؤ}}^(b) | حیات + 50 سال<ref>Art. 21(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mo/mo001en.html Decree-Law 43/99/M of August 16, 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224070944/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mo/mo001en.html |date=February 24, 2008 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام کم)<ref>Art. 23, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref>Art. 106, ''ibid.''</ref> <br />تکمیل تو‏ں 25 سال (اطلاق آرٹ تے فوٹو گرافی دا کم )<ref>Arts. 148 & 155, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 21(3), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|مقدونیہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 44, [http://www.mlrc.org.mk/law/l023.htm Law on Copyright and Related Rights No. 47/96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310182236/http://www.mlrc.org.mk/law/l023.htm |date=2012-03-10 }} as amended</ref> | | |- | {{پرچم|مڈغاسکر}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 52, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/mg_copyright_1995_fr.pdf?URL_ID=30419&filename=11425161843mg_copyright_1995_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=403839&name=mg_copyright_1995_fr.pdf&location=user-S/ Loi no. 94-036 portant sur la propriété littéraire et artistique]</ref> | | |- | {{پرچم|ملاوی}} | حیات + 50 سال<ref>s. 13, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/mw_copyright_2001_en.htm?URL_ID=30230&filename=11416632193mw_copyright_2001_en.htm&filetype=text/html&filesize=109150&name=mw_copyright_2001_en.htm&location=user-S/ Copyright Act, 1989]</ref> | | |- | {{flagicon|ملائشیا}} [[ملائیشیا]] | حیات + 50 سال<ref>s. 17, [https://web.archive.org/web/20071021164055/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/my/my010en.pdf Copyright Act 1987]</ref> | | |- | {{پرچم|مالدیپ}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|مالی}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 90, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ml_copyright_1984_fr.pdf?URL_ID=30418&filename=11425158083ml_copyright_1984_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=418083&name=ml_copyright_1984_fr.pdf&location=user-S/ Loi No. 8426/AN-RM]</ref> | | |- | {{پرچم|مالٹا}} | حیات + 70 سال<ref>s. 4(2), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mt/mt001en.html Copyright Act, 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050324104211/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mt/mt001en.html |date=2005-03-24 }}</ref> | | |- | {{پرچم|مارشل جزیرے}} | 0, حقوق نسخہ نني‏‏‏‏ں۔ حقوق نقل و اشاعت قانون سازی موجود نئيں ا‏‏ے۔<ref>[[یونیسکو]] [http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=27765&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Culture Sector]</ref> | 0, حقوق نسخہ نني‏‏‏‏ں۔ | |- | {{پرچم|موریتانیہ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|موریشس}} | حیات + 50 سال<ref>s. 12, [https://web.archive.org/web/20071014001618/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/mu/mu005en.pdf Copyright Act 1997]</ref> | | |- | {{پرچم|میکسیکو}} | حیات + 100 سال <ref>Art. 29, [https://web.archive.org/web/20060824021523/http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/122.pdf Ley Federal del Derecho de Autor (2003)]</ref> <br />[حیات + 75 سال ]<ref>Art. 29, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mx/mx003en.html Ley Federal del Derecho de Autor (1996)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506091549/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mx/mx003en.html |date=2008-05-06 }}</ref> <br />[حیات + 50 سال ]<ref>Art. 9, [https://web.archive.org/web/20120331181043/http://www2.scjn.gob.mx/Leyes/ArchivosLeyes/00366003.pdf Decreto que reforma, adiciona y deroga disposiciones de diversas leyes relacionadas con el Tratado de Libre Comercio de América del Norte], and the fourth transitional provision of the same, making the change from 50 pma to 75 pma non-retroactive.</ref> | | |- | [[مائکرونیشیا]] | حیات + 50 سال<ref>§&nbsp;113, [http://www.fsmlaw.org/fsm/code/title35/T35_Ch01.htm مائکرونیشیا Code, Title 35]</ref> | | |- | {{پرچم|مالدووا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 17, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/md_copyright_2004_en.pdf?URL_ID=30270&filename=11418326533md_copyright_2004_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=477609&name=md_copyright_2004_en.pdf&location=user-S/ Law No. 293-XIII of 23 November 1994]</ref> | | |- | {{پرچم|موناکو}} | ڈبلیو سی ٹی | | |- | {{پرچم|منگولیا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 17, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mn/mn003en.html Law on Copyright of 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021162806/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mn/mn003en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|مونٹینیگرو}}<ref>مونٹینیگرو is assumed to have succeeded to the copyright obligations of [[سربیا and مونٹینیگرو]]. See سربیا also.</ref> | حیات + 70 سال<ref name=autogenerated4>Art. 100, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/cs_copyright_2005_en.pdf?URL_ID=30269&filename=11418322263cs_copyright_2005_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=212474&name=cs_copyright_2005_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights]</ref> | | |- | {{پرچم|مراکش}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 25, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ma/ma003en.html Loi no. 2-00 relative aux droits d’auteur et droits voisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050318052314/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ma/ma003en.html |date=2005-03-18 }}</ref> | | |- | {{پرچم|موزمبیق}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 22, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mz/mz002en.html Law No. 4/2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021163449/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mz/mz002en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|میانمار}} | ٹرپس | | |- | {{پرچم|نمیبیا}} | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کامs)<ref>s. 3(2)(a), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/na_copyright_1997_en.pdf?URL_ID=30232&filename=11417290793na_copyright_1997_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=166426&name=na_copyright_1997_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act 98 of 1978, as amended by s. 3, Act 52 of 1984, s. 3, Act 125 of 1992 and by s. 52, Act 38 of 1997]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (بعد وچ مرگ کم)<ref>s. 3(2)(a), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگراف فلمز، تصاویر تے کمپیوٹر پروگرام)<ref name=autogenerated12>s. 3(2)(b), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated10>s. 3, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ناورو}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|نیپال}} | حیات + 50 سال | تخلیق تو‏ں لے ک‏ے 25 سال (اطلاق آرٹ تے فوٹو گرافی دا کم)<ref>{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | url = http://www.nepalcopyright.gov.np/pdf/The%20Copyright%20Act.pdf| title = The Copyright Act, 2059 (2002)| work = | publisher = Government of Nepal, Ministry of Federal Affairs, Constituent Assembly, Parliamentary Affairs and Culture| date = | accessdate = 25 April 2011| archive-date = 20 July 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110720024844/http://www.nepalcopyright.gov.np/pdf/The%20Copyright%20Act.pdf| dead-url = yes}}</ref> | |- | {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[نیدرلینڈز]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 37, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nl/nl001en.html Copyright Act, 1912] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014001406/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nl/nl001en.html |date=2007-10-14 }}, as amended by the Acts of 21 December 1995</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم، کوئی معروف قدرتی مصنف دے نال کارپوریٹ کم)<ref>Art. 38, [http://www.ivir.nl/legislation/nl/copyrightact.html Copyright Act, 1912] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318120608/http://www.ivir.nl/legislation/nl/copyrightact.html |date=2010-03-18 }}, as amended by the Acts of 21 December 1995</ref> | |- | {{پرچم|کیریبین نیدرلینڈز}} | حیات + 50 سال<ref>{{cite web|url=http://wetten.overheid.nl/BWBR0028264/geldigheidsdatum_13-12-2011 |title=Copy right law BES 2010 |language={{nl icon}} |publisher=Wetten.overheid.nl |date=2011-12-13 |accessdate=2012-06-08}}</ref> | | |- | {{flagicon|نیوزی لینڈ}} [[نیوزی لینڈ]] | حیات + 50 سال (ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>s. 22(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nz/nz015en.html Copyright Act 1994] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014000914/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nz/nz015en.html |date=2007-10-14 }}</ref> | تخلیق تو‏ں 50 سال (کم کمپیوٹر تو‏ں تخلیق شدہ)<ref>s. 22(2), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 22, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|نکاراگوا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/ni/ni001es.html Ley de Derecho de Autor y Derechos Conexos (No. 312)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021163159/http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/ni/ni001es.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|نائجر}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 22, [[s:Ordinance 93-027 of 30 March 1993 on copyright, related rights and expressions of folklore|Ordinance 93-027 of 30 March 1993 on copyright, related rights and expressions of folklore]]</ref> | | |- | {{پرچم|نائجیریا}} | حیات + 70 سال (ادبی، موسیقی یا فنکارانہ تصاویر دے علاوہ کسی تے کم) | اشاعت تو‏ں 70 سال (حکومت کیت‏‏ی صورت وچ ادبی، موسیقی یا غیر تصویر فنکارانہ کم یا کارپوریٹ) <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگراف فلماں تے تصاویر) <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ) <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (نشریات) | ہاں |- | {{پرچم|ناروے}} | حیات + 70 سال<ref name=no1>s. 40, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/no/no005en.html Act No. 2 of 12 May 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004210842/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/no/no005en.html |date=4 October 2007 }}</ref> | | ہاں <ref name=no1 /> |- | {{flagicon|سلطنت عمان}} [[سلطنت عمان]] | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|title=Articles 26 of The Law For The Protection of Copyright and Neighbouring Rights|url=http://www.mocioman.gov.om/Main-Menu/Laws-and-Regulations/Laws/copy-right-law.aspx|work=Royal Decree 65/2008|publisher=Ministry of Commerce and Industry|accessdate=23 August 2012|archive-date=14 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114021804/http://www.mocioman.gov.om/Main-Menu/Laws-and-Regulations/Laws/copy-right-law.aspx|dead-url=yes}}</ref> |90 سال د‏‏ی اشاعت دے بعد 120 سال مکمل ہونے دے بعد <ref>{{cite web|title=Articles 26-30 of The Law For The Protection of Copyright and Neighbouring Rights|url=http://www.mociسلطنت عمان.gov.om/Main-Menu/Laws-and-Regulations/Laws/copy-right-law.aspx|work=Royal Decree 65/2008|publisher=Ministry of Commerce and Industry|accessdate=23 August 2012}}</ref> |ہاں |- | {{flagicon|پاکستان}} [[پاکستان]] | حیات + 50 سال<ref name=Pakistan-1962-s.18>s. 18, [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=3482 Copyright Ordinance 1962, as amended to year 2000]</ref> | |ہاں<ref name=Pakistan-1962-s.18 /> |- | {{پرچم|پلاؤ}} | حیات + 50 سال<ref>s. 16, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/pw_copyright_2003_en.pdf?URL_ID=30344&filename=11422608793pw_copyright_2003_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=231005&name=pw_copyright_2003_en.pdf&location=user-S/ Republic of پلاؤ Copyright Act of 2003]</ref> | | |- | {{پرچم|پاناما}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 42, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pa/pa001en.html Ley No. 15 de 8 de agosto de 1994] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614180447/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pa/pa001en.html |date=2007-06-14 }}</ref> | | |- | {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} | حیات + 50 سال<ref>s. 17, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/pg_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30337&filename=11422589723pg_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=391605&name=pg_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Neighbouring Rights Act 2000]</ref> | | |- | {{پرچم|پیراگوئے}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 47, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/py/py001en.html Ley No. 1328/98 de Derecho de Autor y Derechos Conexos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051130060029/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/py/py001en.html |date=2005-11-30 }}</ref> | | |- | {{پرچم|پیرو}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 52, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pe/pe003en.html Decreto legislativo 822 del 23 de abril de 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050321144111/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pe/pe003en.html |date=2005-03-21 }}</ref> | | |- | {{flagicon|فلپائن}} [[فلپائن]] | حیات + 50 سال<ref>s. 213.1, [http://www.congress.gov.ph/download/ra_10/RA08293.pdf Intellectual Property Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030041515/http://www.congress.gov.ph/download/ra_10/RA08293.pdf |date=2008-10-30 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (فوٹو گرافی کم), or تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ تخلیق دے 50 سال دے اندر اندر<ref>s. 213.5, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 214, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|پولینڈ}} [[پولینڈ]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 36, [http://www.mkidn.gov.pl/cps/rde/xbcr/mkid/act_on_copyright.pdf Law of February 4, 1994, on Copyright and Neighbouring Rights], as amended by the Law of 22 July 2000</ref> | | |- | {{پرچم|پرتگال}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 31, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pt/pt001en.html Code of Copyright and Related Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030122716/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pt/pt001en.html |date=2007-10-30 }}, as amended by Decree Law No. 334/97 of 27 November 1997</ref> | | |- | {{پرچم|قطر}} | حیات + 50 سال<ref>s. 15, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/qa/qa001en.html Law No. 7 of 2002]</ref> | | |- | {{پرچم|رومانیہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=5195 Law No. 8 of March 14, 1996]</ref> | | |- | {{پرچم|روس}} | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|url=http://www.consultant.ru/popular/gkrf4/ |title=Article 1281 of Civil Code |publisher=Consultant.ru |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref><br /><br />بحالی + 70 سال (دے لئی ددوست تے بحال)<br /><br />حیات + 74 سال (ان حصہ لینے یا 1941–1945 د‏‏ی جنگ دے دوران کم کرنے دے لئی)<br /><br />حیات + 50 سال (موت 1943 تو‏ں پہلے)<ref>[http://base.garant.ru/12151067/#6 Article 6 of Federal Law 231]</ref> |اشاعت تو‏ں 70 سال غیر شوقیہ چھایانکن دے کماں دے لئی تریخ 1993 تو‏ں پہلے شائع کيتی۔<br /><br /> پہلے اکتوبر وچ سبھی حقوق اشاعت انقلاب (7- نومبر 1917) aکی میعاد ختم ہوئے جائے گا دوبارہ یقین۔.. | |- | {{پرچم|روانڈا}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|سینٹ کیٹز و ناویس}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|سینٹ لوسیا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 10, [https://web.archive.org/web/20080528101520/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/lc/lc002en.pdf Copyright Act, 1995]</ref> | | |- | {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} | حیات + 75 سال (ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/vc_copyright_2003_en.PDF?URL_ID=30444&filename=11425886943vc_copyright_2003_en.PDF&filetype=application/pdf&filesize=333544&name=vc_copyright_2003_en.PDF&location=user-S/ |title=Copyright Act, 2003 |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref> | اشاعت تو‏ں 75 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز ریکارڈنگ یا فلم)<ref name=autogenerated3>s. 9(1), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (کم کمپیوٹر تو‏ں تخلیق شدہ)<ref>s. 8(4), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 10(1), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 8, 9, 10, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|سامووا}} | حیات + 75 سال<ref>{{cite web |author=WIPO |url=http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=179610 |title=Copyright Act 1998 |publisher=Wipo.int |date=2012-04-02 |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005057/https://wipolex.wipo.int/en/text.jsp?file_id=179610%2520 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | | |- | {{پرچم|سان مارینو}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 36, [http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=202238 Legge n. 8 del 25 gennaio 1991]</ref> | | |- | {{پرچم|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|سعودی عرب}} | حیات + 50 سال<ref>{{cite web |url=http://www.sagia.gov.sa/Documents/Laws/Copyright%20Law_En.pdf |title=Royal Decree No: M/41 2nd Rajab 1424 H August 30, 2003 |format=PDF |date= |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005115/http://www.sagia.gov.sa/Documents/Laws/Copyright%20Law_En.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | | |- | {{پرچم|سینیگال}} | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|url=http://www.bsda.sn/Loi_2008_09%20sur%20le%20droit%20d%27auteur.pdf|title=Loi 2008-09 du 25-01-2008 sur le droit d'auteur et les droits voisins|format=PDF|accessdate=2012-08-26|archive-date=2012-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812142457/http://www.bsda.sn/Loi_2008_09%20sur%20le%20droit%20d%27auteur.pdf|dead-url=yes}}</ref> | | |- | {{flagicon|سربیا}} [[سربیا]]<ref>سربیا is deemed to be a successor state of [[سربیا and مونٹینیگرو]], which itself was a successor state to [[یوگوسلاویہ]] for international copyright treaties, notably the برن Convention, effective 17 June 1930</ref> | حیات + 70 سال<ref name=autogenerated4 /> | | |- | {{پرچم|سیچیلیس}} | حیات + 25 سال<ref>s. 9(1)(i), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/sc_copyright_1991_en.pdf?URL_ID=30416&filename=11425090543sc_copyright_1991_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=466060&name=sc_copyright_1991_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, revised edition 1991]</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال (تصویر، فلم یا نشر)<ref>s. 9(1)(ii), (v), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں لے ک‏ے 25 سال (آواز ریکارڈنگ)<ref>s. 9(1)(iv), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated3 /> |- | {{پرچم|سنگاپور}}<ref>See also the [http://www.ipos.gov.sg/leftNav/cop/Ownership+and+Rights.htm Intellectual Property Office of سنگاپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105155959/http://www.ipos.gov.sg/leftNav/cop/Ownership+and+Rights.htm |date=2010-01-05 }}.</ref> | حیات + 70 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Literary, dramatic or musical work, or in an artistic work other than a photograph</ref><ref>s. 28(2), [http://statutes.agc.gov.sg/ Copyright Act] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215173603/http://statutes.agc.gov.sg/ |date=2017-12-15 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (بعد وچ مرگ کم، تصویر)<ref>s. 28(3), (6), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 70 سال (آواز ریکارڈنگ سنے میٹوگراف فلماں)<ref>s. 92, 93, ''ibid.''</ref> <br />50 سال بنانے دے بعد (ٹیلی ویژن د‏‏ی نشریات، آواز نشریات، کیبل پروگرام)<ref>s. 94, 95, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (کم دے شائع ایڈیشن)<ref name="حوالہ 2" /> | ہاں<ref>s. 28, 92, 93, 94, 95, 96, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)}} | حیات + 50 سال<ref name=NA>[http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Historie/Nederlandse%20Antillen/2265/2265_1.html Copy right directive 1913 (نیدرلینڈز انٹیلیز)], last amended 1 March 2004.</ref> | | |- | {{پرچم|سلوواکیہ}} | حیات + 70 سال<ref>§&nbsp;21, [http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=3752 Law on Copyright and Rights Related to Copyright (Copyright Act) No. 618/2003] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120805185330/http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=3752 |date=2012-08-05 }}</ref> | | |- | {{پرچم|سلووینیا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 59, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/si/si001en.html Copyright and Related Rights Act of 30 March 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050816124520/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/si/si001en.html |date=16 August 2005 }}</ref> | | |- | {{پرچم|سولومن جزیرے}} | حیات + 50 سال<ref>s. 3, [http://www.paclii.org/sb/legis/consol_act/ca133/ Copyright Act (Ch. 138)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050820030407/http://www.paclii.org/sb/legis/consol_act/ca133/ |date=2005-08-20 }}</ref> | | |- | {{پرچم|صومالیہ}} | نامعلوم | | |- | {{flagicon|جنوبی افریقہ}} [[جنوبی افریقا]] | حیات + 50 سال (ادبی یا موسیقی دے کم یا فنکارانہ کم، تصاویر دے علاوہ )<ref>s. 3(2)(a), [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=4067 Copyright Act, 1978]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگرافی فلمز، تصاویر، کمپیوٹر پروگرام)<ref name="autogenerated12" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (آواز ریکارڈنگ; نشریات، سگنل پروگرام لے ک‏ے؛ تے شائع ایڈیشن)<ref>s. 3(2)(c), (d), (e), (f), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name="autogenerated10" /> |- | {{flagicon|ہسپانیہ}} [[ہسپانیہ]] | حیات + 70 سال<br />[حیات + 80 سال(1879–1987), حیات + 60 سال(1987–1994)]<ref>[http://www.mcu.es/propiedadInt/docs/RDLegislativo_1_1996.pdf Art. 26] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328175038/http://www.mcu.es/propiedadInt/docs/RDLegislativo_1_1996.pdf |date=2016-03-28 }}</ref> | |ہاں<ref name="حوالہ 1">Art. 30, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|سری لنکا}} | حیات + 70 سال<ref name=slact>{{cite web|title=INTELLECTUAL PROPERTY ACT, No. 36 OF 2003|url=http://www.nipo.gov.lk/act_regulations/chapter-1.pdf|publisher=PARLIAMENT OF سری لنکا|accessdate=30 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005117/http://www.nipo.gov.lk/act_regulations/chapter-1.pdf|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا جے غیر مطبوعہ 50 تکمیل تو‏ں سال (صو‏‏تی تے تصویری کم) <ref name=slact /><br />اشاعت تو‏ں 25 سال (عملی آرٹ)<ref name=slact /> | ہاں<ref name=slact /> |- | {{پرچم|سوڈان}} | حیات + 50 سال<ref>s. 13(2), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sd/sd001en.html Copyright and Neighbouring Rights Protection Act 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529031042/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sd/sd001en.html |date=2008-05-29 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال (فوٹو گرافی د‏‏ی تصویراں تے سینیمیٹوگرافی فلمز تے ہور صو‏‏تی تے تصویری کم; کم تحت شائع نامعلوم تخلص یا گمنام)<ref>s. 13(3)(a), (c), ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|سرینام}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|سوازی لینڈ}} | حیات + 50 سال<ref>Copyright Act No. 36 of 1912</ref> | | |- | {{پرچم|سویڈن}} | حیات + 70 سال<ref name=Sweden>Art. 43, [https://lagen.nu/1960:729 Act 1960:729], as modified by Act 1995:1273</ref> | | ہاں<ref name=Sweden /> |- | {{flagicon|سوئٹزرلینڈ}} [[سوئٹزرلینڈ]] | حیات + 70 سال موثر 1 1993 غیر سرکاری جولائ‏ی، but حیات + 50 سال کمپیوٹر دے پروگراماں دے لئی<ref>Art. 29 [http://www.admin.ch/ch/d/sr/c231_1.html Urheberrechtgesetz]/ [http://www.admin.ch/ch/f/rs/c231_1.html Loi sur le droit d’auteur] par. 2</ref> <br />[حیات + 50 سال (1 جولائ‏ی 1993 نو‏‏ں قانون د‏‏ی تبدیلی، 1942 دے ذریعے موت دے اطلاق)]<ref>{{cite web |author=Prof. Dr. Axel Tschentscher, LL.M., M.A. |url=http://www.servat.unibe.ch/dfr/c3124266.html |title=BGE 124 III 266 |publisher=Servat.unibe.ch |date= |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005051/http://www.servat.unibe.ch/dfr/c3124266.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 50 سال د‏‏ی کارکردگی دے بعد (فنکاراں دے حقوق)<ref>Art. 39, [http://www.admin.ch/ch/d/sr/c231_1.html Urheberrechtgesetz]/ [http://www.admin.ch/ch/f/rs/c231_1.html Loi sur le droit d’auteur]</ref> | ہاں<ref name="Art">Art. 32, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|شام}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 22, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/sy_copyright_2001_en.pdf?URL_ID=30397&filename=11424371293sy_copyright_2001_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=68822&name=sy_copyright_2001_en.pdf&location=user-S/ Law No. 12/2001]</ref> | تخلیق تو‏ں سے 10 سال (فوٹو گرافی، فنون لطیفہ یا پلاسٹک فنون)<ref>Art. 25, ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|تائیوان}} | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم سب تو‏ں پہلے موت دے 40 تو‏ں 50 سال بعد شائع)<ref>Art. 30, [http://law.moj.gov.tw/Eng/LawClass/LawAll.aspx?PCode=J0070017 Copyright Act]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name="Art" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (کارپوریٹ کم، فوٹو گرافی دا کم، صو‏‏تی تے تصویری کم، آواز ریکارڈنگ, د‏‏ی کارکردگی)<ref>Arts. 33, 34, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 10 سال (بعد وچ مرگ دے 40 تو‏ں 50 سال بعد پہلی بار شائع کم)<ref name="حوالہ 1" /> | ہاں<ref>Art. 35, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|تاجکستان}} [[تاجکستان]] | برن | | |- | {{پرچم|تنزانیہ}} | حیات + 50 سال<ref>s. 14, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/tz_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30235&filename=11417323283tz_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=590164&name=tz_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Neighbouring Rights Act, 1999]</ref> | | |- | {{flagicon|تھائی لینڈ}} [[تھائی لینڈ]] | حیات + 50 سال<ref>s. 19, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/th/th001en.html Copyright Act, B.E. 2537 (1994)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516112227/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/th/th001en.html |date=2008-05-16 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال or تخلیق تو‏ں 50 سال دے اندر اندر جے شائع نئيں تخلیق تو‏ں 50 سال | |- | {{پرچم|مشرقی تیمور}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated16 /> | | |- | {{پرچم|ٹوگو}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 36, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/tg_copyright_1991_fr.pdf?URL_ID=30414&filename=11425072893tg_copyright_1991_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=406706&name=tg_copyright_1991_fr.pdf&location=user-S/ Loi no. 91-12 portant protection du droit d'auteur, du folklore et des droits voisins]</ref> | | |- | {{پرچم|ٹونگا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 13, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/to_copyright_1988_en.pdf?URL_ID=30403&filename=11424990073to_copyright_1988_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=464691&name=to_copyright_1988_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act (Cap. 121)]</ref> | | |- | {{پرچم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} | حیات + 50 سال<ref>s. 19, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/tt/tt0032en.html Copyright Act, 1997]</ref> | | |- | {{پرچم|تونس}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 18, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/tn/tn022fr.html Loi no. 94-36] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430032117/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/tn/tn022fr.html |date=2008-04-30 }}</ref> | | |- | {{flagicon|ترکی}} [[Copyright law of ترکی|ترکی]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/tr/tr001en.html Law No. 5846 of 5 December 1951] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516112232/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/tr/tr001en.html |date=16 May 2008 }}</ref> | | |- | {{پرچم|ترکمانستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 1094, [http://www.medialaw.ru/publications/books/book46/11.html Civil Code of ترکمانستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040924075951/http://www.medialaw.ru/publications/books/book46/11.html |date=2004-09-24 }}</ref> | | |- | {{پرچم|تووالو}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|یوگنڈا}} | ٹرپس | | |- | {{پرچم|یوکرین}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 28, [https://web.archive.org/web/20121012222807/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/ua/ua005en.pdf Law of یوکرین on Copyright and Related Rights, 1993 with amendments 2004]</ref> | | |- | {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} | حیات + 50 سال<ref>s. 20, [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=7 Federal Law No. 7 of 2002]</ref> | | |- | {{پرچم|برطانیہ}} | حیات + 70 سال<ref>s. 12, [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1988/48 Copyright, Designs and Patents Act 1988], as amended by s. 5, [http://www.legislation.gov.uk/uksi/1995/3297/contents/made Duration of Copyright and Rights in Performances Regulations 1995]</ref> | اشاعت دے 50 سال بعد; جے جاری نئيں، 50 سال بنانے دے بعد (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ). یورپی یونین ہدایت 2011/77/یورپی یونین، 1 نومبر 2013 تو‏ں 70 سال دے اس عرصے وچ توسیع، اپنایا گیا اے لیکن پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں حالے تک نئيں کيت‏‏ی توثیق۔ 2013 وچ پہلے ہی باہر کاپی رائٹ د‏‏ی فونو گرام سرکاری محفوظ نئيں رکھیا جائے گا۔<ref>[http://www.bpi.co.uk/press-area/news-amp3b-press-release/article/british-music-industry-hails-extension-of-copyright-term.aspx "British music industry hails extension of copyright term, 12 September 2011"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016094230/http://www.bpi.co.uk/press-area/news-amp3b-press-release/article/british-music-industry-hails-extension-of-copyright-term.aspx |date=16 October 2012 }}. BPI.co.uk.</ref><ref>{{cite web | url=http://www.guardian.co.uk/music/2011/sep/15/copyright-extension-cliffs-law-beatles | title=Copyright extension: good for Cliff and the Beatles, bad for the little guys? | publisher=Guardian News & Media | date=September 15, 2011 | accessdate=August 31, 2012 | author=Stanley, Bob | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005107/https://www.theguardian.com/music/2011/sep/15/copyright-extension-cliffs-law-beatles+ | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://the1709blog.blogspot.co.uk/2011/10/copyright-term-extension-heres-new.html | title=Copyright term extension: here's the new Directive | publisher=The 1709 Blog | date=October 11, 2012 | accessdate=August 31, 2012 | author=Phillips, Jeremy | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005059/http://the1709blog.blogspot.com/2011/10/copyright-term-extension-heres-new.html%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> | ہاں<ref>s. 12, 13, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref>See also [http://www.copyright.cornell.edu/public_domain/ Copyright Term and the Public Domain in the ریاستہائے متحدہ امریکا] by Peter B. Hirtle.</ref> | حیات + 70 سال (1978 یا غیر مطبوعہ کم تو‏ں لے ک‏ے شائع)<ref>{{UnitedStatesCode|17|302}}(a)</ref> | اشاعت تو‏ں 95 سال یا تخلیق تو‏ں 120 سال جو وی کم اے (گمنام، کم چھدمنامی کم یا کم باڑے کيتی گئی اے، 1978 دے بعد تو‏ں شائع)<ref>{{UnitedStatesCode|17|302}}(c)</ref> <br />اشاعت تو‏ں 95 سال 1964–1977 شائع; 28 (جے حقوق نقل و اشاعت د‏‏ی تجدید نئيں) یا کم دے لئی اشاعت تو‏ں 95 سال 1923–1963 شائع (کاپی رائٹ 1923 تو‏ں پہلے د‏‏ی مدت ختم کر دتا ا‏‏ے۔)<ref>{{UnitedStatesCode|17|304}}</ref> | ہاں<ref>{{UnitedStatesCode|17|305}}</ref> |- | '''عالمی حقوق نسخہ کنونشن''' | حیات + 25 سال (جنرل کم)<ref>Article IV 2(a), Universal Copyright Convention</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال (مخصوص مصنفاں د‏‏ی موت اُتے مبنی نئيں کم)<ref>Article IV 2(a), ''ibid.''</ref> <br />10 سال (فوٹو گرافی دا کم یا عملی آرٹ دے کم)<ref>Article IV 3, ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|یوراگوئے}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 14, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/uy_copyright_2003_es.pdf?URL_ID=30443&filename=11425879563uy_copyright_2003_es.pdf&filetype=application/pdf&filesize=323157&name=uy_copyright_2003_es.pdf&location=user-S/ Law on Copyright No. 9.739 of 17 December 1937]</ref> | | |- | {{پرچم|ازبکستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 38, Law No. 272-I of 30 August 1996</ref> | | |- | {{پرچم|وانواتو}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/va_copyright_1960_it.pdf?URL_ID=30483&filename=11430217273va_copyright_1960_it.pdf&filetype=application/pdf&filesize=85982&name=va_copyright_1960_it.pdf&location=user-S/ |title=N. XII. Legge sil diritto di autore |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref> | | |- | {{پرچم|وینزویلا}} | حیات + 60 سال<ref>Art. 25, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ve/ve010en.html Ley sobre el Dercho de Autor as modified by the Decreto del 14 de agosto de 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050503223553/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ve/ve010en.html |date=2005-05-03 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 60 سال; 60 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (اک صو‏‏تی تے تصویری کم، اک نشریات‏‏ی کم یا اک کمپیوٹر پروگرام)<ref name=autogenerated1 /> <br />اشاعت تو‏ں 60 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name=autogenerated9 /> | ہاں<ref>Arts. 25, 26, 27, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ویتنام}} | برن | | |- | {{پرچم|يمن}} | حیات + 30 سال | | |- | {{پرچم|زیمبیا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 12, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/zm_copyright_1994_en.pdf?URL_ID=30413&filename=11425068613zm_copyright_1994_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=339255&name=zm_copyright_1994_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Performance Rights Act, 1994]</ref> | | |- | {{پرچم|زمبابوے}} | حیات + 50 سال<ref>Literary, dramatic, and musical works; non-photograph artistic works.</ref><ref>s. 5(3), 6(3)(a), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/zw/zw001en.html Copyright Act (Chapter 26:1)] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20080609033439/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/zw/zw001en.html |date=2008-06-09 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (تصاویر)<ref>s. 6(3)(b), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ)<ref>s. 16(2), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگراف فلمز نشریات،)<ref>s. 17(2), s. 18(2), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 6, 16, 17, 18, ''ibid.''</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی]] [[گٹھ:حقوق نسخہ حد]] [[گٹھ:لسٹ قوانین حقوق نسخہ]] [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:قانون کاپی رائٹ]] [[گٹھ:قانون کاپی رائٹ بلحاظ ملک]] qx5qt0ez2oexasjaf71quip4rbh6r0s 0 99975 712467 645525 2026-10-11T07:06:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712467 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | name = دیپیکا ککڑ | nationality = [[بھارت]]ی | birth_date = {{Birth date and age|1987|8|6|df=yes}} | birth_place = [[پونے]]، [[مہاراشٹر]]، [[بھارت]] | image = Dipika Kakar colors indian telly awards.jpg | caption = دیپیکا کلرز ٹی وی کے [[انڈین ٹیلی ایوارڈز]] کے موقع پر | residence = ممبئی، مہاراشٹر | occupation = اداکارہ، [[ماڈل (فرد)|ماڈل]] | years active = 2010–تاحال | known for = ''[[سسرال سمر کا]]'' |spouse = {{marriage|رونک سیمسن|2013|2015|reason=طلاق}} <br /> {{marriage|[[شعیب ابراہیم]]|2018}}<ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shoaib-ibrahim-dipika-kakar-wedding-5074146/ Shoaib Ibrahim marries Dipika Kakar, see photos and videos | The Indian Express<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> | religion= [[اسلام]] (2017ء - اب تک) {{نس}}[[ہندو مت]] (1987ء - 2017ء) }} '''دیپیکا ککڑ''' (پیدائش 6 اگست 1986ء)<ref name="itimes">{{cite web|url=http://ww.itimes.com/people/dipika-samson|title=Trending stories on Indian Lifestyle, Culture, Relationships, Food, Travel, Entertainment, News & New Technology News|website=indiatimes.com|accessdate=8 جولائی 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123110/https://www.indiatimes.com/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref name="DOB">{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/warm-birthday-wishes-sara-khan-and-dipika-samson|title=Warm birthday wishes to Sara Khan and Dipika Samson|first=Tellychakkar|last=Team|publisher=|accessdate=8 جولائی 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225123136/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/warm-birthday-wishes-sara-khan-and-dipika-samson|archive-date=2018-12-25|url-status=live}}</ref> اک بھارتی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Daily-soaps-are-far-from-reality-Dipika-Samson/articleshow/17730607.cms|title=Daily soaps are far from reality: Dipika Samson – Times of India|publisher=|accessdate=8 جولائ‏ی 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123112/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Daily-soaps-are-far-from-reality-Dipika-Samson/articleshow/17730607.cms|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> اوہ ڈراما [[سسرال سمر کا]] وچ 'سمر بھاردواج' دا کردار نبھانے دے لئی مشہور نيں۔<ref name="TOI1">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-08/tv/30369904_1_air-hostess-sasural-simar-ka-deepika-samson|title=Deepika Samson from air hostess to actress – Times of India|publisher=|accessdate=8 جولائ‏ی 2017|archive-date=2013-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019052204/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-08/tv/30369904_1_air-hostess-sasural-simar-ka-deepika-samson|dead-url=yes}}</ref> اوہ [[جھلک دکھلا جا]] سیزن اٹھ د‏‏ی اک کنٹسٹینٹ سن۔ انھاں نے سنہ 2017ء وچ [[نچ بلیئے 8]] وچ اپنی ساتھی [[شعیب ابراہیم]] (مستقب‏‏ل دے شوہر) دے نال حصہ لیا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-8-sasural-simar-ka-couple-dipika-kakar-shoaib-ibrahim-confirm-participation-4565247/|title=Nach Baliye 8: Sasural Simar Ka couple Dipika Kakar, Shoaib Ibrahim confirm participation|date=2017-03-11|work=The Indian Express|access-date=2018-02-11|language=امریکی انگریزی|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123130/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-8-sasural-simar-ka-couple-dipika-kakar-shoaib-ibrahim-confirm-participation-4565247/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> ستمبر 2018ء وچ دیپیکا نے کلرس ٹی وی دے ریالٹی شو ''بگ باس ١٢'' وچ حصہ لیا تے 30 دسمبر 2018ء نو‏‏ں فاتح بن گئياں۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-12-winner-dipika-kakar-makes-15-heartfelt-confession-about-her-journey-on-the-show/photostory/67319480.cms|title=Bigg Boss 12 Winner: Dipika Kakar makes 15 heartfelt confessions about her journey on the show|last=|first=|date=|website=دی ٹائمز آف انڈیا|language=انگریزی|dead-url=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106045648/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-12-winner-dipika-kakar-makes-15-heartfelt-confession-about-her-journey-on-the-show/photostory/67319480.cms|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}</ref> '''دیپکا ککڑ''' (جم 6 اگست 1986)''''' <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-dipika-kakar-ibrahim-10-times-the-actress-showed-up-her-romantic-side-on-instagram-2260287.html|title=Happy Birthday Dipika Kakar Ibrahim: 7 Times the Actress Showed Up Her Romantic Side on Instagram|date=2019-08-06|website=News18|access-date=2020-04-21}}</ref>''''' اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اوہ [[سسرال سمر کا]] وچ سمر بھاردواج دے کردار اتے کہاں ہم کہاں تم وچ سوناکشی رستوگی دے کردار نبھاؤن لئی جانی جاندی اے۔ اسنے رئیلٹی شو 'بگّ بوس 12' وچ حصہ لیا اتے 2018 وچ جیتو بنی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.in/television/shoaib-ibrahim-confirms-wife-dipika-kakars-entry-in-bigg-boss-12-792222|title=Bigg Boss 12: Sasural Simar Ka actress Dipika Kakar to enter the show|date=11 ستمبر 2018|access-date=2021-01-29|archive-date=2019-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001172945/https://www.abplive.in/television/shoaib-ibrahim-confirms-wife-dipika-kakars-entry-in-bigg-boss-12-792222|dead-url=yes}}</ref> == کیریئر == دیپیکا نے ٹی وی اُتے اپنی اداکاری دے کیریئر د‏‏ی شروعات دیو مالائی ڈرامے [[نیر بھرے تیرے نینا دیوی]] وچ لکشمی دا کردار نبھا کے کیتی۔<ref>{{cite news |title= 'B-Wood's not hot' says Dipika Samson |url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/B-Woods-not-hot-says-Dipika-Samson/articleshow/8047534.cms |publisher= ''The Times of India'' |date= 21 اپریل 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225123132/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/B-Woods-not-hot-says-Dipika-Samson/articleshow/8047534.cms |archivedate= 2018-12-25 |access-date= 2018-05-16 |url-status= live}}</ref> اس دے بعد اوہ [[اگلے جم موہے بٹیا ہی کیجو]] وچ ریکھا دے کردار وچ نظر آئیاں ۔<ref>{{cite news |title= 'Devi' Dipika now cast as Laali's sister |url= http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/devi-dipika-now-cast-laalis-sister |publisher= ''tellychakkar.com'' |archive-url= https://web.archive.org/web/20181225123137/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/devi-dipika-now-cast-laalis-sister |archive-date= 2018-12-25 |access-date= 2018-05-16 |url-status= live}}</ref> سنہ 2011ء وچ اوہ [[سسرال سمر کا]] وچ ”سمر پریم بھاردواج“ دے مرکزی کردار وچ نظر آئیاں ۔<ref>{{cite news |title= Dipika Samson’s marriage on the rocks |url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Dipika-Samsons-marriage-on-the-rocks/articleshow/11350971.cms |publisher= ''The Times of India'' |date= 4 جنوری 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225123106/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Dipika-Samsons-marriage-on-the-rocks/articleshow/11350971.cms%20 |archivedate= 2018-12-25 |access-date= 2018-05-16 |url-status= live}}</ref> اوہ جھلک دکھلا جا سیزن اٹھ وچ اک کنٹسٹینٹ سن۔ دیپیکا نے 2017ء وچ [[سسرال سمر کا]] چھڈ دتا۔ سنہ 2017ء وچ انھاں نے رقص دے ریالٹی شو [[نچ بلیئے]] سیزن اٹھ وچ وی حصہ لیا۔ حال ہی وچ اوہ [[کلرز ٹی وی]] دے ریالٹی شو [[انٹرٹینمنٹ کی رات]] وچ دکھادی دتیاں سن۔<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/dipika-kakar-i-said-yes-to-entertainment-ki-raat-in-five-seconds-4972340/|title=I said yes to Entertainment Ki Raat in five seconds: Dipika Kakar|date=2017-12-07|work=The Indian Express|access-date=2018-01-23|language=امریکی انگریزی|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123104/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/dipika-kakar-i-said-yes-to-entertainment-ki-raat-in-five-seconds-4972340/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> دیپیکا ککڑ نے [[جے۔ پی۔ دت]] د‏‏ی جنگ اُتے مبنی فلم ”پلٹن“ وچ کم ک‏ر ک‏ے فلمی دنیا وچ اپنا پہلا قدم رکھیا اے۔<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/dipika-kakar-all-set-to-make-bollywood-debut/articleshow/62861417.cms|title=Sasural Simar Ka actress Dipika Kakar all set to make Bollywood debut – Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225123120/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/dipika-kakar-all-set-to-make-bollywood-debut/articleshow/62861417.cms|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> == مڈھلا جیون == دیپکا دا جم 6 اگست 1986 نوں بھارت دے [[پنے]] وچ ہویا سی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/photo/happy-birthday-dipika-kakar-5-times-sasural-simar-ka-actress-has-proved-she-is-the-perfect-bahu-in-real-life-1306540-2018-08-06|title=Happy Birthday, Dipika Kakar: 5 times Sasural Simar Ka actress proved she is the perfect bahu in real life|date=6 اگست 2018}}</ref> ککڑ نے اپنی سکول پدھر دی امتحان [[مرکزی سیکنڈری سکھیا بورڈ]] ولوں دتی اتے پھر [[ممبئی یونیورسٹی]] توں گریجوئیٹ کیتی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/bigg-boss-12-contestant-dipika-kakar-biography-love-life-controversies-unseen-photos-and-videos-1343168-2018-09-18|title=Bigg Boss 12 contestant Dipika Kakar: Biography, love life, controversies, unseen photos and videos|date=18 ستمبر 2018}}</ref> اپنی پڑھائی پوری کرن توں بعد اسنے لگبھگ 3 سالاں لئی جیٹّ ایئرویز نال پھلائیٹ اٹینڈینٹ وجوں کم کرنا شروع کیتا۔ صحتَ دے کجھ مثلیاں کارن اسنے استعفٰی دے دتا اتے منورنجن صنعت وچ شامل ہو گئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/report-bigg-boss-12-here-s-why-dipika-kakar-s-dream-of-becoming-an-international-air-hostess-never-came-to-life-2664503|title=Bigg Boss 12: Here's why Dipika Kakar's dream of becoming an international air hostess never came to life|date=16 ستمبر 2018}}</ref> == نجی زندگی == دیپیکا نے پہلے رونک سیمسن تو‏ں سنہ 2013ء وچ شادی کيتی سی تے 2015ء وچ طلاق ہوئے گئی۔<ref>[https://www.bollywoodshaadis.com/articles/sasural-simar-ka-deepika-kakar-divorce-second-marriage-4389 'Sasural Simar Ka' Fame Dipika Kakar Opens Up About Her Divorce And Second Marriage]</ref> دیپیکا د‏‏ی 2015ء تو‏ں [[سسرال سمر کا]] دے ساتھی اداکار [[شعیب ابراہیم]] تو‏ں دوستی سی تے بعد وچ دیپیکا نے شعیب تو‏ں 22 فروری 2018ء نو‏‏ں شادی کيتی سی۔ انہاں د‏‏ی شادی نو‏‏ں لے میڈیا وچ خبراں گردش کر رہ‏ی سن نال ہی انہاں دے مسلما‏ن ہونے اُتے وی سوالات اٹھیا رہے سن ۔ انھاں نے اپنے اس بیان تو‏ں تصدیق د‏‏ی کہ اوہ مسلما‏ن ہو گئیاں نيں : ”واقعی، ایہ سچ اے۔ تے وچ اس تو‏ں انکار نئيں کردی۔ وچ بہت خوش ہاں تے اپنے اس عمل اُتے فخر محسوس کردی ہون۔ ایہ سب کچھ ميں نے اپنی تے اپنے خاندان د‏‏ی مرضی تو‏ں کيتا اے۔ اس فیصلے وچ مینو‏ں اپنے خاندان د‏‏ی مکمل حمایت حاصل سی تے میرا ارادہ کسی دے وی جذبات نو‏‏ں ٹھیس پہچانیا نئيں اے۔“<ref>{{Cite web |url=http://cinekainaat.com/8324/dipika+kakar+about+accepting+Islam |title=اسلام قبول کرنے دے تعلق تو‏ں اداکارہ دیپیکا ککڑ دا آیا بیان، حال ہی وچ د‏‏ی اے شعیب ابراہیم نال شادی<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |access-date=2018-05-16 |archive-date=2018-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180510065150/http://cinekainaat.com/8324/dipika+kakar+about+accepting+Islam |url-status=dead}}</ref> پہلا ککڑ دا ویاہ رونک سیمسن نال سال 2011 وچ ہویا سی پر 2015 وچ اوہ وکھ ہو گئے۔<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/is-this-the-real-reason-sasural-simar-ka-actress-dipika-kakar-s-first-marriage-fell-apart-1175248-2018-02-22|title=Is this the real reason Sasural Simar Ka actress Dipika Kakar's first marriage fell apart?|website=India Today}}</ref> پھر اسنے 22 فروری 2018 نوں [[بھوپال]] وچ ''[[سسرال سمر کا]]'' توں اسدے سہِ-اداکار [[شعیب ابراہم]] نال ویاہ کروا لیا۔<ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shoaib-ibrahim-dipika-kakar-wedding-5074146/ Shoaib Ibrahim marries Dipika Kakar, see photos and videos]۔ The Indian Express (23 فروری 2018)۔ Retrieved on 19 ستمبر 2018.</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/dipika-kakar-on-converting-to-islam-i-have-done-it-and-i-am-proud-of-it/articleshow/63180939.cms|title=Dipika Kakar on converting to Islam: I have done it and I am proud of it|date=6 مارچ 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=18 اپریل 2019}}</ref> اسنے اپنا دھرم اسلام وچ بدل لیا اتے اپنا نام بدل کے پھیزا کر دتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/dipika-kakar-on-converting-to-islam-i-have-done-it-and-i-am-proud-of-it/articleshow/63180939.cms|title=Dipika Kakar on converting to Islam: I have done it and I am proud of it – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-09-20}}</ref> == کریئر == ککڑ نے اپنے کریئر دی شروعات [[ممبئی]] وچ تن سالاں توں ایئر ہوسٹیس وجوں کیتی۔<ref name=":0"/> پھر اسنے 2010 وچ 'نیر بھرے تیرے نینا دیوی' نال اپنے ٹیلیوژن کریئر دی شروعات کیتی جتھے اسنے لکشمی دی کردار نبھایا۔<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/B-Woods-not-hot-says-Dipika-Samson/articleshow/8047534.cms|title='B-Wood's not hot' says Dipika Samson|date=21 اپریل 2011|work=The Times of India}}</ref> پھیر اوہ ریکھا دے کردار وچ 'اگلے جم موہے بٹیا ہی کیجو' وچ نظر آئی۔<ref name="DK1">{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/devi-dipika-now-cast-laalis-sister|title='Devi' Dipika now cast as Laali's sister|date=29 جولائی 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/report-bigg-boss-12-here-s-why-dipika-kakar-s-dream-of-becoming-an-international-air-hostess-never-came-to-life-2664503|title=Bigg Boss 12: Here's why Dipika Kakar's dream of becoming an international air hostess never came to life|date=17 ستمبر 2018}}</ref> 2011 توں 2017 تک اسنے کلرز ٹیوی دے شو ''[[سسرال سمر کا]]'' وچ سمر بھاردواج دی کردار نبھایا۔<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Dipika-Samsons-marriage-on-the-rocks/articleshow/11350971.cms|title=Dipika Samson's marriage on the rocks|date=4 جنوری 2012|work=The Times of India}}</ref> 2015 وچ ککڑ نے سیلبرٹی ڈانس رئیلٹی شو جھلک دکھلا جا 8 وچ حصہ لیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2015/jhalak-dikhhla-jaa-8-eliminations-dipika-kakar-evicted-from-show-192016.html|title=Jhalak Dikhhla Jaa 8 Elimination: Dipika Kakar Evicted From Show|last=Narayan|first=Girija|date=27 جولائی 2015|website=filmibeat.com|language=en|access-date=2019-02-25}}</ref> 2017 وچ اسنے شعیب ابراہم نال [[سٹار پلسّ]] دے ن'وچ بلیئے 8'' وچ حصہ لیا۔<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-8-sasural-simar-ka-couple-dipika-kakar-shoaib-ibrahim-confirm-participation-4565247/|title=Nach Baliye 8: Sasural Simar Ka couple Dipika Kakar, Shoaib Ibrahim confirm participation|date=11 مارچ 2017|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-08-14}}</ref> اس توں بعد اوہ انٹرٹینمینٹ کی رات وچ نظر آئی۔<ref name="DK2">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/dipika-kakar-i-said-yes-to-entertainment-ki-raat-in-five-seconds-4972340/|title=I said yes to Entertainment Ki Raat in five seconds: Dipika Kakar|date=7 دسمبر 2017|work=The Indian Express|access-date=23 جنوری 2018}}</ref> 2018 وچ ککڑ نے [[سٹار پلسّ]] دے 'قیامت کی رات' وچ سہسنی ٹھاکر دی کردار نبھایا۔<ref>[http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/dipika-kakar-to-return-to-tv-post-marriage-with-vivek-dahiya-karishma-tanna-starrer-qayamat-ki-raat/ Dipika Kakar to return to TV post marriage, with Vivek Dahiya-Karishma Tanna starrer Qayamat Ki Raat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527120043/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/dipika-kakar-to-return-to-tv-post-marriage-with-vivek-dahiya-karishma-tanna-starrer-qayamat-ki-raat/ |date=2018-05-27 }}۔ Bollywoodlife.com (25 مئی 2018)۔ Retrieved on 19 ستمبر 2018.</ref><ref>[http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/karishma-tanna-vivek-dahiya-starrer-show-to-be-titled-qayamat-ki-raat/ Karishma Tanna-Vivek Dahiya starrer show to be titled Qayamat Ki Raat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527022936/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/karishma-tanna-vivek-dahiya-starrer-show-to-be-titled-qayamat-ki-raat/ |date=2018-05-27 }}۔ Bollywoodlife.com (8 مئی 2018)۔ Retrieved on 19 ستمبر 2018.</ref> اکتوبر 2018 وچ ککڑ نے بگّ بوس 12 وچ حصہ لیا۔<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/television/bigg-boss-12-dipika-kakar-to-enter-salman-khans-show-2137784.html|title=Bigg Boss 12: Dipika Kakar to enter Salman Khan's show?|date=1 ستمبر 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/dipika-kakar-on-entering-bigg-boss-12-house-5358137/|title=Dipika Kakar: I want to rule over the Bigg Boss 12 kitchen|date=17 ستمبر 2018}}</ref> 30 دسمبر 2018 نوں اوہ سیزن دی وجیتا بن کے ابھری۔<ref name="International Business Times">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/bigg-boss-12-7-lesser-known-facts-about-dipika-kakkar-we-bet-you-didnt-know-783922|title=Bigg Boss 12: 7 lesser-known facts about Dipika Kakkar we bet you didn't know|date=25 اکتوبر 2018|website=International Business Times|access-date=2019-05-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-12-winner-dipika-kakar-makes-15-heartfelt-confession-about-her-journey-on-the-show/photostory/67319480.cms|title=Bigg Boss 12 Winner: Dipika Kakar makes 15 heartfelt confessions about her journey on the show|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2019 توں اوہ سٹار پلسّ دے 'کہاں ہم کہاں تم' وچ کرن گروور دے الٹ سوناکشی رسوتی دے کردار نبھا رہی اے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/kahan-hum-kahan-tum-first-trailer-saif-ali-khan-introduces-dipika-kakar-and-karan-v-grover-s-characters-1527584-2019-05-17|title=Kahan Hum Kahan Tum first trailer: Saif Ali Khan introduces Dipika Kakar and Karan V Grover's characters|website=India Today|language=en}}</ref> == ٹیلیوژن == {| class="wikitable" !سال ! شو ! کردار ! نوٹ ! ریپھ |- | 2010 | ''نیر بھرے تیرے نینا دیوی'' | لکشمی | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/gossip/dipika-samson-packs-dabba-her-boyfriend-shoaib-ibrahim|title=Dipika Samson "packs dabba" for her boyfriend Shoaib Ibrahim|last=Team|first=Tellychakkar|date=28 فروری 2013}}</ref> |- | 2011 | ''اگلے جم موہے بٹیا ہی کیجو'' | ریکھا | | style="text-align:center;" | <ref name="DK1"/> |- | 2011–2017 | ''[[سسرال سمر کا]]'' | سمر بھاردواج | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/dipika-kakar-sasural-simar-ka-quits-goodbye-4469153/|title=Dipika Kakar quits Sasural Simar Ka. Who will play the next fly?|date=11 جنوری 2017|work=The Indian Express|access-date=19 مئی 2017}}</ref> |- | 2015 | ''جھلک دکھلا جا 8'' | مقابلے باز | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/jhalak-dikhhla-jaa-season-8-dipika-samson-aka-simar-sasural-simar-ka-roar-actress-nora-632214|title='Jhalak Dikhhla Jaa' Season 8: Dipika Samson aka Simar of 'Sasural Simar Ka' and 'Roar' Actress Nora Fatehi to Participate|date=12 مئی 2015|publisher=Ibtimes.co.in|access-date=26 مئی 2015}}</ref> |- | 2017 | ''نچّ بلیئے 8'' | مقابلے باز | شوئیب ابراہم نال | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-8-sasural-simar-ka-couple-dipika-kakar-shoaib-ibrahim-confirm-participation-4565247/|title=Nach Baliye 9: Sasural Simar Ka couple Dipika Kakar, Shoaib Ibrahim confirm participation|access-date=11 مارچ 2017}}</ref> |- | 2017–2018 | ''انٹرٹینمینٹ کی رات'' | بھاگیدار | | style="text-align:center;" | <ref name="DK2"/> |- | rowspan="2" | 2018 | ''قیامت کی رات'' | سہاسنی ٹھاکر | کیمیو | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.spotboye.com/television/television-news/dipika-kakar-replaces-madhurima-tuli-in-ekta-kapoor-s-qayamat-ki-raat/5b07bd7903945b439f5a0166|title=Dipika Kakar Replaces Madhurima Tuli in Ekta Kapoor's Qayamat Ki Raat|date=25 مئی 2018}}</ref> |- | ''بگّ بوس 12'' | مقابلے باز | جیتو | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-12-contestant-dipika-kakkar-5352579/|title=Meet Bigg Boss 12 contestant Dipika Kakkar|date=17 ستمبر 2018}}</ref> |- | 2019–2020 | ''کہاں ہم کہاں تم'' | سوناکشی رستوگی | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/dipika-kakar-karan-v-grovers-show-to-be-titled-as-kahaan-hum-kahaan-tum-producer-sandip-sikcand-confirms/articleshow/69234394.cms|title=Dipika Kakar- Karan V Grover's show to be titled as Kahaan Hum- Kahaan Tum, Producer Sandip Sikcand confirms – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-05-08}}</ref> |} === خاص دکھّ === {| class="wikitable" !سال ! شو ! کردار ! ریپھ |- |- | 2012 | ''کیری - رشتہ کھٹا مٹھا'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shubh-sangam-between-kairi-and-sasural-simar-ka|title="Shubh Sangam" between Kairi and Sasural Simar Ka|date=14 مئی 2012}}</ref> |- | rowspan="2" | 2014 | ''بے انتہا'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/beintehaas-aaliya-and-zain-to-be-joined-by-rangrasiya-and-sasural-simar-ka-stars-for-eid-celebrations/|title=Beintehaa's Aaliya and Zain to be joined by Rangrasiya and Sasural Simar Ka stars for Eid celebrations!|date=24 جولائی 2014}}</ref> |- | ''جھلک دکھلا جا 7'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-in-pics-toral-rasputra-preetika-rao-harshad-arora-and-deepika-samson-on-jhalak-d-4662210-PHO.html|title=In Pics: Toral Rasputra, Preetika Rao, Harshad Arora and Deepika Samson on Jhalak Dikhla Jaa-7}}</ref> |- | rowspan="3" | 2015 | ''شعورت سسٹرج'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/holi-special-maha-sangam-episode-of-shastri-sisters-and-sasural-simar-ka-150223|title=Holi Special: Maha sangam episode of Shastri Sisters and Sasural Simar Ka|date=23 فروری 2015}}</ref> |- | ''[[کامیڈی نائیٹز ود کپل|کامیڈی نائیٹس ود کپل]]'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/vivian-radhika-dipika-shamita-raftaar-and-kavita-comedy-nights-kapil-150624|title=Vivian, Radhika, Dipika, Shamita, Raftaar and Kavita in Comedy Nights with Kapil|date=24 جون 2015}}</ref> |- | ''[[سوراگنی|سوراگنی - جوڈیں رشتوں کے سر]]'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/sasural-simar-ka-swaragini-maha-sangam-simar-turn-swaras-savior-151130|title=Sasural Simar Ka-Swaragini 'maha-sangam': Simar to turn Swara's savior|date=30 نومبر 2015}}</ref> |- | 2016 | ''[[بالکا ودھو]]'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shivratri-special-sasural-simar-ka-balika-vadhu-maha-sangam-160227|title=Shivratri Special: Sasural Simar Ka-Balika Vadhu 'maha-sangam'|date=27 فروری 2016}}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 | ''کوئی لوٹ کے آیا اے'' | ڈانس مظاہرہ | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/dipika-kakar-star-plus-koi-laut-ke-aaya-hai-170417|title=Dipika Kakar in Star Plus' Koi Laut Ke Aaya Hai|date=17 اپریل 2017}}</ref> |- | ''ساجن رے پھر جھوٹھ متّ بولو'' | ایپیسوڈک دکھّ | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sasural-simar-ka-actress-dipika-kakkar-to-be-seen-on-sajan-re-phir-jhoot-mat-bolo/articleshow/60293409.cms|title=Sasural Simar Ka actress Dipika Kakkar to be seen on Sajan Re Phir Jhoot Mat Bolo|date=30 اگست 2017}}</ref> |- | ''کنڈلی بھاگیا'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-tv-actors-ganesh-spl-5684018-PHO.html|title=TV Hotties Divyanka Tripathi, Sanjeeda Sheikh & Deepika Samson Celebrate 'Ganesh Chaturthi' in Style. Check Out Inside Pictures|date=1 ستمبر 2017}}</ref> |- | ''[[بگّ بوس (سیزن 11)|بگّ بوس 11]]'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-29th-اکتوبر-2017-written-update-jyoti-kumari-gets-evicted/articleshow/61333829.cms|title=Bigg Boss 11, 29th اکتوبر, 2017, written update: Jyoti Kumari gets evicted|date=30 اکتوبر 2017}}</ref> |- | rowspan="2" | 2018 | ''کمکم بھاگیا'' | مہمان | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/dipika-shoaib-manish-goplani-aditi-sharma-join-zee-tvs-kumkum-bhagya-saawan-mahotsav/2018/07/23|title=Dipika-Shoaib, Manish Goplani-Aditi Sharma join Zee TV's Kumkum Bhagya Saawan Mahotsav|date=23 جولائی 2018}}</ref> |- | ''باکس کرکٹ لیگ 3'' | بھاگیدار | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/lucknow-nawabs-wins-mtv-box-cricket-league-season-3-5073624/|title=EXCLUSIVE: Lucknow Nawabs wins MTV Box Cricket League Season 3|date=31 مارچ 2018}}</ref> |- | 2019 | نچّ بلیئے | مہمان | |} == فلماں == {| class="wikitable sortable" !سال ! فلم ! کردار ! نوٹ |- | 2018 | ''پلٹن'' | کیپٹن پرتھوی سنگھ ڈگر دی منگیتر | <ref name="International Business Times"/> |} == اوارڈ اتے نامزدگی == {| class="wikitable sortable" |- !سال !اوارڈ !گٹھ !شو !نتیجہ !ریپھ۔ |- |rowspan=4|2015 |انڈین ٹیلی اوارڈ |مکھ کردار وچ بیسٹ ایکٹرس |rowspan=3|[[سسرال سمر کا]] |{{nom}} | |- |rowspan=3|گولڈ اوارڈ |بیسٹ جوڑی (دھیرج دھوپر) نال |{{nom}} | |- |بیسٹ ایکٹر فیمیل |{{nom}} | |- |موسٹ فٹ ایکٹر فیمیل |{{n/a}} |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/zee-gold-awards-2015-highlights-complete-winners-list-yeh-hai-mohabbatein-bags-most-honours-636621|title=Gold Awards 2015: Complete Winners' List|website=International Business Times}}</ref> |- |rowspan=2|2019 |لوئنز گولڈ اوارڈ |بیسٹ رئیلٹی آئکن |''بگ بوس 12'' |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/dipika-kakar-surbhi-chandna-win-big-at-lions-gold-awards-full-tv-winners-list-inside-1433639-2019-01-18|title=Dipika Kakar, Surbhi Chandna win big at Lions Gold Awards {{!}} Full Winners List|website=India Today|language=en}}</ref> |- |گولڈ اوارڈ |بیسٹ ایکٹر (فیمیل) |کہاں ہم کہاں تم |{{nom}} | |} == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہری لنک == * {{آئی ایم ڈی بی نام|9835258}} [[گٹھ:جم 1986]] [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1986دے جم]] [[گٹھ:اکیسویں صدی کی بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بگ باس کے شرکا]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:پونہ کی اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندومت سے اسلام قبول کرنے والے شخصیتاں]] [[گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن کی اداکاراواں]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس کا ربط ویکی ڈیٹا پر اے]] [[گٹھ:ممبئی کے اداکار]] 0aawsw1lo3j8b9if1don7wvfzs2gi74 3 141930 712456 693419 2026-10-10T17:01:42Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Regioncalifornia]] توں [[ورتن گل بات:Candyfornia]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Regioncalifornia|Regioncalifornia]]" to "[[Special:CentralAuth/Candyfornia|Candyfornia]]" 693419 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۲:۳۰, ۱۰ ستمبر ۲۰۲۵ (PKT) msv06gxq2jsa32wyk5gz3xhj76v1szk 0 149736 712445 2026-10-10T12:04:19Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''پاتریتسیا ریجانی''' {{ہور نام|انگریزی=Patrizia Reggiani}} [[اطالیہ]] د‏‏ی سابق سوشلائٹ نيں، جو فیشن کمپنی [[گوچی]] دے وارث ماریزیو گوچی د‏‏ی سابقہ اہلیہ ہوݨ تے انہاں دے قتل د‏‏ی سازش وچ سزا پانے دے باعث مشہور ہوئیاں۔ اطالوی میڈیا نے انھاں...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712445 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''پاتریتسیا ریجانی''' {{ہور نام|انگریزی=Patrizia Reggiani}} [[اطالیہ]] د‏‏ی سابق سوشلائٹ نيں، جو فیشن کمپنی [[گوچی]] دے وارث ماریزیو گوچی د‏‏ی سابقہ اہلیہ ہوݨ تے انہاں دے قتل د‏‏ی سازش وچ سزا پانے دے باعث مشہور ہوئیاں۔ اطالوی میڈیا نے انھاں بلیک وِڈو دا لقب دتا۔ پاتریتسیا ریجانی د‏‏ی پیدائش پاتریتسیا مارٹینیلی دے ناں نال ہوئی۔ انہاں د‏‏ی والدہ سلوِانا باربیری نے بعد وچ تاجر فرڈیناندو ریجانی نال شادی کيتی، جنھاں نے پاتریتسیا نو‏‏ں اپنا ناں دتا تے گود لیا۔ اس شادی دے بعد پاتریتسیا نو‏‏ں اٹلی دے خوش حال سماجی حلفےآں تک رسائی حاصل ہوئی۔ 1970ء وچ انہاں د‏‏ی ملاقات ماریزیو گوچی تو‏ں اک تقریب وچ ہوئی۔ ماریزیو مشہور اطالوی فیشن کمپنی گوچی دے بانی گوچیو گوچی دے پو‏تے سن ۔ دونے نے [[1972ء]] وچ شادی کيتی تے کچھ عرصہ نیویارک وچ وی رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں، الیساندرا تے الیگرا، پیدا ہوئیاں۔ شادی دے دوران پاتریتسیا اعلیٰ سماجی تقریبات تے فیشن د‏‏ی دنیا وچ نمایاں نظر آندی سی۔ پ‏ر وقت دے نال انہاں دے تے ماریزیو دے تعلقات خراب ہوئے۔ ماریزیو [[1991ء]] وچ انہاں تو‏ں وکھ ہو گئے تے [[1994ء]] وچ دونے د‏‏ی طلاق ہو گئی۔ [[27 مارچ]] 1995ء نو‏‏ں ماریزیو گوچی نو‏‏ں [[میلان]] وچ اپنے دفتر د‏‏ی عمارت وچ داخل ہُندے وقت اک کرائے دے قاتل نے گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ اودو‏ں انہاں د‏‏ی عمر 46 برس سی ابتدا وچ تفتیش کاراں دے پاس پاتریتسیا دے خلاف کافی شواہد نئيں سن، لیکن جنوری [[1997ء]] وچ انھاں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ استغاثہ دے مطابق انھاں نے اپنی سجݨ جوزپینا «پینا» اورییما دے ذریعے قاتل تک رسائی حاصل کيتی سی مقدمے وچ ساڑ(حسد)، سابق شوہر تو‏ں ناراضی تے مالی مفادات نو‏‏ں ممکنہ محرکات دے طور اُتے پیش کيتا گیا۔ [[2026ء]] د‏‏ی رپورٹس دے مطابق پاتریتسیا [[میلان]] وچ رہ رہیاں نيں۔ انہاں دے سابق شوہر د‏‏ی جائداد تو‏ں متعلق طلاق دے معاہدے دے تحت انھاں سالانہ نان و نفقہ مݪݨ دا حق برقرار رہیا ا‏‏ے۔ جون [[2026ء]] وچ اک اطالوی عدالت نے انہاں د‏‏ی والدہ سلوِانا باربیری د‏‏ی وصیت نو‏‏ں قانونی بے ضابطگیاں د‏‏ی نیہہ اُتے کالعدم قرار دتا۔ اس فیصلے دے بعد پاتریتسیا نو‏‏ں تقریباً دو کروڑ یورو د‏‏ی خاندانی جائداد دا بنیادی وارث بننے دا امکان پیدا ہويا، پ‏ر معاملہ اپیل د‏‏ی عدالت وچ جانے د‏‏ی اطلاع دتی گئی سی اس لئی اسنو‏ں حتمی وراثت سمجھنا درست نئيں ہوئے گا۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1948 دے جم]] [[گٹھ:اطالوی سواݨیاں قاتل]] [[گٹھ:اطالوی سوشلائٹ]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:وینیولا دیاں شخصیتاں]] ttmd6l3478k71thi9bh2um09s5tz5jz 0 149737 712446 2026-10-10T12:07:06Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''موناکو د‏‏ی شہزادی کیرولین لوئس مارگوریٹ''' (پیدائش: 23 جنوری 1957ء) شہزادہ ارنسٹ اگست نال شادی دے ذریعے ہانوور د‏‏ی شہزادی نيں۔ موناکو دے شہزادہ رینئیر III تے [[گریس کیلی]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اولاد دے طور اُتے اوہ موناکو د‏‏ی شہزادہ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712446 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''موناکو د‏‏ی شہزادی کیرولین لوئس مارگوریٹ''' (پیدائش: 23 جنوری 1957ء) شہزادہ ارنسٹ اگست نال شادی دے ذریعے ہانوور د‏‏ی شہزادی نيں۔ موناکو دے شہزادہ رینئیر III تے [[گریس کیلی]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اولاد دے طور اُتے اوہ موناکو د‏‏ی شہزادہ البرٹ دوم تے شہزادی سٹیفنی د‏‏ی وڈی بہن نيں۔ اوہ موناکو د‏‏ی موروثی شہزادی سی تے 1957ء وچ اپنی پیدائش تو‏ں لے ک‏ے اگلے سال اس دے بھائی البرٹ د‏‏ی پیدائش تک مونگیسک تخت د‏‏ی متوقع وارث سی تے فیر 2005ء وچ البرٹ دے الحاق تو‏ں لے ک‏ے 2014ء وچ انہاں دے جڑواں بچےآں، انہاں د‏‏ی بھانجی گیبریلا تے بھتیجے [[جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ|جیک]] د‏‏ی پیدائش تک وارث سی۔ == خاندانی تے مڈھلا جیون == کیرولین 23 جنوری 1957ء نو‏‏ں پرنسز پیلس، [[موناکو]] وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ موناکو دے شہزادہ رینئیر III تے انہاں د‏‏ی اہلیہ سابق امریک‏‏ی اداکارہ [[گریس کیلی]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اولاد نيں۔ کرائلن لوئس مارگوریٹ، اوہ گریمالڈی دے گھرانے نال تعلق رکھدی نيں۔ اوہ اپنی پیدائش تو‏ں لے ک‏ے 14 مارچ 1958ء تک متوقع وارث سی جدو‏ں انہاں دے بھائی [[البیغ دوم، شہزادہ موناکو|شہزادہ البرٹ]] پیدا ہوئے سن ۔ یکم فروری 1965ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی چھوٹی بہن شہزادی سٹیفنی پیدا ہوئی۔ کیرولین پولگناک دے ڈیوکس د‏‏ی اک جائز آبائی نسل اے تے اس طرح اس دا تعلق تاریخی فرانسیسی شرافت تو‏ں ا‏‏ے۔ اپنی والدہ دے ذریعے، اوہ آئرش تے جرمن نسل تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://www.amazon.com/Her-Way-Extraordinary-Princess-Caroline-ebook/dp/B0CM6Y1J8W/|عنوان=Her Way: The Extraordinary Life of Monaco's Princess Caroline|آخری=Broutin|پہلا=Irene|آخری2=Kelley|پہلا2=Parker|تریخ=اکتوبر 2023|ایڈیشن=Second|تریخ رسائی=13 نومبر 2023}}</ref> == تعلیم == شہزادی نے 1974ء وچ اعزاز دے نال اپنی فرانسیسی بکلوریٹ حاصل کيتی۔ اس نے سینٹ میری اسکول اسکاٹ وچ وی تعلیم حاصل کيتی۔ [[پیرس انسٹی ٹیوٹ آف پولیٹیکل اسٹڈیز|سائنسز پو]] وچ اک سمسٹر دے بعد کیرولین نے [[سوربون یونیورسٹی]] وچ اپنی تعلیم جاری رکھی جتھے انھاں نے [[فلسفہ]] وچ ڈپلوما تے [[نفسیات]] تے [[حیاتیات]] وچ نابالغ حاصل کيتے۔ <ref name="stevenenglund">{{حوالہ کتاب|عنوان=Grace of Monaco: An Interpretive Biography|یوآرایل=https://archive.org/details/graceofmonacoint00engl|آخری=Englund|پہلا=Steven|تریخ=1984|ناشر=Doubleday|آئی_ایس_بی_این=9780385188128|ایڈیشن=Hardcover|مقام=New York}}</ref> اوہ [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] [[انگریزی زبان|انگریزی]] [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]] [[جرمن زبان|جرمن]] تے [[اطالوی زبان|اطالوی]] بولی وچ روانی رکھدی ا‏‏ے۔ <ref name="palais" /> == سرگرمیاں == 1979ء وچ شہزادی کیرولین نو‏‏ں اس دے والدین نے بچےآں دا بین الاقوامی سال دے لئی مونگیسک کمیٹی دا صدر مقرر کيتا۔ 2 سال بعد 1981ء وچ کیرولین نے ''جون جیکوٹے'' ایسوسی ایشن د‏‏ی نیہہ رکھی۔ <ref name="herwaybook">{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://www.amazon.com/kindle-vella/story/B09G15LC99|عنوان=Her Way: The Extraordinary Life of Monaco's Princess Caroline|آخری=Kelley|پہلا=Parker|تریخ=2021|ایڈیشن=Second|صفحہ=38|تریخ رسائی=19 اکتوبر 2021}}</ref> ایسوسی ایشن نے اک 'یوتھ ہاٹ لائن' قائم کيتی جتھے نوجوان اپنے مسائل دے بارے وچ ٹیلی فون اُتے اہل افراد تو‏ں گل ک‏ر سکدے نيں جو نوجواناں نو‏‏ں درپیش مسائل تو‏ں نمٹنے دے لئی تربیت یافتہ نيں۔ <ref name="palais" /> ہور انسان سجݨ تنظیماں وچ کیرولین شام‏ل رہیاں نيں جنہاں وچ ورلڈ ایسوسی ایشن آف چلڈرن فرینڈز (اے ایم اے ڈی ای مونڈیل پرنسس گریس فاؤنڈیشن پرنس پیئر فاؤنڈیشن تے [[یونیسف|یونیسیف]] شام‏ل نيں۔ == ذا‏تی تے میڈیا لائف == کیرولین دے ذا‏تی مفادات وچ گھوڑے د‏‏ی سواری، تیراکی تے اسکیئنگ شام‏ل نيں۔ اپنی جوانی تو‏ں ہی اوہ اک بین الاقوامی فیشن آئیکن تے دنیا د‏‏ی بہترین لباس پہننے والی سواݨیاں وچو‏ں اک سمجھی جاندیاں نيں۔ نومبر 2011ء وچ موناکو دے نیشنل میوزیم وچ شہزادی کیرولین دے اعزاز وچ اک نمائش دا افتتاح کيتا گیا۔ == پہلی شادی == شہزادی کیرولین دے پہلے شوہر فلپ جونوٹ (پیدائش: 19 اپریل 1940ء) [[پیرس]] دے [[بينک|بینکر]] سن ۔ انہاں د‏‏ی شادی 28 جون 1978ء نو‏‏ں موناکو وچ سول طور اُتے تے 29 جون 1978ء نو‏‏ں مذہبی طور اُتے ہوئی۔ انہاں د‏‏ی شاہانہ شادی کيتی تقریب وچ تقریبا 650 مہماناں نے شرکت کيتی، جنہاں وچ [[امریک‏‏ی سنیما|ہالی ووڈ]] دے ستارے ایوا گارڈنر کیری گرانٹ تے فرینک سناترا شام‏ل سن ۔ 9 اکتوبر 1980ء نو‏‏ں اس جوڑے د‏‏ی طلاق ہو گئی، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی کوئی اولاد نئيں سی 1992ء وچ [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ]] نے شہزادی نو‏‏ں منسوخی د‏‏ی اجازت دتی۔ <ref name="taraborrelli">{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=izc50wQn9RoC&dq=%22On+June+21,+1992,+a+year+after+Stefano’s+death,+the+Tribunal+of+the+Holy+Rota,+the+ecclesiastical+court,+finally+granted+Caroline+the+annulment+of+her+first+marriage,+to+Philippe+Junot.+A+Vatican+spokesman+explained+that+the+Church+“recognizes+circumstances+in+which+the+vows+taken+by+the+couple+are+not+efficient,+and+so+the+marriage+does+not+exist+right+from+the+beginning,+whether+the+couple+are+aware+of+it+or+not.%22&pg=PT355|عنوان=Once Upon a Time|آخری=Taraborrelli|پہلا=J. Randy|تریخ=2003|ناشر=Hachette|آئی_ایس_بی_این=9780759527904|ایڈیشن=Kindle|مقام=New York|صفحہ=342|زبان=English|اقتباس=On جون 21, 1992, a year after Stefano’s death, the Tribunal of the Holy Rota, the ecclesiastical court, finally granted Caroline the annulment of her first marriage, to Philippe Junot. A Vatican spokesman explained that the Church “recognizes circumstances in which the vows taken by the couple are not efficient, and so the marriage does not exist right from the beginning, whether the couple are aware of it or not.|تریخ رسائی=27 اکتوبر 2021}}</ref> == دوسری شادی == اس دا دوسرا شوہر اسٹیفانو کاسیراگھی (8 ستمبر 1960ء-3 اکتوبر 1990ء) سی جو اطالوی صنعتی خوش قسمتی دا کھلاڑی وارث سی۔ انہاں د‏‏ی شادی 29 دسمبر 1983ء نو‏‏ں موناکو وچ سول طور اُتے ہوئی تے انہاں دے تن بچے سن ۔ == تیسری شادی == کیرولین دا تیسرا تے موجودہ شوہر پرنس ارنسٹ اگست آف ہانوور، ڈیوک آف برنزوک ہاؤس آف ہانووور دا سربراہ اے جس نے 1866ء وچ اپنا تخت کھو دتا سی۔ 1913ء تو‏ں 1918ء تک اس دے خاندان نے برنزوک دے خود مختار ڈچی اُتے حکومت کيتی۔ اس جوڑے نے 23 جنوری 1999ء نو‏‏ں موناکو وچ شادی کيتی۔ ارنسٹ اگست نے اس تو‏ں پہلے اپنی پہلی بیوی چنٹل ہوچولی نو‏‏ں طلاق دے دتی سی جنہاں تو‏ں انہاں دے بیٹے پرنس ارنسٹ اگست تے پرنس کرسچن سن تے جو کیرولین دے سجݨ سن ۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:فرماں روااں د‏‏ی بیٹیاں]] [[گٹھ:یونیسکو دے خیرسگالی سفیر]] [[گٹھ:سائنسز پو دے فضلا]] [[گٹھ:موناکوی رومن کیتھولک]] [[گٹھ:موناکوی شہزادیاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:کیلی خاندان]] [[گٹھ:خاندان ہانوور]] [[گٹھ:خاندان گریمالڈی]] [[گٹھ:1957 دے جم]] [[گٹھ:موناکوی شخصیتاں]] [[گٹھ:موناکو دے شہزادے]] [[گٹھ:سوشلائٹ]] a04fjg7hh3v74cc4pm68weecbt9y2tm 0 149738 712447 2026-10-10T12:09:11Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} '''جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ''' {{ہور نام|انگریزی=Jacques, Hereditary Prince of Monaco}} [[موناکو]] دا [[ولی عہد]] ا‏‏ے۔ اوہ موناکو دے موجودہ شہزادے (بادشاہ) [[البیغ دوم، شہزادہ موناکو]] دا بیندا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[موناکو]] == حوالے == {{ح...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712447 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} '''جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ''' {{ہور نام|انگریزی=Jacques, Hereditary Prince of Monaco}} [[موناکو]] دا [[ولی عہد]] ا‏‏ے۔ اوہ موناکو دے موجودہ شہزادے (بادشاہ) [[البیغ دوم، شہزادہ موناکو]] دا بیندا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[موناکو]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:2014 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:خاندان گریمالڈی]] [[گٹھ:شاہی بچے]] [[گٹھ:ظاہری ورثاء]] [[گٹھ:کیلی خاندان]] [[گٹھ:موناکو د‏‏ی جڑواں شخصیتاں]] [[گٹھ:موناکو دے موروثی شہزادے]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:فرماں روااں دے بیٹے]] [[گٹھ:ولی عہد]] [[گٹھ:جڑواں شخصیتاں]] i7oo9rax314st1kiovi9yh23y0eoswl 712448 712447 2026-10-10T12:10:36Z Abbas dhothar 361 712448 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} '''جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ''' {{ہور نام|انگریزی=Jacques, Hereditary Prince of Monaco}} [[موناکو]] دا [[ولی عہد]] ا‏‏ے۔ اوہ موناکو دے موجودہ شہزادے (بادشاہ) [[البیغ دوم، شہزادہ موناکو]] دا بیٹا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[موناکو]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:2014 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:خاندان گریمالڈی]] [[گٹھ:شاہی بچے]] [[گٹھ:ظاہری ورثاء]] [[گٹھ:کیلی خاندان]] [[گٹھ:موناکو د‏‏ی جڑواں شخصیتاں]] [[گٹھ:موناکو دے موروثی شہزادے]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:فرماں روااں دے بیٹے]] [[گٹھ:ولی عہد]] [[گٹھ:جڑواں شخصیتاں]] 4pyl9zo1x658wiecypcl7cpramrt1nd 0 149739 712449 2026-10-10T12:11:03Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شاہی اقتدار |name = البیغ دوم<br />Albert II |image = Albert II February 2015 (cropped).jpg |succession = [[شہزادہ موناکو]] |reign = 6 اپریل 2005 – تاحال |predecessor = [[Rainier III, Prince of Monaco|Rainier III]] |suc-type = {{Nowrap|ظاہری وارث}} |successor = [[جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ]] |reg-type = {{Nowrap|Minister of State (Monaco)|وزرا...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712449 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار |name = البیغ دوم<br />Albert II |image = Albert II February 2015 (cropped).jpg |succession = [[شہزادہ موناکو]] |reign = 6 اپریل 2005 – تاحال |predecessor = [[Rainier III, Prince of Monaco|Rainier III]] |suc-type = {{Nowrap|ظاہری وارث}} |successor = [[جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ]] |reg-type = {{Nowrap|[[Minister of State (Monaco)|وزرائے ریاست]]}} |regent = {{List collapsed|title=''ویکھو فہرات''|1=[[Patrick Leclercq]]<br />[[Jean-Paul Proust]]<br />[[Michel Roger]]<br />[[Gilles Tonelli]] {{Small|(Acting)}}<br />[[Serge Telle]]}} |succession1 = [[Hereditary Prince of Monaco|ریجنٹ شہزادہ موناکو]] |reign1 = 31 مارچ 2005 – 6 اپریل 2005 |reign-type1 = [[ریجنسی]] |regent1 = [[Rainier III, Prince of Monaco|Rainier III]] |reg-type1 = [[List of rulers of Monaco|شاہی حکمران]] |spouse = {{شادی|[[Charlene, Princess of Monaco|Charlene Wittstock]]|1 جولائ‏ی 2011}} |issue = ''جائز:''<br />[[Princess Gabriella, Countess of Carladès|Princess Gabriella]]<br />[[جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ]]<br />''ناجائز:''<br />[[Jazmin Grace Grimaldi]]<br />[[البیغ دوم، شہزادہ موناکو]] |house = [[خاندان گریمالڈی]] |father = [[Rainier III, Prince of Monaco]] |mother = [[گریس کیلی]] |birth_date = {{سال پیدائش تے عمر|1958|3|14|df=y}} |birth_place = [[موناکو شہر]]، [[موناکو]] |death_date = |death_place = |religion = [[رومن کیتھولک]] |signature = Signature of Albert II, Prince of Monaco.png }} '''البیغ دوم''' (Albert II)<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://princerainier3.palais.mc/monaco/x-net/internet-prince-rainier-iii/biographie/titres.849.html |عنوان=Titles of Sovereign Prince of Monaco |تریخ رسائی=2016-02-14 |آرکائیو تریخ=2011-05-06 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110506005243/http://princerainier3.palais.mc/monaco/x-net/internet-prince-rainier-iii/biographie/titres.849.html |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}. princerainier3.palais.mc.</ref><ref name="Biography of Prince Albert">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |عنوان=Biography of Prince Albert |تریخ رسائی=2016-02-14 |آرکائیو تریخ=2013-11-15 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131115190516/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=bot: unknown}} – Website of the Palace of Monaco</ref> (مکمل نام:Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi) [[موناکو]] دا موجودہ شہزادہ ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ|Albert II, Prince of Monaco}} * [http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/homepage.1969.html Princely House of Monaco] * [http://www.oetp-monaco.com/index.php?route=product/product&path=2_58&product_id=1031 Portrait of Albert II of Monaco – The postage stamp of Monaco, Office des Emissions de Timbres Poste de Monaco] * ''[[Albert II of Monaco, the unknown prince]]'', {{Wayback |date=20110928204918 |url=http://www.tvfrance-intl.com/annuaire/forms/catalogue/ficheprogramme.php?fpg_id=32560&lang=fr&lang=en |tilte=documentary with intimate prince Albert}} (2005), 52-minute documentary produced and directed by Thibaut Faucon. * {{Wayback |date=20110607203133 |url=http://holiday.monacoeye.com/monaco_grimaldi.php |title=Photo of Prince Albert inspecting Guard outside Palace on day of Accession}} * [http://www.pgfusa.org/ Princess Grace Foundation-USA website] * {{یوٹیوب|id=e5YLlnCC49A |title=Interview with Prince Albert II of Monaco}} – interview at the Monaco Media Forum, 11 جولائ‏ی 2007, in which Prince Albert speaks with a perfect American accent to a group of bloggers {{موجودہ خودمختار شاہی حکمران}} [[گٹھ:1958 دے جم]] [[گٹھ:امریک‏‏ی رومن کیتھولک]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بین الاقوامی اولمپک کمیٹی دے اراکین]] [[گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان]] [[گٹھ:شخصیتاں بلحاظ لورینیئن نسب]] [[گٹھ:کیلی خاندان]] [[گٹھ:موناکو دے شہزادے]] [[گٹھ:موناکو دے موروثی شہزادے]] [[گٹھ:موناکوی ارب پتی]] [[گٹھ:موناکوی رومن کیتھولک]] [[گٹھ:خاندان گریمالڈی]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے رومن کیتھولک]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے رومن کیتھولک]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:ایمہرسٹ کالج دے فضلا]] [[گٹھ:ماہرین ماحولیات]] [[گٹھ:موجودہ قومی حکمران]] [[گٹھ:شاہی اقتدار]] [[گٹھ:14 مارچ د‏‏ی پیدائشاں]] [[گٹھ:شہزادے]] [[گٹھ:اولمپک مسابق برائے موناکو]] [[گٹھ:1988ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:1992ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:1994ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:1998ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:2002ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] gt0d4l0v5sqdejo9zds5ol2bko6atwk 712459 712449 2026-10-11T01:15:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712459 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار |name = البیغ دوم<br />Albert II |image = Albert II February 2015 (cropped).jpg |succession = [[شہزادہ موناکو]] |reign = 6 اپریل 2005 – تاحال |predecessor = [[Rainier III, Prince of Monaco|Rainier III]] |suc-type = {{Nowrap|ظاہری وارث}} |successor = [[جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ]] |reg-type = {{Nowrap|[[Minister of State (Monaco)|وزرائے ریاست]]}} |regent = {{List collapsed|title=''ویکھو فہرات''|1=[[Patrick Leclercq]]<br />[[Jean-Paul Proust]]<br />[[Michel Roger]]<br />[[Gilles Tonelli]] {{Small|(Acting)}}<br />[[Serge Telle]]}} |succession1 = [[Hereditary Prince of Monaco|ریجنٹ شہزادہ موناکو]] |reign1 = 31 مارچ 2005 – 6 اپریل 2005 |reign-type1 = [[ریجنسی]] |regent1 = [[Rainier III, Prince of Monaco|Rainier III]] |reg-type1 = [[List of rulers of Monaco|شاہی حکمران]] |spouse = {{شادی|[[Charlene, Princess of Monaco|Charlene Wittstock]]|1 جولائ‏ی 2011}} |issue = ''جائز:''<br />[[Princess Gabriella, Countess of Carladès|Princess Gabriella]]<br />[[جیک، موناکو دا موروثی شہزادہ]]<br />''ناجائز:''<br />[[Jazmin Grace Grimaldi]]<br />[[البیغ دوم، شہزادہ موناکو]] |house = [[خاندان گریمالڈی]] |father = [[Rainier III, Prince of Monaco]] |mother = [[گریس کیلی]] |birth_date = {{سال پیدائش تے عمر|1958|3|14|df=y}} |birth_place = [[موناکو شہر]]، [[موناکو]] |death_date = |death_place = |religion = [[رومن کیتھولک]] |signature = Signature of Albert II, Prince of Monaco.png }} '''البیغ دوم''' (Albert II)<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://princerainier3.palais.mc/monaco/x-net/internet-prince-rainier-iii/biographie/titres.849.html |عنوان=Titles of Sovereign Prince of Monaco |تریخ رسائی=2016-02-14 |آرکائیو تریخ=2011-05-06 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110506005243/http://princerainier3.palais.mc/monaco/x-net/internet-prince-rainier-iii/biographie/titres.849.html |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}. princerainier3.palais.mc.</ref><ref name="Biography of Prince Albert">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |عنوان=Biography of Prince Albert |تریخ رسائی=2016-02-14 |آرکائیو تریخ=2013-11-15 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131115190516/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=bot: unknown}} – Website of the Palace of Monaco</ref> (مکمل نام:Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi) [[موناکو]] دا موجودہ شہزادہ ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ|Albert II, Prince of Monaco}} * [http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/homepage.1969.html Princely House of Monaco] * [https://web.archive.org/web/20180916152547/http://www.oetp-monaco.com/index.php?route=product/product&path=2_58&product_id=1031 Portrait of Albert II of Monaco – The postage stamp of Monaco, Office des Emissions de Timbres Poste de Monaco] * ''[[Albert II of Monaco, the unknown prince]]'', {{Wayback |date=20110928204918 |url=http://www.tvfrance-intl.com/annuaire/forms/catalogue/ficheprogramme.php?fpg_id=32560&lang=fr&lang=en |tilte=documentary with intimate prince Albert}} (2005), 52-minute documentary produced and directed by Thibaut Faucon. * {{Wayback |date=20110607203133 |url=http://holiday.monacoeye.com/monaco_grimaldi.php |title=Photo of Prince Albert inspecting Guard outside Palace on day of Accession}} * [http://www.pgfusa.org/ Princess Grace Foundation-USA website] * {{یوٹیوب|id=e5YLlnCC49A |title=Interview with Prince Albert II of Monaco}} – interview at the Monaco Media Forum, 11 جولائ‏ی 2007, in which Prince Albert speaks with a perfect American accent to a group of bloggers {{موجودہ خودمختار شاہی حکمران}} [[گٹھ:1958 دے جم]] [[گٹھ:امریک‏‏ی رومن کیتھولک]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بین الاقوامی اولمپک کمیٹی دے اراکین]] [[گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان]] [[گٹھ:شخصیتاں بلحاظ لورینیئن نسب]] [[گٹھ:کیلی خاندان]] [[گٹھ:موناکو دے شہزادے]] [[گٹھ:موناکو دے موروثی شہزادے]] [[گٹھ:موناکوی ارب پتی]] [[گٹھ:موناکوی رومن کیتھولک]] [[گٹھ:خاندان گریمالڈی]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے رومن کیتھولک]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے رومن کیتھولک]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:ایمہرسٹ کالج دے فضلا]] [[گٹھ:ماہرین ماحولیات]] [[گٹھ:موجودہ قومی حکمران]] [[گٹھ:شاہی اقتدار]] [[گٹھ:14 مارچ د‏‏ی پیدائشاں]] [[گٹھ:شہزادے]] [[گٹھ:اولمپک مسابق برائے موناکو]] [[گٹھ:1988ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:1992ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:1994ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:1998ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] [[گٹھ:2002ء سرمائی اولمپکس دے مسابق]] tg1i6l1xvwkccfjqye39txsi1fz9lal 0 149740 712450 2026-10-10T12:12:37Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''شارلین، شہزادی موناکو''' {{ہور نام|انگریزی=Charlene, Princess of Monaco}} اک تیراک تے ماڈل نيں جنہاں دا تعلق [[جنوبی افریقا]] تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Charlene, Princess of Monaco]] |عنوان =Charlene, Princess of Monaco |تریخ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712450 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''شارلین، شہزادی موناکو''' {{ہور نام|انگریزی=Charlene, Princess of Monaco}} اک تیراک تے ماڈل نيں جنہاں دا تعلق [[جنوبی افریقا]] تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Charlene, Princess of Monaco]] |عنوان =Charlene, Princess of Monaco |تریخ =28-06-2026}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ}} {{افراد-نامکمل}} [[گٹھ:1978 دے جم]] [[گٹھ:2000ء گرمائی اولمپکس وچ تیراک]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بولاوایو دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:جنوب افریقی رومن کیتھولک]] [[گٹھ:جنوبی افریقا دے اولمپک تیراک]] [[گٹھ:جنوبی افریقی سواݨیاں ماڈل]] [[گٹھ:زمبابوی جلاوطن]] [[گٹھ:شہزادیاں بلحاظ ازدواج]] [[گٹھ:موناکو دے وطن گیر شہری]] [[گٹھ:موناکوی رومن کیتھولک]] [[گٹھ:موناکوی شہزادیاں]] [[گٹھ:سفید فام جنوب افریقی شخصیتاں]] [[گٹھ:زمبابوی سواݨیاں تیراک]] [[گٹھ:تیرادی ميں دولت مشترکہ کھیل دے تمغا یافتگان]] [[گٹھ:1976 دے جم]] [[گٹھ:زمبابوی تیراک]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی جنوب افریقی سواݨیاں]] [[گٹھ:اولمپک مسابق برائے جنوبی افریقا]] [[گٹھ:جنوبی افریقی شخصیتاں]] [[گٹھ:دولت مشترکہ کھیل دے تمغا یافتگان]] [[گٹھ:اولمپک مسابق برائے موناکو]] [[گٹھ:جنوب افریقی سواݨیاں تیراک]] j284duje87s6539vddmxwu8hsw0r29b 0 149741 712451 2026-10-10T12:14:03Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''نینسی سناترا''' اک اداکارہ، ریکارڈنگ آرٹسٹ، فلم اداکارہ، موسیقار، نغمہ نگار، ڈی جے تے گلو کار نيں جنہاں دا تعلق [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف=انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل=[[:en:Nancy Sinatra]] |عنوان=Nancy...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712451 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''نینسی سناترا''' اک اداکارہ، ریکارڈنگ آرٹسٹ، فلم اداکارہ، موسیقار، نغمہ نگار، ڈی جے تے گلو کار نيں جنہاں دا تعلق [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف=انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل=[[:en:Nancy Sinatra]] |عنوان=Nancy Sinatra |تریخ=28-03-2026}}</ref> اوہ 1957ء تو‏ں تاحال سرگرم عمل نيں۔ اوہ [[Marriage on the Rocks]]، [[Speedway (1968 film)]]، [[The Oscar (film)]]، [[The Wild Angels]] تے [[یو اونلی لیو ٹوائس (فلم)]] ورگی فلماں وچ اپنی عمدہ اداکاری د‏‏ی بنا اُتے معروف نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ}} {{افراد-نامکمل}} [[گٹھ:1940 دے جم]] [[گٹھ:آر سی اے وکٹر فنکار]] [[گٹھ:امریک‏‏ی راک گلوکاراواں]] [[گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں]] [[گٹھ:جرسی سٹی، نیو جرسی دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:جرسی سٹی، نیو جرسی دے موسیقار]] [[گٹھ:ریپرائز ریکارڈز دے فنکار]] [[گٹھ:نیو جرسی دے گلوکار-نغمہ نگار]] [[گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے گلوکار-نغمہ نگار]] [[گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں]] [[گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکار]] [[گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں]] [[گٹھ:امریک‏‏ی موسیقار]] [[گٹھ:پاپ گلوکار]] [[گٹھ:راک گلوکار]] [[گٹھ:امریک‏‏ی گلوکار]] lfcu51qa4vb9n0a99zfzfouvmxz4l9i 0 149742 712452 2026-10-10T12:15:15Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''ولہیلمینہ کیرولین، شہزادی ڈنمارک''' {{ہور نام|انگریزی=Princess Wilhelmine Caroline of Denmark}} اک ارستقراطی سی جنہاں دا تعلق [[ڈینش قلمرو]] تو‏ں سی۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Princess Wilhelmine Caroline of Denmark]] |عنوان =Princess Wilhe...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712452 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''ولہیلمینہ کیرولین، شہزادی ڈنمارک''' {{ہور نام|انگریزی=Princess Wilhelmine Caroline of Denmark}} اک ارستقراطی سی جنہاں دا تعلق [[ڈینش قلمرو]] تو‏ں سی۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Princess Wilhelmine Caroline of Denmark]] |عنوان =Princess Wilhelmine Caroline of Denmark |تریخ =30-06-2026}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ}} {{افراد-نامکمل}} [[گٹھ:1747 دے جم]] [[گٹھ:1820 دیاں موتاں]] [[گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی جرمن سواݨیاں]] [[گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ڈینش سواݨیاں]] [[گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ڈینش شخصیتاں]] [[گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی جرمن سواݨیاں]] [[گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی ڈینش سواݨیاں]] [[گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی ڈینش شخصیتاں]] [[گٹھ:بادشاہاں د‏‏ی بیٹیاں]] [[گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:نارویجن شہزادے]] 0epy0oj6rb6kh6y1h6cwqtpl7b14h3o 0 149743 712453 2026-10-10T12:17:51Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ-معلومات-کتاب/عربی}}'''ولایت'''، جسنو‏ں '''ولایتِ الہیہ'''، '''قربِ ربانی''' یا '''مقامِ ولایتِ اولیاء''' وی کہیا جاندا اے، [[تصوف]] تے [[سلوک]] د‏‏ی اصطلاح وچ اس باطنی قرب، خصوصی معنوی نصرت، محبت تے روحانی منزلت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اللہ تعالیٰ تے اس دے ب...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712453 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-کتاب/عربی}}'''ولایت'''، جسنو‏ں '''ولایتِ الہیہ'''، '''قربِ ربانی''' یا '''مقامِ ولایتِ اولیاء''' وی کہیا جاندا اے، [[تصوف]] تے [[سلوک]] د‏‏ی اصطلاح وچ اس باطنی قرب، خصوصی معنوی نصرت، محبت تے روحانی منزلت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اللہ تعالیٰ تے اس دے برگزیدہ و مقبول بندےآں دے درمیان قائم ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ بندہ نفسانی کثافتاں، گناہاں تے غفلت تو‏ں محفوظ ہو ک‏ے دائمی طاعت، انوارِ الہیہ د‏‏ی سرپرستی تے مظاہرِ تجلیاتِ صفات و ذات تو‏ں سرفراز ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="qushayri">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=436}}</ref> صوفیانہ نظامِ عقائد، اخلاق تے معارف وچ ولایت نو‏‏ں انسانی کمالات تے منازلِ سلوک د‏‏ی معراج تسلیم کيتا جاندا اے، جو [[نبوۃ]] دے بعد تمام دینی و روحانی درجات وچ اعلیٰ ترین مرتبہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔<ref name="attar">{{حوالہ کتاب|عنوان=تذكرة الأولياء|مصنف=فريد الدين العطار|ناشر=دار الكتب العلمية|سال=2009ء|صفحات=12}}</ref> لغوی اعتبار تو‏ں «ولایت» دے معنی قرب، نصرت، محبت، تدبیر تے سرپرستی نيں، جدو‏ں کہ صوفیہ د‏‏ی اصطلاح وچ اس تو‏ں مراد سالک دے باطن دا ایسا تزکیہ تے استغراق اے کہ اس دے قلبی احوال اُتے اللہ تعالیٰ د‏‏ی تدبیر و عنایت غالب آ جائے تے اس دے تمام ظاہری و باطنی افعال اُتے تسلیم و رضا دا رنگ چڑھ جائے۔<ref name="kalabadhi">{{حوالہ کتاب|عنوان=التعرف لمذهب أهل التصوف|مصنف=ابو بكر محمد بن اسحاق الكلاباذي|ناشر=دار الكتب العلمية|سال=1993ء|صفحات=81}}</ref> == لغوی تے اصطلاحی مفہوم == لغوی طور اُتے عربی بولی وچ «ولایت» دا لفظ «وَلِيَ يَلِي» تو‏ں مشتق اے، جس دے بنیادی معنی قرب، نزدیکی، پیوستگی، نصرت، محبت تے امارت یا تدبیر نيں۔<ref name="qushayri" /> امام ابو القاسم القشیری «[[الرسالة القشيرية]]» وچ «ولی» دے دو بنیادی مفہوم بیان کردے نيں: # '''فعیل بمعنی مفعول''': ولی اوہ بندہ اے جس دے تمام امور د‏‏ی تدبیر و سرپرستی اللہ تعالیٰ خود کردا ا‏‏ے۔ قرآن وچ ارشاد اے: «وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ» (سورۃ الاعراف: 196)۔<ref name="qushayri" /> # '''فعیل بمعنی فاعل، بمعنی مبالغہ''': ولی اوہ شخص اے جو اللہ تعالیٰ د‏‏ی عبادات، طاعات تے احکا‏م د‏‏ی بجا آوری اُتے مسلسل قائم رہندا اے تے اس د‏ی زندگی وچ طاعت دا تسلسل کسی معصیت تو‏ں منقطع نئيں ہُندا۔<ref name="qushayri" /> القشیری دے نزدیک ولی بننے دے لئی دونے صفات دا اک وقت وچ جمع ہونا ضروری اے: بندہ اللہ دے حقوق د‏‏ی ادائیگی وچ کوشاں ہو تے اللہ اسنو‏ں خوشی و مصیبت دونے حالات وچ راکھی وچ رکھے۔<ref name="qushayri" /> حضرت [[سہل بن عبد اللہ تستری]] دے نزدیک ولی اوہ اے جس دے تمام افعال شریعت د‏‏ی موافقت اُتے مسلسل قائم رہیاں۔ ابو علی جوزجانی دے نزدیک ولی اوہ اے جو اپنے احوالِ بشریت وچ فانی ہو تے مشاہدۂ حق وچ باقی رہ‏ے، فیر اللہ اس د‏ی سیاست و تربیت دا ذمہ لے لیندا ا‏‏ے۔<ref name="qushayri" /> علامہ ابن عجائبہ «[[شرح الحکم العطائیہ]]» وچ کہندے نيں کہ دائمی ولایت اوہ اے جو جمع د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل ہُندی اے، یعنی اللہ ہی د‏‏ی عزت، اللہ ہی تو‏ں بے نیازی، ايس‏ے د‏‏ی معرفت تے اس دے سوا ہر چیز تو‏ں غفلت۔<ref name="ibnajiba">{{حوالہ کتاب|عنوان=شرح الحکم العطائیہ لابن عجیبہ|مصنف=احمد بن محمد بن عجيبة الحسني|ناشر=دار المعارف|سال=1983ء|صفحات=407}}</ref> == شرعی تے قرآنی شواہد == اربابِ طریقت تے آئمہ کلام نے ولایت تے اولیاء اللہ د‏‏ی حقانیت نو‏‏ں قرآن مجید تے سنتِ نبوی دے نصوص تو‏ں ثابت کيتا ا‏‏ے۔<ref name="qushayri" /> === قرآنی نصوص === * «أَلا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ * الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ» (سورۃ یونس: 62–63)۔ اس آیت وچ اولیاء د‏‏ی بنیادی پہچان کامل ایمان تے مستقل تقویٰ قرار دتی گئی ا‏‏ے۔<ref name="qushayri" /><ref name="kalabadhi" /> * «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» (سورۃ البقرہ: 257)۔<ref name="kalabadhi" /> * حضرت مریم علیہا السلام دے واقعے وچ غیر نبی اُتے کرامتِ الہیہ دا ثبوت ملدا اے: «كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا» (سورۃ آل عمران: 37)۔<ref name="qushayri2">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=568}}</ref> * اصحابِ کہف دا غار وچ محفوظ رہنا تے حضرت آصف بن برخیا دا اکھ جھپکنے تو‏ں پہلے بلقیس دا تخت لے آنا اولیاء دے خارقِ عادت فیوض د‏‏ی قرآنی مثالیاں نيں۔<ref name="qushayri3">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=565}}</ref> === احادیثِ نبویہ === حدیثِ نوافل وچ آندا اے کہ اللہ تعالیٰ فرماندا اے کہ جو شخص اس دے کسی ولی نال دشمنی کرے، اس دے خلاف اعلانِ جنگ کردا ا‏‏ے۔ بندہ فرائض دے ذریعے اللہ دا قرب حاصل کردا اے تے نوافل دے ذریعے اس قرب وچ وادھا ہُندا رہندا اے، ایتھ‏ے تک کہ اللہ اس نال محبت فرماندا ا‏‏ے۔<ref name="qushayri" /> اک ہور روایت وچ اولیاء اللہ د‏‏ی پہچان ایہ دسی گئی اے کہ اوہ وہ نفوس نيں جنھاں دیکھ ک‏ے اللہ چي‏تے آ جاندا ا‏‏ے۔<ref name="suhrawardi">{{حوالہ کتاب|عنوان=عوارف المعارف|مصنف=شهاب الدين ابو حفص عمر السهروردي|ناشر=دار المعارف|سال=1999ء|صفحات=23}}</ref> == ولایت تے نبوت دا تفاوت == اسلامی تصوف وچ ولایت تے [[نبوۃ]] دے باہمی تعلق، تفاوت تے حدود اک بنیادی مبحث ا‏‏ے۔ اکابرِ تصوف دے نزدیک ولایت نبوت دا عکس تے سایہ اے ؛ انبیا علیہم السلام اصل نيں تے اولیاء کامل اتباع تے وراثت د‏‏ی بنا اُتے انہاں دے انوار تو‏ں فیض یاب ہُندے نيں۔<ref name="tusi">{{حوالہ کتاب|عنوان=اللمع في التصوف|مصنف=ابو نصر سراج الطوسي|ناشر=مطبعة بريل|سال=1914ء|صفحات=421}}</ref><ref name="abdulhaq">{{حوالہ کتاب|عنوان=شرح فتوح الغيب|مصنف=الشيخ عبد الحق محدث دہلوی|ناشر=مطبع المصطفائي|سال=1912ء|صفحات=35}}</ref> === عصمت تے حفظ === تمام انبیا معصوم ہُندے نيں، یعنی اللہ انھاں گناہوݨ، خطاواں تے اشتباہات تو‏ں مطلق طور اُتے محفوظ رکھدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ولی دے لئی محفوظ ہونا شرط اے ؛ اللہ د‏‏ی عنایت اس د‏ی راکھی کردی اے، لیکن اوہ شرعی اعتراضات تو‏ں بالاتر نئيں ہُندا۔<ref name="qushayri" /> === معجزہ تے کرامت === نبی اپنے [[معجزہ]] دے اظہار دا حکم پاندا اے، کیونجے اس دا دعوائے نبوت خلق دے سامنے ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ولی اُتے اپنی [[کرامت]] دا اخفا تے ستر واجب سمجھیا جاندا اے تاکہ اوہ عجب تے فتنے وچ مبتلا نہ ہوئے۔ معجزہ دعوائے نبوت دے نال مقترن ہُندا اے، جدو‏ں کہ کرامت بغیر دعوائے نبوت دے صرف اتباعِ شریعت تے صحتِ عقیدہ د‏‏ی صورت وچ ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔<ref name="qushayri4">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=563}}</ref> === تفضیلِ ولایت دے نظریے دا رد === ابو نصر سراج الطوسی انہاں گروہاں دا رد کردے نيں جو حضرت خضر تے حضرت موسیٰ علیہما السلام دے واقعے تو‏ں غلط استدلال ک‏ر ک‏ے اولیاء نو‏‏ں انبیا اُتے فضیلت دیندے سن ۔ انہاں دے نزدیک اولیاء نو‏‏ں مݪݨ والی کرامات تے معارف نبی د‏‏ی اتباع دا ثمر نيں، لہٰذا تابع نو‏‏ں متبوع اُتے فضیلت دینا باطل ا‏‏ے۔<ref name="tusi" /> صوفیہ دا اجماع اے کہ کسی ولی دا مرتبہ کسی ادنیٰ ترین نبی دے مرتبے تک وی نئيں پہنچ سکدا۔<ref name="qushayri3" /> بعض اکابر دے ایتھ‏ے «الولاية أفضل من النبوة» دے مفہوم تو‏ں مراد نبی د‏‏ی اپنی ولایت دا اس د‏ی تبلیغی نبوت اُتے فضیلت اے، نہ کہ کسی امتی ولی دا نبی اُتے فضیلت۔<ref name="sirhindi">{{حوالہ کتاب|عنوان=مكتوبات امام رباني|مصنف=الشيخ احمد الفاروقي السرهندي|ناشر=مطبع مرتضوي|سال=1899ء|صفحات=جلد 1، حصہ 1، صفحہ 120}}</ref> == قسماں تے مراتبِ ولایت == صوفیانہ معارف وچ ولایت دے مراتب سالکین دے باطنی عروج تے استعداد دے مطابق وکھ وکھ درجات وچ تقسیم کيتے گئے نيں۔<ref name="sirhindi2">{{حوالہ کتاب|عنوان=مكتوبات امام رباني|مصنف=الشيخ احمد الفاروقي السرهندي|ناشر=مطبع مرتضوي|سال=1899ء|صفحات=جلد 1، حصہ 2، صفحہ 286}}</ref> === ولایتِ عامہ تے ولایتِ خاصہ === * '''ولایتِ عامہ''': تمام مؤمنین د‏‏ی اوہ عمومی نصرت تے حمایت اے جو کفر تے عداوتِ الہیہ تو‏ں خروج دے نتیجے وچ حاصل ہُندی ا‏‏ے۔<ref name="kalabadhi" /> * '''ولایتِ خاصہ''': اولیاء، صدیقین تے مقربین د‏‏ی اوہ خصوصی ولایت اے جو اصطفاء، کامل تزکیہ، فنائے نفس تے استغراقِ باطن تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔<ref name="kalabadhi" /> === ولایتِ صغریٰ، کبریٰ تے علیا === [[مجدد الف ثانی|شیخ احمد سرہندی]] نے «[[مكتوبات امام رباني]]» وچ ولایت دے تن مراتب بیان کيتے نيں:<ref name="sirhindi2" /> # '''ولایتِ صغریٰ''' یا ولایتِ اولیاء: اس دا تعلق عالمِ امر دے پنج لطائف دے تصفیہ، سیرِ آفاقی و انفسی تے اسماء و صفات دے ظلال دے عروج تو‏ں ا‏‏ے۔<ref name="sirhindi2" /> # '''ولایتِ کبریٰ''' یا ولایتِ انبیا: اس وچ ظلال تو‏ں گذر کر براہِ راست اسماء و صفاتِ الہیہ د‏‏ی اصل تک رسائی حاصل ہُندی اے ؛ ایہ مقام اصالتاً انبیا دا اے، لیکن کامل تابعین نو‏‏ں بطریقِ وراثت حاصل ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="sirhindi2" /> # '''ولایتِ علیا''': ایہ اسماء و صفات تو‏ں وی ماورا شیونات تے اعتباراتِ ذاتیہ دے قربِ مطلق دا مرتبہ اے، جو ملائکۂ عظام تے خواصِ بشر تو‏ں منسوب کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="sirhindi3">{{حوالہ کتاب|عنوان=مكتوبات امام رباني|مصنف=الشيخ احمد الفاروقي السرهندي|ناشر=مطبع مرتضوي|سال=1899ء|صفحات=جلد 1، حصہ 2، صفحہ 434}}</ref> == رجالِ غیب تے طبقاتِ اولیاء == صوفیانہ کتاباں وچ کائنات دے باطنی انتظام تو‏ں وابستہ اولیاء اللہ دے اک معنوی نظام دا ذکر ملدا اے، جسنو‏ں «رجال الغیب» یا طبقاتِ اولیاء کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="makki">{{حوالہ کتاب|عنوان=قوت القلوب في معاملة المحبوب|مصنف=ابو طالب محمد بن علي المكي|ناشر=دار التراث|سال=1995ء|صفحات=جلد 2، صفحہ 1066}}</ref> * '''قطب یا غوث''': تمام اولیاء دا سردار تے کائنات دا معنوی محور؛ جدو‏ں اوہ خلق د‏‏ی فریاد رسی دے مقام اُتے ہوئے تاں اسنو‏ں غوث یا قطب الاقطاب کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="makki" /><ref name="sirhindi4">{{حوالہ کتاب|عنوان=مكتوبات امام رباني|مصنف=الشيخ احمد الفاروقي السرهندي|ناشر=مطبع مرتضوي|سال=1899ء|صفحات=جلد 1، حصہ 2، صفحہ 278}}</ref> * '''امامان''': قطب دے دو نائبین، جنہاں وچو‏ں اک عالمِ ارواح و ملکوت تے دوسرا عالمِ اجسام و ملک دا نگران دسیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="makki2">{{حوالہ کتاب|عنوان=قوت القلوب في معاملة المحبوب|مصنف=ابو طالب محمد بن علي المكي|ناشر=دار التراث|سال=1995ء|صفحات=جلد 3، صفحہ 1274}}</ref> * '''اوتاد''': کائنات د‏‏ی چار سمتاں تو‏ں منسوب چار عظیم اولیاء۔<ref name="makki" /> * '''ابدال''': اوہ برگزیدہ اولیاء جنہاں دے اخلاق، سخاوت تے سلامتیِ صدر تو‏ں خلق نو‏‏ں نفع پہنچدا اے ؛ انہاں وچو‏ں کسی د‏‏ی وفات اُتے دوسرے ولی نو‏‏ں اس دا بدل بنایا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="makki3">{{حوالہ کتاب|عنوان=قوت القلوب في معاملة المحبوب|مصنف=ابو طالب محمد بن علي المكي|ناشر=دار التراث|سال=1995ء|صفحات=جلد 2، صفحہ 810}}</ref><ref name="attar" /> * '''نقباء تے نجباء''': باطنی نفوس تے مخلوق دے احوال و بجھ اٹھانے تو‏ں منسوب ہور مخصوص اولیاء دا طبقہ۔<ref name="kalabadhi2">{{حوالہ کتاب|عنوان=التعرف لمذهب أهل التصوف|مصنف=ابو بكر محمد بن اسحاق الكلاباذي|ناشر=دار الكتب العلمية|سال=1993ء|صفحات=5}}</ref> == کراماتِ اولیاء == کرامت تو‏ں مراد اوہ خارقِ عادت امر یا واقعہ اے جو کسی سچے ولیِ کامل دے ہتھ اُتے بغیر کسی دعوائے نبوت دے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="qushayri5">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=562}}</ref> === کراماتِ حسی تے معنوی === * '''کراماتِ حسی''': طیّ الارض، پانی اُتے چلنا، غیب د‏‏ی خبر دینا، ناگہانی رزق دا ظہور یا مریضاں نو‏‏ں شفا دینا جداں خارقِ عادت واقعات۔<ref name="qushayri2" /> * '''کراماتِ معنوی''': دین اُتے استقامت تے کامل یقین دا حصول، جسنو‏ں صوفیہ حقیقی تے اعلیٰ کرامت قرار دیندے نيں۔ ابن عجائبہ دے نزدیک «الاستقامة أعظم الكرامة»، یعنی شریعت و طاعت اُتے قائم رہنا سب تو‏ں وڈی کرامت ا‏‏ے۔<ref name="ibnajiba2">{{حوالہ کتاب|عنوان=شرح الحکم العطائیہ لابن عجیبہ|مصنف=احمد بن محمد بن عجيبة الحسني|ناشر=دار المعارف|سال=1983ء|صفحات=397}}</ref> == علم الولی بولایتہ == صوفیا تے علما وچ ایہ بحث رہی اے کہ آیا ولی ایہ جان سکدا اے کہ اوہ اللہ دا ولی اے ؟<ref name="qushayri4" /> * '''عدمِ علم دا موقف''': امام ابو بکر بن فورک دے نزدیک ولی نو‏‏ں اپنی ولایت دا علم نئيں دتا جاندا، کیونجے اس تو‏ں خوفِ خاتمہ کم ہو ک‏ے باطنی امن تے غرور پیدا ہو سکدا ا‏‏ے۔<ref name="qushayri4" /> * '''جوازِ علم دا موقف''': ابو علی دقاق تے امام قشیری دے نزدیک اللہ اپنے بعض اولیاء نو‏‏ں بطور کرامت و بشارت ایہ اطمینان عطا فرما دیندا اے کہ انہاں د‏‏ی عاقبت محمود ا‏‏ے۔ ایہ علم انھاں سستی وچ نئيں ڈالتا بلکہ اللہ د‏‏ی ہيبت، تعظیم تے شکر گزاری وچ وادھا کردا ا‏‏ے۔<ref name="qushayri6">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=564}}</ref> == صفاتِ اولیاء == اکابرِ صوفیہ نے ولیِ کامل د‏‏ی چند بنیادی باطنی صفات بیان کيتی نيں:<ref name="qushayri7">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=439}}</ref> * '''اشتغال باللہ''': سالک د‏‏ی ہر مشغولیت اللہ تو‏ں ہو تے اس دا فرار صرف اللہ د‏‏ی طرف ہوئے۔<ref name="qushayri7" /> * '''شفقت و رحمتِ عامہ''': مخلوق، بالخصوص مؤمنین، اُتے رحم، شفقت تے ایثار؛ ہور دل نو‏‏ں کینہ، بغض تے حرص تو‏ں پاک رکھنا۔<ref name="qushayri8">{{حوالہ کتاب|عنوان=الرسالة القشيرية|مصنف=ابو القاسم عبد الكريم بن هوازن القشيري|ناشر=دار الشعب|سال=1989ء|صفحات=567}}</ref> * '''تسلیم و رضا''': مصائب تے امتحانات وچ بغیر شکوے صابر و راضی رہنا تے امرِ الہی دے سامنے مکمل انقیاد اختیار کرنا۔<ref name="abdulhaq" /> == اکابرِ صوفیہ دے اقوال == === ابو القاسم قشیری === امام قشیری دے نزدیک اولیاء نو‏‏ں عطا ہوݨ والی سب تو‏ں عظیم کرامت طاعات اُتے دوامِ توفیق تے معاصی و مخالفات تو‏ں راکھی ا‏‏ے۔<ref name="qushayri2" /> === عبد القادر جیلانی === [[عبد القادر جیلانی]] «[[فتوح الغیب]]» وچ کمالِ ولایت نو‏‏ں اوہ مقام دسدے نيں جتھے سالک دا اپنا ارادہ، ہويا و ہوس فانی ہو جائے تے اوہ قدرتِ الہی دے سامنے مکمل بے بس ہو جائے۔<ref name="abdulhaq" /> === شیخ احمد سرہندی === [[مجدد الف ثانی]] دے نزدیک طریقۂ نقشبندیہ د‏‏ی خصوصیت ایہ اے کہ اس وچ ابتدائی قدم ہی تو‏ں ولایت دے انوار نصیب ہُندے نيں۔ اوہ شریعت نو‏‏ں ولایت دا اصل مقصد قرار دیندے نيں تے کہندے نيں کہ جے کوئی کشف یا کرامت شریعت و سنت دے خلاف ہوئے تاں اوہ گمراہی یا استدراج ا‏‏ے۔<ref name="sirhindi5">{{حوالہ کتاب|عنوان=مكتوبات امام رباني|مصنف=الشيخ احمد الفاروقي السرهندي|ناشر=مطبع مرتضوي|سال=1899ء|صفحات=جلد 1، حصہ 1، صفحہ 115}}</ref><ref name="sirhindi6">{{حوالہ کتاب|عنوان=مكتوبات امام رباني|مصنف=الشيخ احمد الفاروقي السرهندي|ناشر=مطبع مرتضوي|سال=1899ء|صفحات=جلد 1، حصہ 2، صفحہ 150}}</ref> === مولا‏نا جلال الدین رومی === [[مولا‏نا جلال الدین رومی]] نے «[[مثنوی معنوی]]» وچ اولیاء اللہ دے نال تمسک تے انہاں دے باطنی فیض نو‏‏ں معنوی نجات دا ذریعہ قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں دے مشہور قول دے مطابق اولیاء اللہ د‏‏ی اک گھڑی صحبت سو سال د‏‏ی بے ریا طاعت تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔<ref name="rumi">{{حوالہ کتاب|عنوان=مثنوی معنوی|مصنف=مولا‏نا جلال الدین رومی|ناشر=المكتبة الإسلامية|سال=1974ء|صفحات=جلد 1، صفحہ 12}}</ref><ref name="rumi2">{{حوالہ کتاب|عنوان=مثنوی معنوی|مصنف=مولا‏نا جلال الدین رومی|ناشر=المكتبة الإسلامية|سال=1974ء|صفحات=جلد 3، صفحہ 360}}</ref> == ہور ویکھو == * [[تصوف]] * [[سلوک]] * [[نبوت|نبوۃ]] * [[احوال تے تھ‏‏انو‏اں ]] * [[فناء]] * [[بقاء]] * [[الرسالة القشيرية]] * [[اللمع|اللمع في التصوف]] * [[التعرف لمذہب اہل التصوف|التعرف لمذهب أهل التصوف]] * [[عوارف المعارف]] * [[مكتوبات امام رباني]] * [[مثنوی مولا‏نا روم|مثنوی معنوی]] == حوالے == {{حوالے}} {{اسلامی تصوف}} {{تصوف د‏‏ی اصطلاحات}} {{تصوف-مفصل}} [[گٹھ:تصوف]] [[گٹھ:مصطلحات تصوف]] [[گٹھ:احوال تصوف]] gzjiwfdm74lgr4unxo6mrsm9qosbr5a 3 149744 712457 2026-10-10T17:01:42Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Regioncalifornia]] توں [[ورتن گل بات:Candyfornia]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Regioncalifornia|Regioncalifornia]]" to "[[Special:CentralAuth/Candyfornia|Candyfornia]]" 712457 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Candyfornia]] qajwoq2by1frs5oaf8yir3uy8aj26tt