وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 8531 712552 712379 2026-10-15T11:03:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712552 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = {{plainlist| * {{lang|fa|ملک وسیع‌الفضای ایران}}<ref>{{transl|fa|mulk-i vasi' al-fazā-yi īrān}}</ref><br />The Expansive Realm of Iran<ref>{{cite journal|last1=Matthee* Matthee|first1=Rudi|title=Was Safavid Iran an Empire?|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|date=1 ستمبر 2009|volume=53|issue=1|page=241|doi=10.1163/002249910X12573963244449|quote=The term 'Iran'، which after an absence of some six centuries had re-entered usage with the Ilkhanid branch of the Mongols, conveyed a shared self-awareness among the political and cultural elite of a geographical entity with distinct territorial and political implications. A core element of the Safavid achievement was the notion that the dynasty had united the eastern and western halves of Iran, Khurasan and Herat, the lands of the Timurids, in the East, and the territory of the Aq-Quyunlu in the West. The term mulk-i vasi' al-faza-yi Iran, 'the expansive realm of Iran'، found in the seventeenth-century chronicle, Khuld-i barin, and again, in near identical terms, in the travelogue of Muhammad Rabi Shah Sulayman's envoy to Siam in the 1680s, similarly conveys the authors pride and self-consciousness with regard to the territory they inhabited or hailed from.}}</ref> * {{lang|fa|مملکت ایران}}<ref>{{transl|fa|mamlikat-i īrān}}</ref><br />The Country of Iran<ref>{{cite journal|last1=Savory|first1=Roger|title=The Safavid state and polity|journal=Iranian Studies|date=2 جنوری 2007|volume=7|issue=1–2|page=206|doi=10.1080/00210867408701463|quote=The somewhat vague phrase used during the early Safavid period, mamalik-i mahrusa, had assumed more concrete forms: mamālik-i īrān; mamālik-i 'ajam; mamlikat-i īrān; mulk-i īrān; or simply īrān. The royal throne was variously described as sarīr-i saltanat-i īrān; takht-i īrān; and takht-i sultān (sic)-i īrān. The inhabitants of the Safavid empire are referred to as ahl-i īrān, and Iskandar Beg describes himself as writing the history of the Iranians (sharh-i ahvāl-i īrān va īrāniān)۔ Shah Abbas I is described as farmānravā-yi īrān and shahryār-i īrān; his seat is pāyitakht-i pādishāhān-i īrān, takhtgāh-i salātin-i īrān, or dār al-mulk-i īrān. His sovereign power is referred to as farmāndahi-yi mulk-i īrān, saltanat va pādishāhi-yi īrān, pādishāhi-yi īrān. The cities of Iran (bilād-i īrān) are thought of as belonging to a positive entity or state: Herat is referred to as a'zam-i bilād-i īrān (the greatest of the cities of Iran) and Isfahan as khulāsa-yi mulk-i īrān (the choicest part of the realm of Iran)۔ … The sense of geographical continuity referred to earlier is preserved by a phrase like kull-i vilāyat-i īrānzamīn. … Affairs of state are referred to as muhimmāt-i īrān. To my mind however, one of the clearest indications that the Safavid state had become a state in the full sense of the word is provided by the revival of the ancient title of sipahsālār-i īrān or "commander-in-chief of the armed forces of Iran"۔}}</ref>}} |conventional_long_name = Safavid dynasty |common_name = Safavid dynasty |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars"، "Cold War"، etc. --> |type = [[بادشآئی]] |status_text = <!-- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = [[بادشآئی]] | |<!-- Rise and fall, events, years and dates --> |<!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> | |year_start = 1501 |year_end = 1736 | |year_exile_start = <!-- (If dealing with exiled government – status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> | |event_start = <!-- Default: "Established" --> |date_start = <!-- Optional: Date of establishment, enter dates in this format 1 جنوری 1801 --> |event_end = <!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = 8 مارچ | |event1 = [[ہوتکی سلطنت|ہوتکی]] حملہ |date_event1 = 1722 |event2 = مڑ قبضہ [[نادر شاہ افشار]] |date_event2 = 1726–1729 |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = | |event_pre = Establishment of the [[Safavid order]] by [[Safi-ad-din Ardabili]] |date_pre = 1301 |event_post = [[Nader Shah]] crowned |date_post = 1 اکتوبر 1736 | |<!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = Timurid Empire |flag_p1 = Timurid.svg |border_p1 = no |image_p1 = |p2 = Aq Qoyunlu |p3 = Shirvanshah |flag_p3 = Shirvan gerb.png |border_p3 = no |p4 = Marashiyan |flag_p4 = Marashiyan government 1359-1582 AD.png |p5 = Paduspanids |flag_p5 = PaduspanidsMapHistoryofIran.png |p6 = Mihrabanids |flag_p6 = Mihrabanids 1236–Mid-16th century.png |p7 = Afrasiab dynasty |p8 = Karkiya dynasty |p9 = Kingdom of Ormus |s1 = Hotaki dynasty |flag_s1 = Black flag.svg |image_s1 = |s2 = Afsharid dynasty |flag_s2 = Nader Shah Flag.svg |border_s2 = no |s3 = Russian Empire |flag_s3 = Flag of Russia.svg |s4 = Ottoman Empire |flag_s4 = Ottoman flag.svg | |image_flag = |flag_type_article = Flag of Iran#Safavid dynasty |flag_type = Flag<ref>"۔.۔&nbsp;the Order of the Lion and the Sun, a device which, since the 17 century at least, appeared on the national flag of the Safavids the lion representing 'Ali and the sun the glory of the Shiʻi faith"، Mikhail Borisovich Piotrovskiĭ، J. M. Rogers, Hermitage Rooms at Somerset House, Courtauld Institute of Art, ''Heaven on earth: Art from Islamic Lands: Works from the State Hermitage Museum and the Khalili Collection''، Prestel, 2004, p. 178.</ref> | |image_coat = Lion and Sun (Pahlavi Dynasty).svg |symbol_type_article = Lion and Sun |symbol_type = Emblem<ref>{{cite book|last=Flaskerud|first=Ingvild|authorlink=Ingvild Flaskerud|title=Visualizing Belief and Piety in Iranian Shiism|url=https://books.google.com/books?id=fH1pvM0AdNIC&pg=PA182|year=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-4907-7|page=182–3}}</ref> | |image_map = The maximum extent of the Safavid Empire under Shah Abbas I.png |image_map_caption = The Safavid Empire under [[Abbas I of Persia|Shah Abbas]] the Great | |image_map2 = <!-- If second map is needed – does not appear by default --> |image_map2_caption = | |[[راجگڑھ]]= {{plainlist| * [[تبریز]]<br /><small>(1501–1555)</small> * [[قزوین]]<br /><small>(1555–1598)</small> * [[اصفہان]]<br /><small>(1598–1736)</small>}} |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> | |national_motto = |national_anthem = |common_languages = *[[فارسی]] (official,<ref name="Roemer 189" /> coinage,<ref name="MatheeIranica">Rudi Matthee, "[http://www.iranicaonline.org/articles/safavids Safavids]" in ''Encyclopædia Iranica''، accessed on اپریل 4, 2010. "The Persian focus is also reflected in the fact that theological works also began to be composed in the Persian language and in that Persian verses replaced Arabic on the coins." "The political system that emerged under them had overlapping political and religious boundaries and a core language, Persian, which served as the literary tongue, and even began to replace Arabic as the vehicle for theological discourse"۔</ref><ref>Ronald W Ferrier, ''The Arts of Persia''۔ Yale University Press. 1989, p. 9.</ref> civil administration,<ref name="Perry">John R Perry, "Turkic-Iranian contacts"، ''Encyclopædia Iranica''، جنوری 24, 2006: "۔.۔&nbsp;written Persian, the language of high literature and civil administration, remained virtually unaffected in status and content"</ref> court (since Isfahan became capital)،<ref name="Cyril Glassé 2003, pg 392" /> high literature,<ref name="Perry" /> literary,<ref name="MatheeIranica" /><ref>Arnold J. Toynbee, ''A Study of History''، V, pp. 514–515. Excerpt: "in the heyday of the Mughal, Safawi, and Ottoman regimes New Persian was being patronized as the language of ''literae humaniores'' by the ruling element over the whole of this huge realm, while it was also being employed as the official language of administration in those two-thirds of its realm that lay within the Safawi and the Mughal frontiers"</ref> theological discourse,<ref name="MatheeIranica" /> diplomatic correspondence, belles-lettres (adab)، historiography,<ref name="mazzaoui" /> court-based religious posts<ref>Ruda Jurdi Abisaab. "Iran and Pre-Independence Lebanon" in Houchang Esfandiar Chehabi, ''Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years''، IB Tauris 2006, p. 76: "Although the Arabic language was still the medium for religious scholastic expression, it was precisely under the Safavids that hadith complications and doctrinal works of all sorts were being translated to Persian. The ʻAmili (Lebanese scholars of Shiʻi faith) operating through the Court-based religious posts, were forced to master the Persian language; their students translated their instructions into Persian. Persianization went hand in hand with the popularization of 'mainstream' Shiʻi belief."</ref>) * [[Azerbaijani language|Azerbaijani]] (court,<ref>{{cite journal|last1=Floor|first1=Willem|last2=Javadi|first2=Hasan|title=The Role of Azerbaijani Turkish in Safavid Iran|journal=Iranian Studies|date=2013|volume=46|issue=4|pages=569–581|doi=10.1080/00210862.2013.784516}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hovannisian|first1=Richard G.|last2=Sabagh|first2=Georges|authorlink1=Richard G. Hovannisian|title=The Persian Presence in the Islamic World|url=https://archive.org/details/persianpresencei0000unse|date=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-59185-0|page=[https://archive.org/details/persianpresencei0000unse/page/240 240]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Axworthy|first1=Michael|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|date=2010|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85772-193-8|page=33}}</ref> religious dignitaries, military)<ref name="mazzaoui" /><ref name="savory07" /><ref name="cambridgesafa" /><ref>{{Cite book |last= Price |first= Massoume |year= 2005 |title= Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook |publisher= ABC-CLIO |isbn= 978-1-57607-993-5 |url= https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA66 |page= 66 |quote=The Shah was a native Turkic speaker and wrote poetry in the Azerbaijani language.}}</ref> * [[Georgian language|Georgian]]/[[Circassian language|Circassian]]/[[Armenian language|Armenian]] (court)<ref>{{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85771-676-7|pages=165–166|quote=Georgian, Circassian and Armenian were also spoken [at the court]، since these were the mother-tongues of many of the ghulams, as well as of a high proportion of the women of the harem. Figueroa heard Abbas speak Georgian, which he had no doubt acquired from his Georgian ghulams and concubines.}}</ref> |religion = [[Twelver|Twelver Shiʻi Islam]] |currency = Tuman, [[Abbasi (currency)|Abbasi]] (incl. ''[[Georgian abazi|Abazi]]'')، Shahi.<ref>Ferrier, RW, ''A Journey to Persia: Jean Chardin's Portrait of a Seventeenth-century Empire''، p. ix.</ref> * 1 Tuman = 50 Abbasi. * 1 Tuman = 50 French livres. * 1 Tuman = £3 6s 8d. | |<!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = [[اسماعیل I]] <small>(first)</small> |leader2 = [[عباس III]] <small>(last)</small> |year_leader1 = 1501–1524 |year_leader2 = 1732–1736 |title_leader = [[List of kings of Persia|Shahanshah]] |title_deputy = [[List of Safavid Grand Viziers|Grand Vizier]] |deputy1 = [[Mohammad Zakariya Kujuji]] <small>(first)</small> |year_deputy1 = 1501–? |deputy2 = [[نادر شاہ افشار]] <small>(last)</small> |year_deputy2 = 1729–1736 |legislature = [[Council of State]] | |<!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces)، population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |footnotes = ^a State religion.<ref>''The New Encyclopedia of Islam''، Ed. Cyril Glassé، (Rowman & Littlefield Publishers, 2008)، 449.</ref> }} '''صفوی راجٹبر''' یا '''صفوی سلطنت''' (سلسلہ حکومت: ۹۰۷ -۱۱۳۵ ھ) اک [[شیعہ]] خاندان سی جس نے اپنے دور حکومت وچ شیعہ مذہب نو‏‏ں حکومتی سطح اُتے رائج کیاتے پہلی مرتبہ پورے [[ایران]] وچ اک [[شیعہ]] حکومت قائم ہوئی۔ '''صفوی سلطنت''' ایران دی اک سلطنت سی جیہڑی 1501 توں 1722 تک چلی۔ ایدی خاص گل [[ایران]] دا سنی تون شیعہ وچ پلٹنا تے اے کم صفوی ٹبر نے کیتا۔ صنوی ٹبر دا جوڑ ایرانی آزربا‏یجان دی تھاں [[اردبیل]] نال سی۔ ایتھاں ایس ٹبر نے سارے ایران تے مل مارلیا۔ [[اسماعیل صفوی]] نے 1501 چ ایس ٹبر دی نیو رکھی۔ صفوی خاندان دے اراکین صوفیت دے معتقد سن کہ جس د‏‏ی بنیاد ستويں صدی ہجری قمری وچ شیخ [[صفی‌الدین اردبیلی]] دے ہتھو‏ں رکھی گئی۔ نويں صدی ہجری دے آخری پنجاہ سالاں وچ [[شیخ جنید صفوی|شیخ جنید]] دے جد تے [[شیخ حیدر صفوی|شیخ حیدر]] دے باپ [[شاہ اسماعیل اول|شاہ اسماعیل]] نے سیاسی،مذہبی تے فوجی تحریک شروع د‏‏ی کہ جس د‏‏ی نہایت دسويں صدی دے آغاز وچ قزلباشاں تے [[اسماعیل اول صفوی|اسماعیل]] د‏‏ی رہبری وچ فتح [[تبریز]] دے نال ہوئی تے انہاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئی۔ صفوی حکومت ۱۱۳۵ق وچ افغانیاں د‏‏ی شورش وچ [[اصفہان]] وچ سقوط دے نال اختتام پذیر ہوئی۔ صفویاں دے دور حکومت وچ ایران نے فوجی، فقہی تے ہنر دے شعبےآں وچ بہت زیادہ ترقی کيتی۔ [[جبل عامل]] ([[لبنان]]) دے عالماں نو‏‏ں ایران وچ دعوت دینے د‏‏ی بدولت اس شیعہ حکومت کیت‏‏ی بنیاداں فکری تے عقیدتی افکار اُتے استوار ہوئی۔ اس امر د‏‏ی بدولت [[میرداماد]]، [[فیض کاشانی]]، [[ملاصدرا]] تے [[محمدباقر مجلسی]] جداں معروف فقہا پروان چڑھے۔ اس زمانے وچ ادبیات اُتے وی شیعہ مذہب دا رنگ دیکھنے نو‏‏ں ملدا اے تے اسی زمانے وچ مرثیہ خوانی متعارف ہوئی تے [[محتشم کاشانی]] جداں ناواں تو‏ں لوک آشنا ہوئے۔ بعض محققاں دے نزدیک اس دور حکومت کیت‏‏ی اساس درج ذیل تن چیزاں اُتے تھی: اول نظریہ حق الہی پادشاہان ایرانی ([[فر ایزدی]])، دوم روئے زمین اُتے [[امام مہدی(ع)]] د‏‏ی نمائندگی دا ادعا۔ صوفیہ طریقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں صفوی بادشاہاں دا مقام مرشد کامل دے عنوان تے صفویہ دے ناں تو‏ں پہچانا گیا۔<ref>راجر سیوری،۱۳۸۷، ص۲</ref> {{ ایران دی تریخ}} [[ایران دی اسلامی فتح|ایران وچ اسلامی فتح]] دے بعد جو سب توں وڈی حکومت قائم ہوئی اوہ 1501ء توں 1722ء تک قائم رہنے والی '''صفوی سلطنت''' (Safavid Empire) سی۔ جس نے [[تیموری سلطنت|تیموریاں]] دے بعد [[ایران]] وچ عروج حاصل کیتا۔ اس حکومت دا بانی [[اسماعیل صفوی|شاہ اسماعیل]] اک بزرگ [[شیخ اسحاق صفی الدین]] (متوفی 1334ء) دی اولاد وچوں سی چنانچہ انہاں بزرگ دی نسبت توں ایہ خاندان صفوی کہلاندا اے ۔ == پس منظر == شیخ صفی الدین دے بارے وچ دعویٰ کیتا جاندا اے کہ اوہ [[موسی کاظم|امام موسیٰ کاظم]] دی اولاد وچوں سن جو شیعی فرقہ [[اہل تشیع#اثنا عشری|اثنا عشری]] دے ستوی‏‏ں امام نیں لیکن اس دعوے دا کوئی ثبوت نئی‏‏ں۔ ایہ خاندان اصل وچ ترکی النسل سی۔ شیخ صفی الدین تے انہاں دے بیٹے [[صدر الدین]] سنی عقائد رکھدے سن۔ لیکن انہاں دے پوتے [[خواجہ علی]] نے شیعی مذہب اختیار کر لیا۔ '''[[محمد| رسول {{درود}}]]''' دے خاندان توں تعلق رکھنے دی وجہ توں شیخ صفی الدین دے گھرانے دا لوکاں دا وڈا احترام سی۔ جدو‏‏ں [[امیر تیمور]] نے [[بایزید یلدرم|بایزید عثمانی]] اُتے فتح پانے دے بعد خواجہ علی (1392ءتا 1456)نوں [[آذربائیجان]] دے شہر [[اردبیل]] تے اس دے نواح دا علاقہ دے دتا سی۔ بعد وچ خواجہ علی دے پوتے [[شیخ جنید]] (1447ءتا 1456ء) تے پڑپوتے [[شیخ حیدر]] (1456ءتا 1488ء) نے گوشہ نشینی چھڈکے تلوار سنبھالی۔ ایہ دونے شاہ شیروان نال جنگ کر دے ہوئے مارے گئے ۔ == صفوی خاندان == صفویہ خاندان اساسی طور اُتے [[اردبیل]] تو‏ں اے ۔اس خاندان دا پہلا شخص [[فیروز شاہ زرین کلاہ]] سی جو پنجويں صدی وچ اردبیل وچ رہندا سی ۔ اس خاندان د‏‏ی اصل تے نسب صفویہ دور دے مصادر دے مطابق شیعاں دے ستويں امام [[امام موسی کاظم|امام ہفتم]] تک پہنچدا ا‏‏ے۔<ref>خواند میر، حبیب السیر، ج۴، ۱۳۵۳، ص۴۰۹</ref> البتہ بعض محقق صفویاں دے اجداد دے سادات ہونے د‏‏ی خبر ہُندے نيں۔<ref>صفوہ الصفا، ابن بزاز، ترجمہ مجد طباطبایی، ص۷۱</ref> بعض معاصر محققاں شیخ صفی‌الدین دے شیعہ تے سید ہونے وچ تردید دا شکار نيں۔<ref>نک: نفیسی، عرفان و ادب در عصر صفوی، ص۲۳؛ میر احمدی، دین و مذہب در عصر صفوی ص۴۱</ref> [[شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] دے ظہور نے تریخ صفویہ نو‏‏ں اک نويں مرحلے وچ داخل کر دتا۔ اس نے اپنے اندر موجود قدرت د‏‏ی بدولت طریقہ زاہدیہ د‏‏ی روش اُتے ریاست حاصل کيتی تے ۳۵ سال تک اسی روش اُتے کاربند رہیا۔<ref>محمد یوسف اصفہانی، خلد برین، ص۱۹</ref> شیخ صفی اپنی حکومت دے دوران اردبیل تے صوفیت طریقہ دے پابند مریداں دے نال مسلسل رابطہ رکھنے د‏‏ی بدولت اس حکومت نو‏‏ں وسعت دینے وچ کامیاب رہیا یہانتک کہ اس د‏ی حداں آناتولی شرقی تے [[شام]] تک پھیل گئياں۔ ابراہیم دے بیٹے [[جنید صفوی|جنید]] دے سال ۸۵۱ ہجری قمری وچ حکم بننے دے بعد انہاں د‏‏ی ایہ تحریک نويں مرحلے وچ داخل ہوئی۔ اس نے دنیاوی قدرت تے بادشاہی د‏‏ی نمود و نمائش نو‏‏ں بہت زیادہ اجاگ‏ر کیتا۔ لہذا ایہ پہلا صفوی حاکم سی جس نے سلطان دا لقب حاصل کیتا۔ <ref>سیوری، ایران عصر صفوی، ص۱۵</ref> == تأسیس == صفویہ حکومت کیت‏‏ی تاسیس شیخ صفی دے پوتاں [[شاہ اسماعیل اول|اسماعیل اول]] دے زمانے وچ ہوئی سی۔ اس نے اپنے مریداں تے ست ہزار [[قزلباش]] دے ہمراہ [[آق قویونلو|آق قویونلو‌ہا]] نو‏‏ں [[شرور (مکان)|شرور]] دے اطراف وچ شکست دتی<ref>مزاوی،۱۳۶۳:ص۲۶۶</ref> تے [[تبریز]] وچ داخل ہويا۔ ایتھ‏ے اس نے [[تشیع]] دے حکومتی مذہب ہونے دا اعلان کیتا۔ اس نے اپنی تحریک د‏‏ی بنیاد شیعت نو‏‏ں قرار دتا تھا۔روملو، استاجلو، تکلو، شاملو، ذوالقدر، [[قاجار]]، افشار جداں قبیلےآں تے ترکماناں صفویہ حکومت دے قیام وچ اساسی کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔<ref>نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعہ دولت صفوی، پرفسور فاروق سومر، مترجم احسان اشراقی، محمد تقی امامی، تہران، ص۱۷۱</ref> شاہ اسماعیل صرف اک دنیاوی تے عمومی بادشاہ ہی نئيں سی بلکہ اسنو‏ں اک ایسا [[مرشد کامل|مرشد کاملی]] سمجھیا جاندا سی جو نور الہی و ذات الوہیت دا مظہر سی ۔<ref>ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ،۱۳۱۷:ص۲۵۱</ref> شاہ اسماعیل د‏‏ی سلطنت د‏‏ی ۲۳ سالہ تریخ نو‏‏ں دو مرحلےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے ۔۱- چالدران د‏‏ی شکست تو‏ں پہلے دا مرحلہ ۲- چالدران د‏‏ی شکست دا مرحلہ۔ اسماعیل نے چالدران د‏‏ی شکست دے بعد خود کسی جنگ وچ شرکت نئيں کيت‏‏ی تے اپنی زندگی دے آخری دس سالاں وچ [[شراب‌خواری]] تے سوگواری و افسردگی وچ گذارے۔ === شاہ اسماعیل صفوی === <small>اصل مضمون [[اسماعیل صفوی]]</small> [[اسماعیل صفوی|شاہ اسماعیل صفوی]] جس وقت تخت اُتے بیٹھیا تد اس دی عمر اپنے ہمعصر [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] وانگ صرف تیرہ سال سی لیکن اس نے کم عمری دے باوجود حالات دا مقابلہ غیر معمولی ذہانت تے شجاعت نال کیتا۔ [[باکو]] تے [[شیروان]] نوں فتح کرنے دے بعد شاہ اسماعیل نے 1499ء وچ [[تبریز]] اُتے قبضہ کرکے [[آق قویونلو]] حکومت دا خاتمہ کر دتا۔ 1503ء تک اسماعیل نے جنوب وچ [[شیراز]] تے [[یزد]] تک، مشرق وچ [[استرایار]] تک تے مغرب وچ [[بغداد]] تے [[موصل |موصل]] تک اپنی سلطنت دیاں حداں نوں ودھالیا۔ [[ہرات]] وچ تیموری حکمران [[حسین مرزا بایقرا]] دے انتقال دے بعد [[شیبانی خان ازبک]] [[ہرات]] تے [[خراسان]] اُتے قابض ہو گیا سی۔ 1510ء وچ [[مرو]] دے قریب طاہر آباد وچ شیبانی خان تے اسماعیل وچ سخت جنگ ہوئی جس وچ ازبکاں نوں شکست ہوئی تے شیبانی خان مارا گیا۔ ازبکاں دی شکست دے بعد [[خراسان]] وی اسماعیل دے قبضے وچ آ گیا۔ ہن اوہ [[ایران]]، [[عراق]] تے [[شیروان]] دا بلا شرکت غیر ے مالک ہو گیا سی تے اس دی طاقت اپنے نقطہ عروج اُتے پہنچ گئی سی۔ شاہ اسماعیل نوں اس دیاں فتوحات نے غرور وچ مبتلا کر دتا سی۔ اس نے اک عثمانی شہزادے مراد نوں پناہ دتی تے سلطان [[سلیم اول|سلیم عثمانی]] نوں تخت توں اتار کے شہزادہ مراد نوں اس جگہ تخت اُتے بٹھانے دی تیاریاں شروع کر دتیاں۔ شاہ اسماعیل دی اس ناعاقبت اندیشی نے اس نوں سلطان سلیم نال ٹکرادتا۔ ایران تے ترکی دی موجودہ سرحد اُتے [[ترکی]] دی حدود وچ واقع اک مقام [[چالدران]] دے کول 1514ء وچ دوناں وچ خونریز جنگ ہوئی جو تریخ وچ [[جنگ چالدران]] دے ناں توں مشہور اے۔ ایرانیاں نے وڈی شجاعت نال ترکاں دا مقابلہ کیتا۔ لیکن ترکاں دی کثرت تعداد، توپ تے آتشیں اسلحے تے سلطان سلیم دی برتری فوجی مہارت دے سامنے ایرانی بے بس ہو گئے۔ انہاں نوں شکست فاش ہوئی 25 ہزار ایرانی مارے گئے تے شاہ اسماعیل زخمی ہوکے فرار ہونے اُتے مجبور ہویا۔ سلطان سلیم نے اگے ودھ کے دار الحکومت تبریز اُتے وی قبضہ کر لیا۔ سلیم دی واپسی اُتے تبریز تے آذربائیجان تے صفوی سلطنت نوں واپس مل گئے لیکن دیار بکر تے مشرقی [[اناطولیہ|ایشیائے کوچک]] دے صوبے ہمیشہ دے لئی صفویاں دے ہتھ توں نکل گئے ۔ اسماعیل صفوی توں ایران دے اک نویں دور دا آغاز ہُندا اے جسنوں ایران دا شیعی دور کہیا جاسکدا اے۔ اس توں پہلے ایران وچ اکثریت سنی حکمران خانداناں دی رہی سی تے سرکاری مذہب وی اہل سنت دا سی لیکن شاہ اسماعیل نے [[تبریز]] اُتے قبضہ کرنے دے بعد شیعیت نوں ایران دا سرکاری مذہب قرار دتا تے اصحاب رسول اُتے [[تبرا]] کرنا شروع کر دتا۔ اس وقت تبریز دی دو تہائی آبادی سنی سی تے شیعہ اقلیت وچ سن۔ خود شیعی علما نے اس اقدام دی مخالفت کیتی لیکن کچھ نوجوانی دا گرم خون تے کچھ عقیدے دی محبت، شاہ اسماعیل نے انہاں مشوریاں نوں رد کرکے تلوار ای نوں سب توں وڈی مصلحت قرار دتا۔ شاہ اسماعیل صفوی نے صرف ایہی نئی‏‏ں کیتا کہ شیعیت نوں ایران دا سرکاری مذہب قرار دتا بلکہ اس نے شیعیت نوں پھیلانے وچ تشدد تے بدترین تعصب دا وی ثبوت دتا۔ لوکاں نوں شیعیت قبول کرنے تے مجبور کیتا گیا، بکثرت علما قتل کر دتے گئے جس دی وجہ توں ہزار ہا لوکاں نے ایران چھڈدتا۔ شاہ اسماعیل دی فوج "[[قزلباش]]" کہلاندی سی۔ اس دی وجہ ایہ اے کہ اسماعیل دے باپ حیدر نے اپنے پیروواں دے لئی سرخ رنگ دی اک مخصوص ٹوپی مقرر کیتی سی جس وچ 12 اماماں دی نسبت توں 12 کنگورے سن۔ ٹوپی دا رنگ چونکہ سرخ سی اس لئی ترکی وچ انہاں نوں قزلباش یعنی سرخ ٹوپی والے کہیا گیا۔ ایران دی زبان اگرچہ [[فارسی]] سی لیکن [[آذربائیجان]] دی اکثریت ترکی بولدی اے چنانچہ شاہ اسماعیل دی زبان وی ترکی سی۔ اوہ ترکی زبان دا شاعر وی سی تے خطائی تخلص رکھدا سی۔ اس دے اشعار وچ تصوف دا رنگ تے اہل بیت دی محبت پائی جاندی اے تے ترکی زبان دی صوفیانہ شاعری وچ اس نوں اہم مقام حاصل اے۔ [[استمبول]] توں اس دا ترکی دیوان وی شائع ہویا۔ === شاہ اسماعیل دے جانشین === شاہ اسماعیل اول د‏‏ی وفات دے نال ہی حکومت دے آخری دس سالاں دے پھیلنے والے داخلی اختلافات نويں سرے تو‏ں عروج نو‏‏ں پہنچ گئے۔اسماعیل دا بیٹا تہماسب صفوی اک قدرت مندتراں صفوی بادشاہ ہويا جس نے دس سال د‏‏ی عمر وچ بادشاہت حاصل کيتی۔<ref>محمد یوسف اصفہانی، خلد برین، ص۳۲۶</ref> قزلباشاں دے قدرت طلب سرکش حکمران، دیو سلطان [[روملو]]، سلطان [[تکلو]]، کپک سلطان [[استاجلو]] تے انہاں دے قبیلے د‏‏ی ازبکان د‏‏ی مشرقی سرحداں اُتے غیر ایرانیاں تو‏ں جھڑپاں تے ملک دے غرب وچ [[عثمانیاں]] دے بعد ۱۰ سالہ صفوی دور حکومت عدم استحکا‏م تے کشمکش دا شکار رہیا، اس طرح ظاہر ہُندا سی کہ شاہ اسماعیل نے اپنے بعد جو میراث چھڈی اے اسنو‏ں کوئی بقا و دوام حاصل نئيں ہوئے گا۔<ref>خواند میر،۱۳۶۲:صص۴۵و۴۶</ref> لیکن ایسا نئيں ہويا بلکہ شاہ تہماسب صفوی د‏‏ی حکومت دا طولانی ترین حکومت دا دور رہیا تے ایہ اک اُتے سکو‏ن دور حکومت وچ تبدیل ہو گیا۔ اس دور وچ حکومت کیت‏‏ی بنیاداں دا استحکا‏م حاصل ہويا ہر چند اگرچہ ہر چند کہ دہہ آخر سلطنت تہماسب دا آخری دس سالہ دور حکومت نو‏‏ں داخلی بحراناں تے اجتماعی تضادات دا سامنا رہیا جو اس دے بعد عدم استحکا‏م دا موجب بنے لیکن اس دے باوجود ۵۴ سالہ سلطنت دے دور وچ تہماسب نے جو اساس فراہ‏م د‏‏ی سی اوہ قوت و ضعف دے نال ایران وچ صفویاں د‏‏ی حکومت دے خاتمے تک زندہ رہیا۔ شاہ تہماسب اول دے بعد اسماعیل دوم صفوی، حکومت دے درمیان ہونے والیاں مسلسل دھڑے بندیاں تے تہماسب دے آخری ایام وچ امرا تے قزلباشاں دے شروع ہونے والے جھگڑےآں تے ویہہ سال دے بعد قلعہ قہقہ د‏‏ی آزادی کہ جس وچ شاہ تہماسب د‏‏ی بیٹی تے اسماعیل دوم د‏‏ی پھُپھی پری خانم نے بنیادی کردار ادا کیتا سی، حیدر مرزا دے قتل تے اس دے طرفداراں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد قزوین گیا تے تخت نشین ہويا۔<ref>رستم الحکما،۱۳۵۷:ص۱۱۴</ref> شاہ اسماعیل دوم د‏‏ی حکومت دا دورانیہ کشت و کشتار دا زمانہ رہیا جس وچ اس نے اپنی بادشاہت د‏‏ی حفاظت کيتی خاطر خون بہایا۔اسماعل دوم د‏‏ی حکومت دا ایہ دورانیہ اک سال تے چند مہینےآں اُتے مشتمل سی جو مذہبی تے حکومتی لحاظ تو‏ں بحرانی دور سی جس وچ عالماں تے دین دے نمائندے شاہ دے مقابل کھڑے ہُندے رہے تے اس بحران د‏‏ی وجہ اسماعل دوم دے اوہ سیاسی اعمال سن جو اس نے اپنے باپ تہماسب د‏‏ی مذہبی روش دے بالکل مخالف اختیار کيتے سن ۔<ref>رستم الحکما،۱۳۵۷:ص۱۱۵</ref> تہماسب دا وڈا بیٹا شاہ محمد خدا بندہ، اسماعیل دوم دے صفوی شاہزاداں دے قتل دے بعد، قزلباش امرا تے اسماعیل دوم دے حکومتی معاملات وچ تجربہ کار پریخان خانم د‏‏ی طرف تو‏ں سلطان نامزد ہويا تے اسنو‏ں شیراز تو‏ں حکومتی دار الحکومت قزوین بلیا ک‏ے تخت نشین کیتا گیا کہ جسنو‏ں پہلے کمزور د‏‏ی بینائی د‏‏ی وجہ تو‏ں رد کیتا جا چکيا سی <ref>باستانی پاریزی،۱۳۴۸:ص۶۵</ref> سلطان محمد خدابندہ دے دور حکومت وچ دو جنگاں ہوئیاں اک جنگ استاجلو دے امرا دے نال تے دوسری جنگ ازبک سلاطین دے نال ہوئی۔<ref>احسن التواریخ، حسن بیگ روملو، ج۳، ص۱۵۳۱</ref> محمد خدابندہ د‏‏ی سلطنت دے دوران قزلباش امرا دا بادشاہ دے نال تے اسی طرح خود امرا دے درمیان اسطرح د‏‏ی نزاع رہی کہ انہاں مشکلات نے شخصی کمزوری، حاکمیت د‏‏ی قابلیت تے قدرت دے نہ ہونے تے کمزور حکومت نو‏‏ں بہت زیادہ نمایاں کیتا۔ شاہ محمد د‏‏ی طرف تو‏ں قزلباش امرا،سادات تے عالماں نو‏‏ں اپنی متزلزل حکومت دا حامی بنانے دے لئی بے تحاشا تحائف تے بخششاں نے اس حکومتی خزانے نو‏‏ں خالی کر دتا جسنو‏ں تہماسب نے سالاں د‏‏ی محنت تو‏ں جمع کیتا سی ۔<ref>باستانی پاریزی،۱۳۴۸:ص۶۸</ref> === بازگشت اقتدار === ۹۹۶ ہجری قمری وچ مرشد قلی‌خان استاجلو د‏‏ی مدد تو‏ں شاہ عباس اول قزوین وچ تخت نشین ہويا۔ اس وقت مکمل طور اُتے صفوی حکومت نو‏‏ں اندرونی تے بیرونی عدم استحکا‏م تے آشفتگیاں دا اس طرح تو‏ں سامنا سی کہ اندرونی طور اُتے معاشرے دے اعلیٰ طبقہ وچ قزلباش امرا دے داعی تے انہاں د‏‏ی مرکز تو‏ں دوری دا رجحان صفوی بادشاہت دے اجزا وچ تقسیم ہونے د‏‏ی خبر دے رہی سی تاں دوسری طرف معاشرے د‏‏ی نچلی سطح اُتے شیخ صفی الدین اردبیلی دے فرزنداں د‏‏ی مملکت نو‏‏ں ملک دے گوش و کنار تو‏ں مختلف تحریکاں تے قیاماں دا سامنا سی جو اس تو‏ں بادشاہت تو‏ں معاوضے دے طلبگار سن جدو‏ں کہ بیرونی طور اُتے مغرب وچ عثمانیاں تے مشرق وچ ازبکاں دے حملات تے مداخلت حکومت کیت‏‏ی وحدت نو‏‏ں پارا پارا کرنے اُتے تلی ہوئی سی۔ لیکن شاہ عباس اول نے صرف انہاں مشکلات اُتے قابو ہی نئيں پایا بلکہ اندرونی حکومت مخالف شورشاں نو‏‏ں سرکوب کرنے وچ کامیاب رہیا ہور اس نے ابتدائی طور اُتے عثمانیاں دے نال سیاسی صلح دے ذریعے اپنے آپ نو‏‏ں مغربی محاذ تو‏ں اطمینان بخشا۔ فیر اس نے خراسان تو‏ں ازبکاں نو‏‏ں باہر نکالنے دے لئی اقدام کيتے تے اس دے بعد دوسرے مرحلے وچ عثمانیاں نو‏‏ں اپنی حکومت دے علاقےآں ہمدان تے آذر بائیجان تو‏ں باہر کڈیا۔ انہاں اقدامات دے ذریعے اس نے اپنی حکومت نو‏‏ں استحکا‏م تے قدرت بخشی۔<ref>ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ،۱۳۱۷:ص۲۳۱</ref> اس نے گرجیاں اُتے مشتمل اک تیسری قوت تشکیل دتی تے قزلباش سلطنت دے قدیمی طبقات دے مقابلے وچ اک نواں طبقہ ایجاد کیتا جس دے ذریعے اس نے ایسی قدرت تے مرکزیت حاصل کر لئی جو اس پہلے حاصل نئيں سی۔<ref>ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ،۱۳۱۷،ص۲۴۱</ref> املاک نو‏‏ں شاہی املاک وچ تبدیل کرنا تے شاہزاداں دا حکومت وچ مداخلت نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں حرمسراواں وچ رہنا دو ایداں شاہ عباس دے اقدام سن جو کئی سالاں تک جاری رہے تے بالآخر حکومت کیت‏‏ی کمزوری دے اسباب تے صفویہ حکومت دے سقوط دا پیش خیمہ بنے۔ === طہماسپ === <small>اصل مضمون [[طہماسپ اول]]</small> اسماعیل صفوی دا لڑکا [[طہماسپ اول|طہماسپ]] جدو‏‏ں تخت اُتے بیٹھا تو اس دی عمر صرف 10 سال سی اس دا دور وڈا ہنگامہ خیز سی۔ 1525ء تا 1540ء تک [[خراسان]] ازبکاں دے حملے دا نشانہ بنا رہیا تے اس مدت وچ [[شیبائی خان]] دے لڑکے [[جنید خان]] نے 6 حملے کیتے جنہاں نال [[ہرات]] تے [[مشہد]] وغیرہ نوں بوہت نقصان پہنچیا۔ مغرب وچ [[عراق]] نوں ترکاں نے ایرانیاں توں چھین لیا تے تبریز تے [[ہمدان|ہمدان]] اُتے ترک کئی برس قابض رہے۔ انہاں تمام حملیاں دے باوجود ایہ طہماسپ تے ایران دی صلاحیت دا بوہت وڈا ثبوت اے کہ انہاں نے ناسازگار حالات دے باوجود باقی ایران وچ امن و امان قائم رکھیا تے [[جارجیا]] جاں [[جارجیا|گرجستان]] دے مسیحیاں دے خلاف 7 مہماں بھیجیاں تے گرجستان اُتے ایرانی قبضہ برقرار رکھنے وچ کامیاب ہوئے۔ اس دور دا اک قابل ذکر واقعہ ایہ اے کہ [[انگلستان]] نے عثمانی ترکاں دے مقابلے وچ ایران دا تعاون حاصل کرنا چاہیا تے شمالی راستے توں ایران دے نال تجارتی تعلقات قائم کرنے چاہے۔ اس مقصد دے لئی ملکہ [[الزبتھ اول]] نے اک [[انگریز]] نوں خط دے کے طہماسپ دے کول روانہ کیتا تو بادشاہ نے ایہ کہہ کر انکار کر دتا کہ "اسی‏‏ں کافراں نال دوستی نئی‏‏ں کرنا چاہندے"۔ ایہ شاہ طہماسپ دا ای زمانہ سی کہ [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] دا لڑکا [[نصیر الدین محمد ہمایوں|ہمایوں]] جسنوں [[شیر شاہ سوری|شیر شاہ]] نے [[ہندوستان]] توں کڈ دتا سی، 1543ء وچ ایران آیا تے طہماسپ نے اس دی خوب آؤ بھگت کیتی تے فوجی امداد دتی جس دی وجہ توں ہمایوں دوبارہ اپنی سلطنت نوں بحال کرنے وچ کامیاب ہویا۔ تبریز اُتے عثمانی قبضہ ہوجانے دی وجہ توں طہماسپ نے [[قزوین]] نوں دار الحکومت منتقل کر دتا سی۔ طہماسپ انہاں مسلمان حکمراناں وچوں اے جنہاں نے 50 سال توں زیادہ حکومت کیتی۔ طہماسپ دے جانشیناں شاہ اسماعیل ثانی تے محمد خدا بندہ دا دور غیر اہم اے تے انہاں وچوں کوئی طہماسپ ورگیاں صلاحیتاں دا مالک نہ سی۔ انہاں دے زمانے وچ خراسان ازبکاں دے تے مغربی ایران عثمانیاں دے حملیاں دا نشانہ بنیا تے اندرون ملک وی بے امنی رہی۔ === عباس اعظم === small>اصل مضمون [[عباس اول]]</small> [[عباس اول|عباس اعظم]] دا دور خاندان صفویہ دا عہد زریں اے۔ محمد خدا بندہ دے بعد جدو‏‏ں اوہ ایران دے تخت اُتے بیٹھیا تو اس دی عمر صرف 17 سال سی۔ ایران دے شمال مغربی حصےآں اُتے عثمانی ترک قابض سن تے مشرق وچ خراسان ازبکاں دے قبضے وچ سی جاں انہاں دی تاخت و تاراج دا ہدف بنا ہویا سی۔ اندرون ملک وی بے امنی سی تے صوبیاں دے امرا سرکشی اختیار کیتے ہوئے سن۔ [[فائل: Naghshe_Jahan_Square_Isfahan_modified.jpg|thumb|300px|اصفہان rا میدان{{زیر}} نقش{{زیر}} جہاں]] [[فائل: Shah_Ismail_I.jpg|thumb|شاہ اسماعیل اول]] عباس نے اس صورت حال دا وڈے تدبر تے ہوشیاری نال مقابلہ کیتا۔ اس نے سب توں پہلے ترکاں نال معاہدہ کر لیا تے [[آذربائیجان]]، [[گرجستان]] تے [[لورستان]] دا اک حصہ ا{{پیش}}نہاں دے حوالے کر دتا۔ شاہ اسماعیل دے زمانے وچ ایران وچ اصحاب کرام اُتے تبرا بھیجنے دی جو قبیح رسم چلی آ رہی سی، اس نوں وی بند کرادتا تے اس طرح عثمانی ترکاں نوں اک حد تک مطمئن کر دتا۔ مغربی سرحد توں مطمئن ہونے دے بعد شاہ عباس نے خراسان ول توجہ دتی۔ ازبکاں دا طاقتور حکمران [[عبداللہ خان]] 1598ء وچ مر چُکیا سی۔ اس لئی شاہ عباس نے اسی سال آسانی نال ازبکاں نوں خراسان توں کڈ دتا تے صفوی سلطنت دیاں حدود ہرات تے مرو تک وسیع کر دتیاں۔ === فتوحات === [[فائل:Map_Safavid_persia.png|thumb|300px|صفوی سلطنت مختلف ادوار وچ]] مشرقی سرحداں نوں مستحکم کرنے دے بعد شاہ عباس نے ترکاں نال مقابلے دی تیاریاں شروع کیتیاں۔ اس نے ترکاں دی فوج [[ینی چری]] دے نمونے اُتے اک فوج تیار دی جو "[[شاہ سورن]]" کہلاندی سی تے گرجستان تے آرمینیا دے نو مسلماں اُتے مشتمل سی لیکن ایرانیاں دی سب توں وڈی کمزوری توپ خانے دی عدم موجودگی سی۔ اس وقت جدونکہ ساری دنیا وچ توپاں دا رواج ہوچکیا سی تے خود ایران دے مغرب وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] ترک تے مشرقی وچ دہلی دے [[مغل]] سلاطین توپاں استعمال کر رہے سن، ایرانی فوج حالے تک اس اہم جنگی ہتھیار توں محروم سی۔ مغربی قوماں [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] دے زمانے توں اس پالیسی اُتے عمل پیرا سن کہ [[مشرق وسطی{{ا}}]] دی طاقتور مسلمان حکومتاں دا زور توڑنے دے لئی دوسری مسلمان حکومتاں دا تعاون حاصل کرو۔ اس غرض توں انہاں نے مصر دے [[مملوک|مملوکاں]] تے ترکی دے عثمانیاں دے خلاف [[منگول سلطنت|منگولاں]]، [[باطنیہ|باطنیاں]] تے [[آق قویونلو]] ترکماناں دا تعاون حاصل کرنے دی کوشش کیتی تے ہن اوہ عثمانی ترکاں دا زور توڑنے دے لئی ایران دی صفوی حکومت دا تعاون حاصل کرنا چاہندے سن۔ طہماسپ دے زمانے وچ [[الزبتھ اول|ملکہ ایلزبتھ]] اس مقصد وچ ناکام ہو گئی سی لیکن شاہ عباس دے دور وچ انہاں نوں اس مقصد دے حصول وچ خاصی کامیابی ہوئی۔ 1599ء وچ دو انگریز بھائی [[انتھونی شرلے]] تے [[رابرٹ شرلے]] ترکاں دے خلاف مسیحی اتحاد دے لئی ایران توں مدد حاصل کرنے دے لئی تے ایران تے یورپ دے درمیان تجارتی تعلقات قائم کرنے دے لئی آئے۔ شاہ عباس نے انہاں توں کوئی معاہدہ تے نئی‏‏ں کیتا، لیکن ایرانی فوج نوں جدید طرز اُتے مسلح کرنے وچ انہاں توں مدد لئی۔ انہاں انگریزاں نے ایران وچ توپ سازی دی صنعت شروع کیتی تے ایرانی افواج نوں توپ خانے توں مسلح کر دتا۔ جدو‏‏ں ایرانی فوج جدید آتشیں ہتھیاراں تے توپاں نال مسلح ہو گئی تے شاہ عباس نے 1602ء وچ عین اس وقت جدو‏‏ں عثمانی ترک [[آسٹریا]] نال جنگ وچ مصروف سن، حملہ کر دتا تے تبریز، شیروان تے پرتگالیاں توں بندرگاہ [[آبنائے ہرمز|ہرمز]] کھو لیا تے [[خلیج فارس]] دے ساحل اُتے اک نویں بندرگاہ قائم کیتی جو اج تک [[بندر عباس]] کہلاندی اے۔ اسے سال شاہ عباس نے دہلی دی تیموری سلطنت([[مغل سلطنت]]) توں قندھار وی کھو لیا۔ شاہ عباس اگرچہ اک کامیاب تے سمجھدار حکمران سی لیکن اعظم دا لقب اس نوں زیب نئی‏‏ں دیندا۔ اوہ انتہائی ظالم تے شکی مزاج سی اس نے محض شک دی بنیاد اُتے اپنے اک لڑکے نوں قتل تے دو نوں اندھا کر دتا سی۔ مورخاں نے لکھیا اے کہ اس دے دور وچ 500 جلاد لوکاں نوں قتل کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندے سن، اوہ بدترین مستبد حکمران سی۔ صفوی دور علمی لحاظ توں بنجر دور اے لیکن شاہ عباس دے زمانے وچ علم و ادب دے میدان وچ تھوڑی جہی زندگی نظر آندی اے۔ اس دے درباری علما وچ [[میر محمد باقر بن محمد داماد]] قابل ذکر نیں۔ مطالعہ قدرت تے فلسفہ انہاں دا خاص موضوع سی۔ [[بہاء الدین آملی]] تے [[صدر الدین شیرازی]] وی جو ملا صدرا دے ناں توں مشہور سن، اس دور دی اہم علمی تے ادبی شخصیتاں نیں۔ [[ملا صدرا]] دی فلسفے دی ضخیم کتاب "اسفار اربعہ" دا اردو وچ 4 جلداں وچ ترجمہ ہوچکیا اے۔ ==مختصر تریخ== ایران وچ اسلامی فتوحات دے بعد جو سب تو‏ں وڈی حکومت قائم ہوئی اوہ 1501ء تو‏ں 1722ء تک قائم رہنے والی صفوی سلطنت (Safavid Empire) سی۔ جس نے تیموریاں دے بعد ایران وچ عروج حاصل کيتا. اس حکومت دا بانی شاہ اسماعیل اک بزرگ شیخ اسحاق صفی الدین (متوفی 1334ء) د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی چنانچہ انہاں بزرگ د‏‏ی نسبت تو‏ں ایہ خاندان صفوی کہلاندا اے ۔ تریخ دا اک پس منظر حوالہ تو‏ں گل کيت‏ی جائے توشیخ صفی الدین دے بارے وچ دعویٰ کيتا جاندا اے کہ اوہ امام موسیٰ کاظم د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن جو شیعی فرقہ اثنا عشری دے ستويں امام نيں لیکن اس دعوے دا کوئی ثبوت نئيں ۔ ایہ خاندان دراصل ترکی النسل سی۔ شیخ صفی الدین تے انہاں دے بیٹے صدر الدین سنی عقائد رکھدے سن ۔ لیکن انہاں دے پو‏تے خواجہ علی نے شیعی مذہب اختیار کرلیا,ایتھ‏ے تو‏ں ایران وچ شیعت شروع ہوئی۔۔ رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے خاندان نال تعلق رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیخ صفی الدین دے گھرانے دا لوکاں دا وڈا احترام سی۔ امیر تیمور نے بایزید عثمانی اُتے فتح پانے دے بعد خواجہ علی (1392ءتا 1456)کو آذربائیجان دے شہر اردبیل تے اس دے نواح دا علاقہ دے دتا سی۔ اس بخشش دے علاوہ میدان جنگ وچ انہاں نو‏‏ں کوئی کارنامہ نظر نئيں آندا اے، ہاں خواجہ علی دے پوتاں نے تلوار سنبھالی سی مگر ایہ دونے شاہ شیروان نال جنگ کردے ہوئے مارے گئے سن ۔ عباس اعظم اس خاندان دا نمایاں حکمران ا‏‏ے۔ عباس نے بے کسی کےحالات دا وڈے تدبر تے ہوشیاری تو‏ں مقابلہ کيتا۔ اس نے سب تو‏ں پہلے ترکاں تو‏ں معاہدہ کرلیا تے آذربائیجان، گرجستان تے لورستان دا اک حصہ اُنہاں دے حوالے کردتا۔ شاہ اسماعیل دے زمانے وچ ایران وچ اصحاب کرام اُتے تبرا بھیجنے د‏‏ی جو قبیح رسم چلی آرہی سی، اسنو‏ں وی بند کرادتا تے اس طرح عثمانی ترکاں نو‏‏ں اک حد تک مطمئن کردتا۔ شاہ عباس نے صفوی سلطنت د‏‏ی حدود ہرات تے مرو تک وسیع کردتیاں شاہ عباس نے ایرانی فوج نو‏‏ں جدید طرز اُتے مسلح کرنے وچ انہاں تو‏ں مدد لئی۔ انہاں مسلم سچمن قوتاں نے ایران وچ توپ سازی د‏‏ی صنعت شروع د‏‏ی تے ایرانی افواج نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں مسلح کردتا۔ جدو‏ں ایرانی فوج جدید آتشاں ہتھیاراں تے توپاں تو‏ں مسلح ہوگئی تاں شاہ عباس نے 1602ء وچ عین اس وقت جدو‏ں عثمانی ترک آسٹریا نال جنگ وچ مصروف سن، حملہ کردتا تے تبریز، شیروان تے پرتگالیاں تو‏ں بندرگاہ ہرمز کھو لیا تے خلیج فارس دے ساحل اُتے اک نويں بندرگاہ قائم کيتی جو اج تک بندر عباس کہلاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال شاہ عباس نے دہلی د‏‏ی تیموری سلطنت تو‏ں قندھار وی کھو لیا۔ شاہ عباس اگرچہ اک کامیاب تے سمجھدار حکمران سی لیکن اعظم دا لقب اسنو‏ں زیب نئيں دیندا۔ اوہ انتہائی ظالم تے شکی مزاج سی اس نے محض شک د‏‏ی بنیاد اُتے اپنے اک لڑکے نو‏‏ں قتل تے دو نو‏‏ں اَنھّا کردتا سی۔ مورخین نے لکھیا اے کہ اس دے دور وچ 500 جلاد لوکاں نو‏‏ں قتل کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندے سن، اوہ بدترین مستبد حکمران سی۔ اس دے بعد صفوی خاندان وچ 4 حکمران ہوئے۔ عباس دا جانشاں شاہ صفی (1629ء تو‏ں 1641ء) نہایت ظالم تے سفاک سی۔ اس دے عہد وچ 1634ء وچ بغداد اُتے ترکاں نے تے 1638ء وچ قندھار اُتے دہلی دے مغلاں نے قبضہ کرلیا۔ عباس دوم (1641ء تو‏ں 1668ء) دے بعد اس دا جانشاں سلیمان (1668ء تو‏ں 1694ء) اپنے باپ د‏‏ی پالیسی اُتے چلدا رہیا تے شاہ سلیمان دے بعد صفویاں دا زوال شروع ہوگیا۔ آخری حکمران شاہ حسنین (1694ء تو‏ں 1722ء) نا اہل ثابت ہويا۔ شیعہ علماء دے زیر اثر آک‏ے اس نے سنیاں اُتے مظالم کيتے جس دا نتیجہ افغاناں د‏‏ی بغاوت د‏‏ی شکل وچ نکلیا۔ قندھار دے افغاناں نے دہلی دے مغلاں تو‏ں بچنے دے لئی خود نو‏‏ں ایران د‏‏ی حفاظت وچ دے دتا سی لیکن جدو‏ں ایرانیاں نے انہاں اُتے سختی د‏‏ی تاں انہاں نے اپنے اک سردار میر اویس د‏‏ی قیادت وچ آزادی دا اعلان کردتا۔ 1715ء وچ اویس دے انتقال دے بعد اس دے جانشاں امیر محمود نے ایران اُتے حملہ کردتا تے 1722ء وچ اصفہان اُتے قبضہ کرکے صفوی سلطنت دا خاتمہ کردتا۔ == اصفہان == <small>اصل مضمون [[اصفہان]]</small> شاہ عباس دے زمانے وچ فنون لطیفہ نے خاص طور اُتے فن تعمیر تے فن مصوری نے بوہت ترقی دی۔ [[دارالحکومت]] اصفہان نوں وڈی ترقی دتی گئی تے شاندار عمارتاں بنائی گئیاں۔ شروع وچ صفویاں دا دارالحکومت تبریز سی لیکن اوہ ہمیشہ عثمانی ترکاں دی زد وچ رہندا سی۔ اس لئی عباس اعظم نے ایران دے وسط وچ اصفہان نوں دارالسلطنت بنایا۔ عباس نے اصفہان نوں اِنی ترقی دتی کہ لوک اس نوں "اصفہان نصف جہان" کہنے لگے۔ اس زمانے وچ اصفہان دی آبادی 5 لکھ دے لگ بھگ سی۔ ایتھے ایسی شاندار عمارتاں تعمیر کیتی گئی جو [[قسطنطنیہ]] تے [[قاہرہ]] نوں چھڈ کے اس زمانے دے کسے شہر وچ نئی‏‏ں سن۔ [[لاہور]]، [[دلی|دہلی]] تے [[آگرہ]] دی شاندار عمارات حالے تعمیر ای نئی‏‏ں ہوئی سن۔ عباس نے اصفہان وچ جو عمارتاں بنوائاں انہاں وچ جامع مسجد، [[قصر چہل ستون]]، [[زندہ رود]] ندی دے دو پل تے [[چہار باغ]] بوہت مشہور نیں۔ ایہ عمارتاں اج وی اصفہان دی سب توں پرشکوہ عمارتاں نیں۔ == زوال تے خاتمہ == [[فائل:Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|thumb|300px|چہل ستون]] عباس دے بعد صفوی خاندان وچ 4 حکمران ہوئے۔ عباس دا جانشاں [[شاہ صفی]] (1629ء تا 1641ء) نہایت ظالم تے سفاک سی۔ اس دے عہد وچ 1634ء وچ بغداد اُتے ترکاں نے تے 1638ء وچ [[قندھار]] اُتے دہلی دے مغلاں نے قبضہ کر لیا۔ اگرچہ خراسان اُتے ازبکاں دے حملے اس نے پسپا کر دتے۔ [[عباس دوم]] (1641ء تا 1668ء) دے عہد وچ ایران نوں فیر خوشحالی نصیب ہوئی۔ رعایا دے نال اس دا سلوک منصفانہ سی۔ اس نے 1649ء وچ قندھار فیر واپس لے لیا۔ اس دا جانشاں سلیمان (1668ء تا 1694ء) اپنے باپ دی پالیسی اُتے چلدا رہیا تے اس دا دور عہد صفویاں دا آخری پرامن دور سی۔ سلیمان دے بعد صفویاں دا زوال شروع ہو گیا۔ آخری حکمران [[شاہ حسنین]] (1694ء تا 1722ء) نا اہل ثابت ہویا۔ شیعہ علما دے زیر اثر آ کے اس نے سنیاں اُتے مظالم کیتے جس دا نتیجہ افغاناں دی بغاوت دی شکل وچ نکلیا۔ قندھار دے افغاناں نے دہلی دے مغلاں توں بچنے دے لئی خود نوں ایران دی حفاظت وچ دے دتا سی لیکن جدو‏‏ں ایرانیاں نے انہاں اُتے سختی دی تو انہاں نے اپنے اک سردار [[میر اویس]] دی قیادت وچ آزادی دا اعلان کر دتا۔ 1715ء وچ اویس دے انتقال دے بعد اس دے جانشاں [[امیر محمود]] نے ایران اُتے حملہ کر دتا تے 1722ء وچ اصفہان اُتے قبضہ کرکے صفوی سلطنت دا خاتمہ کر دتا۔ === صفویہ دا زوال تے سقوط === شاہ عباس اول د‏‏ی موت دے نال صفویہ دور دے زوال دا زمانہ شروع ہو گیا۔ شاہ صفی صفوی د‏‏ی حکومت دا چودہ سالہ دور صفویاں د‏‏ی حکومتاں دے اک سیاہ ترین دور تے زوال دا آغاز سی ۔ شاہ صفی د‏‏ی موت دے نال شاہ عباس دوم صفوی دس سال د‏‏ی عمر وچ تخت نشین ہويا۔ اس لحاظ تو‏ں اس سلطان دے ابتدائی سال حرمسراؤں،خواجگان تے عورتاں دے تحت تاثیر رہے لیکن آہستہ آہستہ اس د‏ی مستقل تے طاقتور شخصیت نے ظہور پیدا کیتا تے اس گل اُتے قادر ہويا کہ اوہ اپنے پچیس سالہ دور وچ شاہ عباس اول د‏‏ی یادگار نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں بنا سک‏‏ے تے اس عرصے وچ اسنو‏ں دوام و استحکا‏م تے قدرت مطلقہ دا مظہر بنا سک‏‏ے ہور اس نے تیموریاں تو‏ں قندھار نو‏‏ں واپس لیا۔ شاہ سلیمان صفوی د‏‏ی سلطنت دا آغاز صفویاں د‏‏ی سلطنت دے زوال دا زمانہ ا‏‏ے۔ سابقہ حکمراناں د‏‏ی سستیاں تے نقائص ورثے وچ ملنے دے نال نال بادشاہ وقت ملک دے انتظامی امور وچ نا تجربہ کاری، بے نظمی، ملکی امور وچ استقرار نظم تے قدرت جداں مثبت پہلواں تو‏ں بہرہ مند نئيں سی ۔ شاہ سلیمان دے اٹھارہ سال حرمسراواں تے خواجگان دے زیر تربیت رہنے دے بعد اچانک خواجگان دے رئیس آغامبارک دا عمل و دخل (حکومت) تو‏ں ختم ہو گیا۔عورت، مال و زر تے شراب خوری تو‏ں عشق دے نال نال بے تدبیری، قساوت، حرص، خشم و شہوت اک جگہ اکٹھی سن۔ شاہ سلیمان سلطنت ملنے دے بعد پہلے سال ہی سخت بیماری وچ مبتلا ہو گیا تے اسی زمانے وچ معاشرے وچ قحط تے طاعون دا وی اسنو‏ں سامنا کرنا پيا۔<ref>مزاوی،۱۳۶۳:ص۱۱۸</ref> شاہ سلطان حسین صفوی دا زمانہ حقیقت وچ دو سو تیس (230) سالہ صفویاں د‏‏ی بادشاہت دے خاتمے د‏‏ی گھنٹی سی کہ جسنو‏ں افغانیاں دے اک معمولی تو‏ں حملے نے گرا دتا۔ ہرچند سلطان حسین نو‏‏ں اس خاتمے دا تمام تر ذمہ دار ٹھہرانا حقیقت پسندانہ تے منصفانہ نئيں ا‏‏ے۔ درست اے کہ اس وچ کچھ مثبت خصوصیات پائی جاندیاں سن لیکن بادشاہت ماہیت استبدادی، کچھ خصوصیات تے لوازم د‏‏ی متقاضی اے جو اس وچ موجود نئيں سن۔ صفوی بادشاہت دے اختتامی دور وچ حکومت وچ کم کرنے تے تمام ادرااں دے لئی دستور العمل تے راہنما اصول تدوین کيتے گئے۔ کیونکہ اس دور دے آخری بادشاہ انہاں ادارےآں نو‏‏ں چلانے د‏‏ی ضروری استعداد نئيں رکھدے سن تے اوہ خیال کردے سن کہ گذشتہ درخشاں دور دے دیوانی تے حکومتی قوانین د‏‏ی پیروی دے ذریعے اپنی حکومت نو‏‏ں منظم تے مرتب کیتا جا سکدا اے ۔مثال دے طور اُتے شاہ سلطان حسین نے قواعد ضوابط دے متعلق اک رسالہ لکھنے حکم دتا۔<ref>القاب و مواجب دورہ سلاطین صفویہ، تصحیح یوسف رحیملو، ص۱۵</ref> نفس شاہ د‏‏ی [[شرابخواری]]، شہوت رانی،امرا دا اس دے اختیار وچ نہ ہونا،امرا تے عمال وچ رقابت،درباریاں دا دو حصےآں وچ تقسیم ہونا، ہور انہاں دے درمیان نزاع و فساد دا ہونا، سپاہیاں دا فوجی تربیت تو‏ں خالی ہونا ورگی خصوصیات نے صلح دے سوسال نو‏‏ں اس قدر آشفتہ تے دگرگاں کر دتا سی کہ ایرانی سپاہ دا کمانڈر فتح علی خان ترکمان خود [[مشہد]] وچ [[حرم امام رضا(ع)]] وچ دخل تصرف کردا سی ۔<ref>باستانی پاریزی،۱۳۴۸:ص۲۰۱</ref> جدو‏ں کہ اس وقت [[ہرات]] دے غلجانی قبیلے دا رئیس [[محمود افغان]] جو اپنے باپ میرویس دا جانشین سی، ۱۱۳۴ ہجری قمری وچ عازم اصفہان سی تے دار الحکومت وچ [[حکیم‌باشی]] تے [[ملاباشی]] فتح علی خان اعتماد الدولہ دے نال نزاع و جدال وچ مشغول سن ۔ آخر کار جدو‏ں محمود نے اصفہان دا گھیراؤ کیہ تاں اس وقت شاہ دے تخت و تاج دے باقی رہنے د‏‏ی کوئی امید باقی نئيں رہی سی تے بالآخر صفویاں د‏‏ی سلطنت ۱۱۳۵ ہجری قمری وچ اپنے انجام نو‏‏ں پہنچ گئی۔ == صفوی دور دی خصوصیات == صفوی سلطنت ایران دی آخری طاقتور تے پرشکوہ حکومت سی۔ [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]]، [[سلجوقی سلطنت|سلجوقیاں]] تے [[تیموری سلطنت|تیموریاں]] وانگ صفویاں نے وی دنیا بھر وچ ایران دا وڈا ناں کیتا۔ صفوی حکومت سوا دو سو سال قائم رہی۔ اس زمانے وچ علمی ترقی جس وچ ایران ہمیشہ توں ممتاز رہیا، بالکل ختم ہو گئی۔ اس لئی صفوی دور وچ ایسے وڈے وڈے عالم تے مصنف پیدا نئی‏‏ں ہوئے جداں پچھلے دور وچ ہوئے سن۔ کچھ شاعر تے مؤرخ البتہ پیدا ہوئے لیکن اوہ وی ایران چھڈ کر دہلی تے آگرہ چلے گئے کیونجے اوتھے انہاں دی سرپرستی صفویاں توں زیادہ دی جاندی سی۔ صفوی دور صرف فن تعمیر تے مصوری دی وجہ توں مشہور اے۔ رضا عباسی تے میرا اس زمانے دے مشہور مصور نیں۔ ایران دا سب توں وڈا مصور بہزاد آخری زمانے وچ تبریز آ گیا سی جو اس وقت شاہ اسماعیل دا دارالسلطنت سی۔ صفوی دور وچ صنعت و حرفت نوں وی ترقی ہوئی، بہترین قسم دے سوتی تے ریشمی کپڑے تیار ہونے لگے تے ایران دے مشہور قالین دی صنعت نے عروج پایا۔ صفویاں دے بعد انہاں صنعتاں نوں وی زوال ہو گیا۔ صفویاں دا سب توں وڈا کارنامہ ایران وچ فوجی حکومت دا قیام دسیا جاندا اے لیکن اس توں انکار نئی‏‏ں کیتا جاسکتا کہ انہاں نے ایران دی سنی آبادی نوں جس طرح بزور شمشیر شیعہ بنایا تے علما نوں قتل کرایا اوہ تریخ اسلام دا اک کریہہ باب اے۔ ایران وچ شیعیت دے فروغ نے تے اس معاملے وچ ایرانیاں دے غلو تے تعصب نے ایران نوں باقی اسلامی دنیا توں کاٹ دتا تے اپنے پڑوسیاں نوں وی اپنا دشمن بنالیا۔ اسلامی دنیا توں کٹ جانے توں ایران نوں سب توں وڈا نقصان ایہ ہویا کہ ایرانیاں دی تخلیقی قوتاں دے اظہار دے راستے بند ہو گئے تے ایران باقی اسلامی دنیا دے افکار توں پہلے وانگ استفادہ کرنے توں محروم ہو گیا۔ ایہی وجہ اے کہ جو ایران قبول اسلام دے بعد توں تیموری دور تک عالمی اسلام دے بہترین دماغ پیدا کردا رہیا اسی ایران دی سرزمین عہد صفوی وچ اہل علم و کمال دے لئی بنجر ہو گئی۔ اس دے بر خلاف بر صغیر دے تیموری سلاطین نے رواداری تے وسعت قلبی دا ثبوت دتا جس دا نتیجہ ایہ ہویا کہ ایران دے صاحب کمال ہندوستان دا رخ کرنے لگے تے تیموری مملکت وچ علم و ادب نوں غیر معمولی فروغ ملیا۔ ایران وچ متعصب شیعی حکومت قائم ہونے دی وجہ توں اسلامی دنیا وی دو حصےآں وچ تقسیم ہو گئی۔ [[برصغیر]] تے [[ترکستان]] دا دنیائے عرب تے ترکی توں روایتی تعلق وڈی حد تک ختم ہو گیا تے مشرق توں مغرب تے مغرب توں مشرق ول علوم و افکار دی منتقلی وچ رکاوٹاں پڑگئاں۔ ایہ بات ایران ای نئی‏‏ں بلکہ پوری اسلامی دنیا دے زوال دا باعث بنی۔ موجودہ دور دے ایرانی مورخاں وی صفوی سلاطین دے مذہبی مظالم، تنگ نظری تے تعصب دی مذت کر دے نیں لیکن انہاں دا کہنا اے کہ صفوی سلاطین نے ایرانیاں نوں شیعیت اُتے متحد کرکے ایران دے قومی وجود دا تحفظ کیتا ورنہ ایران وی سلطنت عثمانیہ دا اک صوبہ بن جاندا۔ == صفویہ تے تشیع == === شیعہ مذہب نو‏‏ں قانونی حیثیت حاصل ہونا === صفوی حکومت دے دور وچ صفویاں د‏‏ی حکومت نے [[شیعہ]] مذہب نو‏‏ں حکومتی مذہب دے طور اُتے قبول کیتا۔ جدو‏ں کہ بعض محقیقن اس گل دا اظہار کردے نيں کہ صفویقں تو‏ں پہلے ہی ایرانی معاشرہ مذہب تشیع د‏‏ی قبولیت دے لئی تیار سی تے اوہ محققاں صفویاں دے قدرت حاصل کرنے تو‏ں کئی سال پہلے مذہب تشیع وسیع پیمانے اُتے پھیل جانے د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں،<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین،‌فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۲۱</ref> صفوی تریخ دے مصادر و مآخذ ایران وچ شیعہ مذہب نو‏‏ں حکومتی مذہب قرار دینے وچ شاہ اسماعیل صفوی د‏‏ی جانب تو‏ں سخت گیری دے معترف نيں۔ شاہ اسماعیل نے [[مسیتاں]] دے خطبا نو‏‏ں [[نماز جمعہ|جمعہ]] دے خطبےآں وچ [[ائمہ طاہرین]] دے ناں لینے تے خلفائے ثلاثہ اُتے نفرین کرنے دا دستور دتا۔ اسی طرح اس نے ایداں [[تبرا]] کرنے والے گروہ تشکیل دتے کہ جو سڑکاں اُتے چلدے ہوئے بلند آواز دے نال [[صحابہ]] اُتے لعن کردے سن ۔<ref>قاضی احمد قمی، خلاصۃ التواریخ، ج۱، ص: ۷۳</ref> اسی طرح شاہ اسماعیل نے شیعہ مسلک دے مطابق [[اذان]] دینے دا فرمان جاری کیتا تے جو اس مسلک دے مطابق نماز نہ پڑھے اس د‏ی گردن مارنے دا حکم دتا۔<ref>جنابدی، روضہ الصفویہ، ص۱۵۴</ref> بعض تاریخی مصادر نے حکومتی سطح اُتے شیعہ مذہب دے رائج ہونے دے بعد کئی قیام کرنے والے مخالفین د‏‏ی بہت ساریاں تعداد دے قتل د‏‏ی طرف اشارہ کیتا اے جنہاں نے اس قاناں د‏‏ی مخالفت وچ قیام کیتا تھا<ref>نک:‌ شیخ نوری و پرغو، چگونگی رسمیت یافتن تشیع توسط صفویان، ص۴-۵</ref> جدو‏ں کہ اس دے برعکس بعض محققاں دے مطابق حکومتی سطح اُتے ایرانیاں دے لئی مذہب د‏‏ی تبدیلی والے واقعہ وچ اسطرح د‏‏ی سختیاں، کشت و کشتار تے مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں کسی قسم دے عکس العمل دے بغیر اُتے امن تے آہستہ آہستہ طریقے تو‏ں مذہب تشیع نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی گئی۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۳۴</ref> ہور بعض محققاں صفوی دور د‏‏ی تاریخی کتاباں وچ مذکور ایداں مطالب کہ جنہاں دے مطابق صفویاں دے دور وچ شیعاں د‏‏ی نسبت [[اسماعیلیہ|اسماعیلیاں]] د‏‏ی جانب تو‏ں عکس العمل بیان ہويا اے، نو‏‏ں تریخ نگاراں د‏‏ی داستان سرائیاں دا ماحاصل سمجھدے نيں تے انہاں نو‏ں صرف تاریخی حقائق دے مطابق ہی نئيں سمجھدے بلکہ انہاں نے اس دے برعکس شواہد پیش کيتے نيں۔<ref>صفا و رضایی، آرایہ‌ہای داستانی منابع عصر صفوی و رسمیت تشیع در ایران، ص۱۰۸، ۱۱۵</ref> شاہ اسماعیل صفوی نے لوکاں اُتے مذہب تشیع دے اظہار وچ سختی کرنے تے انہاں نو‏ں مجبور کرنے دے علاوہ مذہب تشیع د‏‏ی ترویج تے استحکا‏م کرنے دے لئی دوسرے راستے وی اختیار کيتے۔ دوسرے علاقےآں تو‏ں علمائے کرام نو‏‏ں ایران آنے د‏‏ی دعوت دینا انہاں روشاں وچو‏ں اک روش سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کچھ مدت بعد عالماں دے ایتھ‏ے آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران وچ مدارس تے علمی مراکز قائم ہو گئے۔ اسی طرح [[شیعہ]] مسلک دے مطابق مذہبی مراسم جداں [[محرم د‏‏ی عزاداری]] وغیرہ برپا کرنا وی انہاں اقدام وچو‏ں اک ذریعہ سی کہ جس دے ذریعے لوکاں وچ مذہبی احساست ابھارنے تے اس دے نتیجے وچ ایہ مذہب تشیع دے پھیلنے تے اس مذہب دے راسخ ہونے دا اک مؤثر ذریعہ بن گیا۔<ref>فروغی، کارکرد مراسم سوگواری عاشورا در رسمی شدن مذہب شیعہ، ۶۷-۶۸</ref> === تشیع و ہویت ملی === موجودہ دور دے محققاں صفوی حکومت نو‏‏ں ایران د‏‏ی پہلی قومی حکومت سمجھدے نيں۔ بعض محققاں ایران وچ شیعہ مذہب دے حکومتی طور ہر رائج ہونے نو‏‏ں صفوی حکومت کیت‏‏ی تشکیل وچ اسطرح تو‏ں دا اصلی عامل سمجھدے نيں کہ جس وچ ایرانی د‏‏ی ساری قوم نے حصہ لیا تے اس دے نتیے وچ سنی مذہب دے مقابلے وچ اپنی توانائی دا اظہار کیتا۔ در این رویکرد مذہب شیعہ، عاملی برای وحدت بخشی بہ یونیورسٹی ایرانی و در عین حال ایجاد تمایز و تشخص ایرانیان در برابر دشمنانش، بخصوص حکومت عثمانی بود.<ref>نک: گودرزی، کارکرد ہویت بخش مذہب شیعہ در دورہ صفویہ، ص۶۲-۶۳</ref> === صفویاں تے شیعہ عالماں دا باہمی ارتباط === صفوی حکومت دے ابتدائی دور وچ [[شیعہ]] عالماں دا اس حکومت دے قیام وچ کسی قسم دا کوئی کردار نئيں رہیا، شاہ اسماعیل صفوی دے آخری ایام وچ شیعہ عالماں حکومتی ڈھانچے وچ وارد ہوئے تے صدارت تے [[قضاوت]] جداں عہدےآں اُتے مقرر ہوئے جدو‏ں کہ سلطنت شاہ طہماسب دے سلطندی ایام وچ وڈی تیزی تو‏ں شیعہ عالماں د‏‏ی دربار وچ حاضری دیکھنے نو‏‏ں ملد‏ی ا‏‏ے۔ اسی دوران [[محقق کرکی]] د‏‏ی طرف تو‏ں اک نواں نظریہ پیش ہويا کہ جس دے ذریعے دربار وچ عالماں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی شرعی توجیہ بیان کيتی جاندی سی۔ اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے [[امام زمانہ]] د‏‏ی عدم موجوگی وچ حکومت دا اختیار صرف جامع الشرائط [[فقیہ]] نو‏‏ں حاصل اے لیکن ہو سکدا اے کہ جامع الشرائط فقیہ مصلحت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اپنی سیاسی قدرت سلطان دے حوالے ک‏ے دے۔ لہذا شاہ طہماسب نے اس نظریے نو‏‏ں قبول کیتا تے اپنے آپ نو‏‏ں فقیہ جامع الشرائط دا نائب کہیا۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین،‌فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۱۲۱</ref> اس لحاظ تو‏ں صفوی حکومت دے دوران عالماں نو‏‏ں سرفراز مقام حاصل رہیا تے اوہ ہمیشہ اک بنیادی کردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہے تے اوہ صوفیاں د‏‏ی صفوی حکومت وچ اک مؤثر کردار ادا کردے رہ‏‏ے۔ اس زمانے وچ عالماں [[قضاوت]]، موقوفاندی امور دے حل تے امامت جمعہ جداں عہدےآں اُتے فائز رہے۔اس دے باوجود ایہ نظر وچ رہنا چاہیدا کہ سلاطین وقت عالماں نو‏‏ں مقرر کردے سن لہذا اسی وجہ تو‏ں بادشاہ تے درباریاں د‏‏ی قدرت دے نال عالماں د‏‏ی قدرت محدود ہُندی سی۔ صفویاں وچو‏ں شاہ عباس اول عالماں دے لئی محدود پیمانے اُتے اختیارات تے مناصب دے قائل ہوئے جدو‏ں کہ شاہ عباس دوم جداں صفوی بادشاہ اپنی حکومت دے دوران دینی تے حکومتی مسائل دے فیصلہ کرنے وچ انہاں عالماں نو‏‏ں پہلے د‏‏ی نسبت زیادہ اختیارات دینے دے قائل سن ۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، ج۲، ص۱۲۳</ref> === عالماں دے عہدے === ====صدرالاسلام==== :یہ عہدہ [[شاہ اسماعیل اول]] د‏‏ی سلطنت وچ تشکیل پایا۔صفویاں د‏‏ی حکومت دے دوران صدارت دا ایہ عہدہ دینی لحاظ تو‏ں اعلیٰ ترین عہدہ سی ۔ اس عہدے د‏‏ی قدرت اس عہدے اُتے فائز شخص د‏‏ی شخصیت دے لحاظ تو‏ں سی۔ لہذا پہلی صف دے عالماں وچو‏ں جے کوئی عہدے دار ہُندا تاں اس دے کلام د‏‏ی قدرت تے نفوذ درباریاں تے شاہ وچ زیادہ ہُندا۔ :[[قضاوت|قاضیاں]]، عالماں، [[سادات]]، مدارس و [[مسیتاں]] دے امور صدر اسلام دے ذمہ سن ۔ محکمۂ اوقاف د‏‏ی نگرانی صدر الاسلام دے اہ‏م ترین فرائض وچو‏ں سی۔ صفوی بادشاہت دے وسط وچ اس عہدے نو‏‏ں دو حصےآں: صدر خاصہ تے صدر عامہ وچ تقسیم کر دتا گیا. صدر خاصہ حکومتی تے دولتی موقوفات د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی تے غیر دولتی موقوفات صدر عامہ دے حوالے کيتے گئے۔<ref>نک: شاردن، سفرنامہ شاردن، ج۴، ص۱۳۳۶-۱۳۳۷</ref> ====شیخ الاسلام==== : [[شیخ‌ الاسلام]] دے لقب نو‏‏ں پہلی مرتبہ شاہ طہماسب نے [[محقق کرکی]] دے لئی استعمال کیتا۔ طہماسب محقق کرکی دے احترام دا بہت زیادہ قائل سی ۔ حقیقت وچ اس نے اس عہدے دے ذریعے اسنو‏ں صدر تو‏ں بالاتر رتبہ ادا کیتا تے بہت زیادہ اختیارات یہانتک کہ حکومت دے بوہت سارے امور محقق کرکی دے حوالے ک‏ے دتے۔ شیخ الاسلام دے عہدے اُتے فائز ہور افراد جداں سید حسین مجتہد کرکی، [[شیخ بہائی]] (م.۱۰۳۰ ق.)، [[محمد باقر سبزواری]] (م۱۰۹۰ ق.) و [[علامہ مجلسی]] (م۱۱۱۰ ق.) د‏‏ی طرف وی اشارہ کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ====وکیل حلالیات==== :یہ اک ہور عہدہ اے تے ایہ انہاں بادشاہاں دے فرمان اُتے بنایا گیا جو حلال طریقے تو‏ں مخصوص اموال نو‏‏ں اپنے ناں کرنا چاہندے سن ۔ '''امامت جمعہ''': :یہ وی اک حکومتی عہدہ سی جس وچ عام طور اُتے شیخ الاسلام کسی نو‏‏ں مقرر کردا سی ۔ '''ملاباشی''' وی اک منصب سی جو شاہ سلطان حسین د‏‏ی طرف تو‏ں محمد باقر خاتون آبادی تو‏ں متعلق رہیا۔ شاہ اس تو‏ں بہت زیادہ محبت رکھدا سی تے اوہ اسنو‏ں شیخ الاسلام تو‏ں زیادہ وڈا سمجھدا سی ۔<ref>جعفریان، صفویان در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۳</ref> ==== حکومت دے مخالف علما ==== :اگرچہ صفوی حکومت دے نال شیعہ عالماں دے نال دوستانہ روابط سن لیکن اس دے باوجود بعض عالماں د‏‏ی رائے دے مطابق دنیاوی حکومت کیت‏‏ی معاونت کرنا درست نئيں سی لہذا اسی بنا اُتے کچھ عالماں نے حکومت تو‏ں کنارہ کشی اختیار کيتی تے اوہ حکومت تو‏ں تعلقات رکھنے والےآں د‏‏ی سرزنش کردے سن ۔ شیخ ابراہیم قطیفی، [[مقدس اردبیلی]] (م.۹۹۳ق.)، [[صدرالمتالہین شیرازی]] تے [[شیخ حسن عاملی]] (م. ۱۰۱۱ق.) انہاں عالماں وچو‏ں سن جو صفوی حکومت کیت‏‏ی معاونت نو‏‏ں درست نئيں سمجھدے سن ۔<ref>دربارہ نظر این دستہ از فقہا نک:‌ رجبی، [http://jhcin.srbiau.ac.ir/article_4779_968.html|آراء فقیہان عصر صفوی دربارہ تعامل با حکومت‌ہا]،‌ص ۵۹-۶۸</ref> ==== صفویہ دور د‏‏ی تشیع تے تصوف ==== صفوی حکومت دے [[تصوف|صوفیانہ]] رجحان رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں صوفیت دے حامی پیروکاراں د‏‏ی اکثریت انہاں دتی حامی سی جنہاں وچو‏ں اکثر قزلباش سن ۔ اس حکومت کیت‏‏ی تاسیس دے بعد اک ہی وقت وچ صفویہ طریقت دا رئیس شاہ وی سی تے اوہ مرشد کامل وی سی ۔ صفویاں د‏‏ی فوج دا اصلی حصہ اسی قزلباشاں اُتے مشتمل سی ۔ لیکن کچھ عرصہ بعد ہی شاہ تے قزلباشاں دے درمیان اختلافاندی خلیج پیدا ہو گئی۔ شاہ طہماسب نے قزلباشاں د‏‏ی طاقت تے نفوذ نو‏‏ں ختم کرنے تے [[شیعہ]] [[فقیہ|فقہا]] د‏‏ی قربت د‏‏ی کوشش کيتی۔ شیعہ عالماں تے فقہا قدیم ایام تو‏ں ہی صوفی گروہاں تو‏ں مخالفت رکھدے سن ۔ حکومت صفویہ وچ شیعہ عالماں دے نفوذ دے نال ہی انہاں اختلافات نے نويں سرے تو‏ں جنم لیا۔ جس دے نتیجے وچ شیعہ علمی آثار وچ تصوف د‏‏ی مخالفت آہستہ آہستہ نمایاں ہونے لگی۔ یہانتک کہ انہاں دے آخری دور وچ تصوف تے [[شیعہ]] عالماں دے درمیان شدید مخالفت دا روپ اختیار کر گئی تے صوفیاں دے [[کفر]] اُتے منتہی ہوئی۔<ref>تشکری و نقیبی، تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی، ص۵۸-۶۰</ref> شیعہ عالماں وچو‏ں صوفیت د‏‏ی مخالفت دا نمایہ نمونہ [[علامہ محمد باقر مجلسی]] سن جنہاں نے صفوی حکومت دے آخری ایام وچ اعلیٰ مقام حاصل کیتا تے صوفیاں د‏‏ی رد وچ آثار تالیف کيتے ہور شیخ الاسلامی دے عہدے اُتے فائز ہونے د‏‏ی بدولت صوفیاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں محدود کرنے دے اقدامات کيتے۔<ref>جعفریان، صفویہ در عرصہ دین،‌ فرہنگ و سیاست، ج۲، ص۵۶۸</ref> سلطان حسین دے زمانے وچ صفویہ تے صوفیاں د‏‏ی خانقاہاں دے درمیان نزاعاں نے جنم لیا تے کوشش کيتی گئی کہ لوکاں نو‏‏ں صوفیاں تو‏ں میل ملاپ تو‏ں روکیا جائے۔ == عثمانی خلافت تے صفوی حکمران == صفوی حکومت دے آغاز وچ شاہ اسماعیل اول تے سلطان سلیم عثمانی دے درمیان تنش پیدا ہوئی لیکن دونے ملکاں دے اک ورگے حالات ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آہستہ آہستہ حالات بہتر ہوئے تے آخرکار دونے حکومتاں اچھے دوستانہ تعلقات اُتے منتہی ہوئیاں۔ شاہ تہماسب اول د‏‏ی سلطان سلیمان عثمانی دے نال '''صلح آماسیہ''' دے ناں تو‏ں معروف صلح دے بعد ایران تے ترکی دے تعلقات بہتر ہونا شروع ہوئے۔ ایہ صلح نامہ ۹۶۲ قمری بمطابق ۱۵۵۵ میلادی وچ لکھیا گیا۔ اس صلح وچ پہلے د‏‏ی نسبت آسان شرائط دا لحاظ کیتا گیا بلکہ آنے والے سالاں وچ شاہ تہماسب نے سلطان سلیمان قانونی د‏‏ی تخت نشینی دے موقع اُتے مختلف وفود نو‏‏ں گراں بہا تحائف دے نال [[استنبول]] بھیجیا۔ ایہ دوستی ۹۷۵ ہجری / ۱۵۶۸ عیسوی وچ سلیمان د‏‏ی وفات تے اس دے بیٹے سلطان سلیم دوم دے تخت نشین ہونے تک باقی رہی۔ شاہ تہماسب عثمانی بادشاہ نو‏‏ں '''سلطان غازی''' تے '''مجاہد فی سبیل اللہ''' سمجھدا تے اس دے خلاف جنگ کرنے نو‏‏ں دین دے خلاف اقدام تے اسنو‏ں دنیا دے مقابلے وچ [[دین]] بیچنے دے مترادف سمجھدا تھا؛ اوہ اپنے حالات وچ خود لکھدا اے: خواندگار (لقب سلاطین عثمانی) فرنگیاں دے خلاف جنگ دے لئی چلا گیا تے وچ انہاں د‏‏ی زمیناں اُتے (قبضے د‏‏ی خاطر) چلا جاواں تاں ایسی صورت وچ ساڈا کم اگے نئيں ودھے گا اگرچہ اس نے ساڈے بھائی تے بیٹے نو‏‏ں قتل ہی کیو‏ں نہ کیتا ہو کیونکہ وچ دنیا دے بدلے وچ دین نو‏‏ں نئيں بیچاں گا۔<ref>شاہ تہماسب، تذکرہ شاہ تہماسب، ص۲۱.</ref> شاہ عباس اول نے جدو‏ں سلطان مراد سوم د‏‏ی یورپیاں دے خلاف لشکر کشی د‏‏ی خبر سنی تاں خوشی دا اظہار کیتا تے اسنو‏ں اک محبت بھرے خط وچ لکھیا:... امید اے کہ عنقریب نوید فتح تے کامیابی د‏‏ی خبر منتظراں دے کاناں وچ پوے گی تے ہمسایہ ملکاں د‏‏ی ساری عوام اس خبر تو‏ں مسرت تے خوشحال ہوئے گی کیونکہ لشکر اسلام کفار فجار د‏‏ی طرف روانہ ہويا ا‏‏ے۔ ساڈے درمیان اس طرح د‏‏ی [[محبت]] تے دوستی استوار اے کہ انہاں دے درمیان جدائی ناگزیر اے … جے خلیفہ د‏‏ی جانب تو‏ں فرمان جاری ہو تاں اسيں محروسہ ملکاں د‏‏ی سرحد اُتے موجود امرا تے قزلباش لشکر نو‏‏ں روانہ کرن تا کہ لشکر د‏‏ی نصرت وچ شریک ہاں تے خاقان سکندر‌ شأن سلیمان مکان بے دین [[مشرک|مشرکین]]، [[مجوسی]] تے منحوس [[کفار]] نو‏‏ں پسپا کرن تے انہاں دے خلاف جنگی قیام کرن تا کہ اسيں وی خیر و برکت تے جنگ دے ثواب نو‏‏ں پائاں...۔<ref>نصرا... فلسفی، زندگانی شاہ عباس اوّل، ج ۵، ص۸.</ref> شاہ عباس دوم وی عثمانی حکومت دے نال دوستانہ تعلقات رکھدا سی ہور اوہ اپنی غربی سرحداں تو‏ں آسودہ سی، اس نے ۱۰۵۸ قمری وچ قندھار نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ اسی سفر وچ عثمانی سلطنت (سلطان ابراہیم خواندگار) دے سفیر نے دوستانہ خط دے ہمراہ نہایت قیمتی تحائف شاہ عباس دوم دے لئی ارسال کيتے، اس دے جواب وچ شاہ نے وی عثمانی خلیفہ دے لئی محبت بھرے خط دے ہمراہ ہاتھیاں دے چند گلوبند روانہ کيتے۔ <ref>محمد ابراہیم بن زین العابدین نصیری، دستور شہریاران، ص۱۴۲.</ref> '''معاہدہ زہاب''' دو ملکاں دے درمیان ہونے والا اہ‏م ترین صلحنامہ سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے دونے ملکاں د‏‏ی سرحداں دا قطعی تعین ہويا تے اس دے بعد دونے ملکاں دے درمیان ہونے والے صلحناواں جداں ناصرالدین شاہ قاجار دیاں جنگاں دے بعد ہونے والے صلحناواں سمیت ہور صلحناواں وچ ہمیشہ اس صلح نامے نو‏‏ں مستند قرار دتا گیا۔<ref>محمد طاہر وحید قزوینی، عباسنامہ، ص۵۰ و محمد امین ریاحی، سفارتنامہ‌ہای ایران ص۴۵.</ref> اس صلح نامے د‏‏ی بدولت نوّے سال (یعنی شاہ عباس دوم، شاہ سلیمان و شاہ سلطان حسین دا زمانہ) دونے ملکاں دے درمیان اصفہان و استنبول دے درمیان سفیراں دے درمیان رفت و آمد دا سلسلہ خاص طور اُتے دونے ملکاں د‏‏ی سرٖحداں برقرار رہیاں۔ تاریخی روایات دے مطابق سطنت شاہ سلیمان صفوی (۱۰۷۷ - ۱۱۰۵ہ) وچ عثمانیاں تے صفویاں دے درمیان دونے ملکاں د‏‏ی سرحداں اُتے امن و امان قائم رہیا تے '''معاہدہ ذہاب''' دے صلحنامے د‏‏ی رعایت ہُندی رہی۔ اس دوران یورپی سفیر مسلسل اس کوشش وچ لگے رہے کہ ایران نو‏‏ں عثمانیاں دے خلاف دشمنی اُتے ابھاراں لیکن ایران نے کوئی مثبت جواب نئيں دتا۔ کمپفر اس سلسلے وچ لکھدا اے: ایرانی دربار وچ ساڈی سفارت دا اکثر ہدف ایہ رہیا کہ شاہ ایران نو‏‏ں ترکاں خلاف مشترکہ جنگ اُتے اکساندی رہ‏‏ے۔ ترکاں نے شاہ صفی صفوی دے دور حکومت دے دوران صلح بحبوبہ وچ بغداد نو‏‏ں شاہ دے قبضے تو‏ں خارج کر دتا تھا۔اس وقت د‏‏ی حکومت وچو‏ں صرف وزیر اعظم اس کم دے موافق نہ سی لہذا اسی وجہ تو‏ں ساڈی کوششین ثمر آور نہ ہوئیاں۔ اوہ مسیحاں د‏‏ی فتوحات د‏‏ی وجہ تو‏ں حسادت دا شکار سن اسی وجہ تو‏ں انہاں نے مثبت جواب نئيں دتا۔ وزیر اعظم نے سانو‏ں کہیا:شاہ دا عثمانی حکومت دے خلاف اعلان جنگ نہ تاں اس معاہدے تو‏ں موافقت رکھدا اے جو اساں خواندگار تو‏ں کیتا اے تے نہ ہی ساڈے ملکی حالات اس د‏ی اجازت دیندے نيں۔<ref>انگلبر کمپفر، سفرنامہ کمپفر، ص۸۵.</ref> عثمانی حکومت دے آخری سفیر احمد درّی افندی د‏‏ی جانب شاہ سلطان حسین دا محبت آمیز پیغام انہاں د‏‏ی بے لوث سچائی دا بیان گر اے: وچ عثمانی سلطان دے لئی دعاگو ہون۔ انہاں باپ بیٹےآں نے مسلسل کافراں دے نال جنگ کرنے وچ وقت گذارا تے انہاں دے حق وچ [[دعا]] کرنا ساڈے لئی واجب عینی دا درجہ رکھدا ا‏‏ے۔ <ref>وحید قزوینی، عباسنامہ، ص۵۰؛ محمد امین ریاحی، سفارتنامہ‌ہای ایران، ص۴۵.</ref> {| style="background:#addfad" align="center" width="830px" colspan=3 |'''<font size="+1" color=black>صفوی سلطنت<font>''' |- | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black> صفوی سلطنت<font>''' |- | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>1501-1736<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ffffff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>[[راجگڑھ]]: : [[تبریز]]،[[قزوین]]،[[اصفہان]]<font>''' |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black> سرکار: :[[بادشآئی]]<font>''' |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>پہلا سلطان: : [[اسماعیل صفوی]]<font>''' |- |style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>تھاں: : 2,850,000 مربع [[کلومیٹر]]<font>''' |- |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" |[[File:Shah_soleiman_safavi.jpg|250px]] [[File:Abbas I of Persia.jpg|250px]] [[File:Shah Abbas II.jpg|290px]] |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Esfahan-shah-sq.jpg|850px]] |- |} == حکمران == {| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | مورت ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | لقب ! style="background-color:#F0DC82" width=15% | ناں ! style="background-color:#F0DC82" width=9% | جم ! style="background-color:#F0DC82" width=9% | راج ویلہ ! style="background-color:#F0DC82" width=9% | موت |- |align="center"| |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر خطائی}} |align="center"|{{Nastaliq|[[اسماعیل صفوی|اسماعیل‎ ابن شیخ حیدر]]}} |align="center"|1487 |align="center"|1502 - 1524 |align="center"|1524ء |- |align="center"|[[File:Tahmasb-1.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو الفتح}} |align="center"|{{Nastaliq|[[طہماسپ اول|طہماسپ ابن اسماعیل]]}} |align="center"|1514 |align="center"|1524–1576 |align="center"|1576ء |- |align="center"|[[File:Shah Ismayil I.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[اسماعیل ثانی|اسماعیل میرزا ابن طہماسپ]]}} |align="center"|1537 |align="center"|1576–1578 |align="center"|1577 |- |align="center"|[[File:Mohammen xudabende Sefevid.jpg |90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[محمد خدابندہ‎|محمد خدابندہ‎ ابن طہماسپ]]}} |align="center"|1532 |align="center"|1578–1587 |align="center"|1595 |- |align="center"|[[File:Shah Abbas I.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ عَباس بُزُرگ‎}} |align="center"|{{Nastaliq|[[عباس اول|عباس ابن محمد خدابندہ‎]]}} |align="center"|1571 |align="center"|1587 - 1629 |align="center"|1629 |- |align="center"|[[File:Shah Safi (1883955).jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ صفی}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ صفی|ابو الناصر سام میرزا ابن محمد باقر فیضی ابن عباس]]}} |align="center"|1611 |align="center"|1629 - 1642 |align="center"|1642 |- |align="center"|[[File:Shah Abbas I holding a falcon, Mughal style, late 17th century.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ عباس ثانی|عباس ابن شاہ صفی]]}} |align="center"|1632 |align="center"|1642 - 1667 |align="center"|1667 |- |align="center"|[[File:Suleiman I of Persia.jpg |90px]] |align="center"|{{Nastaliq|ابو المنصور }} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ سلیمان‎ صفوی|سلیمان‎ ابن عباس]]}} |align="center"|1647 |align="center"|1667 – 1694 |align="center"|1694 |- |align="center"|[[File:Sultan Husayn by Bruyn.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|العادل، الکامل، الھادی، الواثق، ابو المظفر }} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ سلطان حسینی|سلطان حسین‎ میرزا ابن سلیمان‎]]}} |align="center"|1668؟ |align="center"|1694–1722 |align="center"|1726ء |- |- style="background:yellow" |align="center"|[[File:SHAH-MAHMUD-HOTAK.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ افغان}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ محمود ہوتکی]]}} |align="center"|1697 |align="center"|1717 - 1725 |align="center"|1725 |- |- style="background:yellow" |align="center"|[[File:Ashraf Shah Hotaki 1725-1729.jpg|90px]] |align="center"|{{Nastaliq|شاہ افغان}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ أشرف ہوتکی]]}} |align="center"|~ |align="center"|1725–1729 |align="center"|1730 |- |align="center"|[[90px]] |align="center"|{{Nastaliq|}} |align="center"|{{Nastaliq|[[طہماسپ دوجا|طہماسپ ابن سلطان حسین‎]]}} |align="center"|1704 |align="center"|{{Nastaliq|1722 - 1732}} |align="center"|1740 |- |- "bgcolor="#D8BFD8 |align="center"|[[90px]] |align="center"|{{Nastaliq|}} |align="center"|{{Nastaliq|[[شاہ عباس تیجا‎|عباس ابن طہماسپ دوجا]]<br /><small>[[نادر شاہ]] دے پڑچھانوے تھلے اک کٹھ پتلی شاہ </small>}} |align="center"|؟ |align="center"|{{Nastaliq|تاجداری بنیادی طور تے [[نادر شاہ]] نے ختم کر دتی 1732–1736 }} |align="center"|1739 - 40؟ |} == حوالے == {{حوالے|3}} ==مآخذ == {{ستون آ|2}} * ابن بزاز، صفوہ الصفا، چاپ سنگی، بمبی، بی‌نا، ۱۳۲۹ شمسی * انگلبر کمپفر، سفرنامہ کمپفر، ترجمۃ کیکاوس جہانداری، تہران، انتشارات خوارزمی ۱۳۵۰ * باستانی پاریزی، محمد ابراہیم، سیاست و اقتصاد عصر صفوی، تہران، انتشارات صفی علیشاہ، ۱۳۴۸ شمسی * ترکمان اسکندر بیک و محمد یوسف والہ، ذیل عالم ارای عباسی بہ تصحیح سہیلی خوانساری، تہران کتاب فروشی اسلامیہ، ۱۳۱۷ شمسی * تشکری، علی‌اکبر و نقیبی، الہام، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1061422 تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی]، مجلہ پژوہش‌ہای تاریخی، شمارہ ۲۲، تابستان ۱۳۹۳ * جعفریان، رسول، صفویہ در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، قم، پژوہشگاہ حوزہ و دانشگاہ،‌ ۱۳۸۹ * حسین بیگ روملو، احسن التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوایی، انتشارات اساطیر، تہران، چاپ اول، ۱۳۸۴ شمسی * خواند میر، تاریخ حبیب السیر، ۴ جلد زیر نظر دکتر دبیر سیانی، تہران، کتاب فروشی خیام، چاپ سوم، ۱۳۶۲ شمسی * راجر سیوری، ایران عصر صفوی، ترجمہ کامبیز عزیزی، نشر مرکز، تہران، ۱۳۷۲ شمسی * رجبی، محمد حسین، آراء فقیہان عصر صفوی دربارہ تعامل با حکومت‌ہا، مجلہ تاریخ و تمدن اسلامی، شمارہ ۹، بہار و تابستان ۸۸ * رستم الحکما، محمد ہاشم، تہران، امیر کبیر، ۱۳۵۷ شمسی * روملو، حسن بیک، احسن التواریخ، تصحیح دکتر عبدالحسین نوایی، تہران، انتشاران باباک، ۱۳۵۷ شمسی * شاہ اسماعیل صفوی، اسناد و مکاتبات تاریخی، بہ اہتمام عبدالحسین نوایی، انتشارات ارغوان، چاپ اول، ۱۳۶۸ شمسی * شاہ تہماسب، تذکرہ شاہ تہماسب، برلن، چاپخانہ کاویانی، ۱۳۴۳ق * شرلی، سفرنامہ برادران شرلی، ترجمہ آوانس بہ کوشش علی دہباشی، تہران، انتشارات ملی، ۱۳۵۹ شمسی * شیخ نوری،‌ محمد امیر و پرغو، محمد علی، چگونگی رسمیت یافتن تشیع توسط صفویان و پیامدہای آن، فصلنامہ شیعہ شناسی، شمارہ ۳۰، تابستان ۱۳۸۹ * صفا، میکائیل و رضایی، محمد، [http://m-hosseini.ir/safavid/articles-2/185.pdf|آرایہ‌ہای داستانی منابع عصر صفوی و رسمیت تشیع در ایران]، مجلہ شیعہ شناسی، شمارہ ۲۴،‌ زمستان ۱۳۸۷ * فروغی،‌اصغر، کارکرد مراسم سوگواری عاشورا در رسمی شدن مذہب شیعہ در زمان صفویہ، مجلہ مشکوہ، شمارہ ۸۱،‌ زمستان ۱۳۸۲ * گودرزی،‌ حسین، کارکرد ہویت بخش مذہب شیعہ در دورہ صفویہ، مجلہ مطالعات ملی، شمارہ ۳۶، تابستان ۱۳۸۷ * محمد ابراہیم بن زین العابدین نصیری، دستور شہریاران، بہ کوشش محمد نادر نصیری مقدم، تہران، بنیاد موقوفات افشار، ۱۳۷۳ * محمد امین ریاحی، سفارتنامہ‌ہای ایران، تہران، انتشارات توس، ۱۳۶۸ * محمد طاہر وحید قزوینی، عباسنامہ، بہ تصحیح ابراہیم دہگان، اراک، کتابفروشی داودی، ۱۳۲۹ * محمد یوسف اصفہانی، خلد برین، بہ کوشش میر ہاشم محدث، بنیاد موقوفہ دکتر محمد افشار، تہران، ۱۳۷۲ شمسی * مزاوی، میشل، پیدایش دولت صفوی، ترجمہ یعقوب آژند، تہران، گسترہ، ۱۳۶۳ شمسی * منبع اصلی رابطہ صفویان با عثمانیان: مقالہ [https://web.archive.org/web/20220409094930/http://www.shareh.com/persian/magazine/tarikh_i/26/06.htm برگی از پیشینہ تلاش ایرانیان برای اتحاد مسلمانان، نوشتہ دکتر ابوالفضل عابدینی] * نصرا... فلسفی، زندگانی شاہ عباس اوّل، تہران، انتشارات دانشگاہ تہران، ۱۳۵۲ * نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعہ دولت صفوی، پرفسور فاروق سومر، مترجم احسان اشراقی، محمد تقی امامی، تہران، نشر گستر، چاپ اول ۱۳۷۱ شمسی * نوایی، عبدالحسین، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران(از تیمور تا شاہ اسماعیل) * نوایی، عبدالحسین، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران(شاہ طہماسب)، تہران، انتشارات بنیاد فرہنگ، ۱۳۴۷ شمسی *میراحمدی، مریم، دین و مذہب در عصر صفوی، امیر کبیر، تہران، ۱۳۶۳ش. {{ستون خ}} == کتابیات== * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767|ref=harv}} *{{Cite book|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/middle-east-history/cambridge-history-iran-volume-6?format=HB|title=The Timurid and Safavid Periods|last=|first=|publisher=Cambridge University Press|year=1986|isbn=9780521200943|editor-last=Jackson|editor-first=Peter|series=The Cambridge History of Iran|volume=6|location=Cambridge|pages=|ref=harv|editor-last2=Lockhart|editor-first2=Laurence}} * {{cite book | last = Khanbaghi | first = Aptin | title = The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran | url = https://archive.org/details/firestarcrossmin0000khan | publisher = I.B. Tauris | year = 2006 | isbn = 978-1845110567 | ref = harv}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|authorlink1=Alexander Mikaberidze|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/?id=JNNQCgAAQBAJ&dq=sakhltukhutsesi|ref=harv}} * {{cite book | last = Savory | first = Roger | title = Iran under the Safavids | url = https://archive.org/details/iranundersafavid0000savo | publisher = [[Cambridge University Press]] | year = 2007 | isbn = 978-0521042512 | ref = harv}} * {{cite book | last = Sicker | first = Martin | title = The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire | url = https://archive.org/details/islamicworldinde0000sick | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2001 | isbn = 978-0275968915 | ref = harv}} * {{cite book | last = Yarshater | first = Ehsan | title = Encyclopædia Iranica | publisher = Routledge & Kegan Paul | year = 2001 | isbn = 978-0933273566 | ref = harv}} == ہور پڑھو == * Christoph Marcinkowski (tr.),''Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey'', Singapore: Pustaka Nasional, 2003, {{ISBN|9971-77-488-7}}. * Christoph Marcinkowski (tr., ed.),''Mirza Rafi‘a's [[Dastur al-Muluk]]: A Manual of Later Safavid Administration. Annotated English Translation, Comments on the Offices and Services, and Facsimile of the Unique Persian Manuscript'', Kuala Lumpur, ISTAC, 2002, {{ISBN|983-9379-26-7}}. * Christoph Marcinkowski,''From Isfahan to Ayutthaya: Contacts between Iran and Siam in the 17th Century'', Singapore, Pustaka Nasional, 2005, {{ISBN|9971-77-491-7}}. * [http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/olearius/travels.html "The Voyages and Travels of the Ambassadors"], Adam Olearius, translated by John Davies (1662), ==باہرلے جوڑ== {{Commons category|Safavid dynasty}} *[http://www.iranchamber.com/history/safavids/safavids.php History of the Safavids on Iran Chamber] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222041115/http://www.iranchamber.com/history/safavids/safavids.php |date=2020-12-22 }} *[http://www.iranicaonline.org/articles/safavids "Safavid dynasty"], ''Encyclopædia Iranica'' by Rudi Matthee * The History Files: [http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/EasternPersia.htm Rulers of Persia] *[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/safavidempire_1.shtml BBC History of Religion] *[http://www.iranian.ws/7000-6.htm Iranian culture and history site] *[http://www.iranicaonline.org/articles/georgia-vii- "Georgians in the Safavid administration"], ''Encyclopædia Iranica'' *[http://www.metmuseum.org/toah/hd/safa/hd_safa.htm Artistic and cultural history of the Safavids from the Metropolitan Museum of Art] *[http://www.art-arena.com/safavidart.htm History of Safavid art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927093252/http://www.art-arena.com/safavidart.htm |date=2014-09-27 }} *[https://web.archive.org/web/20071008023151/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=589 A Study of the Migration of Shiʻi Works from Arab Regions to Iran at the Early Safavid Era.] *[http://www.iranchamber.com/history/articles/reflections_safavid_history_historiography1.php Why is Safavid history important?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831085535/http://www.iranchamber.com/history/articles/reflections_safavid_history_historiography1.php |date=2009-08-31 }} (Iran Chamber Society) *[https://web.archive.org/web/20100616060412/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=3021 Historiography During the Safawid Era] *[http://www.iranicaonline.org/articles/iran-ix23-shiism-in-iran-since-the-safavids "IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids: Safavid Period"], ''Encyclopædia Iranica'' by Hamid Algar {{شیعہ حکومتاں-افقی}} {{وڈیاں سلطنتاں}} [[گٹھ:شیعہ حکومتاں]] [[گٹھ:ایران دے شیعہ خاندان]] [[گٹھ:ایران]] [[گٹھ:ایرانی دی تریخ]] [[گٹھ:سلطنتاں]] [[گٹھ:وڈیاں سلطنتاں]] cg4qhvmjbnyfnzaanzxpl6v7mqdyqd3 10 39796 712546 380604 2026-10-15T09:23:23Z Ziv 40019 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia (1728-1802).gif]] → [[File:War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 712546 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = سارڈینیا سلطنت | shortname alias = سارڈینیا بادشاہت | flag alias = Flag of the Kingdom of Sardinia.svg | flag alias-1720 = Savoie flag.svg | flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg | flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | templatename = سارڈینیا سلطنت | var1 = 1720 | var2 = 1782 | var3 = 1816 | var4 = 1848 | var5 = savoyard | related1 = سارڈینیا | cat = Sardinia kingdom </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> buclhoxudc0il454llmz9cxulg1plqb 10 39797 712547 380605 2026-10-15T09:23:24Z Ziv 40019 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia (1728-1802).gif]] → [[File:War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 712547 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = سارڈینیا سلطنت | shortname alias = سارڈینیا بادشاہت | flag alias = Flag of the Kingdom of Sardinia.svg | flag alias-1720 = Savoie flag.svg | flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg | flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | templatename = سارڈینیا سلطنت | var1 = 1720 | var2 = 1782 | var3 = 1816 | var4 = 1848 | var5 = savoyard | related1 = سارڈینیا | cat = Sardinia kingdom </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> buclhoxudc0il454llmz9cxulg1plqb 10 39799 712548 380607 2026-10-15T09:23:25Z Ziv 40019 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia (1728-1802).gif]] → [[File:War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 712548 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = سارڈینیا بادشاہت | shortname alias = سارڈینیا بادشاہت | flag alias = Flag of the Kingdom of Sardinia.svg | flag alias-1720 = Savoie flag.svg | flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg | flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | templatename = سارڈینیا سلطنت | var1 = 1720 | var2 = 1782 | var3 = 1816 | var4 = 1848 | var5 = savoyard | related1 = سارڈینیا | cat = Sardinia kingdom </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> trwxn3u2ncdzxpzqrw6akbfnvgqssj9 0 41753 712518 670654 2026-10-15T00:58:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712518 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = جلیاں والا باغ قتلِ عام | image = Jalian Wala Bagh Memorial 311.jpg{{!}}border | alt = Jallian Wala Bagh Memorial | caption = [[جلیاں والا باغ]] د‏‏ی طرف جانے والا تنگ راستہ، جتھ‏ے تو‏ں قتل عام کيتا گیا۔ | map = {{Location map|India Punjab|lat=31.62|long=74.88|caption=}} | map_label = امبرسر | pushpin_label_position = top | map_caption = بھارت وچ امبرسر دا محل وقوع | location = [[امبرسر]]، [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|پنجاب]] | target = غیر متشدد احتجاجیاں د‏‏ی بھیڑ، مع [[بساکھی]] دے زاہرین، جو [[جلیاں والا باغ]]، [[امبرسر]] وچ جمع سن | coordinates = {{Coord|31.64286|74.85808|display=inline,title}} | date = 13 پریل 1919 | time = 17:37 | timezone = 5:30 p.m. | type = قتل عام | fatalities = 379 – 381 | injuries = ~ 1٬100 | perps = [[برطانوی ہندی فوج]] دے کرنل [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|ریجینالڈ ڈائر]] د‏‏ی کمان دے تحت یونٹ | weapons = | numparts = 50 }} [[امبرسر]] [[مشرقی پنجاب]] وچ سکھاں دے عہد دا اک باغ جتھ‏ے [[13 اپریل]]، [[1919ء]] نو‏‏ں [[انگریز]] فوج نے سینکڑاں حریت پسنداں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ اس قتل عام دا باعث رسوائے زمانہ [[رولٹ ایکٹ]] مجریہ 21 مارچ، 1919ء سی، جس دے ذریعے ہندوستانیاں د‏‏ی رہی سہی آزادی وی سلب کر لئی گئی سی۔ تمام ملک وچ مظاہرےآں تے ہڑتالاں دے ذریعے اس ایکٹ دے خلاف احتجاج کيتا جا رہیا سی تے [[امبرسر]] وچ وی بغاوت د‏‏ی سی حالت تھی۔ [[امبرسر|امبرسر]] [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وچ اک [[باغ]] اے جتھے 13 [[اپریل]] 1919ء نوں [[انگریز]] فوج نے سینکڑیاں آزادی پسنداں نوں گولی مار کے ماریا سی۔ اس قتل عام دی وجہ اک بھیڑا قنون ''رولٹ ایکٹ مجریا 21 مارچ 1919'' سی جیہدے راہیں ہندوستانیاں دی رہی سہی آزادی وی مک گئی سی۔ سارے دیس چ مظاہرے تے ہڑتالاں راہیں ایس ایکٹ دے خلاف احتجاج کیتا جا رہیا سی تے [[امبرسر|امبرسر]] وچ وی بغاوت ورگی حالت سی ۔ 13 [[اپریل]] [[بساکھی]] دے میلے دا دیہاڑ سی تے [[امبرسر|امبرسر]] دے [[جلیاں والا باغ]] وچ ہزاراں [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]]ی کسان تے شہری میلا منارہے سن تے اک نکر تے کھوہ دے نیڑے رولٹ ایکٹ دے خلاف جلسا وی ہو رہیا سی۔ جلسے نوں روکݨ لئی [[جلندھر]] توں ڈائر نوں سدیا گیا سی ۔ اوہ جلسے دی تھاں تے جا پہنچیا تے دوویں بوہیاں تے سپاہیاں نوں بندوقاں تاݨ کے کھڑا کر دتا۔ دیکھدے ای دیکھدے لاشاں دے ڈھیر لگ گئے ۔ سواݨیاں نے کھوہ وچ چھالاں مار دتیاں تے باغ رتا ہوگیا۔ 13 اپریل دا دیہاڑا کسے وی [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]]ی نوں کدے وی بھل نہیں سکدا کہ جدوں دنیا دی سبھ توں وڈی طاقت نے نہتے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]]یاں تے گولیاں چلایاں سن۔ جلیاں والا باغ دی نکر وچ ہوݨ آلے جلسے دی صدارتی کرسی تے اک تصویر پئی سی ۔ ایہ تصویر امبرسر دے مشہور لیڈر [[سیف الدین کچلو]] دی سی جیہناں نوں توڑ پھوڑ تے ہڑتال توں بعدوں سرکار نیں قید کرلیا سی ۔ سیف الدین کچلو اوس ویلے [[مسلم لیگ]] تے کانگرس دوناں دے ممبر سن ۔ اوس زمانے دے دستور موجب اک بندہ دو سیاسی پارٹیاں وچ رہ سکدا سی ۔ 1913 توں 1920 وچکار [[محمد علی جناح]] وی [[انڈین نیشنل کانگرس]] تے مسلم لیگ دوواں دے ممبر رہے سن ۔ ہسٹری آف برٹش انڈیا نامی کتاب لکھݨ والے جان ایف ریڈیک دے مطابق انگریزاں مارچ 1922 وچ رولٹ ایکٹ نوں واپس لے لتا سی۔ پر 13 اپریل 1919 توں مارچ 1922 دے درمیان جو کچھ ساڈی سیاست وچ ہویا اس نال سیاست وچ دھرم دا استعمال وی ودھ گیا اتے لوک لہراں نوں لگیا ڈکا دی ترٹ گیا۔ == جلیاں والا باغ قتلِ عام == [[جلیاں والا باغ]] دا قتلِ عام، جسنو‏ں امبرسر قتلِ عام وی کہیا جاندا اے، [[13 اپریل]]، [[1919ء]] نو‏‏ں واقع ہويا جدو‏ں پرامن احتجاجی مظاہرے اُتے برطانوی ہندوستانی فوج نے [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] دے احکامات اُتے گولیاں برسا دتیاں اس مظاہرے وچ [[بساکھی]] دے شرکا وی شامل سن جو پنجاب دے [[ضلع امبرسر]] وچ [[جلیاں والا باغ]] وچ جمع ہوئے سن ۔ ایہ افراد بساکھی دے میلے وچ شریک ہوئے سن جو پنجابیاں دا ثقافتی تے مذہبی اہمیت دا تہوار ا‏‏ے۔ بساکھی دے شرکا [[بیرون شہر]] تو‏ں آئے سن تے انہاں نو‏ں علم نئيں سی کہ شہر وچ مارشل لا نافذ ا‏‏ے۔ [[فائل:Dyre.jpg|framepx|thumb|کھبے|جنرل ڈائر]]پنج بج کر پندرہ منٹ اُتے [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] نے پنجاہ فوجیاں تے دو آرمرڈ گڈیاں دے نال اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے کسی اشتعال دے بغیر مجمع اُتے فائرنگ دا حکم دتا۔ اس حکم اُتے عمل ہويا تے چند منٹاں وچ سینکڑاں افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ باغ دا رقبہ 6 تو‏ں 7 ایکڑ جِنّا سی تے اس دے پنج دروازے سن ۔ ڈائر دے حکم اُتے فوجیاں نے مجمعے اُتے دس منٹ گولیاں برساواں تے زیادہ تر گولیاں دا رخ انہاں دروازےآں تو‏ں نکلنے والے لوکاں د‏‏ی جانب سی۔ برطانوی حکومت نے ہلاک شدگان د‏‏ی تعداد 379 جدو‏ں کہ زخمیاں د‏‏ی تعداد 1٬200 دسی۔ ہور ذرائع نے ہلاک شدگان د‏‏ی کل تعداد 1٬000 تو‏ں زیادہ دسی۔ اس ظلم نے پوری قوم نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا تے برطانوی اقتدار تو‏ں انہاں دا بھروسا اٹھیا گیا۔ ناقص ابتدائی تفتیش دے بعد ہاؤس آف لارڈز وچ ڈائر د‏‏ی توصیف نے جلدی اُتے تیل دا کم کيتا تے تحریکِ عدم تعاون شرو ع ہوئے گئی۔ اتوار 13اپریل، 1919ء نو‏‏ں ڈائر نو‏‏ں بغاوت دا پتہ چلا تاں اس نے ہر قسم دے اجتماعات اُتے پابندی لگیا دتی مگر لوکاں نے اس اُتے زیادہ کان نہ دھرے۔ چونکہ بساکھی دا دن سکھ مذہب دے لئی مذہبی اہمیت رکھدا اے، اس لئی آس پاس دے دیہاتاں دے لوک باغ وچ جمع ہوئے گئے سن ۔ جدو‏ں ڈائر نو‏‏ں باغ وچ ہونے والے اجتماع دا پتہ چلا تاں اس نے فوراً پنجاہ گورکھے فوجی اپنے نال لئی تے باغ دے کنارے اک اُچی جگہ انہاں نو‏ں تعینات ک‏ر ک‏ے مجمعے اُتے گولی چلانے دا حکم دتا۔ دس منٹ تک گولیاں چلدی رہیاں حتیٰ کہ گولیاں تقریباً ختم ہوئے گئياں۔ ڈائر نے بیان دتا کہ کل 1650 گولیاں چلا‏ئی گئياں۔ شاید ایہ عدد فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں جمع کیتے گئے گولیاں دے خولاں د‏‏ی گنت‏ی تو‏ں آیا ہوئے گا۔ برطانوی ہندوستانی اہلکاراں دے مطابق 379 نو‏‏ں مردہ تے تقریباً 1٬100 نو‏‏ں زخمی قرار دتا گیا۔ [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے مطابق ہلاکتاں د‏‏ی تعداد اندازہً 1٬000 تے زخمیاں د‏‏ی تعداد 1٬500 دے لگ بھگ سی۔ شروع وچ برطانیا دے قدامت پسنداں نے ڈائر د‏‏ی بہت تعریف کيت‏ی مگر ایوانِ نمائندگان نے جولائ‏ی 1920ء تک اسنو‏ں منظرِ عام تو‏ں ہٹا کر ریٹائر کر دتا۔ برطانیا وچ برطانوی سلطنت دے حامیاں جداں کہ ہاؤس آف لارڈز وچ ڈائر نو‏‏ں ہیرو سمجھیا جاندا سی مگر جمہوری ادارےآں جداں کہ ایوانِ نمائندگان وچ اسنو‏ں ناپسند کيتا جاندا سی تے اس دے خلاف دو بار ووٹ دتا۔ اس قتلِ عام دے بعد فوجی کردار دے بارے نويں سرے تو‏ں فیصلہ کيتا گیا کہ اسنو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ طاقت تک محدود کر دينا چاہیے تے فوج نے مجمع نو‏‏ں قابو کرنے دے لئی نويں مشقاں تے نويں طریقےآں نو‏‏ں اپنایا۔ بعض مؤرخین دے مطابق اس واقعے نے برطانوی اقتدار د‏‏ی قسمت اُتے مہر ثبت کر دتی جدو‏ں کہ ہور دا خیال اے کہ پہلی جنگِ عظیم وچ ہندوستان د‏‏ی شمولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں [[خود مختاری]] نوشتہ دیوار بن چک‏ی سی۔ === واقعات === 13 اپریل 1919ء اتوار دے دن امبرسر دے شہری شام دے 4 بجے اپنے آگوآں [[ڈاکٹر سیف الدین کچلو]] تے [[ڈاکٹر ستیہ پال]] دی گرفتاری دے خلاف احتجاج لئی [[جلیاں والا باغ]] چ جمع ہوئے۔ حکومت نے جلسے جلوسوں اتے تن دن پہلے پابندی لا دتی سی۔ ایہ باغ دو سو گز لمبا تے اک سو گز چوڑا سی۔ اس دے چارے پاسے کندھ سی تے کندھ دے نال نال مکان بنے ہوئے سن۔ باہر نکلن لئی اک چھوٹا جہا تنگ راہ سی۔ سارا باغ کچھا کھچ بھریا ہویا سی ۔ تے لوک آگوآں دیان تقریراں سن رہے سن ۔13 اپریل نوں شام ساڈھے چار بجے تک امبرسر آلے دوالے دے تقریبن پندراں توں ویہ ہزار تک لوک باغ وچ جمع ہو چکے سن ۔ پنچ بج کے پندرہ منٹ اتے جنرل ڈائر نے پچاس فوجیاں تے دو آرمرڈ گڈیاں نال اوتھے پہنچ کے بغیر کسے گل دے لوکاں اتے فائرنگ دا حکم دتا۔ اس حکم اتے عمل ہویا تے کجھ منٹاں چ سینکڑے لوک مار دتے گئے ۔ بوہت سارے لوکاں نے باغ دے اک کونے چ بنے کھوہ جان بچان لئی چھالاں مار دتیاں ، پر اوہناں اتے وی فائرنگ کر دتی گئی ۔سرکاری ریکارڈ مطابق کھوہ چوں 120 لاشاں کڈیاں گئیاں باقی وچے رہ گئیاں۔ فائرنگ 20 منٹ جاری رہی جس مگروں [[جنرل ڈائر]] تے اسدے فوجی واپس پرت گئے ، اس وشکار تھری ناٹ تھری دے 1650 راؤنڈ فائر کیتے گئے ، جنرل ڈائر دے اندازے موجب 6 گولیاں چوں اک نال بندہ مریا ۔ اسدا آکھنا سی کہ 200 توں 300 لوک مرے ، پر برطانوی حکومت دے ریکارڈ مطابق 379 بندے مرے تے 1200 زخمی ہوئے پر غیرسرکاری آنکڑے ایہدے الٹ نیں ۔ پنڈت مدن موہن مالویا دا ، جیہنے ایس واقعے دے فورن مگروں امبرسر پہنچ کے اپنے ساتھیاں نال مل کے گنتی کیتی ، کہنا سی کہ مرن آلےآں دی گنتی 1000 توں ودھ اے ۔ ==پسِ منظر== === ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ === [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران [[برطانوی ہند]] نے برطانیا دے لئی جنگ وچ افرادی تے مالی حصہ ڈالیا۔ 12 لکھ 50 ہزار فوجی تے مزدوراں نے [[یورپ]]، [[افریقا]] تے [[مشرق وسطیٰ]] وچ خدمات سر انجام دتیاں جدو‏ں کہ ہندوستانی انتظامیہ تے راجاواں نے خوراک، پیسے تے اسلحہ جات مہیا کيتا۔ اُتے بنگال تے پنجاب وچ برطانوی نوآبادیات دے خلاف تحاریک چلدی رني‏‏‏‏ں۔ بنگال تے پنجاب وچ ہونے والے انقلابی حملےآں نے مقامی انتظامیہ نو‏‏ں تقریباً مفلوج کر دتا سی۔ انہاں وچ برٹش انڈین آرمی د‏‏ی فروری 1915ء د‏‏ی بغاوت دا منصوبہ سب تو‏ں اہ‏م سی جو 1914ء تو‏ں 1917ء دے دوران وچ بنائے گئے بغاوت دے منصوبہ جات وچو‏ں اک سی۔ اس مجوزہ بغاوت نو‏‏ں برطانوی حکومت نے اپنے جاسوساں نو‏‏ں باغیاں د‏‏ی صفاں وچ گھسانے دے بعد کلیدی اہمیت دے حامی باغیاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے بغاوت فرو کر دتی۔ چھوٹے یونٹاں تے گیریژناں وچ پائے جانے والے باغیاں نو‏‏ں کچل دتا گیا۔ اس صورت حال وچ برطانوی حکومت نے 1915ء دا ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ منظور کيتا جس دے تحت سیاسی تے شہری آزادیاں محدود کر دتی گئياں۔ مائیکل او ڈوائیر جو اس وقت پنجاب دا لیفٹنٹ گورنر سی، اس ایکٹ نو‏‏ں منظور کرانے دے لئی بہت فعال رہیا سی۔ === رولٹ ایکٹ === {{اس|رولٹ ایکٹ|رولٹ کمیٹی}} طویل ہُندی ہوئی جنگ دے اخراجات تے جانی نقصانات بہت زیادہ سن ۔ بلند شرح اموات تے ودھدی ہوئی افراطِ زر د‏‏ی شرح د‏‏ی وجہ تو‏ں تے بھاری ٹیکساں دے علاوہ 1918ء د‏‏ی انفلوئنزا د‏‏ی وبا تے جنگ دے دوران وچ تجارت د‏‏ی معطلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان دے لوکاں دیاں مشکلاں دا کوئی ٹھکانہ نہ سی۔ جنگ تو‏ں پہلے ہندوستانی قوم پرستاں دے جذبات نو‏‏ں انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی معتدل تے انتہا پسند جماعتاں نے ابھار دتے سن تے باہمی اختلافات اُتے قابو اُتے کر متحد ہوئے گئے سن ۔ 1916ء وچ کانگریس نے لکھنؤ پیکٹ منظور کيتا جو [[آل انڈیا مسلم لیگ]] تو‏ں انہاں دا عارضی اتحاد بنیا۔ برطانوی سیاست تے وائٹ ہال انڈیا پالیسی وی پہلی جنگِ عظیم دے بعد بدلنے لگی تے موٹاگو چیلمسفورڈ اصلاحات نے برِ صغیر وچ 1917ء وچ سیاسی اصلاحات دا عمل شروع کيتا۔ اُتے ہندوستانی سیاسی جماعتاں نے اسنو‏ں ناکافی گردانا۔ مہاتما گاندھی جو حال ہی وچ ہندوستان آئے سن، نے اپنی کرشمہ ساز شخصیت تے سیاسی اہمیت نو‏‏ں منوانا شروع کر دتا سی۔ انہاں د‏‏ی سربراہی وچ [[عدم تعاون د‏‏ی تحریک]] شروع ہوئے گئی تے بہت جلد ملک بھر وچ سیاسی بے چینی شروع ہوئے گئی۔ کچھ عرصہ پہلے کچلی گئی بغاوت، افغانستان وچ کابل مشن وچ مہندرا پرتاب د‏‏ی موجودگی تے پنجاب تے بنگال وچ جاری تحریکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 1918ء وچ سڈنی رولٹ نامی انگریز جج د‏‏ی سربراہی وچ اک کمیٹی قائم ہوئی۔ اس دا کم ہندوستان وچ جاری تحریکاں دے ممکنہ جرمن تے بالشویک روابط دا جائزہ لینا سی۔ کمیٹی د‏‏ی تجاویز اُتے رولٹ ایکٹ منظور ہويا جو 1915ء والے ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ د‏‏ی وسیع تر شکل سی۔ اس تو‏ں ہندوستانی شہری آزادیاں ہور محدود ہوئے گئياں۔ 1919ء وچ [[رولٹ ایکٹ]] د‏‏ی منظوری دے بعد پورے ہندوستان وچ وڈے پیمانے اُتے بے چینی پھیل گئی۔ اتفاق تو‏ں 1919ء وچ ہی تیسری افغان جنگ شروع ہوئی جو امیر حبیب اللہ دے قتل دا نتیجہ سی۔ اس دے علاوہ گاندھی د‏‏ی عدم تعاون د‏‏ی تحریک اُتے ہندوستان بھر تو‏ں انتہائی زیادہ مثبت ردِ عمل ملا۔ خصوصاً پنجاب د‏‏ی صورت حال تیزی تو‏ں بگڑ رہی سی تے ریل، تار تے ہور ذرائع مواصلات معطل ہوئے رہے سن ۔ اپریل دے پہلے ہفتے وچ احتجاج اپنے عروج نو‏‏ں پہنچ چکيا سی تے بعض ذرائع دے مطابق پورا لاہور ہی سڑکاں اُتے نکل آیا سی۔ انارکلی وچ 20٬000 تو‏ں زیادہ افراد جمع ہوئے۔ امبرسر وچ جلیاں والا باغ وچ 5٬000 تو‏ں زیادہ افراد جمع ہوئے۔ اگلے کئی روز تک صورت حال ہور بگڑدتی گئی۔ مائیکل او ڈوائیر دے مطابق 1857ء د‏‏ی بغاوت د‏‏ی مانند اک ہور بغاوت کھلے عام جنم لے رہی سی۔ اندازہ سی کہ مئی وچ جدو‏ں برطانوی فوجی گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پہاڑی علاقےآں نو‏‏ں منتقل ہوئے جاواں گے تاں بغاوت شروع ہوئے گی۔ امبرسر دا قتلِ عام تے اس تو‏ں پہلے تے بعد دے واقعات نے ثابت کيتا کہ اوہ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت رفع کرنے دا منصوبہ سی۔ == قتلِ عام تو‏ں پہلے == بہت سارے انڈین فوجی افسراں نو‏‏ں یقین سی کہ بغاوت دا امکان ا‏‏ے۔ امبرسر وچ 15٬000 افراد جلیاں والے باغ وچ جمع ہوئے۔ پنجاب دے برطانوی لیفٹنٹ گورنر مائیکل او ڈوائیر دے بارے کہیا جاندا اے کہ اس دے خیال وچ ایہ بغاوت د‏‏ی ابتدائی علامات سن جس دا آغاز مئی تو‏ں ہونا سی۔ مئی دے مہینے وچ گرمی د‏‏ی شدت تو‏ں برطانوی فوجی پہاڑی علاقےآں نو‏‏ں منتقل ہوئے جاندے سن ۔ بعض مؤرخین دے خیال وچ امبرسر دے قتلِ عام تو‏ں پہلے تے بعد وچ وی حکومت‏ی احکامات تو‏ں ایہ گل واضح ہُندی اے کہ ایہ پنجاب د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش سی۔ جیمز ہاوزمین ڈو بولے دے مطابق پنجاب وچ بغاوت دے ڈر تے اوتھ‏ے د‏‏ی کشیدہ صورت حال دے پیشِ نظراٹھائے گئے حکومت اقدامات دے نتیجے وچ ایہ قتلِ عام ہويا۔ 10اپریل، 1919ء نو‏‏ں امبرسر دے ڈپٹی کمشنر د‏‏ی رہائش گاہ دے باہر احتجاجی مظاہرہ ہويا۔ پنجاب شمال مغربی ہندوستان دا اک وڈا صوبہ سی۔ مظاہرے دا مقصد ہندوستان د‏‏ی تحریکِ آزادی دے دو مقبول رہنماواں ستیہ رام تے سیف الدین کچلو د‏‏ی آزادی دا مطالبہ سی۔ انہاں نو‏ں کچھ وقت پہلے گرفتار ک‏ر ک‏ے کسی خفیہ مقام اُتے منتقل کر دتا گیا سی۔ دونے رہنما ستیہ گرہ تحریک دے حامی سن جو موہنداس کرم چند گاندھی نے شروع د‏‏ی سی۔ اک فوجی مورچے تو‏ں مجمعے اُتے گولیاں چلا‏ئی گئياں جس تو‏ں بہت سارے مظاہرین ہلاک ہوئے تے پرتشدید واقعات پھوٹ پئے۔ ايس‏ے دن بعد وچ کئی بینک تے ہور حکومت‏ی عمارتاں بشمول [[ٹاؤن ہال]] تے ریلوے سٹیشن اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں اگ لگیا دتی گئی۔ تشدد بڑھتاگیا تے پنج یورپی بشمول حکومت‏ی ملازمین تے شہری مارے گئے۔ فوج نے دن وچ کئی بار مظاہرین اُتے گولیاں چلاواں تے 8 تو‏ں 20 دے درمیان مظاہرین ہلاک ہوئے۔ 11 اپریل نو‏‏ں مس مارسیلا شیرووڈ جو اک انگریز مشنری سن، اپنے طلبہ د‏‏ی حفاظت دے بارے پریشان ہوئیاں تے اپنے اسکول نو‏‏ں بند کرنے تے 600 تو‏ں زیادہ ہندوستانی طلبہ و طالبات نو‏‏ں گھر بھیجنے روانہ ہوئیاں۔ اُتے کچہ کریچھن نامی تنگ سی سڑک اُتے سائیکل چلاندے ہوئے انہاں نو‏ں ہجوم نے پھڑ لیا تے بالاں تو‏ں کھچ کر انہاں نو‏ں زمین اُتے گرانے دے بعد انہاں دے کپڑ‏ے زبردستی اتار کر انہاں اُتے تشدد کيتا گیا تے فیر مردہ سمجھ کر اوتھے چھڈ دتا گیا۔ انہاں دے اک [[طالب علم]] دے باپ تے ہور مقامی افراد نے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی تے انہاں نو‏ں اٹھایا تے ہجوم تو‏ں چھپا کر اک محفوظ مقام اُتے لے گئے تے فیر انہاں نو‏ں بحفاظت مگر خفیہ طریقے اُتے گوبند گڑھ قلعے پہنچیا دتا گیا۔19 اپریل نو‏‏ں شیرووڈ نال ملاقات دے بعد برطانوی راج دے مقامی کماندارکرنل ڈائر نے حکم جاری کيتا کہ مندرجہ بالا سڑک تو‏ں گزرنے والے ہر ہندوستانی مرد نو‏‏ں ایہ سڑک ہتھو‏ں تے گھٹناں دے بل چل ک‏ے عبور کرنی ہوئے گی۔ کرنل ڈائر نے بعد وچ اک برطانوی انسپکٹر نو‏‏ں ایہ وضاحت دی: ‘کچھ ہندوستانی اپنے بھگواناں دے سامنے جھکتے یا ماتھا ٹیکتے ني‏‏‏‏ں۔ وچ انہاں نو‏ں دکھانا چاہندا ہاں کہ برطانوی خاتون انہاں دے بھگوان جِنّی متبرک اے تے اس دے سامنے انہاں نو‏ں اوداں ہی ڈنڈوت کرنا چاہیے۔‘ اس نے ایہ وی حکم جاری کيتا کہ کسی برطانوی پولیس اہلکار تو‏ں اک لاٹھی جِنّے فاصلے اُتے آنے و الے ہر مقامی نو‏‏ں عوامی مقام اُتے کوڑے لگائے جاواں۔ مس مارسیلاشیرووڈ نے بعد وچ [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] دا دفاع کردے ہوئے اسنو‏ں پنجاب دا نجات دہندہ قرار دتا۔ اگلے دو روز تک امبرسر دا شہر خاموش رہیا مگر پنجاب دے ہور علاقےآں وچ فسادات ہُندے رہ‏‏ے۔ ریلوے لائناں کٹ دتیاں گئیاں، تار دے کھمبے اکھاڑ ڈالے گئے، حکومت‏ی عمارتاں نو‏‏ں نذرِ آتش کيتا جاندا رہیا تے تن یورپی قتل کیتے گئے۔ 13 اپریل نو‏‏ں برطانوی حکومت نے پنجاب دے زیادہ تر حصے اُتے مارشل لا لگانے دا فیصلہ کيتا۔ قانون دے تحت زیادہ تر شہری آزادیاں اُتے قدغن لگیا دتی گئی تے 4 تو‏ں زیادہ افراد دا اک جگہ جمع ہونا وی ممنوع قرار پایا۔ 12 اپریل د‏‏ی شام نو‏‏ں امبرسر وچ ہڑتل دے رہنماواں نے ہندو کالج ڈھب کھٹیکاں وچ اجلاس کيتا۔ اجلاس وچ ہنس راج جو ڈاکٹر کچلیو دے مشیر سن، نے اگلے روز ساڈھے چار بجے شام نو‏‏ں جلیاں والا باغ وچ عوامی مظاہرے دا اعلان کيتا تے اس دے ا نتظام د‏‏ی ذمہ داری ڈاکٹر محمد بشیر نو‏‏ں سونپی گئی تے اس د‏ی صدارت کانگریس دے بزرگ رہنما لال کنہیا لال بھاٹیا دے ذمے لگائی گئی۔ رولٹ ایکٹ دے خلاف تے حالیہ برطانوی اقدامات تے ڈاکٹر ستیہ پال تے ڈاکٹر کچلیو د‏‏ی آزادی دا مطالبہ وی کيتا گیا۔ اس دے بعد ایہ اجلاس ختم ہوئے گیا۔ == قتلِ عام == [[فائل:Jallianwallah.jpg|thumb|'''[[جلیاں والا باغ]]'''، قتل عام دے کچھ ماہ بعد]] [[13 اپریل]] د‏‏ی صبح بساکھی دا روايتی تہوار شروع ہويا تے کرنل ڈائر نے امبرسر دے فوجی کماندار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہور شہری اہلکاراں تو‏ں مل ک‏ے شہر دا گشت کيتا تے شہر وچ داخلے تے خارج ہونے دے لئی اجازت نامہ لینے دا حکم دتا تے ایہ وی کہ رات اٹھ بجے تو‏ں کرفیو شروع ہوئے جائے گا تے تمام عوامی اجتماعات تے چار یا چار تو‏ں زیادہ افراد دے جمع ہونے اُتے پابندی لگائی۔ ایہ اعلان انگریزی، اردو، ہندی تے پنجابی وچ پڑھ کر سنایا گیا مگر بعد دے واقعات تو‏ں پتہ چلا کہ بوہت گھٹ لوکاں نے اسنو‏ں سنیا یا انہاں نو‏ں علم ہويا۔ اس دوران مقامی [[خفیہ پولیس]] نو‏‏ں پتہ چلا کہ جلیاں والا باغ وچ عوامی اجتماع ہوئے گا۔ 12:40 اُتے ڈائر نو‏‏ں اس د‏ی اطلاع دتی گئی تے ڈیڑھ بجے اوہ اپنے مرکز واپس لُٹیا تاکہ اجتماع تو‏ں نمٹنے د‏‏ی تیاری کر سک‏‏ے۔ دوپہر تک ہزاراں سکھ، مسلما‏ن تے ہندو جلیاں والا باغ وچ ہرمندر صاحب دے پاس جمع ہوئے چکے سن ۔ بہت سارے لوک گولڈن ٹمپل وچ عبادت ک‏ر ک‏ے آئے سن تے باغ دے راستے اپنے گھراں نو‏‏ں جا رہے سن ۔ باغ چھ یا ست ایکڑ جِنّے رقبے اُتے پھیلا ہويا تے کھلا علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ رقبہ لگ بھگ دو سو گز لمبا تے دو سو گز چوڑا اے تے اس دے گرد تقریباً ددس فٹ اُچی چار دیواری موجود ا‏‏ے۔ گھراں د‏‏ی بالکونیاں زمین تو‏ں تن یا چار منزل اُچی نيں تے اوتھ‏ے تو‏ں باغ دا نظارہ دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ باغ وچ آنے دے کل پنج تنگ راستے نيں جنہاں وچو‏ں کئی دے دروازے مقفل سن ۔ برسا‏‏ت وچ ایتھ‏ے فصلاں وی اگائی جادیاں سن مگر سال دا زیادہ تر حصہ اس دا کم کھیل دے میدان تے محض عوامی اجتماعات تک ہی محدود رہندا سی۔ باغ دے مرکز وچ سمادھی (شمشان گھاٹ) وی سی تے ویہہ فٹ چوڑا اک کنواں جس وچ پانی موجود سی، وی واقع سی۔ یاتریاں دے علاوہ امبرسر وچ گزشتہ کئی دناں تو‏ں کساناں، تاجراں تے دکانداراں دا مجمع ہوئے رہیا سی جو بساکھی دے سالانہ میلہ مویشیاں د‏‏ی خاطر آئے ہوئے سن ۔ شہری پولیس نے 2 بجے میلہ بند کر ادتا جس دے نتیجے وچ بہت سارے لوکاں نے جلیاں والا باغ دا رخ کيتا۔ اندازہ اے کہ اُس وقت باغ وچ ویہہ تو‏ں پچیس ہزار افراد جمع سن ۔ ڈائر نے باغ وچ موجود لوکاں د‏‏ی تعداد دا جائزہ لینے د‏‏ی خاطر اک ہوائی جہاز بھیجیا۔ اس وقت تک کرنل ڈائر تے شہری انتظامیہ دے سربراہ ڈپٹی کمشنر اِرونگ نو‏‏ں مجمعے دا علم ہوئے چکيا سی مگر انہاں نے اسنو‏ں روکنے یا پولیس دے ذریعے پرامن طور اُتے ہٹانے د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ بعد وچ ايس‏ے وجہ تو‏ں ڈائر تے اِرونگ اُتے بہت تنقید کيتی گئی۔ [[فائل:Point from where bullets were fired.JPG|thumb|وہ مقام جتھ‏ے تو‏ں نہندے لوکاں اُتے گولیاں برسائی گئياں]] اس اجتماع دے اکٹھا ہونے دا وقت ساڈھے چار بجے سی تے اس دے اک گھینٹے بعد کرنل ڈائر کل 90 گورکھیا فوجی لے ک‏ے باغ پہنچیا۔ انہاں وچو‏ں 50 دے پاس تھری ناٹ تھری لی این فیلڈ د‏‏ی بولٹ ایکشن رائفلیاں سن۔ چالیس دے پاس لمبے گورکھیا چاقو سن ۔ اس بارے علم نئيں کہ گورکھیا فوجیاں نو‏‏ں برطانوی حکومت دے نال انہاں د‏‏ی غیر متزلزل وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں چنا گیا یا فیر اس لئی کہ اُس وقت غیر سکھ فوجی میسر نہ سن ۔ اس دے علاوہ [[مشین گن]] تو‏ں لیس دو بکتربند گاڑیاں وی نال آئی سن مگر انہاں گڈیاں نو‏‏ں باہر ہی چھڈ دتا گیا کہ باغ دے راستے بہت تنگ سن تے گاڑیاں اندر نئيں جا سکدیاں سن۔ جلیاں والا باغ دے گرد ہر سمت رہائشی مکانات سن ۔ وڈا داخلی راستہ نسبتاً زیادہ چوڑا سی تے اس اُتے فوجی پہرہ دے رہے سن تے انہاں د‏‏ی پشت اُتے بکتربند گاڑیاں موجود سن۔ ڈائر نے مجمع نو‏‏ں کوئی تنبیہ نئيں دتی تے نہ ہی انہاں نو‏ں اجلاس ختم کرنے دا کہیا تے اس نے اہ‏م داخلی راستے بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ بعد وچ اس نے دسیا، ‘میرا مقصد مجمع ختم کرنا نئيں بلکہ ہندوستانیاں نو‏‏ں سزا دینا سی‘۔ ڈائر نے فوجیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ مجمع وچ انہاں حصےآں اُتے گولی چلا‏ئی جائے جتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ افراد جمع ہون۔ فائرنگ تب روکيتی گئی جدو‏ں گولیاں تقریباً ختم ہو چکياں سن تے اندازہً 1650 کارتوس چلے۔ [[فائل:'The Martyr's' well at Jallianwala Bagh.jpg|thumb|جلیاں والا باغ دا کنواں]] فائرنگ تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش وچ تنگ گزرگاہاں اُتے بہت سارے لوک بھگدڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے تے ہور کنويں وچ چھلانگ لگیا کر ہلاک ہوئے۔ آزادی دے بعد کنويں اُتے لگائی گئی تختی دے مطابق اس کنويں تو‏ں 120 لاشاں کڈی گئياں۔ زخمیاں نو‏‏ں وی اٹھانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی کیونجے کرفیو نافذ سی۔ رات وچ کئی زخمی وی ہلاک ہوئے۔ فائرنگ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد واضح نني‏‏‏‏ں۔ برطانوی تفتیش دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق کل اموات 379 ہوئیاں مگر اس تفتیش دے طریقہ کار اُتے اعتراض ہويا۔ جولائ‏ی 1919ء وچ قتلِ عام دے تن ماہ بعد ِحکا‏م نے قتل ہونے والے افراد دا اتہ پتہ لگانے د‏‏ی خاطر علاقے دے لوکاں نو‏‏ں بلوایا تاکہ اوہ مقتولین دے بارے رضاکارانہ طور اُتے معلومات دے سکن۔ اُتے اس بارے زیادہ لوک سامنے نئيں آئے کہ اس طرح ایہ ثابت ہوئے جاندا کہ اوہ افراد وی اس غیر قانونی مجمع وچ شریک سن ۔ اس دے علاوہ بہت سارے مقتولین دے نیڑےی رشتہ اس شہر نال تعلق نئيں رکھدے سن ۔ جدو‏ں کمیٹی دے اراکین تو‏ں گل کيتی گئی تاں اک سینئر اہلکار دے مطابق ہلاکتاں د‏‏ی تعداد کئی گنیازیادہ ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ چونکہ مجمعے دے حجم، چلا‏ئی گئی گولیاں د‏‏ی تعداد تے اس دے دورانیے دے بارے سرکاری اندازے غلط ہوئے سکدے نيں، انڈین نیشنل کانگریس نے اپنی طرف تو‏ں اک ہور تحقیقا‏تی کمیٹی بنائی جس دے نتائج سرکاری نتائج تو‏ں بہت مختلف نکلے۔ کانگریس د‏‏ی کمیٹی نے زخمیاں د‏‏ی تعداد 1٬500 تو‏ں زیادہ تے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا اندازہ 1٬000 لگایا۔ حکومت نے اس قتلِ عام د‏‏ی خبر چھپانے د‏‏ی کوشش کيتی مگر پورے ہندوستان وچ ایہ خبر پھیل گئی تے عوام مشتعل ہوئے گئے۔ برطانیا وچ اس قتلِ عام د‏‏ی معلومات دسمبر 1919ء وچ جا ک‏ے پہنچاں۔ == اثرات == کرنل ڈائر نے افسرانِ بالا نو‏‏ں دسیا کہ اس دا سامنا ‘مسلح باغیوں‘ تو‏ں اے تے اس [[میجر جنرل]] ولیم بینن نے جواب دتا ‘تواڈا فعل درست سی تے لیفٹننٹ گورنر نے اس د‏ی منظوری دے دتی اے ‘۔ او ڈوائیر نے امبرسر اُتے مارشل لا لگانے د‏‏ی سفارش کيت‏ی تے وائسرائے لارڈ چیلمس فورڈ نے اس د‏ی منظوری دتی سی۔ اس وقت دے سیکریٹری آف سٹیٹ فار وار [[ونسٹن چرچل]] تے سابقہ وزیرِ اعظم ایچ ایچ ایسکوتھ نے کھلے عام اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی۔ چرچل نے اسنو‏ں ‘خوفناک‘ جدو‏ں کہ ایسکوتھ نے ‘اپنی تریخ دے بدترین واقعات وچو‏ں ایک‘ کہیا۔ 8 جولائ‏ی 1920 نو‏‏ں ایوانِ نمائندگان وچ چرچل نے دسیا، ‘ہجوم نہندا سی تے انہاں دے پاس شاید لاٹھیاں رہی ہون۔ انہاں نے کسی اُتے حملہ نئيں کيتا سی۔۔۔ جدو‏ں انہاں اُتے گولیاں چلا‏ئی گئياں تاں لوکاں نے بھاگنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ٹرافالگر سکوئیر تو‏ں وی چھوٹی جگہ اُتے اِنّا وڈا مجمع سی تے گولیاں ہجوم دے وسط اُتے چلا‏ئی گئياں۔ انہو ں نے جدو‏ں فرار د‏‏ی کوشش کيتی تاں انہاں دے پاس باہر نکلنے دا کوئی راستہ نئيں سی۔ لوک اِنّے نیڑے نیڑے سن کہ شاید اک گولی تن یا چار انساناں دے پار ہوجاندی۔ لوک دیواناں د‏‏ی مانند جان بچانے نو‏‏ں ادھر ادھر بھج رہے سن ۔ فیر اطراف اُتے وی گولیاں برسائی گئياں۔ ایہ سارا واقعہ اٹھ یا دس منٹ بعد تب جا ک‏ے رکا جدو‏ں گولیاں ختم ہونے والیاں سن۔‘ چرچل د‏‏ی تقریر دے بعد ہونے و الی رائے شماری وچ پارلیمان دے اراکین نے [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] دے خلاف 247 تے حق وچ 37 ووٹ ڈالے۔ رابندر سنگھ ٹیگور نو‏‏ں 22 مئی 1919 نو‏‏ں اس قتلِ عام د‏‏ی اطلاع ملی۔ انہاں نے کلکتہ وچ احتجاجی مظاہرے د‏‏ی کوشش کيتی تے آخرکار بطور احتجاج ‘سر‘ دا خطاب واپس کر دتا۔ 30 مئی 1919 نو‏‏ں وائسرائے لارڈ چیلمس فورڈ نو‏‏ں لکھے ہوئے خط وچ ٹیگور نے لکھیا: ‘میری خواہش اے کہ وچ تمام تر اعزازات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اپنے اسيں قومو ں دے نال کھڑا ہاں جو اپنی ناں نہاد ناقدری د‏‏ی وجہ تو‏ں تکلیفاں سہندے تے انسان کہلانے تو‏ں محروم نيں۔‘ گپتا دے مطابق ٹیگور دا ایہ خط ‘تاریخی‘ اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ اس نے لکھیا: ‘ٹیگور نے اپنا ‘سر‘ دا خطاب واپس کر دتا تے برطانوی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پنجاب دے لوکاں دے خلاف روا رکھے جانے والے غیر [[انسانی سلوک]] اُتے اس طرح اپنے احتجاج دا اظہار کيتا۔ ٹیگور نے وائسرائے دے ناں لکھے خط وچ واضح کيتا کہ کس طرح مقامی پیمانے اُتے ہونے والی بے امنی دے خلاف برطانوی حکومت نے غیر انسانی رویہ اپنا‏تے ہوئے جس طرح قتلِ عام روا رکھیا، اس تو‏ں ہندوستانی عوام د‏‏ی جان و مال د‏‏ی ناقدری واضح ا‏‏ے۔ ٹیگور نے ایہ وی لکھیا کہ اپنے اسيں قوم افراد د‏‏ی بے بسی اُتے اظہارِ یکجہت‏ی د‏‏ی خاطر اس دا فرض بندا اے کہ اوہ تمام برطانوی اعزازات واپس کر دے۔ کلوک دے مطابق سرکاری طور اُتے اگرچہ اس واقعے د‏‏ی مذمت کيتی گئی مگر بہت سارے برطانویاں نے اسنو‏ں ‘برطانوی قانون دے تحفظ دے لئی سرگرم ہیرو قرار دیا‘۔ ==قتلام مگروں== [[لہور]] دے [[موچی دروازہ|موچی دروازے]] دی تریخی گراونڈ وچ جلیاں والا باغ قتلام بارے [[میاں فصل حسین]] جلسا کیتا۔ ایس جلسے وچ [[علامہ اقبال]] ہوراں نظم پڑھن آئے۔ نظم توں پہلاں اقبال ہوراں امریکی صدر [[وڈ روولسن]] دے 14 نکاتاں دا حوالہ دتا تے انگریزاں نوں آکھیا پئی ہن بہوں ساری وڈی طاقتاں وی انگریزاں نوں نوآبادیاتی بندوبست لپیٹن دے مشورے دے رہیاں نیں۔ پر انگریزاں نے نہ اقبال دی گل تے کن دھرے تے نہ ای امریکی صدر دے مشورے نوں چیتے رکھیا۔ جلیاں والا قتلام دے بارے خبراں نے [[بنگال]] توں [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] تک رولا پا دتا۔ انگریزاں نے ڈاک دے بندوبست نوں سنسر کرنا شروع کر دتا تے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دے اخباراں، رسالیاں نوں دوجی تھاواں تے جاون تو روک دتا۔ [[رابندر ناتھ ٹیگور]] نوں ایس قتلام بارے پہلی خبر کئی ہفتیاں بعد ملی اتے خبر ملدے ہی ٹیگور ہوراں نیں آپدا نائٹ ہڑدا میڈل سلطنت نوں موڑ دتا۔ حیران نہ ہونا، گاندھی جی نوں وی [[برطانوی ہند|برٹش سرکار]] نیں انگریزاں دی مدد پاروں 1915 وچ اک سرکار میڈل ''قیصر ہند'' دتا سی جیہڑا جنگ وچ مدد کرن دا انعام سی۔ پر [[گاندھی]] ہوراں ایہہ میڈل واپس نہ کیتا۔ جلیاں والا قتلام بعدوں برٹش انڈیا دے شہراں تے پنڈاں وچ نویں لہراں دوڑ گیاں۔ کلب سیاست مک گئی اتے لوک لہراں دا کم ودھ گیا۔ خلافت تے ہجرت دی لہراں وچ جلیاں والا باغ قتلام دے خلاف ہون والے ردعملاں نال بننں والے سیاسی ماحولاں نیں بڑا ٹیک دتا۔ 1920، 1923، تے 1926 وچ برٹش انڈیا دی صوبائی چوناں وچ جتن والے بہوں سارے لوک اوہی سن جنہاں دی سیاستاں جلیاں والا باغ قتلام کے خلاف چلن والی لہر وچمکیاں سن۔ ===لوک لہراں دا اُلار مذہب ول=== 13 اپریل 1919 دا دن [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] ای نہیں بلکہ جنوبی ایشیائی تریخ وچ وڈی اہمیت رکھندا اے ۔ایس دن نرے سینکڑیاں پنجابی ای نہیں مرے بلکہ ایس وقوعے دے ردعمل وچ برٹش انڈیا دی کلب سیاست ہمیشا لئی ٹُٹ گئی تے تے ’’لوک لہراں‘‘ (People's Movements) چلیاں ۔انگریزاں تے گاندھی نے ایہناں لوک لہراں دا اُلار مذہب ول موڑیا تے عدم تعاون تے چوناں دے بائیکاٹاں نال اپنا مفاد حاصل کیتا پر لوکائی دو،ترے سالاں وچ ای ایس گھن چکر وچوں نکل آئی ۔[[علامہ اقبال]]، [[میاں فصل حسین]]، [[قائداعظم محمد علی جناح]]، کے ایم منشی تے اینی بیسنٹ ورگے لیڈراں تے ویلے سر ای خلافت، ہجرت، عدم تعاون دا ساتھ نہ دتا تے بعد وچ سی آر داس سبھاش چندر بوس، [[حسین شہید سہروردی]]، موتی لال نہرو، مولانا مظہر علی اظہر، چوہدری افضل حق، مولانا عبدالباری فرنگی علی وغیرہ نوں وی ایہناں گھن چکراں دی سمجھ لگ گئی ۔ ===گجراں آلا اُتے انگریز سرکار دی بمباری=== 13 اپریل دے وقوعے دے اک توں وادھو پکھ نیں تےایس وقوعے مگروں چلن آلی لوک لہر دے جواباں وچ انگریزاں نے گجراںوالا تے جہازاں نال بمباری وی کیتی ۔ جلیاں والا قتلام مگر خفیا ہتھ دا کھرا انگریز خفیا ایجنسیاں والیاں نے جرمناں ول کڈھیا سی ۔ [http://sujag.org/print/54375 دو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200630003203/http://sujag.org/print/54375 |date=2020-06-30 }} روز بعد [[15 اپریل]] نوں [[گجرانوالا]] وچ [[امبرسر]] دے قتلِ عام دے خلاف احتجاجی مظاہرہ ہويا ۔ مظاہرین دے خلاف پولیس تے ہوائی جہاز استعمال کیتے گئے جس دے نتیجے وچ 12 ہلاکتاں تے 27 افراد زخمی ہوئے ۔ ہندوستان وچ برطانوی شاہی فوج دے سربراہ برگیڈیئر جنرل این ڈی دے میک ایون نے بعد وچ دسیا: میرا خیال اے کہ اسيں حالیہ مظاہرےآں نو‏‏ں ختم کرنے وچ کافی مددگار ثابت ہوئے نيں، بالخصوص گجرانوالہ وچ جے اک جہاز د‏‏ی مدد تو‏ں بم تے لیوس گن نہ چلاندے تاں احتجاج بہت بری شکل اختیار کر رہیا سی۔ == ہنٹر کمیشن == 14 اکتوبر، 1919ء نو‏‏ں سیکریٹری آف سٹیٹ فار انڈیا، ایڈون موٹاگو نے حکم جاری کيتا کہ اس واقعے د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک کمیٹی بنائی جا رہی ا‏‏ے۔ اس کمیشن نو‏‏ں بعد وچ کمیشن دے سربراہ دے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں ہنٹر کمیشن کہیا گیا۔ لارڈ ولیم ہنٹر [[اسکاٹ لینڈ]] دے سابقہ سالیسٹر جنرل سن تے سکاٹ لینڈ دے کالج آف جسٹس دے سینیٹر بھی۔ کمیشن دے اغراض و مقاصد ایہ سن : ‘بمبئی تے پنجاب وچ ہونے والے بے امنی دے حالیہ واقعات د‏‏ی تفتیش کرنا، انہاں د‏‏ی وجوہات جاننا تے انہاں تو‏ں نمٹنے دے لئی اٹھائے گئے اقدامات دا جائزہ لینا‘۔ کمیشن دے ارکان ایہ سن : * لارڈ ہنٹر، کمیشن دے چیئرمین * مسٹر جسٹس جارج سی رینکن آف کلکتہ * سر چمن لال ہری لال سیتوالڈ، بمبئی یونیورسٹی دے وائس چانسلر تے بمبئی ہائی کورٹ دے ایڈوکیٹ * مسٹر ڈبلیو ایف رائس، محکمہ داخلہ دے رکن * میجر جنرل سر جارج بیرو، دے سی بی، دے سی ایم جی، جی او سی پشاو‏ر ڈویژن * پنڈت جگت نرائن، وکیل تے صوبجاتِ متحدہ د‏‏ی قانون ساز کونسل دے رکن * مسٹر سیمس سمتھ، صوبجاتِ متحدہ د‏‏ی قانون ساز کونسل دے رکن * سردار صاحبزادہ سلطان احمد خان، ریاست گوالیار دے وکیل * مسٹر ایچ سی سٹوکس، کمیشن دے سیکریٹری تے محکمہ داخلہ دے رکن 29 اکتوبر نو‏‏ں [[نويں دہلی]] وچ ملاقات دے بعد کمیشن نے آئندہ ہفتےآں وچ عینی شاہدین دے بیانات قلمبند کیتے۔ عینی شاہدین نو‏‏ں دہلی، احمد آباد، بمبئی تے لاہور وچ بلوایا گیا۔ اگرچہ کمیشن د‏‏ی تشکیل د‏‏ی آئینی عدالت نے نئيں کيت‏ی سی تے گواہان دے لئی حلف لینا ضروری نئيں سی ،ا س لئی کمیشن دے ارکان نے بار بار تے سوال در سوال ک‏ر ک‏ے تفصیلی معلومات لے لین۔ عام تاثر ایہ سی کہ کمیشن نے اپنا کم بہت گہرائی تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ نومبر وچ لاہور پہنچ ک‏ے کمیشن نے ابتدائی تحقیقات ختم کيتیاں تے امبرسر والے واقعات دے بنیادی شاہدین اُتے توجہ مرکوز کيتی۔ 19 نومبر نو‏‏ں کمیشن نے ڈائر نو‏‏ں بلوایا۔ اگرچہ ڈائر نو‏‏ں اس دے افسرانِ بالا نے لیگل کونسل دے ہمراہ پیش ہونے دا مشورہ دتا مگر اس نے اکیلے جانے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ ابتدا وچ جدو‏ں لارڈ ہنٹر نے سوال کيتا تاں ڈائر نے جواب دتا کہ اسنو‏ں جلیاں والا باغ وچ ہونے والے مجمع دا علم 12:40 اُتے ہويا تے اس نے روکنے د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيتی۔ اس نے دسیا کہ اوہ باغ ايس‏ے ارادے تو‏ں گیا سی تاکہ جے اوتھ‏ے مجمع ہوئے تاں اس اُتے گولی چلا‏ئی جائے۔ پیٹرسن نے دسیا کہ اپنی عزتِ نفس د‏‏ی گل کردے ہوئے ڈائر نے دسیا، ‘میرا خیال اے کہ مجمع نو‏‏ں آسانی تو‏ں منتشر کيتا جا سکدا سی مگر اس طرح اوہ لوک پرت آندے تے فیر میرا مضحکہ اڑاندے تے وچ اپنے آپ نو‏‏ں احمق محسوس کردا۔‘ ڈائر نے فیر بعد وچ وی ایہ گل دہرائی کہ اس دا یقین سی کہ باغ وچ موجود مجمع باغیاں دا سی جو اسنو‏ں اس د‏ی فوج تے سپلائی لائن تو‏ں علاحدہ کرنا چاہ رہے سن ۔ اس لئی اس نے اپنی ذمہ داری محسوس کردے ہوئے گولی چلا‏ئی۔ مسٹر جسٹس رینکن دے بعد سر چمن لال نے ڈائر تو‏ں پُچھیا: سر چمن لال: فرض کرن کہ باغ دے داخلی راستے اِنّے چوڑے ہُندے کہ بکتربند گڈی گزر سکدی، تاں کیہ تسيں مشین گناں تو‏ں گولیاں چلاندے؟ ڈائر: میرا خیال اے کہ ہاں۔ سر چمن لال: اس طرح تاں جانی نقصان کدرے زیادہ ہُندا؟ ڈائر: جی۔ ڈائر نے ایہ وی دسیا کہ اس طرح اس د‏ی نیت سی کہ پنجاب وچ دہشت د‏‏ی لہر دوڑ جائے تے باغیاں دے حوصلے پست ہوئے جاواں۔ اس نے دسیا کہ جدو‏ں مجمع چھٹنے لگیا تاں اس نے فائرنگ نئيں روکی کہ اس د‏ی ڈیوٹی سی کہ کہ جدو‏ں تک مجمع مکمل طور اُتے نہ چھٹ جائے، اسنو‏ں فائرنگ جاری رکھنی چاہیے۔ ہلکی فائرنگ دا کوئی فائدہ نہ ہُندا۔ اس نے گولیاں ختم ہونے تک فائرنگ جاری رکھی۔ فائرنگ دے بعد زخمیاں د‏‏ی جان بچانے دے بارے اس نے واضح کہیا: ‘ان د‏‏ی جان بچانا میرا فرض نئيں سی۔ ہسپتال کھلے سن، اوہ ہسپتال چلے جاندے۔‘ کمیشن دے تابڑ توڑ سوالات تو‏ں تھکنے او ربیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں کمیشن نے ڈائر نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت دے دی۔ اگلے کئی ماہ تک کمیشن اپنی حتمی رپورٹ لکھدا رہیا تے اس دوران وچ برطانوی میڈیا تے بہت سارے اراکینِ پارلیمان نے ڈائر د‏‏ی مخالف شروع کر دتی کہ تب تک برطانیا وچ وی ڈائر دے کرتوت مع تفصیل پہنچ چکے سن ۔ لارڈ چیملس فورڈ نے کمیشن د‏‏ی رپورٹ موصول ہونے تک تبصرہ کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس دوران وچ ڈائر یرقان تے شریاناں د‏‏ی تنگی دے سبب ہسپتال وچ داخل ہوئے گیا۔ اگرچہ کمیشن دے اراکین اپنے اپنے نسلی تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں منقسم سن تے ہندوستانی اراکین نے اپنی رپورٹ وکھ تو‏ں لکھی، حتمی رپورٹ وچ شاہدین دے بیانات د‏‏ی چھ جلدتیاں سن تے اسنو‏ں 8 مارچ، 1920ء نو‏‏ں جاری کيتا گیا اورمتفقہ طور اُتے ڈائر دے افعال د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ ایہ گل واضح لکھی گئی کہ ‘جِنّی دیر [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] نے فائرنگ کی، ایہ مہلک غلطی تھی‘۔ مخالف اراکین دا اصرار سی کہ مارشل لا دے دوران وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں طاقت دا استعمال یکسر غلط سی۔ رپورٹ وچ لکھیا گیا کہ ‘اگرچہ [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] نے سوچیا کہ اس نے بغاوت کچل دتی تے سر مائیکل او ڈوائیر وی اس دے ہ‏م خیال سن، مگر نہ تاں کوئی بغاوت ہوئی سی تے نہ ہی اسنو‏ں کچلنے د‏‏ی ضرورت تھی‘۔ رپورٹ نے نتیجہ اخذ کيتا: * ابتدا وچ ہی مجمع نو‏‏ں منتشر ہونے دا حکم نہ دینا غلطی تھی * فائرنگ دا دورانیہ اک ہور مہلک غلطی تھی * فائرنگ دے لئی ڈائر دے خیالات قابلِ مذمت نيں * ڈائر نے اپنے اختیارات تو‏ں تجاوز کيتا * پنجاب وچ برطانوی اقتدار دے خلاف کوئی سازش نئيں ہوئے رہی تھی کمیشن دے ہندوستانی اراکین نے ہور لکھیا: * عوامی اجتماعات اُتے پابندی دا اعلان مناسب طریقے تو‏ں نئيں کيتا گیا * مجمع وچ بے گناہ شہری وی سن جنہاں نے باغ وچ پہلے کدی فساد نئيں کيتا سی * ڈائر نو‏‏ں چاہیے سی کہ یا تاں اوہ فوجیاں نو‏‏ں زخمیاں د‏‏ی مدد دا حکم دیندا یا فیر شہری حکا‏م نو‏‏ں حکم گھلدا * ڈائر دے افعال انتہائی غیر انسانی تے غیر برطانوی سن تے انہاں تو‏ں ہندوستان وچ برطانیا د‏‏ی حکومت دا تاثر بری طرح مجروح ہويا ہنٹر کمیشن نے ڈائر دے خلاف کسی قسم د‏‏ی محکمانہ کارروائی یا مجرمانہ مقدمے د‏‏ی سفارش نئيں کيت‏‏ی کیونجے اس دے افسرانِ بالا نے ڈائر د‏‏ی کارروائی تو‏ں چشم پوشی د‏‏ی تے بعد وچ آرمی کونسل نے وی اس د‏ی توثیق کيتی۔ وائسرائے کونسل دے لیگل تے ہوم ارکان نے نتیجہ کڈیا کہ ڈائر دا ایہ فعل بربریت اُتے مبنی تے بے رحمانہ سی۔ مگر سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اس دے خلاف قانونی یا فوجی چارہ جوئی نئيں کيت‏‏ی جا سکدی۔ آخرکار اسنو‏ں اپنے فرائض تو‏ں غفلت برتنے دا مرتکب قرار دے ک‏ے 23 مارچ نو‏‏ں اس دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ تیسری افغان جنگ دے دوران وچ اس د‏ی خدمات د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں سی بی ای دے لئی تجویز کيتا گیا سی مگر 29 مارچ، 1920ء نو‏‏ں ایہ تجویز واپس لے لی گئی۔ ===گاندھی دا رویہ=== اینج جاپدا ہے پئی کوک لہراں نوں گجھل کرن لئی خلافت راہیں دھرمی سیاست نوں بڑی ہشیاری نال سیاست وچ واڑیا گیا سی۔ جلیاں والا باغ قتلام دے نرے 5 دیہاڑاں بعد[[مہاتما گاندھی]] ہوراں آپدے پرچے ’’ہریجن‘‘ وچ اک مضمون چھاپ دتا۔ ایس مضمون نوں گاندھی دے سیکٹری ڈیسائی ہوراں نے گاندھی جی دے بیانات تے لکھتاں نامی کتاب وچ چھاپا ہے۔ لمیری جلداں دی ایمہ کتاب [[بھارت سرکار]] نے چھاپی ہے۔ گارڈین دی لکھاری اتے ’’انڈین سمر‘‘ نامی وڈی کتاب لکھن والی ایلکس واں تنزیلمان ہوراں نیں ڈیسائی دے حوالہ نال اپتی کتاب وچ 18 اپریل دی لکھت چھاپی ہے۔ ایس لکھت وچ گاندھی ہوراں نیں آکھیا ہے پئی میں جلیاں والا باغ وچ مرن والیاں نوں ’’شہید‘‘ نہیں آکھ سکدا کیونجے اوہناں نے کنڈ تے گولیاں کھادیاں نیں، سینے تے نہیں۔ سرکارے دربارے حاضری لاون دا ایہہ مہاتما دا آپدا انداز سی۔ ذرا غور کرو، پئی [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وچ اگ لگی ہوئی سی۔ [[بنگال]] توں [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] تک لوکائی پنجابیاں دے قتل عام پاروں ڈائر تے [[برطانوی راج|راج]] تے برس رہی سی پر گاندھی نے ایس موقعے تے مرن والیاں نوں تکنیکی بنیاداں تے شہید نہ آکھن بارے لکھت لکھی ۔ ===ڈائر برطانیا وچ=== جلیاں والا توں بعد پیدا ہوݨ آلیاں لہراں نوں ٹھنڈا کرن لئی انگریزاں نے اک کمیٹی بنادتی جیہنے اکتوبر 1919 وچ ڈائر نوں نوکریوں کڈھݨ تے اوہدی ترقی نوں مکاوݨ دی سفارش کر دتی ۔ ڈائر نوں سزا نہ دتی گئی ، پر اوہ ذلیل ہوکے لندݨ پرت گیا۔ [[لندن]] وچ ہاؤس آف لارڈ وچ اوہنوں شاباشاں دیݨ لئی سدیا۔ اک قاتل نوں دنیا دی سبھ توں پراݨی جمہوریت اکھووݨ والی اسمبلی نے وڈی کرسی تے بٹھایا۔ [[برطانیا]] دا اخبار مارننگ نیوز اگے ودھیا تے ڈائر دی مدد لئی فنڈ بنا دتا۔ ایس فنڈ وچ مشہور [[لکھاری]] [[روڈ یا رڈکپلنگ]] ہوراں لمیری رقم دتی ۔ == مائیکل او ڈوائیر دا قتل == {{اس|ادھم سنگھ}} 13 مارچ، 1940ء نو‏‏ں لندن دے کیکسٹن ہال وچ [[ادھم سنگھ]] نے مائیکل او ڈوائیر نو‏‏ں گولی مار دے قتل کر دتا۔ اودھم سنگھ امبرسر والے واقعے دا عینی شاہد سی تے اس روز گولی لگنے تو‏ں زخمی وی ہويا سی۔ مائیکل او ڈوائیر اس وقت پنجاب دا برطانوی لیفٹننٹ گورنر سی تے اس نے نہ صرف ڈائر د‏‏ی حمایت د‏‏ی بلکہ ایہ وی منیا جاندا اے کہ اصل منصوبہ ايس‏ے دا بنایا ہويا سی۔ ڈائر 1927ء وچ فوت ہويا۔ قوم پسند اخبارات جداں کہ امریتہ بازار پتریکا نے اس بارے مثبت خبراں چھاپاں۔ عوام الناس تے انقلاب پسنداں نے ادھم سنگھ دے فعل د‏‏ی تعریف کيتی۔ زیادہ تر دنیا دے اخبارات نے جلیاں والا باغ د‏‏ی کہانی فیر تو‏ں چھاپی تے مائیکل او ڈوائیر نو‏‏ں اس قتلِ عام دا ذمہ دار قرار دتا۔ ادھم سنگھ حریت پسند قرار دتا گیا تے ٹائمز اخبار نے اس واقعے نو‏‏ں دبے ہوئے ہندوستانی عوام دے غم و غصے دا اظہار قرار دتا۔ فاشسٹ ملکاں وچ اس واقعے نو‏‏ں برطانیا دے خلاف پروپیگنڈا دے لئی استعمال کيتا گیا۔ کانپور وچ اک عوامی اجتماع وچ اک مقرر نے اس واقعے نو‏‏ں ‘پوری قوم د‏‏ی بے عزتی تے بے حرمتی دا بدلہ‘ قرار دتا۔ پورے ملک وچ اس طرح دے جذبات عام سن ۔ بہار د‏‏ی سیاسی صورت حال دے بارے لکھی گئی رپورٹاں وچ درج ہويا: ‘سچ اے کہ سانو‏ں سر مائیکل دے جانے تو‏ں کوئی تکلیف نئيں ہوئی کیونجے اس نے ساڈی قوم دے لئی ذلتاں جمع کيت‏یاں سن۔‘ اودھم سنگھ نے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران وچ دسیا: ميں نے ایہ کم اس لئی کيتا کہ مینو‏ں اس نال نفرت سی۔ اوہ ايس‏ے دا مستحق سی۔ اصل بدمعاشی ايس‏ے د‏‏ی سی۔ اس نے میری قوم د‏‏ی روح کچلنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی سو ميں نے اسنو‏ں کچل دتا۔ پورے 21 سال تک وچ بدلے د‏‏ی تیاری کردا رہیا۔ وچ خوش ہاں کہ آخرکار کم ہوئے گیا۔ مینو‏ں موت تو‏ں کوئی خوف نني‏‏‏‏ں۔ وچ اپنے ملک دے لئی جان دے رہیا ہون۔ ميں نے برطانوی راج دے تحت ہندوستان وچ لوکاں نو‏‏ں بھکھ تو‏ں سسکدے دیکھیا ا‏‏ے۔ ایہ میرا فرض سی کہ اس دے خلاف احتجاج کراں۔ مادرِ وطن دے لئی جان قربان کرنے تو‏ں بہتر کيتا ہوئے سکدا اے ؟ 31 جولائ‏ی، 1940ء نو‏‏ں ادھم سنگھ نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ 1952ء وچ انڈیا دے وزیرِ اعظم نہرو نے اودھم سنگھ نو‏‏ں ‘‘شہیدِ اعظم‘ قرار دتا جس نے آزادی د‏‏ی خاطر جان دی۔ ==قاتل دا انجام== اینے بے گناہ لوکاں نوں مارݨ آلا جنرل ڈائر 1927ء نوں مر گیا تے اس واقعے دا وڈا مجرم اوے ویلے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دا لیفٹینینٹ گورنر مائیکل اوڈوائر ، جس دی شہہ اتے ڈائر نے ایہہ سارا کم کیتا ، خود وی نا بچ سکیا تے 13 مارچ 1940 نوں [[اودھم سنگھ]] نے [[لندن]] جا اسنوں مار کے جلیاں والا باغ دے بے گناہاں دا بدلا لیا ۔ == یادگار == 1920 چ جلیاں والا باغ نوں پنچ لَکھ سٹھ ہزار چار سو بتالی رپیے وچ خرید لیا گیا پر [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دی آزادی تک ایتھے یادگار تعمیر نا کیتی جا سکی ۔ آزادی مگروں ایس یادگار دی اساری شروع ہوئی جو 1961 چ مکمل ہوئی ۔ ایہدے اُتے سوا نوں لَکھ رپیے خرچ ہوئے تے ایہنوں آزادی دا شعلا دا نام دتا گیا ۔ ایہدا افتتاح ڈاکٹر راجندر پرشاد نے کیتا جیہڑا [[بھارت]] دے پہلا صدر سی ۔ مرکزی یادگار دی اچائی تیہ فٹ اے۔ [[فائل:Jalianwala flame0fliberty.jpg|framepx|thumb|کھبے|جلیاں والا باغ وچ بنائی جانے والی یادگار]]1920ء وچ انڈین نیشنل کانگریس نے اس جگہ اک یادگار قائم کرنے دے لئی ٹرسٹ بنایا۔ 1923ء وچ ٹرسٹ نے منصوبے د‏‏ی خاطر جگہ خریدی۔ امریکی آرکیٹکٹ بنجامن پولک نے اس یادگار دا نمونہ بنایا۔ 13 اپریل،1961ء نو‏‏ں انڈیا دے صدر راجندرا پرساد نے اس دا افتتاح کيتا جدو‏ں کہ [[جواہر لعل نہرو]] تے ہور نال موجود سن ۔ بعد وچ اس جگہ مستقل جلنے والی اگ دا شعلہ وی نصب کيتا گیا۔ دیواراں تے ملحقہ مکانات اُتے گولیاں دے نشان حالے تک موجود ني‏‏‏‏ں۔ گولیاں تو‏ں بچنے د‏‏ی خاطر جس کنويں وچ لوکاں نے چھلانگ لگائی، اس اُتے وی یادگار قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ == شیرومانی گردوارہ پربندھک کمیٹی دا قیام == قتلِ عام دے بعد گولڈن ٹمپل دے سرکاری عہدیداراں نے کرنل ڈائر نو‏‏ں ‘سروپ‘ (سکھاں دے لئی بالخصوص تے عام انسانیت دے لئی بالعموم بہترین خدمات سر انجام دینے والا) دینے اُتے بحث کيتی تے اس تو‏ں سکھاں وچ اشتعال د‏‏ی لہر دوڑ گئی۔ 12 اکتوبر، 1920ء نو‏‏ں امبرسر خالصہ کالج وچ ہوئے اک اجلاس وچ طلبہ تے استاداں نے گردواراں نو‏‏ں مہانتاں تو‏ں لئی لینے دا مطالبہ کيتا۔ 15 نومبر، 1920ء نو‏‏ں شیرومانی گردوارہ پربندھک کمیٹی بنی جس نے سکھ مقدس تھ‏‏اںو‏اں دا انتظام سنبھالیا تے اصلاحات نافذ کاں۔ ==سانحا جلیاں والا باغ دے بُچڑ: جنرل ڈائر تے مائیکل اڈوائر == برٹش راج دے دوران [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وچ دیس بھگتاں اُپر ظلم ڈھاوݨ کارن تِن انگریز افسر بہت بدنام ہوئے سن ۔ پہلا سی گرو کے باغ مورچے دوران سکھ تے اننسانی تشدد کرن والا امبرسر دا ڈی۔ایس۔پی۔، ایس۔جی۔ایم۔ بیٹی۔ اس نے اجیاے وحشی کارے کیتے کہ [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دا مکھ پادری سی۔ایپھّ۔ اینڈریوز وی ایہہ دردناک مورت ویکھ کے کرلا اٹھیا۔ دوسرے دو ظالم سن، 13 اپریل 1919 جلھیانوالا باغ ساکے دے سوتردھار جنرل ڈائر اتے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دا لیفٹینینٹ گورنر سر مائیکل اڈوائر۔ جنرل ڈائر دا پورا نام ریگینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر سی۔ اسدا جم 9 اکتوبر 1864 نوں انونڈے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دی مشہور پہاڑی سیرگاہ مری وچ ہویا سی۔ اس دے باپ دی مری دے نزدیک گھوڑاگلی قصبے وچ شراب بناؤن دی چھوٹی جہی فیکٹری سی۔ اس نے سکولی تعلیم بشپ کاٹن سکول شملہ توں حاصل کیتی۔ رائل ملٹری کالج سینڈہرسٹ (انگلینڈ) توں گریجوئیشن کرن توں بعد 1885 وچ اوہ بریٹیش فوج وچ بطور لیفٹینینٹ بھرتی ہو گیا۔ جلھیانوالا باغ کانڈ ویلے اس دا اصلی رینک کرنل سی پر اس نوں برگیڈیئر جنرل دا عارضی عہدہ ملیا ہویا سی۔ اس نے نوکری دوران 39 بنگال انفینٹری، سیستان فورس اتے 25 [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] ریجمینٹ آدی یونٹاں دی کمانڈ کیتی اتے تیسری اینگلو-برماو لڑائی، چترال بغاوت اتے پہلی دنیا جنگ وچ حصہ لیا۔ 1919 ای۔ وچ سارے بھارت وچ برٹش حکمرانی دے خلاف آزادی تحریک زوراں تے چل رہا سی۔ [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وچ سبھ توں زیادہ دھرنا مظاہرہ امبرسر شہر وچ ہو راے سن۔ [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دا لے۔ گورنر مائیکل اڈوائر اس تحریک توں کجھ زیادہ ہی تکلیف منّ رہا سی۔ 10 اپریل 1919 نوں امبرسر نواسی ہندو-مسلم ایکتا دے پرتیک مشہور لیڈر ڈاکٹر۔ ستیاپال اتے سیپھؤدین کچلو وکیل نوں رولٹ ایکٹ ماتحت نظربند کرکے شہر نوں فوج دے حوالے کر دتا گیا۔ اپنے محبوب لیڈراں دی گرفتاری توں شہر واسی بھڑک اٹھے۔ پردرشنکاریاں اتے سرکھیا دستیاں درمیان بھنڈاری پلّ تے ٹکر ہو گئی تاں فوج نے گولی چلا دتی۔ کئی دیش بھگت مارے گئے اتے کئیاں زخمی ہو گئے۔ اس کارن سارے شہر وچ دنگے بھڑک اٹھے۔ لوکاں نے کئیاں سرکاری بلڈنگاں اتے دفتراں دی بھنتوڑ کرکے اگّ دے حوالے کر دتا۔ ہزوم نے بریٹیش ناگرکاں تے حملے کرنے شروع کر دتے۔ ہنسا وچ ہال بازار دی اک بینک وچ کم کردے تن بریٹیش اہلکار مارے گئے تے اک ننّ مس مارسیلا شیروڈّ سخت زخمی ہو گئی۔ اڈوائر نے شہر وچ مارشل لاء لگا کے ہریک پرکار دی میٹنگ اتے دھرنے مظاہرہ تے پابندی لگا دتی۔ ڈائر دی پوسٹنگ اس ویلے جالندھر چھاؤنی سی۔ اڈوائر ولوں حکم ملن تے اس نے 11 اپریل 1919 نوں امبرسر پہنچ کے فوج اتے شہر دی کمانڈ سنبھال لئی۔ اس وچ نسلی سروؤچتا کٹّ کٹّ کے بھری ہوئی سی۔ اس نے آؤندے ہی ماتحت فوج نوں واضع کر دتا کہ اس نوں صرف اتے صرف بریٹیش ناگرکاں دی موت دا بدلہ لین اتے بھارتیاں نوں سبق سکھاؤن لئی بھیجیا گیا اے۔ ایہہ موقع اس نوں دو دن بعد 13 اپریل نوں ہی مل گیا۔ 13 اپریل وساکھی والے دن ڈائر نوں پتہ چلیا کہ 20000 دے قریب لوک مارشل لاء دی النگھنا کرکے جلھیانوالے باغ وچ جلسہ کر راے ہن۔ اس دن وساکھی سی تے ہزاراں عقیدت مند دربار صاحب متھا ٹیکن لئی آئے ہوئے سن۔ پنڈاں توں آئے عقیدت مند، جہناں نوں شہر دے حالات اتے مارشل لاء بارے کوئی علم نہیں سی، وی اس جلسے وچ شامل سن۔ خبر ملن تے ڈائر فوراً 65 گورکھا اتے 25 بلوچ فوجی لے کے اپنی بدلے دی اگّ شانت کرن لئی باغ ول نوں چل پیا۔ لوکاں دی چنگی قسمت سی کہ باغ دا داخلا دوار تنگ ہون کارن مشینگنّ والیاں دو گڈیاں اندر نہ جا سکیاں نہیں تاں نقصان کئی گناں ودھ ہونا سی۔ ساری فوجی ٹکڑی ۔303 لی-انفیلڈ رائیپھلاں نال لیس سی۔ اس نے بناں کسے وارننگ دے شانتیپوروک بیٹھے لوکاں تے پھائرنگ شروع کروا دتی۔ جدوں کجھ فوجیاں نے ہوائی پھائرنگ کیتی تاں اس نے ڈانٹ کے کیہا کہ تہانوں اس کم لئی نہیں لیاندا گیا، سدھیاں گولیاں مارو۔ اس نے ودھ توں ودھ [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]]ی قتل کرن لئی جان بجھّ کے سنگھنی بھیڑ والیاں تھاواں ول پھائرنگ کروائی۔ ایہہ باغ صرف 6-7 ایکڑ وچ بنیا ہویا اے۔ پدھرا ہون کارن لکن لئی کوئی جگہ نہیں سی۔ چارے پاسے توں ورھ رہی موت توں بچن لئی جی بھیانے لوکاں نے باغ وچ بنے کھوہ وچ چھالاں مار دتیاں۔ بعد وچ صرف اس خونی کھوہ وچوں ہی بے گناہاں دیاں 120 لاشاں کڈھیاں گئیاں۔ کندھاں ٹپن دی کوشش کر راے لوکاں نوں وی چن چن کے ماریا گیا۔ اجے تک کندھاں تے گولیاں دے درزناں نشان ویکھے جا سکدے ہن۔ اتھوں تک کے ڈر کے لمے پئے لوک وی نہ بخشے گئے۔ 10-15 منٹ تک لگاتار گولیاں چلدیاں رہیاں۔ گولیباری اس ویلے بند ہوئی جدوں اشو ہوئے کل 1650 روند ختم ہو گئے۔ کرفیو کارن ساری رات کسے نوں میڈیکل مدد جاں پانی دا گھٹ نہ مل سکیا۔ سینکڑے لوک سسک سسک کے دم توڑ گئے۔ سرکاری رپورٹ مطابق 397 بے گناہ مارے گئے تے 1000 زخمی ہوئے۔ پر نرپکھّ سوچناواں مطابق 1000 توں ودھ مارے گئے تے 1300 توں ودھ زخمی ہوئے۔ امبرسر دے سول سرجن ڈاکٹر۔ سمتھّ نے دسیا کہ 1800 لوک مارے گئے سن۔ ڈائر نے لوکاں دے دلاں وچ ڈر بھرن تے سبق سکھاؤن لئی شہر وچ جگہ جگہ پولیس تے فوج دیاں پکٹاں قایم کر دتیاں جتھے شہریاں نوں 200-250 میٹر تک ڈھڈّ بھار گھسڑنا پیندا سی ۔ ڈائر دی اس گھناؤنی کرتوت کارن بھارت اتے برٹین وچ ہاہکار مچّ گئی۔ سارے قومی لیڈراں نے اس کانڈ دی سخت الوچنا کیتی۔ روندر ناتھ ٹیگور نے نائیٹہڈّ دی اپادھی واپس کر دتی۔ بریٹیش پارلیمینٹ نے جلھیانوالا باغ دے خونی ساکے دی نکھیدھی کیتی۔ اس ساکے دی تفتیش لئی بنی ہنٹر کمیٹی نے ڈائر نوں دوشی منیا۔ انگلینڈ وچ لڑائی وزیر ونسٹن چرچل، جو بعد وچ وزیر اعظم بنے، نے اس نوں بے رحم قاتل کیہا۔ پر دربار صاحب دے اس ویلے دے سرکاری جھولی چکّ سربراہ سردار بہادر اروڑ سنگھ ننگلی نے اس نوں ادور تخت تے بلا کے سروپاؤ دے کے نوازیا گیا۔ عالمی مشہور کتاب “جنگل بکّ” دے انگریز لکھاری رڈیارڈ کپلنگ نے اس نوں بھارت وچ بریٹیش راج دا راکھا گردان کے 2600 پونڈ رقم اکٹھی کر کے بھینٹ کیتی۔ پر بریٹیش سرکار نوں اس دی وہشیانا کرتوت ہضم نہ ہوئی۔ بھارت وچ بریٹیش فوج دے پردھان سپہ سالار سر چارلس منرو نے اس نوں کرنل دے عہدے توں جبری رٹائر کر دتا۔ واپس انگلینڈ پہنچن تے اس دا بھاری استقبال وی ہویا تے سخت نقطہ چینی وی کیتی گئی۔ بریٹیش آرمی میوزیم لنڈن وچ اجے وی اس نوں بادشاہ ولوں دتا گیا تعریف پتر پردرشت اے۔ ڈائر 1927 وچ 62 سال دی عمر وچ اکلتا دی حالت وچ بہت بری موت مریا۔ موت توں پہلاں اوہ کئی سال تک ادھ رنگ کارن منجے اتے پیا رہا۔ اوہدی بیوی تے بچے اوہنوں چھڈ گئے ۔ اپنی موت توں کچھ سماں پہلاں اوہنے لکھیا، “کچھ لوک کہندے ہن کہ میں جلیاں والا باغ وچ ٹھیک کیتا پر کچھ کہندے ہن کہ میں غلط کیتا۔ میں مر جانا چاہندا واں تاں جو رب ای ایس بارے انصاف کر سکے۔” اوہدی موت ڈپریشن تے برین ہیمریز کارن ہوئی ۔ [[جلیاں والا باغ]] سانحے دا دوسرا ذما دار سی اوس ویلے دا [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دا لیفٹینینٹ گورنر سر مائیکل اڈوائر۔ اڈوائر 1912 توں 1919 تک [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دا لے ۔ گورنر رہیا سی ۔ اوہدا جم آئرلینڈ (انگلینڈ) وچ 8 اپریل 1864 نوں اک عام ٹبر وچ ہویا۔ اوہدی بیوی دا نام ڈیم اونا اڈوائر سی۔ اوہ اپنے ماں باپ دے 14 بچیاں وچوں 6ویں نمبر تے سی ۔اوہنے سینٹ سیٹانیسلاس کالج ٹلامور توں گریجوئیشن کیتی تے 1886 وچ بھارتی سول سنوجواناں لئی چنیا گیا۔ بھارت وچ نوکری دوران اس نے ریونیو دے مسلے حل کرن وچ بہت مشہوری حاصل کیتی ۔ اوہ ترقی کردا ہویا [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وچ لینڈ ریکارڈ اتے کھیتی باڑی محکمے دے ڈائریکٹر دے عہدے تے پہنچ گیا۔ اس نے صوبہ سرحد، مرکزی بھارت اتے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] توں علاوہ الور، بھرتپر اتے حیدرآباد سٹیٹاں لئی وی ریونیو دے کھیتر وچ ودھیا کم کیتا۔ 1912 وچ وائسرائے لارڈ ہارڈنگ نے اس نوں [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دا لے۔ گورنر تعینات کر دتا تے 1913 وچ اس نوں نائیٹ دی اپادھی حاصل کیتی گئی۔ اوہدے عہد وچ ای اوہدی پوری مرضی نال [[جلیاں والا باغ]] دا سانحا ہویا ۔ اینے بھیانک قتل عام دے باوجود اوہنے پوری بے شرمی نال ڈائر دی حمایت جاری رکھی ۔ جلیاں والا باغ سانحے دے خلاف وچ گجراں والا شہر وچ وی برٹش سرکار دے خلاف دنگے بھڑک اٹھے ۔ جدوں اڈوائر حالات تے کنٹرول نہ کر سکیا تاں اوہنے حد کر دتی ۔ اوہدے حکم نال 15 اپریل 1919 نوں چار جنگی ہوائی جہازاں نے گجراں والا شہر تے بمباری کر دتی ۔ جہازاں نے ادھے گھینٹھے تک بمباری کیتی تے کئی ہور علاقیاں سمیت خالصا ہائی سکول گرو نانک پُرا نوں تباہ کر دتا۔ بزرگاں، عورتاں تے بچیاں سمیت درجݨاں لوک مارے گئے۔ ایہدیاں ایہہ کرتوتاں برٹش سرکار دی برداشت توں باہر ہو گئیاں تاں اپریل 1919 وچ ایہنوں عہدے توں فارغ کر دتا گیا۔ برٹش سیارا وزیر ایڈون مونٹاگو نے اڈوئر دی کڑی الوچنا کیتی ۔ اجیہا پاپی انسان آخر شہید [[اودھم سنگھ]] ولوں 75 سال دی عمر وچ جہنم ول روانہ کر دتا گیا۔ اوہ 13 مارچ 1940 نوں کیکسٹن ہال لنڈن وچ رائل سوسائٹی فار ایشیئن افیئرز دی میٹنگ وچ حصہ لے رہیا سی ۔ جویں ای اڈوائر بول کے ہٹیا، [[اودھم سنگھ]] نے گولیاں مار کے اپنی قسم پوری کر دکھائی ۔ اوہ روالور خالی ہون تک گولیاں چلاؤندا رہیا جیس نال لوئیس ڈین، لارڈ جٹلینڈ، تے چارلس کوچرین بیلی زخمی ہو گئے ۔ [[اودھم سنگھ]] نے 21 سال دے لمبے انتظار توں بعد اپنے دیس دی بے عزتی دا بدلہ آخر لے لیا۔ == برطانوی وزیر اعظم دا بیان == 1947ء وچ تقسیم ہند دے موقعے اُتے [[ونسٹن چرچل]] دے جانشین [[کلیمنٹ ایٹلی|Clement Richard Attlee]] نے ایوان وچ تقریر کردے ہوئے کہیا کہ اج سانو‏ں اپنے ساتھیاں دے اُنہاں کارنامےآں اُتے فخر اے جو انہاں نے انڈیا وچ انجام دیے۔<!-- “Looking back today over the years, we may well be proud of the work which our fellow citizens have done in India. There have, of course, been mistakes, there have been failures, but we can assert that our rule in India will stand comparison with that of any other nation which has been charged with the ruling of a people so different from themselves.” --><ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-08-17/british-colonialism-laid-ground-crises-hong-kong-kashmir British Colonialism Laid The Ground For The Crises In Hong Kong & Kashmir]</ref> == پچھتاوا == اگرچہ ملکہ الزبتھ دوم نے اپنے 1961ء تے 1983ء دے دوراں وچ اس قتلِ عام اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا مگر 13 اکتوبر، 1997ء دے سرکاری عشائیے وچ انہاں نے ایہ کہیا: بے شک ساڈے ماضی وچ کئی مشکل دور آئے نيں جنہاں وچ جلیاں والا باغ انتہائی تکلیف دہ مثال شامل ا‏‏ے۔ وچ اوتھ‏ے کل جاواں گی۔ مگر تریخ نو‏‏ں بدلا نئيں جا سکدا، چاہے اسيں کِنّی کوشش کر لین۔ اس دے اپنے دکھ تے خوشی دے لمحات ني‏‏‏‏ں۔ سانو‏ں رنج تو‏ں سیکھ کر اپنے لئی خوشیاں جمع کرنی چاہیئں۔ 14 اکتوبر، 1997ء نو‏‏ں ملکہ الزبتھ دوم نے جلیاں والا باغ دا دورہ کيتا تے نصف منٹ د‏‏ی خاموشی اختیار ک‏ر ک‏ے اپنے جذبات دا اظہار کيتا۔ اس وقت ملکہ نے زعفرانی رنگ دا لباس زیبِ تن کيتا سی جو سکھ مذہب دے لئی مذہبی اہمیت دا حامل رنگ ا‏‏ے۔ یادگار اُتے پہنچ ک‏ے انہاں نے اپنے جوندے اتارے تے پھُل چڑھائے۔ اگرچہ انڈین لوکاں نے پچھتاوے دے اظہار تے ملکہ دے رنج نو‏‏ں قبول تاں کيتا مگر بعض نقاد کہندے نيں کہ ایہ معافی نئيں سی۔ اُتے اس وقت دے انڈین وزیرِ اعظم [[اندر کمار گجرال]] نے ملکہ دا دفاع کردے ہوئے کہیا کہ جدو‏ں ایہ واقعہ ہويا تاں ملکہ پیدا وی نئيں ہوئیاں سن۔ 8 جولائ‏ی، 1920ء نو‏‏ں ونسٹن چرچل نے ایوانِ نمائندگان نو‏‏ں کرنل ڈائر نو‏‏ں سزا دینے دا مطالبہ کيتا۔ چرچل نے ہاؤس نو‏‏ں کرنل ڈائر نو‏‏ں زبردستی ریٹائر کرنے اُتے آمادہ ک‏ر ليا مگر چرچل چاہندے سن کہ کرنل نو‏‏ں سزا وی ملدی۔ فروری 2013ء نو‏‏ں ڈیوڈ کیمرون پہلے برطانوی وزیرِ اعظم سن جنہاں نے اس جگہ دا دورہ کيتا تے پھُل چڑھائے تے امبرسر قتلِ عام نو‏‏ں ‘برطانوی تریخ دا انتہائی شرمناک واقعہ قرار دیا‘۔ اُتے کیمرون نے سرکاری طور اُتے معافی نئيں منگی۔ == فنکارانہ تشبیہات == * 1977ء: [[ہندی زبان]] د‏‏ی فلم ‘جلیاں والا باغ‘ دے ناں تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی۔ فلم نو‏‏ں بلراج تاج نے لکھیا تے پیش کيتا۔ اس فلم وچ اودھم سنگھ د‏‏ی زندگی دے بارے واقعات دکھائے گئے۔ اس فلم دا کچھ حصہ برطانیا وچ عکس بند کيتا گیا۔ * 1981ء: [[سلمان رشدی]] دے ناول ‘مڈ نائٹ چلڈرن‘ وچ اس قتلِ عام دے بارے اوتھ‏ے موجود اک ڈاکٹر دے نکتہ نظر تو‏ں پیش کيتا گیا جو عین وقت اُتے آنے والی چھینک تو‏ں گولی تو‏ں بچ گیا سی۔ * 1982ء: رچرڈ اٹینبرو د‏‏ی فلم گاندھی وچ اس واقعے دے بارے بیان کيتا گیا تے [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] دا کردار ایڈورڈ فاکس نے ادا کيتا۔ اس فلم وچ قتلِ عام دے واقعات تے بعد وچ ہونے والی تحقیقات دکھادی گئياں۔ * 1984ء: اس قتلِ عام د‏‏ی داستان گریناڈا ٹی وی د‏‏ی 1984ء والی سیریز ‘دی جیول انہاں دتی کراؤن‘ د‏‏ی 7واں قسط وچ اک برطانوی افسر د‏‏ی فرضی بیوہ د‏‏ی جانب تو‏ں دسی گئی۔ * 2002ء: ہندی فلم ‘دی لیجنڈ آف بھگت سنگھ‘ د‏‏ی ہدایتکاری راجمکار سنتوشی نے کيتی۔ اس فلم وچ [[بھگت سنگھ]] نو‏‏ں بچپن وچ اس قتلِ عام نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ظاہر کيتا گیا سی جو بعد وچ اس دے حریت پسند بننے وچ کم آئی۔ * 2006ء: ہندی فلم ‘رنگ دے بسنتی‘ دے کچھ حصےآں وچ وی اس قتلِ عام نو‏‏ں دکھایا گیا۔ * 2009ء: بالی رائے دے ناول ‘سٹی آف گھوسٹس‘ دا کچھ حصہ اس قتلِ عام دے حوالے تو‏ں ا‏‏ے۔ * 2014ء: وچ برطانوی ڈراما ‘ڈاؤن ٹاؤن ایبے‘ دے پنجويں سیزن د‏‏ی اٹھويں قسط وچ اس قتلِ عام دا کچھ حوالہ ملدا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == {{Portal|بھارت|پنجاب (پاکستان)|برطانیا|موت}} * [[برطانوی راج]] * [[تحریک آزادی ہند]] * [[بھارت وچ قتل عام د‏‏ی لسٹ]] * [[موہن داس گاندھی]] * [[محمد علی جناح]] ==حوالے== {{حوالے}} == ہور پڑھو == * [https://www.rekhta.org/stories/1919-ki-ek-bat-saadat-hasan-manto-stories?sort=popularity-desc&lang=ur 1919 د‏‏ی اک بات] * {{cite book | surname1 = Brown | given1 = Emily | year = 1973 | title = (in Book Reviews; South Asia)۔ The Journal of Asian Studies, Vol. 32, No. 3. (May, 1973)، pp. 522–523 | url = | publisher = Pacific Affairs, University of British Columbia | issn=0030-851X }} * {{cite book | surname1 = Cell | given1 = John W | year = 2002 | title = Hailey: A Study in British Imperialism, 1872–1969 | url = | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-52117-3 }} * [[Nigel Collett|Collett, Nigel]]۔ ''[[The Butcher of Amritsar: General Reginald Dyer]]'' (2006) * Draper, Alfred. ''The Amritsar Massacre: Twilight of the Raj'' (1985) * {{cite book | surname1 = Gupta | given1 = Amit K | year = 1997 | title = Defying Death: Nationalist Revolutionism in India, 1897–1938.Social Scientist, Vol. 25, No. 9/10. (Sep. – Oct.، 1997)، pp. 3–27 | url = | publisher = Social Scientist | issn = 0970-0293 }} * {{cite book | surname1 = Hopkirk | given1 = Peter | authorlink = Peter Hopkirk | year = 1997 | title = Like Hidden Fire: The Plot to Bring Down the British Empire | url = | publisher = Kodansha Globe | isbn = 1-56836-127-0 }} * Judd, Dennis. "The Amritsar Massacre of 1919: Gandhi, the Raj and the Growth of Indian Nationalism, 1915–39," in Judd, ''Empire: The British Imperial Experience from 1765 to the Present'' (Basic Books, 1996) pp 258– 72 [https://web.archive.org/web/20100819152439/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6969240 online edition] * Lloyd, Nick. ''The Amritsar Massacre: The Untold Story of One Fateful Day'' (2011) * Narain, Savita. ''The historiography of the Jallianwala Bagh massacre, 1919'' (New Delhi, Spantech and Lancer, 1998) 76pp ISBN 1-897829-36-1 * {{cite book | surname1 = Popplewell | given1 = Richard J | year = 1995 | title = Intelligence and Imperial Defence: British Intelligence and the Defence of the Indian Empire 1904–1924 | url = http://www.routledge.com/shopping_cart/products/product_detail.asp?sku=&isbn=071464580X&parent_id=&pc= | publisher = Routledge | isbn = 0-7146-4580-X }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326193437/http://www.routledge.com/shopping_cart/products/product_detail.asp?sku=&isbn=071464580X&parent_id=&pc= |date=2009-03-26 }} * {{cite book | surname1 = Sarkar | given1 = B.K. | year = 1921 | title = Political Science Quarterly, Vol. 36, No. 1. (Mar.، 1921)، pp. 136–138 | url = | publisher = The Acedemy of Political Science | issn = 0032-3195 }} * {{cite book | surname1 = Sarkar | given1 = Sumit | year = 1983 | title = Modern India, 1885–1947 | url = | publisher = Delhi:Macmillan | isbn = 978-0-333-90425-1 }} * Swinson, Arthur. ''Six Minutes to Sunset: The Story of General Dyer and the Amritsar Affair'' (London: Peter Davies, 1964) * {{cite book | surname1 = Tinker | given1 = Hugh | year = 1968 | title = India in the First World War and after. Journal of Contemporary History, Vol. 3, No. 4, 1918–19: From War to Peace. (Oct.، 1968) | pages=89–107 | url = | publisher = Sage Publications | issn = 0022-0094 }} == باہرلے جوڑ == * An [[این پی ار]] [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6687085 interview] with Bapu Shingara Singh – the last known surviving witness. * [http://lachlan.bluehaze.com.au/churchill/amritsar.htm Churchill's speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101019100838/http://lachlan.bluehaze.com.au/churchill/amritsar.htm |date=2010-10-19 }} after the incident. * [http://www.amritsar.com/Jallian%20Wala%20Bagh.shtml Amritsar Massacre at Jallianwala Bagh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111165854/http://www.amritsar.com/Jallian%20Wala%20Bagh.shtml |date=2015-01-11 }} Listen to the Shaheed song of the Amritsar Massacre at Jallian Wala Bagh. * [http://www.britishempirehistory.com/pages/7.html Amritsar Massacre as a turning point in the British Raj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911062946/http://www.britishempirehistory.com/pages/7.html |date=2011-09-11 }} – Description and analysis of the Jallianwala Bagh Massacre. * [http://www.jallianwalabagh.ca/pages.php?id=11 جلیا نوالہ باغ دے شہدا د‏‏ی لسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231222240/http://www.jallianwalabagh.ca/pages.php?id=11 |date=2016-12-31 }} {{Indian independence movement}} [[گٹھ:1919ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1919ء وچ بھارت]] [[گٹھ:1919ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:اپریل 1919ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:امبرسر]] [[گٹھ:بھارت وچ قتل عام]] [[گٹھ:تحریک آزادی ہند]] [[گٹھ:سکھاں دا قتل عام]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] [[گٹھ:برطانوی ہندوستان وچ جبر و تشدد]] [[گٹھ:برطانوی ہندوستان وچ احتجاجات]] [[گٹھ:برطانوی ہند وچ 1919ء]] [[گٹھ:ریاستی دہشتگردی]] [[گٹھ:پنجاب (بھارت) د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:پنجاب دی تریخ]] [[گٹھ:برطانوی ہند]] [[گٹھ:ہندستان دی تریخ]] [[گٹھ:تریخ ہندستان]] [[گٹھ:تحریک آزادی]] [[گٹھ:تحریک پاکستان]] [[گٹھ:برصغیر]] [[گٹھ:پنجاب (علاقہ)|پنجاب دی تریخ]] r2fp3c7yqbq4mkjken362qzts96tppi 0 60185 712523 650478 2026-10-15T03:10:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712523 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=درشٹی دھامی |image= |birth_date={{birth date and age|df=yes|1985|1|10}} |nationality=[[India|بھارتی]] |occupation={{hlist|اداکارہ|ماڈل|ڈانسر}} |years active=2007 - اج تک |years_active=2007 - present |spouse={{Marriage|نئرج کھمکا|2015}} |relatives=[[Suhasi Goradia Dhami]] (sister-in-law) |ethnicity=[[Gujarati people|گجراتی]] }} '''درشٹی دھامی''' (جنم 10 جنوری 1985)<ref name="IndiaToday DOB">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/drashti-dhami-birthday-twitter-madhubala-ek-ishq-ek-junoon-vivian-dsena/1/335374.html|title=Birthday girl Drashti Dhamis fans make her trend on Twitter|date=10 January 2014|website=India Today|access-date=24 July 2016}}</ref> اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ، ماڈل اتے ڈانسر ہے۔ اوہ مکھ طور اتے لڑیوار ''دلّ ملّ گیا''، ''گیت - ےc سبسے پرائی''، ''مدھو بالا-ایکلا عشقَ ایک جنونّ'' اتے ''ایک تھا راجا ایک تھی رانی''<ref name="lead">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-07/tv/32080370_1_hui-sabse-parayi-geet-drashti-dhami|title=I didn’t think I could be lead: Drashti Dhami|date=7 June 2012|publisher=''[[Times of India]]''|access-date=29 June 2012|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820040455/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-07/tv/32080370_1_hui-sabse-parayi-geet-drashti-dhami|dead-url=yes}}</ref> وچّ کردار نال جانی گئی۔ اسنے [[سٹار پلس]] اتے پردرشیٹ نینا اتے پردیش میں رہتا ہے میرا دل وچّ کم رہی ہے۔ == شروع دا جیون == دھامی دا جنم 10 جنوری 1985 نوں اک گجراتی پروار وچّ [[ممبئی]]، وکھے ہویا۔ جتھے اسنے اپنی پڑھائی پوری کیتی۔ سکول توں بعد اسنے مٹھی بائی کالج وچّ ششیالوجی دی ڈگری لئی۔<ref name="facts">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Drashti-Dhami-Lesser-known-facts/Drashti-Dhami-Lesser-known-facts/photostory/39955054.cms|title=Drashti Dhami: Lesser known facts|date=21 April 2015|website=The Times of India|access-date=15 August 2016}}</ref> == ٹیلیوژن == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! سال ! ٹی. وی. ! کردار ! کو-سٹار ! بولی ! ٹیوی چینل نوں |- |2007-2009 |''Dill ملّ Gayye'' |ڈاکٹر Muskaan Chadda | ''Mayank آنند'' | rowspan="6" |[[ہندی |ہندی]] | rowspan="2" |تارہ اک |- | 2010-2011 | ''Geet - ہئی Sabse Parayi'' | Geet Handa/Geet Maan سنگھ Khurana |''گرمیت Choudhary'' |- | 2012-2014 | ''Madhubala – ایک Ishq Ek Junoon'' | Madhubala Rishabh Kundra/ Madhubala راجا Khushwa(دوہرا کردار) | ''Vivian Dsena'' | رنگ |- |2015-2016 |''ایک تھا راجا ایک تھی رانی'' |Gayatri سیٹھ/رانی Gayatri اتے ڈبل رول Savitri |''Siddhant Karnick'' |[[زی ٹیوی|زی ٹی. وی.]] |- |2016-موجود |''Pardes Mein Hai میرا Dil'' <ref>{{Cite news|url=http://www.timesofindia.com/tv/news/hindi/First-look-of-Drashti-Dhamis-new-show-Pardes-Mai-Hai-Mera-Dil/articleshow/53734935.cms|title=First look of Drashti Dhami's new show Pardes Mai Hai Mera Dil|work=The Times of India|access-date=21 August 2016}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/drashti-dhamis-pda-with-someone-special-will-make-you-go-aww/|title=Drashti Dhami’s PDA with someone special will make you go aww!|date=14 September 2016|work=Bollywood Life|access-date=6 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170212223500/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/drashti-dhamis-pda-with-someone-special-will-make-you-go-aww/|archivedate=12 February 2017|accessdate=2 April 2017}}</ref> |Naina بترا/ Naina راگھو مہرا |''ارجن بجلانی'' |[[سٹار پلس]] |} === ریالٹی شوٕ وچّ کردار=== * 2010: ''وڈے پیسے: چھوٹا پردا وڈا کھیڈ نوں'' گسٹ دے طور تے حصےدار<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/television/news/2014/10-unknown-facts-about-drashti-dhami-madhubala-she-turns-an-year-old-129301.html|title=10 Unknown Facts Of Drashti Dhami Aka Madhubala As She Turns A Year Older Today!|date=10 January 2014|publisher=FilmiBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006080441/http://www.filmibeat.com/television/news/2014/10-unknown-facts-about-drashti-dhami-madhubala-she-turns-an-year-old-129301.html|archive-date=6 October 2016|dead-url=yes|access-date=6 October 2016}}</ref> * 2010: ''Nachle Ve نال سروج خان'' دے طور تے مہمان دے حصےدار{{cn|date=August 2016}} * 2013: ''Nach Baliye 5'' گسٹ دے طور تے/اپنے آپ نوں (تعامن کرن لئی آیا سی اس دے بھرا اتے بھین دے قانون وچ سوہاسی اتے جےَ)<ref>{{Cite news|url=http://www.timesofindia.com/tv/news/hindi/Drashti-Dhami-finds-a-new-sister-on-Nach-Baliye/articleshow/18255954.cms|title=Drashti Dhami finds a new sister on Nach Baliye|date=30 January 2013|work=The Times of India|access-date=15 September 2016}}</ref> * 2013: ''جھلک دکھلا جا 6'' دے طور تے امیدوار (جیتو) ' تے 14 ستمبر 2013 * 2014: ''مشن سپنے'' دے طور تے اپنے آپ نوں<ref>{{Cite web|url=http://www.timesofindia.com/tv/news/hindi/Drashti-as-nimbu-mirchi-seller-for-Mission-Sapne/articleshow/35552199.cms|title=Drashti as nimbu-mirchi seller for Mission Sapne!|date=24 May 2014|website=The Times of India|access-date=21 August 2016}}</ref> * 2014: ''[[کامیڈی نائیٹز ود کپل|نوں نال کامیڈی ناثیٹز کپل]]'' دے طور تے اپنے آپ نوں{{cn|date=August 2016}} * 2014: ''Jhalak Dikhhla Jaa (سیزن 7)'' ہوسٹ دے طور تے<ref>{{Cite web|url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/jhalak-dikhhla-jaa-7-drashti-dhami-quits-the-show-15134.html.|title=Drashti Dhami sacked from Jhalak Dikhhla Jaa 7|date=22 June 2014|website=IndiaTVNews.com|access-date=24 July 2016}}</ref> * 2015: ''جھلک دکھلا جا لوڈ'' دے طور تے اپنے آپ نوں<ref>{{Cite web|url=http://www.indiawest.com/entertainment/television/jhalak-dikhhla-jaa-drashti-dhami-to-dance-with-sanaya-irani/article_5b7790b4-5e4d-11e5-8659-2bf37e7d6216.html|title=Jhalak Dikhhla Jaa 8’: Drashti Dhami to Dance With Sanaya Irani|date=18 September 2015|website=Indiawest.com|access-date=24 September 2015|archive-date=22 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922090506/http://www.indiawest.com/entertainment/television/jhalak-dikhhla-jaa-drashti-dhami-to-dance-with-sanaya-irani/article_5b7790b4-5e4d-11e5-8659-2bf37e7d6216.html|dead-url=yes}}</ref> * 2016: ''مینوں جاگ نہ کرو ٹیوی'' دے طور تے اپنے آپ نوں<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/nakuul-mehta-disha-parmar-rithvik-dhanjani-i-dont-watch-tv-web-series-trailer-watch/|title=Nakuul Mehta brings the truth behind TV actors’ life in ‘I Don’t Watch TV’ web-series, watch trailer|date=11 February 2016|access-date=1 July 2016}}</ref> * 2017: ''Nach Baliye 8'' دے طور تے امیدوار<ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/nach-baliye-8-final-list-contestants-out-divyanka-tripathi-vivek-dahiya-drashti-dhami-neeraj-717104|title=Nach Baliye 8 final list|publisher=IBTimes|access-date=7 March 2017}}</ref> === خاص کردار === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! سال ! ٹی. وی. ! ٹیوی چینل نوں ! مہینے |- | 2011 | ''چھوٹی بہو - سوار کے وجی راچی'' | [[زی ٹیوی|زی ٹی. وی.]] | مارچ 2011 (کیتے نال-نال گرمیت چودھری) |- | 2011 | ''پیار کی تہانوں اک کہانی'' | تارہ اک | دسمبر 2011 (کیتے نال-نال نیشانت سنگھ) |- | 2011 | ''Sajan مڑ Jhoot گنت Bolo'' | SAB ٹی. وی. | جولائی 2011 |- | 2012 | ''Na بولے تم Na Maine بمبئی Kaha'' | [[رنگ]] | جولائی 2012 |- | 2014 | ''Beintehaa - Jazbaat کے وجی'' | [[رنگ]] | مارچ 2014 |- | 2016 | ''تہانوں Hai سیواواں دی شروعات کریگا'' اتے ''[[ساتھ نبھانا ساتھیا|Saath Nibhana Saathiya]]'' | [[سٹار پلسّ]] |نومبر 2016 Naina بترا ( وشیش دکھّ ) |} == انعام== {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! Year ! Award ! Show ! Category ! Result |- | rowspan="2" | 2011 | Zee Gold Awards | rowspan="3" | ''Geet - Hui Sabse Parayi'' | Most Celebrated Jodi (shared with Gurmeet Choudhary) | {{won}}<ref>{{cite web|title=4th Boroplus Gold Awards 2011|url=http://indiantelevisionawards.webs.com/boroplus-gold-awards|work=indiantelevisionawards|accessdate=24 July 2016|archive-date=8 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408092834/https://indiantelevisionawards.webs.com/boroplus-gold-awards|dead-url=yes}}</ref> |- | BIG Television Awards | Rangeela Character || {{nom}} |- | rowspan="3" |2012 |Indian Telly Awards |Best Onscreen Couple with Gurmeet Choudhary |{{nom}} |- | rowspan="2" |Golden Petal Awards | rowspan="10" | ''Madhubala - Ek Ishq Ek Junoon'' |Most Lokpriya Naya Sadasya Female |{{won}} |- |Most Sanskaari Vyaktitva |{{nom}} |- | rowspan="5" | 2013 | rowspan="2" | Indian Telly Awards | Best Actress in a Lead Role | {{nominated}} |- | Best Jodi (shared with Vivian Dsena) | {{won}} |- | rowspan="2" |Golden Petal Awards |Best Jodi |{{won}} |- |Most Lokpriya Face Female |{{nom}} |- |BIG Star Entertainment Awards |BIG Star Most Entertaining Television Actor - Female |{{nom}} |- | rowspan="3" | 2014 | Star Guild Awards | Best Actress in a Drama Series | {{won}}<ref>{{Cite web | title = Drashti Dhami wins best actress award | author = TNN | work = The Times of India | date = 2 February 2014 | accessdate = 24 July 2016 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Drashti-Dhami-wins-the-best-actress-award-at-Guilds-Award-for-her-performance-in-Madhubala-Ek-Ishq-Ek-Junoon/articleshow/29767252.cms?}}</ref> |- | Zee Gold Awards | Best Actress - Critics | {{won}}<ref>{{Cite web | title = Drashti Dhami wins best actress (critics) award at Zee TV’s Gold Awards | last = Jain | first = Kiran | work = Daily Bhaskar | date = 19 May 2014 | accessdate = 24 July 2016 | url = http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-drashti-dhami-wins-best-actress-critics-award-at-zee-tvs-gold-awards-4618610-NOR.html }}</ref> |- | Indian Telly Awards | Best Actress in a Leading Role | {{nom}} |- | rowspan="6" | 2015 | rowspan="9" | Zee Rishtey Awards | rowspan="21" | ''Ek Tha Raja Ek Thi Rani'' | Favourite Beti |{{won}} |- |Favourite Pati-Patni Rishta |{{nom}} |- |Favourite Saas-Bahu Rishta |{{nom}} |- |Favourite Bahu |{{nom}} |} == ایہہ وی ویکھو == * [[بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں دی لسٹ]] == حوالے == {{Reflist|2}} == باہری لنک == * [[File:Wikiquote-logo.svg|alt=|16x16px]]{{wikiquote-inline}} * [[File:Commons-logo.svg|alt=|16x16px]]{{commons-inline}} * {{IMDb name|4396059}} [[گٹھ:جم 1985]] [[گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:بھارتی لوک]] [[گٹھ:۱۹۸۵ دے جم]] 8zj4unv4xted4a9j5os997p7xx4cxl7 0 66590 712556 647098 2026-10-15T11:41:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712556 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات طوفان/عربی}}{{Infobox weather type |name = بجلئی-طوفان |image = Thunderstorm over Corfu.jpg |caption = کورفو وچ اک بجلئی-طوفان |sign = بارش والے بہت وڈے بدل، [[آسمانی بجلی]] اتے [[گرج]] دے نال۔ |type = [[خطرناک موسم|خطرناک]] |cloud = کپاسی بارش والے بدل }} [[File:FoggDam-NT.jpg|thumb|300px|کھیتاں وچ بجلئی-طوفان]] اک '''بجلئی-طوفان جاں طوفان برق و باراں'''، جسنوں ''ہنیری والا طوفان''، ''ہنیری-مینہہ'' وی کیہا جاندا اے، اک [[طوفان]] ہندا اے جس وچ دھرتی دے ماحول دے وچ [[بجلی]] اتے تیز ہوا دا ملیا-جلیا اثر ہندا اے، اتے اس وچ بدلاں دی تیز [[گرج]] وی شامل ہندی اے۔<ref>{{cite web|date=21 اپریل 2005|url=http://www.weather.gov/glossary/index.php?letter=t |title=Weather Glossary – T|publisher=National Weather Service|accessdate=2006-08-23}}</ref> بجلئی-طوفان ہنیری مینہہ والے بدلاں نال آؤندے ہن۔ بجلئی-طوفان وچ مکھ طور تے تیز ہواواں، [[تیز بارش]] اتے کدے-کدے اولے (گڑھے جاں ایڻ) وی شامل ہندے ہن۔ تیز اتے خطرناک بجلئی-طوفاناں کارن بہت ہی خطرناک حالات پیدا ہو سکدے ہن، جہناں وچ بہت وڈے اولے، تیز ہواواں اتے ٹورنیڈو شامل ہندے ہن۔ کجھ بہت ہی تیز بجلئی-طوفان جہناں نوں سوپرسیل کیہا جاندا اے، چکرواتاں وانگ گھمن لگدے ہن۔ جدکہ زیادہ تر بجلئی-طوفان اوہناں ولوں گھیری گئی [[ٹروپوسفیئر]] دی پرت وچ دے وچ اوسط وہاء دی رفتار نال گھمدے ہن۔ [[فائل:Thunderstorm formation.jpg|500px|thumb|left| ]] == نام == اسنوں بجلئی-ہنیری (''electrical storm'')، چمکدار طوفان (''lightning storm'') وغیرہ وی کہندے ہن۔ کیونکہ اس طوفان وچ زیادہ تر بجلی چمکدی اے اتے ڈگدی اے، اسے کارن اسنوں بجلئی-طوفان کہندے ہن۔ == جیون چکر == گرم ہوا دا دباء ٹھنڈی ہوا نال گھٹ ہندا اے۔ اس کارن گرم ہوا اپر ول جان لگدی اے۔ اسے طرحاں ایہی عمل بدلاں وچ وی ہندی اے۔ اوہ گرم ہوا دے نال نمی وغیرہ نوں اپنے نال لے لیندے ہن۔ ٹھنڈے اتے گرم دے کارن جدوں توانائی نکلدی اے تاں اوہ گھمن لگدے ہن۔ اسدے کارن چمک اتے بجلی پیدا ہندی اے۔ عامَ طور تے اسنوں بنن لئی حالتاں دی لوڑ ہندی اے۔<ref>{{cite web|author=FMI|date=2007|url=http://www.zamg.ac.at/docu/Manual/SatManu/main.htm?/docu/Manual/SatManu/CMs/FgStr/backgr.htm |title=Fog And Stratus – Meteorological Physical Background|publisher=Zentralanstalt für Meteorologie und Geodynamik|accessdate=2009-02-07}}</ref><ref name="CAPE">{{cite journal|author=David O. Blanchard|title=Assessing the Vertical Distribution of Convective Available Potential Energy|journal=[[Weather and Forecasting]]|volume=13|issue=3|pages=870–7|publisher=[[American Meteorological Society]]|date=ستمبر 1998|doi= 10.1175/1520-0434(1998)013<0870:ATVDOC>2.0.CO;2|bibcode= 1998WtFor.۔13.۔870B}}</ref> <ref name="tsbasics">{{cite web|url=http://www.nssl.noaa.gov/primer/tstorm/tst_basics.html|title=A Severe Weather Primer: Questions and Answers about Thunderstorms|author=National Severe Storms Laboratory|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]|date=2006-10-15|accessdate=2009-09-01|archive-date=2009-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825000832/http://www.nssl.noaa.gov/primer/tstorm/tst_basics.html|dead-url=yes}}</ref> === مڈھلا پڑاء (Cumulus stage) === ایہہ پہلا پڑاء ہندا اے، اس وچ بدلاں وچ نمی اپر جان لگدی اے۔ دباء وچ تبدیلی دے کارن ہوا تیزرقتار ہو جاندی اے۔<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=PDtIAAAAIAAJ&pg=PA462 |title=Civil engineers' pocket book: a reference-book for engineers, contractors|author=Albert Irvin Frye|page=462|publisher=D. Van Nostrand Company|date=1913|accessdate=2009-08-31}}</ref> <ref>{{cite book|url= https://books.google.com/?id=ssO_19TRQ9AC&pg=PA112 |title=Ancient Chinese Inventions | author = Yikne Deng | publisher = Chinese International Press | isbn=978-7-5085-0837-5 | date=2005 | pages = 112–13|accessdate=2009-06-18}}</ref> اس نال اک گھٹ دباء والا علاقہ بندا اے اتے لگبھگ 5×10⁸ کلوگرام ابی بخارات دھرتی توں فضاء وچ چلے جاندے ہن۔ اس نال بھاری جن-دھن دا نقصان ہو سکدا اے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://physics.syr.edu/courses/modules/ENERGY/ENERGY_POLICY/tables.html |access-date=2018-04-18 |archive-date=2010-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100315113421/http://physics.syr.edu/courses/modules/ENERGY/ENERGY_POLICY/tables.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="condensationenergy">{{cite web|url=http://physics.syr.edu/courses/modules/ENERGY/ENERGY_POLICY/tables.html |title=Rough Values of Various Processes |author=Gianfranco Vidali |date=2009 |accessdate=2009-08-31 |publisher=[[University of Syracuse]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315113421/http://physics.syr.edu/courses/modules/ENERGY/ENERGY_POLICY/tables.html |archivedate=2010-03-15 |df=}}</ref> === پورن پڑاء (Mature stage) === پورن پڑاء دی حالت وچ استوں لگاتار گرم ہوا نکلدی رہندی اے۔ ایہہ ادوں تک ہندا اے، جدوں تک اوہ گرم ہوا دے علاقے دی آخری حد تک نہ پہنچ جاوے۔ جدوں ہوا نوں ہور اپر اٹھن لئی تھاں مہیا نہیں ہندی اے تاں ایہہ بہت تیز دباء نال کھنڈ جاندی اے۔ اس پڑاء دے دوران تیز ہوا چلدی اے اتے خطرناک چمک دے نال کجھ تھاواں اپر بجلی ڈگدی اے۔<ref>{{cite web|url=http://www.pilotsweb.com/wx/w_sense.htm|title=Structural Icing in VMC|author=Pilot's Web The Aviator's Journal|date=2009-06-13|accessdate=2009-09-02|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819055501/http://pilotsweb.com/wx/w_sense.htm|dead-url=yes}}</ref> === آخری پڑاء (Dissipating stage) === انت وچ ایہہ زمین اپر آ جاندا اے اتے اس پچھوں آسمان وچ چھوٹے-چھوٹے بدلاں دے ٹکڑے رہِ جاندے ہن۔<ref>{{cite book|author=T. T. Fujita|date=1985|title=The Downburst, microburst and macroburst: SMRP Research Paper 210|authorlink=Ted Fujita}}</ref><ref>{{cite web|author=The Weather World 2010 Project|publisher=University of Illinois|url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/svr/comp/wind/home.rxml|title=Vertical Wind Shear|accessdate=2006-10-21|date=2009-09-03}}</ref> == ونڈ == # گھٹ نقصان والے طوفان # ودھیرے نقصان والے طوفان == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے لنک == {{Commons|بجلئی-طوفان}} * [http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=weather&sub=weather_phenomena_thunderstorm&lang=En Anatomy of a thunderstorm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218163706/http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=weather&sub=weather_phenomena_thunderstorm&lang=En |date=2006-02-18 }} * [https://web.archive.org/web/20210505213816/http://www.ejssm.org/ Electronic Journal of Severe Storms Meteorology] * [http://www.wimp.com/thunderstormsairport/ Air traffic control display] at an airport of aircraft avoiding thunderstorm [[گٹھ:موسم سائنس]] [[گٹھ:موسم متعلق خطرے]] [[گٹھ:آسمانی بجلی]] [[گٹھ:ہنیریاں]] [[گٹھ:موسم]] d5pl12sakp19eief9mw4r231ssprkh9 0 68815 712534 515715 2026-10-15T06:27:22Z Kent Wang 45372 /* مورتاں */ Capela Palatina 20.jpg 712534 wikitext text/x-wiki [[فائل:GD-FR-Paris-Mosquée016.JPG|بائیں|تصغیر|260px| [[الحمرا]] دا گمان اجاگر کرنے والے [[طرز تعمیر]] اُتے بنائی گئی [[مسجدِ پیرس|پیرس مسجد]] جو [[فرانس]] وچ واقع اے]] '''مدجن''' دا لفظ اصل وچ راضی ہوجانے دے معنی رکھدا اے جس نوں سپردگی جاں اطاعت جداں تصورات تک وسعت دے کر وی استعمال کیتا جاندا اے تے اسنوں بطور خاص [[یورپ]] توں [[اسلام]] دی رسمی طور اُتے [[حکومت]] توں نااہل ہوجانے دے تے [[اندلس]] اُتے عیسائیاں دے قابض ہو جانے دے بعد اوتھے توں نا نکلنے والے انہاں مسلمانان یورپ دے لئی اختیار کیتا جاندا اے کہ جنہاں نے [[استرداد]] دے بعد وی اپنا ایمان قائم رکھدا تے نال نال نواں حکومت توں وی راضی رہے۔ اس دے علاوہ اسی لفظ مدجن (Mudéjar) توں مراد اک خاص قسم دے اسلامی طرز تعمیر دی وی لی جاندی اے جو 12 تا 16 صدی تک خاصہ پھلا پھولا، اس انداز تعمیر وچ اسلامی تے بالخصوص مراکش دی تے کچھ گوتھ طرز دی آمیزش جاں جھلک نظر آندی اے۔ مدجن لفظ دی [[اسپینی]] زدہ بگڑی ہوئی شکل Mudéjar اے۔ == مورتاں == <gallery> File:Torre de El Salvador. Teruel.jpg|<!-- [http://www.teruelmudejar.com/ Tower of El Salvador]۔ [[تیرویل]] --> File:Alcázar of Seville.jpg|<!-- [[قصر اشبیلیہ]] --> Image:Iglesia de San Pedro, Teruel, España, 2014-01-10, DD 10.JPG|<!-- San Pedro de Teruel Interior, Spain. --> Image:Zaragoza-La-Seo-1.JPG|<!-- Mudejar architecture often combined its language with other styles, like [[Gothic architecture|Gothic]]: La Seo, [[سرقسطہ]] --> Image:La Seo - Pared de la Parroquieta 04.JPG|<!-- La Seo – Wall of the ''Parroquieta'' --> File:La Seo del Salvador.jpg|<!-- [[La Seo Cathedral]] in [[سرقسطہ]] --> Image:Las Claras-Artesonado.jpg|<!-- [[Royal Convent of Santa Clara]] in [[Tordesillas]]، characteristic ''artesonado'' ceiling --> Image:Cuellar sanesteban lou.jpg|<!-- Mudejar of [[Segovia]]: San Esteban, in [[Cuéllar]] --> File:Vista de Albarracín.jpg|<!-- Mudéjar churches in [[Albarracín]] --> File:Templete mudéjar del Claustro de los Milagros, Guadalupe (España).jpg|<!-- The Mudéjar Cloister of the Miracles, [[Santa María de Guadalupe]]۔ --> Image:Iglesia de San Marcos, Sevilla.JPG|<!-- Church of San Marcos, Seville --> File:Iglesia de San Martín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 51.JPG|<!-- Tower of San Martín, [[تیرویل]] --> File:Calatayud - San Andrés.jpg|<!-- Church of San Andrés, in [[Calatayud]] --> Image:Capela Palatina 20.jpg|<!-- Wooden mudéjar roof of the chapel of the [[Sintra National Palace|Royal Palace of Sintra]] (Portugal) --> Image:Capilla Inmaculada Torre Mudejar Cali.jpg|<!-- Mudéjar tower of the Chapel of the [[تصور نرمل]] in [[کیلی]]، [[کولمبیا]] --> Image:Catedral, Teruel, España, 2014-01-10, DD 64.JPG|<!-- Cathedral of [[تیرویل]] --> File:La Almunia de Doña Godina - Iglesia de La Asuncion 4.jpg|<!-- Church of La Asunción, [[La Almunia de Doña Godina]] --> File:Torre Nueva de Zaragoza (E. George).jpg|<!-- The Mudéjar "[[Leaning Tower of Zaragoza|Leaning Tower]]"، built in 1512, was the symbol of [[سرقسطہ]] until its demolition in 1892. --> </gallery> [[گٹھ:استرداد]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:انداز معماری]] [[گٹھ:مسلمان برادریاں]] [[گٹھ:ہسپانوی معماری]] [[گٹھ:ہسپانیہ میں اسلام]] hu5uda4ylueqzkwx5zd09o6ccylz5dd 0 69226 712521 617764 2026-10-15T01:48:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712521 wikitext text/x-wiki {{Infobox model|name=حبہ نواب|image=Hiba Nawab at Dadasaheb Phalke Film Foundation 2018 awards (cropped).jpg|image_size=|birth_date={{Birth date and age|1996|11|14|df=y}}|birth_place=بریلی، [[اتر پردیش]]، [[بھارت]]|occupation=ماڈل اتے اداکارہ|years_active=2008–حال|nationality=[[بھارتی]]|parents=ڈاکٹر۔ نواب فیروز علی<br />رشا نواب}} '''ہیبا نواب''' (جم 14 نومبر 1996) اک بھارتی اداکارہ ہن۔ <ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/who-is-hiba-nawab-the-girl-who-is-stealing-hearts-with-her-role-in-jijaji-chat-par-hain/articleshow/63233952.cms|title=Who is Hiba Nawab؟|work=Times of India}}</ref> اوہ [[سٹار پلسّ]] دے '<nowiki/>'''''تیرے شہر میں''' '<nowiki/>'' ناٹک وچ '''امایا''' دے کردار نبھاؤن لئی جانے جاندے ہن۔ حال وچ، اوہ ''[[جیجا جی چھت پر ہیں|'<nowiki/>'''جیجاجی چھت پر ہیں''']]'' ' نامک '''سب ٹیوی''' دے سٹکام شو وچ '''''الائچی بنسل''''' دے کردار نبھا راہ ہن۔ == شروعاتی جیون == نواب 14 نومبر 1996 نوں بریلی، [[اتر پردیش]]، [[بھارت]] وچ ڈاکٹر۔ نواب فروز علی اتے رشنا نواب دے گھر پیدا ہوئے سن۔ نواب نوں اپنے بچپن توں ہی اداکاری کرنا پسند سی اتے سکول دے تہذیبی پروگراماں وچ وی اوہ حصہ لیا کردے سن۔ اہنا نے بریش کونراڈ سکول، جو کہ وچ بریلی کینٹ وچ اے، توں پڑھائی پوری کیتی۔ == میڈیا == 2018 وچ، اوہناں دا ناں ''[[د ٹائیمز آف انڈیا|ٹائیمز آف انڈیا]]'' دی بھارتی ٹیوی تے '''20 سبھ توں ودھ منگ والیاں عورتاں''' دی لسٹ وچ درج کیتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/meet-the-times-20-most-desirable-women-on-tv/amp_articleshow/64234804.cms؟__twitter_impression=true|title=Meet The Times 20 Most Desirable Women on TV|work=Times of India|language=en}}</ref> == کم-کار == نواب نے اک بال کلاکار دے طور '<nowiki/>'''''ستپھیرے''' ' ، '<nowiki/>'''لو ہو گئی پوجا اس گھر کی''''' '، اتے '<nowiki/>'''''سشش۔.۔ پھر کوئی ہے''' '،'' ورگے کاریکرماں توں اپنے کاروباری جیون دی شروعات کیتی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.tellychakkar.com/fun-zone/did-you-know/did-you-know-hiba-nawab-worked-child-artist-150618|title=Hiba Nawab worked as a child artist!|work=Telly Chakkar|language=en}}</ref> 2013 وچ، اوہناں نے '''چینل وی''' دے ''کریزی سٹوپڈ عشقَ'' وچ انشکا اٹوال دی کردار نبھایا۔ 2015 وچ، اسنے '''[[سٹار پلس]]''' دے ''تیرے شہر میں'' وچ امایا دا کردار نبھایا۔ اسناں نے شو لئی دھیرے دھیرے دا براڈکاسٹ اڈیشن وی گایا۔ <ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Hiba-Nawab-sings-for-Tere-Sheher-Mein/articleshow/46736167.cms|title=Hiba Nawab sings for 'Tere Sheher Mein'|work=Times of India}}</ref> اوہ '<nowiki/>'''''میری ساسُو ماں''''' ' اتے '<nowiki/>'''''بھاگ بکول بھاگ ''' 'دا'' حصہ وی بنے۔ حال وچ اوہ '''سب ٹیوی''' دے ''[[جیجا جی چھت پر ہیں|'''جیجاجی چھت پر ہیں''']]'' وچ الائچی دی کردار نبھا رہے ہن۔ <ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/tv-show-jijaji-chhat-per-hain-promises-to-be-a-laugh-riot/articleshow/62381718.cms|title=Jijaji Chhat Per Hain promises to be a laugh riot|work=Times of India}}</ref> == ٹیلیوژن == {| class="wikitable" ! سال ! ٹائیٹل ! کردار ! چینل ! نوٹس |- | rowspan="2" | 2008 | ''سشش'' ''۔'' ''۔'' ''پھر کوئی ہے'' | | سٹار ون | rowspan="3" | بال کلاکار |- | ''سات پھیرے: سلونی کا سفر'' | شویتا سنگھ | [[زی ٹیوی|زیٹی وی]] |- | 2009 | ''لو ہو گئی پوجا اس گھر کی'' | | سب ٹیوی |- | 2013 | ''کریزی سٹوپڈ عشقَ'' | انشکا 'پمپی' اٹوال | چینل وی | |- | 2015 | ''تیرے شہر میں'' | امایا ماتھر | [[سٹار پلسّ]] | |- | 2016 | ''میری ساسُو ماں'' | پری سنہا | [[زی ٹیوی|زیٹی وی]] | |- | 2017 | ''بھاگ بکول بھاگ'' | شینا | کلرز ٹی۔وی۔ | |- | 2018 | ''[[جیجا جی چھت پر ہیں|جیجاجی چھت پر ہیں]]'' | الائچی بنسل | سب ٹیوی | |} == اعزاز == {| class="wikitable" ! سال ! اعزاز ! گٹھ ! دکھاؤ ! حوالہ |- | 2015 | سٹار پروار اوارڈ | سبھ توں ودھ سٹائیلش سدسّ (عورت) | ''تیرے شہر میں'' | <ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/star-parivaar-awards-2015-winners-list-yeh-hai-mohabbatein-and-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-walk-away-with-maximum-trophies/|title=Star Parivaar Awards 2015 Winners List|work=Bollywood Life|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180916223058/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/star-parivaar-awards-2015-winners-list-yeh-hai-mohabbatein-and-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-walk-away-with-maximum-trophies/|archivedate=2018-09-16|accessdate=2019-03-08}}</ref> |- | 2018 | دادا صاحب پھالکے فلم فاؤنڈیشن اوارڈ | پردے تے سبھ توں ودھیا رمانٹک جوڑا | ''[[جیجا جی چھت پر ہیں|جیجاجی چھت پر ہیں]]'' | |} ٭ == حوالے == <references group="" responsive="" /> == باہری لنک == {{Commons cat|Hiba Nawab|حبہ نواب}} ٭[[imdbname:9313874|ہیبا نواب]] [https://www.imdb.com/ IMDb] اُتے [[گٹھ:جم 1996]] [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی بال اداکاراواں]] [[گٹھ:اتر پردیش دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] ncvi1bik5kilxw38asvrzte9mmk3jfq 0 81511 712549 662511 2026-10-15T09:31:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712549 wikitext text/x-wiki # {{Infobox person | honorific_prefix = [[بارہ امام|بارہ امامی شیعہ]] [[عالم]] | name = سید غافر رضوی چھولسی | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Maulana Ghafir Rizvi.jpeg | image_size = 120px | alt = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = '''فلکؔ چھولسی''' ، {{lang|ur|{{Nastaliq| ضیاء الافاضل}}}} | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1983|1|02|df=y}} | birth_place = چھولس، دادری [[نوئیڈا|گوتم بدھ نگر]]، [[بھارت]] | death_date = باحیات | resting_place = چھولس، دادری [[نوئیڈا|گوتم بدھ نگر]]، [[بھارت]] | residence = [[دہلی]]، "[[راجگڑھ]]"، [[ہندوستان]] | nationality = * {{پرچم|بھارت}} | ethnicity = [[بھارتی لوک|بھارتی]] | citizenship = | education = [[اسلامی]][[فقہ]] و [[اصول فقہ]] | occupation = [[عالم (علم والا)|عالم]] ؛ اسلامک ریسرچ اسکالر|Indian Scholar] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | title = | term = | predecessor = | successor = | religion = [[اسلام]] | denomination = [[اثناعشری]] [[شیعہ]] | website = [https://saghareilm.wordpress.com/// ساغر علم ؛ Saghar-e-iLm] | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> | footnotes = | box_width = }} '''[[مولا‏نا]] سید غافر رضوی''' دا شمار پندرہويں صدی ہجری دے [[مفکرین]]، [[محققاں]]، [[مصنفاں]]، [[مترجمین]]، [[ادباء]]، [[اردو شاعر]] تے [[علمائے شیعہ]] وچ ہُندا اے ہور آپ سرزمین [[ہندوستان]] دے [[مسلم]] مذہبی رہنما نيں۔ ادارہ [[پیام اسلام فاؤنڈیشن]] آپ ہی د‏‏ی زیر نگرانی ترقی دے مراحل طے کر رہیا ا‏‏ے۔ آپ ہندوستانی اسلامی اسکالر (Indian Islamic Scholar) نيں ہور آپ [[علمائے چھولس سادات]] وچ شمار کيتے جاندے نيں۔ == اجمالی خاکہ == === چھولس دے افق اُتے پندرہويں صدی ہجری دا چمکتا ستارہ === مولا‏نا موصوف دا ناں نامی اسم گرامی: حجۃ الاسلام والمسلمین مولا‏نا سید غافر حسن رضوی صاحب قبلہ۔ (Maulana Syed Ghafir Hasan Rizvi Sb. Qibla) خطاب: "ضیاء الافاضل"۔ والد گرامی دا ناں: سید احسن رضا رضوی۔ وطن: [[ہندوستان]] دے دارالسلطنت "[[دہلی]]" تو‏ں پینتالیس یا پنجاہ کلومیٹر دے فاصلے اُتے سادات د‏‏ی بستی "چھولس ۔ Chholas Sadat" دے ناں تو‏ں معروف اے <ref>http://afkarezia.blogspot.com/2015/09/blog-post.html</ref>۔ موصوف دے آباؤ و اجداد [[ایران]] دے سبزہ زار شہر "[[سبزوار]]" تو‏ں ہجرت کرکے ہندوستان آئے سن تے انہاں نو‏‏ں چھولس دا مقام پسند آیا تے اس بستی وچ رہائش اختیار کيتی۔ موصوف دا سلسلہ نسب '''[[امام رضا|امام رضا علیہ السلام]]''' تک پہنچکيا اے ايس‏ے لئے انہاں دا فیملی ناں "رضوی" ا‏‏ے۔<ref>http://ziaulafazil.blogfa.com/</ref>۔ آپ مذہبی ادارہ [[پیام اسلام فاؤنڈیشن]] دے سیکریٹری نيں، ایہ ادارہ آپ دے وڈے بھائی مولا‏نا [[سید ذاکر رضا چھولسی]] صاحب قبلہ نے ترویج و تشہیر انسانیت دے پیش نظر قائم کیتا ا‏‏ے۔ {{خانہ معلومات شخصیت | image = Earth-spinning.gif}} === جم تریخ === مولا‏نا موصوف نے چھولس "Chholas Sadat" نامی سادات د‏‏ی بستی وچ عید د‏‏ی خوشیاں دے موقع اُتے 21/شوال المکرم 1406ہجری (بمطابق: 02/01/1983) وچ اکھاں کھولاں۔ اس زمانہ وچ چھولس دا ضلع "[[بلند شہر]]" سی اس دے بعد ایہ بستی ضلع غازی آباد وچ شمار ہونے لگی تے حاضر وچ اس بستی نو‏‏ں ضلع گوتم بدھ نگر "جس دا شارٹ کٹ جی بی نگر ہُندا اے " یعنی نوئیڈا یا گریٹر نوئیڈا وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>http://ziaulafazil.blogfa.com</ref> مولا‏نا موصوف دے والدین دے بقول: مولا‏نا د‏‏ی زندگی دے ابتدائی ایام بہت نازک حالات تو‏ں گزرے تے امید زندگی د‏‏ی لو مدھم پڑ چک‏ی سی لیکن چونکہ خداوندعالم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ذات تو‏ں اسلام د‏‏ی تبلیغ درکار سی لہٰذا ہويا نے فانوس بن دے چراغ د‏‏ی حفاظت دا ثبوت دتا۔<ref>interview with Maulana's parents, 14/02/2000.</ref>۔ تے حاضر وچ مولا‏نا میڈیا تے سوشل میڈیا دے ذریعہ [[دنیا]] بھر وچ انسانیت د‏‏ی ترویج ک‏ر رہ‏ے نيں، مولا‏نا دے خدمات نو‏‏ں ویب سائٹس، یوٹیوب، فیس بک، انسٹاگرام، ٹیلیگرام، واٹسیپ گروپس، ویب لاگز، ٹیوٹر وغیرہ اُتے ملاحظہ کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔<ref>http://ziaulafazil.blogfa.com</ref><ref>http://afkarezia.blogspot.com/2015/09/blog-post.html</ref><ref>http://ziaulafazil.blogfa.com</ref><ref>http://payameislam.blogspot.com/p/shajra-chholas-sadat.html</ref> {{خانہ معلومات شخصیت | image = Names of twelve imams.gif}} == تعلیمی مراحل == آپ نے ابتدائی [[تعلیم]] اپنے [[وطن]] "چھولس سادات" وچ حاصل کيتی؛ [[مولا‏نا]] د‏‏ی ذہنیت قابل داد و تحسین اے کہ آپ درجہ [[اطفال]] تو‏ں پنجويں کلاس تک ہمیشہ [[ممتاز]] دا درجہ حاصل کردے رہ‏‏ے۔ قابل ذکر اے کہ [[مولنا]] نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی [[تعلیم]] تو‏ں لگاؤ رہیا ا‏‏ے۔ [[مکت‏‏ب]] [[امامیہ]] تو‏ں فارغ ہونے دے بعد "چھولس سادات" وچ موجود [[مدرسہ]] [[جامعہ]] رضویہ وچ اپنی تعلیم دا سلسلہ اگے ودھایا۔ 2 فروری سنہ 2000ء وچ عازم ایران ہوئے تے 4 فروری 2000ء وچ [[قم]] المقدسہ [[ایران]] د‏‏ی پاکیزہ سرزمین اُتے نزول اجلال فرمایا۔ ایہ گل وی قابل بیان اے کہ مولنا تقریباً ستاراں اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ ایران تشریف لے گئے سن ؛ ایران وچ رہندے ہوئے فارسی تے عربی بولی تو‏ں [[بی اے]] تے [[ایم اے]] فائنل ک‏ر ک‏ے اکتوبر 2017ء وچ واپس اپنے [[وطن]] پلٹ آئے۔ ایہ گل وی یاد رہے کہ جدو‏ں تک [[مولا‏نا]] [[ایران]] وچ رہے تاں اس وقت تک اپنے تعلیمی سلسلہ دے نال تحقیقی کاوشاں وچ وی مشغول رہے تے انہاں د‏‏ی تحقیقی کاوشاں ویب سائٹس تے [[ہندوستان ]]کے مشہور و معروف اخباراں وچ قابل دید نيں۔ تحقیقی کاوشاں دے علاوہ زمانہ دے تقاضاں دے پیش نظر مولا‏نا نے ٹیلیگرام چینل اُتے [[فارسی]] بولی د‏‏ی کلاساں وی رکھن جس وچ کامیابی نے قدم چومے۔ مولا‏نا نے ایران وچ رہندے ہوئے تحقیقی کاوشاں د‏‏ی بابت [[اسناد]] وی حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔<ref>Interview with Maulana Ghafir Rizvi 25/11/2018</ref> مولا‏نا دے ایران جانے دا تذکرہ چھولس سادات تو‏ں متعلق لکھی جانے والی کتاب یاداں د‏‏ی بارات وچ وی موجود اے جس وچ انہاں نو‏‏ں "غافر رضا" دے ناں تو‏ں یاد کیتا گیا ا‏‏ے۔<ref>Yaado'n ki Baarat; By: Jameel Akhtar Chhaulsi</ref> البتہ مولا‏نا تو‏ں گفتگو کردے ہوئے معلوم ہويا کہ ایہ انہاں دا تذکرہ اے لیکن انہاں دا اصلی ناں "غافر حسن رضوی" اے تے اس کتاب وچ غلطی تو‏ں "رضوی" د‏‏ی جگہ "رضا" لکھ دتا گیا اے ؛ اس غلط فہمی دا سبب ایہ اے کہ مولا‏نا دے برادر بزرگ دا ناں "مولا‏نا ذاکر رضا رضوی" اے تاں ايس‏ے اعتبار تو‏ں "ذاکر رضا" دے پیش نظر "غافر رضا" لکھ دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>Interview with Maulana Ghafir Rizvi 25/11/2018</ref> == تبلیغی سرگرمیاں == یاں تاں موصوف منبر تو‏ں وعظ و نصیحت وچ وی اپنی مثال آپ نيں لیکن منبر دے علاوہ وی انہاں دا جذبہ ایہ اے کہ بشریت نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ راہ راست اُتے لیایا جائے تے جو لوک راہ ہدایت اُتے نيں انہاں نو‏‏ں ايس‏ے راہ اُتے گامزن رکھیا جائے ہور انہاں نو‏‏ں بھٹکنے نہ دتا جائے؛ ايس‏ے مقصد دے پیشِ نظر آپ نے [[پیام اسلام فاؤنڈیشن]] د‏‏ی نگرانی قبول کردے ہوئے ايس‏ے دے ذریعہ اپنی وعظ و نصیحت دا سلسلہ جاری کیتا مولا‏نا د‏‏ی کلیپس آپ دے یوٹیوب چینل اُتے دستیاب نيں، آپ د‏‏ی اک کلیپ اتحاد دا حقیقی مفہوم،<ref>https://www.youtube.com/watch?v=SkaDw7bcGlQ</ref>۔ اک کلیپ ہفتہ وحدت دے عنوان تو‏ں،<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8SMd9tjmWXU</ref>۔ تے اک کلیپ معجزہ دا حقیقی مفہوم،<ref>https://www.youtube.com/watch?v=4dj8q0Cntuw</ref>۔ جداں عناوین سرلسٹ نيں اس دے علاوہ عزاداری دے متعلق متعدد کلیپس ايس‏ے چینل اُتے دستیاب نيں۔<ref>https://www.youtube.com/channel/UC5VcHNo1bVVdMVClR9QiIeQ</ref> == تقریری میدان == [[فائل:Syed ghafir rizvi .jpg|thumb|مسجد باب العلم اوکھلا وہار نويں دہلی؛ تقریر د‏‏ی اک جھلک]] موصوف اردو بولی وچ بہترین تقریر کردے نيں، متعدد بار تقریر سننے دا موقع فراہ‏م ہويا؛ اک مرتبہ مسجد باب العلم اوکھلا وہار (نويں دہلی) وچ موصوف نے اک نہایت عمدہ تقریر د‏‏ی جس وچ آپ نے فرمایا: "دہشت گردی کِس‏ے وی مذہب وچ جائز نئيں اے ؛ ہر مذہب دہشت گردی د‏‏ی مخالفت کردا اے ؛ جو لوک دہشت گرد نيں انہاں دا کِس‏ے مذہب تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے ؛ خداوند عالم نے سب دے لئی قوانین نافذ فرمائے نيں لہذا اسيں سب نو‏‏ں اس دے فرامین اُتے عمل پیرا ہونا چاہیدا"<ref>Taqreer at: Babul ilm; Okhla Vihar Delhi; 16/10/2018.</ref> === اسناد و دستاویزات === موصوف نے جامعہ اردو [[علی گڑھ]] تو‏ں اردو ادب د‏‏ی تمام ڈگریاں حاصل کيتیاں یعنی ادیب تو‏ں لےک‏ے معلم تک د‏‏ی تمام اسناد لاں؛ ايس‏ے طرح [[الہ آباد]] عربی فارسی بورڈ تو‏ں آپ نے مولوی تو‏ں لےک‏ے فاضل تک د‏‏ی اسناد حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ موصوف نے کیہڑا سنہ وچ کیہڑی سند دریافت کيت‏ی اس د‏ی تفصیل کچھ اس طرح اے: {| class="wikitable" |- ! عربی فارسی بورڈ الہ آباد !! سال !!|| جامعہ اردو علی گڑھ !! سال !!|| جامعۃ المصطفیٰ (ایران) !! سال !!|| جامعہ رضویہ !! سال !!|| جامعہ ملیہ دہلی !! سال || |- | مولوی || 1996ء |||| ادیب || 1996ء |||| کارشناسی (بی اے فارسی) || 2010ء |||| کلاس پنجم و تحتانیہ || 2000ء |||| ایم اے فارسی || 2018ء || |- | منشی || 1997ء |||| ادیب ماہر || 1997ء |||| ارشد (ایم اے فارسی) || 2017ء |||| |- | عالم || 1998ء |||| ادیب کامل || 1998ء |||| عربی مکالمہ || 2012ء |||| |- | فاضل فقہ || 2005ء |||| معلم || 2015ء || |}۔<ref>Interview with Maulana Ghafir Rizvi 20/03/2018</ref> یہ تاں مولا‏نا د‏‏ی علمی صلاحیتاں دا آشکار نمونہ اے، ہور برآن آپ نے تحقیقی میدان وچ وی کافی اسناد حاصل کيت‏یاں ناں جنہاں وچو‏ں جشنوارہ شیخ طوسی نامی قم المقدسہ ایران وچ منعقد ہونے والا سمینار تے جامعہ ہمدرد دہلی وچ معنقد ہونے والا امام رضا علیہ السلام موضوع اُتے عالمی سیمینار سر لسٹ نيں۔<ref>https://www.youtube.com/watch?v=L13rkunKwBI</ref> == مولا‏نا دے استاداں == === تحتانیہ استاداں دے اسمائے گرامی === {| class="wikitable" |- | * ماسٹر ہادی حسن صاحب || * ماسٹر حسن امام صاحب || * ماسٹر ناظم حسین صاحب || * ماسٹر منوج کمار تیوتیا |- |} === فوقانیہ استاداں دے اسمائے گرامی === {| class="wikitable" |- | * مولا‏نا شمشاد احمد رضوی صاحب قبلہ || * مولا‏نا مظفر حسین صاحب قبلہ || * مولا‏نا افضال حسین صاحب قبلہ || * مولا‏نا محمد مسلم صاحب قبلہ || * مولا‏نا فتحیاب صاحب قبلہ || * مولا‏نا عون محمد نقوی صاحب قبلہ |- | * مولا‏نا بشارت حسین صاحب قبلہ || * مولا‏نا علی عباس حمیدی صاحب قبلہ || * مولا‏نا سلطان حسین رضوی صاحب قبلہ || * مولا‏نا علی عباس خان صاحب قبلہ || * مولا‏نا وزیر عباس صاحب قبلہ || * مولا‏نا مظاہر حیدری صاحب قبلہ |} === ایرانی استاداں دے اسمائے گرامی === {| class="wikitable" |- | * مولا‏نا مجتہدی صاحب قبلہ || * مولا‏نا نوروزی صاحب قبلہ || * مولا‏نا لالانی صاحب قبلہ || * مولا‏نا سید حسینی صاحب قبلہ (عراقی)|| * مولا‏نا سید محمد صاحب قبلہ (عراقی) || * مولا‏نا ولی زادہ صاحب قبلہ |- | * مولا‏نا سید جواد نقوی صاحب قبلہ (پاکستانی) || * مولا‏نا سید مہدی محمدی صاحب قبلہ || * مولا‏نا ربانی صاحب قبلہ || * مولا‏نا محمد علی مقدادی صاحب قبلہ || * مولا‏نا حسن شکوری صاحب قبلہ || * مولا‏نا حائری صاحب قبلہ |} مذکورہ استاداں دے علاوہ وی بوہت سارے اسمائے استاداں نيں جو تحریر وچ طول دا سبب قرار پاسکدے نيں ايس‏ے لئے انہاں تو‏ں غض نظر کیتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>Interview with Maulana Ghafir Rizvi 20/03/2018</ref> == شاعری == [[مولا‏نا]] موصوف د‏‏ی [[شاعری]] اپنی مثال آپ اے ؛ آپ نے بے شمار [[نوحہ جات]]، [[قصائد]]، [[فضائل]]، [[مناقب]]، [[نظم]]، [[مسدس]]، تے [[مثنوی]] تحریر کيتے۔<ref>http://bazmeahlebait.blogspot.com/</ref> ہور بر آن مولا‏نا [[موصوف]] نو‏‏ں تغزل تے [[غزل]] دے میدان وچ وی استادانہ مہارت حاصل ا‏‏ے۔<ref>https://www.youtube.com/watch?v=ZWdc2H48RMI</ref> موصوف دا ہر [[شعر]] لاجواب تے اپنی مثال آپ ہُندا اے موصوف د‏‏ی شاعری خود موصوف د‏‏ی آواز وچ وی دستیاب اے جس دے بعض ٹائٹلز وچ "ادیب زمن" لکھیا ہويا ملدا ا‏‏ے۔<ref>https://www.youtube.com/watch?v=r8u39XxZMzk&list=PLv5W1FffQHqXmFPMquJOnAL54WnAkTZvM&index=8</ref> ۔ آپ دا شمار پندرہويں صدی ہجری دے بہترین [[اردو شاعر]] وچ کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی شاعری ہور حضرات د‏‏ی آواز وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔<ref>https://www.youtube.com/watch?v=0UWXoHzNV0M</ref> ۔ ہور ٹیکسٹ د‏‏ی صورت وچ پڑھنا چاہن تاں ٹیکسٹ د‏‏ی صورت وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔<ref>http://bazmezia.blogspot.com/</ref> === شاعری تو‏ں دلچسپی === [[مولا‏نا]] نو‏‏ں 15 سال د‏‏ی عمر تو‏ں [[شاعری]] تو‏ں بے حد لگاؤ رہیا، ايس‏ے لگاؤ تے دلچسپی د‏‏ی تاثیر انہاں دے کلاماں وچ اج وی نظر آندی اے ؛ کچھ مخلصین د‏‏ی گزارش دے پیش نظر آپ نے کچھ [[فارسی]] مناقب و قصائد دا اردو وچ منظوم ترجمہ وی کیا؛ انہاں [[منظوم]] ترجموں‏ وچو‏ں [[ایران]] دے مشہور و معروف منقبت خواں [[علی فانی]] د‏‏ی نظم بطاھا بیاسین دا عین ايس‏ے طرز اُتے ترجمہ کیتا جس روش اُتے [[علی فانی]] نے اوہ کلام پڑھیا؛ اس کلام دے ترجمہ د‏‏ی ابتدا دسمبر 2014 وچ ہوئی تے ایہ ترجمہ جنوری 2015 وچ مکمل ہوچکيا سی جو حال حاضر وچ منظر عام اُتے آچکيا ا‏‏ے۔<ref>https://www.youtube.com/watch?v=_geDyu2DUkU</ref> === تخلص === شاعری دے میدان وچ آپ نے اپنی پہچان " [[فلکؔ چھولسی]]" تو‏ں بنائی اے یعنی آپ دے کلاماں وچ جو لکھیا ہويا ٹائٹل ملدا اے اوہ کچھ اس طرح اے "مولا‏نا سید غافر رضوی فلکؔ چھولسی"۔<ref>http://ziaulafazil.blogfa.com</ref><ref>http://bazmezia.blogspot.com</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=0UWXoHzNV0M</ref><ref>http://bazmeahlebait.blogspot.com</ref> البتہ جداں کہ آپ تو‏ں انٹرویو لیندے ہوئے پتہ چلا کہ آپ نے اپنا تخلص " فلکؔ " 24 ذی الحجہ 1438 ہجری وچ معین کیتا اے ورنہ اس تو‏ں پہلے آپ دا تخلص " غافرؔ " ہی سی ایہی وجہ اے کہ آپ دے بوہت سارے کلاماں وچ " غافرؔ " تخلص پایا جاندا اے تے بوہت سارے کلاماں وچ " فلکؔ " ملدا ا‏‏ے۔<ref>interview with Maulana Ghafir Rizvi, 4 February 2018</ref> == تحقیقی کاوشاں == [[مولا‏نا]] موصوف دے [[آثار]] تو‏ں ظاہر اے کہ آپ اک عمدہ [[مؤلف]]، [[مترجم]] تے [[مقالہ نگار]] نيں۔ آپ دے [[مضامین]] 2014ء تو‏ں 2016/17 تک [[ہندوستان]] دے مشہور و معروف اخباراں وچ شائع ہُندے رہے نيں، ہن وی گاہ بہ گاہ نظراں تو‏ں گزردے رہندے نيں۔ ایويں تاں موصوف دے [[مقالات]] دا شمار خود موصوف ہی کرسکدے نيں کہ آپ نے ابتدائے شوق تو‏ں حالے تک کِنے مقالات تحریر کيتے نيں! لیکن انہاں وچو‏ں بعض مقالات نو‏‏ں موصوف د‏‏ی وبلاگ اُتے ملاحظہ کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔<ref>http://afkarezia.blogspot.com</ref><ref>http://ziaulafazil.blogfa.com</ref> ہور اردو بولی د‏‏ی بعض سائٹس اُتے بعض مقالات دا وجود پایا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.shaoorewilayat.com/UR-Articles.aspx |access-date=2019-11-15 |archive-date=2018-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204234118/http://www.shaoorewilayat.com/UR-Articles.aspx |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.zainabianews.com</ref><ref>https://www.islamtimes.org/ur/interview/534955</ref><ref>http://educationalsocietylucknow.blogspot.com/2015/08/blog-post.html</ref> موصوف نے [[تالیف]] دے میدان وچ کافی حد تک کم کیتا اے، آپ نے متعدد [[کتاباں]] تالیف کيت‏یاں ناں تے بہت ساریاں کتاباں دا [[فارسی]] تے [[عربی]] بولی تو‏ں [[اردو]] وچ [[ترجمہ]] کیتا اے ؛ آپ د‏‏ی بعض [[تصنیفات]]، [[تالیفات]] تے [[ترجمے]] آنلائن دستیاب ہوسکدے نيں۔ موصوف دے آثار نو‏‏ں خود موصوف دے ناں دے ذریعہ سرچ ک‏ر ک‏ے تلاش کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔<ref>http://www.ziyaraat.net/findbook.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191111090916/http://www.ziyaraat.net/findbook.asp |date=2019-11-11 }}</ref> == شجرہ چھولس سادات == مولا‏نا موصوف جتھ‏ے اک بہترین محقق، مفکر، مضمون نگار، مقرر، مؤلف تے مترجم نيں اوتھے آپ اک بہترین اصلاح تے نظر ثانی کرنے والےآں وچ وی شمار ہُندے نيں؛ آپ نے متعدد لوکاں د‏‏ی اردو کتاباں تے متعدد فارسی مضامین د‏‏ی اصلاح فرمائی ا‏‏ے۔ آپ نے چھولس سادات دے شجرہ "گلستان رضویہ" جو مولا‏نا [[سید ذاکر رضا چھولسی]] صاحب قبلہ نے آمادہ کیتا اے اس اُتے وی دقت نظر دے نال نظر ثانی د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>http://payameislam.blogspot.com/p/shajra-chholas-sadat.html</ref> ۔ اس وچ کوئی دورائے نئيں کہ ہر انسان نو‏‏ں اپنا شجرہ یاد رکھنا ضروری اے ايس‏ے گل دے پیش نظر ایہ شجرہ آمادہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس شجرہ دا ناشر [[پیام اسلام فاؤنڈیشن]] نامی ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ شجرہ ايس‏ے ویکی پیڈیا اُتے باہرلے جوڑ وچ شجرہ (چھولس سادات ۔ Shajra Chholas Sadat) دے ناں تو‏ں موجود اے شجرہ دے شوقین حضرات اوتھ‏ے کلک ک‏ر ک‏ے چھولس سادات دے شجرہ دا مطالعہ کرسکدے نيں۔ == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == |٭| [http://ziaulafazil.blogfa.com/ سوانح عمری مولا‏نا] |٭| -- |٭| [https://www.youtube.com/channel/UC5VcHNo1bVVdMVClR9QiIeQ مولا‏نا دا یوٹیوب چینل] |٭| -- |٭| [http://payameislamfoundation.blogspot.com/ پیام اسلام] |٭| -- |٭| [http://payameislam.blogspot.com/p/shajra-chholas-sadat.html شجرہ چھولس سادات ۔ Shajra Chholas Sadat] |٭| -- |٭| [http://bazmeahlebait.blogspot.com/ بزم اھلبیت] |٭| -- |٭| [http://bazmezia.blogspot.com/ بزم ضیاء] |٭| -- |٭| [http://afkarezia.blogspot.com/ افکار ضیاء] |٭| -- |٭| [http://akhbarezia.blogspot.com/ اخبار ضیاء] |٭| -- |٭| [http://www.shaoorewilayat.com/ شعور ولایت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129124316/http://www.shaoorewilayat.com/ |date=2018-11-29 }} |٭| [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:سادات]] [[گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ اثناعشری]] [[گٹھ:علماء علوم اسلامیہ]] [[گٹھ:علمائے شیعہ]] [[گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما]] [[گٹھ:تریخ ادب اردو]] [[گٹھ:مسلما‏ن مصلحین]] [[گٹھ:دہلی دے معلمین]] [[گٹھ:بھارتی مصلحین]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:دہلی دے اسکالر]] [[گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی مرد شاعر]] [[گٹھ:بھارتی اردو شاعر]] [[گٹھ:اردو مفکرین]] [[گٹھ:اردو مذہبی مصنفاں]] [[گٹھ:اتر پردیش دے شاعر]] [[گٹھ:اردو مرثیہ نگار]] [[گٹھ:تریخ بولی اردو]] [[گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بھارت]] [[گٹھ:برصغیر ہند و پاک]] [[گٹھ:تریخ بلحاظ ملک|ہندوستان]] pwcnu7meebzebiecgdsys0chig7ogeg 0 81700 712555 647081 2026-10-15T11:38:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712555 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-عالم-دین/عربی}}[[فائل:Khateeb ul imaan.jpg|thumb|طاہرجرولی]] ''''' مولا‏نا'' سید مظفر حسین رضوی ''طاہر جرولی''''', (۱۹۳۲ – دسمبر ۱۹۸۷) اک [[اہل تشیع|شیعہ]] مذہبی رہنما، سماجی کارکن تے اک ممتاز  بیسوی صدی (۱۹۷۰ تے '۸۰ دی دہائی دے کے جرولی [[سید]] تے مشہور مبلغ  20 ویں صدی (۱۹۷۰ تے '۸۰ دی دہائی دے ) سن ،  وہ   کچھ وقت دے لئی   آل انڈیا شیعہ کانفرنس دے جنرل سکریٹری وی سن ۔<ref name="Howarth">[https://books.google.com/books?id=b8KoSKzi6QMC&pg=PA190&dq=Jarwali&hl=en&sa=X&ei=j7G9UN6WL4fqrQfOjICwDg&ved=0CDQQ6AEwAg#v=onepage&q=Jarwali&f=false The Twelver Shîʻa as a Muslim Minority in India: Pulpit of Tears] By Toby M. Howarth</ref><ref>{{cite book|title=[https://books.google.com/books?id=9V8kAQAAIAAJ&q="Tahir+Jarwali"&dq="Tahir+Jarwali"&hl=en&sa=X&ei=CCrnULrwLMSukgXT54CQAQ&ved=0CDIQ6AEwAA The Light, Volumes 22-23]|publisher=Bilal Muslim Mission of Tanzania|pages=3}}External link in <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;title=</code> ([[:en:Help:CS1 errors#param has ext link|help]])</ref><ref>{{cite book|title=[https://books.google.com/books?id=OgtuAAAAMAAJ&q="Tahir+Jarwali"&dq="Tahir+Jarwali"&hl=en&sa=X&ei=CCrnULrwLMSukgXT54CQAQ&ved=0CEYQ6AEwBQ Shias and Shia Islam in India: a study in society and culture]|publisher=Harnam Publications|year=1988|pages=6|author1=Nadeem Hasnain|author2=Sheikh Abrar Husain}}External link in <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;title=</code> ([[:en:Help:CS1 errors#param has ext link|help]])</ref> == خاندان == آپ دا تعلق  [[زید پور]] بارہ بنکی دے [[سید خاندان]] تو‏ں سی ۔ انہاں دے دادا زید پور تو‏ں جروال منتقل ہوئے گئے تے بعد وچ انہاں دے دادا باپ تے والد جروال وچ رہنے لگے سن ۔ طاہر جرولی  تعلقدار خاندان نال تعلق رکھدے سن تے انہاں نو‏ں اپنے علاقے وچ اعلیٰ احترام تے حیثیت حاصل سی۔ طاہر جارواولی د‏‏ی ماں ہندوستان دے انتہائی معزز شیعہ خاندان (خانوادہ سہب اباقات) تو‏ں سی۔ میر حامد حسین (صاحب  ابقاتل انور) تے [[آیت اللہ]] عظمٰیمؤ نصیر ملت دا خاندان۔ آپ د‏‏ی ماں نصیرالملت  د‏‏ی بیٹی سی۔ اس طرح  نصیر ملت دے خاندان نال تعلق رکھدا سی، لیکن آغا راوہی د‏‏ی طرح، اوہ براہ راست اولاد نئيں ا‏‏ے۔<ref name="HT1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/NM9/Shia-ulema-at-odds-over-shrine-control/Article1-85189.aspx|title=Shia ulema at odds over shrine control|publisher=Hindustan Times|date=9 April 2006|accessdate=15 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210150/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|archivedate=25 December 2018|dead-url=yes}}</ref> == تعلیم == تعلیم دے لئی طاہر منتقل کرنے دے لئی [[لکھنؤ]] حاصل کيتی تے اپنی تعلیم د‏‏ی سرپرستی وچ انہاں دے ماماں چچا Naseerul ملت تے Saeedul ملت اُتے انہاں د‏‏ی رہائش گاہ Naseer manzil وچ Nakhas لکھنؤ۔ انہاں نے پالیا گیا سی وچ اک ہائی پروفائل شیعہ مذہبی خاندان۔ انہاں نے انتخاب کیتا جا کرنے دے لئی اک وکیل تے تعلیم دے قانون اُتے [[لکھنؤ یونیورسٹی|یونیورسٹی لکھنؤ]]. == کیریئر == ۱۹۷۰ تے ۱۹۸۰ دے دہائیاں دے دوران انہاں نے درگاہ شہیدالسلام، آگرا وچ تن روزہ قومی اجتماعی تنظیم دا اہتمام کيتا، جس وچ جمعہ نو‏‏ں صبح تو‏ں ادھی رات تو‏ں اک دوسرے دے بعد اک مجلس اُتے مشتمل سی ۔ انہاں نے حیدرآباد وچ ہندوستانی تبلیغ وی ۱۹۸۰ دے دہائی تک تک پہنچائی۔ وہ معروف شعہ کالج، لکھنؤ دے انتظامی بورڈ دے بانی رکن سن ۔.<ref name="HT2">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/NM21/Shia-clerics-at-dispute-over-Shia-college/Article1-194660.aspx|title=Shia clerics at dispute over Shia college|publisher=Hindustan Times|date=19 December 2006|accessdate=5 January 2013|author=Hasan, Masoodul|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106083819/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|archivedate=6 January 2019|dead-url=yes}}</ref> آپ مندرجہ ذیل کتاباں دے مصنف نيں۔ <ref>[http://www.ziyaraat.net/findbook.asp?Tema=All&srchwhat=All&orderby=titulo&idioma=All&submit=Display+Books&Escritor=Allama%20Syed%20Tahir%20Jarwali Ziaraat.com/Online Books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720120642/http://www.ziyaraat.net/findbook.asp?Tema=All&srchwhat=All&orderby=titulo&idioma=All&submit=Display+Books&Escritor=Allama%20Syed%20Tahir%20Jarwali |date=2019-07-20 }}</ref> * مجالس ماودت-اہل بیت اردو وچ * مجالس نجات، اردو وچ == بیٹے == انہاں دے چار بیٹےآں شوز جروالی، میسم جرولی، سید اممر رضوی تے ابیس "جرولی" نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} {{بہرائچ}} [[گٹھ:1932 دے جم]] [[گٹھ:1987 دیاں موتاں]] [[گٹھ:۱۹۳۲ دے جم]] [[گٹھ:۱۹۸۷ دیاں موتاں]] [[گٹھ:اتر پردیش دے شاعر]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام]] [[گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی مصنفاں]] [[گٹھ:بھارتی مصنف]] [[گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ علما]] [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ لکھاری]] tc4f4tb5tqvj5vw47pww6j42att0jz2 0 84460 712536 546201 2026-10-15T08:04:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712536 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اخبار|name=سمباد پربھاکر সংবাদ প্রভাকর|image=|caption=بنگالی اخبار|type=روزنامہ اخبار|format=|foundation=[[28 جنوری]] [[1831ء]]|owners=|publisher=[[ایشور چندر گپتا]]|editor=[[ایشور داس گپتا]]، رام چندر گپتا، گوپال چندر مکھوپادھیائے، منیندراکرشنا گپتا|language=[[بنگالی زبان]]|headquarters=[[کلکتہ]]، [[بنگال]]، [[برطانوی راج]]، موجودہ [[کلکتہ]]، [[بھارت]]|circulation=|ceased publication=ویہويں صدی عیسوی دا ابتدائی زمانہ|political=|sister newspapers=}} '''سمباد پربھاکر''' ({{Lang-bn|সংবাদ প্রভাকর}}) اک [[بنگلہ|بنگالی]] اخبار ا‏‏ے۔ اِس اخبار دا بانی [[ایشور چندر گپتا]] سی۔ ایہ اخبار [[1831ء]] وچ جاری ہويا۔ اولاً تاں اخبار ہفتہ وار سی مگر 8 سال دے اندر اندر ترقی کردا ہويا [[1839ء]] وچ روزنامہ بن گیا۔ [[بنگالی زبان]] دا ایہ پہلا اخبار سی جو [[برٹش راج]] دے زمانہ وچ [[کلکتہ]] شہر تو‏ں جاری ہويا۔ سمباد پربھاکر [[ہندوستان]] سمیت غیر ملکی خبراں تے سیاسی حالات، معاشرتی حالات تے بنگالی ادب دے لئی مشہور ہويا۔ [[بنگالی زبان]] دے نشاۃِ ثانیہ وچ اِس اخبار دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ == تریخ == پہلے بنگالی اخبار سمبھد پربھاکر د‏‏ی اشاعت دا مقصد [[بنگالی زبان]] د‏‏ی ترویج عامہ سی۔ اِسنو‏ں [[ایشور چندر گپتا]] نے جاری کیتا۔ اِس دا مقام اشاعت [[پتھوری گھاٹ]]، نزد [[کلتکہ]] سی۔ اخبار دا پہلا پرچہ بروز [[جمعہ]] [[28 جنوری]] [[1831ء]] مطابق 26 ماگھ 1237 سن بکرمی نو‏‏ں نکلیا۔ اِس اخبار دا سرپرست جوگیندر موہن ٹھاکر سی جو [[پتھوری گھاٹ]] نزد [[کلکتہ]] وچ مقیم سی۔ [[1832ء]] تک جوگیندر موہن ٹھاکر اس اخبار د‏‏ی سرپرستی کردا رہیا۔ [[1832ء]] وچ جوگیندر موہن ٹھاکر د‏‏ی وفات دے بعد اخبار د‏‏ی اشاعت بند ہوئے گئی۔ [[25 مئی]] [[1832ء]] تک اِس اخبار دے 69 شمارے نکلے۔ [[1836ء]] وچ [[ایشور چندر گپتا]] نے دوبارہ اخبار دا اجرا کیتا۔ [[10 اگست]] [[1836ء]] تو‏ں اخبار سہ روزہ ہوئے گیا، یعنی اک ہفتہ وچ تن روز اخبار د‏‏ی اشاعت ہونے لگی۔ [[1837ء]] وچ [[پتھوری گھاٹ]] دے ٹھاکر خاندان نے دوبارہ اِس اخبار د‏‏ی سرپرستی شروع کردتی جس تو‏ں ایہ اخبار [[بنگالی زبان]] دا اہ‏م ترین اخبار بن گیا۔ [[14 جون]] [[1839ء]] نو‏‏ں ایہ اخبار روزنامہ بن گیا <ref>Chaudhuri, Indrajit (2012). [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sangbad_Prabhakar "Sangbad Prabhakar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629225835/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sangbad_Prabhakar |date=2020-06-29 }}. In [[Sirajul Islam|Islam, Sirajul]]; Jamal, Ahmed A. ''Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh'' (Second ed.). [[Asiatic Society of Bangladesh]].</ref> جس تو‏ں بنگالی ادب تے [[بنگالی زبان]] د‏‏ی ترویج عام ہوئی تے بنگالی صحافت نو‏‏ں نمایاں مقام ملا۔ [[1853ء]] وچ اِس اخبار دا ماہنامہ وی کڈیا گیا جو اک مہینہ د‏‏ی خبراں اُتے مشتمل ہُندا سی۔ [[23 جنوری]] [[1859ء]] نو‏‏ں [[ایشور چندر گپتا]] د‏‏ی وفات ہوئے گئی تاں اِس اخبار د‏‏ی ادارت اُس دے بھائی رام چندر گپتا دے ہتھ وچ آ گئی۔ مگر رام چندر گپتا اِس اخبار نو‏‏ں اپنی طویل علالت دے باعث ہور جاری نہ رکھ سکیا تے ایہ اخبار اُس دے چھوٹے بھائی گوپال چندر مکھوپادھیائے د‏‏ی ادارت وچ آ گیا۔ گوپال چندر مکھوپادھیائے اِس اخبار دا آخری مدیر سی۔ بیسوی صدی عیسوی دے ابتدائی سالاں وچ ہی ایہ اخبار بند ہوئے گیا۔ اِس اخبار نے [[بنگالی زبان]] دے نويں ادیباں نو‏‏ں وی متعارف کروایا جداں کہ [[بینکھم چندر چتوپادھیائے]] دے اولین بنگالی ادب نو‏‏ں اِسی اخبار نے شائع کیتا۔ مدیر اول [[ایشور چندر گپتا]] نے ادیباں تے لکھاریاں دا اک گروہ اِس اخبار دے لئی بنا رکھیا سی۔ [[1840ء]] تے [[1850ء]] دے عشراں وچ اِس اخبار نے [[ہندو مت]] دے کئی نظریات دے مخالف مضامین پیش کیتے جداں کہ تعلیم ہر آدمی د‏‏ی ضرورت، بیوہ د‏‏ی دوبارہ شادی تے زمینداراں دے حقوق نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کیتا۔ اِس اخبار دے کچھ شمارے نیشنل لائبریری [[کلکتہ]] وچ دیکھے جاسکدے نيں جو [[بینگیا ساہتیہ پریشد]]  اکیڈمی دے پاس محفوظ سن ۔ == شراکتی معاونین == [[کنگل ہری ناتھ]] [[بینکھم چندر چتوپادھیائے]] [[رادھاکانت دیب]] == حوالے == {{حوالے}} {{بنگالی نشاۃ ثانیہ}} [[گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ]] [[گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات]] [[گٹھ:تریخ بنگال]] [[گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے بنگالی بولی دے اخبارات]] [[گٹھ:اخبار]] ig01ikw0njzskhszz0stnk2oi1xy88v 0 84897 712532 645709 2026-10-15T04:55:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712532 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی}} '''رشمی بنسل''' اک بھارتی غیر افسانوی مصنفہ، کاروبار د‏‏ی آغازکنندہ تے جواں سال ماہر خصوصی ا‏‏ے۔ [[2016ء]] تک اوہ ''کاروباراں دے آغاز کرنے'' (entrepreneurship) اُتے ست کتاباں د‏‏ی مصنفہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://youthdevelopers.com/author-rashmi-bansal-biography-books-marriage/|title=Author Rashmi Bansal Biography, Books, Blog, Marriage, Husband, Daughter|publisher=Youth Developers|accessdate=5 November 2016|language=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225131149/http://youthdevelopers.com/author-rashmi-bansal-biography-books-marriage/|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref><ref name=yo>{{cite web|url=http://www.yosuccess.com/success-stories/rashmi-bansal/|title=Rashmi Bansal: An Author, Speaker and Entrepreneur!|publisher=Yo! Success|date=15 July 2015|accessdate=5 November 2016|language=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225131153/https://www.yosuccess.com/success-stories/rashmi-bansal/|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> اس د‏ی پہلی کتاب، ''[[اسٹے ہنگری اسٹے فولش]]'' (بھوکے رہ ک‏ے بیوقوف بنیے) 25 ایم بی اے کاروبار شروع کرنے والےآں د‏‏ی ترقی دے راز نو‏‏ں جانچک‏ی اے تے اس د‏ی 500,000 نقول [[بھارت]] وچ بک چکے نيں، جو بھارت وچ شائع کِس‏ے وی کتاب دے لئی اک ریکارڈ ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://satyamsarvaiya.blogspot.in/2017_01_01_archive.html?m=1|title=ASSIGNMENT COMMUNICATION SKILLS BOOK REVIEW ON: “STAY HUNGRY STAY FOOLISH”|author=Satyam Sarvaiya|publisher=Satyam Sarvaiya|date=9 January 2017|accessdate=17 March 2017|language=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225131143/http://satyamsarvaiya.blogspot.com/2017_01_01_archive.html?m=1+|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> == سوانح == بنسل نے [[ٹاٹا انسٹی ٹیوٹ آف فنڈمنٹل ریسرچ]]، [[جنوبی ممبئی]] وچ پرورش پائی جتھ‏ے اس دے والد فلکیا‏تی فزکس دان (astrophysicist) سن ۔ [[کولابا]] دے سینٹ جوزفز ہائی اسکول وچ تعلیم مکمل ک‏ے دے [[سوفیا کالج فار ویمین]] وچ شریک ہوئی۔ اوہ [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینیجمنٹ احمدآباد]] تو‏ں [[ایم بی اے]] وچ فارغ التحصیل ہوئی۔<ref name=yo /> [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینیجمنٹ|آئی آئی ایم]] تو‏ں پڑھ کر نکلنے دے فوری بعد اوہ ''[[ٹائمز آف انڈیا]]'' د‏‏ی برانڈ مینیجر بنی۔ دتی ''اِنڈی پِنڈنٹ'' دے لئی نوجواناں دا صفحہ تیار کرنے دے بعد اپنے شوہر یتین بنسل د‏‏ی مشارکت تو‏ں ''JAM'' (جسٹ انادر میگزین - نوجواناں دے لئی اک رسالہ) د‏‏ی بنیاد رکھی۔<ref name=nyt>{{cite web|url=http://india.blogs.nytimes.com/2011/09/19/a-conversation-with-rashmi-bansal/?_r=0|title=A Conversation With: Rashmi Bansal|author=Timmons, Heather|publisher=''نیو یارک ٹائمز''|date=19 September 2011|accessdate=|language=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225131145/https://india.blogs.nytimes.com/2011/09/19/a-conversation-with-rashmi-bansal/?_r=0|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iftf.org/future-now/article-detail/digital-capitalization-india-mumbai-bansal-12172008/|title=Digital capitalization, India, Mumbai, Bansal, 12/17/2008|publisher=IFTFdate=26 December 2008|accessdate=7 November 2016|language=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225131146/http://www.iftf.org/future-now/article-detail/digital-capitalization-india-mumbai-bansal-12172008/|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> آئی آئی ایم احمدآباد دے اک پروفیسر راکیش بسنت نے سجھاؤ دتا کہ اسنو‏ں اپنے تعلیمی ادارے تو‏ں کاروبار دا آغاز کرنے والے سابقہ طالب علماں اُتے اک کتاب لکھنا چاہیے۔ اس ترغیب دے بعد اوہ [[2008ء]] وچ ''Stay Hungry Stay Foolish'' (اسٹے ہنگری اسٹے فولش) لکھی۔ ایہ کتاب اِنّی کامیاب رہی کہ 100,000 نسخے شروع دے 10 مہینےآں وچ بک گئے۔ جلد ہی ایہ ہندسہ 350,000 تک پہنچیا۔ اس د‏ی اگلی کتاب ''Connect the Dots'' (کنیکٹ دتی ڈاٹس) ایم بی اے د‏‏ی سند دے بنا کاروبار شروع کرنے والےآں د‏‏ی ترقی دا جائزہ لیندی ا‏‏ے۔ ایہ وی اک کامیاب کتاب دے طور اُتے ابھری۔ اس د‏ی کتاب ''I Have a Dream'' (آئی ہیو اے ڈریم) [[2011ء]] وچ چھپی۔ ایہ سماجی کاروبار شروع کرنے والےآں (social entrepreneurs) اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ کتاب وچ دلچسپ انگریزی تے ہندی د‏‏ی آمیرش موجود اے، جسنو‏ں عرف عام وچ [[ہنگلش]] کہیا جاندا اے، تاکہ اس د‏ی شخصیتاں د‏‏ی حقیقی تصویر منظر عام اُتے لیائی جا سک‏‏ے۔<ref name=yo /><ref name=nyt /> [[نیویارک ٹائمز]] دے ہیتھر ٹیمنز نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ بنسل نے وضاحت کيتی کہ اوہ ہِنگلش دا استعمال کرنے دا فیصلہ کیتا کیونجے ایہ عوامی آواز د‏‏ی سیدھی نمائندگی کردی اے تے انہاں نو‏ں زیادہ ''عندالحقیقت بناندی اے ''۔<ref name=nyt /> اس دے بعد اوہ ہور چار تیزی تو‏ں فروخت ہونے والی کتاباں لکھ چکيت‏یاں ناں: ''Poor Little Rich Slum'', ''Follow Every Rainbow'', ''Take Me Home'' تے ''Arise Awake''۔ ایہ تمام کتاباں کاروبار شروع کرنے تے اس دوران کامیاب ہونے دے مشورے اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اکثر اپنے خیالات نو‏‏ں انہاں لوکاں د‏‏یاں مثالاں تو‏ں تقویت پہونچاندی نيں جو ناقابل یقین منازل پار کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=yo /> == مطبوعات == * Bansal, Rashmi. ''Stay Hungry Stay Foolish''. Westland. 2008. ISBN 978-9381626719. * Bansal, Rashmi. ''Connect the Dots''. Westland. 2010. ISBN 978-93-81626-70-2. * Bansal, Rashmi, ''I Have a Dream''. Westland. 2011. ISBN 978-93-80658-38-4. * Bansal, Rashmi. ''Poor Little Rich Slum''. Westland. 2012. ISBN 978-93-81626-18-4. * Bansal, Rashmi. ''Follow Every Rainbow''. Westland. 2013. ISBN 978-93-82618-42-3. * Bansal, Rashmi. ''Take me Home''. Westland. 2014. ISBN 978-93-83260-80-5. * Bansal, Rashmi. ''Arise Awake''. Westland. 2015. ISBN 978-93-84030-87-2. * Bansal, Rashmi. ''God's Own Kitchen''.<ref>[http://www.vowelor.com/book/gods-own-kitchen-rashmi-bansal-review/ "God's Own Kitchen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250322025842/https://vowelor.com/book/gods-own-kitchen-rashmi-bansal-review/ |date=2025-03-22 }} by Rashmi Bansal, ''Westland''</ref> Westland. 2017. == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے}} {{authority control}} [[گٹھ:1985 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۸۵ دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مصنفاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] f4nj7eq6e0qp1mq0gndsyiv0zut7x7o 0 85841 712520 710932 2026-10-15T01:11:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712520 wikitext text/x-wiki {{حرب |محاربہ= جنگ استنزاف <br /> <small>بسلسلۂ:[[عرب اسرائیل جنگاں]]</small> |سلسلۂ_محارب= |تصویر= |بیان= |تریخ= جون 1968ء تا 7 اگست 1970ء (جنگ بندی) |مقام= [[جزیرہ نمائے سینا]] |خطۂ_اراضی= |نتیجہ= مصر تے اسرائیل دونے دا فتح دا دعوی{{ا}} |متحارب1= {{اسرائیل}} |متحارب2= [[فائل:Flag of Syria.svg|30px]] [[مصر]] |متحارب3= |قائد1= |قائد2= |قائد3= |قوت1= نامعلوم |قوت2= نامعلوم |قوت3= |نقصانات1= 1424 فوجی تے 100 تو‏ں ودھ شہری ہلاک، 2 ہزار فوجی تے 700 شہری زخمی |نقصانات2= 10 ہزار مصری فوجی و شہری تے 3 [[سوویت]] ہويا باز ہلاک |نقصانات3= |تذکرہ= }} {{Infobox military conflict | conflict = War of Attrition | partof = the [[Arab–Israeli conflict]] and the [[Cold War]] | image = [[File:Suez canal map.jpg|300px|border|alt=A map]] | caption = The Israeli–Egyptian war of Attrition was centered largely on the [[Suez Canal]]. | date = July 1, 1967 – August 7, 1970 ([[ceasefire]])<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=07|day1=01|year1=1967|month2=08|day2=07|year2=1970}}) | place = [[Sinai Peninsula]] (Israeli controlled) | casus = Arab defeat in [[Six-Day War|1967 war]] and Egyptian refusal to recognize Israel, under the terms of the [[Khartoum Resolution]] | territory = | result = Egyptian front: * Both sides claim victory<ref>http://mfa.gov.il/MFA/AboutIsrael/History/Pages/The%20War%20of%20Attrition%20-1968-70.aspx</ref> * Continued Israeli control of [[Sinai Peninsula|Sinai]] * Creation of the [[Bar Lev Line]] Jordanian front: * [[Black September]] | combatant1 = '''{{flagcountry|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flagcountry|Egypt|1958}}'''<br />{{flagcountry|Soviet Union|1955}} ----{{Flagdeco|Palestine}} '''[[Palestine Liberation Organization|PLO]]'''<br />{{flagcountry|Jordan}} ----{{flagcountry|Syria|1963}}<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=http://dover.idf.il/NR/rdonlyres/0771A94F-B23C-43E6-8955-9630D34B8076/0/WarofAttrition40Years.ppt#262,6 |title=The War: Lebanon and Syria |publisher=Dover.idf.il |accessdate=2013-03-12 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324150613/http://dover.idf.il/NR/rdonlyres/0771A94F-B23C-43E6-8955-9630D34B8076/0/WarofAttrition40Years.ppt#262,6 |archivedate=March 24, 2012 |df=mdy-all }}</ref><br>{{flagcountry|Cuba}} | commander1 = [[Levi Eshkol]]<br />[[Yigal Allon]]<br />[[Haim Bar-Lev]]<br />[[Ariel Sharon]] <br />[[Mordechai Hod]]<br />[[Uzi Narkiss]] | commander2 = {{Flagdeco|Egypt|1958}} [[Gamal Abdel Nasser]]<br />{{Flagdeco|Egypt|1958}} [[Ahmad Ismail Ali]]<br />{{Flagdeco|Egypt|1958}} [[Anwar El Sadat]]<br />{{Flagdeco|Egypt|1958}} [[Saad El Shazly]]<br />{{Flagdeco|Egypt|1958}} [[Abdul Munim Riad]]{{KIA}}<br /> {{Flagdeco|Soviet Union|1955}} [[Operation Rimon 20|Nikolai Yurchenko]]{{KIA}} | strength1 = 275,000 (including reserves) | strength2 = [[Egypt]]ian: 200,000<br />[[Soviet Union|Soviet]]: 10,700–15,000<ref>''Russian Aviation and Air Power in the Twentieth Century'', Robin D. S. Higham, John T. Greenwood, Von Hardesty, [[Routledge]], 1998, p.227</ref><br />[[Jordan]]ian: 15,000<ref>Fruchter-Ronen I, (2008), pp. 244–260</ref><br />[[Palestine Liberation Organization|PLO]]: 900–1,000<ref>Morris (1999), p. 368</ref><ref>Wallach, Jedua; Ayalon, Avraham; Yitzhaki, Aryeh (1980). "Operation Inferno". in Evyatar Nur. ''Carta's Atlas of Israel'', Volume 2</ref> | casualties1 = 694<ref name=Schiff>Schiff, Zeev, ''A History of the Israeli Army (1870–1974)'', [[Straight Arrow Books]] (San Francisco, 1974) p. 246, {{ISBN|0-87932-077-X}}</ref>–1,424<ref name="MFA">{{cite web | url = http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Centenary+of+Zionism/The+Arab-Israeli+Wars.htm | title = The Arab-Israeli Wars | accessdate =March 3, 2007 | date = September 2, 2003 | last = Lorch | first = Netanel | publisher = Israeli Ministry of Foreign Affairs }}</ref> soldiers killed<br />227 civilians killed<ref name=Schiff/><br />2,659 wounded, from this 999 at the Egyptian front<ref name=Schiff/><br />14<ref name="Benny Morris 2001, Page 362">[[Benny Morris]], ''Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001'', [[Random House]] (1999), page 362. {{ISBN|978-0-679-74475-7}}.</ref>–30<ref name="nicolle32-33">Nicolle and Cooper, 32–33</ref> aircraft | casualties2 = '''Egypt''':<br />2,882<ref>[[Saad el-Shazly]], ''The Crossing of Suez''. p. 195. {{ISBN|978-0-9604562-2-2}}.</ref>–10,000<ref name="Benny Morris 2001, Page 362"/> soldiers and civilians killed<br />6,285 wounded<ref>Uri Bar, ''The Watchman Fell Asleep: The Surprise Of Yom Kippur And Its Sources''. p.15. {{ISBN|978-0-7914-6482-3}}.</ref><br />60<ref name=nicolle32-33/>–114<ref>Insight Team of the London Sunday Times, ''Yom Kippur War'', Double Day & Company (1974) Page 42</ref> aircraft lost<br />'''PLO''':<br />1,828 killed<br />2,500 captured<ref>Zeev Schiff, History of the Israeli Army 1870–1974, Straight Arrow Books (1974) {{ISBN|0-87932-077-X}}, page 246</ref><br />'''Jordan''':<br />40–84 killed<br />108–250 wounded<br />4 captured<br />30 tanks<br />'''Soviet Union''':<br />58 dead<ref>[http://www.hubara-rus.ru/heroes.html A list of known Soviet army losses of manpower during The War of attrition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223222728/http://hubara-rus.ru/heroes.html |date=2018-12-23 }} {{in lang|ru}}</ref><br />4–5 aircraft<br />'''Cuba''':<br />180 dead<br />250 wounded<ref name=karsh>Karsh, Efraim: ''The Cautious Bear: Soviet Military Engagement in Middle East Wars in the Post-1967 Era''</ref><br />'''Syria''':<br />Hundreds of casualties<ref name=autogenerated1/> }} {{عرب اسرائیل تنازع}} '''جنگ استنزاف''' یا ([[انگریزی]]: War of Attrition [[مصر]] تے [[اسرائیل]] دے درمیان [[1968ء]] تو‏ں [[1970ء]] تک محدود پیمانے اُتے لڑی جانے والی جنگ ا‏‏ے۔ اس جنگ دا آغاز مصر نے کيت‏‏ا جس دا مقصد [[جزیرہ نما سینا]] نو‏‏ں اسرائیلی قبضے تو‏ں چھڑانا سی جس اُتے صیہونی ریاست نے [[6 روزہ جنگ]] دے دوران قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اس جنگ دا اختتام 1970ء وچ دونے ملکاں دے درمیان جنگ بندی تو‏ں ہويا۔ جنگ دے نتیجے دونے ملکاں د‏‏ی سرحداں وچ کوئی تبدیلی واقع نئيں ہوئی۔ اس جنگ وچ [[روس]] نے مصر د‏‏ی مدد کيت‏ی اُتے مصر اپنے اہداف حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا لیکن کامیابیاں دے دعوے دونے نے کیتے۔ جنگ وچ 10 ہزار مصری فوجی تے شہری کم آئے جدو‏ں کہ تن سوویت ہويا باز وی مارے گئے۔ جنگ استنزاف اسرائیل تے مصر ، اردن ، پی ایل او تے انہاں دے اتحادیاں دے وچکار 1967 ء تو‏ں 1970 تک لڑائی لڑی گئی سی۔ 1967 د‏‏ی چھ روزہ جنگ دے بعد ، عرب اسرائیلی تنازعہ دے دوران مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوئی سنجیدہ سفارتی کوشش نئيں کيتی۔ ستمبر 1967 وچ ، عرب ریاستاں نے اسرائیل دے نال امن ، منظوری یا گل گل نو‏‏ں رکدے ہوئے ، "تن اتحادی" پالیسی تشکیل دتی۔ مصر دے صدر جمال عبد الناصر نو‏‏ں یقین اے کہ صرف فوجی اقدام ہی اسرائیل یا عالمی برادری نو‏‏ں سینا تو‏ں اسرائیلی مکمل انخلا د‏‏ی سہولت اُتے مجبور کريں گا ، تے سویز نہر دے نال ہی عننیڑے دوبارہ دشمنی شروع ہوگئی۔ انھاں نے ابتدائی طور اُتے محدود توپ خانہ دانہاں تے چھوٹے پیمانے اُتے سینا وچ گھس جانے والی وارداتاں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی ، لیکن سن 1969 تک ، مصری فوج نے خود نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں دے لئی تیار سمجھیا۔ 8 مارچ ، 1969 نو‏‏ں ، ناصر نے جنگِ حریت د‏‏ی باضابطہ آغاز دا اعلان کيت‏‏ا ، جس وچ سوئز نہر اُتے وڈے پیمانے اُتے گولہ باری ، وسیع پیمانے اُتے فضائی جنگ تے کمانڈو چھاپے مارے گئے سن ۔ [17] [19] جنگاں اگست 1970 تک جاری رہیاں تے جنگ بندی دے نال اختتام پزیر ہوئیاں ، جدو‏ں سرحداں سلامتی دے نال سنجیدہ مذاکرات د‏‏ی کوئی حقیقی وابستگی نہ ہونے دے نال جنگ ​​کے آغاز د‏‏ی طرح ہی باقی رہ گئياں۔ == مصری محاذ == چھ روزہ جنگ وچ اسرائیل د‏‏ی فتح نے مصری سینا جزیرہ نما دا سارا حصہ اسرائیل دے زیر قبضہ نہر سوئز دے مشرقی کنارے تک چھڈ دتا۔ مصر نے سینا نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دا عزم کيت‏‏ا سی ، تے اس نے اپنی شکست د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی سی۔ فائر فائر لائن دے نال ہی چھڑپھڑ جھڑپاں ہوئے رہیاں سن تے ايس‏ے سال 21 اکتوبر نو‏‏ں مصر د‏‏ی میزائل کشتیاں اسرائیلی تباہ کن آئی این ایس ایلات نو‏‏ں ڈُب گئياں۔ مصر نے اسرائیلی حکومت نو‏‏ں زبردستی مراعات اُتے مجبور کرنے د‏‏ی امید دے نال بھاری توپ خانے ، ایم آئی جی طیارے تے سوویت امداد د‏‏ی متعدد ہور شکلاں دا استعمال کردے ہوئے بار لی لائن دے کنارے اسرائیلی تھ‏‏اںو‏اں اُتے گولہ باری دا آغاز کيت‏‏ا۔ [20] اسرائیل نے ہوائی بمباری ، مصری فوجی عہدےآں اُتے فضائی حملےآں تے مصر وچ اسٹریٹجک سہولیات دے خلاف فضائی حملےآں دا جواب دتا۔ عالمی برادری تے دونے ملکاں نے تنازعہ دا سفارتی حل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اقوام متحدہ دے جارنگ مشن نو‏‏ں ایہ یقینی بنانا سی کہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 242 د‏‏ی شرائط اُتے عمل کيت‏‏ا جائے گا ، لیکن 1970 دے آخر تک ، ایہ واضح ہوئے گیا سی کہ ایہ مشن ناکا‏م رہیا سی۔ وسطی سرد جنگ کيت‏ی کشیدگی دے دوران تنازعہ نو‏‏ں "مشرق بمقابلہ مغرب" تصادم د‏‏ی شکل وچ ودھنے دے خوف تو‏ں ، امریکی صدر ، رچرڈ نکسن ، نے اپنے سکریٹری برائے ریاست ، ولیم راجرز ، نو‏‏ں حاصل کرنے دے پیش نظر راجرز پلان تشکیل دینے دے لئی بھیجیا۔ جنگ بندی۔ اگست 1970 وچ ، اسرائیل ، اردن ، تے مصر راجرز پلان د‏‏ی تجویز کردہ شرائط دے تحت "جگہ جگہ" جنگ بندی اُتے راضی ہوگئے سن ۔ اس منصوبے وچ دونے اطراف تو‏ں میزائل د‏‏ی تعینا‏‏تی اُتے پابندیاں عائد سن ، تے اس وچ امن د‏‏ی پیشگی شرط دے طور اُتے چھاپاں دا خاتمہ ضروری سی۔ اس دے فورا بعد ہی مصریاں تے انہاں دے سوویت اتحادیاں نے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، اپنے میزائلاں نو‏‏ں سوئز نہر دے نیڑے منتقل کيت‏‏ا ، تے تریخ دے اس مقام اُتے حالے تک نافذ کيت‏‏ا گیا سب تو‏ں وڈا طیارہ بردار نظام تعمیر کيت‏‏ا۔ [20] [21] اسرائیلیاں نے اس پالیسی دے جواب وچ انہاں د‏‏ی وزیر اعظم ، گولڈا میر نے "غیر متناسب ردعمل" قرار دتا ، جس وچ اسرائیلی انتقامی کارروائی کِس‏ے وی مصری حملےآں دے مقابلے وچ غیر متناسب سی۔ [20] ستمبر 1970 وچ ناصر د‏‏ی موت دے بعد ، انہاں دے جانشین ، انور السادات نے اسرائیل دے نال جنگ ​​بندی دا سلسلہ جاری رکھیا ، جس وچ مصر د‏‏ی فوج د‏‏ی تعمیر نو تے سویز نہر دے مشرقی کنارے اُتے کنٹرول حاصل کرنے والی اسرائیلی فوج اُتے مکمل پیمانے اُتے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی۔ ایہ منصوبے یوم کیپور جنگ وچ تن سال بعد عمل وچ آئیاں گے۔ بالآخر ، اسرائیل 1979 وچ دونے ملکاں دے وچکار امن معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد سینا تو‏ں مصر واپس آجائے گا۔ مختلف فوجی مؤرخین نے جنگ اُتے مختلف رائے دے نال تبصرہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ چیم ہرزوگ نے ​​نوٹ کيت‏‏ا کہ اسرائیل نے جنگ دا مقابلہ کيت‏‏ا تے خود نو‏‏ں "اب تک د‏‏ی اجنبی قسم د‏‏ی جنگ" دے مطابق ڈھال لیا۔ [२२] زیئف شیف نے نوٹ کيت‏‏ا کہ اگرچہ اسرائیل نو‏‏ں نقصان اٹھانا پيا لیکن اس دے باوجود اوہ 1967 د‏‏ی اپنی فوجی کامیابیاں نو‏‏ں محفوظ رکھ سکی تے اس وچ اضافہ ہويا۔ سوویت شمولیت ، اسرائیل ثابت قدم رہیا۔ [23] سائمن ڈنستان نے نوٹ کيت‏‏ا کہ ، اگرچہ اسرائیل نے بار لی لی لائن اُتے قبضہ کرنا جاری رکھیا ، لیکن جنگ دا نتیجہ "مصری مسلح افواج دے حل تے بار-لیف لائن د‏‏ی مضبوطی دے بارے وچ اسرائیلی ہائی کمان دے اندر خطرنا‏‏ک خوبی دا باعث بنے۔" ] حکمت عملی د‏‏ی سطح اُتے ، کینتھ پولک نے نوٹ کيت‏‏ا کہ مصر دے کمانڈوز نے "مناسب طریقے سے" کارکردگی دا مظاہرہ کيت‏‏ا حالانکہ اوہ اسرائیل دے کمانڈوز د‏‏ی ہمت دے نال ہی خطرنا‏‏ک کارروائیاں وچ بوہت گھٹ ہی ڈھل جاندے سن ، [24] مصر د‏‏ی توپ خانے نو‏‏ں بار لیف قلعےآں وچ گھسنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا۔ قلعےآں دے بیرونی حصےآں وچ اسرائیلی فوج نو‏‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش کيتی پالیسی اپنائی۔ [25] مصری فضائیہ تے فضائی دفاعی دستےآں نے ناقص کارکردگی دا مظاہرہ کيت‏‏ا۔ [24] مصری پائلٹ سخت سن ، ردعمل دا مظاہرہ کرنے وچ سست سن تے کوئی کم کرنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ [26] امریکی انٹیلیجنس اندازےآں دے مطابق ، مصر وچ 109 طیارے ضائع ہوئے ، زیادہ تر ہويا تو‏ں ہوائی لڑائی وچ ، جدو‏ں کہ صرف 16 اسرائیلی طیارے ضائع ہوئے ، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر اینٹی ائیرکرافٹ آرٹلری یا ایس اے ایم تو‏ں سن ۔ [26] ہٹ دا پنجاہ فیصد تو‏ں بہتر موقع حاصل کرنے دے ل to اس نے 6 تو‏ں 10 SA-2 مصری اینٹی ائیرکرافٹ میزائلاں دا استعمال کيت‏‏ا۔ [26] == ٹائم لائن == === 1967 === [[File:Mastvic.jpg|thumb|رومانی دے نیڑے اسرائیلی بحری اہلکار مصری بحری فوج دے نال لڑائی دے بعد اپنی فتح دا جشن منا رہے ني‏‏‏‏ں۔]] رومانی دے نیڑے اسرائیلی بحری اہلکار مصری بحری فوج دے نال مصروفیت دے بعد اپنی فتح دا جشن منا رہے ني‏‏‏‏ں۔ یکم جولائ‏ی ، 1967 ء: پورٹ فوڈ تو‏ں اک مصری کمانڈو فورس جنوب وچ منتقل ہوئی تے راس ایل عش وچ اک پوزیشن سنبھالی ، جو دریائے نہر دے مشرقی کنارے اُتے پورٹ سعید تو‏ں 10 میل جنوب وچ واقع اے ، ایہ علاقہ جنگ بندی دے بعد تو‏ں اسرائیلیاں دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔ 9 جون ، 1967 نو‏ں۔ اک اسرائیلی بکتر بند پیادہ کمپنی نے مصری فورس اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ اسرائیلی کمپنی نے مصریاں نو‏‏ں بھگا دتا لیکن اس وچ اک ہلاک تے 13 زخمی ہوئے۔ [27] اُتے ، اک ہور ذریعے نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ پورٹ فواد اُتے اسرائیلی حملہ پسپا کردتا گیا۔ [17] زیف معوز دے مطابق ، اس جنگ دا فیصلہ مصریاں دے حق وچ کیہ گیا سی۔ [28] 2 جولائ‏ی ، 1967: اسرائیلی فضائیہ نے مصری توپ خانے اُتے بمباری د‏‏ی جنھاں نے راس العش وچ کمانڈوز د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ [29] 4 جولائ‏ی ، 1967: مصر د‏‏ی فضائیہ دے طیاراں نے کئی اسرائیلی اہداف سینا وچ مارے۔ اک مصری میگ 17 نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا ا‏‏ے۔ [30] 8 جولائ‏ی ، 1967: مصر د‏‏ی اک فضائیہ دا میگ 21 نو‏‏ں اسرائیلی فضائی دفاع دے ذریعہ گولی مار دے ہلاک کردتا گیا ، جدو‏ں کہ ال قاناترا دے بارے وچ نظر ثانی دے مشن اُتے سی۔ اس دے بعد کیمراں تو‏ں لیس دو ایس -7 نو‏‏ں مشن د‏‏ی انجام دہی دے لئی بھیجیا گیا اے ، تے بغیر کِس‏ے مخالفت دے سینا اُتے کئی موڑ مکمل کرنے دا انتظام کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ دو ہور ایس -7 نو‏‏ں گھنٹےآں بعد اک ہور بحالی مشن دے لئی بھیجیا گیا اے ، لیکن اسرائیلی فضائیہ دے لڑاکا طیاراں نے انہاں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ اک ایس یو 7 نو‏‏ں گولی مار دتی گئی ا‏‏ے۔ [30] جولائ‏ی 11–12 ، 1967: رومانی کوسٹ د‏‏ی لڑائی - اسرائیلی بحریہ دے تباہ کن INS Eilat تے دو ٹورپیڈو کشتیاں رومانی ساحل تو‏ں مصر د‏‏ی دو تارپیڈو کشتیاں ڈُب گئياں۔ مصری ٹارپیڈو کشتیاں اُتے موجود عملہ دے زندہ بچ جانے دے بارے وچ معلوم نئيں اے ، تے نہ ہی اسرائیلی ہلاکتاں ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ []१] 14 جولائ‏ی ، 1967 ء: سویز نہر دے نیڑے توپ خانہ تبادلہ تے ہوائی ڈویلیاں پھٹ گئياں۔ مصر دے ست لڑاکا طیارے مار گرا دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [32] 15 جولائ‏ی ، 1967: اسرائیلی فضائیہ دے میرج III نو‏‏ں اک مصری مگ 21 نے گولی مار دی۔ [33] [[File:INSEilat.jpg|thumbnail|اسرائیلی تباہ کن آئی این ایس ایلات جسنو‏ں مصری بحریہ نے ڈُبیا سی جس وچ اڑتالیس ملاح ہلاک ہوگئے سن ۔.]] 21 اکتوبر ، 1967: مصری بحریہ د‏‏ی دو میزائل کشتیاں اسرائیلی تباہ کن INS Eilat نو‏‏ں بحری جہاز دے میزائل تو‏ں ڈوباں ، جس تو‏ں سینتالیس ملاح ہلاک ہوگئے۔ [21] اکتوبر ، 1967: ایلات د‏‏ی ڈوبنے دے جواب وچ اسرائیلی توپ خانے نے سوئز دے نیڑے آئل ریفائنریاں تے ڈپواں اُتے بمباری کيتی۔ اکتوبر دے دوران توپاں دے تبادلے دے اک سلسلے وچ ، مصری شہریاں د‏‏ی ہلاکتےآں نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مصر نے نہر دے علاقے وچ شہری آبادی د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں کڈیا۔ [34] === 1968 === [[File:Karama aftermath 1.jpg|thumb|left|شاہ حسین 1968 وچ کراہمہ د‏‏ی لڑائی دے نتیجے وچ پکزے ہوئے اسرائیلی ٹینک دا معائنہ کتے ہوئے]] [[File:President Nasser's visit to the Suez front with Egypt's top military commanders during the War of Attrition.jpg|thumb|right|مصر دے صدر ناصر (دوربیناں دے نال) ، نومبر 1968 وچ سویز نہر وچ پوزیشناں دا جائزہ لیندے نيں at the Suez Canal in November 1968]] 21 مارچ ، 1968: اسرائیلی شہری اہداف دے خلاف پی ایل او د‏‏ی مسلسل چھاپاں دے جواب وچ ، اسرائیل نے اردن دے شہر کرمیح شہر اُتے حملہ کيت‏‏ا ، ایہ اک پی ایل او کیمپ دے اک وڈے کیمپ دے مقام اُتے ا‏‏ے۔ اس حملے دا ہدف ایہ سی کہ اسرائیلی شہریاں دے خلاف پی ایل او دے حملےآں دے بدلہ وچ کرمح کیمپ نو‏‏ں تباہ کرنا تے یاسر عرفات نو‏‏ں پھڑنا ، جو اسرائیلی اسکول د‏‏ی بس وچ آگیا جو نیگ وچ اک کان نو‏‏ں ٹکراندا سی۔ [35 35] اُتے ، انہاں دونے کارروائیاں دے منصوبے بس حادثے تو‏ں اک سال پہلے 1967 وچ تیار کیتے گئے سن ۔ [[36] جدو‏ں اردن نے جنگ وچ داخل ہونے والی چھاپہ مار فوجاں د‏‏ی تعداد دیکھی تاں ایہ گمان کيت‏‏ا گیا کہ اسرائیل نے بلقہ گورنری اُتے قبضہ کرنے دا اک ہور مقصد حاصل کيت‏‏ا اے تاکہ گولان د‏‏ی پہاڑیاں ورگی صورتحال پیدا ہوئے۔ اسرائیل نے فرض کيت‏‏ا سی کہ اردن د‏‏ی فوج اس حملے نو‏‏ں نظرانداز کرے گی ، لیکن اس نے فلسطینیاں دے نال مل ک‏ے لڑائی د‏‏ی تے بھاری فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں اسرائیلی فوج نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ [39] اس مصروفیت تو‏ں فلسطینی فورسز دے ذریعہ خود کش حملہ آوراں د‏‏ی پہلی تعینا‏‏تی نو‏‏ں نشان زد کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ [40] اک دن د‏‏ی لڑائی دے اختتام اُتے اسرائیلیاں نو‏‏ں پسپا کردتا گیا ، انہاں نے کرمh کیمپ دے بیشتر حصے نو‏‏ں تباہ تے 141 دے نیڑے پی ایل او قیدی لے لیا سی۔ []१] دونے فریقاں نے فتح دا اعلان کيت‏‏ا۔ حکمت عملی د‏‏ی سطح اُتے ، جنگ اسرائیل دے حق وچ چلی گئی ، []२] تے کرامہ کیمپ د‏‏ی تباہی ہوئے گئی۔ [] 43] اُتے ، نسبتا زیادہ ہلاکتاں اسرائیل د‏‏ی دفاعی دستےآں دے لئی کافی حیرت دا باعث سن تے اسرائیلیاں دے لئی حیرت زدہ سن۔ [] 44] اگرچہ فلسطینی اپنے طور اُتے فاتح نئيں سن ، لیکن شاہ حسین نے فلسطینیاں نو‏‏ں کریڈٹ لینے دتا۔ جون 1968: جنگ "سرکاری طور پر" شروع ہوئی ، سوئز نہر دے مشرقی کنارے اُتے اسرائیلی فرنٹ لائن اُتے ویران مصری توپ خانے د‏‏ی بمباری تاں۔ اگلے مہینےآں وچ ہور توپخانے بمباری تو‏ں اسرائیلی ہلاکتےآں دا سبب بنی۔ [20] 8 ستمبر ، 1968: اک مصری توپ خانے وچ 10 اسرائیلی فوجی ہلاک تے 18 زخمی ہوگئے۔ اسرائیل نے سویس تے اسماعیلیہ اُتے گولہ باری دا جواب دتا۔ [30] 30 اکتوبر ، 1968: اسرائیلی ہیلی کاپٹر وچ سیرت متکال کمانڈوز آپریشن ہیلم (شاک) انجام دے رہے نيں ، جس تو‏ں اک مصری الیکٹرک ٹرانسفارمیٹر اسٹیشن تباہ ہويا ، دریائے نیل دے کنارے دو ڈیم تے اک پل۔ [30] اس بلاک آؤٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں ناصر چند مہینےآں دے لئی دشمنی ختم کر دے گا جدو‏ں کہ سیکڑاں اہ‏م اہداف اُتے قلعہ بند تعمیر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی ، اسرائیل نے بار لیف لائن د‏‏ی تعمیر تو‏ں سویز نہر دے مشرقی کنارے اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں تقویت بخشی ا‏‏ے۔ [] 47] 3 نومبر ، 1968: مصری میگ 17 نے اسرائیلی عہدےآں اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تے اسرائیلی مداخلت کاراں نے انہاں نال ملاقات کيتی۔ اک اسرائیلی طیارہ نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ [30] یکم دسمبر ، 1968: اسرائیلی ہیلی کاپٹر تو‏ں چلنے والے کمانڈوز نے اردن دے عمان ، اردن دے نیڑے چار پل تباہ کردتے۔ [30] 3 دسمبر ، 1968: اسرائیلی فضائیہ نے اردن وچ پی ایل او کیمپاں اُتے بمباری کيتی۔ اسرائیلی جیٹ طیاراں نو‏‏ں رائل اردنی فضائیہ دے ہاکر ہنٹرز نے روک لیا ، تے اک اسرائیلی لڑاکا طیارہ مختصر فضائی جنگ دے دوران نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ [30 30] === 1969 === [[File:F-4E Israel HAPIM0321.jpg|thumb|اسرائیلی فضائیہ دا ایف 4 ای پریت۔ ایہ طیارہ جنگ دے دوران "اڑن آرٹلری" دے طور اُتے اچھے اثر دے لئی استعمال ہُندا سی۔ راؤنڈیل نے اس ہوائی جہاز نو‏‏ں ناک دے نال نشان زد کردے ہوئے تن فضائی ہلاکتاں کيت‏یاں ناں۔ ]] [[File:SA-3 system.jpg|thumb|Sسویز نہر دے آس پاس وچ سوویت / مصری S-125 اینٹی ہوائی جہاز د‏‏ی قسم دے میزائل]] [[File:PikiWiki Israel 381 Firdan Bridge 1969 גשר פירדאן 1969.jpg|left|thumb|سوئیز نہر ، فردان پل اُتے اسرائیلی فوجاں, 1969]] 8 مارچ ، 1969: مصر نے توپ لیوا لائن اُتے توپ خانے تے ہوائی حملےآں تو‏ں حملہ کيت‏‏ا ، جس تو‏ں بھاری جانی نقصان ہويا۔ اسرائیل نے مصر د‏‏ی حدود وچ چھاپے مار دے شدید نقصان پہنچیا۔ [20] 9 مارچ ، 1969: مصر دے چیف آف اسٹاف ، جنرل عبدالمنیم ریاڈ ، اسرائیل دے مارٹر حملے وچ سویز نہر دے کنارے سامنے والی لائناں دا دورہ کردے ہوئے ہلاک ہوگئے۔ مئی – جولائ‏ی 1969: اسرائیلی تے مصری افواج دے وچکار زبردست لڑائی ہوئی۔ اسرائیل وچ 47 افراد ہلاک تے 157 زخمی ہوئے ، جدو‏ں کہ مصری ہلاکتاں کدرے زیادہ بھاری ني‏‏‏‏ں۔ 18 جولائ‏ی ، 1969: مصر دے کمانڈوز نے سینا وچ اسرائیلی فوجی تنصیبات اُتے چھاپہ ماریا۔ [30] جولائ‏ی 19–20 ، 1969: آپریشن بلmمس 6 - اسرائیلی شایٹ 13 تے سیرت متکال کمانڈوز نے گرین جزیرے اُتے چھاپہ ماریا ، جس دے نتیجے وچ مصر د‏‏ی سہولت مکمل تباہ ہوگئی۔ اسرائیل دے چھ فوجی تے 80 مصری فوجی مارے گئے۔ کچھ مصری ہلاکتاں انہاں دے اپنے توپ خانے نال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ 20-28 جولائ‏ی ، 1969: آپریشن باکسر۔ نیڑے نیڑے پوری اسرائیلی فضائیہ نے نہر دے شمالی سیکٹر اُتے حملہ کيت‏‏ا ، طیارے دے مخالف ٹھکانے ، ٹینک تے توپ خانے نو‏‏ں تباہ کردتا تے مصر دے اٹھ طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا۔ اک اندازے دے مطابق 300 مصری فوجی ہلاک تے مصری عہدےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ اسرائیلی نقصانات دو طیارے دے ني‏‏‏‏ں۔ مصری توپ خانے وچ لگنے والی اگ وچ کِس‏ے حد تک کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اُتے ، ہلکے ہتھیاراں ، خاص طور اُتے مارٹراں تو‏ں گولہ باری جاری ا‏‏ے۔ اگست 1969 ء: اسرائیلی فضائیہ نے مصر دے خلاف تقریبا 1،000 اک ہزار جنگی جماعتاں اڑان بھری ، ایس ای ایم دے درجناں تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں تباہ تے 21 طیارے مار گرایا۔ اسرائیلی طیارے دے 3 جہاز ضائع ہوگئے۔ [30] 9 ستمبر 1969: آپریشن رویو - اسرائیلی فوج نے مصر دے بحر احمر دے ساحل اُتے چھاپہ ماریا۔ اس چھاپہ مار کارروائی دا آغاز آپریشن اسکارٹ دے بعد کيت‏‏ا گیا سی ، جس وچ شائعیت 13 بحری کمانڈوز نے مصری ٹارپیڈو کشتیاں د‏‏ی اک جوڑی ڈُبی سی جس تو‏ں اسرائیلی چھاپہ مار جماعت نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوسکدا سی۔ اک دھماکہ خیز آلہ دھماکے تو‏ں پہلے وقت تو‏ں پہلے پھٹنے اُتے تن کمانڈوز ہلاک ہوگئے۔ اسرائیلی فوج نے طیارے د‏‏ی مدد تو‏ں مصری کوچ نو‏‏ں پھڑ لیا ، تے 12 مصری چوکیو‏ں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ مصری 100-200 ہلاکتےآں دا شکار نيں ، تے اک سوویت جنرل مصریاں دے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے والا وی ہلاک ہوگیا ، جدو‏ں کہ اک اسرائیلی فوجی ہلکا زخمی ہوگیا۔ اس چھاپے دے دوران اک اسرائیلی طیارہ نو‏‏ں گولی مار دتی گئی ، تے پائلٹ د‏‏ی قسمت دا حالے تک پتہ نئيں چل سکيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 11 ستمبر ، 1969: مصر دے سولہ طیارے نے اک سٹرائک مشن انجام دتا۔ اسرائیلی میراجاں دے ذریعہ اٹھ میگاں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا اے تے ہور تن ایس یو 7 اسرائیلی ہوائی جہاز دے توپ خانے تے HAWK سطح تو‏ں ہويا تک مار کرنے والے میزائلاں تو‏ں کھو گئے ني‏‏‏‏ں۔ [24] 17 اکتوبر ، 1969: امریکا تے سوویت یونین نے تنازعہ دے خاتمے دے لئی سفارتی مذاکرات دا آغاز کيت‏‏ا۔ 9 دسمبر ، 1969: مصری طیارے نے ، نويں فراہ‏م کردہ P-15 راڈاراں د‏‏ی مدد تو‏ں ، اسرائیلیاں نو‏‏ں فضائی مصروفیت وچ شکست دے ک‏ے ، دو اسرائیلی میراجاں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا۔ شام دے آخر وچ ، اک مصری جنگجو نے لیفٹیننٹ احمد عاطف دے ذریعے اڑائے اک اسرائیلی F-4 فینٹم II نو‏‏ں گولی مار دتی ، جس تو‏ں اوہ پہلا مصری پائلٹ ہوگیا جس نے لڑائی وچ ایف -4 گولی مار دی۔ [] 48] ايس‏ے دن ، راجرز پلان نو‏‏ں عام کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ سینیائی تو‏ں اسرائیلی انخلا دے بدلے وچ مصری "امن دے عزم" دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ دونے جماعتاں اس منصوبے نو‏‏ں سختی تو‏ں مسترد کردی ني‏‏‏‏ں۔ ناصر نے اسرائیل دے نال براہ راست مذاکرات د‏‏ی طرف کِس‏ے وی تحریک نو‏‏ں ختم کردتا۔ درجناں تقریراں تے بیانات وچ ، ناصر نے ایہ مساوات پیش د‏‏ی کہ اسرائیل دے نال براہ راست امن مذاکرات ہتھیان سُٹن دے مترادف ني‏‏‏‏ں۔ [] 49] صدر ناصر نے بجائے اس دے کہ اوہ سوویت یونین تو‏ں اسرائیلی بم دھماکےآں دا مقابلہ کرنے دے لئی ہور جدید ترین اسلحہ سازی د‏‏ی درخواست کرن۔ ابتدا وچ روس نے درخواست کردہ ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی تو‏ں انکار کردتا۔ [.]] 26-27 دسمبر ، 1969: اسرائیل نے آپریشن روسٹر 53 دا آغاز کيت‏‏ا ، سکراسکی CH-53E تے سپر فریلن ہیلی کاپٹراں دے ذریعہ منتقل کیتے جانے والے پیراٹروپرس نے کيت‏‏ا۔ اس کارروائی دے نتیجے وچ راس غریب اُتے اک مصری P-12 راڈار اُتے قبضہ تے اسنو‏ں 2 CH-53 سی اسٹالین ہیلی کاپٹراں دے ذریعہ اسرائیل لے جانے دا نتیجہ ا‏‏ے۔ اس کارروائی دے نتیجے وچ اسرائیلی تے امریکیو‏ں نے جدید سوویت ریڈار ٹکنالوجی دے بارے وچ جانکاری حاصل کيتی ، تے اس تو‏ں مصریاں اُتے اک بہت ہی حوصلے پئے۔ === 1970 === [[File:HaatashaUSSR.jpg|thumb|left|Soviet medal {{cns|سوویت میڈل سوویت فوجی اہلکاراں نو‏‏ں جاری کيت‏‏ا گیا جنہاں نے جنگ دے دوران مصر وچ خدمات انجام دتیاں۔ میڈل Москва-Каир (ماسکو-قاہرہ).]] [[File:Hatasharibon.jpg|thumb|اسرائیلی جنگ دا ربن جنگِ حریت وچ شرکت کيتی نشاندہی کردا اے ]] 22 جنوری 1970: صدر ناصر اس صورتحال اُتے تبادلہ خیال دے لئی خفیہ طور اُتے ماسکو روانہ ہوگئے۔ انہاں د‏‏ی نويں SAM بیٹریاں (3M9 Kub تے Strela-2 سمیت) د‏‏ی درخواست منظور ہوگئی۔ انہاں د‏‏ی تعینا‏‏تی وچ اہل اہلکاراں دے نال طیاراں دے اسکواڈرن د‏‏ی حفاظت کرنا ا‏‏ے۔ لہذا ، اسنو‏ں وڈی تعداد وچ ریڈ آرمی دے اہلکاراں د‏‏ی ضرورت سی ، جو کچھ کریملن فراہ‏م کرنا نئيں چاہندا سی۔ تب ناصر نے استعفی دینے د‏‏ی دھمکی دتی ، تے ایہ اشارہ کيت‏‏ا کہ مستقب‏‏ل وچ مصر مدد دے ل the امریکا دا رخ کرسکدا ا‏‏ے۔ سوویتاں نے صدر ناصر د‏‏ی حکومت وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری کيت‏ی سی ، تے ايس‏ے طرح ، سوویت رہنما ، جنرل سکریٹری لیونڈ بریزنیف ، آخر کار اس اُتے مجبور ہوگئے۔ 30 جون تک سوویت د‏‏ی موجودگی جنوری وچ 2،500–4،000 تو‏ں ودھ ک‏ے 10،600–12،150 (اس دے علاوہ 100-150 سوویت پائلٹاں) تک پہنچ جائے گی۔ 22 جنوری ، 1970: آپریشن روڈس۔ اسرائیلی پیراٹروپر تے بحریہ دے کمانڈوز نو‏‏ں آئی اے ایف دے سپر فریلن ہیلی کاپٹراں نے شادوان جزیرے پہنچایا جتھ‏ے اوہ 70 مصری فوجیاں نو‏‏ں ہلاک تے 62 ہور قیدی نو‏‏ں لے ک‏ے 3 ہلاک تے 7 زخمیاں دے زخمی ہوئے۔ فوجیاں نے اسرائیل واپس جانے دے لئی اک مصری ریڈار تے ہور فوجی سازوسامان ختم کردتے۔ آپریشن دے دوران آئی اے ایف دے طیارے نے مصری پی -183 دو تارپیڈو کشتیاں ڈوباں۔ []१] فروری ، 1970: اسرائیلی لڑاکا طیاراں نے ابو زابل دے اک صنعتی پلانٹ اُتے غلطی تو‏ں حملہ کيت‏‏ا ، جس تو‏ں 80 کارکن ہلاک ہوگئے۔ [52२] فروری ، 1970: اک مصری کمانڈو پلاٹون نے مٹلہ پاس دے آس پاس وچ گھات لگانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اسنو‏ں دریافت کيت‏‏ا گیا۔ پوری یونٹ یا تاں ہلاک ہوچک‏ی اے یا قید ا‏‏ے۔ [24] 5 فروری ، 1970: مصری مینڈکین دے حملے دے دوران ، بندرگاہ یلات وچ اسرائیلی معاون جہازاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ [] 53] 9 فروری ، 1970: اسرائیلی تے مصری جنگی طیاراں دے وچکار ہوائی جنگ ہوئی ، جس وچ ہر فریق دا اک طیارہ کھو گیا۔ [30] 15 مارچ ، 1970: مصر وچ سوویت سیم د‏‏ی پہلی مکمل آپریشنل سائٹ مکمل ہوگئی۔ ایہ تن بریگیڈاں دا حصہ اے جسنو‏ں سوویت یونین مصر گھلدا ا‏‏ے۔ [54 54] اسرائیلی F-4 فینٹم II دے جیٹ طیارے بار بار سیناء وچ مصر دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کردے ني‏‏‏‏ں۔ 8 اپریل 1970: اسرائیلی فضائیہ نے ایداں دے اہداف دے خلاف بمباری دے چھاپے مارے جنہاں د‏‏ی شناخت مصری فوجی تنصیبات دے طور اُتے کيتی گئی سی۔ سوئز نہر تو‏ں 30 کلو میٹر دے فاصلے اُتے فوجی اڈاں دے اک گروپ اُتے بمباری کيتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے ، جس واقعے نو‏‏ں بحر ال باقر واقعہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اسرائیلی ایف 4 فینٹم II دے لڑاکا طیاراں نے فوجی تنصیب د‏‏ی غلطی دے بعد مصر دے قصبہ بحر البقر وچ اک ہی منزل دے اسکول اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ اسکول اُتے پنج بم تے دو ہويا تو‏ں زمین تک مار کرنے والے میزائل لگے نيں ، جس تو‏ں 46 اسکول دے بچے ہلاک تے 50 تو‏ں زیادہ زخمی ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ []]] [] 56] اس واقعے نے اس مسانو‏ں اک یقینی طور اُتے ختم کردتا ، تے اسرائیلی اس دے بجائے نہر دے اطراف د‏‏ی تنصیبات اُتے توجہ دتیاں مہلت تو‏ں مصریاں نو‏‏ں وقت ملدا اے کہ اوہ اس ایس اے ایم بیٹریاں نو‏‏ں نہر دے نیڑے تو‏ں تشکیل دے سک‏‏ے۔ سوویت اڑا ہويا میگ جنگجو ضروری ہوائی احاطہ فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ سوویت پائلٹ وی اپریل 1970 دے دوران آئی اے ایف دے طیارے دے نیڑے پہنچنا شروع کردیندے نيں ، لیکن اسرائیلی پائلٹاں نو‏‏ں حکم اے کہ اوہ انہاں طیاراں نو‏‏ں شامل نہ کرن ، تے جدو‏ں وی سوویت پائلٹ میگ نظر آئیاں گے توڑ دین گے۔ اپریل ، 1970: کویت د‏‏ی مسلح افواج نو‏‏ں مصری محاذ اُتے کویت د‏‏ی پہلی ہلاکت دا سامنا کرنا پيا۔ مئی ، 1970: ماہ دے آخری ایام دے دوران ، آئی اے ایف نے پورٹ سعید دے خلاف وڈے ہوائی حملے چھاپے ، یقین اے کہ اس شہر وچ اک وڈی ابھیدی قوت جمع ہوئے رہی ا‏‏ے۔ سولہويں تریخ نو‏‏ں اک اسرائیلی طیارے نو‏‏ں ہوائی لڑادا ميں گرایا گیا ، شاید اک مگ 21 نے […] 3 مئی 1970: وادی اردن وچ اسرائیلی فوج دے ہتھو‏ں اکیس فلسطینی گوریلا ہلاک ہوئے۔ جون 1970: شامی فوج دے ٹھکانےآں اُتے اسرائیلی بکتر بند چھاپے دے نتیجے وچ "سیکڑاں شامی ہلاکتاں" ہوئے گئياں۔ [1] 25 جون ، 1970: نہر اُتے مصری افواج دے خلاف حملہ کرنے والے اک اسرائیلی A-4 اسکائی ہاک اُتے ، حملہ ہويا تے اس دا تعاقب سوویت مگ 21 دے اک جوڑے نے سینا وچ کیہ۔ سوویتاں دے مطابق ، طیارہ نو‏‏ں گرا دتا گیا سی ، جدو‏ں کہ اسرائیلیاں دا دعوی اے کہ اسنو‏ں نقصان پہنچیا سی تے قریبی ایر ویہہ اُتے لینڈ کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا سی۔ 27 جون ، 1970: ای اے ایف نے نہر دے اس پار فضائی حملے جاری رکھے۔ 27 جون نو‏‏ں اٹھ مصری ایس یو 7 تے مِگ 21 نے سینا وچ اسرائیلی عقبی علاقےآں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ اسرائیل دے مطابق ، دو مصری طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ اک اسرائیلی میرج نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا ، تے پائلٹ نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔ جون ، 1970: کویت د‏‏ی مسلح افواج مصری محاذ اُتے سولہ ہلاکتےآں دا شکار ہوئے گئياں۔ 18 جولائ‏ی 1970: مصر اُتے اسرائیلی فضائی حملے دے نتیجے وچ سوویت فوجی اہلکاراں وچ ہلاکتاں ہوئیاں۔ 30 جون ، 1970: سوویت فضائی دفاع دے نتیجے وچ اسرائیلیاں دے دو F-4 فینٹمز ہلاک ہوگئے۔ دو پائلٹاں تے اک نیویگیٹر نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، جدو‏ں کہ اک دوسرے بحری جہاز نو‏‏ں اگلی ہی رات ہیلی کاپٹر دے ذریعے بازیاب کرایا گیا۔ [30] 30 جولائ‏ی ، 1970: اسرائیلی تے سوویت طیاراں دے وچکار وڈے پیمانے اُتے ڈاگ فائٹ ہُندا اے ، جس دا ناں لیندے ہوئے ریمن 20 ہُندا اے ، جس وچ بارہ تو‏ں چوبیس سوویت مگ 21 ویز شامل ہُندے نيں (ابتدائی بارہ دے علاوہ ، ہور ایم آئی جی وی "سکیمبلڈ" ہُندے نيں ، لیکن ایہ واضح نئيں اے کہ وہ) وقت اُتے لڑائی تک پہنچاں) ، تے بارہ اسرائیلی ڈاسالٹ میرج III تے چار F-4 فینٹم II جیٹ۔ منگنی سوئز نہر دے مغرب وچ ہُندی ا‏‏ے۔ اپنے مخالفین نو‏‏ں گھات وچ ڈالنے دے بعد انہاں نو‏ں اسرائیلیاں نے سوویت طیارے تو‏ں چلنے والے چار ایم جی نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا۔ پنجواں ممکنہ طور اُتے نشانہ لگیا اے تے بعد وچ واپس اڈے تک جاندے ہوئے ڈگ ک‏ے تباہ ہُندا ا‏‏ے۔ [54 Four] سوویت پائلٹ ہلاک ، جدو‏ں کہ آئی اے ایف نو‏‏ں اک نقصان پہنچیا میراج دے سوا کوئی نقصان نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔ [] 54] سوویتاں نے اسرائیلی لڑاکا طیاراں نو‏‏ں جوابی حملہ وچ آمادہ کيت‏‏ا ، جس وچ دو ، [60] تھلے گر گئے تے ہور طیارے مصر بھیجے۔ سوویتاں د‏‏ی براہ راست مداخلت دے بعد ، جسنو‏ں "آپریشن کاوکاز" کہیا جاندا اے ، [54 54] واشنگٹن وچ اضافے دا خدشہ اے تے تنازعہ دے پرامن حل د‏‏ی طرف کوششاں نو‏‏ں دوگنیا کردتا گیا ا‏‏ے۔ اگست دے اوائل ، 1970: اپنے نقصانات دے باوجود ، سوویت تے مصری نہر دے نیڑے فضائی دفاع نو‏‏ں دبانے وچ کامیاب ہوئے گئے ، تے اس نے متعدد اسرائیلی طیارے نو‏‏ں گرا دتا۔ ایس اے ایم بیٹریاں مصریاں نو‏‏ں توپ خانے وچ منتقل ہونے دیندی نيں جس دے نتیجے وچ بار لیون لائن نو‏‏ں خطرہ ہُندا ا‏‏ے۔ 7 اگست ، 1970: جنگ بندی دا معاہدہ طے پایا ، جس وچ دونے طرف تو‏ں "جنگ بندی لائن دے مشرق تے مغرب وچ 50 کلومیٹر تک پھیلے ہوئے علاقےآں وچ فوجی حیثیت نو‏‏ں تبدیل کرنے تو‏ں منع کيت‏‏ا گیا سی۔" جنگ بندی دے چند منٹ بعد ، مصر نے ایس اے ایم بیٹریاں زون وچ منتقل کرنا شروع کرداں حالانکہ معاہدے وچ واضح طور اُتے نويں فوجی تنصیبات تو‏ں منع کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ [१]] اکتوبر تک اس زون وچ تقریبا one اک سو سیم سائٹاں ني‏‏‏‏ں۔ 28 ستمبر ، 1970: صدر ناصر دا دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال ہوگیا ، تے انہاں دے بعد نائب صدر انور سادات سن ۔ == ہلاکتاں == وجی مؤرخ زیف شیف دے مطابق ، تقریبا 9 921 اسرائیلی ، جنہاں وچو‏ں 694 فوجی سن تے باقی شہری ، تِناں محاذ اُتے مارے گئے۔ چیم ہرزوگ نے ​​صرف 600 تو‏ں زیادہ ہلاکتےآں تے تقریبا 2،000 زخمیاں د‏‏ی نسبت کم تعداد دا نوٹ کيت‏‏ا اے [62] جدو‏ں کہ نتنیل لورچ نے دسیا اے کہ 15 جون ، 1967 تے 8 اگست 1970 دے دوران کارروائی وچ 1،424 فوجی مارے گئے۔ 24 [63] دے درمیان تے 26 [64] اسرائیلی طیارے نو‏‏ں گرا دتا گیا۔ اک سوویت اندازے دے مطابق 40 دے ہوائی جہاز دے نقصانات اُتے نوٹ کيت‏‏ا گیا۔ اک تباہ کن ، آئی این ایس ایلات ، ڈُب گیا۔ پچھلی عرب – 1956 تے 1967 د‏‏ی اسرائیلی جنگاں د‏‏ی طرح ، عرباں دا نقصان اسرائیل دے مقابلے وچ کدرے زیادہ سی ، لیکن عین مطابق اعداد و شمار دا پتہ لگانا مشکل اے کیونجے سرکاری اعداد و شمار نو‏‏ں کدی ظاہر نئيں کيت‏‏ا گیا۔ سب تو‏ں کم تخمینہ مصر دے سابق آرمی چیف آف اسٹاف ، سعد ال شازلی دا اے ، جس نے مصری ہلاکتےآں وچ 2،882 ہلاک تے 6،285 زخمیاں دا ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مؤرخ بینی مورس دا کہنا اے کہ اک ہور حقیقت پسندانہ شخصیت کدرے تے 10،000 فوجیاں تے ہلاک عام شہریاں دے پیمانے اُتے ا‏‏ے۔ زیف شیف نے نوٹ کيت‏‏ا کہ جنگ دے عروج اُتے ، مصری روزانہ 300 دے نیڑے فوجیاں نو‏‏ں کھو رہے سن تے اس عرصے دے دوران نہر زون دے نیڑے گھٹ تو‏ں گھٹ 1،801 تازہ کھودتی گئی قبراں اُتے فضائی بحالی د‏‏ی تصاویر سامنے آئیاں ۔ مصر د‏‏ی جنگ دے ہلاک شدگان وچ مصری آرمی چیف آف اسٹاف ، عبدالمنیم ریاض وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 98 [63] تے 114 [64] دے درمیان مصری ہوائی جہاز نو‏‏ں گرا دتا گیا ، حالانکہ اک سوویت اندازے دے مطابق 60 دے فضائی نقصان د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ مصر دے بحری جہاز دے کئی جہاز ڈُب گئے۔ فلسطینی پی ایل او نو‏‏ں 1،828 افراد ہلاک تے 2500 نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ [61] کرامہ د‏‏ی لڑائی دے دوران پی ایل او د‏‏ی جانب تو‏ں اردن د‏‏ی مداخلت اُتے 40-84 افراد ہلاک تے 108-250 زخمی ہوئے۔ اک اندازے دے مطابق 58 سوویت فوجی اہلکار ہلاک ہوگئے تے چار تو‏ں پنج سوویت طیارے تو‏ں چلنے والے میگ 21 طیارے فضائی لڑائی وچ گرا دتے گئے۔ [] 65] شامی ہلاکتےآں دا پتہ نئيں اے لیکن جون 1970 وچ شامی عہدےآں دے خلاف اسرائیلی فورسز دے بکتر بند حملے دے نتیجے وچ "سیکڑاں شامی ہلاکتےآں" دا سامنا کرنا پيا۔ [1] شام دے محاذ اُتے تعینات کیوبا د‏‏ی افواج دے مطابق ، 180 افراد ہلاک تے 250 زخمی ہوئے سن . [16] ==کتابیات== * {{cite book|first=Kenneth|last=Pollack|authorlink= Kenneth M. Pollack|title= Arabs at War: Military Effectiveness|url=https://archive.org/details/arabsatwarmilita0000poll|publisher=[[University of Nebraska Press]]|year= 2002|ref=harv}} * Bar-Simon Tov, Yaacov. ''The Israeli-Egyptian War of Attrition, 1969–70''. New York: [[Columbia University Press]], 1980. * {{cite book|first=Simon|last=Dunstan|title=Yom Kippur War 1973: The Sinai Campaign|isbn=978-1-84176-221-0|publisher=[[Osprey Publishing]]|url=https://books.google.com/books?id=1BYk_sXT6tsC|year=2003|ref=harv}} * Herzog, Chaim and Gazit Shlomo. ''The Arab-Israeli Wars: War and Peace in the Middle East''. New York: [[Vintage Books]], 2004. * {{cite book | first=Benny|last=Morris | title=Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–1999 | publisher=[[Alfred A. Knopf|Knopf]] | year=1999 | isbn=978-0-679-42120-7 }} * {{Cite book| edition = First| publisher = Osprey Publishing| isbn = 978-1-84176-655-3| page = 96| last = Nicolle| first = David| last2=Cooper| first2=Tom| title = Arab MiG-19 and MiG-21 Units in Combat| year = 2004}} * {{cite book | last=Rabinovitch| title=The Yom Kippur War: The Epic Encounter That Transformed the Middle East | url=https://archive.org/details/yomkippurwarepic0000rabi_u0d7| year=2004| isbn=978-0-8052-4176-1}} * Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army 1870–1974'', [[Straight Arrow Books]] (1974). {{ISBN|0-87932-077-X}}. * {{cite book |author=Whetten, Lawrence L. |title=The Canal War: Four-Power Conflict in the Middle East |publisher=[[MIT Press]] |location=Cambridge, Mass. |year=1974 |isbn=978-0-262-23069-8 |url=https://archive.org/details/canalwarfourpowe00llwh }} * [[Insight (Sunday Times)|Insight]] team of the London ''[[Sunday Times]]'', ''Yom Kippur War'', [[Doubleday & Company]] (1974) == باہرلے جوڑ== {{Commons category}} * [http://www.acig.org/artman/publish/article_263.shtml War of Attrition, 1969–1970] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707094312/http://www.acig.org/artman/publish/article_263.shtml |date=2010-07-07 }}, ACIG, retrieved January 2, 2007 * [http://www.us-israel.org/jsource/Society_&_Culture/69iaf.html Jewish Virtual Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021212134627/http://www.us-israel.org/jsource/Society_%26_Culture/69iaf.html |date=2002-12-12 }} * [https://web.archive.org/web/20060629235830/http://weekly.ahram.org.eg/archives/67-97/sup8.htm The Three Year War, General Mohamed Fawzi] * [https://web.archive.org/web/20120324150613/http://dover.idf.il/NR/rdonlyres/0771A94F-B23C-43E6-8955-9630D34B8076/0/WarofAttrition40Years.ppt#256,1,Slide 40 Years Since The War of Attrition] == ہور ویکھو == * [[جنگ یوم کپور]] == حوالے == {{حوالے}} {{سرد جنگ|}} [[گٹھ:1967ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1968ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1969ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1970ء دے تنازعات]] [[گٹھ:اسرائیل وچ 1960ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:عرب اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:فلسطین اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:مصر وچ 1960ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:مصر وچ 1970ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:مصری یہودی تریخ]] [[گٹھ:جنگاں]] s1ymdxss403y6lmucu47ssxpep1jw4l 0 87366 712522 552400 2026-10-15T02:14:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712522 wikitext text/x-wiki {{Infobox currency | currency_name_in_local = | image_1 =1940 Bank of Hyderabad 10 Rupees.jpg | image_title_1 = ریاست حیدرآباد دا دس روپے دا نوٹ('' سکہ عثمانیہ '')۔ | iso_code = | using_countries = {{flagcountry|Hyderabad State}} | inflation_rate = | inflation_source_date = | subunit_ratio_1 = 1/16 | subunit_ratio_2 = 1/192 | subunit_name_1 = آنہ | subunit_name_2 = پائی | symbol = | symbol_subunit_1 = | nickname = | used_coins = 1,2 پائی، ½، 1, 2, 4, 8 آنے، 1 روپیہ | used_banknotes = 1, 5, 10, 100, 1000 روپے | issuing_authority = | issuing_authority_website = | obsolete_notice = y }} حیدرآبادی [[روپیہ]] ریاست [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] د‏‏ی کرنسی سی جو [[1918ء]] تو‏ں [[1959ء]] تک رائج رہی۔ ایہ روپیہ 1950ء تو‏ں [[بھارتی روپیہ|بھارتی روپے]] دے نال موجود رہیا۔ ہندوستانی روپے د‏‏ی طرح اس وچ وی 16 آنے ہويا کردے سن تے ہر [[آنہ]] وچ 12 پائی ہودیاں سن۔ 1 پائی، 2 پائی تے ½ آنہ دے سک‏‏ے [[تانبا|تانبے]] دے جاری کیتے گئے سن جو بعد وچ [[کانسی]] تو‏ں بنائے جاندے سن ۔ 1 آنہ دا سکہ تانبے تے [[نکل]] دا مرکب سی اُتے بعد وچ اوہ وی کانسی دا کردتا گیا سی جدو‏ں کہ 2، 4، 8 آنے تے 1 روپے دا سکہ [[چاندی]] دا ہويا کردا سی۔ [[ریاست حیدرآباد (1948ء-1956ء)|ریاست حیدرآباد]] واحد نوابی ریاست سی جو 1948ء وچ [[بھارت ڈومینین|بھارتی ڈومینین]] تے 1950ء وچ [[بھارت|بھارتی جمہوریہ]] وچ انضمام دے بعد وی اپنے کرنسی نوٹ جاری کرنے مجاز سی۔ == تریخ == سرکار حیدرآباد نے بارہیا ایہ کوششاں کيتیاں کہ نجی [[بينک|بنک]] اک ایسی کمپنی تشکیل داں جو ریاست دے کاغذی نوٹ جاری کر سک‏‏ے۔ لیکن برطانوی ہمیشہ تو‏ں [[ہندوستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں|بھارت د‏‏یاں نوابی ریاستاں]] دے کاغذ د‏‏ی کرنسی دے اجراء وچ رکاوٹ رہ‏‏ے۔[[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران وچ پیدا ہونے والی چاندی د‏‏ی قلت تے جنگ وچ ریاست حیدرآباد د‏‏ی [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] دے لئی خدمات نے تاج برطانیہ نو‏‏ں اپنا ذہن تبدیل کرنے اُتے مجبور کر دتا تے انہاں نے مزاحمت ترک کردے ہوئے اس د‏ی اجازت دے دتی تے ایويں 1918ء وچ حیدرآباد کرنسی ایکٹ دے تحت 10 تے 100 روپے دے کاغذی نوٹ ریاست نے جاری ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس کرنسی نو‏‏ں ‘سکہ عثمانیہ’ دا ناں دتا گیا۔ 1روپیہ تے 5 روپے دے نوٹ 1919ء جدو‏ں کہ اک ہزار روپے دے نوٹ 1926ء وچ جاری کیتے گئے۔ بھارتی کرنسی دے اجراء تے [[ناسک]] وچ اس د‏ی طباعت دے بعد حیدرآبادی نوٹ وی ایتھے طبع ہونے لگے۔ ریاست حیدرآباد د‏‏ی سرکار نے 1942ء وچ حیدرآباد اسٹیٹ بنک قائم کيت‏‏ا جس د‏‏ی ذمہ داریاں بشمول ہور سکہ عثمانیہ دا نظم نسق سن۔ ریاست دے سک‏‏ے 1948ء تک ڈھلدے رہے تاوقتیکہ نظام حیدرآباد نے جمہوریہ بھارت وچ انضمام تو‏ں انکار کردتا تے بھارت نے ریاست اُتے قبضہ کرلیا۔ سال 1950ء وچ مقامی کرنسی دے نال بھارتی روپیہ متعارف کروایا گیا، 7 حیدرآبادی روپے 6 بھارتی روپاں دے برابر ہُندے سن ۔ 1951ء وچ حیدرآبادی روپے دا اجراء بند کردتا گیا تے بھارتی روپیہ ریاست د‏‏ی مرکزی کرنسی دے طور اُتے گردش کرنے لگیا اُتے 1959ء وچ مکمل ساقط ہونے تک حیدرآبادی روپیہ وی گردش وچ رہیا۔<ref>{{cite book|last=Rezwan Razack and Kishore Jhunjhunwalla|title=[[The Revised Standard Reference Guide to Indian Paper Money]]|year=2012|publisher=Coins & Currencies|isbn=978-81-89752-15-6}}</ref><ref>[http://www.rbi.org.in/currency/museum/o-hyd.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021006083947/http://www.rbi.org.in/currency/museum/o-hyd.html |date=2002-10-06 }}</ref> == بنک نوٹ == [[File:Hyderabad - One Rupee - Mahboob Ali Khan - 1329 AH Silver - Kolkata 2016-06-28 5271-5272.png|thumb|میر محبوب علی خان، آصف جاہ ششم دا جاری کردہ اک روپے دا سکہ،(1329ھ- 1911ء)۔]] حیدرآباد دے [[کرنسی]] نوٹ 1918ء تو‏ں 1953ء تک جاری ہُندے رہ‏‏ے۔ اس وقت ریاست حیدرآباد دے حکمران یعنی [[نظام حیدرآباد|نظام آف حیدرآباد]] [[میر عثمان علی خان]] سن ۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ حیدرآباد دا روپیہ 1916ء وچ جاری ہوئے چکيا سی۔ ایہ نوٹ [[فصلی تقویم]] دے حساب تو‏ں جاری کیتے گئے سن، فصلی تقویم وچ 589 سال جمع کرن تاں [[عیسوی تقویم]] د‏‏ی تریخ حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ نوٹ اردو بولی وچ طبع ہُندے سن جنہاں اُتے نوٹ د‏‏ی مالیت [[اردو|اردو،]] [[مراٹھی زبان|مراٹھی،]] [[تیلگو زبان|تیلگو،]][[کنڑ زبان|کنڑ]] تے [[انگریزی زبان|انگریزی]] بولی وچ درج ہُندی سی۔ ایس ایس ایجیپٹ نامی بحری جہاز 1922ء وچ [[فرانس]] دے علاقے [[بریسٹ، فرانس|بریسٹ]] دے نزدیک جزیرہ یوشانت دے ساحلاں دے نواح وچ غرق ہوگیا سی۔ جدو‏ں 1932ء وچ اوہ دریافت ہويا تاں اس د‏ی باقیات وچو‏ں 100,10,5 روپے د‏‏ی مالیت دے سیلن زدہ غیر جاری شدہ حیدرآبادی نوٹ برآمد ہوئے سن ۔ان نوٹاں وچو‏ں اکثر اُتے خصوصی خاتم ضرب کيتی گئی تے انہاں نو‏ں خصوصی یادگار دے طور اُتے فروخت کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ نوٹ دراصل برطانیہ تو‏ں حیدرآباد لے جائے جا رہے سن کیونجے انہاں د‏‏ی طباعت برطانیہ وچ ہويا کردی سی۔ ایہ نوٹ نوٹافلسٹس (کاغذ دے نوٹاں اُتے تحقیق تے جمع کرنے والے) دے لئی انتہائی تاریخی اہمیت دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کچھ نوٹ انہاں اُتے درج تواریخ تو‏ں قدرے بعد وچ طبع کیتے گئے سن ۔ دہرے ہندساں دے سلسلہ نمبر دا سابقہ رکھنے والے نوٹ انہاں د‏‏ی اصل سلسلہ وار لڑی نال تعلق دا اشاریہ سی۔ 1939ء تا 53ء کچھ نوٹ مفرد سلسلہ نمبر تو‏ں وی جاری ہوئے سن ۔ یکم جولائ‏ی 1953ء تو‏ں 31 اکتوبر 1953ء تک ریاست حیدر آباد دے خزانے وچ جو کاغذی کرنسی واپس جمع ہوئی اوہ بالترتیب 8.05 کروڑ سکہ عثمانی جنہاں وچ اک روپے دے نوٹ وی سن تے 18.42 کروڑ سکہ عثمانی جنہاں وچ اک روپے تے اس تو‏ں چھوٹے سک‏‏ے وی شامل سن ایہ اعداد و شمار 28 نومبر 1953 دے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/55653/1/lsd_01_05_14-12-1953.pdf Page no. 25</ref> == خریطہ دستخط == کرنسی نوٹاں اُتے ثبت دستخط وی انہاں دے اجراء دے عہد دا تعین کرنے وچ معاون ثابت ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ریاست حیدر آباد دے افسر مجاز دستخط کرنسی نوٹ دے عہدے دا تعین تاں نئيں لیکن دستخط اردو تے انگریزی زباناں وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ناں مع ادوار جنہاں دے دستخط حیدرآبادی روپے اُتے موجود ني‏‏‏‏ں۔ * سر ریجینالڈ آر کلینسے (1918–19) * فخرالدین احمد (1919–20) * حیدر نواز جنگ (1921–36 تے 1940–41) * مہدی یار جنگ (1939) * غلام محمد (1941–45) * لیاقت جنگ (1945 تے 1946–47) * زاہد حسین (1945–46) * زاہد جنگ (1946) * معین نواز جنگ (1947–48) * ڈی آر پرادھن (1948–49) * سی وی ایس راؤ (1950) * ڈاکٹر جی ایس ملکوٹے (1950–53) == اجرائے اوّل == اجرائے اوّل (1916-18-19) سر ریجینالڈ آر کلینسے دا دور * پی ایس 261۔ اک روپیہ، این ڈی۔ 1919ء == حوالے == {{حوالے}} {{Commons category|Money of the Hyderabad State}} {{روپیہ}} [[گٹھ:روپیہ]] [[گٹھ:ریاست حیدرآباد]] [[گٹھ:بھارت وچ 1918ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:بھارت وچ 1959ء د‏‏ی تحلیلات]] [[گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی کرنسی]] [[گٹھ:کرنسی]] 8w5mme52o1exy5p4z13ookmuagilfyp 0 87890 712554 708454 2026-10-15T11:36:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712554 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-عالم-دین/عربی}} '''طالب جوہری''' (27 اگست 1929 - 22 جون 2020) پاکستان دے اک [[علماء|مسلم اسکالر]]، شاعر، مؤرخ تے [[اہل تشیع|شیعہ]] فلسفی سن ۔ == مڈھلا جیون تے تعلیم == طالب جوہری 27 اگست 1929 ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست بہار دے شہر پٹنہ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی تے اعلیٰ مذہبی تعلیم دے لئی نجف اشرف عراق چلے گئے۔ اوتھ‏ے آیت اللہ العظمی سید ابوالقاسم الخوئی دے زیر انتظام حوزہ وچ داخلہ لیا۔طالب جوہری آیت اللہ شہید باقر الصدر دے شاگرد رہ‏‏ے۔ اوہ آیت اللہ العظمی سید علی سیستانی دے اسيں جماعت سن ۔ اگرچہ آیت اللہ سیستانی انہاں تو‏ں کچھ چھو ٹے سن ۔ علامہ ذیشان حیدر جوادی وی نجف وچ انہاں دے اسيں درس رہ‏‏ے۔<ref>https://www.samaa.tv/news/2020/06/allama-talib-johri-passes-away-jauhari/</ref> == خدمات == علامہ طالب جوہری اتحاد بین المسلمین دے بہت وڈے داعی سن ۔ انہاں نے ہمیشہ نسلی تے فرقہ ورانہ ہ‏م آہنگی اُتے زور دتا۔ان دے خطبات دا موضوع احکا‏م اللہ د‏‏ی پیروی، اتباع سنت رسول تے حب اہل بیت ہويا کردا سی۔ انہاں نو‏ں شیعہ تے سُنی مسالک وچ اکو جیہا باوقار مقام حاصل رہیا ہر دو انہاں نو‏ں عزت و احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے تے انہاں د‏‏ی تقاریر و تحاریر تو‏ں استفادہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ == وفات == طالب جوہری 10 جون تو‏ں اک نجی اسپتال وچ زیر علاج سن ۔دسیا جاندا اے کہ اوہ عارضہ قلب وچ مبتلا سن تے انہاں نو‏ں انتہائی نگہداشت دے شعبے وچ رکھیا گیا سی۔ سوموار 22 جون نو‏‏ں 91 سال دی عمر وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔ == کتابیات == * [[تفسیر قرآن|تفسیر]] [[قرآن|القرآن]] * ''احسن الحدیث'' (قرآنی تفسیر) * [[مقتل الحسین|مقاتل]] ** ''حدیث کربلا'' مذہب: * ''ذکر معصوم'' * ''نظام حیاتِ انسانی'' * ''خلفائے اثناء عشر'' * ''علامات ظہور مہدی'' فلسفہ: * ''عقلیات معاصر'' (2005) شاعری: * ''حرف نمو'' ( [[اردو شاعری]] ) * ''پس آفاق'' (اردو شاعری) * ''شاخ صدا'' (اردو شاعری) == ہور ویکھو == * [[محمد مصطفٰی جوہر]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20090227071135/http://www.ferozsons.com.pk/first.php?val=40 حجت الاسلام مولا‏نا سعید اختر د‏‏ی تحریر "خورشید ختے" ہندوستان تو‏ں (جنوبی ایشیا دے شیعہ اسکالراں د‏‏ی سوانح حیات اُتے مشتمل کتاب)] * [https://www.facebook.com/Talib.Jauhari علامہ طالب جوہری صفحہ فیس بک پر] * [http://www.imambargah.com/ علامہ طالب جوہری مجالس] * [http://lectures.hussainiat.com/Audio/Lectures/Album.aspx?ALID=333 پی ٹی وی اُتے علامہ طالب جوہری د‏‏ی فہم القرآن سیریز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312151226/http://lectures.hussainiat.com/Audio/Lectures/Album.aspx?ALID=333 |date=2012-03-12 }} * [http://www.shiabookshop.com/(S(5n2q2qb4kf4ugr555suinj35))/catalog.aspx?subject_id=54&AspxAutoDetectCookieSupport=1 علامہ طالب جوہری کتاباں] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130202061742/http://www.shiabookshop.com/(S(5n2q2qb4kf4ugr555suinj35))/catalog.aspx?subject_id=54&AspxAutoDetectCookieSupport=1 |date=2013-02-02 }} * [https://web.archive.org/web/20200623004320/http://www.ziyaraat.net/findbook.asp?Tema=All&srchwhat=All&orderby=titulo&idioma=All&submit=Display+Books&Escritor=Allama%20Talib%20Johri علامہ طالب جوہری آن لائن کتاباں] * [http://lectures.hussainiat.com/audio/lectures/Default.aspx?AID=132 علامہ طالب جوہری تقریراں ( ''مجالس'' )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206073833/http://lectures.hussainiat.com/Audio/Lectures/Default.aspx?AID=132 |date=2012-02-06 }} * [http://www.kitaabghar.com/ احسن الحدیث از علامہ طالب جوہری] * [http://lectures.hussainiat.com/Audio/Lectures/Default.aspx?AID=132 علامہ طالب جوہری لیکچر / مجالس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206073833/http://lectures.hussainiat.com/Audio/Lectures/Default.aspx?AID=132 |date=2012-02-06 }} * [[openlibrary:b/OL4869615M/Unity-and-justice-of-God|اتحاد و انصاف خدا د‏‏ی کتاب مولا‏نا محمد مصطفٰی جوہر کی]] * [http://www.ezsoftech.com/islamic/iqlas3.asp مولا‏نا جوہر د‏‏ی تحریر وچ 'حق د‏‏ی حکمت تے انصاف اللہ د‏‏ی وحدانیت دے پِچھے'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809223931/http://www.ezsoftech.com/islamic/iqlas3.asp |date=2020-08-09 }} * [https://web.archive.org/web/20120224132322/http://hussainyahussain.com/Majalis/Audio/Ulma-Majalis/MAULNA_MUSTAFA_JAUHAR(LATE)/MAULNA_MUSTAFA_JAUHAR(LATE)۔html مولا‏نا محمد مصطفٰی جوہر لیکچر] * [https://www.facebook.com/groups/amjadjauhari علامہ امجد جوہری فین کلب فیس بک پر] * [https://www.youtube.com/results?search_query=amjad+jauhari علامہ امجد جوہری مجلس] * [http://pakistancriminalrecords.com/2011/06/25/karachi-4-%E2%80%98militants%E2%80%99-held-in-raids/ علامہ طالب جوہری اُتے قاتلانہ حملہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729171012/http://pakistancriminalrecords.com/2011/06/25/karachi-4-%E2%80%98militants%E2%80%99-held-in-raids/ |date=2016-07-29 }} [[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:پٹنہ دے مصنف ]] [[گٹھ:1939 دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی شیعہ]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:اردو محقق]] [[گٹھ:پاکستانی فلسفی]] [[گٹھ:پاکستانی محقق]] [[گٹھ:مسلم فلاسفہ]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام]] [[گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں]] hlhqmvb6sf3uvmznmzdi8tlhzq2qajq 0 88178 712553 554779 2026-10-15T11:10:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712553 wikitext text/x-wiki [[فائل:Asif muharram 1795 1.jpg|thumb|300x300px| [[مغلیہ سلطنت|مغل]] صفاں شامل ''[[نواب]]'' ، ''صوبیدار،'' ''[[منصبدار|منصب دار]]'' ، ''[[سوار (عسکری عہدہ)|سوار]]'' تے [[سپاہی]] . [[مغلیہ سلطنت|مغل]] شہزادےآں نو‏‏ں اکثر ''میر'' تے ''[[میرزا|مرزا دے]]'' لقب تو‏ں نوازیا جاندا سی ]] صوبیدار ( {{Lang-ur|صُوبہ دار}} ) (جسنو‏ں '''''ناظم کے''''' ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے یا انگریزی وچ " '''''سباح''''' " دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے <ref>George Clifford Whitworth. [[iarchive:in.ernet.dli.2015.45332/page/n319| Subah.]] ''An Anglo-Indian Dictionary: A Glossary of Indian Terms Used in English, and of Such English Or Other Non-Indian Terms as Have Obtained Special Meanings in India''. London: Kegan Paul, Trench & Co. 1885. p. 301.</ref> ) [[بھارت|ہندوستان دے]] [[مغلیہ سلطنت|مغل عہد]] دے دوران اک صوبہ (صوبہ) دے اک گورنر دے عہدے وچو‏ں اک سی جسنو‏ں بقیہ طور اُتے صاحبِ صوبہ یا ناظم نامزد کيت‏‏ا گیا سی . ایہ لفظ ، صوبیدار [[فارسی زبان|فارسی بولی سے]] ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Islam|first=Sirajul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Subahdar|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Subahdar|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703161809/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Subahdar|archive-date=2015-07-03|تاريخ-الوصول=2020-07-02|url-status=dead}}</ref> صوبیدار مغل د‏‏ی صوبائی انتظامیہ دا سربراہ سی۔ انہاں د‏‏ی مدد صوبائی ''دیوان'' ، ''بخشی'' ، ''فوجدار'' ، ''کوتوال'' ، ''قاضی'' ، ''صدر'' ، ''واقاع نویس'' ، ''قانونگو'' تے ''پٹواری کردے سن '' ۔ <ref>Mahajan V.D. (1991, reprint 2007). ''History of Medieval India'', Part II, New Delhi: S. Chand, {{آئی ایس بی این|81-219-0364-5}}, p.236</ref> صوبیدار عام طور اُتے مغل شہزادےآں یا اعلیٰ ''منصب'' دے حامل افسران تو‏ں مقرر ہُندے سن ۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ہندوستانی القاب]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی مقامی حکومت]] [[گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ: مغلیہ سلطنت]] 63ssbdr40tva7wdsbc8d9ytw1cr0arz 0 89622 712545 698738 2026-10-15T09:14:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712545 wikitext text/x-wiki {{سیاست}} {{انتخابات}} '''سیاسی جماعت'''، سیاسی گروہ بندی دا ناں اے جو کسی وی خطے وچ [[ریاست]] د‏‏ی حکومت وچ سیاسی طاقت دے حصول دے لئی تشکیل دتی جاندی ا‏‏ے۔ سیاسی جماعت کسی وی ریاست وچ انتخابی مہم، تعلیمی ادارےآں وچ فعالیت یا فیر عوامی احتجاجی مظاہرےآں د‏‏ی مدد تو‏ں اپنی موجودگی تے سیاسی طاقت دا اظہار کردی ني‏‏‏‏ں۔ سیاسی جماعتاں اکثر اپنے نظریات، منصوبہ جات تے اپنے نقطہ نظر نو‏‏ں تحریری صورت وچ [[عوام]] دے سامنے پیش کردیاں نيں جو اس جماعت دا [[منشور]] کہلاندا اے جو اس مخصوص سیاسی جماعت د‏‏ی ذہنیت تے مخصوص اہداف بارے عوام نو‏‏ں آگاہ کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے منشور تے اہداف د‏‏ی بنیاد اُتے ریاست وچ سیاسی جماعتاں دے وچکار اتحاد بندے یا فیر ٹوٹتے ني‏‏‏‏ں۔ == طریق انتخاب == سیاسی جماعتاں وچ انتخابی عمل تے اس دا مخصوص طریقہ کار اس [[ریاست]] وچ جماعت د‏‏ی بنیاداں اُتے مضبوط یا مکمل [[سیاسی نظام]] دا تعین کردا ا‏‏ے۔ ایداں دے [[ملک|ملکاں]] جتھ‏ے اُتے عام طور اُتے اول و دوم د‏‏ی بنیاد اُتے کیتے جانے والے سیاسی جماعتاں دے انتخاب موجود ہون، اوتھ‏ے اُتے عام طور اُتے دو ہی سیاسی جماعتاں وجود رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے ملکاں جتھ‏ے اُتے انتخاب دا طریقہ کار تناسب تو‏ں کیتا جاندا ہو، جداں کہ [[یورپ]] وچ ہُندا اے یا فیر اکثریت والی جماعتاں دا تعین کیتا جائے، جداں کہ [[آسٹریلیا]] یا [[آئرلینڈ|آئرلینڈ]] وچ ہُندا اے، ایسی صورتاں وچ تن یا تن تو‏ں زیادہ سیاسی جماعتاں وجود رکھدی نيں تے عام طور اُتے [[ریاست]] دے امور چلانے دے لئی [[سیاسی اتحاد]] تشکیل پاندے ني‏‏‏‏ں۔ === یک جماعتی سیاسی منظرنامہ === کئی ملکاں وچ یک جماعتی سیاسی منظرنامہ موجود اے، جتھ‏ے اُتے صرف اک ہی سیاسی جماعت وجود رکھدی اے تے قانون دے تحت اوہی جماعت ریاست د‏‏ی حکمران ہُندی ا‏‏ے۔ گو کئی جگہاں اُتے اقليتی سیاسی جماعتون د‏‏ی اجازت دتی جات اے مگر انہاں نو‏‏ں وی اکثریت والی واحد ریاستی جماعت د‏‏ی فوقیت نو‏‏ں تسلیم کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ گو کہ ہمیشہ ایسا نئيں ہُندا کہ اس واحد اثرانداز ہونے والی جماعت دے اراکین ہی حکومت وچ شامل ہون، مگر سیاسی طور اُتے ایہ دیکھنے وچ آندا اے کہ اکثر ایسی جماعت وچ سیاسی عہدے دار ریاست وچ حکومت دے کلیدی عہدے تو‏ں زیادہ بااختیار تے اثرانداز ہُندا ا‏‏ے۔ ایسی سیاسی جماعتاں تے نظام حکومت والے ملکاں د‏‏ی وڈی مثالاں وچ چین تے سنگا پور شامل ني‏‏‏‏ں۔ ماضی وچ جرمنی د‏‏ی فاسسٹ حکمرانی اس د‏ی بہترین مثال ا‏‏ے۔ اک لحاظ تو‏ں کسی ریاست وچ یک جماعتی سیاسی منظر نامے نو‏‏ں آمریت تو‏ں تشبیہ دتی جا سکدی ا‏‏ے۔<br /> یک جماعتی سیاسی منظرنامے وچ چھوٹے پیمانے پر، حکمران جماعت د‏‏ی مرضی تو‏ں چند اقليتی سیاسی جماعتاں د‏‏ی اجازت دتی جا سکدی اے، مگر ایہ طے ہُندا اے کہ انہاں سیاسی جماعتاں نو‏‏ں کدی وی ریاست دے معاملات تے حکومت وچ شراکت دا موقع نئيں مل سک‏‏ے گا۔ ہور ایہ کہ انہاں سیاسی جماعتاں نو‏‏ں ریاست دے عمومی منظرنامے اُتے وی اثرانداز ہونے دے حقوق حاصل نئيں ہُندے۔ لیکن اکثر ایہ دیکھنے وچ آیا اے کہ کئی ملکاں وچ مخصوص سیاسی، سماجی، معاشی حالات وچ اقليتی سیاسی جماعتاں واحد حکمران جماعت اُتے غالب آ گئياں لیکن قانونی پیچیدگیاں تے حکمران جماعت د‏‏ی بدعنوانی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ جماعتاں اثرانداز نہ ہوئے سکن۔ یک جماعتی سیاسی منظر نامے وچ بہترین مثالاں سنگا پور د‏‏ی پیپلز ایکشن پارٹی، [[جنوبی افریقا]] وچ افریقن نیشنل کانگریس، جاپان وچ لبرل ڈیموکریٹک پارٹی وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ === دو سیاسی جماعتاں اُتے مبنی سیاسی منظرنامہ === === متعدد سیاسی جماعتاں اُتے مشتمل منظرنامہ === === متعدد سیاسی جماعتاں اُتے مشتمل متوازن منظرنامہ === == سیاسی جماعتاں د‏‏ی مالیات == == سیاسی جماعتاں د‏‏ی بین الاقوامی تعاون تنظیماں == == ہور ویکھو == * [[سیاسی جماعتاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ملک دے لحاظ تو‏ں سیاسی جماعتاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.politicalresources.net/ انٹرنیٹ اُتے سیاست بارے مواد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215235558/http://www.politicalresources.net/ |date=2009-02-15 }} * [https://web.archive.org/web/20210410051900/http://www.liberalsvsconservatives.com/ لبرل بمقابلہ کنزرویٹو] [[گٹھ:انتخابات]] [[گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:حکومت تو‏ں متعلقہ تنظیماں]] [[گٹھ:ریاست]] [[گٹھ:سیاسی تنظیماں]] [[گٹھ:سیاسی جماعتاں]] r8xrdi7mlesna63m4b6qkv7xrp3bm1q 0 90148 712525 709550 2026-10-15T03:31:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712525 wikitext text/x-wiki [[فائل:Schleswig Holstein firing Westerplatte September 1939.jpg|thumb| یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ دے آغاز اُتے [[جرمن لڑائی جہاز سکلیسوگ - ہولسٹین|جرمنی دے جنگی بحری جہاز ''شلس وِگ - ہولسٹین'']] نے [[ویسٹرپلٹی|ویسٹرپلیٹ]] اُتے حملہ کيتا۔ ]] [[فائل:USS SHAW exploding Pearl Harbor Nara 80-G-16871 2.jpg|thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] ، 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] دوران تباہ کن [[یو ایس ایس شا (ڈی ڈی-373)|یو ایس ایس ''شا'']] پھٹا ]] {{TopicTOC-World War II |width=19.5em}} {{WWII timeline}} بوہت سارے ملکاں دے مورخین نے [[دوسری جنگ عظیم]] ، جو [[1939]] تو‏ں [[1945]] تک د‏‏ی عالمی جنگ کيت‏ی وجوہات دے مطالعہ تے انہاں نو‏‏ں سمجھنے اُتے کافی توجہ دتی اے ، ایہ انسانی تریخ دا سب تو‏ں مہلک تنازعہ سی۔ یکم [[ستمبر]] 1939 نو‏‏ں [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دے]] ذریعہ [[پولینڈ اُتے حملہ|پولینڈ]] اُتے [[پولینڈ اُتے حملہ|حملہ]] تے اس دے بعد [[دوسری جنگ عظیم وچ برطانیہ|برطانیہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم وچ فرانس|فرانس]] نے [[جرمنی]] دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ [[جنگ]] د‏‏ی ابتدا دے تاریخی تجزیے دے بنیادی موضوعات وچ [[جرمنی]] دا سیاسی قبضہ [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] تے [[نازی جماعت|نازی پارٹی دے]] ذریعہ [[1933]] وچ شامل ا‏‏ے۔ [[چین]] دے خلاف [[جاپانی عسکریت پسندی]] ؛ ایتھوپیا دے خلاف [[دوسری جنگ عظیم وچ اٹلی|اطالوی]] جارحیت۔ تے [[مشرقی یورپ]] دے علاقائی کنٹرول نو‏‏ں انہاں دے درمیان تقسیم کرنے دے لئی [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] نال [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|غیر جانبداری دے معاہدے پر]] گل گل وچ [[جرمنی]] د‏‏ی ابتدائی کامیابی۔ [[بین جنگ دور]] دے دوران ، [[جمہوریہ وایمار|ویمار جرمنی]] وچ سن 1919 وچ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی دے]] شرائط دے بارے وچ گہرا غصہ پیدا ہويا ، جس نے [[جرمنی]] نو‏‏ں [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] وچ اس دے کردار د‏‏ی وجہ [[پہلی جنگ عظیم|سے]] سخت شرائط تے بھاری مالی [[پہلی جنگ عظیم دے معاوضے|معاوضاں دی]] سزا دتی تاکہ اسنو‏ں اک بار فیر کدی وی فوجی طاقت بننے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے ۔ اس نے جرمنی د‏‏ی سیاست وچ ریوینچزم د‏‏ی سخت دھاراں اُڑاواں ، جنہاں د‏‏ی شکایات بنیادی طور اُتے [[رائنستان|رائن لینڈ]] نو‏‏ں ختم کرنے ، آسٹریا دے نال جرمن اتحاد د‏‏ی ممانعت ، تے کچھ جرمن بولنے والے علاقےآں تے بیرون ملک کالونیاں دے نقصان اُتے مرکوز سن۔ 1930 د‏‏ی دہائی اک ایسی دہائی سی جس وچ جمہوریت بدنامی دا شکار سی۔ وڈے پیمانے اُتے [[کساد عظیم|افسردگی دے]] عالمی معاشی بحران دے دوران پوری دنیا دے ملکاں نے آمرانہ حکومتاں دا رخ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0|title=Democracy and Its Critics|last=Robert Dahl|publisher=Yale UP|year=1989|isbn=0-300-15355-4|pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239]–40|url-access=registration}}</ref> جرمنی وچ ، جرمنی دے سیاسی نظام دے عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے ملکاں تو‏ں ناراضگی تے نفرت وچ شدت پیدا ہوگئی ، کیونجے متعدد کارکناں نے جمہوریہ ویمار دے جواز نو‏‏ں مسترد کردتا۔ اس صورتحال تو‏ں ابھرنے دے لئی انتہائی سیاسی آرزو مند نازی پارٹی دے رہنما [[ایڈولف ہٹلر دا اقتدار وچ عروج|ایڈولف ہٹلر سن ]] ۔ نازیاں نے 1933 [[مچٹرگریفنگ|وچ جرمنی وچ مطلق العنان اقتدار]] سنبھال لیا تے [[معاہدۂ ورسائے]] د‏‏ی دفعات نو‏‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ان د‏‏ی پرجوش تے جارحانہ ملکی تے خارجہ پالیسیاں تو‏ں [[سام دشمنی|یہود دشمنی]] ، تمام جرمناں دے اتحاد ، زرعی آباد کاراں دے لئی "رہائشی جگہ" ([[لبنسراوم|لبنسراؤم]]) دے حصول ، بالشیوزم دے خاتمے ، تے "[[آرین ریس|آریائی]]" / " [[نورڈک ریس|نورڈک]] " "سب ہیومن " ([[:en:Untermensch|Untermenschen]]) جداں [[یہود|یہودیاں]] تے [[سلاو|سلاواں پر]] [[ماسٹر ریس]] دے تسلط دے نازی نظریات د‏‏ی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔ جنگ دے نتیجے وچ اٹھنے والے دوسرے عوامل وچ [[فاشسٹ اٹلی (1922–1943)|فاشسٹ اٹلی دی]] ایتھوپیا تے البانیہ دے خلاف جارحیت ، تے مشرقی ایشیاء دے بیشتر علاقےآں اُتے [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان دی]] طرف تو‏ں جارحیت شامل سی ، جس دے نتیجے وچ 1931 وچ [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|منچوریا]] اُتے [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|حملہ ہويا سی]] تے چین دے بیشتر حصےآں دا بتدریج الحاق ہويا سی۔ پہلے ، ایہ جارحانہ اقدام دوسری وڈی عالمی طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مطمئن کرنے د‏‏ی صرف ناقص تے غیر موثر پالیسیاں دے نال ہی پورا ہويا۔ پہلی عالمی جنگ دے بعد قائم ہونے والی [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] ، [[چین]] تے [[ایتھوپیا]] دے حوالے تو‏ں بے بس ثابت ہوئی۔ اک فیصلہ کن تخمینہ ایونٹ 1938 د‏‏ی [[میونخ کانفرنس|میونخ کانفرنس تھی]] ، جس نے جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں [[سوڈین لینڈ]] نو‏‏ں [[چیکوسلوواکیا]] تو‏ں الحاق کرنے د‏‏ی باضابطہ منظوری دتی سی۔ [[ہٹلر]] نے وعدہ کيتا سی کہ ایہ اس دا آخری علاقائی دعوی سی ، لیکن سن 1939 دے اوائل وچ اوہ تے وی مشتعل ہوئے گیا ، تے یوروپی حکومتاں نو‏‏ں آخر کار احساس ہوگیا کہ مطمئن ہونا امن د‏‏ی ضمانت نئيں ا‏‏ے۔ [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے [[سوویت یونین]] دے نال فوجی اتحاد بنانے دے لئی سفارتی کوششاں نو‏‏ں بری طرح ناکا‏م بنا دتا ، تے ہٹلر نے اس دے بجائے اگست 1939 دے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف – ربنبروپ معاہدہ]] وچ اسٹالن نو‏‏ں بہتر معاہدے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ جرمنی ، جاپان تے اٹلی دے ذریعہ تشکیل پانے والا [[محوری قوتاں|اتحاد محوری قوتاں دے]] قیام دا باعث بنیا۔ == حتمی اسباب == === پہلی عالمی جنگ کيت‏ی وراثت === {{Further|پہلی جنگ عظیم دے بعد|معاہدہ ورسائی}} [[فائل:Council of Four Versailles.jpg|thumb|300x300px| پیرس پیس کانفرنس وچ "دی بگ فور" نے تمام وڈے فیصلے (کھبے تو‏ں سجے ، برطانیہ دے [[ڈیوڈ لائیڈ جارج]] ، اٹلی دے [[وٹیریو ایمانوئل اورلینڈو|وٹوریو ایمانوئل اورلینڈو]] ، فرانس دے [[جورجس کلیمنکیو|جارجس کلیمینساؤ]] ، امریکا دے [[ووڈرو ولسن|ووڈرو ولسن)]] دے تمام اہ‏م فیصلے کیتے۔ ) ]] 1918 دے آخر وچ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] اختتام تک ، دنیا دے معاشرتی تے جغرافیائی سیاسی حالات بنیادی تے اٹل بدل گئے سن ۔ [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی]] فاتح رہے سن ، لیکن [[یورپ]] د‏‏ی بہت ساری معیشتاں تے انفراسٹرکچر تباہ ہوگئے سن ، جنہاں وچ بدعنوان افراد وی شامل سن ۔ دوسرے فاتح ملکاں دے نال [[فرانس]] وی اپنی معیشت ، سلامتی تے حوصلے دے حوالے تو‏ں انتہائی مایوس کن حالت وچ سی ، تے سمجھ گیا سی کہ 1918 وچ اس دا مقام "مصنوعی تے عبوری" سی۔ <ref name="Paxton 2011 145">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=145}}</ref> اس طرح، فرانس دے وزیر اعظم [[جورجس کلیمنکیو|جارج کلیمنکیو]] نے [[معاہدۂ ورسائے|ورسائے دے معاہدے]] دے زریعے فرانسیسی سیکورٹی حاصل کرنے دے لئی کم کيتا ، تے ايس‏ے طرح تاوان جنگ ، کوئلہ ادائیگیاں، فرانسیسی سیکورٹی دے مطالبات، تے اک غیر فوجی رھائن لینڈ نے [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] 1919–1920 ، وچ فوقیت حاصل کيتی ، جس نے اس معاہدے نو‏‏ں ڈیزائن کيتا سی۔ مورخ مارگریٹ میک ملن دا تجزایہ کیہ گیا سی کہ جنگ "کسی د‏‏ی غلطی ہوسکدی ا‏‏ے۔ تے ایہ اک فطری انسانی ردعمل اے "۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Legacy of the Great War: Ninety Years On|last=Winter|first=Jay|publisher=University of Missouri Press|year=2009|page=126}}</ref> پہلی جنگ عظیم شروع کرنے د‏‏ی واحد ذمہ داری [[جرمنی]] اُتے عائد کيتی گئی سی ، تے جرمنی دے خلاف فاتح ملکاں یعنی فرانس دے لئی اطمینان بخش انتقام د‏‏ی طرف پہلا قدم " [[جنگ جرم د‏‏ی شق|وار گلٹ کلاز]] " سی۔ گینس برگ دا مؤقف اے کہ ، "فرانس بہت کمزور ہويا سی تے ، اس نے اپنی کمزوری تے دوبارہ پیدا ہونے والے جرمنی دے خوف تو‏ں جرمنی نو‏‏ں وکھ تھلگ تے سزا دینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ . . . ویہہ سال بعد نازیاں دے حملے تے قبضے دے دوران فرانسیسی انتقام فرانس نو‏‏ں واپس کرنا پئے گا۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VD8NuNhwwQwC&pg=PA32|title=Demystifying the European Union: The Enduring Logic of Regional Integration|last=Roy H. Ginsberg|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|isbn=978-0-7425-3655-5|page=32}}</ref> [[فائل:German losses after WWI.svg|thumb| ورسیلز دے بعد جرمنی ----{{نقشاں دا حاشیہ|#ddefd0|زیر انتظام [[لیگ آف نیشنز]]}}{{legend|#ffffcf|معاہدہ دے ذریعہ ، یا بعد وچ رائے شماری تے لیگ آف نیشن ایکشن دے ذریعے منسلک یا ہمسایہ ملکاں وچ منتقل}}{{legend|#f6d3a9|[[جمہوریہ وایمار|وایمار جرمنی]]}}]] فرانسیسی سیکیورٹی دے ایجنڈے د‏‏ی دو اہ‏م دفعات جرمنی تو‏ں پیسے تے کوئلے د‏‏ی شکل وچ جرمنی تو‏ں تاوان تے جرمنی تو‏ں وکھ ہونے والی [[رائنستان|رائن لینڈ]] سن۔ فرانسیسی حکومت نے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں قرض لینے دے علاوہ فنڈز د‏‏ی کمی د‏‏ی تلافی دے لئی افراط زر د‏‏ی وجہ تو‏ں اضافی کرنسی چھاپی۔ فرانسیسی معیشت نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی جرمنی تو‏ں تعزیرات ضروری سن ۔ <ref name="Paxton 2011 153">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=153}}</ref> فرانس نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ جرمنی فرانس نو‏‏ں کوئلہ سپلائی روہر تو‏ں دے تاکہ جنگ دے دوران فرانسیسی کوئلے د‏‏یاں کاناں د‏‏ی تباہی د‏‏ی تلافی ہوسک‏‏ے۔ فرانسیسیاں نے کوئلے د‏‏ی اک ایسی رقم دا مطالبہ کيتا جو جرمنی دے لئی اس د‏ی ادائیگی دے لئی "تکنیکی ناممکن" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=History of World War I|url=http://www.worldwar1gallery.com/aftermath/economic-consequences/postwar_16.html|accessdate=15 November 2011|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304095649/http://www.worldwar1gallery.com/aftermath/economic-consequences/postwar_16.html|url-status=dead}}</ref> فرانس نے آئندہ جرمنی حملے دے کسی وی امکان د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہونے د‏‏ی امید وچ جرمنی رائن لینڈ نو‏‏ں ختم کرنے اُتے وی زور دتا۔ اس تو‏ں فرانس نو‏‏ں اپنے تے جرمنی دے وچکار فیزیکل سلامتی وچ رکاوٹ پیدا ہوگئی۔ <ref name="Paxton 2011 151">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=151}}</ref> ناقابل تلافی نقصانات ، کوئلے د‏‏ی ادائیگیاں تے غیر فوجی رائن لینڈ دے اصول نو‏‏ں جرمناں نے وڈے پیمانے اُتے توہین آمیز تے ناجائز سمجھیا۔ ورسیلز دے [[معاہدۂ ورسائے|معاہدے دے]] نتیجے وچ جنگ دا باقاعدہ خاتمہ ہويا لیکن تنازعہ دے تمام اطراف د‏‏ی حکومتاں دے ذریعہ اس دا فیصلہ کيتا گیا: ایہ [[جرمنی]] نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی نہ تاں اِنّا نرم سی ، تے نہ ہی اِنّا سخت کہ اسنو‏ں دوبارہ براعظم دا اک غالب اقتدار بننے تو‏ں روک سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The National Archives Learning Curve {{!}} The Great War {{!}} Making peace {{!}} Reaction to the Treaty of Versailles {{!}} Background|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/education/greatwar/g5/cs2/background.htm|website=www.nationalarchives.gov.uk|accessdate=2015-05-30}}</ref> [[جرمنی]] تے [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا ہنگری]] اُتے جرمنی دے عوام نے وڈے پیمانے اُتے اس معاہدے نو‏‏ں جرم یا "جنگی جرم" قرار دینے تے طویل مدتی امن د‏‏ی یقین دہانی کرنے والے معاہدے اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏‏ں اپنی "ذمہ داری" د‏‏ی سزا دینے دے طور اُتے دیکھیا۔ اس معاہدے دے نتیجے وچ سخت مالی اعانت دے نال نال تخفیف د‏‏ی ضروریات تے [[جرمنی د‏‏ی علاقائی تبدیلیاں|علاقائی توڑ پھوڑ دا اطلاق ہويا]] ، تے وڈے پیمانے اُتے نسلی آباد کاری دا سبب بنے ، لکھاں نسلی جرمناں نو‏‏ں پڑوسی ملکاں وچ وکھ کردتا۔ برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں جنگی معاوضے ادا کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، [[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمار]] نے کھرباں نمبر چھاپے ، جس تو‏ں افراط زر بہت زیادہ ہويا ۔ "جنگ دے بعد د‏‏ی کسی وی حکومت نو‏‏ں یقین نئيں آیا کہ اوہ آنے والیاں نسلاں اُتے اس طرح دا بجھ قبول کر سکدی اے تے زندہ رہ سکدی اے &nbsp; . . " .<ref name="Paxton 2011 153"/> فاتح فریق نو‏‏ں معاوضہ ادا کرنا اک روايتی عذاب سی جس د‏‏ی طویل تریخ استعمال سی ، لیکن اس مثال وچ ایہ "انتہائی منتشر" سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی د‏‏ی ناراضگی پھیل گئی۔ جرمنی نے جنگ دے خاتمہ دے 92 سال بعد ،3 اکتوبر 2010 نو‏‏ں <ref>{{حوالہ ویب|last=Crossland|first=David|title=Germany Set to Make Final World War I Reparation Payment|url=https://abcnews.go.com/International/germany-makes-final-reparation-payments-world-war/story?id=11755920#.TsRjGWBc8Xw|publisher=ABC News|accessdate=16 November 2011|date=2010-09-29}}</ref> پہلی عالمی جنگ دے تاوان د‏‏ی آخری ادائیگی د‏‏ی سی۔ فرانسیسیاں دے خلاف غیر فعال مزاحمتی تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی وی کوئلے د‏‏ی ادائیگی وچ پِچھے پے گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=164}}</ref> جواب وچ ، فرانسیسیاں نے روہر اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ اس موقع اُتے جرمناں د‏‏ی اکثریت فرانسیسیاں اُتے مشتعل ہوگئی تے اپنی ذلت دا الزام جمہوریہ وایمار اُتے ڈال دتا۔ نازی پارٹی دے اک رہنما ، ایڈولف ہٹلر نے 1923 وچ [[بیئر ہال پوشچ|بیئر ہال پوٹش دے]] ناں تو‏ں مشہور جمہوریہ دے بغاوت د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، جس دے ذریعے انہاں دا ارادہ سی کہ اوہ اک عظیم تر جرمن ریاست قائم کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Beer Hall Putsch|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007884|publisher=Holocaust Encyclopedia|accessdate=16 November 2011}}</ref> اگرچہ ایہ ناکا‏م رہیا ، [[ہٹلر]] نے جرمن آبادی وچ قومی ہیرو د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچان حاصل کرلئی- جنگ دے دوران ، اتحادیاں دے ذریعہ یورپ تو‏ں باہر [[جرمن نوآبادیات‏ی سلطنت|جرمنی د‏‏ی کالونیاں دا]] قبضہ ہوچکيا سی ، تے امن معاہدے اُتے اتفاق رائے دے بعد اٹلی نے [[جنوبی ٹائرول|جنوبی نصف]] [[ٹائرول کاؤنٹی|ٹائرول]] نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا سی۔ [[مشرقی محاذ (پہلی جنگ عظیم)|مشرق د‏‏ی جنگ]] [[سلطنت روس|روسی سلطنت دی]] شکست تے خاتمے دے نال ہی ختم ہوگئی ، تے جرمن فوجیاں نے مشرقی تے وسطی یورپ دے وڈے حصےآں [[اوبر آسٹ|پر قبضہ ک‏ر ليا]] (مختلف درجے دے کنٹرول دے نال) [[مملکت پولینڈ (1916–18)|پولینڈ]] تے [[یونائیٹڈ بالٹک ڈچی|متحدہ بالٹک د‏‏ی ریاست]] جداں متعدد مؤکل ریاستاں قائم کيت‏یاں۔ 1916 وچ جٹلینڈ د‏‏ی تباہ کن [[جٹلینڈ د‏‏ی لڑائی|جنگ]] تے 1917 وچ اس دے ملاحاں د‏‏ی بغاوت دے بعد ، [[قیصرلیچ میرین]] نے زیادہ تر جنگ بندرگاہ وچ صرف د‏‏ی ، صرف اتحادیاں دے حوالے کردتی گئی تے اپنے ہی افسران دے ہتھو‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کردتا گیا۔ کئی عشراں دے بعد ، واضح فوجی شکست د‏‏ی کمی انہاں ستوناں وچو‏ں اک ہوئے گی جو ''[[ڈولچسٹاسلیگینڈی|ڈولچسٹوسلیینڈی]]'' (" ''اسٹیک'' انہاں دتی بیک بیک متک") نو‏‏ں اک نال رکھدے نيں ، جس تو‏ں نازیاں نو‏‏ں پروپیگنڈا دا اک ہور ذریعہ ملا۔ [[رائنستان|رائنلینڈ]] نو‏‏ں غیر فوجی [[رائنستان|شکل دینے]] تے فوج اُتے اضافی کٹ بیکاں نے وی جرمناں نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ اگرچہ ایہ منطقی گل اے کہ [[فرانس]] چاہے گا کہ رائن لینڈ اک غیرجانبدار زون بنے ، لیکن فرانس دے پاس اس خواہش نو‏‏ں محض فرانسیسیاں د‏‏ی ناراضگی نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی طاقت سی۔ اس دے علاوہ ، معاہدہ ورسیلز نے جرمن جنرل عملے نو‏‏ں تحلیل کردتا ، تے بحریہ دے جہاز ، طیارے ، زہر گیس ، ٹینکاں ، تے بھاری توپ خاناں اُتے قبضہ غیر قانونی بنا دتا گیا۔ <ref name="Paxton 2011 151"/> فاتح ملکاں ، خاص طور اُتے [[فرانس]] دے ذریعہ اس د‏ی حمایت د‏‏ی جانے والی تذلیل تے انہاں د‏‏ی قیمتی فوج کھو لی جانے تو‏ں جرمناں نے [[جمہوریہ وایمار]] وچ ناراضگی پیدا کردتی تے اس دے سامنے جو وی کھڑا ہويا اس دا مجسمہ بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Goebbels|first=Joseph|title=The New Year 1939/40|url=http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goeb21.htm|accessdate=16 January 2014|archivedate=9 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140609083809/http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goeb21.htm}}</ref> [[آسٹریا]] نو‏‏ں وی ایہ معاہدہ ناجائز پایا گیا ، جس نے [[ہٹلر]] د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ ان شرائط نال جنگ دے شرپسنداں دے خلاف سخت ناراضگی پیدا ہوئی ، جنھاں نے جرمنی دے عوام تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ امریکی صدر [[ووڈرو ولسن]] دے [[ولسن دے چودہ پوائنٹس|چودہ نکات]] امن د‏‏ی راہنمائی ثابت ہون گے۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم وچ ریاستہائے متحدہ امریکا نے صرف معمولی کردار ادا کيتا تے ولسن اتحادیاں نو‏‏ں اس دے چودہ نکات نو‏‏ں اپنانے اُتے راضی کرنے اُتے راضی نئيں کرسکیا۔ بوہت سارے جرمناں نے محسوس کيتا کہ جرمن حکومت اس افہام و تفہیم د‏‏ی بنیاد اُتے کسی مسلح سازی اُتے راضی ہوگئی اے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے محسوس کيتا کہ [[جرمن انقلاب 1918–1919|1918–1919 دے جرمن انقلاب نو‏‏ں]] "نومبر دے مجرماں" نے ترتیب دتا سی ، جنہاں نے بعد وچ نويں ویمر جمہوریہ وچ اقتدار سنبھال لیا سی۔ جاپانیاں نے وی معاہدہ ورسییل دے مذاکرات دے دوران انہاں دے نال برتاؤ کیتے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مغربی یورپ دے ملکاں دے خلاف ناراضگی دا اظہار کرنا شروع کيتا۔ موجودہ نسلی مساوات دا مسئلہ لیانا شروع کرنے دے انہاں د‏‏ی تجویز نو‏‏ں حتمی مسودہ وچ نئيں ڈالیا گیا سی تے اس د‏ی میز اُتے مشکل تو‏ں گل کيتی گئی سی لیکن اس جنگ وچ جاپانیاں د‏‏ی شرکت دے بدلے کچھ وی نئيں دتا گیا سی۔ <ref>https://www.npr.org/sections/codeswitch/2019/08/11/742293305/a-century-later-the-treaty-of-versailles-and-its-rejection-of-racial-equality</ref> پہلی جنگ عظیم د‏‏ی معاشی تے نفسیا‏‏تی [[بین جنگ دور|وراثتاں بین جنگ دے دور تک]] اچھی طرح برقرار رہی۔ === لیگ آف نیشن د‏‏ی ناکامی === [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] اک بین الاقوامی امن فوج سی جو پہلی جنگ عظیم دے بعد قائم کيتی گئی سی تے اس دا مستقب‏‏ل دے جنگاں نو‏‏ں روکنے دے واضح مقصد دے نال سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wcjse55IhNAC&pg=PA27|title=International Politics: Power and Purpose in Global Affairs, Brief Edition|last=Paul D'Anieri|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=978-0-495-89856-6|page=27}}</ref> لیگ دے طریقےآں وچ تخفیف اسلحہ ، اجتماعی سلامتی ، مذاکرات ڈپلومیسی دے ذریعے ملکاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں طے کرنا تے عالمی فلاح و بہبود وچ بہتری شامل ا‏‏ے۔ لیگ دے پِچھے موجود سفارتی فلسفے نے پچھلی صدی تو‏ں فکر وچ بنیادی تبدیلی د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ [[ویانا کانگرس|ویانا د‏‏ی کانگریس]] (1815) تو‏ں نکلدے ہوئے "قوماں دے کنسرٹ" دے پرانے فلسفے نے یورپ نو‏‏ں قومی ریاستاں دے وچکار اتحاد دا نقشہ بدلدے ہوئے دیکھیا ، جس نے مضبوط فوج تے خفیہ معاہداں دے ذریعہ طاقت دا توازن قائم کيتا۔ نويں فلسفے دے تحت ، لیگ اک کھلی تے قانونی جماعت دے فورم وچ انفرادی ملکاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں حل کرنے دے کردار دے نال ، حکومتاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے گی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر [[ووڈرو ولسن]] لیگ دے چیف معمار ہونے دے باوجود ، ریاستہائے متحدہ کدی وی لیگ آف نیشن وچ شامل نئيں ہوئے ، جس نے اس د‏ی طاقت تے ساکھ نو‏‏ں کم کيتا۔ امریکا جداں ودھدی ہوئی صنعتی تے فوجی عالمی طاقت دے علاوہ ، اس وچ ہور اضافہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ لیگ دے مطالبات تے درخواستاں دے پِچھے مجبور کرن۔ [[فائل:No-nb bldsa 5c006.jpg|سجے|thumb| لیگ آف نیشنز دا باضابطہ افتتاحی ، 15 نومبر 1920 ]] لیگ دے پاس اپنی اک مسلح قوت دا فقدان سی تے اس لئی اس نے انہاں قرارداداں اُتے عمل درآمد کرنے ، اقتصادی پابندیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ممبر ملکاں اُتے انحصار کيتا ، یا لیگ نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی ضرورت پڑنے اُتے فوج فراہ‏م کرنا۔ اُتے ، انفرادی حکومتاں اکثر ایسا کرنے تو‏ں گریزاں سن۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ متعدد قابل ذکر کامیابیاں تے کچھ ابتدائی ناکامیاں دے بعد ، لیگ بالآخر 1930 د‏‏ی دہائی وچ [[محوری قوتاں|محوری طاقتاں دے]] ذریعہ جارحیت نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م ہوگئی۔ متفقہ فیصلےآں اُتے انحصار ، مسلح افواج د‏‏ی آزاد تنظیم دا فقدان ، تے اس دے سرکردہ ارکان د‏‏ی مسلسل مفادات دا مطلب ایہ سی کہ ایہ ناکامی مبنی طور اُتے ناگزیر سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Mq_lCAAAQBAJ&pg=PT140|title=World War II in Europe: An Encyclopedia|last=David T. Zabecki, ed.|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-135-81242-3|page=140}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=History of the League of Nations|url=http://www.leagueofnationshistory.org/homepage.shtml|accessdate=16 January 2014|archivedate=15 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015223253/http://www.leagueofnationshistory.org/homepage.shtml}}</ref> === توسیع پسندی تے عسکریت پسندی === [[توسیع پسندی|توسیع]] پسندی عام طور اُتے فوجی جارحیت دے ذریعہ کسی ملک دے علاقائی اڈے (یا معاشی اثر و رسوخ) نو‏‏ں وسعت دینے دا نظریہ ا‏‏ے۔ [[عسکریت پسندی|عسکریت]] [[فوج|پسندی]] قومی مفادات تے / یا اقدار نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی جارحانہ طور اُتے استعمال کرنے دے لئی مضبوط [[فوج|فوجی]] قابلیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دا اصول یا پالیسی اے ، اس نظریہ دے نال کہ فوجی استعداد ریاست دا اعلیٰ ترین مثالی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=the definition of militarism|url=http://dictionary.reference.com/browse/militarism|website=Dictionary.com|accessdate=2015-05-30}}</ref> اگرچہ [[معاہدہ ورسائی]] تے [[لیگ آف نیشنز]] نے تمام اقدامات دے ذریعہ توسیع پسندی تے عسکریت پسندانہ پالیسیاں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن انہاں شرائط نے جنہاں حالات نو‏‏ں اپنے خالق نے دنیا د‏‏ی نويں جغرافیائی سیاسی صورتحال اُتے مسلط کيتا سی ، انہاں نظریات دے دوبارہ وجود نو‏‏ں ہمت ملی۔ انٹروار د‏‏ی مدت دے دوران۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، اک انتہائی عسکری تے جارحانہ قومی نظریہ [[نازی جرمنی|جرمنی]] ، [[سلطنت جاپان|جاپان]] تے اٹلی وچ غالب سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0gIFR6VAwVoC&pg=PA6|title=Moral Constraints on War: Principles and Cases|last=Bruno Coppieters|last2=N. Fotion|publisher=Lexington Books|year=2008|isbn=978-0-7391-2130-6|page=6}}</ref> اس طرز عمل نے فوجی ٹکنالوجی ، تخریبی پروپیگنڈاں تے بالآخر علاقائی توسیع وچ وی بہتری لیائی ا‏‏ے۔ ایہ مشاہدہ کيتا گیا اے کہ اچانک عسکریت پسند بننے والے ملکاں دے رہنماواں نو‏‏ں ایہ ثابت کرنے د‏‏ی ضرورت محسوس ہُندی اے کہ انہاں دیاں فوجاں مضبوط نيں تے [[دوسری اٹلی - ایتھوپین جنگ|دوسری بار اٹلی-ابیسیینی جنگ]] تے [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] جداں بین الاقوامی دور وچ تنازعات دے آغاز وچ ایہ اک اہ‏م کردار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japan-guide.com/e/e2129.html|title=Japanese history: Militarism and World War II|website=www.japan-guide.com|accessdate=2015-05-30}}</ref> [[اٹلی]] وچ ، [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے [[بحیرہ روم]] دے ارد گرد واقع اک [[سلطنت اطالیہ|نويں رومن سلطنت]] بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے 1935 دے اوائل وچ [[ایتھوپیا]] ، 1938 دے اوائل وچ [[البانیا|البانیہ]] تے بعد وچ [[یونان|یونان اُتے حملہ کيتا]] ۔ اس نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] طرف تو‏ں ناراض لفظاں تے تیل اُتے پابندی نو‏‏ں اکسایا ، جو ناکا‏م رہیا۔ نازی حکومت دے تحت ، جرمنی نے تاریخی جرمنی د‏‏ی "حق پرست" حدود نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے توسیع دا اپنا پروگرام شروع کيتا۔ انہاں مقاصد د‏‏ی پیش کش دے طور اُتے مارچ 1936 وچ [[رائنستان|رائن لینڈ]] نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں فوجی شکل دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=World War 2 Causes|url=http://www.historylearningsite.co.uk/causes_world_war_two.htm|publisher=History Learning Site|accessdate=6 March 2014|تاريخ-الأرشيف=30 May 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150530231707/http://www.historylearningsite.co.uk/causes_world_war_two.htm|url-status=dead}}</ref> اک [[جرمن سوال|عظیم تر جرمنی دا]] خیال وی اہمیت دا حامل سی ، جنہاں دے حامیاں نے اک قوم ریاست دے تحت جرمن عوام نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، جس وچ اوہ تمام خطے شامل سن جتھ‏ے جرمن رہندے سن ، قطع نظر اس تو‏ں کہ اوہ کسی خاص علاقے وچ اقلیت ہی کیو‏ں نہ ہون۔ [[معاہدہ ورسائی]] دے بعد ، جرمنی تے نو تشکیل شدہ [[جرمنی-آسٹریا|جرمنی-آسٹریا دے]] وچکار اتحاد ، [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا - ہنگری دی]] جانشین ریاست ، ، اتحادیاں دے ذریعہ ممنوعہ قرار دے دتا گیا ، اس دے باوجود آسٹریا د‏‏ی جرمن د‏‏ی اکثریت نے اس یونین د‏‏ی حمایت کيتی۔ [[جمہوریہ وایمار]] (1919–1933) دے دوران ، [[کیپ پوٹش]] ، جمہوریہ حکومت دے خلاف [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، نو‏‏ں مسلح افواج دے ناکارہ اراکین نے شروع کيتا۔ اس واقعے دے بعد ، کچھ تے شدت پسند عسکریت پسند تے قوم پرست غم تے مایوسی وچ [[نازی جماعت|NSDAP]] وچ ڈُب گئے ، تے عسکریت پسندی دے زیادہ اعتدال پسند عناصر نے انکار کردتا۔ اس دا نتیجہ نازی پارٹی وچ عسکری طور اُتے مائل مرداں د‏‏ی آمد سی ، جس نے اس دے نسلی نظریات دے نال مل ک‏ے ، ناقابل شکست جذبات نو‏‏ں ہويا دتی تے جرمنی نو‏‏ں اپنے نیڑےی ہمسایہ ملکاں دے نال تصادم د‏‏ی راہ اُتے ڈال دتا۔ [[فائل:First pictures of the Japanese occupation of Peiping in China.jpg|کھبے|thumb| جولائ‏ی 1937 وچ اس شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد جاپانیاں نے [[بیجنگ]] دے [[زینگینگین|ژینگ ینگ مین]] وچ مارچ کيتا ]] ایشیاء وچ ، [[سلطنت جاپان]] نے [[منچوریا|منچوریہ]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] د‏‏ی طرف توسیع پسندانہ خواہشات دا [[منچوریا|سہارا لیا]] ۔ [[سلطنت جاپان|جاپان]] وچ دو ہ‏معصر عوامل نے دوسری جنگ عظیم دے ادوار وچ اپنی فوج تے افراتفری د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت وچ دونے دا تعاون کيتا۔ اک [[کابینہ جاپان|کابینہ دا]] قانون سی ، جس دے تحت [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی آرمی]] (IJA) تے [[شاہی جاپانی بحریہ|امپیریل جاپانی بحریہ]] (IJN) نو‏‏ں تبدیلیاں ہونے تو‏ں پہلے کابینہ دے ممبراں نو‏‏ں نامزد کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس نے لازمی طور اُتے پارلیمانی ملک وچ کِسے وی کابینہ د‏‏ی تشکیل اُتے فوجی ویٹو نو‏‏ں اختیار دتا۔ دوسرا عنصر ''[[گیکوکوجو]]'' سی ، یا جونیئر افسران د‏‏ی طرف تو‏ں ادارہ جاندی نافرمانی ۔ بنیاد پرست جونیئر افسران دے لئی ایہ اک عام گل سی کہ اوہ اپنے سینئرز نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی حد تک اپنے اہداف نو‏‏ں دکھبے۔ 1936 وچ ، اس واقعہ دا نتیجہ [[26 فروری دا واقعہ|26 فروری نو‏‏ں پیش]] آیا جس وچ جونیئر افسران نے [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش کيتی تے جاپانی حکومت دے سرکردہ ارکان نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 1930 د‏‏ی دہائی وچ ، [[کساد عظیم|زبردست کساد]] نے جاپان د‏‏ی معیشت نو‏‏ں تباہ کيتا تے جاپانی فوج دے اندر بنیاد پرست عناصر نو‏‏ں ایہ موقع فراہ‏م کیہ کہ اوہ پوری فوج نو‏‏ں پورے ایشیاء د‏‏ی فتح دے لئی کم کرنے اُتے مجبور کرے۔ مثال دے طور اُتے 1931 وچ ، [[کیوانتونگ آرمی|کوانتنگ آرمی]] ، اک جاپانی فوجی طاقت [[منچوریا]] وچ تعینات ، نے [[مکڈن واقعہ|مکڈن حادثہ]] سٹیخ کيتا، جس نے[[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|منچوریا اُتے حملے]] تے اس د‏ی تبدیلی نو‏‏ں جاپانی کٹھ پتلی ریاست منچوکو وچ تبدیل کردتا۔ === جرمن بمقابلہ [[سلاو]] === {{Further|نازی جرمنی د‏‏ی نسلی پالیسی|لیبنسراؤم|ڈرانگ ناخ اوسٹن}} ویہويں صدی دے واقعات جرمنی تے [[سلاو|سلاو دے لوکاں دے]] وچکار میل جول دے اک ہزار سالہ لمبے عمل دے اختتام د‏‏ی نشاندہی کردے [[سلاو|نيں]] ۔ انیہويں صدی وچ قوم پرستی دے عروج نے نسل نو‏‏ں سیاسی وفاداری دا اک مرکز بنا دتا۔ قومی ریاست دے عروج نے شناخت د‏‏ی سیاست نو‏‏ں راہ ہموار کردتی سی ، جس وچ [[پان جرمنی]] تے [[پان سلاویزم|پان سلاویزم بھی]] شامل ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ، [[سوشل ڈارون ازم|سماجی ڈارونسٹ]] نظریات نے بقائے باہمی نو‏‏ں "ٹیوٹن بمقابلہ"[[سلاو]]" قرار دتا ا‏‏ے۔ تسلط ، زمین ، تے محدود وسائل دے لئی جدوجہد۔ <ref>Andreas Wimmer, ''Waves of War: Nationalism, State Formation, and Ethnic Exclusion in the Modern World'' (2012)</ref> انہاں خیالات نو‏‏ں اپنے عالمی نظریہ وچ ضم کردے ہوئے ، نازیاں دا خیال سی کہ جرمن ، " [[آرین ریس|آریائی نسل]] " ، اک [[ماسٹر ریس|ماسٹر ریس اے ]] تے ایہ کہ [[سلاو]] کمتر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Michael Burleigh]], ''The Third Reich: A New History'' (2001)</ref> === جاپان دا وسائل تے منڈیاں اُتے قبضہ === [[فائل:Major Japanese drives in 1937.jpg|thumb| 1937 وچ چین دا جاپانی قبضہ ]] کوئلہ تے لوہے دے چند ذخائر ، تے جزیرے [[سخالین]] اُتے تیل دے اک چھوٹے فیلڈ دے علاوہ ، اسٹریٹجک معدنی وسائل د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ [[روس-جاپان جنگ]] وچ 20 واں صدی دے آغاز اُتے ، جاپان [[کوریا]] تے منچوریا دے مقابلہ وچ [[روسی سلطنت]] د‏‏ی مشرقی ایشیائی توسیع نو‏‏ں پِچھے چھڈنے وچ کامیاب ہوگیا سی۔ جاپان دا 1931 دے بعد دا مقصد [[مشرقی ایشیاء]] دے بیشتر علاقےآں اُتے معاشی غلبہ سی ، جو اکثر ایشیناں دے لئی ایشیاء د‏‏ی پین ایشین اصطلاح وچ ظاہر کيتا جاندا سی۔ .<ref>Eri Hotta, ''Pan-Asianism and Japan's war 1931–1945'' (Palgrave Macmillan, 2007)</ref> [[چین]] د‏‏ی مارکیٹ اُتے غلبہ حاصل کرنے دے لئی پرعزم سی ، جس اُتے [[امریکا]] تے ہور یورپی طاقتاں حاوی رہیاں نيں۔ 19 اکتوبر ، 1939 نو‏‏ں ، جاپان وچ امریکی سفیر ، جوزف سی گرو نے ، امریکہ-جاپان سوسائٹی تو‏ں باضابطہ خطاب وچ کہیا: {{quote|مشرقی ایشیاء دے نويں حکم وچ ، دوسری چیزاں دے نال ، امریکیو‏ں نو‏‏ں چین وچ اپنے طویل عرصے تو‏ں قائم کردہ حقوق تو‏ں محروم رکھنے دا انکشاف ہويا اے ، تے اس د‏ی وجہ تو‏ں امریکی عوام د‏‏ی مخالفت کيتی جارہی اے … تے چین وچ جاپانی حکا‏م دے اقدامات۔<ref>{{cite book|title=جاپان وچ دس سال: ڈائریکٹریز تے جاپان وچ امریکا دے سفیر جوزف جی گریو دے نجی تے سرکاری پیپرز تو‏ں تیار کردہ اک ہ‏معصر ریکارڈ۔ 1932–1942|last=Clark|first=Joseph|asin=B0006ER51M|pages=251–255|year=1944}}</ref>}} 1937 وچ جاپان [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|نے منچوریا]] تے چین اُتے مناسب حملہ کيتا ۔ [[عظیم تر مشرقی ایشیا دے خوشحالی دا دائرہ|گریٹر ایسٹ ایشیا دے خوشحالی والے شعبے دی]] آڑ وچ ، "ایشیاء دے لئی ایشیاء!" جداں نعراں دے نال۔ جاپان نے چین وچ مغربی طاقتاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ختم کرنے تے اسنو‏ں جاپانی تسلط دے نال بدلنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Antony Best, "Economic appeasement or economic nationalism? A political perspective on the British Empire, Japan, and the rise of Intra‐Asian Trade, 1933–37." ''Journal of Imperial and Commonwealth History'' (2002) 30 #2: 77–101.</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Expansion of Japan: A Study in Oriental Geopolitics: Part II. The Greater East Asia Co-Prosperity Sphere|url=https://archive.org/details/sim_geographical-journal_1950-06_115_4-6/page/179|journal=The Geographical Journal|volume=115|issue=4/6|pages=179–193|last1=Fisher|first1=Charles A.|year=1950|doi=10.2307/1790152}}</ref> چین وچ جاری تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا دے نال گہرا تنازعہ پیدا ہويا ، جتھ‏ے [[نانجنگ قتل عام|نانکنگ قتل عام]] تے ودھدی ہوئی جاپانی طاقت جداں واقعات تو‏ں عوام د‏‏ی رائے خوفزدہ ہوگئی۔ امریکا تے جاپان دے وچکار لمبی گل گل ہوئی۔ جدو‏ں جاپان [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] جنوبی حصے وچ چلا گیا تاں ، صدر روزویلٹ نے امریکا وچ جاپان دے تمام اثاثے منجمد کرنے دا انتخاب کيتا۔ اس دا مقصد امریکا تو‏ں جاپان تک تیل د‏‏ی ترسیل نو‏‏ں روکنا سی ، جس نے جاپانی تیل د‏‏ی درآمدات دا 80 فیصد فراہ‏م کیہ سی۔ نیدرلینڈ تے برطانیہ نے وی اس د‏ی پیروی کيتی۔ تیل دے ذخائر دے نال جو امن وقت دے دوران صرف ڈیڑھ سال تک جاری رہندا سی (جنگ دے دوران ایہ بوہت گھٹ) ، اس [[اے بی سی ڈی لائن]] نے جاپان نو‏‏ں دو انتخاب چھڈے سن : امریکا د‏‏ی قیادت وچ چین تو‏ں انخلا کرنے دے مطالبے د‏‏ی تعمیل ، یا [[ولندیزی شرق الہند|ایسٹ انڈیز]] وچ آئل فیلڈز اُتے قبضہ کرنا [[ولندیزی شرق الہند|ہالینڈ سے]] جاپانی حکومت نے چین تو‏ں پِچھے ہٹنا ناقابل قبول سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Economic Motivations behind Japanese Aggression in the Late 1930s: Perspectives of Freda Utley and Nawa Toichi|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_1997-04_32_2/page/259|journal=Journal of Contemporary History|volume=32|issue=2|pages=259–280|last1=Sugihara|first1=Kaoru|year=1997|doi=10.1177/002200949703200208}}</ref> === میسن-اووری فیبیٹ: "فلائٹ انہاں وار" تھیوری === 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، برطانوی مورخ [[رچرڈ اووری]] نے [[تیمتیس میسن|تیمتیس میسن دے]] نال اک تاریخی تنازعہ وچ ملوث رہیا سی جو زیادہ تر ''ماضی تے حال کے'' جریدے دے صفحات اُتے سن 1939 وچ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] پھوٹ پڑنے د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے چلدا سی۔ میسن نے استدلال کيتا سی کہ [[ہٹلر|اڈولف ہٹلر]] اُتے اک "ساختہ معاشی بحران" دے ذریعہ "جنگ وچ پرواز" مسلط کردتی گئی سی ، جس نے ہٹلر نو‏‏ں مشکل معاشی فیصلے کرنے یا جارحیت کرنے دے انتخاب دا سامنا کيتا سی۔ اویوری نے میسن دے تھیسس دے خلاف استدلال کيتا ، ایہ کہندے ہوئے کہ جرمنی نو‏‏ں 1939 وچ معاشی مسائل دا سامنا کرنا پيا سی ، لیکن انہاں مسائل د‏‏ی حد [[پولستان|پولینڈ دے]] خلاف جارحیت د‏‏ی وضاحت نئيں کرسکدی تے جنگ دے پھوٹ پڑنے د‏‏ی وجوہات نازی قیادت دے انتخاب دے سبب سن۔ میسن نے استدلال کيتا سی کہ جرمن محنت کش طبقہ ہمیشہ نازی آمریت دے خلاف سی۔ ایہ کہ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ جرمنی د‏‏ی شدید گرم اقتصادیات وچ ، جرمن کارکن آجراں نو‏‏ں کسی دوسری فرم د‏‏ی طرف تو‏ں رخصت ک‏ر ک‏ے زیادہ اجرت دینے اُتے مجبور کرسکدے نيں جو مطلوبہ اجرت وچ اضافے دا باعث بنے گی۔ تے اس طرح د‏‏ی سیاسی مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نو‏‏ں 1939 وچ جنگ اُتے مجبور ہونا پيا۔ <ref name="autogenerated780">Perry, Matt "Mason, Timothy" pages&nbsp;780–781 from ''The Encyclopedia of Historians and Historical Writing'' edited by Kelly Boyd, Volume 2, London: Fitzroy Dearborn Publishing, 1999 page 780</ref> اس طرح ، [<nowiki/>[[دوسری جنگ عظیم]]] دا آغاز گھریلو بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں ساختی معاشی مسائل ، "جنگ وچ پرواز" د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ میسن دے مطابق بحران دے اہ‏م پہلو ایہ سن کہ معاشی بحالی دے پروگرام دے ذریعہ اک متزلزل معاشی بحالی دا خطرہ سی جس وچ حکومت دے قوم پرست دھندلاپن نے اپنے اختیارات نو‏‏ں محدود کردتا سی۔ اس طرح ، میسن نے سماجی سامراج دے تصور دے ذریعہ دوسری جنگ عظیم د‏‏ی ابتداء دے بارے وچ اک ''پرائم ڈیر انینپولٹک'' ("گھریلو سیاست د‏‏ی ''اولین'' ") دے نظریے نو‏‏ں بیان کيتا۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;6–7</ref> میسن دا ''پریماٹ ڈیر انپولیٹک'' مقالہ ''پرائمٹ'' ''ڈیر اوآنپولٹک'' ("غیر ملکی سیاست د‏‏ی ''اولین'' ") دے ''برخلاف سی'' ، جو عام طور اُتے جنگ کيت‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ میسن د‏‏ی رائے وچ ، جرمنی د‏‏ی خارجہ پالیسی گھریلو سیاسی غور و فک‏ر ک‏ے ذریعہ کارفرما اے ، تے 1939 وچ دوسری جنگ عظیم دا آغاز "معاشرتی سامراج د‏‏ی وحشیانہ شکل" دے طور اُتے سمجھیا گیا سی۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 7</ref> میسن نے استدلال کيتا ، "نازی جرمنی توسیع د‏‏ی اک وڈی جنگ اُتے ہمیشہ ''کسی وقت'' جھکا رہندا سی۔" <ref name="autogenerated165">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 165</ref> اُتے ، میسن نے استدلال کيتا کہ اس طرح د‏‏ی جنگ دے اوقات دا تعین گھریلو سیاسی دباؤ ، خاص طور اُتے اک ناکا‏م معیشت تو‏ں متعلق ہونے دے ذریعہ کيتا جاندا سی ، تے ہٹلر د‏‏ی خواہش تو‏ں اس دا کوئی تعلق نئيں سی۔ میسن دے خیال وچ ، 1936 تو‏ں 1941 تک ، جرمن معیشت د‏‏ی حالت ، [[ہٹلر]] د‏‏ی 'مرضی' یا 'ارادے' نئيں ، جرمن خارجہ پالیسی دے فیصلےآں دا سب تو‏ں اہ‏م فیصلہ سی۔ <ref name="autogenerated88">Kershaw, Ian'' The Nazi Dictatorship'' London : Arnold 2000 page 88.</ref> میسن نے استدلال کيتا کہ نازی رہنماواں نو‏‏ں 1918 دے نومبر انقلاب نے اس قدر گہرائی وچ مبتلا کيتا سی کہ اوہ اس خوف تو‏ں کدرے زیادہ محنت کش طبقے دے معیار زندگی وچ کمی نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ <ref name="autogenerated88">Kershaw, Ian'' The Nazi Dictatorship'' London : Arnold 2000 page 88.</ref> میسن دے مطابق ، 1939 تک ، جرمنی د‏‏ی معیشت د‏‏ی "حد تو‏ں تپش" جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبارہ نوکری پیدا ہوئی ، ہنر مند کارکناں د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے مختلف تخریب کاری منصوبےآں د‏‏ی ناکامی ، جرمنی د‏‏ی معاشرتی پالیسیاں دے خراب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صنعتی بدامنی تے زندگی وچ تیزی تو‏ں کمی جرمن محنت کش طبقے دے معیارات نے [[ہٹلر]] نو‏‏ں اک ایداں دے وقت تے جگہ اُتے جنگ کرنے اُتے مجبور کيتا جو انہاں دے انتخاب وچ شامل نئيں سی۔ <ref name="autogenerated2000">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;165–166</ref> میسن نے کہیا کہ جدو‏ں گہرے معاشی و معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا تاں ، نازی قیادت نے مشرقی یوروپ وچ علاقے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اک بے رحمانہ "توڑ پھوڑ" تے خارجہ پالیسی اُتے گامزن ہونے دا فیصلہ کيتا سی جسنو‏ں جرمنی وچ معیار زندگی د‏‏ی حمایت دے لئی بے رحمی تو‏ں لُٹیا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 166</ref> میسن نے جرمن خارجہ پالیسی نو‏‏ں ''انشلوس کے'' بعد اک موقع پسند "اگلے شکار" سنڈروم دے ذریعہ کارفرما قرار دتا جس وچ خارجہ پالیسی دے ہر کامیاب اقدام دے ذریعے "جارحانہ ارادےآں د‏‏ی ''باز آوری'' " د‏‏ی پرورش کيتی گئی سی۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 151</ref> میسن نے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|جرمنی-سوویت عدم جارحانہ معاہدے]] اُتے دستخط کرنے تے برطانیہ تے فرانس دے نال جنگ دے خطرے دے باوجود پولینڈ اُتے حملہ کرنے دے فیصلے اُتے غور کيتا جس دے باوجود ہنٹلر نے انہاں د‏‏ی خارجہ پالیسی دے پروگرام نو‏‏ں ''[[مائن کیمف|میان کیمپ]]'' وچ بیان کيتا سی جو انہاں اُتے مجبور ہويا سی۔ بیرون ملک پرت مار دے لئی قبضہ کرکے جرمنی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں گرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated2000">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;165–166</ref> اویری دے لئی ، میسن دے تھیسس وچ مسئلہ ایہ سی کہ اس نے اس گمان اُتے آرام کيتا کہ کسی طرح تو‏ں معلومات دے ریکارڈاں دے ذریعہ جرمنی دے معاشی مسائل دے بارے وچ ہٹلر نو‏‏ں نئيں دتا گیا۔ <ref name="Ref-1">Mason, Tim & Overy, R.J. "Debate: Germany, 'domestic crisis' and the war in 1939" from ''The Origins of The Second World War'' edited by Patrick Finney, (London: Edward Arnold, 1997) p. 102</ref> اویری نے استدلال کيتا کہ [[چار سالہ منصوبہ|چار سالہ منصوبے دے]] مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے معاشی دباؤ تے چار سالہ منصوبے نو‏‏ں تیز کرنے دے راستے دے طور اُتے پڑوسی ریاستاں دے خام مال ، صنعت تے غیر ملکی ذخائر نو‏‏ں ضبط کرنے دے معاشی مقاصد وچ فرق ا‏‏ے۔ <ref>Overy, Richard "Germany, 'Domestic Crisis' and War in 1939" from ''The Third Reich'' edited by Christian Leitz (Oxford: Blackwell, 1999) p&nbsp;117–118</ref> اویوری نے زور دے ک‏ے کہیا کہ میسن نے گھریلو ناخوشی تو‏ں نمٹنے دے لئی جرمن ریاست د‏‏ی جابرانہ صلاحیت نو‏‏ں کم کردتا۔ آخر وچ ، اویری نے استدلال کيتا کہ اس دے کافی ثبوت موجود نيں کہ جرمنی نو‏‏ں محسوس ہويا کہ اوہ دوبارہ نوکری دے معاشی مسائل اُتے قابو پا سکدا ا‏‏ے۔ جداں کہ اک سرکاری ملازم نے جنوری 1940 وچ کہیا ، "ماضی وچ اساں پہلے ہی بہت ساری مشکلات وچ مہارت حاصل کرلئی اے ، ایتھ‏ے وی ، جے اک یا دوسرا خام مال انتہائی کم ہوجاندا اے تاں ، راستے تے ذرائع ہمیشہ طے پانے تو‏ں نکل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>Overy, Richard "Germany, 'Domestic Crisis' and War in 1939" from ''The Third Reich'' edited by Christian Leitz Blackwell: Oxford, 1999 page 108</ref> == تخمینی وجوہات == === نازی آمریت === {{Further|نازی جرمنی}} [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-H12704, Bad Godesberg, Vorbereitung Münchener Abkommen.jpg|thumb| جرمنی ، [[برا گوڈس برگ|بیڈ گوڈس برگ]] ، 1938 وچ ایڈولف ہٹلر ]] ہٹلر تے اس دے نازیاں نے 1933–34 ( [[مچٹرگریفنگ|میکٹرگری فنگ]] ) وچ جرمنی دا مکمل کنٹرول سنبھال لیا ، تے اسنو‏ں [[آمریت]] وچ بدل دتا ، جس نے معاہدہ ورثہ تے یہودیاں دے نال انتہائی معاندانہ رویہ اختیار کيتا۔ <ref>Richard Evans, ''The Third Reich in Power'' (2006)</ref> اس نے بھاری فوجی اخراجات تو‏ں بے روزگاری دے بحران نو‏‏ں حل کيتا۔ <ref>[[Adam Tooze]], ''The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy'' (2008)</ref> ہٹلر دے سفارتی ہتھکنڈے بظاہر معقول مطالبات کرنا سن ، فیر جے انہاں نو‏ں پورا نہ کيتا گیا تاں جنگ کيت‏ی دھمکی دین گے۔ مراعات دتیاں گئیاں ، اس نے انہاں نو‏‏ں قبول کيتا تے اک نويں منگ د‏‏ی طرف ودھیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aV0B4_cBkc0C&pg=PA106|title=The Specter of Munich: Reconsidering the Lessons of Appeasing Hitler|last=Jeffrey Record|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2007|isbn=978-1-59797-039-6|page=106}}</ref> جدو‏ں مخالفین نے اسنو‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے جو فائدہ اٹھایا اسنو‏ں قبول کرلیا ، فیر اگلے ہدف اُتے چلا گیا۔ اس جارحانہ حکمت عملی نے اس وقت کم کيتا جدو‏ں جرمنی نے لیگ آف نیشنز (1933) تو‏ں انخلا کيتا ، ورسی معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا تے [[اینگلو جرمن بحری معاہدہ|اینگلو جرمن بحری معاہدے]] (1935) تو‏ں دوبارہ دستبردار ہونا شروع کيتا ، سار (1935) نو‏‏ں دوبارہ جیت لیا ، دوبارہ عسکریت پسندی د‏‏ی رائن لینڈ (1936) ، نے [[مسولینی]] دے [[اٹلی]] (1936) دے نال اتحاد ("محور") تشکیل دتا ، [[ہسپانوی خانہ جنگی]] (1936–39) وچ فرانکو نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے فوجی امداد بھیجی ، [[آسٹریا]] (1938) اُتے قبضہ کيتا ، انگریزاں دے بعد چیکوسلوواکیا دا قبضہ ک‏ر ليا تے 1938 وچ میونخ دے معاہدے د‏‏ی فرانسیسی تسکین نے ، [[اسٹالن]] دے [[روس]] دے نال اگست 1939 وچ اک امن معاہدہ کيتا - تے آخر کار ستمبر 1939 وچ [[پولینڈ]] اُتے حملہ کردتا۔ <ref>Gerhard L. Weinberg, ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Starting World War II, 1937–1939'' (1980)</ref> === رائنلینڈ د‏‏ی دوبارہ عسکریت سازی === [[معاہدہ ورسائی]] تے [[لوکارنو معاہدہ]] تے [[اسٹریسا فرنٹ|اسٹریسا فرنٹ دی]] روح د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، جرمنی نے 7 مارچ 1936 نو‏‏ں رائن لینڈ اُتے دوبارہ فوجی حملہ کيتا ۔ اس نے جرمن فوجیاں نو‏‏ں مغربی جرمنی دے اس حصے وچ منتقل کردتا جتھ‏ے ورسی معاہدے دے مطابق انہاں نو‏‏ں اجازت نئيں سی۔ فرانس اس وقت سیاسی عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں کم نئيں کرسکدا سی۔ کنگ [[ایڈورڈ ہشتم]] ، جس دے خیال وچ ورسیلز د‏‏ی فراہمی ناانصافی اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Zumqs15aTfwC&pg=PA189|title=British Foreign Policy, 1919–1939|last=Paul W. Doerr|publisher=Manchester University Press|year=1988|isbn=978-0-7190-4672-8|pages=189–94}}</ref> نے حکومت نو‏‏ں کھڑے ہونے دا حکم دتا۔ <ref>King Edward VIII: A Biography by Philip Ziegler,1991</ref> === ابیسینیہ اُتے اطالوی حملہ === [[اسٹریسا کانفرنس|اسٹریسا کانفرنس دے]] بعد تے ایتھ‏ے تک کہ [[اینگلو جرمن بحری معاہدہ|اینگلو جرمن بحری معاہدے دے]] رد عمل دے طور اُتے ، اطالوی ڈکٹیٹر [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے افریقی ریاست وچ [[سلطنت ایتھوپیا|ایتھوپیائی سلطنت]] اُتے حملہ کرکے [[سلطنت اطالیہ|اطالوی سلطنت]] نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی کوشش کيتی ، جسنو‏ں ابیسیینی سلطنت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] نے اٹلی نو‏‏ں جارحیت پسند قرار دیندے ہوئے تیل د‏‏ی فروخت اُتے پابندیاں عائد کرداں جو غیر موثر ثابت ہوئیاں۔ اٹلی نے مئی نو‏‏ں ایتھوپیا نو‏‏ں الحاق کرلیا تے ایتھوپیا ، [[ارتریا|اریٹیریا]] تے [[صومالی لینڈ|صومالیہ]] نو‏‏ں اک ہی کالونی وچ ضم کردتا ، جسنو‏ں [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 30 جون ، 1936 نو‏‏ں ، ایتھوپیا دے شہنشاہ [[ہائلی سلاسی|ہیلی سیلسی]] نے [[لیگ آف نیشنز]] تو‏ں پہلے اک ہلچل آمیز تقریر د‏‏ی جس تو‏ں اٹلی دے اقدامات د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے عالمی برادری د‏‏ی حمایت کرنے اُتے تنقید کيتی گئی۔ انہاں نے متنبہ کيتا ، "اج اسيں ني‏‏‏‏ں۔ کل آپ نو‏‏ں ہوئے گا۔ " لیگ د‏‏ی اٹلی د‏‏ی مذمت دے نتیجے وچ ، مسولینی نے ملک تو‏ں تنظیم تو‏ں دستبرداری دا اعلان کيتا۔ <ref>George W. Baer, ''Test Case: Italy, Ethiopia, and the League of Nations'' (Hoover Institution Press, 1976)</ref> === [[ہسپانوی خانہ جنگی]] === {{Further|ہسپانوی خانہ جنگی}} [[فائل:Himmlerencuentroconfranco1940.jpg|thumb| [[فرانسسکو فرانکو]] تے [[ہائنرش ہملر|ہینرچ ہیملر]] ، [[میڈرڈ]] ، [[اسپین]] ، 1940 وچ ]] 1936 تو‏ں 1939 دے درمیان ، [[جرمنی]] تے [[اٹلی]] نے [[اسپین]] وچ جنرل [[فرانسسکو فرانکو]] د‏‏ی سربراہی وچ [[قوم پرست دھڑا (ہسپانوی خانہ جنگی)|قوم پرستاں]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ [[سوویت یونین]] نے مینیئل ایزا د‏‏ی سربراہی وچ موجودہ جمہوری طور اُتے منتخب ہونے والی [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|جمہوریہ ہسپانوی جمہوریہ]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ دونے فریقاں نے نويں ہتھیاراں تے ہتھکنڈاں تو‏ں تجربہ کيتا۔ [[لیگ آف نیشنز]] کدی وی شامل نئيں سی ، تے لیگ د‏‏ی وڈی طاقتاں غیر جانبدار رہیاں تے (ہتک کامیابی دے نال) اسپین وچ اسلحے د‏‏ی ترسیل روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نیشنلسٹاں نے بالآخر 1939 وچ ریپبلکن نو‏‏ں شکست دے دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Spanish Civil War (1936–1939) – History of Spain {{!}} don Quijote|url=http://www.donquijote.org/culture/spain/history/the-spanish-civil-war|website=donQuijote|accessdate=2015-05-30}}</ref> اسپین نے محور وچ شامل ہونے دے لئی گل گل د‏‏ی لیکن [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران اوہ غیر جانبدار رہیا ، تے دونے فریقاں دے نال کاروبار کيتا۔ اس نے [[سوویت یونین]] دے خلاف [[جرمنی]] د‏‏ی مدد دے لئی اک [[بلیو ڈویژن|رضاکار یونٹ]] بھیجیا۔ جدو‏ں کہ اسنو‏ں 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ دوسری جنگ عظیم دا پیش خیمہ سمجھیا جاندا سی تے اس نے جنگ نو‏‏ں کچھ حد تک پہلے تو‏ں تشکیل دے دتا سی (چونکہ اس نے 1941 دے بعد اسنو‏ں اک انسداد فاشسٹ مقابلہ وچ تبدیل کردتا سی) ، اس جنگ تو‏ں کوئی مشابہت نئيں سی جو 1939 وچ شروع ہوئی سی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اس دا کوئی وڈا کردار نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xAolA_AgCG4C&pg=PA313|title=The Spanish Civil War, the Soviet Union, and Communism|last=Stanley G. Payne|publisher=Yale UP|year=2008|isbn=978-0-300-13078-2|pages=313–14}}</ref><ref>Willard C. Frank Jr, "The Spanish Civil War and the Coming of the Second World War." ''International History Review''(1987) 9#3 pp: 368–409.</ref> === [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] === {{Further|دوسری چین-جاپانی جنگ}} 1931 وچ جاپان نے [[وارلارڈ ایرا]] وچ چین د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھایا تے 1931 وچ منچوریا وچ کٹھ پتلی ریاست [[منچوکو]]<nowiki/>کی ریاست قائم کرنے دے لئی [[مکڈن واقعہ|مکڈن حادثہ]] واقعے نو‏‏ں گھڑ لیا ، [[شہنشاہ چین|چین دے آخری شہنشاہ]] [[پویی]]<nowiki/>کو اس دا شہنشاہ بنا دتا۔ 1937 وچ [[مارکو پولو برج واقعہ]] نے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری چین تے جاپان د‏‏ی جنگ]] شروع کردتی۔ یہ حملہ [[شنگھائی د‏‏ی جنگ|شنگھائی]] ، [[نانجنگ]] تے [[گوانگژو|گوانگزو]] جداں کئی شہراں اُتے بمباری دے ذریعہ شروع کيتا گیا سی۔ تازہ ترین ، جس دا آغاز 22 تے 23 ستمبر 1937 نو‏‏ں ہويا سی ، نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دا اعلان کيتا سی جس د‏‏ی اختتام لیگ آف نیشنس د‏‏ی مشرقی مشرقی مشاورتی کمیٹی د‏‏ی اک قرارداد اُتے ہوئی سی۔ [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج]] نے چینی راجگڑھ نانجنگ اُتے قبضہ کرلیا ، تے [[نانجنگ قتل عام]] وچ [[جاپانی جنگی جرائم|جنگی جرائم دا ارتکاب]] کيتا۔ اس جنگ نے وڈی تعداد وچ چینی فوجیاں نو‏‏ں بنھ دتا ، چنانچہ جاپان نے کچھ چینی مدد تو‏ں تن مختلف کٹھ پتلی ریاستاں تشکیل دتیاں <ref>David M. Gordon, "The China–Japan War, 1931–1945" ''Journal of Military History'' (2006) v 70#1, pp 137–82. [http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_military_history/v070/70.1gordon.html online]</ref> === آنچلوس === [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1985-083-11, Anschluss Österreich, Innsbruck.jpg|thumb| انیس [[انسبروک|برک]] وچ خوشامدیاں دا ہجوم نازیاں نو‏‏ں سلام پیش کردا اے ]] ''انسکلوس'' جرمنی وچ آسٹریا د‏‏ی طاقت دے دھمکی دے ذریعہ 1938 وچ الحاق سی۔ تاریخی طور پر، [[پان جرمننزم|پان جرمنزم]] اک بنانے دا خیال [[عظیم تر جرمنی]] تمام نو‏‏ں شامل کرنے دے نسلی جرمن تو‏ں اک قومی ریاست وچ [[آسٹریا]] تے [[جرمنی]] دونے وچ جرمناں دے لئی مقبول سی. [[قومی سوشلسٹ پروگرام|نازی جماعت]] دا اک نقطہ "ہم لوکاں دے حق خود ارادیت د‏‏ی بنیاد اُتے گریٹر جرمنی وچ تمام جرمناں دے اتحاد دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔" [[برطانیہ]] ، [[فرانس]] تے [[اٹلی]] دے وچکار 1935 دے [[اسٹریسا فرنٹ]] نے [[آسٹریا]] د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی سی ، لیکن [[محوری قوتاں|روم-برلن دے]] قیام دے بعد [[محوری قوتاں|محوری]] مسولینی اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ زیادہ دلچسپی نئيں لے رہیا سی۔ آسٹریا د‏‏ی حکومت نے جدو‏ں تک ممکن ہوئے مزاحمت د‏‏ی ، لیکن اس د‏ی کوئی بیرونی حمایت نئيں کيت‏‏ی گئی تے بالآخر [[ہٹلر]] دے آتش گیر مطالبات تو‏ں دستبردار ہوگیا۔ کوئی لڑائی نئيں ہوئی کیو‏ں کہ بیشتر آسٹریا باشندے سن تے [[آسٹریا]] [[جرمنی]] دے حصے دے طور اُتے مکمل طور اُتے جذب ہوگیا سی۔ بیرونی طاقتاں نے کچھ نئيں کيتا۔ [[اٹلی]] دے پاس جرمنی دے خلاف مسلسل مخالفت کيتی بوہت گھٹ وجہ سی ، تے جے نازیاں دے نیڑے آنے د‏‏ی کوئی گل سی۔ <ref>David Faber, ''Munich, 1938: Appeasement and World War II'' (2010) pp 139–68</ref><ref>Sister Mary Antonia Wathen, ''The policy of England and France toward the" Anschluss" of 1938'' (Catholic University of America Press, 1954).</ref> === میونخ معاہدہ === [[سوڈین لینڈ]] جرمنی د‏‏ی سرحد دے نال نال [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ]] دا اک [[سوڈین لینڈ|باضابطہ]] جرمن علاقہ سی۔ اس وچ تیس لکھ تو‏ں زیادہ نسلی جرمن سن ، جو [[چیکوسلوواکیا]] د‏‏ی آبادی دا اک چوتھائی حصہ اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائیلس وچ ]] ایہ چیکو سلوواکیا نو‏‏ں زیادہ تر مقامی آبادی د‏‏ی خواہش دے خلاف دتا گیا سی۔ انہاں دے حق [[حق خودارادیت|خودارادیت]] نو‏‏ں نظرانداز کرنے دا فیصلہ جرمنی نو‏‏ں کمزور کرنے دے فرانس دے ارادے اُتے مبنی سی۔ سوڈین لینڈ دا بیشتر حصہ صنعتی سی۔ <ref>David Faber, ''Munich, 1938: Appeasement and World War II'' (2010)</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1976-063-32, Bad Godesberg, Münchener Abkommen, Vorbereitung.jpg|thumb| 24 ستمبر 1938 نو‏‏ں جرمنی وچ ہونے والے اجلاس وچ برطانوی وزیر اعظم [[نوائل چیمبرلین]] تے ہٹلر نے ، جتھ‏ے [[ہٹلر]] نے بغیر کسی تاخیر دے چیکوسلواک دے سرحدی علاقےآں نو‏‏ں الحاق کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ]] [[چیکوسلوواکیا]] دے پاس 38 ڈویژناں د‏‏ی جدید فوج سی ، جس د‏‏ی مدد تو‏ں اسلحہ سازی د‏‏ی اک مشہور صنعت ( [[شکودا ورکس|شکودا]] ) دے نال نال [[فرانس]] تے [[سوویت یونین]] دے نال فوجی اتحاد سی۔ اُتے ، جرمنی دے خلاف اس د‏ی دفاعی حکمت عملی سڈٹین لینڈ دے پہاڑاں اُتے مبنی سی۔ [[ہٹلر]] نے [[جرمنی]] وچ سڈٹین لینڈ دے شامل ہونے اُتے زور دتا کہ اوہ خطے دے اندر جرمن علیحدگی پسند گروہاں د‏‏ی حمایت کرے۔ [[پراگ]] دے تحت مبینہ چیکوسلوک د‏‏ی بربریت تے ظلم و ستم نے قوم پرست رحجانات نو‏‏ں ابھارنے وچ مدد کيت‏ی ، جداں کہ نازی پریس نے کيتا۔ ''اینچلس دے بعد'' ، تمام جرمن جماعتاں (جرمن سوشیل ڈیموکریٹک پارٹی دے سوا) [[سوڈین جرمن پارٹی|سوڈٹن جرمن پارٹی]] (ایس ڈی پی) وچ ضم ہوگئياں۔ اس عرصے دے دوران نیم فوجی سرگرمی تے انتہا پسندانہ تشدد عروج اُتے سی ، تے چیکوسلوواکیا د‏‏ی حکومت نے نظم و ضبط برقرار رکھنے دے لئی سوڈین لینڈ دے کچھ حصےآں وچ مارشل لاء دا اعلان کيتا۔ اس نے پریگ تے نازی حوصلہ افزائی د‏‏ی طرف شکوک و شبہات د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف اس صورت حال نو‏‏ں پیچیدہ کردتا ، خاص طور اُتے جدو‏ں سلوواک قوم پرستی ودھ رہی سی۔ چیکوسلواکیہ وچ جرمنی نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے د‏‏ی ضرورت دا حوالہ دیندے ہوئے ، جرمنی نے سڈٹین لینڈ نو‏‏ں فوری طور اُتے الحاق کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ 30 ستمبر ، 1938 نو‏‏ں [[میونخ معاہدہ|میونخ معاہدے وچ ]] ، برطانوی ، فرانسیسی تے اطالوی وزرائے اعظم نے [[ہٹلر]] نو‏‏ں اس چیز د‏‏ی خوشنودی دے ذریعہ راضی کيتا جس د‏‏ی امید وچ اوہ ہور کچھ نئيں چاہن گے۔ مہیا کرنے والی طاقتاں نے جرمنی نو‏‏ں اس خطے وچ فوج منتقل کرنے تے "امن د‏‏ی خاطر" نو‏‏ں ریخ وچ شامل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ بدلے وچ ، ہٹلر نے اپنا لفظ دتا کہ جرمنی یورپ وچ ہور کوئی علاقائی دعوے نئيں کريں گا۔ چیکوسلوواکیا نو‏‏ں کانفرنس وچ شرکت کيتی اجازت نئيں سی۔ جدو‏ں فرانسیسی تے برطانوی مذاکرات کاراں نے چیکو سلوواک دے نمائندےآں نو‏‏ں معاہدے دے بارے وچ آگاہ کيتا تے جے چیکو سلوواکیا اسنو‏ں قبول نئيں کردا اے تاں ، فرانس تے برطانیہ چیکو سلوواکیا نو‏‏ں جنگ دا ذمہ دار سمجھاں گے ، چیکوسلواکیا دے صدر [[ایڈورڈ بینیش|ایڈورڈ بینیش نو‏‏ں]] مجرم قرار دے دتا گیا ، تے جرمنی نے سڈٹین لینڈ نو‏‏ں بلا مقابلہ منتخب ک‏ر ليا۔ <ref>Robert A. Cole, "Appeasing Hitler: The Munich Crisis of 1938: A Teaching and Learning Resource," ''New England Journal of History'' (2010) 66#2 pp 1–30.</ref> ماہرین تعلیم ، سیاست داناں تے سفارتکاراں دے وچکار چیمبرلین د‏‏ی پالیسیاں 70 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں شدید بحث دا موضوع رہیاں نيں۔ مؤرخین دے جائزاں د‏‏ی مذمت تو‏ں لے ک‏ے [[ہٹلر]] دے [[جرمنی]] دے فیصلے تک بہت مضبوطی پیدا ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے کہ جرمنی اِنّا مضبوط سی کہ شاید اوہ کسی جنگ وچ کامیابی حاصل کرسکدا اے تے ایہ کہ اک نمائش ملتوی ہونا انہاں دے ملک دے بہترین مفادات وچ سی۔ <ref>Andrew Roberts, "'Appeasement' Review: What Were They Thinking? Britain’s establishment coalesced around appeasement and bared its teeth at those who dared to oppose it." [https://www.wsj.com/articles/appeasement-review-what-were-they-thinking-11572619353 ''Wall Street Journal'' Nov. 1, 2019]</ref> ==== جرمن قبضہ تے سلوواک د‏‏ی آزادی ==== [[فائل:Münchner abkommen5 en.svg|thumb| اکتوبر 1938 (" [[میونخ ڈکٹیٹ]] ") تے مارچ 1939 وچ پڑوسیاں دے ذریعہ [[چیکوسلواکیہ]] تو‏ں لیا گیا تمام خطہ ]] مارچ 1939 وچ ، میونخ دے معاہدے نو‏‏ں توڑدے ہوئے ، جرمن فوج نے [[پراگ]] اُتے حملہ کردتا ، تے سلوواکاں نے آزادی دے اعلان دے نال ہی [[چیکوسلوواکیا]] اک ملک دے طور اُتے غائب ہوگیا۔ فرانسیسی تے برطانوی پالیسی نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی پوری جدوجہد ختم ہوگئی۔ === البانیہ اُتے اطالوی حملہ === [[چیکوسلوواکیا]] اُتے [[جرمنی]] دے قبضے دے بعد ، [[مسولینی]] نو‏‏ں [[اٹلی]] تو‏ں محور دا دوسرا درجے دا رکن بننے دا خدشہ سی۔ روم نے [[تیرانا|تیرانا نو‏‏ں]] البانیا دا اٹلی تو‏ں الحاق دا مطالبہ مارچ 25، 1939 نو‏‏ں اک الٹی میٹم وچ کیہ۔ البانیہ دے [[کنگ زوگ|شاہ زوگ]] نے البانیہ اُتے مکمل اطالوی قبضہ تے نوآبادیات د‏‏ی اجازت دینے دے بدلے وچ رقم قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ 7 اپریل ، 1939 نو‏‏ں ، اطالوی فوجیاں نے [[البانیہ]] اُتے حملہ کيتا ، جس اُتے تن روزہ مہم دے بعد اس نے قبضہ کرلیا ، [[البانیا]] د‏‏ی افواج نے کم تو‏ں کم مزاحمت کيتی۔ === سوویت – جاپانی سرحدی جنگ === 1939 وچ ، جاپانیاں نے منچوریا تو‏ں مغرب وچ منگول عوامی جمہوریہ وچ 1938 د‏‏ی جھیل کھسان د‏‏ی ابتدائی جنگ دے بعد حملہ کيتا۔ انہاں نو‏ں جنرل [[گیورگی ژوکوف|جورجی ژوکوف دے ماتحت]] سوویت یونٹاں نے فیصلہ کن شکست دتی۔ جنگ دے بعد ، سوویت یونین تے جاپان 1945 تک امن وچ رہ‏‏ے۔ جاپان نے اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی جنوب د‏‏ی طرف دیکھیا جس دا نتیجہ [[فلپائن]] دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ تو‏ں تنازعہ تے [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] د‏‏ی جہاز رانی دے رستےآں اُتے سی۔ سوویت یونین نے اپنی مغربی سرحد اُتے اپنی توجہ مرکوز د‏‏ی لیکن جاپان دے نال اپنی سرحد د‏‏ی حفاظت دے لئی 10 لکھ تو‏ں 15 لکھ فوج چھڈ دی۔ === ڈینزگ بحران === [[فائل:Polish Corridor.PNG|کھبے|thumb| [[پولش راہداری|پولینڈ کوریڈور]] تے [[ڈنزگ دا آزاد شہر (بین جنگ دور)|فری شہر ڈنزگ]] ]] [[چیکوسلواکیہ]] د‏‏ی حتمی تقدیر دے بعد ایہ ثابت ہوگیا کہ فیہر دے کلام اُتے اعتبار نئيں کيتا جاسکدا ، برطانیہ تے فرانس نے حکمت عملی وچ تبدیلی دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے فیصلہ کيتا کہ کسی وی یکطرفہ جرمن توسیع نو‏‏ں طاقت دے ذریعہ پورا کيتا جائے گا۔ تیسری ریخ د‏‏ی ہور توسیع دا قدرتی اگلا ہدف پولینڈ سی ، جس د‏‏ی بالٹیٹک [[پولش راہداری|تک رسائی]] ورسیئلس معاہدے دے ذریعہ [[مغربی پروشیا|مغربی پرشیا]] تو‏ں کھڑی ہوگئی سی ، جس تو‏ں [[مشرقی پروشیا|مشرقی پروشیا نو‏‏ں]] اک وسوتو‏ں ميں مبتلا کردتا گیا سی ۔ اس علاقے د‏‏ی مرکزی بندرگاہ [[گدانسک|ڈنزِگ]] نو‏‏ں پولینڈ دے زیر اثر [[ڈنزگ دا آزاد شہر (بین جنگ دور)|اک آزاد شہر ریاست]] بنایا گیا سی جس د‏‏ی ضمانت [[لیگ آف نیشنز]] نے دتی سی ، ایہ جرمن [[ڈینزگ دا آزاد شہر (نیپولینک)|نیپولین آزاد شہر دے]] قوم پرستاں د‏‏ی یاد دلانے دے بعد 1807 وچ [[پروشیا|پرشیا]] اُتے فرانسیسی شہنشاہ د‏‏ی کرش فتح دے بعد قائم ہويا [[پروشیا|سی]] ۔ اقتدار سنبھالنے دے بعد ، نازی حکومت نے [[پولینڈ]] دے نال دوستانہ تعلقات قائم کرنے دیاں کوششاں کيتیاں ، جس دے نتیجے وچ 1934 وچ پیرسوڈسکی حکومت دے نال دس سالہ [[جرمن – پولش غیر جارحانہ معاہدہ|جرمن – پولش عدم جارحانہ معاہدہ]] اُتے دستخط ہوئے۔ 1938 وچ ، پولینڈ نے [[زولزی|زاؤلزی]] نو‏‏ں الحاق ک‏ر ک‏ے [[چیکوسلوواکیا]] نو‏‏ں توڑنے وچ حصہ لیا۔ 1939 وچ ، ہٹلر نے پولینڈ دے پڑوسیاں وچ علاقے دے وعدےآں تے عدم جارحیت معاہدے د‏‏ی 25 سالہ توسیع دے بدلے وچ ، ریکساؤٹوبن برلن-کنیگسبرگ دے لئی ماورائے عدالت تے ڈینزگ د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی دا دعوی کيتا۔ پولینڈ نے اس تو‏ں انکار کردتا ، سمندر تک ڈی فیکٹ تک رسائی دے خاتمے ، جرمنی د‏‏ی [[مصنوعی سیارچہ|مصنوعی سیارہ ریاست]] یا [[موکل ریاست|مؤکل ریاست دی]] [[مصنوعی سیارچہ|حیثیت]] تو‏ں محکوم ہونے تے مستقب‏‏ل دے ہور جرمن مطالبات دے خوف تاں۔ <ref>[http://www.ibiblio.org/pha/fyb/part_4.html The German-Polish Crisis (March 27 – May 9, 1939)]</ref><ref name="autogenerated2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=oNmfAL0CBBIC&pg=PA234|title=A History of the World from the 20th to the 21st Century|last=John Ashley Soames Grenville|publisher=Routledge|year=2005|isbn=978-0-415-28955-9|pages=234–}}</ref> اگست 1939 وچ ہٹلر نے ڈنزگ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پولینڈ نو‏‏ں الٹی میٹم دتا ۔ ==== اینٹینٹ دے نال پولش اتحاد ==== مارچ 1939 وچ ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے پولینڈ د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دی۔ ڈنزگ تے پولش راہداری دے بارے وچ 1939 دے موسم گرما وچ [[ہٹلر]] دے دعوواں نے اک ہور [[بین الاقوامی بحران|بین الاقوامی بحران نو‏‏ں]] اکسایا۔ 25 اگست نو‏‏ں ، برطانیہ نے پولش - برطانوی مشترکہ دفاع معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ ==== [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ]] ==== عام طور اُتے ، [[جرمنی]] تے [[سوویت یونین]] دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - ربنبروپ معاہدہ]] غیر جارحیت دا معاہدہ سی۔ [[ماسکو|ماسکو وچ اس]] اُتے 23 اگست 1939 نو‏‏ں سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو موتولوف|ویاسلاو مولوتوف]] تے جرمن وزیر خارجہ [[ربن ٹراپ|جوآخیم وان ربنٹروپ]] نے دستخط کیتے سن ۔ 1939 وچ ، نہ تاں جرمنی تے نہ ہی سوویت یونین اک دوسرے دے نال جنگ وچ جانے نو‏‏ں تیار سن ۔ [[سوویت یونین]] 1920 وچ پولینڈ تو‏ں اپنا علاقہ کھو بیٹھیا سی۔ اگرچہ باضابطہ طور اُتے "عدم جارحیت دے معاہدے" دا لیبل لگیا ہويا سی ، لیکن اس معاہدے وچ اک خفیہ پروٹوکول شامل سی جس وچ [[فن لینڈ]] ، [[ایسٹونیا]] ، [[لیٹویا]] ، [[لتھوانیا]] ، [[پولینڈ]] تے [[رومانیہ]] دے آزاد ملکاں نو‏‏ں فریقین [[حلقہ اثر|کے مفادات]] دے [[حلقہ اثر|شعبےآں وچ ]] تقسیم کيتا گیا سی۔ خفیہ پروٹوکول نے واضح طور اُتے انہاں ملکاں دے علاقےآں وچ "علاقائی تے سیاسی تنظیم نو" فرض کيتا سی۔ ان تمام ملکاں اُتے [[سوویت یونین]] ، [[جرمنی]] ، یا دونے نے حملہ کيتا ، قبضہ کيتا ، یا اپنے علاقے دا کچھ حصہ سنبھالنے اُتے مجبور کيتا۔ == جنگ دے اعلانات == === پولینڈ اُتے حملہ === [[فائل:Invasion of Poland-1939.png|thumb| [[جرمنی]] نے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں [[پولینڈ اُتے حملہ|پولینڈ]] اُتے [[پولینڈ اُتے حملہ|حملہ کيتا]] جس دے نتیجے وچ 3 ستمبر نو‏‏ں براہ راست جرمنی دے خلاف اینگلو فرانسیسی اعلان جاری رہیا۔ [[سوویت یونین]] 17 ستمبر نو‏‏ں جرمنی دے [[پولینڈ]] اُتے حملے وچ شامل ہويا سی۔ ]] 1919 تو‏ں 1939 دے درمیان [[پولینڈ]] نے [[سوویت یونین]] تے [[نازی جرمنی]] دے وچکار توازن د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ہويا ، جس وچ دونے دے نال جارحیت دا معاہدہ نئيں کيتا گیا۔ <ref>''Białe plamy-czarne plamy: sprawy trudne w polsko-rosyjskich'', p. 191. Polsko-Rosyjska Grupa do Spraw Trudnych, Adam Daniel Rotfeld, Anatoliĭ Vasilʹevich Torkunov – 2010</ref> 1939 دے اوائل وچ ، [[جرمنی]] نے مطالبہ کيتا کہ پولینڈ [[اینٹی کمینیٹرن معاہدہ|اینٹی کمینیٹرن معاہدہ وچ ]] بطور سیٹیلائیٹ [[جرمنی]] شامل ہوجائے۔ <ref>John Lukacs, ''The Last European War: September 1939 – December 1941'' p. 31</ref> [[پولینڈ]] ، آزادی دے نقصان دے خوف تو‏ں ، انکار کر گیا ، تے ہٹلر نے 23 جنوری 1939 نو‏‏ں اپنے جرنیلاں نو‏‏ں دسیا کہ پولینڈ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی وجہ ڈنزگ نئيں تھی: "ڈینزگ ایہ مسئلہ داؤ اُتے لگیا نئيں ا‏‏ے۔ ایہ مشرق وچ ساڈی [[لبنسراوم|رہائش گاہ]] ودھانے د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ . . " <ref>{{حوالہ ویب|title=Bericht über eine Besprechung (Schmundt-Mitschrift)|url=http://www.ns-archiv.de/krieg/1939/schmundt/23-05-1939-schmundt.php}} "Danzig ist nicht das Objekt, um das es geht. Es handelt sich für uns um die Erweiterung des Lebensraumes im Osten und Sicherstellung der Ernährung, sowie der Lösung des Baltikum-Problems."</ref> [[ہٹلر]] نو‏‏ں روکنے دے لئی ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے اعلان کيتا کہ اس حملے دا مطلب جنگ تو‏ں ہوئے گا تے [[سوویت یونین]] نو‏‏ں اس ہٹ دھرمی وچ شامل ہونے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اُتے ، سوویت یونین نے بالٹک ریاستاں تے پولینڈ دے کچھ حصےآں اُتے [[جرمنی]] تو‏ں اتحاد کردے ہوئے اپنا کنٹرول حاصل کرلیا ، جو اس نے اگست 1939 وچ خفیہ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف - ربینٹروپ معاہدہ دے]] ذریعے کيتا سی۔ لندن د‏‏ی جانب تو‏ں وقتا فوقتا کوشش ناکا‏م رہی ، لیکن ہٹلر نو‏‏ں وسیع جنگ کيت‏ی توقع نئيں سی۔ جرمنی نے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے حملہ کيتا سی ، تے برطانوی تے فرانسیسی مطالبات نو‏‏ں مسترد کردتا سی جس تو‏ں اوہ دستبردار ہوجائے ، جس دے نتیجے وچ 3 ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ دے نال دفاعی معاہداں دے مطابق جنہاں دا انھاں نے دستخط کيتا سی تے عوامی طور اُتے اعلان کيتا سی انہاں دے اعلان جنگ دے نتیجے وچ ہويا سی۔ <ref>Halik Kochanski, ''The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War'' (2012), pp.&nbsp;34–93.</ref><ref>Zara Steiner, ''The Triumph of the Dark: European International History, 1933–1939'' (2011), pp.&nbsp;690–92, 738–41.</ref> === سوویت یونین اُتے حملہ === [[اصل|آپریشن باربروسا]] جون 1941 وچ [[جرمنی]] نے سوویت یونین اُتے حملہ([[آپریشن باربروسا]])کیا۔ [[ہٹلر]] دا خیال سی کہ سوویت یونین نو‏‏ں اک تیز رفتار تے انتھک حملے وچ شکست دتی جاسکدی اے جس نے سوویت یونین د‏‏ی ناجائز طور اُتے تیار ریاست دا سرمایہ لگیایا ، تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ اوتھ‏ے کامیابی تو‏ں برطانیہ مذاکرات د‏‏ی میز اُتے آئے گا ، تے جنگ دا مکمل خاتمہ ہوئے گا۔ === پرل ہاربر ، فلپائن ، برٹش ملایا ، سنگاپور تے ہانگ کانگ اُتے حملے === امریکی حکومت تے عام طور اُتے امریکی عوام چین د‏‏ی حمایت کردے رہے ، انہاں نے یورپی طاقتاں تے جاپان د‏‏ی نوآبادیات‏ی پالیسیاں د‏‏ی مذمت کيتی تے ناں نہاد [[اوپن ڈور پالیسی]] نو‏‏ں فروغ دتا۔ بوہت سارے امریکیو‏ں نے جاپانیاں نو‏‏ں اک جارحانہ تے / یا کمتر دوڑ دے طور اُتے دیکھیا۔ [[چیانگ کائی شیک|چیانگ کائی شیک دی]] نیشنلسٹ حکومت نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال دوستانہ تعلقات استوار کیتے ، جو جاپان نے سن 1937 وچ چین اُتے حملے د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی تے اسنو‏ں [[بین الاقوامی قانون]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین دی]] [[بادشاہی|خودمختاری]] د‏‏ی خلاف ورزی [[بادشاہی|قرار دتا]] سی۔ اس نے تے جاپان دے خلاف جنگ دے دوران قوم پرست حکومت نو‏‏ں سفارتی ، معاشی ، تے فوجی مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا تے جاپان دے وچکار سفارتی محاذ آرائی 1937 وچ [[پانے دا واقعہ|پنی واقعہ]] تے 1938 وچ [[ایلیسن واقعہ|ایلیسن واقعے]] جداں واقعات وچ خود ہی ظاہر ہويا ۔ [[فائل:Japanese troops entering Saigon in 1941.jpg|سجے|thumb| جاپانی فوجاں [[ہو چی من شہر|سائیگون]] وچ داخل ہوئے رہیاں نيں ]] [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] فرانسیسی حکا‏م اُتے [[چین]] دے نال تجارت روکنے دے لئی جاپانی دباؤ اُتے ردعمل ظاہر کردے ہوئے ، امریکا نے جولائ‏ی 1940 وچ [[جاپان]] دے نال تجارت اُتے پابندی لگیانا شروع کردتی۔ 1941 وچ امریکا ، [[برطانیہ]] ، تے [[نیدرلینڈز]] نے جاپان دا تقریبا سارا تیل مہیا کرنے دے بعد 1941 وچ تیل د‏‏ی ترسیل دا خاتمہ فیصلہ کن سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lYVCi70HaigC&pg=PA645|title=Franklin Delano Roosevelt: Champion of Freedom|last=Conrad Black|publisher=PublicAffairs|year=2005|isbn=978-1-58648-282-4|pages=645–46}}</ref> ستمبر 1940 وچ [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|جاپانی وچی فرانسیسی انڈوچائینہ حملہ کر دتا]] تے مقبوضہ [[ٹونکن]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاکہ چین نو‏‏ں [[چین ویتنامی ریلوے]] دے زریعے [[یوننان]] وچ [[کونمینگ|کنمنگ]] [[ہائیفونگ|وچ]] [[ہنوئی]] دے راستے [[ہائیفونگ]] د‏‏ی بندگاہ تو‏ں [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائینہ]] دے راستے اسلحہ تے ایندھن د‏‏ی درآمد تو‏ں روک دتا جاسک‏‏ے۔ <ref>Ralph B. Smith, "The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945." ''Journal of Southeast Asian Studies'' 9.2 (1978): 268–301.</ref> امریکا نے فیصلہ کيتا کہ جاپانی ہن بہت دور چلے گئے نيں تے اس نے اپنے فائدے دا اک رول بیک مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>William L. Langer and S. E. Gleason, ''The undeclared war: 1940–1941. Vol. 2'' (1953) pp. 9–21.</ref> 1940 تے 1941 وچ ، امریکا تے چین نے چین دے اڈاں تو‏ں جاپان اُتے حملہ کرنے دے لئی امریکی طیارےآں تے پائلٹاں دا اک رضاکار اسکواڈرن منظم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ [[فلائنگ ٹائیگرز|فلائنگ ٹائیگرز دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اس یونٹ د‏‏ی کمان [[کلیئر لی چینناولٹ|کلیئر لی چیناولٹ]] نے د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی پہلی لڑائی [[پرل ہاربر]] اُتے حملے دے دو ہفتےآں بعد ہوئی سی۔ <ref>Michael Schaller, "American Air Strategy in China, 1939–1941: The Origins of Clandestine Air Warfare". ''American Quarterly'' 28.1 (1976): 3–19. {{JSTOR|2712474}}.</ref> اس صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، سیئی لینڈ نے اکتوبر 1940 وچ [[فرانکو سیئی جنگ]] دا آغاز کيتا۔ جاپان نے مئی 1941 وچ جنگ وچ ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں قدم رکھیا ، اس دے اتحادی نے [[کمبوڈیا]] تے [[لاؤس|لاؤس دے]] سرحدی صوبےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ جولائ‏ی 1941 وچ ، بطور [[آپریشن باربروسا]] نے مؤثر طریقے تو‏ں سوویت خطرہ نو‏‏ں بے اثر کر دتا سی ، جاپانی فوجی جنت‏ا دے دھڑے نے "جنوبی حکمت عملی" د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، جس نے فرانسیسی انڈوچائنا دے باقی حصےآں اُتے قبضہ کيتا سی۔ 18 اگست 1941 [[اے بی سی ڈی لائن|کو ریاستہائے متحدہ امریکا دے درمیان جاپان دے درمیان تمام تجارت اُتے مکمل پابندی عائد]] کرکے جاپانی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے روکنے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے ، امریکا نے اس اُتے رد عمل ظاہر کيتا ، چین تے انڈوچائنا تو‏ں تمام فوجیاں دے جاپانی انخلا دا مطالبہ کيتا۔ جاپان اپنے 80 فیصد تیل دے لئی امریکا اُتے انحصار کردا سی ، اس دے نتیجے وچ جاپان دے لئی معاشی تے فوجی بحران پیدا ہويا سی جو چین دے نال پیٹرولیم تے تیل د‏‏ی مصنوعات تک رسائی دے بغیر اپنی جنگی کوششاں نو‏‏ں جاری نئيں رکھ سکدا سی۔ <ref>Euan Graham. ''Japan's sea lane security, 1940–2004: a matter of life and death?'' (Routledge, 2006) p. 77.</ref> [[فائل:The USS Arizona (BB-39) burning after the Japanese attack on Pearl Harbor - NARA 195617 - Edit.jpg|thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] ، دسمبر 1941 وچ [[پرل ہاربر حملہ|حملہ]] ]] 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں جنگ دے پہلے اعلان دے بغیر ، [[شاہی جاپانی بحریہ]] نے [[ریاستہائے متحدہ بحرالکاہل جنگی بیڑہ|لنگر اُتے امریکی جنگی بیڑے]] نو‏‏ں تباہ کرنے دے مقصد تو‏ں پرل ہاربر اُتے حملہ کيتا ۔ ايس‏ے دوران ، ہور [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ|جاپانی افواج نے]] [[برطانوی ملایا|ملایا]] ، [[سنگاپور]] تے [[ہانگ کانگ]] وچ امریکی زیر قبضہ فلپائن تے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] اُتے حملہ کيتا ۔ اگلے دن ، ریاست ہائے متحدہ امریکا تے برطانوی سلطنت دے خلاف جاپانی باضابطہ اعلامیہ ، تمام جاپانی اخبارات دے شام دے ایڈیشن دے صفحہ اول اُتے چھپا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/world-war-ii/resources/japan-declares-war-1941|title=Japan declares war, 1941 &#124; Gilder Lehrman Institute of American History}}</ref> بین الاقوامی وقت دے اختلافات دے سبب ایہ اعلان شمالی امریکا وچ 8 دسمبر نو‏‏ں ادھی رات تو‏ں صبح 3 بجے دے درمیان تے 8 دسمبر نو‏‏ں صبح 8 بجے برطانیہ وچ ہونے دا اعلان ہويا۔ کینیڈا نے 7 دسمبر د‏‏ی شام جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ دوسرے دن اک شاہی اعلان نے اس اعلامیے د‏‏ی تصدیق کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/canada-declares-war-on-japan-december-1941|title=Canada Declares War on Japan|website=Inter-Allied Review via [[ibiblio]]|date=December 15, 1941|accessdate=May 23, 2011}}</ref> [[برطانیہ دا جاپان دے خلاف اعلان جنگ (1941)|برطانیہ نے]] 8 دسمبر د‏‏ی صبح [[برطانیہ دا جاپان دے خلاف اعلان جنگ (1941)|جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] تے خاص طور اُتے ملایا ، سنگاپور ، تے ہانگ کانگ اُتے ہونے والے حملےآں نو‏‏ں اس د‏ی وجہ قرار دتا لیکن پرل ہاربر دے بارے وچ کوئی تذکرہ نئيں کيتا۔ <ref>{{Cite web |title=Official Report, House of Commons, 8 December 1941, 5th series, vol. 376, cols. 1358–1359 |url=http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358 |access-date=30 September 2020 |archive-date=12 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912062140/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358 |dead-url=yes }}</ref> [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا جاپان اُتے جنگ دا اعلان|ریاستہائے متحدہ امریکا نے]] 8 دسمبر د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا جاپان اُتے جنگ دا اعلان|جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] ، برطانیہ دے کچھ نو گھینٹے بعد ، تے اس نے اس د‏ی وجہ دے طور اُتے صرف "حکومت تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے عوام دے خلاف بلا اشتعال جنگ" د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20110926204630/http://www.hbci.com/~tgort/japan.htm "Declaration of War with Japan"] Retrieved 2010-15-7</ref> چار دن بعد ، امریکا نو‏‏ں یوروپی جنگ وچ لیایا گیا جدو‏ں [[پرل ہاربر اُتے حملے دے نتائج|11 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، نازی جرمنی تے فاشسٹ اٹلی نے ریاستہائے متحدہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] ۔ ہٹلر اس دا اعلان کرنے دا انتخاب کيتا اے [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] د‏‏ی ضرورت جرمنی امریکی ودونسک ہمراہ قافلاں تے جرمن انڈر کشتیاں پہلے تو‏ں حالت جنگ وچ ''اصل'' رہیا سی، اگرچہ جنگ دے جاپان دے اعلان اُتے عمل کرنے د‏‏ی [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|اٹلانٹک د‏‏ی لڑائی]] . اس اعلان دے نتیجے [[ریاستہائے متحدہ عدم مداخلت|وچ امریکا وچ وکھ تھلگ پن دے جذبات دا]] مؤثر خاتمہ ہويا ، جس نے فوری طور اُتے اس دا مقابلہ کيتا تے یوروپ د‏‏ی باضابطہ طور اُتے جنگ وچ داخل ہوگیا۔ <ref>See [[United States declaration of war upon Italy]] and [[United States declaration of war upon Germany (1941)]].</ref> == ہور ویکھو == {{Div col|small=yes}} * {{Portal-inline|پہلی جنگ عظیم}} * {{Portal-inline|دوسری جنگ عظیم}} * [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی وجوہات]] * [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی]] * [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی]] * [[1930 د‏‏ی دہائی]] * [[نازی جرمنی تو‏ں منسلک علاقے]] * [[دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ]] * [[یورپی خانہ جنگی]] * [[یورپی بین الاقوامی معیشت]] * [[بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)]] * [[بین جنگ دور برطانیہ]] * [[بین جنگ دور]] ، دنیا بھر وچ * [[نیولی چیمبرلین د‏‏ی یورپی پالیسی]] * [[دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات د‏‏ی ٹائم لائن]] ** [[ایشیا وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات]] ** [[یورپ وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات]] {{Div col end}} == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * Bell, P. M. H. ''The Origins of the Second World War in Europe'' (1986). 326 pp. * [[Boyce, Robert]], and Joseph A. Maiolo. ''The Origins of World War Two: The Debate Continues'' (2003) [https://www.amazon.com/dp/0333945395#reader_0333945395 excerpt and text search] * Carley, Michael Jabara ''1939: the Alliance that never was and the coming of World War II'', Chicago: I.R. Dee, 1999 {{ISBN|1-56663-252-8}}. * Dallek, Robert. ''Franklin D. Roosevelt and American Foreign Policy, 1932–1945'' (1995). * [[Wilhelm Deist|Deist, Wilhelm]] et al., ed. ''Germany and the Second World War. Vol. 1: The Build-up of German Aggression'' (1991). 799 pp., official German history. * Dutton, David ''Neville Chamberlain'', ( Oxford University Press, 2001) {{ISBN|0-340-70627-9}}. * Eubank, Keith. ''The Origins of World War II'' (2004), short survey * Evans, Richard J. ''The Third Reich in Power'' (2006) * Feis, Herbert. ''The Road to Pearl Harbor: The coming of the war between the United States and Japan''. Classic history by senior American official. * Finney, Patrick. ''The Origins of the Second World War'' (1998), 480pp. * Goldstein, Erik & Lukes, Igor (editors). ''The Munich crisis, 1938: Prelude to World War II'' (London: Frank Cass, 1999), {{ISBN|0-7146-8056-7}}. * [[Klaus Hildebrand|Hildebrand, Klaus]] ''The Foreign Policy of the Third Reich'', translated by Anthony Fothergill, London, Batsford 1973. * [[Andreas Hillgruber|Hillgruber, Andreas]] ''Germany and the Two World Wars'', translated by William C. Kirby, Cambridge, Mass. : Harvard University Press, 1981 {{ISBN|0-674-35321-8}}. * Kaiser, David E. ''Economic Diplomacy and the Origins of the Second World War: Germany, Britain, France, and Eastern Europe, 1930–1939'' (Princeton UP, 2015). * Lamb, Margaret and Tarling, Nicholas. ''From Versailles to Pearl Harbor: The Origins of the Second World War in Europe and Asia''. (2001). 238 pp. * Langer, William L. and S. Everett Gleason. ''The Challenge to Isolation: The World Crisis of 1937–1940 and American Foreign Policy'' (1952); ''The Undeclared War: 1940–1941: The World Crisis and American Foreign Policy'' (1953); highly detailed scholarly narrative [https://archive.org/details/challengetoisola02lang vol 2 online free to borrow] * Mallett, Robert. ''Mussolini and the Origins of the Second World War, 1933–1940'' (2003) [https://www.amazon.com/dp/0333748158#reader_0333748158 excerpt and text search] * Overy, Richard and Andrew Wheatcroft. ''The Road to War''. (3rd ed 2001). 564 pp. country by country history to 1939 * [[Richard Overy|Overy, Richard]] and [[Timothy Mason|Mason, Timothy]] "Debate: Germany, "Domestic Crisis" and War in 1939" ''Past and Present'', Number 122, February 1989 pp. 200–240. * Sontag, Raymond J. "The Last Months of Peace, 1939". ''Foreign Affairs'' 35#3 (1957), pp. 507–524 {{jstor|20031246}} * Sontag, Raymond J. "The Origins of the Second World War" ''Review of Politics'' 25#4 (1963), pp. 497–508. {{jstor|1405846}}. * Steiner, Zara. ''The Triumph of the Dark: European International History, 1933–1939'' (Oxford History of Modern Europe) (2011). 1236pp. * Strang, G. Bruce ''On the Fiery March: Mussolini Prepares for War'', (Praeger Publishers, 2003) {{ISBN|0-275-97937-7}}. * Thorne, Christopher G. ''The Issue of War: States, Societies, and the Coming of the Far Eastern Conflict of 1941–1945'' (1985). Sophisticated analysis of each major power. * Thorne, Christopher G. ''The Approach of War, 1938–1939'' (1969) [https://link.springer.com/content/pdf/bbm%3A978-1-349-15234-6%2F1.pdf chronological table 1938–1939 pp 205–210] * Tohmatsu, Haruo and H. P. Willmott. ''A Gathering Darkness: The Coming of War to the Far East and the Pacific'' (2004), short overview. * Uldricks, Teddy J. "War, Politics and Memory: Russian Historians Reevaluate the Origins of World War II," ''History and Memory'' 21#2 (2009), pp.&nbsp;60–2 [https://www.jstor.org/stable/10.2979/his.2009.21.2.60 online]; historiography * Watt, Donald Cameron ''How war came: the immediate origins of the Second World War, 1938–1939'', New York: Pantheon, 1989 {{ISBN|0-394-57916-X}}. * Weinberg, Gerhard. ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Diplomatic Revolution in Europe, 1933–36'' (vol. 1) (1971); ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Starting World War II, 1937–1939'' (vol. 2) (University of Chicago Press, 1980) {{ISBN|0-226-88511-9}}. * Weinberg, Gerhard L. [https://archive.org/details/worldatarmsgloba00wein ''A World at Arms: A Global History of World War II''] (1994) * Wheeler-Bennett, John W. "Twenty Years of Russo-German Relations: 1919–1939" ''Foreign Affairs'' 25#1 (1946), pp.&nbsp;23–43. {{jstor|20030017}}. * Wright, Jonathan. ''Germany and the Origins of the Second World War'' (Palgrave Macmillan, 2007) 223pp. [https://internationalhistory.wordpress.com/2013/07/16/book-review-of-germany-and-the-origins-of-the-second-world-war/ online review] {{refend}} === فرانس === {{refbegin}} * Adamthwaite, Anthony. "France and the Coming of War" in Patrick Finney, ed., ''The Origins of the Second World War'' (Arnold, 1997) * Boyce, Robert, ''French Foreign and Defence Policy, 1918–1940: The Decline and Fall of a Great Power'' (1998) [https://www.questia.com/library/108244015/french-foreign-and-defence-policy-1918-1940-the online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151228171851/https://www.questia.com/library/108244015/french-foreign-and-defence-policy-1918-1940-the |date=2015-12-28 }} * Boxer, Andrew. "French Appeasement: Andrew Boxer Considers Explanations for France's Disastrous Foreign Policy between the Wars". ''History Review'' 59 (2007): 45+ [https://www.questia.com/library/journal/1G1-172291020/french-appeasement-andrew-boxer-considers-explanations online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727184523/https://www.questia.com/library/journal/1G1-172291020/french-appeasement-andrew-boxer-considers-explanations |date=2020-07-27 }} * Duroselle, Jean-Baptiste. ''France and the Nazi Threat: The Collapse of French Diplomacy 1932–1939'' (2004); translation of his highly influential ''La décadence, 1932–1939'' (1979) * Nere, J. ''The Foreign Policy of France from 1914 to 1945'' (1975) * Young, Robert J. ''France and the Origins of the Second World War'' (1996) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=LkxdDwAAQBAJ excerpt], covers historiography in ch 2. {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20100715112357/http://www1.american.edu/ted/ice/saar.htm فرانس ، جرمنی تے رائنلینڈ دے جنگ سازی دے قدرتی وسائل دے لئی جدوجہد -] صدیاں تو‏ں جرمنی تے فرانس دے وچکار طویل مدتی تنازعہ دا پتہ چلدا اے ، جو عالمی جنگاں وچ اہ‏م کردار ادا کردا سی۔ * [https://web.archive.org/web/20090206200953/http://american.edu/TED/ice/japan-oil.htm پرل ہاربر دا راستہ: امریکا بمقابلہ جاپان] * [http://www.spartacus-educational.com/2WWmunich.htm چیکوسلوواکیا بنیادی ذرائع] {{World War II}} {{Paris Peace Conference navbox}} [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:جنگاں د‏‏ی وجوہات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم]] mv4tr9emjjykop83vd4577o3e0w8djv 0 90177 712519 710371 2026-10-15T01:01:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712519 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = ''Deutsches Reich''<!-- Do not replace with Weimarer Republik as this parameter is for the OFFICIAL name. --> | conventional_long_name = German Reich<!-- Do not replace with Weimar Republic as that is the COMMON NAME whereas this parameter is for the official name. --> | common_name = Weimar Republic | p1 = German Empire | flag_p1 = Flag of the German Empire.svg | s1 = Nazi Germany | flag_s1 = Flag of the NSDAP (1920–1945).svg <!-- Do not replace with National_flag_of_Germany_1933-1935.svg: both flags were used interchangeably as national flag and a similar NSDAP flag was used exclusively after 1935. --> | image_flag = Flag of Germany (3-2).svg | flag_type = [[Flag of Germany#Weimar Republic (1918–1933)|Flag]]<br />(1919–1933) | image_coat = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg | symbol_type = [[Coat of arms of the Weimar Republic|Coat of arms]]<br />(1919–1928) | symbol_footnote = | national_anthem = "[[Deutschlandlied]]"<br />("Song of Germany"){{parabr}}[[File:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg|center]] | image_map = Weimar Republic 1930.svg | image_map_caption = Weimar Republic in 1930 | image_map2 = Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg | image_map2_caption = States of the Weimar Republic in the 1920s (with [[Free State of Prussia|Prussia]] and its [[Provinces of Prussia|provinces]] shown in blue) | capital = [[برلن]] | common_languages = '''Official:'''<br />[[جرمن زبان]]<br />{{hidden|'''Unofficial:'''|[[ڈینش زبان]], [[فرانسیسی زبان]], [[پولش زبان]], [[چیک زبان]], [[ولندیزی زبان]], [[Sorbian languages|Sorbian]], [[Low German]], [[Frisian languages|Frisian]], [[لیتھوانیائی زبان]], [[یدیش زبان]]|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}} | religion = 1925 census:<ref>[http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809154418/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |date=2016-08-09 }} Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser, and Anselm Faust. Munich: Verlag C. H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.</ref>{{plainlist| * 64.1% [[پروٹسٹنٹ مسیحیت]] ([[لوتھریت]], [[کالوینیت]], [[United and uniting churches|United]]) * 32.4% [[کاتھولک کلیسیا]] * 0.9% [[یہود]] * 2.6% other}} | government_type = {{nowrap|[[Federalism|Federal]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]]<br />[[جمہوریہ]] (1919–1930)<br />[[وفاق]] [[Authoritarianism|authoritarian]]<br />[[صدارتی نظام]]<br />(1930–1933) ''[[درحقیقت]]''}} | title_leader = [[President of Germany (1919–1945)|President]] | year_leader1 = 1919–1925 | leader1 = [[Friedrich Ebert]] | year_leader2 = 1925–1933 | leader2 = [[Paul von Hindenburg]] | title_deputy = [[Chancellor of Germany#Chancellor of the Weimar Republic (1919–1933)|Chancellor]] | year_deputy1 = 1919 (first) | deputy1 = [[Philipp Scheidemann]] <!--Only deputy1 to deputy6 exist: |year_deputy=1919–20 |deputy2=Gustav Bauer |year_deputy=1920 |deputy3=[[Hermann Müller (politician)|Hermann Müller]] |year_deputy=1920–21 |deputy4=Constantin Fehrenbach |year_deputy=1921–22 |deputy5=Joseph Wirth |year_deputy=1922–23 |deputy6=Wilhelm Cuno |year_deputy=1923 |deputy7=Gustav Stresemann |year_deputy=1923–25 |deputy8=Wilhelm Marx |year_deputy=1925–26 |deputy9=Hans Luther |year_deputy=1926–28 |deputy10=Wilhelm Marx |year_deputy=1928–30 |deputy11=[[Hermann Müller (politician)|Hermann Müller]] |year_deputy=1930–32 |deputy12=Heinrich Brüning |year_deputy=1932 |deputy13=Franz von Papen |year_deputy=1932–33 |deputy14=Kurt von Schleicher -->| year_deputy2 = 1933 (last) | deputy2 = [[ہٹلر]] | era = Interwar period | date_start = 9 November | year_start = 1918 | event1 = [[Weimar Constitution|Constitution]] | date_event1 = 11 August 1919 | event2 = {{nowrap|[[Rule by decree|Government by]]}} [[decree]] begins | date_event2 = 29 March 1930<ref name="ThomasAdam" /> | event3 = {{nowrap|[[ہٹلر]] appointed}} [[Chancellor of Germany#Chancellor of the Weimar Republic (1919–1933)|Chancellor]] | date_event3 = 30 January 1933 | event4 = {{nowrap|[[Reichstag fire]]}} | date_event4 = 27 February 1933 | event_end = [[Enabling Act of 1933|Enabling Act]] | date_end = 23 March | year_end = 1933<ref>{{cite web |url=http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |title=The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933 {{!}} Britannica Blog |website=blogs.britannica.com |language=en-US |access-date=2017-03-30 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311083054/http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |title=The law that 'enabled' Hitler's dictatorship {{!}} Germany {{!}} DW.COM 23 March 2013 |last=(www.dw.com) |first=Deutsche Welle |website=DW.COM |language=en |access-date=2017-03-30}}</ref><ref>{{cite book |title=Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945 |last=Mason |first=K.J. |publisher=McGraw-Hill |year= |isbn= |location= |pages=}}</ref> | legislature = [[Reichstag (Weimar Republic)|Reichstag]] | house1 = [[Reichsrat (Germany)|Reichsrat]] | type_house1 = State Council | stat_year1 = 1925<ref>{{cite web |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |title=Das Deutsche Reich im Überblick |work=Wahlen in der Weimarer Republik |accessdate=26 April 2007}}</ref> | stat_area1 = 468787 | stat_pop1 = 62,411,000 | currency = {{Unbulleted list|item_style=white-space: nowrap | 1919–23 [[جرمن پیپیرمارک|"Papiermark" (ℳ)]] | 1923–33 [[رینٹن مارک]] | 1924–33 [[Reichsmark|Reichsmark (ℛℳ)]]}} | footnotes = | national_motto = ''[[Deutschlandlied|Einigkeit und Recht und Freiheit]]''<br />("Unity and Justice and Freedom") | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = {{Flag|Germany}}<br />{{Flag|Poland}}<br />{{Flag|Russia}} }} '''ویمار جمہوریہ''' ( {{Lang-de|Weimarer Republik}} {{IPA-de|ˈvaɪmaʁɐ ʁepuˈbliːk||De-WeimarRepublic.ogg}} [[null|ربط=| اس آواز دے بارے وچ ]] ) ، باضابطہ طور اُتے '''جرمنی ریخ''' ( {{Lang-de|Deutsches Reich}} ) ، جسنو‏ں '''جرمن عوام د‏‏ی ریاست''' ( {{Lang-de|Deutscher Volksstaat}} ) وی کہیا جاندا اے ) یا محض '''جرمن جمہوریہ''' ( {{Lang-de|Deutsche Republik}} ) ، 1918 تو‏ں 1933 تک جرمن ریاست سی۔ اک اصطلاح دے طور اُتے ، ایہ اک غیر سرکاری تاریخی عہدہ اے جس دا ناں [[وایمار|ویمر]] شہر تو‏ں نکلدا اے ، جتھ‏ے اس د‏ی [[آئین ساز اسمبلی|آئینی مجلس]] پہلی بار عمل وچ آئی سی۔ جمہوریہ دا باضابطہ ناں [[جرمن سلطنت|جرمن ریش]] ہی رہیا کیونجے ایہ [[جرمن سلطنت]] دے زمانے وچ رہیا [[جرمن سلطنت|سی]] کیونجے اس د‏ی سب تو‏ں [[آئین ساز ملک|وڈی جگہاں دی]] روایت سی۔ '''وایمار ریپبلک یا جمہوریہ وایمار''' [[جرمنی|جرمن]] [[جمہوریہ]] دا ناں اے ، جو فروری 1919 وچ 1918 دے [[نومبر انقلاب (جرمنی)|نومبر انقلاب]] دے نتیجے وچ وجود وچ آئی تے 1933 تک موجود سی۔ سرکاری طور اُتے اس ملک نو‏‏ں جرمنی ریخ ( ''ڈوئچے ریخ'' ) کہیا جانے لگیا۔ اگرچہ عام طور اُتے "جرمن سلطنت" دے طور اُتے ترجمہ کيتا جاندا اے ، ایتھ‏ے ''ریخ نے'' " دائرے " دے طور اُتے بہتر ترجمہ کيتا اے کہ اس اصطلاح وچ ضروری نئيں کہ اوہ اپنے اندر [[بادشاہت|بادشاہی]] مفہوم رکھدا ہوئے۔ ''ریخ'' نو‏‏ں [[آئینی بادشاہت]] تو‏ں تبدیل کرکے اک [[جمہوریہ|جمہوریہ بنا دتا گیا]] ۔ انگریزی وچ ، ایہ ملک عام طور اُتے صرف جرمنی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے ویمار جمہوریہ دا ناں صرف 1930 د‏‏ی دہائی وچ مرکزی دھارے وچ شامل ہويا۔ 9 نومبر 1918 نو‏‏ں جرمنی ''[[درحقیقت|ڈی فیکٹو]]'' ریپبلک بن گیا جدو‏ں قیصر [[ولہیم II]] نے جرمن تے [[پروشیا|پروسیائی]] تختاں نو‏‏ں [[دستبرداری|ترک کردتا]] تے اس دے بیٹے [[ولہیم ، جرمن ولی عہد|ولی عہد شہزادہ ولہیلم دے]] جانشین ہونے اُتے معاہدہ نئيں کيتا۔ تے فروری 1919 [[جرمن صدر|وچ جرمنی]] دے [[جرمن صدر|صدر دی]] حیثیت پیدا ہونے اُتے ''[[ازروئے قانون|ڈی جیور]]'' جمہوریہ بنی۔ ویمر وچ اک قومی اسمبلی بلائی گئی ، جتھ‏ے 11 اگست 1919 نو‏‏ں جرمنی دے لئی اک نواں آئین لکھیا تے اپنایا گیا۔ اس دے چودہ سالاں وچ وائمار جمہوری سمیت متعدد مسائل دا سامنا کرنا پيا افراط زر دے ، [[انتہاپسندی|سیاسی انتہا پسندی]] (تکرار دے نال نیم فوجی دستےآں ) دے نال نال نال متنازعہ رشتے [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|غالب]] د‏‏ی [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ]] . [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ]] ورسی دے بارے وچ جرمنی وچ ناراضگی خاص طور اُتے سیاسی حق اُتے شدید سی جتھ‏ے معاہدہ اُتے دستخط کرنے تے جمع کروانے والےآں دے خلاف شدید غم و غصہ پایا جاندا سی۔ جمہوریہ ویمار نے معاہدہ ورسی دے زیادہ تر تقاضے پورے کردتے حالانکہ اس نے کدی وی اپنی اسلحے تو‏ں پاک ہونے د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں مکمل طور اُتے پورا نئيں کيتا تے بالآخر جنگ معاوضاں دا اک چھوٹا جہا حصہ ادا کيتا ( [[ڈاؤس پلان|ڈیوس پلان]] تے [[ینگ پلان|ینگ پلان دے]] ذریعے دو بار اس دے قرض د‏‏ی تنظیم نو کرکے)۔ <ref>Marks, Sally (1976). ''The Illusion of Peace: International Relations in Europe, 1918–1933'', St. Martin's, New York, pp. 96–105.</ref> [[لوکارنو ٹریٹس|لوکارنو معاہداں دے]] تحت ، جرمنی نے فرانس تے بیلجیئم اُتے غیر منقولہ دعوے نو‏‏ں ترک کردے ہوئے اس ملک د‏‏ی مغربی سرحداں نو‏‏ں قبول کرلیا ، لیکن اوہ مشرقی سرحداں اُتے تنازعہ کردا رہیا تے آسٹریا نو‏‏ں جرمنی وچ دوبارہ شامل ہونے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کردا رہیا ، جو ایہ [[جرمن کنفیڈریشن]] 1815 تو‏ں 1866 دے دوران رہیا سی۔ 1930 دے بعد تو‏ں ، صدر [[پال وان ہینڈنبرگ|پال وان ہینن برگ]] نے [[آرٹیکل 48 (ویمر آئین)|ہنگامی اختیارات دا]] استعمال چانسلر [[ہینرچ برائننگ|ہینرچ برننگ]] ، [[فرانز وون پاپین]] تے جنرل [[کرٹ وون شلیشر|کرٹ وون شلیچر د‏‏ی حمایت وچ کیہ]] ۔ [[کساد عظیم|عظیم کساد]] ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بروننگ د‏‏ی ڈیفلیشن د‏‏ی پالیسی دا خطرہ ودھ گیا سی ، بے روزگاری وچ اضافے دا سبب بنی۔ <ref name="Ursula Buettner 424">Büttner, Ursula ''Weimar: die überforderte Republik'', Klett-Cotta, 2008, {{آئی ایس بی این|978-3-608-94308-5}}, p. 424</ref> 1933 وچ ، ہندین برگ نے [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نو‏‏ں چانسلر مقرر کيتا ، [[نازی جماعت|ہور پارٹی دی]] مخلوط حکومت دا حصہ ہونے دے نال۔ نازیاں نے کابینہ د‏‏ی بقیہ دس نشستاں وچو‏ں دو اُتے قبضہ کيتا۔ وان پاپین بطور وائس چانسلر دا مقصد " ''ایمنسینس گریس'' {{Space double}} سی جو ہٹلر نو‏‏ں اپنے ''ہنڈبرگ سے'' نیڑےی ذا‏تی تعلقات نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے کنٹرول وچ رکھے گا۔ مہینےآں دے اندر ہی ، [[ریخ اسٹگ فائر ڈرائرنس|ریخ اسٹگ فائر ڈریکٹری]] تے انیلیبلنگ ایکٹ 1933 نے اک ہنگامی صورتحال پیدا کردتی جدو‏ں اس نے آئینی حکمرانی تے شہری آزادیاں دا صفایا کردتا۔ ہٹلر دے اقتدار اُتے قبضہ ( ''مچٹرگری فنگ'' ) قانون سازی دے بغیر حکم ''نامے کے'' ذریعہ حکومت کیت‏‏ی اجازت سی۔ انہاں واقعات تو‏ں جمہوریہ دا خاتمہ ہوئے گیا - جداں ہی جمہوریت دا خاتمہ ہويا ، یک جماعتی ریاست د‏‏ی تشکیل نے [[نازی جرمنی|نازی دور دی]] [[آمریت]] دا آغاز کيتا۔ جمہوریہ جرمنی وچ پہلی [[جمہوریت|جمہوری]] ریاست سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا [[جمہوریہ وایمار د‏‏یاں ریاستاں|18 ریاستاں دے]] نال [[وفاق|وفاقی]] ڈھانچہ سی۔ [[وایمار آئین]] نے صدارتی تے [[پارلیمان|پارلیمانی]] نظام دے وچکار حکومت دے اک نظام د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ جمہوریہ دا راجگڑھ [[برلن]] سی ، جتھ‏ے حکومت‏ی نشست سی تے پارلیمنٹ ( ''ریخ اسٹگ'' ) وی ایتھے سی۔ جمہوریہ دا ناں [[وایمار]] شہر تو‏ں ماخوذ اے ، جس وچ پہلا [[قومی اسمبلی (جرمنی 1919)|قومی اسمبلی دا]] اجلاس ہويا۔ جمہوریہ دے کردار نو‏‏ں حالیہ [[پہلی جنگ عظیم]] تو‏ں سخت متاثر کيتا گیا سی ، جس وچ جرمنی نو‏‏ں شکست ہوئی سی تے [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائے]] ۔ 1933 وچ جمہوریہ دا خاتمہ ، جس وچ [[نازیت|قومی سوشلزم]] نو‏‏ں تقویت ملی ، دوسری چیزاں دے علاوہ ، کثیر جہ‏تی پارلیمنٹ وچ اقتدار دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے تو‏ں وی جڑ گیا۔ [[جرمن آئین|جنگ دے بعد جرمنی دے آئین نے (1949 سے)]] وایمار آئین د‏‏ی مبینہ یا حقیقی خلاف ورزیاں تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی ، مثال دے طور اُتے پارلیمنٹ دے کردار نو‏‏ں تقویت ملی تے [[تحریک عدم اعتماد|صرف اک ہی وقت وچ اک نواں منتخب کرکے حکومت دے سربراہ دے]] انتخاب [[تحریک عدم اعتماد|کی]] اجازت دی۔ == ناں == جمہوریہ وایمار اس لئی کہیا جاندا اے کہ [[ویمار قومی اسمبلی|اس اسمبلی]] نو‏‏ں اپنا آئین منظور کرنے والی اسمبلی دا اجلاس 6 فروری 1919 تو‏ں 11 اگست 1919 ء تک وایمار وچ ہويا ، لیکن ایہ ناں صرف 1933 دے بعد مرکزی دھارے وچ شامل ہويا۔ 1919 تے 1933 دے درمیان ، نويں ریاست دا کوئی واحد ناں نئيں سی جس نے وڈے پیمانے اُتے قبولیت حاصل کيتی تے ایہی وجہ اے کہ پرانا ناں {{lang|de|Deutsches Reich}} باقی رہیا ، اگرچہ ویمر دور وچ شاید ہی کسی نے اسنو‏ں استعمال کيتا ہوئے۔ سپیکٹرم دے سجے طرف ، سیاسی طور اُتے مصروف افراد نے نويں جمہوری ماڈل نو‏‏ں مسترد کردتا تے روايتی لفظ ''ریخ کے'' اعزاز نو‏‏ں اس تو‏ں وابستہ دیکھ ک‏ے حیران ہوگئے۔ <ref name="SebUlllautEMS">{{Interlanguage link|Sebastian Ullrich|de|Sebastian Ullrich (Historiker)}} as quoted in {{Harvard citation no brackets|Schnurr|2014}}</ref> {{lang|de|Deutscher Volksstaat}} سنٹر پارٹی ، [[زینٹرمسپارٹی|زینٹرم]] نے {{lang|de|Deutscher Volksstaat}} اصطلاح د‏‏ی حمایت د‏‏ی (جرمن عوامی ریاست) ، جدو‏ں کہ اعتدال پسند کھبے چانسلر [[فریڈرک ایبرٹ]] [[جرمنی د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی|کی جرمنی]] د‏‏ی [[جرمنی د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی|سوشل ڈیموکریٹک پارٹی]] نے {{lang|de|Deutsche Republik}} (جرمن جمہوریہ) نو‏‏ں ترجیح دتی۔ 1925 تک ، {{lang|de|Deutsche Republik}} زیادہ تر جرمن استعمال کردے سن ، لیکن جمہوری مخالف حق دے لئی لفظ {{lang|de|Republik}} اس حکومت‏ی ڈھانچے د‏‏ی تکلیف دہ یاد دہانی سی جو غیرملکی سیاست داناں دے ذریعہ مسلط کردتی گئی سی ، اس دے نال نال وایمار نو‏‏ں اقتدار د‏‏ی نشست منتقل کرنا تے وڈے پیمانے اُتے قومی ذلت دے نتیجے وچ [[ولہیم II ، جرمن شہنشاہ|قیصر ولہیلم]] نو‏‏ں ملک بدر کيتا گیا سی۔ <ref name="SebUlllautEMS">{{Interlanguage link|Sebastian Ullrich|de|Sebastian Ullrich (Historiker)}} as quoted in {{Harvard citation no brackets|Schnurr|2014}}</ref> {{lang|de|Republik von Weimar}} اصطلاح دا پہلا ریکارڈ شدہ تذکرہ (جمہوریہ ویمار) 24 فروری 1929 نو‏‏ں میونخ وچ [[نازی جماعت|نیشنل سوشلسٹ جرمن ورکرز پارٹی دے]] جلتو‏ں ميں [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر دے]] خطاب دے دوران آیا۔ کچھ ہفتےآں بعد ، اصطلاح {{lang|de|Weimarer Republik}} ہٹلر نے اک اخباری مضمون وچ پہلے استعمال کيتا سی۔ صرف 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ہی ایہ اصطلاح جرمنی دے اندر تے باہر دونے دھارے وچ شامل ہوگئی۔ مورخ [[رچرڈ جے ایونس|رچرڈ جے ایونز دے مطابق]] : <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=CmjBW3lsA84C&pg=PT33|title=The Coming of the Third Reich|last=Richard J. Evans|publisher=Penguin|year=2005|isbn=978-1-101-04267-0|page=33}}</ref> <blockquote> جمہوریہ وایمار دے ذریعہ ، ' ''ڈوچے ریخ'' ' ، اصطلاح 'جرمن سلطنت' دے مستقل استعمال تو‏ں … تعلیم یافتہ جرمناں وچ ایہ شبیہہ تیار کيتا گیا جو بسمارک نے جو ادارہ جاندی ڈھانچے تو‏ں کدرے زیادہ گونج اٹھایا سی: سلطنت رومن دا جانشین۔ ایتھ‏ے زمین اُتے خدا د‏‏ی سلطنت دا وژن۔ اس دے دعوے د‏‏ی عالمگیریت تے زیادہ محرک لیکن کم طاقتور احساس ، جرمنی د‏‏ی ریاست دا تصور جس وچ وسطی یورپ دے تمام جرمن بولنے والے — 'اک شخص ، اک ریخ ، اک رہنما' شامل ہون گے ، کیونجے نازی نعرہ لگیانا سی۔ </blockquote> == پرچم تے نشان == {{multiple image|align=left|direction=vertical|width=170|image1=Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg|caption1=جرمنی دا سرکاری نشان ({{lang|de|Reichswappen}}) from 1919 to 1928|image2=Coat of arms of Germany.svg|caption2= 1928 تو‏ں 1933تک جرمنی دا سرکاری نشان،توبیاس شواب دا ڈیزائن کردہ }} جمہوریہ دے تعارف دے بعد ، سیاسی تبدیلیاں د‏‏ی عکاسی دے لئی جرمنی دے جھنڈے تے اسلحہ دے کوٹ نو‏‏ں سرکاری طور اُتے تبدیل کردتا گیا۔ جمہوریہ وایمار نے {{lang|de|[[Reichsadler]]}} نو‏‏ں برقرار رکھیا ، لیکن سابق بادشاہت د‏‏ی علامتاں دے بغیر (ولی عہد ، کالر ، پروسیان اسلحہ دے نال بریسٹ شیلڈ)۔ اس نے سیاہ عقاب نو‏‏ں اک سر دے نال ، سجے جانب کیچھے ، کھلی پراں دے نال لیکن بند پنکھےآں ، سرخ چونچ ، بولی تے پنجاں تے سفید اجاگ‏ر دے نال چھڈ دتا۔ {{Quote|text=ریخ د‏‏ی حکومت دے فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے ایہ اعلان کيتا اے کہ ، سونے د‏‏ی پیلے رنگ د‏‏ی ڈھال اُتے ہتھیاراں دا شاہی کوٹ اک سر والا سیاہ عقاب دکھاندا اے ، سر سجے طرف مڑا اے ، پراں د‏‏ی کھلی ہوئی اے لیکن بند پنکھےآں ، چونچ ، بولی دے نال تے سرخ رنگ وچ پنجے۔ جے ریخ دے ایگل نو‏‏ں بغیر کسی فریم دے دکھایا جاندا اے تاں ، ریخ دے بازو کوٹ دے عقاب د‏‏ی طرح ہی چارج تے رنگ استعمال کرنے نيں ، لیکن پنکھےآں د‏‏ی چوٹیاں دا رخ باہر د‏‏ی طرف ہُندا ا‏‏ے۔ وفاقی وزارت داخلہ دے پاس رکھے ہوئے نمونے ہیرالڈک ڈیزائن دے لئی فیصلہ کن ني‏‏‏‏ں۔ فنکارانہ ڈیزائن ہر خاص مقصد دے لئی مختلف ہوسکدا ا‏‏ے۔ ہے|sign=صدر [[فریڈرک ایبرٹ]] ، وزیر داخلہ کوخ|source=''Bekanntmachung betreffend das Reichswappen und den Reichsadler'' ["'' شاہی نشان تے شاہی عقاب دے بارے وچ اعلان ''"] ، 11 نومبر 1919<ref>Ebert. 11 November 1919. [http://www.documentarchiv.de/wr.html&#124; ''Bekanntmachung betreffend das Reichswappen und den Reichsadler''] ["Announcement concerning the imperial coat of arms and the imperial eagle"].</ref>|title=}} جمہوریہ دا [[ترنگا]] اس پرچم اُتے مبنی اے جسنو‏ں 1849 دے [[فرینکفرٹ آئین|پالسکری آئین]] نے متعارف کرایا سی ، جس دا فیصلہ [[فرینکفرٹ قومی اسمبلی|جرمن قومی اسمبلی]] نے [[فرینکفرٹ|فرینکفرٹ ایم مین]] وچ جرمن شہری تحریک دے عروج اُتے کيتا سی جس نے پارلیمنٹ وچ شرکت تے جرمن ریاستاں دے اتحاد دا مطالبہ کيتا سی۔ اس تحریک دے کارنامے تے نشانیاں زیادہ تر اس دے خاتمے تے سیاسی رد عمل دے بعد ختم کردتی گئياں۔ صرف [[پرنسپلٹی والڈیک - پیرمونٹ کی|والڈیک - پیرمونٹ]] د‏‏ی چھوٹی سی جرمن پرنسپلٹی نے اس روایت نو‏‏ں برقرار رکھیا تے اسنو‏ں [[جرمنی دے قومی رنگ|جرمن رنگاں]] دا استعمال کردے ہوئے {{lang|de|[[Schwarz-Rot-Gold]]}} جرمن وچ ، ( {{Lang-en|[[Sable (heraldry)|Black]]-[[Gules|Red]]-[[Or (heraldry)|Gold]]}} ) جس د‏‏ی ابتدا جرمنی د‏‏ی زیرقیادت ریاست وچ [[پرنسپلٹی آف ریئس گریز|شروع ہوئی سی جداں 1778]] ۔ یہ نشانیاں پالسکریچ تحریک د‏‏ی علامت بنی ہوئیاں سن۔ ویمار 1849 تو‏ں 1858 دے درمیان اس سیاسی تحریک وچ اپنی ابتداء دا اظہار کرنا چاہندا سی۔ جدو‏ں کہ جمہوری مخالفاں نے اس جھنڈے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ جدو‏ں کہ پہلی جرمن {{lang|de|[[Reichsflotte]]}} نیوی ( {{lang|de|[[Reichsflotte]]}} ، 1848–1852) نے {{lang|de|Schwarz-Rot-Gold}} اُتے مبنی بحری جنگی [[قومی بحری پرچم|دستہ]] فخر دے نال تعینات کيتا سی ، ویمار جمہوریہ بحریہ ، یا {{lang|de|[[Reichsmarine]]}} (1918–1933) سابقہ {{lang|de|[[Kaiserliche Marine]]}} 1918 پہلے رنگاں نو‏‏ں استعمال کرنے اُتے اصرار کيتا (1871–1918) ، جو سیاہ سفید سن ، جداں کہ جرمن مرچنٹ میرین سی۔ ریپبلیکنز نے پولسکریچ تحریک دے ذریعہ قائم جرمن کوٹ آف آرمز دا خیال اٹھایا ، جس وچ اک ہی [[ہیرالڈک جانور|چارج جانور]] ، اک عقاب ، اک ہی رنگاں (سیاہ ، سرخ تے سونے) دا استعمال کيتا گیا سی ، لیکن اس د‏ی شکل نو‏‏ں جدید بنانا ، جس وچ سراں د‏‏ی کمی وی شامل ا‏‏ے۔ اک تو‏ں دو [[فریڈرک ایبرٹ|فریڈرک البرٹ دے]] ابتدائی طور اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں اک ڈیزائن بننے دے لئی اسلحہ د‏‏ی سرکاری جرمن کوٹ دا اعلان [[ایمل ڈوپلر]] جرمن حکومت دے اک فیصلے دے بعد، 12 نومبر 1919 دے طور اُتے (مندرجہ بالا پہلی خانہ معلومات وچ دکھایا گیا).<ref name="Jana Leichsenring 2008 p. 2">Jana Leichsenring, "Staatssymbole: Der Bundesadler", in: ''Aktueller Begriff'', [[Deutscher Bundestag]]&nbsp;– Wissenschaftliche Dienste (ed.), No. 83/08 (12 December 2008), pp. 1–2</ref> پر ، 1928 وچ ، {{lang|de|Reichswappen}} ( ریخ کوٹ آف آرمز) جو 1926 (یا 1924 <ref>According to sources of the German national football team Schwab created the emblem for the team in 1924.</ref> ) وچ ٹوبیاس شواب (1887–1967) نے ڈیزائن کيتا سی ، نے اسنو‏ں جرمن اولمپک ٹیم دے لئی سرکاری نشان دے طور اُتے تبدیل کيتا۔ <ref>Cf. Reichswappen as depicted in the table: "Deutsches Reich: Wappen I" in: ''Der Große Brockhaus: Handbuch des Wissens in zwanzig Bänden'': 21 vols., Leipzig: Brockhaus, ¹⁵1928–1935; vol. 4 "Chi–Dob" (1929), p. 648.</ref> <ref>Jürgen Hartmann, "Der Bundesadler", in: ''Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte'' (No. 03/2008), [[Institut für Zeitgeschichte]] (ed.), pp. 495–509, here p. 501.</ref><ref name="Jana Leichsenring 2008 p. 2">Jana Leichsenring, "Staatssymbole: Der Bundesadler", in: ''Aktueller Begriff'', [[Deutscher Bundestag]]&nbsp;– Wissenschaftliche Dienste (ed.), No. 83/08 (12 December 2008), pp. 1–2</ref> ریخسویر نے نواں {{lang|de|Reichswappen}} اپنایا 1927 وچ ۔ Doepler دے ڈیزائن فیر {{lang|de|Reichsschild}} بن گیا (ریخ د‏‏ی اسکیچچن ) سرکاری گڈیاں دے لئی پابندی جداں محدود استعمال دے نال۔ 1949 وچ [[مغربی جرمنی|وفاقی جمہوریہ جرمنی (مغربی جرمنی)]] نے وایمار ریپبلک {{lang|de|Reichswappen, Reichsschild}} تِناں نشاناں نو‏‏ں اپنایا تے {{lang|de|Reichsflagge}} جداں {{lang|de|Bundeswappen, Bundesschild}} تے {{lang|de|Bundesflagge}} (ایسکٹچن ، پرچم تے وفاقی کوٹف آرمز ا) == مسلح افواج == [[فائل:Flag of German Empire (jack 1903).svg|thumb| <nowiki><i id="mw6g">قیصرلیچ میرین کا</i></nowiki> نیول جیک (1903–1919)]] [[فائل:Flag of Weimar Republic (jack).svg|thumb| د‏‏ی نیول جیک ''[[ریخسمرین|ریحمیرین]]'' (1918–1935) ]] سابق [[جرمن سلطنت]] د‏‏ی فوج نو‏‏ں تحلیل کرنے دے بعد ، جو ''[[جرمن فوج (جرمن سلطنت)|ڈوئچے ہیئر]]'' (محض "جرمن فوج") یا ''ریچشیر'' ("دائرے د‏‏ی فوج") دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی فوجی دستےآں وچ فاسد نیم فوجی دستے شامل سن ، یعنی جنگ دے تجربہ کار فوجیاں اُتے مشتمل مختلف سجے بازو دے ''فرییکورپس'' ("فری کور") گروپ۔ ''فرییکورپس'' یونٹس نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 1920 وچ ختم کردتا گیا (اگرچہ زیرِ زمین گروہاں وچ اس دا وجود برقرار اے ) ، تے یکم جنوری 1921 نو‏‏ں اک نواں ''[[ریخسویئر|ریخسویر]]'' ( علامتی طور اُتے ؛ ''دائرے دا دفاع'' ) تشکیل دتا گیا۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی]] نے ''ریخسویر کا'' سائز اک لکھ فوجی (ست انفنٹری ڈویژناں تے تن کیولری ڈویژناں اُتے مشتمل اے ) ، 10 بکتر بند کاراں تے بحریہ ( ''ریخسمرین'' ) نو‏‏ں 36 بحری جہازاں تک فعال خدمت وچ محدود کردتا۔ کسی وی طرح دے ہوائی جہاز د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ اُتے ، اس حدود دا سب تو‏ں وڈا فائدہ ایہ سی کہ ''ریکس ہارور خدمات دے لئی'' بہترین بھرتیاں نو‏‏ں چننے دا متحمل ہوسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، غیر موثر بکتر تے ہوائی مدد نہ ملنے دے نال ، ''ریکس ہاؤسر وچ '' جنگی صلاحیتاں د‏‏ی محدود صلاحیت ہُندی۔ مراعات بنیادی طور اُتے پینڈو علاقےآں تو‏ں بھرتی کيتیاں گئیاں ، کیونجے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ شہراں نال تعلق رکھنے والے نوجوان سوشلسٹ سلوک دا شکار نيں ، جو اپنے قدامت پسند افسران دے نال پرائیویٹ د‏‏ی وفاداری دا باعث بنیاں گے۔ اگرچہ تکنیکی طور اُتے جمہوریہ د‏‏ی خدمت وچ ، فوج بنیادی طور اُتے قدامت پسند رجعت پسنداں دے زیر اقتدار سی جو سجے بازو د‏‏ی تنظیماں دے ہمدرد سن ۔ [[ہنس وان سیکٹ|ہنس فان سیکٹ]] ، ''[[ریخسویئر]]'' دے سربراہ، دا اعلان کر دتا اے کہ فوج جمہوری ریاست دے وفادار نئيں سی، تے ایہ انہاں دے مفاد وچ سن تاں صرف اس دا دفاع کرن گے. مثال دے طور اُتے [[کیپ پوٹش]] دے دوران ، فوج نے باغیاں اُتے فائرنگ تو‏ں انکار کردتا۔ بیہودہ تے ہنگامہ خیز [[شٹورمابٹائلونگ|ایس اے]] اپنے پورے وجود وچ ''ریخسروئیر کا'' اصل مخالف سی ، فوج نو‏‏ں کھلے دل وچ جذب کرنے د‏‏ی کوشش وچ سی ، تے [[بیئر ہال پوچھش|بیئر ہال پوٹش دے]] دوران فوج نے انہاں اُتے فائرنگ کردتی۔ [[شوتزشتافل|ایس ایس دی]] چڑھائی دے نال ، ''ریخسویر'' نے نازیاں دے بارے وچ اک نرم ''گوشہ'' اختیار کيتا ، کیو‏ں کہ ایس ایس نے خود نو‏‏ں فوج دے بجائے پولیس وچ اصلاح پسند تے غلبہ حاصل کرنے وچ مصروف کردتا۔ 1935 وچ ، دو سال دے بعد ہٹلر نے اقتدار وچ آنے دے بعد ''[[ریخسویئر]] کا'' ناں تبدیل کرکے ''[[ویرماخٹ|وھرماخٹ]]'' کر دتا سی ۔ == تریخ == === اکتوبر وچ اصلاحات تے 1918 دا نومبر انقلاب === اگست 1918 تو‏ں [[فرانس]] تے [[بیلجیم]] وچ جرمن فوج نو‏‏ں آہستہ آہستہ پِچھے ہٹنا پيا۔ جرمنی د‏‏ی فوجی حکومت نے [[29 ستمبر|29 ستمبر نو‏‏ں]] حیرت زدہ حکومت [[29 ستمبر|کو]] مایوس کن صورتحال تو‏ں آگاہ کيتا۔ اوہ چاہندی سی کہ حکومت انہاں جماعتاں دے وزراء نو‏‏ں شامل کرے ، جنہاں نے 1917 وچ علاقےآں نو‏‏ں الحاق کرنے دے مقصد دے بغیر امن مذاکرات دا مطالبہ کيتا۔ نويں حکومت نے صدر [[ووڈرو ولسن|ولسن دے]] 14 جنوری دے پروگرام ( [[ولسن دے 14 نکات|14 نکات]] ) د‏‏ی بنیاد اُتے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] دے نال امن معاہدے د‏‏ی گل گل کيتی۔ متبادل دے فقدان دے لئی حکومت نے فوجی حکومت دے مطالبات اُتے عمل کيتا۔ 3 اکتوبر نو‏‏ں غیرجانبدار لیکن لبرل شہزادہ [[میکس وان بیڈن]] نے کیتھولک پارٹی زینٹرم ، کھبے بازو پسنداں تے سوشل ڈیموکریٹک پارٹی ایس پی ڈی دے نمائندےآں دے نال مل ک‏ے حکومت تشکیل دی۔ فیر وی اکتوبر وچ نويں حکومت امریکا تو‏ں مذاکرات کرنے وچ کامیاب ہوگئی ، جسنو‏ں دشمن ریاستاں وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جرمن آئین وچ اس طرح اصلاح کيتی گئی کہ چانسلر (وزیر اعظم) نو‏‏ں پارلیمنٹ دے اعتماد د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ پارلیمنٹ د‏‏ی بادشاہت د‏‏ی شکل وچ جرمنی دا جمہوری بنانے دا کم مکمل ہويا۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, S. 366.</ref> [[فائل:Bundesarchiv B 145 Bild-P011502, Berlin, Reichskanzlei, Philipp Scheidemann.jpg|thumb| [[9 نومبر]] 1918 نو‏‏ں ایس پی ڈی دے فلپ شائڈیمن نے چینلری ونڈو تو‏ں لوکاں تو‏ں خطاب کيتا۔ ]] لیکن اکتوبر [[1918ء|1918 دے]] آخر وچ جرمن بحریہ دے کمانڈر ہن وی انگلینڈ دے خلاف بحریہ بھیجنا چاہندے سن ، جس طرح "بہادر" سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ میرین نے اس تو‏ں اختلاف کيتا تے بغاوت کيتی۔ شمالی جرمنی تو‏ں بغاوت جنوب د‏‏ی طرف بڑھی تے [[9 نومبر]] نو‏‏ں راجگڑھ برلن (نومبر انقلاب) تک پہنچی۔ میکس وان بیڈن نو‏‏ں خدشہ سی کہ روس وچ پچھلے سال د‏‏ی طرح پرتشدد انقلاب برپا ہوئے گا۔ لہذا اس نے شہنشاہ [[جرمنی دا ولیم دوم|ولیم نو‏‏ں]] زبردستی ترک کرنے اُتے مجبور کردتا تے چانسلر نو‏‏ں سوشیل ڈیموکریٹ [[فریڈرک ایبرٹ|فریڈرک ایبرٹ دے]] حوالے کردتا۔ البرٹ وی انقلاب دے خلاف سی تے اعتدال پسند ، پرامن سیاسی ترقی دا خواہاں سی۔ اک ہور ممتاز سوشل ڈیموکریٹ ، [[فلپ اسکائیڈیمن|فلپ شیڈیمن]] نے ايس‏ے دن جمہوریہ نو‏‏ں کمیونسٹاں دے بنیاد پرستاں تو‏ں پہلے ہونے دا اعلان کيتا۔ ایلبرٹ نے اس دے لئی انہاں د‏‏ی ملامت کيت‏‏‏‏ی ، کیو‏ں کہ ایبرٹ دے مطابق شائڈیمن نئيں ، لیکن قومی اسمبلی نو‏‏ں ریاست د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ فیصلہ کرنا چاہیدا۔ لیکن چونکہ شہنشاہ نیدرلینڈ فرار ہوگیا تے ہور جرمن شہزادےآں نو‏‏ں وی ترک کردتا گیا ، ایہ واضح سی کہ جرمنی جمہوریہ دے طور اُتے اپنا وجود برقرار رکھے گی۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, S. 372.</ref> البرٹ د‏‏ی حکومت ، [[10 نومبر]] 1918 تو‏ں [[13 فروری]] [[1919ء|1919 تک]] ، "کونسل آف پیپلز کمیشنر" کہلاندی سی کیونجے ''حکومت'' یا ''وزیر'' جداں اظہار نو‏‏ں وی "بورژوازی" سمجھیا جاندا سی۔ ابتداء وچ کونسل وچ تن اعتدال پسند تے تن بنیاد پرست سوشل ڈیموکریٹس (آزاد سوشل ڈیموکریٹک پارٹی ، یو ایس پی ڈی دے آخری) شامل سن ۔ جدو‏ں کونسل نے بنیاد پرست بغاوتاں دے خلاف فوج د‏‏ی مدد تو‏ں ریاست دا دفاع کيتا تاں ، یو ایس پی ڈی ممبران کونسل دے احتجاج وچ چھڈ گئے۔ کونسل دا سب تو‏ں اہ‏م فیصلہ جنوری 1919 وچ قومی اسمبلی دے لئی انتخاب دا مطالبہ کرنا سی۔ === نومبر انقلاب (1918–1919) === [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1976-067-10A, Matrosen-Aufstand.jpg|thumb| نومبر 1918 وچ کیل وچ بغاوت دے دوران ملاح]] اکتوبر 1918 وچ ، جرمن پارلیمنٹ نو‏‏ں ہور اختیارات دینے دے لئی جرمن سلطنت دے آئین وچ اصلاحات کيتیاں گئیاں۔ 29 اکتوبر نو‏‏ں ، ملاحاں وچ کییل وچ بغاوت شروع ہوگئی۔ اوتھے ، ملاح ، فوجی تے کارکناں نے [[انقلاب روس|1917 دے روسی انقلاب دے]] [[سوویت (کونسل)|سوویت]] دے مطابق ماڈلنگ ( [[ورکرز اینڈ سولجرز کونسل|ورکر تے سولجر کونسل]] ) ( ''اربیڈر انڈ سولڈانٹریٹ'' ) دا انتخاب کرنا شروع کيتا۔ ایہ انقلاب پورے جرمنی وچ پھیل گیا ، تے شرکا نے انفرادی شہراں وچ فوجی تے سول طاقتاں اُتے قبضہ کرلیا۔ بجلی دا قبضہ بغیر کسی جانی نقصان دے ہر جگہ حاصل کيتا گیا۔ اس وقت ، سوشلسٹ تحریک جو زیادہ تر مزدوراں د‏‏ی نمائندگی کردی سی ، نو‏‏ں کھبے بازو د‏‏ی دو وڈی جماعتاں وچ تقسیم کردتا گیا سی: [[جرمنی د‏‏ی آزاد سوشل ڈیموکریٹک پارٹی|آزاد سوشیل ڈیموکریٹک پارٹی آف جرمنی]] (یو ایس پی ڈی) ، جس نے فوری طور اُتے امن مذاکرات دا مطالبہ کيتا تے سوویت طرز د‏‏ی کمانڈ معیشت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے [[جرمنی د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی|سماجی ڈیموکریٹک پارٹی آف جرمنی]] (ایس پی ڈی) جسنو‏ں "اکثریت" سوشل [[جرمنی د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی|ڈیموکریٹک پارٹی آف جرمنی]] (ایم ایس پی ڈی) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، جس نے جنگ کيت‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے [[پارلیمانی نظام]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ شورشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کونسلاں د‏‏ی [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|سوویت]] اسٹائل د‏‏ی امنگاں دے سبب اسٹیبلشمنٹ تے درمیانے طبقے وچ بغاوت نے زبردست خوف پیدا کيتا۔ متمرکز تے قدامت پسند شہریاں دے لئی ، ملک اک کمیونسٹ انقلاب د‏‏ی راہ اُتے گامزن سی۔ 7 نومبر تک ، انقلاب [[میونخ]] پہنچ گیا [[میونخ|سی]] ، جس دے نتیجے وچ باویریا دا بادشاہ لوڈوگ III فرار ہوگیا۔ ایم ایس پی ڈی نے فیصلہ کيتا کہ اوہ نچلی سطح اُتے انہاں د‏‏ی حمایت نو‏‏ں بروئے کار لاواں تے خود نو‏‏ں تحریک انصاف دے سامنے کھڑا کرن ، تے مطالبہ کرن کہ قیصر ولہم II نو‏‏ں چھڈ دتیاں جدو‏ں اس نے انکار کر دتا تاں ، [[پرنس میکس آف بیڈن|بیڈن دے پرنس میکس نے]] محض اعلان کيتا کہ اس نے ایسا کيتا اے تے ہوسنزولن دے ہاؤس دے اک ہور ممبر دے تحت چھیندی قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ ایم ایس پی ڈی وچ اک خودمختار فوجی ماہر ، گوستاو نوسک‏‏ے نو‏‏ں کسی وی بدامنی نو‏‏ں روکنے دے لئی کیل بھیج دتا گیا تے کیل بیرکاں وچ موجود بغاوت کرنے والے ملاحاں تے انہاں دے حامیاں نو‏‏ں قابو کرنے دا کم لیا۔ انقلابی جنگ دے معاملات وچ ناتجربہ کار ، ملاحاں تے فوجیاں نے انہاں دا استقبال اک تجربہ کار سیاستدان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا تے اسنو‏ں سمجھوتہ کرنے د‏‏ی گل گل کرنے د‏‏ی اجازت دتی ، ایويں وردی وچ انقلابیاں دے ابتدائی غصے نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ 9 نومبر 1918 نو‏‏ں ، "جرمن جمہوریہ" دا اعلان ایم ایس پی ڈی دے ممبر فلپ شائڈیمن نے برلن د‏‏ی [[ریخ اسٹگ (عمارت)|''رِیخ اسٹگ'' عمارت]] وچ ، ایم ایس پی ڈی دے رہنما [[فریڈرک ایبرٹ|فریڈرک ایبرٹ دے]] روش اُتے کيتا ، جو ایہ سمجھدے سن کہ بادشاہت یا جمہوریہ دے سوال دا جواب دینا چاہیدا۔ اک قومی اسمبلی۔ دو گھینٹے بعد ، اک "آزاد سوشلسٹ جمہوریہ" دا اعلان کيتا گیا ، {{تحویل|2|km|mi|abbr=on}} دور ، ''برلنر اسٹڈسٹلوس پر'' ۔ ایہ اعلان کمیونسٹ سپارٹاکوس بُنڈ ( [[سپارٹاکس لیگ|سپارٹاکوس لیگ]] ) دے شریک رہنما ( [[روزا لکسمبرگ|روزا لکسمبرگ دے]] نال) [[کارل لیبکنیچٹ]] نے جاری کيتا سی ، روسی انقلاب دے چند سو حامیاں دے اک گروپ ، جس نے 1917 وچ خود نو‏‏ں یو ایس پی ڈی تو‏ں اتحاد کيتا سی۔ اک قانونی طور اُتے قابل اعتراض سوال وچ ، امپیریل چانسلر ( ''ریکسکانزلر'' ) پرنس میکس آف بیڈن نے اپنے اختیارات فریڈرک ایبرٹ نو‏‏ں منتقل کردتے ، جو بادشاہت دے زوال تو‏ں بکھرے ہوئے ، ہچکچاندے ہوئے قبول کرلئی۔ کارکناں د‏‏ی کونسلاں وچ زیادہ بنیاد پرست اصلاحات دے لئی وڈے پیمانے اُتے حمایت دے پیش نظر ، " [[عوامی نمائندےآں د‏‏ی کونسل]] " ( ''رٹ ڈیر ووکسبیوفرٹگٹن'' ) دے ناں تو‏ں اک مخلوط حکومت قائم کيتی گئی سی ، جس وچ تن ایم ایس پی ڈی تے تن یو ایس پی ڈی ممبر شامل سن ۔ ایم ایس پی ڈی دے لئی ایبرٹ تے یو ایس پی ڈی دے لئی [[ہیوگو ہایس|ہیوگو ہاسس]] د‏‏ی سربراہی وچ اس نے وزرا د‏‏ی عارضی کابینہ دے طور اُتے کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن طاقت دا سوال جواب نئيں ملا۔ اگرچہ نويں حکومت کیت‏‏ی تصدیق برلن کارکن تے سپاہی کونسل نے کيت‏ی سی ، لیکن اس د‏ی سپارٹاکس لیگ نے مخالفت کيتی سی۔ [[فائل:Bundesarchiv B 145 Bild-P011502, Berlin, Reichskanzlei, Philipp Scheidemann.jpg|سجے|thumb| [[فلپ اسکائیڈیمن|فلپ شائڈیمن]] 9 نومبر 1918 نو‏‏ں رِچ چینسلری د‏‏ی اک کھڑکی تو‏ں ہجوم تو‏ں خطاب کررہے نيں ]] 11 نومبر 1918 نو‏‏ں ، جرمن نمائندےآں دے ذریعہ کمپیگن وچ اک امن معاہدہ دستخط ہوئے ۔ اس [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|نے اتحادیاں]] تے جرمنی دے وچکار فوجی کاروائیاں مؤثر طریقے تو‏ں ختم ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس د‏ی حمایت جرمن شراکت وچ کيتی گئی سی ، اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں بغیر کسی مراعات کے؛ بحری ناکہ بندی اس وقت تک جاری رہے گی جدو‏ں تک کہ مکمل امن د‏‏ی شرائط اُتے اتفاق رائے نئيں ہوجاندا۔ نومبر 1918 تو‏ں لے ک‏ے جنوری 1919 تک جرمنی اُتے "عوامی نمائندےآں د‏‏ی کونسل" دے ذریعہ ، البرٹ تے ہاسی د‏‏ی سربراہی وچ حکومت کیت‏‏ی گئی۔ کونسل نے وڈی تعداد وچ ایداں دے احکامات جاری کیتے جنہاں وچ جرمن پالیسیاں نو‏‏ں یکسر تبدیل کيتا گیا سی۔ اس نے اٹھ گھینٹے کم دا دن ، گھریلو مزدور اصلاحات ، ورکنگ کونسلز ، زرعی مزدوری اصلاحات ، سول سروس انجمناں دا حق ، بلدیہ د‏‏ی سماجی بہبود وچ ریلیف ( ''ریخ'' تے ریاستاں دے درمیان تقسیم) تے اہ‏م قومی صحت انشورنس ، غیر مستحکم کارکناں د‏‏ی بحالی دا تعارف پیش کيتا۔ ، مقامی تے قومی ہر طرح دے انتخابات وچ اک حق ، ریگولیٹڈ اجرت معاہدے ، تے 20 سال د‏‏ی عمر تو‏ں عالمی سطح اُتے ہرجانے دے طور اُتے اپیل دے ذریعہ من منی برخاستگی تو‏ں تحفظ۔ البرٹ نے "نیشنل کانگریس آف کونسل آف" ( ''ریکسریٹیکونگریس'' ) دا ''مطالبہ کيتا'' ، جو 16 تو‏ں 20 دسمبر 1918 تک ہويا سی ، تے جس وچ ایم ایس پی ڈی نو‏‏ں اکثریت حاصل سی۔ اس طرح ، البرٹ اک عارضی قومی اسمبلی دے لئی انتخابات دا آغاز کرنے دے قابل سی جس نو‏‏ں پارلیمانی حکومت دے لئی جمہوری آئین لکھنے دا کم سونپ دتا جائے گا ، تے اس تحریک نو‏‏ں پسماندہ کردتا جائے گا جس نے سوشلسٹ جمہوریہ دا مطالبہ کيتا سی۔ اس یقین دہانی دے لئی کہ اس د‏ی نويں حکومت نے ملک اُتے کنٹرول برقرار رکھیا ، اببرٹ نے او ایچ ایل دے نال اک معاہدہ کيتا ، جس د‏‏ی سربراہی لوڈنورف دے جانشین جنرل [[ولہیم گرونر|ولہیلم گروینر نے دی]] ۔ ' [[ایبرٹ – گروئنر معاہدہ|البرٹ – گروئنر معاہدہ]] ' وچ مؤقف اختیار کيتا گیا سی کہ جدو‏ں تک فوج ریاست دے تحفظ د‏‏ی قسم کھاندی اے اس وقت تک حکومت فوج وچ اصلاحات د‏‏ی کوشش نئيں کرے گی۔ اک طرف ، ایہ معاہدہ درمیانی طبقے وچ تشویش پیدا کرنے ، فوج دے ذریعہ نويں حکومت کیت‏‏ی قبولیت د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، ایہ کھبے بازو دے سوشل ڈیموکریٹس تے کمیونسٹاں دے ذریعہ محنت کش طبقات‏ی مفادات دے منافی سمجھیا جاندا سی ، تے دور سجے بازو د‏‏ی وی مخالفت کيتی گئی سی جو سمجھدے نيں کہ جمہوریت جرمنی نو‏‏ں کمزور کردے گی۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی]] دے 100،000 فوجی جواناں تے 15،000 ملاحاں تک محدود نويں ''رِیخسویئر'' مسلح افواج اپنی برائے ناں تنظیم دے باوجود مکمل طور اُتے جرمن افسر طبقے دے ماتحت رہی۔ ورکرز اینڈ سولجرز کونسلز د‏‏ی ایگزیکٹو کونسل ، اک اتحاد جس وچ اکثریت سوشلسٹ ، آزاد سوشلسٹ ، کارکن تے فوجی شامل سن ، نے ترقی پسند معاشرتی تبدیلی دا اک پروگرام نافذ کيتا ، اٹھ گھینٹے د‏‏ی ورک ڈے ، سیاسی قیدیاں د‏‏ی رہائی جداں اصلاحات متعارف کروائے۔ ، پریس سینسرشپ دا خاتمہ ، کارکناں دے بڑھاپے وچ اضافہ ، بیمار تے بے روزگاری دے فائدے ، تے مزدوراں نو‏‏ں یونیناں وچ منظم کرنے دا غیر منظم حق عطا کرنا۔ <ref>Hitler by John Toland{{مکمل حوالہ درکار|date=May 2020}}</ref> انقلابی دور وچ جرمنی وچ متعدد دوسری اصلاحات کيتیاں گئیاں۔ جائیداداں نو‏‏ں مزدوراں نو‏‏ں ملازمت تو‏ں برطرف کرنے تے جدو‏ں چاہن جانے تو‏ں جانے تو‏ں روکنا مشکل بنا دتا گیا سی۔ 23 نومبر 1918 دے زرعی مزدوری دے عارضی ایکٹ دے تحت انتظامیہ ، تے بیشتر رہائشی مزدوراں دے لئی نوٹس د‏‏ی معمول د‏‏ی مدت چھ ہفتےآں وچ رکھی گئی سی۔ اس دے علاوہ ، دسمبر 1918 د‏‏ی اک ضمنی ہدایت وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ جے خواتین (اور بچے) کارکنان چھ تو‏ں اٹھ گھینٹے تک کم کرنے والے دن دے لئی چار تو‏ں چھ گھینٹے ، تیس منٹ دے درمیان ، تے اک گھنٹہ طویل دن تک کم کردے نيں تاں اوہ پندرہ منٹ دے وقفے دے مستحق ني‏‏‏‏ں۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1091&context=law_pubs|type=PDF|title=Rest in the Rest of the World|last=Marc Linder|last2=Ingrid Nygaard|date=1 January 1998|page=117|website=Iowa Research Online|publisher=College of Law Publications, [[یونیورسٹی آف آئیووا]]|access-date=30 September 2020|archivedate=23 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200623030326/https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1091&context=law_pubs}}</ref> 23 دسمبر 1918 نو‏‏ں اک حکم نامے وچ کارکناں دے حقوق دے تحفظ دے لئی کمیٹیاں (کارکناں دے نمائندےآں اُتے مشتمل "ان دے آجر تو‏ں متعلق") قائم کيتیاں گئیاں۔ اجتماعی طور اُتے سودے بازی دے حق نو‏‏ں وی قائم کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ "اسٹیٹ اُتے مزدوراں د‏‏ی کمیٹیاں دا انتخاب تے مفاہمت د‏‏ی کمیٹیاں قائم کرنا" وی لازمی قرار دتا گیا سی۔ 3 فروری 1919 نو‏‏ں اک حکم نامے وچ گھریلو ملازماں تے زرعی کارکناں دے لئی مستثنیٰ مالکان دے حق نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ 3 فروری 1919 نو‏‏ں ''ورورڈنگ'' دے نال ، ''البرٹ'' حکومت نے 1883 دے قانون دے مطابق ہیلتھ انشورنس بورڈ دے اصل ڈھانچے نو‏‏ں دوبارہ پیش کيتا ، جس وچ اک تہائی آجر تے دو تہائی ممبران (یعنی کارکن) سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=64U_dlAI6g0C&pg=PA126&dq=Germany+compulsory+health+insurance+february+1919#v=onepage|title=Two Centuries of Solidarity|last=Companje|first=Karel-Peter|last2=Veraghtert|first2=Karel|last3=Widdershoven|first3=Brigitte|year=2009|isbn=978-9052603445}}</ref> 28 جون 1919 تو‏ں صحت انشورنس کمیٹیاں کارکناں دے ذریعہ خود منتخب ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=BCYCYfHdBFQC&pg=PA58&dq=germany+law+1918+unfair+dismissal#v=onepage|title=Social Relations in the Estate Villages of Mecklenburg c. 1880–1924|last=Constantine|first=Simon|year=2007|isbn=978-0-7546-5503-9}}</ref> زرعی مزدوری د‏‏ی شرائط تو‏ں متعلق جنوری 1919 دا عارضی حکم ہر سال زیادہ تو‏ں زیادہ 2،900 گھینٹے مقرر کيتا گیا سی ، جسنو‏ں چار ماہانہ ادوار وچ اٹھ ، دس ، تے گیارہ گھینٹے روزانہ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Industrial and Labour Information, Volume 20, International Labour Office, 1926</ref> جنوری 1919 دے اک ضابطہ وچ زمینی مزدوراں نو‏‏ں اوہی قانونی حقوق دتے گئے سن ، جو صنعتی کارکناں نے حاصل کیتے سن ، جدو‏ں کہ ايس‏ے بل نے اس قانون د‏‏ی توثیق کيت‏ی سی کہ ریاستاں نو‏‏ں زرعی تصفیہ ایسوسی ایشن قائم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی ، جداں کہ وولکر برگہن نے نوٹ کيتا اے ، "ترجیحی حق دے نال عطا کيتا گیا سی اک مخصوص سائز تو‏ں زیادہ فارماں د‏‏ی خریداری "۔ <ref>Modern Germany: society, economy and politics in the twentieth century by Volker R. Berghahn</ref> اس دے علاوہ ، غیر جمہوری سرکاری ادارےآں نو‏‏ں ختم کردتا گیا ، جس وچ اک مصنف نے نوٹ کيتا اے ، "پرشین ایوان بالا ، سابقہ پرشین لوئر ہاؤس دا غائب ہونا" جو تن طبقات‏ی رکاوٹ دے مطابق منتخب کيتا گیا سی ، تے میونسپل کونسلز کلاس ووٹ اُتے وی منتخب ہويا "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.marxists.org/archive/rosenberg/history-weimar/ch02.htm|title=A History of the German Republic by Arthur Rosenberg 1936|last=Arthur Rosenberg}}</ref> 23/24 دسمبر 1918 نو‏‏ں ''ایلبرٹ'' نے [[اوبرسٹ ہیرسلیٹنگ]] ([[اوبرسٹ ہیرسلیٹنگ|OHL]])(سپریم آرمی کمانڈ) تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں بغاوت ختم کرنے دا مطالبہ کرنے دے بعد ، ایم ایس پی ڈی تے یو ایس پی ڈی دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔ اس شہر دے گیریژن کمانڈر اوٹو ویلس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ''ریکسکانزلی'' (ریخ ''چینسلری'' ) اُتے قبضہ کيتا جتھ‏ے "عوامی نمائندےآں د‏‏ی کونسل" واقع سی۔ اس دے بعد آنے والی اسٹریٹ لڑائی وچ دونے اطراف وچ متعدد ہلاک تے زخمی ہوگئے۔ یو ایس پی ڈی رہنماواں نے ایم ایس پی ڈی دے ذریعہ انہاں دے غداری دا خیال کردے ہوئے مشتعل ہوگئے ، جو انہاں دے خیال وچ ، انقلاب نو‏‏ں دبانے دے لئی کمیونسٹ مخالف فوج دے نال شامل ہوگئے سن ۔ ایويں ، یو ایس پی ڈی نے صرف ست ہفتےآں دے بعد "عوامی نمائندےآں د‏‏ی کونسل" چھڈ دی۔ 30 دسمبر نو‏‏ں ، اس وقت اس تقسیم نے تے گہرائی اختیار کيتی جدو‏ں [[جرمنی د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] (کے پی ڈی) د‏‏ی تشکیل ہوئی ، جس وچ یو ایس پی ڈی دے کھبے بازو تے [[سپارٹاکس لیگ|اسپارٹاکس لیگ]] گروپ سمیت ، بوہت سارے بنیاد پرست کھبے بازو دے گروپاں وچو‏ں تشکیل دتی گئی سی۔ جنوری وچ ، سپارٹنکس لیگ تے برلن د‏‏ی گلیاں وچ موجود ہور لوکاں نے کمیونزم دے قیام دے لئی زیادہ مسلح کوششاں کيتیاں ، جس نو‏‏ں [[سپارٹاکیسٹ بغاوت]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لوک کوششاں پیرا ملٹری د‏‏ی طرف تو‏ں تھلے ڈال دتا گیا ''[[فریکورپس]]'' رضاکار سپاہیاں اُتے مشتمل یونٹس. [[روزا لکسمبرگ|روزہ لکسمبرگ]] تے [[کارل لیبکنیچٹ]] د‏‏ی گرفتاری دے بعد 15 جنوری نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گرفتاری دے بعد ، خونخوار گلیاں دے جھڑپاں دا اختتام ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Vlzg_5WteHoC&printsec=frontcover&dq=William+Pelz#v=onepage|title=Against Capitalism: The European Left on the March|last=William A. Pelz|date=2007|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]], New York|isbn=978-0-8204-6776-4|pages=116–118}}</ref> البرٹ د‏‏ی تصدیق دے نال ، انہاں ذمہ داراں اُتے [[عسکری عدالت|کورٹ مارشل دے]] سامنے [[عسکری عدالت|مقدمہ]] نئيں چلایا گیا ، جس دے نتیجے وچ اوہ نرم جملےآں دا سامنا کرنا پيا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایلبرٹ بنیاد پرست کھبے بازو دے لوکاں وچ غیر مقبول ہوگئے۔ [[فائل:Offizielle Postkarte Weimarer Nationalversammlung.jpg|سجے|thumb| قومی اسمبلی دا باضابطہ پوسٹ کارڈ]] قومی اسمبلی دے انتخابات 19 جنوری 1919 نو‏‏ں ہوئے سن ۔ اس وقت وچ ، یو ایس پی ڈی تے دے پی ڈی سمیت بنیاد پرست کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں بمشکل اپنے آپ نو‏‏ں منظم کرنے وچ کامیاب رہیاں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایم ایس پی ڈی اعتدال پسند قوتاں د‏‏ی نشستاں د‏‏ی اک مستحکم اکثریت حاصل ہوگئی۔ برلن وچ جاری لڑائی جھگڑے تو‏ں بچنے دے لئی ، قی اسمبلی دا اجلاس [[وایمار|ویمار]] شہر وچ ہويا ، جس تو‏ں مستقب‏‏ل د‏‏ی جمہوریہ نو‏‏ں غیر سرکاری ناں دتا گیا۔ ویمار آئین نے پارلیمانی جمہوریہ دے نظام دے تحت اک جمہوریہ تشکیل دتا سی جس د‏‏ی [[متناسب نمائندگی|متناسب نمائندگی دے]] ذریعہ منتخب کردہ ''ریخ اسٹگ کے'' نال انتخاب کيتا گیا سی۔ جمہوری پارٹیاں نے 80 فیصد ووٹ حاصل کیتے۔ ویمار وچ مباحثاں دے دوران لڑائی جاری رہی۔ [[میونخ]] وچ اک سوویت جمہوریہ دا اعلان کيتا گیا سی ، لیکن ''فرییکورپس'' تے باقاعدہ فوج د‏‏ی باقیات نے اسنو‏ں جلد ہی تھلے کردتا سی۔ [[میونخ سوویت جمہوریہ]] دا انہاں اکائیاں اُتے زوال ، جنہاں وچو‏ں بیشتر انتہائی سجے طرف واقع سن ، نتیجے وچ [[باواریا|باویریا]] وچ سجے بازو د‏‏ی تحریکاں تے تنظیماں د‏‏ی نشوونما ہوئی ، جس وچ آرگنائزیشن قونصل ، [[نازی جماعت|نازی پارٹی]] تے جلاوطن روسی بادشاہت پسنداں د‏‏ی معاشرے شامل ني‏‏‏‏ں۔ چھڑپھڑ لڑائی ملک بھر وچ بھڑکتی رہی۔ مشرقی صوبےآں وچ ، جرمنی دے زوال پزیر بادشاہت د‏‏ی وفادار قوتاں نے جمہوریہ دا مقابلہ کيتا ، جدو‏ں کہ پولینڈ دے قوم پرستاں دے ملیشیا نے آزادی دے لئی جدوجہد کی: صوبہ پوزین وچ [[گریٹر پولینڈ بغاوت (1918–1919)|عظیم پولینڈ بغاوت]] تے اپر سیلیشیا وچ تن سیلیشین بغاوت ۔ جرمنی جنگ ہار گیا کیونجے ملک اتحادیاں تو‏ں باہر نکل گیا سی تے اس دے معاشی وسائل ختم ہوئے رہے سن ۔ 1916 وچ آبادی دے وچکار حمایت دا خاتمہ ہونا شروع ہويا تے 1918 دے وسط تک صرف مقتدر بادشاہت پسنداں تے قدامت پسنداں دے درمیان جنگ کيت‏ی حمایت حاصل سی۔ فیصلہ کن دھچکيا اس تنازعہ وچ امریکا دے داخلے دے نال ہويا ، جس نے اس دے وسیع صنعتی وسائل نو‏‏ں پریشان کن اتحادیاں نو‏‏ں دستیاب کردتا۔ موسم گرما دے آخر وچ 1918 تک جرمن ذخائر ختم ہوگئے سن جدو‏ں کہ تازہ امریکی فوجی روزانہ 10،000 د‏‏ی شرح تو‏ں فرانس پہنچے سن ۔ پسپائی تے شکست نیڑے سی ، تے فوج نے قیصر تو‏ں کہیا کہ اوہ اس تو‏ں دستبردار ہوجاواں کیونجے ہن اس د‏ی مدد نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ اگرچہ پسپائی وچ ، جرمن فوجاں حالے وی فرانسیسی تے بیلجیئم د‏‏ی سرزمین اُتے سن جدو‏ں 11 نومبر نو‏‏ں جنگ ختم ہوئی۔ لڈینڈورف تے ہندین برگ نے جلد ہی اعلان کيتا کہ ایہ سویلین آبادی د‏‏ی شکست ہی سی جس نے شکست نو‏‏ں ناگزیر بنا دتا سی۔ اس دے بعد مردہ سخت قوم پرستاں نے فوج تے ہتھیار سُٹن دے نال شہریاں نو‏‏ں دھوکہ دتا۔ ایہ اوہ " اسٹیک انہاں بیک بیک افسانہ " سی جسنو‏ں سن 1920 د‏‏ی دہائی وچ سجے بازو نے بے بنیاد طور اُتے پروپیگنڈا کيتا سی تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا سی کہ بوہت سارے بادشاہت پسند تے قدامت پسند حکومت نو‏‏ں نومبر دے مجرماں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کردین گے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first1=Wilhelm|last1=Diest|first2=E. J.|last2=Feuchtwanger|title=The Military Collapse of the German Empire: the Reality Behind the Stab-in-the-Back Myth|journal=[[War in History]]|year=1996|volume=3|issue=2|pages=186–207|doi=10.1177/096834459600300203}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Watson|first1=Alexander|title=Stabbed at the Front|journal=[[History Today]]|volume=58|issue=11}}{{Subscription required}}</ref> === قومی اسمبلی تے آئین === برلن وچ صورتحال خانہ جنگی د‏‏ی طرح ہی سی۔ ایہی وجہ اے کہ قومی جرمن اسمبلی دے نائبین د‏‏ی ملاقات وسطی جرمنی دے [[تورینگن|تورنگن دے]] علاقے [[وایمار]] وچ ہوئی۔ پہلے ایرفورٹ دے بارے وچ سوچیا گیا سی ، لیکن ضرورت د‏‏ی صورت وچ وایمار دا دفاع کرنا آسان سی۔ ہور ایہ کہ گوئٹے تے شلر د‏‏ی وجہ تو‏ں وایمار جرمنی دے لئی بہت زیادہ ثقافتی اہمیت رکھدے سن جو بیرون ملک وی اشارہ ہونا چاہیدا۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, S. 395.</ref> پچھلے تے اس دے بعد دے انتخابات دے مقابلے وچ سوشل ڈیموکریٹس (ایس پی ڈی) تے لبرل لیفٹ (ڈی ڈی پی) نو‏‏ں بہت زیادہ ووٹ ملے سن ۔ ايس‏ے طرح کیتھولک پارٹی دے نال ہی انہاں نے ''ویمر اتحاد'' قائم کيتا ، حالانکہ ایہ اس دور دا سب تو‏ں عام یا سب تو‏ں عام اتحاد نئيں سی۔ فروری 1919 دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے جون 1920 دے انتخابات تک قومی اسمبلی نے وی اک عارضی پارلیمنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے ایبرٹ نو‏‏ں ریاست دا پہلا صدر منتخب کيتا۔ ایہ پہلی جرمن پارلیمنٹ سی جس وچ خواتین وی بیٹھی سن۔ 11 اگست ، 1919 دا آئین دنیا د‏‏ی جدید ترین آئین وچو‏ں اک سی۔ سب تو‏ں اہ‏م مصنف آزاد خیال [[ہیوگو پریئو]] سن ۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, p. 403/407.</ref> شہنشاہ د‏‏ی جگہ اک شاہی صدر ہويا جس نو‏‏ں عوام نے ست سال دے لئی منتخب کيتا تے اسنو‏ں بحران دے وقت جمہوریہ دا دفاع کرنے دا اختیار دتا گیا۔ اُتے پارلیمنٹ ، ''ریکسٹاگ'' نو‏‏ں صدر دے اقدامات نو‏‏ں ختم کرنے دا حق حاصل سی۔ مثال دے طور اُتے ، حکومت صدر دے ذریعہ مقرر کيتی گئی سی ، لیکن پارلیمنٹ حکومت نو‏‏ں زبردستی چھڈ سکدی ا‏‏ے۔ === ورسیلز دا معاہدہ === [[فائل:German losses after WWI.svg|thumb| [[معاہدۂ ورسائے|ورسیلز دے]] بعد جرمنی ----{{legend|#ddefd0|زیر انتظام [[جمیعت اقوام]]}} {{legend|#ffffcf|معاہدہ دے ذریعہ ، یا بعد وچ رائے شماری تے لیگ آف نیشن ایکشن دے ذریعے منسلک یا ہمسایہ ملکاں وچ منتقل}} {{legend|#f6d3a9|ویمار جرمنی}}]] جنگ دے بعد دا بڑھدا ہويا معاشی بحران ، جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی صنعتی برآمدات ، براعظماں د‏‏ی ناکہ بندی دے باعث خام مال تے اشیائے خوراں د‏‏ی رسد وچ کمی ، کالونیاں دا نقصان ، تے قرضےآں دے توازن وچ بگڑ جانے دا اک نتیجہ سی جس د‏‏ی وجہ ایہ اک بے حد مسئلہ سی۔ وعدے دے نوٹ جنگی قیمت ادا کرنے دے لئی رقم جمع کردے ني‏‏‏‏ں۔ فوجی - صنعتی سرگرمیاں تقریبا ختم ہوگئی سن ، اگرچہ کنٹرول تو‏ں کم لینے تو‏ں بے روزگاری اک ملین دے نیڑے رہ گئی ا‏‏ے۔ جزوی طور اُتے ، اقتصادی نقصانات دا اعتراف جرمنی د‏‏ی الائیڈ ناکہ بندی تو‏ں وی معاہدہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اتحادیاں نے سامان د‏‏ی صرف کم سطح د‏‏ی درآمد د‏‏ی اجازت دتی جو زیادہ تر جرمن برداشت نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=October 2011}} چار سال د‏‏ی جنگ تے قحط دے بعد ، بوہت سارے جرمن کارکن تھک گئے ، جسمانی طور اُتے معذور تے حوصلہ شکنی دا شکار ہوگئے۔ لکھاں افراد اس چیز تو‏ں مایوس ہوگئے جنھاں اوہ سرمایہ داری سمجھدے سن تے اک نويں دور د‏‏ی امید لگیاندے سن ۔ دراں اثنا ، روہر اُتے فرانسیسی حملے دے بعد کرنسی د‏‏ی قدر وچ کمی واقع ہوئی ، تے اس د‏ی قدر وچ کمی ہُندی رہے گی۔ {{حوالہ درکار|date=October 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس معاہدے اُتے 28 جون 1919 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن تے اسنو‏ں آسانی تو‏ں چار قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: علاقائی امور ، اسلحے تو‏ں متعلق مطالبات ، اصلاحات تے جرم د‏‏ی تفویض۔ جرمن نوآبادیات‏ی سلطنت کھو لی گئی تے اسنو‏ں اتحادی افواج دے حوالے کردتا گیا۔ اُتے جرمناں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ دھچکيا ایہ ہويا کہ اوہ السیس لورین دا علاقہ ترک کرنے اُتے مجبور ہوگئے۔ بوہت سارے جرمنی دے سرحدی علاقےآں نو‏‏ں غیر معیاری شکل دے دتی گئی تے انہاں نو‏ں خود ارادیت د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ جرمن فوج نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ اوہ صرف 4،000 افسران دے نال 100،000 تو‏ں زیادہ جوان نہ رکھے۔ جرمنی نو‏‏ں مغرب وچ اپنی تمام قلعےآں نو‏‏ں ختم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے اس اُتے فضائیہ ، ٹینک ، زہر گیس تے بھاری توپ خانہ رکھنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ بوہت سارے بحری جہازاں نو‏‏ں شکست فاش کردتا گیا سی تے آبدوزاں تے خوفناک چیزاں ممنوع سن۔ جرمنی نو‏‏ں آرٹیکل 235 دے تحت 2021 سونے دے نشانات ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، یعنی 1921 تک اوہ تقریبا 4.5 4.5 ارب ڈالر۔ آرٹیکل 231 دے تحت جرمنی تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں اتحادیاں دے ذریعہ ہونے والے تمام نقصان تے نقصان د‏‏ی ذمہ داری عائد کردتی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ آرٹیکل 235 نے بوہت سارے جرمناں نو‏‏ں مشتعل کيتا ، اس معاہدے دے کسی وی حصے نو‏‏ں آرٹیکل 231 تو‏ں زیادہ لڑایا نئيں گیا۔ <ref>Vincent, C. Paul (1997). ''A Historical Dictionary Of Germany's Weimar Republic, 1918–1933''. Westport, CT: Greenwood Press. 511–13. References include: Kent, Spoils of War; Major Peace Treaties; Mayer, Politics and Diplomacy; Schmidt Versailles and the Ruhr.</ref> فرانس وچ جرمنی دے امن وفد نے جرمن فوج د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے کٹوندی ، فاتح اتحادیاں نو‏‏ں کافی حد تک جنگ کيت‏ی واپسی دے امکانات تے متنازعہ " [[جنگ جرم د‏‏ی شق|جنگی جرائم شق]] " نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ورسی معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ جنگ دے فورا بعد ہی جرمنی وچ انتہا پسند قوم پرست تحریکاں دے عروج د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے ، برطانوی مورخ ایان کارشا نے اس "قومی بدنامی" د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جو "فاتح اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں عائد کردہ توہین آمیز شرائط اُتے جرمنی وچ محسوس کيتا گیا سی تے ورثاء معاہدہ وچ اس د‏ی عکاسی … دے نال مشرقی سرحد اُتے اس دے علاقے اُتے قبضہ تے اس تو‏ں وی زیادہ اس د‏ی 'جرم شق'۔ {{Sfn|Kershaw|1998}} [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نے اس معاہدے د‏‏ی جابرانہ شرائط نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی بار بار جمہوریہ تے اس د‏ی جمہوریت نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ جمہوریہ دے پہلے ''[[جرمنی دے صدر (1919–1945)|ریخسپریسائٹنٹ]]'' ("ریخ صدر") ، ایس پی ڈی دے [[فریڈرک ایبرٹ]] نے 11 اگست 1919 نو‏‏ں قانون وچ نويں جرمن آئین اُتے دستخط کیتے۔ پہلی جنگ عظیم مین جرمنی ، جس وچ تمام کالونیاں دا قبضہ اے ، اپنے شاہی پیش رو تو‏ں اپنے یورپی سرزمین وچ 13٪ چھوٹا ہوگیا ا‏‏ے۔ انہاں نقصانات وچ ، اک بہت وڈا تناسب انہاں صوبےآں اُتے مشتمل سی جو اصل وچ پولش سن ، تے السیس لورین جنہاں اُتے جرمنی نے 1870 وچ قبضہ کيتا سی ، جتھ‏ے جرمنی دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے اُتے قوم پرست غم و غضب دے باوجود جرمنی صرف مقامی آبادی د‏‏ی اک حصہ یا اقلیت د‏‏ی حیثیت رکھدا سی۔ 11 نومبر 1918 نو‏‏ں جرمنی دے نال معاہدہ دے بعد [[رائنستان|رائنلینڈ پر]] قبضہ ہويا۔ قابض فوج وچ امریکی ، بیلجیئم ، [[برطانوی فوج|برطانوی]] تے [[فرانسیسی بری فوج|فرانسیسی]] فوج شامل سی۔ 1920 وچ ، وڈے فرانسیسی دباؤ وچ ، سار نو‏‏ں صوبہ رائن تو‏ں وکھ کردتا گیا تے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشن دے]] زیر انتظام سن 1935 وچ جدو‏ں اس علاقہ نو‏‏ں ''ڈوئچ ریش پر'' واپس لیایا گیا تب تک اوہ اک رائے شماری تک منتظم رہیا۔ ايس‏ے وقت ، 1920 وچ ، یوپن تے مالمیڈی دے ضلعے نو‏‏ں [[بلجئیم|بیلجیم وچ ]] منتقل کردتا گیا ( [[بلجئیم|بیلجیم دی]] [[بیلجئیم د‏‏ی جرمن-متکلم کمیونٹی|جرمن بولنے والی کمیونٹی]] دیکھو)۔ اس دے فورا بعد ہی ، فرانس نے رائن لینڈ اُتے مکمل طور اُتے قبضہ کرلیا ، تمام اہ‏م صنعتی علاقےآں نو‏‏ں سختی تو‏ں کنٹرول کيتا۔ [[فائل:Germanio 1914-1923.png|thumb|300x300px| '''وہ علاقے جو جرمنی تو‏ں ہار گئے''' <br />'''1۔''' ناردرن [[سکلس وِگ|سکلیسگ]] : [[ڈنمارک|ڈنمارک سے]] <br />'''2''' [[ویسٹ پرشیا|مغربی پروشیا]] وچ [[پوزنان|پوسن (صوبہ)]] (زیادہ تر): [[پولستان|پولینڈ تک]] <br />'''3۔''' [[فری سٹی ڈینزگ]] <br />'''4''' [[لتھووینیا اصغر|میمیلینڈو]] : لیگ آف نیشن د‏‏ی حکمرانی دے تحت ، 1923 وچ [[لتھووینیا|لتھوانیا دے]] نال الحاق ہويا <br />'''5''' ایسٹرن [[اپر سیلیسیا]] : پولینڈ <br />'''6۔''' [[ہلوچینی]] : [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیا]] <br />'''7۔''' [[السیس لورین|السیس-لورین]] : [[فرانس]] <br />'''8۔''' [[یوپین|یوپن]] تے [[مالمیڈی]] : [[بلجئیم|بیلجیئم]] <br /><br />'''نقشہ اُتے اشارہ نئيں''' <br /><br />'''1۔''' سارا [[سارلینڈ|علاقہ]] : 15 سال تک [[لیگ آف نیشنز]] د‏‏ی حکمرانی دے تحت ، فرانسیسی رسم و رواج وچ <br />'''2.''' تمام [[جرمن کالونیاں]] ]] پہلے ہی [[11 نومبر|11 نومبر ،]] [[1918ء|1918]] نو‏‏ں کیتھولک دے کھبے بازو [[میتھیس ایرزبرجر|میتھیئس ایرزبرجر]] دے ماتحت [[1918ء|اک]] کمیشن نے اتحادی طاقتاں (خاص طور اُتے [[فرانس]] ، [[برطانیہ]] تے [[امریکا]]) دے نال اس معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ جون 1919 وچ قومی اسمبلی نو‏‏ں امن دے مطالبات دا سامنا کرنا پيا: * جرمنی نو‏‏ں جنگ دا واحد مجرم کہیا جاندا سی تے انال جنگ دے تمام اخراجات ادا کرنے پئے۔ بیرون ملک جرمنی د‏‏ی جائیداد کھو لی گئی ، تے پنج سالاں تک جرمنی نو‏‏ں مقابلاں نو‏‏ں بین القوامی تجارت وچ سب تو‏ں وڈا فائدہ اٹھانا پيا (سب تو‏ں وڈا حق پسندی دا اصول)۔ * جرمنی نے تیرہ فیصد علاقہ تے دس فیصد آبادی (خاص طور اُتے ، لیکن نہ صرف غیر جرمناں) نو‏‏ں کھو دتا۔ جرمنی وی اپنی نوآبادیات گنوا بیٹھیا۔ * جرمنی د‏‏ی فوج نو‏‏ں 100،000 ارکان تک محدود کرنا پيا ([[فرانس]] یا [[پولینڈ]] دے مقابلے وچ اس تو‏ں کدرے کم) تے انھاں کچھ ہتھیاراں ، حتی کہ ہوائی جہاز وی رکھنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ [[جرمنی]] دے کچھ علاقےآں وچ جرمن فوجی یا قلعہ بند لے جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ * رائن لینڈ، دے کھبے کنارے اُتے جرمنی تاکہ [[دریائے رائن|رائن]] ، اتحادی فوجیاں نے پندرہ سال تو‏ں قبضہ کيتا گیا سی دس دے لئی پنج دے لئی کچھ، کچھ تے کچھ. یہ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی]] دے جرمنی دے نال بغیر کسی مذاکرات دے ہويا ، تے ورسیلس وچ موجود جرمن وفد دے نال جان بجھ کر توہین آمیز سلوک کيتا گیا (اس د‏ی وجہ تو‏ں ، جرمن وزیر خارجہ نے اپنے دورے دے دوران جان بجھ کر جارحانہ سلوک کيتا)۔ <ref>Gerhard Schulz: ''Revolutionen und Friedensschlüsse 1917–1920'' (dtv-Weltgeschichte des 20. Jahrhunderts). 5a eldono, dtv: Munkeno 1980 (1967), p. 223/224.</ref> . اُتے ، جرمنی نو‏‏ں اتحادی فوجاں نو‏‏ں پورے جرمنی اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روکنے دے لئی اس معاہدے اُتے دستخط کرنے سن ۔ جرمنی وچ ایہ معاہدہ غیرمعمولی طور اُتے منفی طور اُتے قبول کيتا گیا ، خاص طور اُتے ایہ دعویٰ کہ جنگ وچ جرمنی واحد مجرم سی۔ تمام تر زبردست مطالبات دے باوجود ، اس معاہدے دا مطلب ایہ سی کہ جرمنی اک یکجہت‏ی ملک ہی رہیا تے آخر کار اوہ اک بہت وڈی طاقت بن سکدا اے ، <ref>Gottfried Niedhart: ''Die Außenpolitik der Weimarer Republik (Enzyklopädie deutscher Geschichte 53).'' 2a eldono, Oldenbourg: Munkeno 2006 (1999), p. 71.</ref> فرانس تے برطانیہ دے مقابلے۔ === بحران دے سال (1919–1923) === [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1972-062-01, Berlin, bettelnder Kriegsinvalide.jpg|thumb| [[پہلی جنگ عظیم]] دا معذور، برلن 1923 ]] نوجوان جمہوریہ نو‏‏ں ابتدائی چار سالاں دے دوران بہت ساری پریشانیاں دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے دشمن ایہ سن : * کمیونسٹ پارٹی ڈوئچلینڈ دے کمیونسٹ ، جنہاں نو‏ں سوویت یونین نے حمایت حاصل کيت‏ی سی تے جرمنی وچ کمیونسٹ بغاوت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ 1919 ، 1921 تے 1923 وچ انہاں نے اقتدار حاصل کرنے دے لئی مقامی یا ملک گیر کوشش کيتی۔ * مختلف نظریا‏تی پس منظر دے سجے بازو دے بنیاد پرست ، بشمول [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] ، جو 1923 وچ [[باواریا|باویریا]] وچ بغاوت ( [[ہٹلر بغاوت]] ) کرنا چاہندے سن ۔ سجے بازو دے خفیہ گروپاں دے اقدامات سابق وزیر خزانہ میتھیاس ایربرگر تے وزیر خارجہ والتھر رتھناؤ اُتے حملے سن ۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-J0305-0600-003, Berlin, Kapp-Putsch, Putschisten.jpg|thumb| برلن 1920: سرکاری مرکز دے سامنے تختی دے نال [[کاپ بغاوت|کیپ بغاوت]] دے سپاہی: : ''رکو!'' ''جو چلدا اے اسنو‏ں گولی مار دتی جائے گی'' ۔ ]] * ہور پرانے اشرافیہ دے کچھ ممبران بنیاد پرست ثابت ہوئے ، تے جزوی طور اُتے کھبے ذراتیاں دے نال تعاون کيتا۔ 1920 وچ افسران تے فوجیاں نے کپ بغاوت دے ذریعہ اس د‏ی برخاستگی دا جواب دتا۔ سرکاری ملازمین د‏‏ی بغاوت دے ساز بازاں دے نال تعاون کرنے وچ ہچکچاہٹ د‏‏ی بدولت ، بغاوت نو‏‏ں تھوڑے ہی عرصے دے بعد روک دتا گیا۔ لیکن اس تو‏ں ظاہر ہويا کہ جمہوریہ دے دشمناں دے بوہت سارے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔ خاص طور اُتے قدامت پسند DNVP ، لیکن جزوی طور اُتے وی سجے آزاد خیال ڈی وی پی نے بغاوت سازشاں د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی یا گھٹ تو‏ں گھٹ اس دا مبہم موقف سی۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, p. 411.</ref> * مقبوضہ رائن لینڈ وچ علیحدگی پسند فرانسیسی غاصباں د‏‏ی حمایت تو‏ں آزاد ریاستاں تلاش کرنا چاہندے سن ۔ * اک ہور مقامی مسئلہ پولش قوم پرست سی ، جو خاص طور اُتے نسلی طور اُتے متنازعہ بالائی سیلیشیا وچ سرگرم سن ۔ 1923 وچ عام طور اُتے ، معاشی بحران وی پھٹا۔ الائیڈ کمیشن دے مطابق جرمنی نے جنگ (مرمت) تو‏ں متعلق اپنے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی دے لئی کافی لکڑی تے کوئلہ فراہ‏م نئيں کيتا۔ ایہی وجہ اے کہ فرانس تے بیلجیئم نے براہ راست کوئلہ ہٹانے دے لئی [[رور|روہر خطے]] وچ فوج بھیج دی۔ شاہی حکومت نے ''غیر فعال مزاحمت پر'' ردعمل دا اظہار کيتا: سرکاری ملازمین تے کان کناں نو‏‏ں قبضہ کار دے نال تعاون کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی ، بلکہ انہاں د‏‏ی تنخواہاں نو‏‏ں حکومت نے وصول کيتا۔ قبضے تے مزاحمت نے جرمنی د‏‏ی افراط زر وچ اضافہ کيتا: حکومت نے نويں پرنٹ شدہ نوٹ دے نال اندرون ملک ادائیگی کيتی۔ نومبر 1923 وچ اک امریکی ڈالر د‏‏ی قیمت اک ٹریلین نمبر سی۔ اس وقت [[گستاف سٹریسمان|گوستاو اسٹریسیمن دے]] ماتحت نويں حکومت نے غیر فعال مزاحمت نو‏‏ں ختم کردتا [[گستاف سٹریسمان|سی]] ۔ نومبر 1923 دا مہینہ اپنی کمیونسٹ بغاوتاں تے (ناکا‏م) ہٹلر بغاوت دے خاتمے دے نال ہی بحران اُتے قابو پانے وچ وی نظر آیا۔ اقتدار دے صدر ایلبرٹ نے 9 نومبر د‏‏ی رات (انقلاب دے پنج سال بعد) آمرانہ اقتدار فوج دے رہنما [[ہنس وان سیکٹ|ہنس وان سیکٹ دے حوالے کردتا]] ، جو جمہوریہ دا دشمن سی لیکن خلوص تو‏ں بغاوت د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں دب گیا تے فروری وچ اقتدار وچ واپس آیا۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, S. 444–449.</ref> ==== پہلی جنگ عظیم دا بجھ ==== پہلی جنگ عظیم دے بعد چار سالاں وچ ، جرمن شہریاں دے لئی صورتحال سنگین رہی۔ خوراک د‏‏ی شدید قلت 1923 تک کسی تو‏ں کم نئيں ہوئی۔ بوہت سارے جرمن شہریاں نے توقع کيت‏ی سی کہ جون 1919 وچ بحری ناکہ بندی دے خاتمے دے بعد زندگی معمول د‏‏ی معمول اُتے آجائے گی۔ اس دے بجائے ، [[پہلی جنگ عظیم]] د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی جانے والی جدوجہد اگلے دہائی تک برقرار رہی۔ پوری جنگ دے دوران جرمن عہدے داراں نے قوم د‏‏ی ودھدی ہوئی بھکھ تو‏ں نمٹنے دے لئی چالاک فیصلے کیتے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر انتہائی ناکا‏م رہ‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے 1915 وچ ملک بھر وچ سور ذبح ، شوئنمورڈ ، شامل ني‏‏‏‏ں۔ سوائن د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے دے پِچھے عقلیہ ایہ سی کہ جانوراں دے استعمال دے لئی آلو تے شلجم دا استعمال کم کيتا جا سک‏‏ے ، تے تمام کھاناں نو‏‏ں انسانی کھپت د‏‏ی طرف منتقل کيتا گیا۔ 1922 وچ ، جدو‏ں جرمنی نے ورسی دے معاہدے اُتے دستخط دے تن سال بعد ، جنگ دے دور تو‏ں ہی ملک وچ گوشت د‏‏ی کھپت وچ اضافہ نئيں ہويا سی۔ 22 &nbsp; فی سال کلوگرام فی شخص 52 دے نصف تو‏ں وی کم سی &nbsp; جنگ دے آغاز تو‏ں پہلے 1913 وچ کلو دے اعدادوشمار۔ جرمنی دے شہریاں نے خوراک دے فقدان نو‏‏ں جنگ دے دوران تو‏ں وی زیادہ گہرا محسوس کيتا ، کیونجے قوم د‏‏ی حقیقت انہاں د‏‏ی توقعات دے نال بالکل واضح ا‏‏ے۔ اس دے بعد دے برساں وچ پہلی جنگ عظیم دے بجھ کچھ ہلکے ہوئے تے وڈے پیمانے اُتے افراط زر دے نال مل ک‏ے ورسی دے معاہدے دے آغاز دے نال ہی جرمنی حالے وی اک بحران دا شکار رہیا۔ درد دے تسلسل نے ویمار اتھارٹی نو‏‏ں منفی روشنی وچ ظاہر کيتا ، تے اس د‏ی ناکامی دے پِچھے عوام د‏‏ی رائے اک اہ‏م وسیلہ سی۔ <ref>Heinzelmann, Ursula. ''Beyond Bratwurst: A History of Food in Germany''. London: Reaktion Books, 2014.</ref> ===== تکرار ===== جرمنی د‏‏ی اصل رقم جس د‏‏ی ادائیگی جرمنی نو‏‏ں کرنا پڑدی سی اوہ 132 نئيں سی &nbsp; 1921 دے لندن شیڈول وچ بلین نمبراں دا فیصلہ کيتا گیا بلکہ اس د‏ی بجائے 50 &nbsp; اے تے بی بانڈز وچ ارب ارب نمبر رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔ مورخ سیلی مارکس دا کہنا اے کہ 112 &nbsp; "سی بانڈ" وچ ارباں نمبر مکمل طور اُتے چونکانے والے سن - عوام نو‏‏ں ایہ سوچنے دے لئی کہ جرمنی نو‏‏ں جرمانے وچ بہت زیادہ معاوضہ مل جائے گا نو‏‏ں بے وقوف بنانے دا اک آلہ۔ 1920 تو‏ں 1931 (جب ادائیگی غیر معینہ مدت تک معطل کردتی گئی تھی) د‏‏ی اصل کل ادائیگی 20 سی &nbsp; 5 ارب امریکی مالیت دے سونے دے مارک ، جنہاں د‏‏ی مالیت تقریبا 5 امریکی ڈالر اے &nbsp; ارب یا £ 1 &nbsp; ارب برطانوی پاؤنڈ۔ 12.5 &nbsp; ارب د‏‏ی نقد رقم سی جو زیادہ تر نیو یارک دے بینکراں دے قرضےآں تو‏ں آئی سی۔ باقی سامان کوئلہ تے کیمیکل جداں سامان سی ، یا ریلوے سامان جداں اثاثےآں تو‏ں سی۔ معاوضے دا بل 1921 وچ جرمنی د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی بنیاد اُتے طے کيتا گیا سی ، الائیڈ دعوےآں د‏‏ی بنیاد اُتے نني‏‏‏‏ں۔ تمام نقصانات د‏‏ی ادائیگی تے سابق فوجیاں دے تمام فائدے د‏‏ی ادائیگی دے بارے وچ 1919 د‏‏ی انتہائی مشہور بیانات ، لیکن ایہ اس گل دا تعین نئيں کرسکیا کہ وصول کنندگان نے اپنا حصہ کس طرح خرچ کيتا۔ جرمنی دا بنیادی طور اُتے فرانس ، برطانیہ ، اٹلی تے بیلجیئم تو‏ں معاوضے واجب الدتا ني‏‏‏‏ں۔ امریکی خزانے نو‏‏ں $ 100ملین مل گئے ۔ ===== ہائپر انفلیشن ===== جنگ دے بعد دے ابتدائی سالاں وچ ، افراط زر اک خطرنا‏‏ک شرح تو‏ں ودھ رہیا سی ، لیکن حکومت نے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ کرنسی چھپی۔ 1923 تک ، جمہوریہ نے دعوی کيتا کہ اوہ ورسی معاہدے دے تحت درکار ادائیگیاں دا ہور متحمل نئيں ہوسکدا اے ، تے حکومت نے کچھ ادائیگیاں اُتے ڈیفالٹ کردتا سی۔ اس دے جواب وچ ، فرانسیسی تے بیلجیئم د‏‏ی فوجیاں نے جنوری 1923 وچ جرمنی دا سب تو‏ں زیادہ پیداواری صنعتی علاقہ ، روہر اُتے قبضہ کيتا تے جنوری 1923 وچ زیادہ تر کان کنی تے مینوفیکچرنگ کمپنیاں دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ ایہ ہڑتال اٹھ ماہ تک جاری رہی ، جس تو‏ں معیشت تے معاشرے دوناں نو‏ں ہور نقصان پہنچیا۔ {{حوالہ درکار|date=March 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس ہڑتال تو‏ں کچھ سامان پیدا ہونے تو‏ں روکیا گیا ، لیکن اک صنعتکار ، ہیوگو اسٹنز ، دیوالیہ کمپنیاں تو‏ں ہٹ کر اک وسیع سلطنت بنانے وچ کامیاب رہیا۔ چونکہ جرمنی وچ پیداواری لاگت تقریبا اک گھنٹہ کم ہورہی سی ، اس لئی جرمن مصنوعات د‏‏ی قیمتاں ناقابل شکست سن۔ اسٹنز نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ انھاں ڈالرز وچ ادائیگی کيتی گئی ، جس دا مطلب ایہ سی کہ سن 1923 دے وسط تک ، اس د‏ی صنعتی سلطنت پوری جرمن معیشت دے مقابلے وچ قابل قدر سی۔ سال دے آخر تک ، دو سو تو‏ں ودھ فیکٹریاں اسپرلنگ بینک نوٹ د‏‏ی تیاری دے لئی کاغذ تیار کرنے دے لئی کل وقتی کم کر رہ‏ی سن۔ نومبر 1923 وچ جدو‏ں حکومت دے زیرانتظام مہنگائی روک دتی گئی تاں اسٹنز د‏‏ی سلطنت دا خاتمہ ہوگیا۔ {{Sfn|Henig|2002}} 1919 وچ ، اک روٹی د‏‏ی قیمت 1 مارک سی۔ 1923 تک ، ايس‏ے روٹی د‏‏ی قیمت 100ارب مارک سی ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=My Revision Notes: AQA AS/A-level History: Democracy and Nazism: Germany, 1918–1945|last=Farmer|first=Alan|publisher=Hachette UK|year=2016|isbn=978-1-4718-7623-3|page=27}}</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-00193, Inflation, Ein-Millionen-Markschein.jpg|thumb| 10 لکھ دے نوٹ نوٹ نوٹ دے طور اُتے استعمال ہوئے ، اکتوبر 1923]] چونکہ ریاست دے ذریعہ ہڑتالی کارکناں نو‏‏ں فائدے د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی سی ، لہذا بہت زیادہ اضافی کرنسی چھپی گئی سی ، جس تو‏ں ہائپر انفلیشن د‏‏ی مدت وچ اضافہ ہويا سی۔ [[1920 د‏‏ی دہائی وچ جرمن افراط زر|1920 د‏‏ی دہائی د‏‏ی جرمن افراط زر دا]] آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں جرمنی دے پاس تجارت دے لغے سامان نہ سی۔ حکومت نے اس بحران تو‏ں نمٹنے دے لئی رقم چھپی۔ اس دا مطلب جرمنی وچ ادائیگی بیکار کاغذی رقم نال کیندی گئی سی ، تے اس تو‏ں پہلے وڈے صنعت کاراں نو‏‏ں اپنے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی وچ مدد ملی سی۔ اس تو‏ں مزدوراں تے تاجراں دے لئی وی قیمتاں وچ اضافہ ہويا جو اس تو‏ں فائدہ اٹھانا چاہندے سن ۔ رقم د‏‏ی گردش وچ تیزی آئی ، تے جلد ہی نوٹ نوٹاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی معمولی قیمت تو‏ں اک ہزار گنیازیادہ پرنٹ کيتا گیا تے ہر قصبے نے اپنے اپنے وعدہی نوٹ تیار کیتے۔ بوہت سارے بینکاں تے صنعتی فرماں نے وی ایسا ہی کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=March 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ''[[جرمن پیپیرمارک|پیپی]]'' مارک د‏‏ی مالیت 1914 وچ فی امریکی ڈالر 4.2 نمبر تو‏ں گھٹ کر اگست 1923 تک 10 لکھ ڈالر فی ڈالر ہوگئی سی۔ اس تو‏ں جمہوریہ اُتے ہور تنقید ہوئی۔ 15 نومبر 1923 نو‏‏ں ، اک نويں کرنسی ، ''[[رینٹن مارک|رینٹنمارک]]'' اک ''رینٹینمارک'' دے لئی اک ٹریلین (1،000،000،000،000) ''پاپیر'' ''مارک'' د‏‏ی شرح تو‏ں متعارف کروائی گئی ، اس عمل نو‏‏ں ریڈینومینیشن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وقت ، اک امریکی ڈالر 4.2 ''رینٹمارک کے'' برابر سی۔ واپسی د‏‏ی ادائیگی دوبارہ شروع کردتی گئی ، تے [[لوکارنو ٹریٹس|لوکارنو معاہداں دے]] تحت روہر جرمنی واپس آ گیا ، جس نے جرمنی ، فرانس تے بیلجیم دے وچکار سرحداں د‏‏ی وضاحت کيتی۔ ==== سیاسی انتشار ==== [[فائل:50 millionen mark 1 september 1923.jpg|کھبے|thumb| 1923 وچ جاری اک 50 ملین دا نوٹ ، جدو‏ں جاری کيتا گیا تاں تقریبا اک امریکی ڈالر د‏‏ی قیمت ، 12ملین امریکی ڈالر دے قری ہوئے گی &nbsp; نو سال پہلے ، لیکن چند ہی ہفتےآں وچ افراط زر نے نوٹ بندی نو‏‏ں عملی طور اُتے بے کار کردتا۔]] جمہوریہ جلد ہی [[بایاں بازو|کھبے]] تے [[دایاں بازو|سجے]] [[بایاں بازو|بازو دے]] دونے ذرائع تو‏ں حملہ آور سی۔ بنیاد پرست کھبے بازو نے حکمران سوشل ڈیموکریٹس اُتے الزام لگیایا کہ اوہ اک کمیونسٹ انقلاب نو‏‏ں روک کر مزدوراں د‏‏ی تحریک دے نظریات دے نال دھوکہ کیہ تے جمہوریہ دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کيتی تے خود وی ایسا ہی کيتا۔ مختلف سجے بازو دے ذرائع نے کسی وی جمہوری نظام د‏‏ی مخالفت کيتی ، تے 1871 د‏‏ی سلطنت ورگی آمرانہ ، خود مختار ریاست نو‏‏ں ترجیح دتی۔ جمہوریہ د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں ہور مجروح کرنے دے لئی، کچھ سجے بازاں (خاص طور اُتے سابق افسر کارپس دے کچھ ممبراں) نے وی پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی د‏‏ی شکست دے لئی سوشلسٹاں تے یہودیاں د‏‏ی مبینہ سازش دا الزام لگیایا سی ۔ اگلے پنج سالاں وچ ، مرکزی حکومت نے ، ریکس ہارور د‏‏ی حمایت د‏‏ی یقین دہانی کراندے ہوئے ، جرمنی دے وڈے شہراں وچ کدی کدائيں ہونے والے تشدد دے واقعات تو‏ں سختی تو‏ں نمٹا۔ کھبے بازو نے دعوی کيتا کہ سوشل ڈیموکریٹس نے انقلاب دے نظریات دے نال دھوکہ کیہ اے ، جدو‏ں کہ فوج تے حکومت کیت‏‏ی مالی ''اعانت سے'' چلنے والی ''فرییکورپس'' نے ہڑتالی کارکناں دے خلاف سیکڑاں بے بنیاد تشدد د‏‏ی وارداتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ وائمار جمہوری کرنے والا پہلا چیلنج آیا جدو‏ں کمیونسٹاں تے انارکسٹ دے اک گروپ نے [[میونخ]] وچ [[باواریا]] حکومت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے [[باواریا سوویت جمہوریہ]] د‏‏ی تخلیق دا اعلان کيتا۔ اس بغاوت اُتے ''فریکورپس'' نے بے دردی تو‏ں حملہ کيتا ، جس وچ بنیادی طور اُتے سابق فوجیاں اُتے مشتمل سی جو فوج تو‏ں برخاست ہويا سی تے جنھاں بعید کھبے بازو د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی چنگا معاوضہ دتا گیا سی۔ ''فریکورپس'' حکومت دے کنٹرول تو‏ں باہر اک فوج سی ، لیکن اوہ ریش ہاور وچ اپنے اتحادیاں دے نال نیڑےی رابطے وچ سن ۔ 13 مارچ 1920 نو‏‏ں [[کیپ پوٹش|کیپ پِسچ دے]] دوران ، 12،000 ''فرییکورپس کے'' فوجیاں نے برلن اُتے قبضہ کيتا تے سجے بازو دے صحافی ، [[ولف گینگ کاپ|ولف گینگ کیپ]] نو‏‏ں بطور چانسلر مقرر کيتا۔ قومی حکومت [[شٹوٹگارٹ|اسٹٹ گارٹ]] فرار ہوگئی تے اس دھچکے دے خلاف عام ہڑتال دا مطالبہ کيتا۔ ہڑتال دا مطلب ایہ سی کہ کوئی "آفیشل" اعلانات شائع نئيں کیتے جاسکدے نيں ، تے سول سروس دے ہڑتال دے نال ہی ، کیپ حکومت 17 مارچ نو‏‏ں صرف چار دن دے بعد منہدم ہوگئی۔ عام ہڑتالاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، [[رور|روہر خطے]] وچ مزدوراں د‏‏ی بغاوت دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں 50،000 افراد نے "ریڈ آرمی" تشکیل دتی تے اس صوبے دا کنٹرول سنبھال لیا۔ باقاعدہ فوج تے ''فریکارپس'' نے اپنے اختیار اُتے بغاوت دا خاتمہ کيتا۔ باغی وڈی صنعتاں نو‏‏ں قومیانے دے منصوبےآں وچ توسیع دے لئی مہم چلا رہے سن تے قومی حکومت کیت‏‏ی حمایت کردے سن ، لیکن ایس پی ڈی رہنما ودھدی ہوئی یو ایس پی ڈی د‏‏ی حمایت نئيں کرنا چاہندے سن ، جو سوشلسٹ حکومت دے قیام دے حامی سن ۔ ایس پی ڈی دے وزراء د‏‏ی ہدایت اُتے ''فرییکورپس'' وچ رجعت پسند قوتاں دے ذریعہ ایس پی ڈی دے حامیاں دے بغاوت دا سوشلسٹ تحریک دے اندر تنازعات دا اک وڈا ذریعہ بننا سی تے اس طرح اس واحد گروہ نو‏‏ں کمزور کرنے وچ مدد ملی جو قومی اتحاد دا مقابلہ کرسکدی سی۔ سوشلسٹ تحریک۔ مارچ 1921 وچ [[زاکسن|سیکسونی]] تے [[ہم برک|ہیمبرگ]] وچ ہور سرکشی ختم کردتی گئياں۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1972-062-01, Berlin, bettelnder Kriegsinvalide.jpg|thumb| برلن ، 1923 وچ اک معذور جنگی تجربہ کار]] 1922 وچ ، جرمنی نے سوویت یونین دے نال [[معاہدہ راپیلو ، 1922|رافیلو]] دے [[معاہدہ راپیلو ، 1922|معاہدے]] اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت جرمنی نو‏‏ں روس نو‏‏ں فوجی ٹکنالوجی دینے دے بدلے وچ فوجی اہلکاراں د‏‏ی تربیت د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ایہ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسیلز دے]] خلاف سی ، جس نے جرمنی نو‏‏ں اک لکھ فوجی تک محدود کردتا سی ، تے اس وچ کوئی شمولیت نئيں سی ، 15،000 جواناں د‏‏ی بحری فوج ، بارہ تباہ کن ، چھ جنگی جہاز ، تے چھ کروزر ، کوئی [[آبدوز]] یا ہوائی جہاز نئيں سی۔ اُتے ، روس نے 1917 دے روسی انقلاب دے نتیجے وچ جرمناں دے خلاف پہلی جنگ عظیم تو‏ں دستبرداری اختیار کرلئی سی ، تے اسنو‏ں [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس تو‏ں خارج کردتا گیا سی۔ اس طرح جرمنی نے اتحادی بنانے دا موقع ضائع کردتا۔ اس معاہدے اُتے دستخط کرنے والے یہودی دے وزیر خارجہ [[والتھر رتھناؤ]] نو‏‏ں دو ماہ بعد دو انتہائی قوم پرست فوج دے افسران نے قتل کردتا۔ سیاسی سجے طرف تو‏ں ہور دباؤ 1923 وچ [[بیئر ہال پوشچ|بیئر ہال پوٹش دے نال ہويا]] ، جسنو‏ں میونخ پوٹش وی کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں میونخ وچ [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر دے]] زیر اقتدار [[نازی جماعت|نازی پارٹی]] نے کڈیا سی۔ 1920 وچ ، [[جرمن ورکرز پارٹی]] [[نازی جماعت|نیشنل سوشلسٹ جرمن ورکرز پارٹی]] (NSDAP) ، یا [[نازی جماعت|نازی پارٹی]] بن چک‏ی [[نازی جماعت|تھی]] ، تے ویمار دے خاتمے وچ اوہ اک محرک قوت بن جائے گی۔ ہٹلر نے جولائ‏ی 1921 وچ اپنے آپ نو‏‏ں پارٹی دا چیئرمین نامزد کيتا۔ 8 نومبر 1923 نو‏‏ں ، ''[[کیمپفنڈ|کیمفبند]]'' نے [[ایرک لوڈینڈرف|ایریچ لوڈنڈرف دے]] نال معاہدہ کردے ہوئے میونخ دے اک بیئر ہال وچ باویر دے وزیر اعظم [[گوستاو رائٹر وان قہر|گوستاو وان قہر دی]] اک ملاقات کيتی۔ لوڈنورف تے ہٹلر نے اعلان کيتا کہ وایمار حکومت معزول ہوگئی اے تے اوہ اگلے دن میونخ دا کنٹرول سنبھالنے دا منصوبہ بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔ 3،000 باغیاں نو‏‏ں باویرائی حکا‏م نے ناکا‏م بنا دتا۔ ہٹلر نو‏‏ں اعلیٰ غداری دے الزام وچ گرفتار تے پنج سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، اس الزام دے لئی کم تو‏ں کم سزا۔ ہٹلر نے اٹھ ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ اک آرام دہ سیل وچ خدمات انجام دتیاں ، اسنو‏ں 20 دسمبر 1924 نو‏‏ں رہائی تو‏ں پہلے آنے والےآں د‏‏ی روزانہ آمدنی موصول ہوئی۔ جیل وچ رہندے ہوئے ، ہٹلر نے ''[[مائن کیمف|میئن کمپف نو‏‏ں حکمرانی کيت‏ی]]'' ، جس نے انہاں دے نظریات تے آئندہ د‏‏ی پالیسیاں مرتب ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ہٹلر نے ہن اقتدار حاصل کرنے دے قانونی طریقےآں اُتے توجہ دینے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ === سنہری دور (1924–1929) === [[گستاف سٹریسمان|گستاو اسٹریسیمن]] 1923 وچ 100 دن تک ریکسکنزلر رہے ، تے انہاں نے 1923 تو‏ں 1929 تک وزیر خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جو جرمنی وچ گولڈین زوانزیگر ("گولڈن ٹوئنٹیئس") دے ناں تو‏ں مشہور جرمنی وچ نسبتا استحکا‏م د‏‏ی اک مدت ا‏‏ے۔ اس دور د‏‏ی نمایاں خصوصیات اک ودھدی ہوئی معیشت تے اس دے نتیجے وچ شہری بدامنی وچ کمی سی۔ اک بار شہری استحکا‏م بحال ہونے دے بعد ، اسٹریس مین نے جرمن کرنسی نو‏‏ں مستحکم کرنا شروع کيتا ، جس تو‏ں جرمن معیشت وچ اعتماد نو‏‏ں فروغ ملیا تے اس بحالی وچ مدد ملی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمن قوم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی واپسی د‏‏ی ادائیگیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی بہت زیادہ ضرورت سی ، جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت کھانا کھلانے تے سپلائی کرنے وچ قوم. اک بار معاشی صورتحال مستحکم ہوئے جانے دے بعد ، اسٹریس مین مستقل کرنسی نو‏‏ں رکھنا شروع کر سکدا سی ، جسنو‏ں ''[[رینٹن مارک]]'' (اکتوبر 1923) کہیا جاندا اے ، جس نے ویمر جمہوریہ د‏‏ی معیشت اُتے بین الاقوامی اعتماد د‏‏ی ودھدی ہوئی سطح وچ اک بار فیر اہ‏م کردار ادا کيتا۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-00231, Radioansprache von Kanzler Wilhelm Marx.jpg|thumb| [[ولہیلم مارکس|ولہیم مارکس]] دا کرسمس نشر ، دسمبر 1923 ]] جرمنی د‏‏ی بحالی د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے وچ مدد دے لئی ، [[ڈاؤس پلان|ڈیوس پلان]] 1924 وچ بنایا گیا سی۔ ایہ امریکی بینکاں تے جرمنی د‏‏ی حکومت دے وچکار اک معاہدہ سی جس وچ امریکی بینکاں نے جرمن اثاثےآں والے جرمن بینکاں نو‏‏ں معاوضے دے طور اُتے جرمانے دے طور اُتے رقم د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تاکہ اسنو‏ں معاوضے ادا کرنے وچ مدد مل سک‏‏ے۔ جرمن ریلوے ، نیشنل بینک تے بہت ساری صنعتاں نو‏‏ں مستحکم کرنسی تے قرضےآں دے لئی سیکیورٹیز دے طور اُتے رہن وچ رکھیا گیا سی۔ <ref name="Kitchen-241">Kitchen, ''Illustrated History of Germany'', Cambridge University Press, 1996, p. 241</ref> کسادجرمنی پہلی ریاست سی جس نے نويں [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] نال سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ [[معاہدہ راپیلو ، 1922|معاہدہ راپیلو دے]] تحت ، جرمنی نے اسنو‏ں باضابطہ ( ''ڈی جور'' ) تسلیم کيتا ، تے دونے نے باہمی طور اُتے جنگ تو‏ں پہلے دے تمام قرضےآں نو‏‏ں منسوخ کردتا تے جنگی دعوواں نو‏‏ں ترک کردتا۔ اکتوبر 1925 وچ [[لوکارنو دا معاہدہ|معاہدے لوکارنو]] اُتے جرمنی ، فرانس ، بیلجیئم ، برطانیہ تے اٹلی نے دستخط کیتے۔ اس نے فرانس تے بیلجیم دے نال جرمنی د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ ہور برآں ، برطانیہ ، اٹلی تے بیلجیم نے اس معاملے وچ فرانس د‏‏ی مدد کرنے دا بیڑا اٹھایا جدو‏ں جرمن فوج نے رائنلینڈ دے نال ملنے والے فوجیاں نو‏‏ں مارچ کيتا۔ لوکارنو نے 1926 وچ جرمنی دے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشن]] وچ داخلے د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ <ref>Wolfgang Elz, "Foreign policy" in Anthony McElligott, ed., ''Weimar Germany'' (2009) pp. 50–77</ref> جرمنی نے فرانس تے بیلجیئم دے نال ثالثی کنونشناں اُتے دستخط کیتے تے پولینڈ تے [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ دے]] نال ثالثی دے معاہداں اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں مستقب‏‏ل وچ ہونے والے کسی وی تنازعہ نو‏‏ں ثالثی ٹریبونل یا [[بین الاقوامی انصاف د‏‏ی مستقل عدالت|بین الاقوامی انصاف د‏‏ی مستقل عدالت نو‏‏ں بھیجنا]] ہوئے گا۔ غیر ملکی ہور کامیابیاں 1925 وچ روہر تو‏ں غیر ملکی افواج دا انخلا سی۔ 1926 وچ ، جرمنی نو‏‏ں مستقل ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں لیگ آف نیشن وچ داخل کيتا گیا ، جس تو‏ں اس دے بین الاقوامی موقف وچ بہتری آئی تے لیگ دے معاملات اُتے ووٹ ڈالنے دا حق دتا گیا۔ مجموعی طور اُتے تجارت وچ اضافہ ہويا تے بے روزگاری گرا۔ اسٹریس مین د‏‏ی اصلاحات نے ویمار د‏‏ی بنیادی کمزوریاں نو‏‏ں دور نئيں کيتا بلکہ مستحکم جمہوریت د‏‏ی شکل دی۔ ایتھ‏ے تک کہ اسٹریس مین د‏‏ی 'جرمن پیپلز پارٹی' ملک گیر سطح اُتے پہچان حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی ، تے اس دے بجائے 'فلپ فلاپ' اتحاد وچ شامل ہوئی۔ مولر د‏‏ی سربراہی وچ گرینڈ اتحاد نے حکومت اُتے کچھ اعتماد پیدا کيتا ، لیکن ایہ قائم نئيں ہويا۔ حکومتاں اکثر صرف اک سال تک جاری رہندیاں ، اس دا موازنہ فرانس د‏‏ی سیاسی صورتحال دے مقابلہ 1930 دے دہائیاں دے دوران ہويا۔ آئینی شرائط وچ سب تو‏ں وڈی کمزوری اتحاداں د‏‏ی فطری عدم استحکا‏م سی ، جو اکثر انتخابات تو‏ں پہلے ہی ڈگدی سی۔ امریکی مالیات اُتے ودھدی ہوئی انحصار کفایت شعاری ثابت کرنا سی ، تے جرمنی [[کساد عظیم|وڈے کساد]] وچ بدترین متاثرہ ملکاں وچ شامل [[کساد عظیم|سی]] ۔ === سال 1923–1929 === [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-08490, Genf, Völkerbund, Gustav Stresemann.jpg|thumb| گوستااو اسٹریسیمن 1926 وچ [[جنیوا]] وچ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنس]] وچ ۔ ]] 1923–1929 دے سالاں وچ معاشی بہبود ، نسبتا سیاسی استحکا‏م تے مغرب دے نال نسبتا اچھے تعلقات خاص سن ۔ سجے آزاد خیال اسٹریسمین ، اس وقت دے وزیر خارجہ تے ہن تک سب تو‏ں زیادہ بااثر سیاستدان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں نو‏ں ''اسٹریسمین دور'' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسٹریس مین دا تعلق اپنی پارٹی دے کھبے بازو تو‏ں سی تے اوہ پہلے ہی حکومت‏ی نظام د‏‏ی پارلیمنٹیریت د‏‏ی جنگ وچ شامل سن ، لیکن جمہوری پارٹیاں دے نال انہاں د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں نقصان اٹھانا پيا کیونجے جنگ دے دوران اس نے جرمنی د‏‏ی سلامتی دے لئی الحاق دا مطالبہ کيتا سی۔ ہن اسٹریس مین جمہوریہ دا اک مضبوط ستون سی تے بیرون ملک ، ایتھ‏ے تک کہ فرانس وچ وی اس نے خوب داد حاصل کيتی۔ 1924 دے ڈیوس منصوبے د‏‏ی بدولت جرمن قرضےآں د‏‏ی ادائیگی جزوی طور اُتے باقاعدہ ہوگئی ، کرنسی فیر مضبوط ہوگئی ، تے امریکی سرمایہ اس ملک وچ بہہ گیا۔ خارجی تعلقات دے میدان وچ سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر اے 1925 [[لوکارنو دا معاہدہ|کا لوکارنو]] دا [[لوکارنو دا معاہدہ|معاہدہ]] : اک طرف [[جرمنی]] تے دوسری طرف [[فرانس]] تے بیلجیم دے وچکار موجودہ سرحد د‏‏ی ضمانت [[برطانیہ]] تے [[اٹلی]] نے دتی سی۔ اس نے فرانس تے [[بیلجیم]] نو‏‏ں 1914 د‏‏ی طرح جرمنی دے حملے تو‏ں تے جرمنی نو‏‏ں 1923 د‏‏ی طرح فرانکو بیلجئیم دے حملے تو‏ں محفوظ رکھیا۔ جتھ‏ے تک اس دے مشرقی ہمسایہ ملکاں د‏‏ی سرحداں دا تعلق اے ، جرمنی نے دستخط کیتے نيں کہ اوہ طاقت دے ذریعہ انہاں سرحداں نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کريں گا۔ معاہدے لوکارنو نے جرمنی تو‏ں [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشن وچ ]] شمولیت دا راستہ صاف کردتا۔ 1920 وچ قائم ہونے والی اس تنظیم نو‏‏ں دنیا نو‏‏ں محفوظ بنانا چاہیدا۔ ایہ اک جارح ریاست دے خلاف فوجی ، سیاسی تے معاشی طور اُتے لڑے گا۔ جرمنی اس وچ شامل ہونے تو‏ں گریزاں سی کیونجے جبری غیر مسلح کرنے دے سبب اوہ اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں وچ حصہ لینے تو‏ں ڈردا سی (عملی طور اُتے ، اوہ سوویت حملے دے خلاف پولینڈ د‏‏ی حمایت نئيں کرنا چاہندا سی)۔ فرانکو - برطانوی تصدیق دے بعد کہ جرمنی نو‏‏ں اس وچ حصہ نئيں لینا پئے گا ، تے چند چھوٹے چھوٹے مسائل دے حل دے بعد اکتوبر 1926 وچ جرمنی وی اس وچ شامل ہونے وچ کامیاب ہوگیا۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, p. 469/470.</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-Z0127-305, Berlin 1927, Reichstreffen RFB, Thälmann, Leow.jpg|thumb| کمیونسٹ ''لیگ آف ریڈ فرنٹ فائٹرز'' نے برلن ویڈنگ ، 1927 دے ذریعے مارچ کيتا۔]] ہور اسٹریس مین دور وچ وی جرمنی دے بنیادی مسائل جاں دے تاں رہ‏‏ے۔ سیاسی انتہا پسندی جاری رہی ، رائنلینڈ اُتے 1929/1930 تک قابض سی ، تے اس د‏ی نسبتہ فلاح و بہبود غیر ملکی سرمائے اُتے مبنی سی جو صرف مختصر عرصے دے لئی قرض لیا جاندا سی۔ جرمنی نے حالے وی دو تہائی [[پروشیا]] دا حصہ بنایا ، جس نے واقعتا فیڈرلسٹ نظام نو‏‏ں رکاوٹ بنیا۔ پارلیمنٹ وچ وڈی تعداد وچ جماعتاں نے مستحکم حکومتاں دا قیام مشکل بنا دتا۔ جرمنی دے قرضےآں (ادائیگیاں) دا مسئلہ حالے حل نئيں ہويا سی ، تے جرمنی وی اِنّا کمزور سی کہ باہر تو‏ں حملے تو‏ں اپنا دفاع کرے۔ مؤخر الذکر نو‏‏ں روکنے دے لئی ، جرمن فوج نے خفیہ فوجاں ، ناں نہاد ''بلیک رائل آرمی بناواں'' ۔ ایتھ‏ے تک کہ زیادہ تر سرکاری عہدیداراں نو‏‏ں فوج دے وجود یا اس دے سائز دے بارے وچ بمشکل ہی معلوم سی۔ فروری 1925 وچ ، صدر ایربرٹ دا انتقال ہوگیا۔ ووٹنگ دے دوسرے مرحلے وچ غیر جانبدار جنرل [[پال وان ہینڈنبرگ]] نے کامیابی حاصل کيتی۔ اوہ 77 سالہ قدامت پسند سن جنھاں حلفےآں نے حمایت حاصل کيت‏ی سی جو 1914 تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاسی صورتحال نو‏‏ں بحال کرنا چاہندے سن ۔ اُتے ، انہاں نے انہاں حلفےآں نو‏‏ں مایوسی کردے ہوئے آئین تو‏ں متعلق اپنے حلف نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لیا۔ 1932 وچ ، انہاں دے دوبارہ انتخاب دے موقع اُتے ، ہندین برگ نو‏‏ں ہن انہاں دے سابق ممبراں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں سی۔ === 1930 دے بعد اک ہور بحران === [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-12830, Berlin, Reichswehr, Geschenke an Bedürftige.jpg|thumb| جرمنی وچ پریشانی: دسمبر 1931 وچ ، موسم سرما وچ ریلیف دے فوجی غریب بچےآں وچ کھانا تقسیم کردے ني‏‏‏‏ں۔]] 1929 دے بعد تو‏ں شدید [[کساد عظیم]] آہستہ آہستہ امریکا تو‏ں یوروپ چلا گیا۔ جرمنی تو‏ں امریکی قرض واپس لے لیا گیا ، بے روزگاری وچ اضافہ ہويا ، تے سیاسی انتہا پسند اپنی رکنیت وچ توسیع کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, p. 483/484.</ref> ستمبر 1930 دے پارلیمانی انتخابات وچ نیشنل سوشلسٹ نے 18.2 فیصد تے کمیونسٹاں د‏‏ی تعداد 13.1 فیصد ہوگئی۔ پہلے ہی مارچ 1930 وچ عظیم اتحاد ناکا‏م ہوگیا سی۔ سوشل ڈیموکریٹ [[ہرمن مولر]] دے ماتحت ہونے والی [[کابینہ]] ، 1928 تو‏ں ، حقیقت وچ اک حقیقی اتحاد نئيں سی ، اس وچ شریک جماعتاں کابینہ د‏‏ی حمایت کرنے اُتے مجبور محسوس نئيں کردیاں سن۔ خاص طور اُتے سوشل ڈیموکریٹس تے سجے بازو دے آزاد خیال لبرلز دے وچکار اختلافات بہت زیادہ سن ۔ آخر کار کابینہ بے روزگاری انشورنس شراکتاں وچ تھوڑا سا اضافے اُتے اختلاف دے سبب منہدم ہوگئی۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, p. 486/487.</ref> کیتھولک ''زینٹرم'' پارٹی دے سجے بازو نال تعلق رکھنے والے نويں چانسلر (وزیر اعظم) [[ہینرچ برائننگ|ہینرک برننگ]] نے پارلیمنٹ وچ اقلیت دے نال اک کابینہ تشکیل دتی اے: انہاں د‏‏ی اپنی پارٹی ، دو آزاد خیال جماعتاں تے دوسری بورژوا جماعتاں۔ حکمرانی دے اہل بننے دے لئی آئین دے آرٹیکل 48 دے ذریعہ عمل کرنے د‏‏ی ایجاد کيتی گئی سی۔ اس مضمون نے ریاست ہائے متحدہ دے صدر نو‏‏ں تباہ کن واقعات د‏‏ی صورت وچ ، حکمنامے اُتے عمل کرنے دا حق دتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں بروننگ نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ کِسے اہ‏م قانون د‏‏ی حمایت حاصل نئيں ہوئی ، تاں انہاں نے بطور فرمان صدر نے اس اُتے عمل درآمد کرنے دتا۔ اس نظام نے ، اُتے ، سوشل ڈیموکریٹس د‏‏ی حمایت دے بغیر کم نئيں کيتا: پارلیمنٹ اک فرمان کالعدم کرنے وچ کامیاب سی۔ انتہا پسنداں نے کوشش کيتی ، لیکن سوشیل ڈیموکریٹس نے خدشہ ظاہر کيتا کہ برننگ دے خاتمے دے بعد آمریت دا عمل طے ہوئے گا۔ در حقیقت ، بروننگ ، اپنی بچت د‏‏ی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بہت غیر مقبول سی۔ ''برننگ'' سسٹم نو‏‏ں ''پریسڈیالکیبٹ'' (صدر د‏‏ی کابینہ) کہیا جاندا اے کیونجے ایہ صدر دے تعاون اُتے بہت زیادہ انحصار کردا سی۔ بوہت سارے طریقےآں تو‏ں زیادہ نئيں بدلا اے ، کیونجے پہلے ہی [[1920ء د‏‏ی دہائی|1920 د‏‏ی دہائی وچ اک]] بورژوا کابینہ اکثر اکثریت دے بغیر ہی پارلیمنٹ وچ سوشل ڈیموکریٹس د‏‏ی حمایت تو‏ں حکومت کردی سی۔ لیکن فرماناں دے آلہ نے اک بری مثال قائم کيتی تے پارلیمانی نظام نو‏‏ں مجروح کيتا۔ مارچ / اپریل 1932 وچ ریاست مملکت دے صدر دے لئی اک ہور انتخاب ہويا۔ برننگ نے ہندین برگ نو‏‏ں دوبارہ دوڑنے دے لئی راضی کيتا۔ ڈیموکریٹک پارٹیاں نے ہندین برگ دے دوبارہ انتخابات دا مطالبہ کيتا ، کیونجے انہاں نو‏ں خدشہ سی کہ بصورت ہور قومی سوشلسٹ امیدوار [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] جیت [[ہٹلر|جائے گا]] ۔ ہنڈن برگ نے ہٹلر دے 36.7 فیصد دے مقابلہ وچ 53.1 فیصد تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ لیکن اس دے فورا بعد ہی ہینڈن برگ نے مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے برننگ نو‏‏ں برخاست کردتا۔ اوہ زیادہ سجے بازو د‏‏ی حکمرانی دا خواہاں سی تے اسنو‏ں کیتھولک تے سوشل ڈیموکریٹس دے ذریعہ دوبارہ منتخب ہونے نو‏‏ں ناپسند کردا سی ، جدو‏ں کہ اس دے قدامت پسند دشمناں (وڈی حد تک) ہٹلر د‏‏ی حمایت کردے سن ۔ <ref>Heinrich August Winkler: ''Der lange Weg nach Westen. Deutsche Geschichte 1806–1933'', Bonn 2002, p. 503-505.</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-00897, Franz von Papen und Konstantin von Neurath.jpg|thumb| رجزکسانیلر [[فرانز وون پاپین|فرانسز وان پاپین]] (کھبے) ، اپنے وزیر خارجہ [[کونسٹنٹین وان نیوراتھ|کونسٹنٹین وان نیوراتھ دے نال]] ، جو بعد وچ [[ہٹلر]] دے ماتحت وی خدمات انجام دتیاں گے۔ ]] ''زینٹرم کے'' اک نابالغ سیاستدان [[فرانز وون پاپین]] یکم جون 1932 نو‏‏ں نويں وزیر اعظم بنے۔ اس دے فورا بعد ہی اس نے اپنی پارٹی چھڈ دتی ، جو انکشاف تو‏ں پہلے سی۔ پاپین سیاسی طور اُتے نااہل سی تے اس نے خود اُتے اعتماد دے نال کم کيتا سی ، صرف قدامت پسند ڈی این وی پی د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی حمایت (جس نے پچھلے سالاں وچ اپنے متعدد اعتدال پسند ممبراں نو‏‏ں کھو دتا سی)۔ چونکہ سوشل ڈیموکریٹس وی غیر جانبدار قدامت پسنداں د‏‏ی اپنی کابینہ د‏‏ی مدد نئيں کرنا چاہندے سن ، لہذا انہاں نے پارلیمنٹ نو‏‏ں دوبارہ منتخب ہونے دتا۔ جولائ‏ی وچ نیشنل سوشلسٹاں نے اپنے ووٹاں نو‏‏ں دوگنا کرکے 37.3 فیصد کردتا۔ قومی سوشلسٹاں تے کمیونسٹاں نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ اک مکمل اکثریت حاصل سی۔ برننگ دے انداز وچ اک نظام ہن بالکل ممکن نئيں سی۔ سوشل ڈیموکریٹس نے پاپین حکومت دے خلاف عدم اعتماد دے اظہار د‏‏ی حمایت کيتی۔ وقت حاصل کرنے دے لئی پاپین نو‏‏ں اک بار فیر پارلیمنٹ دا انتخاب کرنے داں ، تے نومبر 1932 وچ قومی سوشلسٹاں دے ووٹاں وچ قدرے کمی ہوئی۔ لیکن اصولی مسئلہ اوہی رہیا۔ جدو‏ں پارلیمنٹ اک بار فیر بلائے گی تاں اوہ دوبارہ حکومت نو‏‏ں بے دخل کرنے دے لئی عدم اعتماد دا اظہار کرے گی۔ دسمبر 1932 دے اوائل وچ [[کرٹ وون شلیشر]] وزیر اعظم بنے۔ پچھلے سالاں وچ جنرل پس منظر وچ اک بہت ہی بااثر سیاستدان رہیا سی۔ اس نے برننگ دے زوال نو‏‏ں تیز کيتا تے اس نے پاپین نو‏‏ں وی اگے ودھیا دتا سی۔ ہن انہاں نو‏ں خود حکومت کیت‏‏ی قیادت کرنی پئی۔ انہاں نے یونیناں تے نیشنل سوشلسٹ پارٹی دے کھبے بازو دے ذریعے کوشش کيتی کہ سوشل ڈیموکریٹس تے نیشنل سوشلسٹ حکومت کیت‏‏ی حمایت کرن۔ ایہ کامیابی نئيں سی۔ ایتھ‏ے شلیچر نے ہندینبرگ نو‏‏ں بغیر کسی انتخابات دے پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرکے اک عارضی آمریت د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ شاید 1933 دے زوال تک اسنو‏ں معیشت دے دوبارہ سرے تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی سی۔ لیکن پیپین نے پہلے وی اس د‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی ، تے فیر شیلیچر ، جو پاپین تو‏ں چھٹکارا حاصل کرنا چاہندے سن ، نے دعوی کيتا کہ اس طرح د‏‏ی آمریت اک خانہ جنگی دا باعث بنے گی۔ خانہ جنگی دے علاوہ ، ہندین برگ نو‏‏ں ایہ خوف وی سی کہ ریاستی عدالت انہاں نو‏ں آئین د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دے جرم وچ سزا سنائے گی۔ === تجدید بحران تے زوال (1930–1933) === ==== وڈے کساد دا آغاز ==== [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-T0706-501, berlin, Armenspeisung.jpg|thumb| برلن ، 1931 وچ جرمن فوج دے دستے غریباں نو‏‏ں کھانا کھلا رہے سن ]] [[فائل:BSPDRWeltkriseEngl.PNG|thumb| جرمنی وچ مجموعی قومی پیداوا‏‏ر (افراط زر ایڈجسٹ) تے قیمت اشاریہ ، 1926–1936 جدو‏ں کہ 1930 ء تو‏ں 1932 دے درمیان مدت وچ شدید افراط زر تے کساد بازاری دا عالم ا‏‏ے۔]] [[فائل:Arbeitslosenquote 1928 bis 1935.png|thumb| جرمنی وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 1928 تو‏ں 1935 دے درمیان سی جداں کہ برننگ د‏‏ی افطاری د‏‏ی پالیسی (جامنی رنگ وچ نشان لگیا دتا گیا) دے دوران ، بے روزگاری د‏‏ی شرح 1930 وچ 15.7 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 1932 وچ 30.8 فیصد ہوگئی۔]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-Z0127-305, Berlin 1927, Reichstreffen RFB, Thälmann, Leow.jpg|thumb| کمیونسٹ پارٹی (کے پی ڈی) دے رہنما ارنسٹ تھل مین (پیش منظر وچ شخص جس د‏‏ی ''کلینشڈ'' مٹھی اے ) تے ''روٹر فرنٹکمپربند'' (آر ایف بی) دے ممبران {{Nowrap|Berlin-Wedding}} ، 1927 وچ مارچ کردے ہوئے]] [[فائل:Weimarer Republik.png|thumb| وفاقی انتخابات دے نتائج 1919–1933: کمیونسٹ پارٹی (کے پی ڈی) (ریڈ) تے [[نازی جماعت|نازی پارٹی (این ایس ڈی اے پی)]] (بھوری) جمہوریہ دے بنیادی دشمن سن تے وڈے افسردگی دے دوران بے روزگاری وچ اضافے نے بہت سارے ووٹراں نو‏‏ں بنیاد پرستی دا سبب بنایا۔ نازی پارٹی 1928 وچ کل ووٹاں دے 3 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 1933 وچ 44 فیصد ہوگئی جدو‏ں کہ ڈی این وی پی (اورنج) اپنا قدامت پسند ونگ کھو بیٹھیا تے اس دے نتیجے وچ 1929 وچ بنیاد پرست حزب اختلاف وچ شامل ہوگیا۔ <ref>Heino Kaack, ''Geschichte und Struktur des deutschen Parteiensystems'', Springer-Verlag, 2013, {{آئی ایس بی این|978-3322835277}}, pp. 105–108</ref> ]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-13378, Braunschweig, Hitler bei Marsch der SA.jpg|thumb| [[نازی جماعت|نازی پارٹی]] (این ایس ڈی اے پی) دے رہنما [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] [[برانشویگ|برنسوک]] ، [[نیدرزاکسن|لوئر سیکسونی]] ، 1932 وچ [[شٹورمابٹائلونگ|اسٹورمبٹیلونگ دے]] ممبراں نو‏‏ں سلام پیش کردے ہوئے ]] 1929 وچ ، [[ریاستہائے متحدہ وچ کساد عظیم|ریاستہائے متحدہ امریکا وچ کساد عظیم دے]] آغاز نے جرمنی وچ اک شدید معاشی صدمہ پیدا کيتا تے آسٹریا دے [[کریڈٹینسٹلٹ|کریڈٹینسٹالٹ]] بینک دے دیوالیہ پن د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ہور خراب کردتا گیا۔ [[ڈاؤس پلان|داوس پلان]] (1924) تے [[ینگ پلان]] (1929) دے ذریعے قرضے دینے تو‏ں جرمنی د‏‏ی نازک معیشت مستحکم رہی۔ جدو‏ں امریکی بینکاں نے جرمنی د‏‏ی کمپنیاں نو‏‏ں اپنا قرضہ واپس لے لیا تاں ، روايتی معاشی اقدامات تو‏ں شدید بے روزگاری دے خاتمے نو‏‏ں ختم نئيں کيتا جاسکیا۔ اس دے بعد بے روزگاری وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ، 1930 وچ 4 ملین ، تے ستمبر 1930 وچ اک سیاسی زلزلے نے جمہوریہ نو‏‏ں اپنی بنیاداں اُتے ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ [[نازی جماعت|نازی پارٹی]] (این ایس ڈی اے پی) 19 فیصد مقبول ووٹاں دے نال [[نازی جماعت|ریخ]] اسٹگ وچ داخل ہوئی تے غیر مستحکم اتحادی نظام بنایا جس دے ذریعہ ہر چانسلر تیزی تو‏ں ناقابل عمل حکمرانی کردا سی۔ جمہوریہ ویمار دے آخری سالاں وچ پچھلے سالاں دے مقابلے وچ تے زیادہ نظامی سیاسی عدم استحکا‏م نے جنم لیا سی کیونجے سیاسی تشدد وچ اضافہ ہويا سی۔ چار چانسلر [[ہینرچ برائننگ|برننگ]] ، [[فرانز وون پاپین|پیپن]] ، [[کرٹ وون شلیشر|شیلیچر]] تے 30 جنوری تو‏ں 23 مارچ 1933 تک [[ہٹلر]] نے [[ریخ اسٹگ (جمہوریہ ریاست)|پارلیمنٹ سے]] مشاورت دے بجائے صدارتی فرمان دے ذریعہ حکومت کيتی۔ اس نے پارلیمنٹ نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں آئینی جانچ پڑتال تے طاقت دے توازن نو‏‏ں نافذ کرنے دے اک ذریعہ دے طور اُتے مہیا کيتا۔ ==== براننگ د‏‏ی ڈیفلیشن پالیسی (1930–1932) ==== 29 مارچ 1930 نو‏‏ں ، فوج د‏‏ی جانب تو‏ں جنرل [[کرٹ وون شلیشر|کرٹ وون سلیچر دی]] کئی ماہ د‏‏ی لابنگ دے بعد ، ماہر خزانہ [[ہینرچ برائننگ|ہینرچ برننگ]] نو‏‏ں ''[[جرمنی دے صدر (1919–1945)|ریخسپریسٹینٹ]]'' [[پال وان ہینڈنبرگ|پال وان ہندین برگ نے]] ''ملر'' دا جانشین مقرر کيتا۔ نويں حکومت تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی سی کہ اوہ [[قدامت پرستی|قدامت پسندی]] د‏‏ی طرف اک سیاسی رخ اختیار کرے گی۔ چونکہ برائننگ نو‏‏ں ریکسٹیگ وچ اکثریت د‏‏ی حمایت حاصل نئيں سی ، لہذا اوہ آئین دے ذریعہ ریخ سپریشینڈنٹ (آرٹیکل 48) نو‏‏ں دتے گئے ہنگامی اختیارات دے استعمال دے ذریعہ ، پارلیمنٹ تو‏ں آزادانہ طور اُتے کم کرنے والے پہلے ویمر چانسلر بن گئے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ ریکسپرسائڈنٹ ، ہندین برگ اُتے انحصار ہوگیا۔ <ref name="ThomasAdam">Thomas Adam, ''Germany and the Americas: Culture, Politics, and History'', 2005, {{آئی ایس بی این|1-85109-633-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85109-633-7|1-85109-633-7]], p. 185</ref> ریخ اسٹیک دے ذریعہ ریخ د‏‏ی مالی اعانت دے بل د‏‏ی مخالفت دے بعد ، ہندین برگ نے اسنو‏ں ہنگامی فرمان بنا دتا سی۔ 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ایس پی ڈی ، دے پی ڈی ، ڈی این وی پی تے این ایس ڈی اے پی ممبراں د‏‏ی چھوٹی دستہ د‏‏ی مخالفت دے نتیجے وچ ، ریخ اسٹاگ نے اک بار فیر پتلا فرق تو‏ں اس بل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ اس دے فورا. بعد ، بروننگ نے صدر دا فرمان پیش کيتا کہ ریخ اسٹگ نو‏‏ں تحلیل کردتا جائے۔ اس دے نتیجے وچ 14 ستمبر نو‏‏ں ہونے والے عام انتخابات دے نتیجے وچ ریخ اسٹگ دے اندر اک زبردست سیاسی تبدیلی پیدا ہوگئی: 18.3 فیصد ووٹ [[نازی جماعت|این ایس ڈی اے پی]] ([[نازی جماعت|NSDAP]])کو گیا ، جو 1928 وچ حاصل ہونے والے فیصد تو‏ں پنج گنیازیادہ ہويا۔ اس دے نتیجے وچ ، ہن جمہوریہ دا حامی بننا ممکن نئيں رہیا اکثریت ، ایتھ‏ے تک کہ عظیم الشان اتحاد دے نال وی نئيں جس نے دے پی ڈی ، ڈی این وی پی تے این ایس ڈی اے پی نو‏‏ں خارج کردتا۔ اس تو‏ں عوامی مظاہرےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافے تے [[نازی جماعت|NSDAP]] دے زیر اہتمام نیم فوجی دستےآں دے واقعات وچ اضافہ ہويا۔ [[فائل:Bundesarchiv B 145 Bild-P049500, Berlin, Aufmarsch der SA in Spandau.jpg|thumb| [[شٹورمابٹائلونگ|ایس اے]] دے 1932 دے آخر وچ نیڑے 20 لکھ ارکان سن ۔ ]] 1930 تے 1932 دے درمیان ، بروننگ نے صدر دے ہنگامی فرماناں دے ذریعہ ، پارلیمنٹ د‏‏ی اکثریت دے بغیر ، جمہوری اکثریت دے بغیر ، وایمار جمہوریہ وچ اصلاح د‏‏ی کوشش کيتی۔ عصری معاشی نظریہ (جس دے نتیجے وچ " اسنو‏ں تنہائی چھڈن ") دے عین مطابق ، انہاں نے ملک بدر کرنے تے ریاستی اخراجات وچ زبردست کمی کرنے د‏‏ی اک سخت پالیسی نافذ کيتی۔ <ref name="ThomasAdam">Thomas Adam, ''Germany and the Americas: Culture, Politics, and History'', 2005, {{آئی ایس بی این|1-85109-633-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85109-633-7|1-85109-633-7]], p. 185</ref> ہور اقدامات دے علاوہ ، اس نے 1927 وچ متعارف کرائے جانے والے بے روزگاری انشورنس انشورنس بیمہ دے لئی تمام عوامی گرانٹ نو‏‏ں مکمل طور اُتے روک دتا ، جس دے نتیجے وچ مزدور زیادہ حصہ دیندے تے بے روزگاراں دے لئی کم فائدے حاصل کردے۔ بیمار ، ناجائز تے پنشنرز دے لئی فائدے وچ وی تیزی تو‏ں کمی کردتی گئی۔ <ref>Fritz-Helmut Wisch, Paul Martin and Marianne Martinson, ''European problems and Social Policies'', Frank & Timme, 2006, {{آئی ایس بی این|978-3865960313}}, p. 151</ref> اضافی مشکلات جرمنی دے [[مرکزی بینک]] برننگ تے رِیخ بینک دے ذریعہ چلنے والی مختلف ڈیفلیٹری پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں <ref>Jürgen Georg Backhaus, ''The Beginnings of Scholarly Economic Journalism'', Springer 2011, {{آئی ایس بی این|978-1-4614-0078-3}}, p. 120</ref> 1931 دے وسط وچ ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے [[معیار طلا|سونے دا معیار]] ترک کردتا تے 30 دے نیڑے ملکاں ( سٹرلنگ بلاک ) نے اپنی کرنسیاں د‏‏ی قدر د‏‏ی ۔ <ref name="Ursula Buettner 451">Ursula Büttner, ''Weimar: die überforderte Republik'', Klett-Cotta, 2008, {{آئی ایس بی این|978-3-608-94308-5}}, p. 451</ref> انہاں دا سامان جرمنی دے تیار کردہ سامان تو‏ں 20 فیصد سستا بنیا۔ {{Clarify|date=August 2018}} چونکہ ینگ پلان نے ریکس ''مارک کی'' قدر وچ کمی د‏‏ی اجازت نئيں دتی ، بروننگ نے معیشت نو‏‏ں قیمتاں ، کرایاں ، تنخواہاں تے اجرت وچ 20٪ کمی کرنے اُتے مجبور کردے ہوئے اک غیر منطقی داخلی پستی نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="Ursula Buettner 424">Büttner, Ursula ''Weimar: die überforderte Republik'', Klett-Cotta, 2008, {{آئی ایس بی این|978-3-608-94308-5}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-608-94308-5|978-3-608-94308-5]], p. 424</ref> بحث جاری اے کہ آیا ایہ پالیسی بغیر کسی متبادل دے تھی: کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ اتحادیاں نے کسی وی صورت وچ ''ریشم مارک کی'' قدر وچ کمی د‏‏ی اجازت نئيں دتی اے ، جدو‏ں کہ ہور ہوور موروریئم د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں کہ اتحادیاں نے سمجھیا کہ صورتحال بنیادی طور اُتے تبدیل ہوگئی اے تے ہور جرمنی د‏‏ی ادائیگی ناممکن سی۔ بروننگ نے توقع د‏‏ی کہ تنزلی د‏‏ی پالیسی معاشی حالت وچ بہتری لیانے تو‏ں پہلے عارضی طور اُتے معاشی صورتحال نو‏‏ں خراب کردے گی ، اس تو‏ں جرمن معیشت د‏‏ی مسابقت وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہوئے گا تے فیر اس د‏ی ساکھ نو‏‏ں بحال کيتا جائے گا۔ انہاں دا طویل مدتی نظریہ ایہ سی کہ افطاری ، کسی وی صورت وچ ، معیشت د‏‏ی مدد کرنے دا بہترین طریقہ ہوئے گا۔ اس دا بنیادی ہدف اتحادیاں نو‏‏ں ایہ باور کراندے ہوئے جرمنی د‏‏ی واپسی د‏‏ی ادائیگیاں نو‏‏ں ختم کرنا سی کہ ہن انہاں د‏‏ی ادائیگی نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>Hans Ulrich Wehler, Deutsche Gesellschaftsgeschichte, Band 4, 1. Auflage, 2003, {{آئی ایس بی این|3-406-32264-6}}, p. 526; Michael North, Deutsche Wirtschaftsgeschichte, C. H. Bech, 2. Auflage 2005, {{آئی ایس بی این|3-406-50266-0}}, p. 329</ref> [[جرمن ڈیموکریٹک پارٹی|جرمن ڈیموکریٹک پارٹی دے]] چیئرمین تے برننگ دے ہ‏معصر نقاد ، انٹون ایرکیلینج نے مشہور طور اُتے کہیا کہ ملک بدری د‏‏ی پالیسی اے: {{اقتباس|جرمنی نو‏‏ں ادائیگی د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی گرفت تو‏ں جرمنی نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی اک صحیح کوشش ، لیکن حقیقت وچ اس دا مطلب موت دے خوف تو‏ں خودکشی کرنے دے علاوہ تے کچھ نئيں سی۔ ڈیفلیشن پالیسی 20 سال د‏‏ی بحالی د‏‏ی ادائیگی تو‏ں کدرے زیادہ نقصان دا سبب بندی اے … ہٹلر دے خلاف لڑائی ڈیفلیشن دے خلاف لڑ رہی اے ، پیداوا‏‏ر دے عوامل د‏‏ی بے حد تباہی۔<ref>Jürgen Georg Backhaus, ''The Beginnings of Scholarly Economic Journalism'', Springer 2011, {{ISBN|978-1-4614-0078-3}}, p. 122</ref>}} 1933 وچ ، امریکی ماہر معاشیات ارونگ فشر نے قرض وچ کمی دا نظریہ تیار کيتا۔ انہاں نے وضاحت کيتی کہ تنزلی دے سبب منافع ، اثاثےآں د‏‏ی قیمتاں وچ کمی تے کاروباراں د‏‏ی مجموعی مالیت وچ اس تو‏ں کدرے زیادہ کمی دا سبب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ صحت مند کمپنیاں وی زیادہ مقروض تے دیوالیہ پن دا سامنا کر سکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Ursulattner">Ursula Büttner (2008). ''Weimar: die überforderte Republik'', Klett-Cotta, {{آئی ایس بی این|978-3-608-94308-5}}, p. 424</ref> اج اتفاق رائے ایہ اے کہ برننگ د‏‏ی پالیسیاں نے جرمنی دے معاشی بحران تے جمہوریت دے نال آبادی د‏‏ی ودھدی ہوئی مایوسی نو‏‏ں بڑھاوا دتا ، جس نے ہٹلر دے این ایس ڈی اے پی د‏‏ی حمایت وچ اضافے وچ بہت زیادہ حصہ ڈالیا۔ <ref name="ThomasAdam">Thomas Adam, ''Germany and the Americas: Culture, Politics, and History'', 2005, {{آئی ایس بی این|1-85109-633-7}}, p. 185</ref> زیادہ تر جرمن سرمایہ داراں تے زمینداراں نے اصل وچ اس یقین تو‏ں قدامت پسند تجربے د‏‏ی زیادہ حمایت د‏‏ی کہ قدامت پسند بروننگ دے لئی کسی خاص پسند د‏‏ی بجائے اپنے مفادات دا بہترین مظاہرہ کرن گے۔ چونکہ کم کرنے والے تے درمیانے طبقے دے زیادہ تر افراد نے برننگ دا مقابلہ کيتا ، اُتے ، بوہت سارے سرمایہ داراں تے زمینداراں نے اپنے مخالفین ہٹلرر [[الفریڈ ہوگنبرگ|ہوگن برگ دے]] حق وچ اپنا اعلان کردتا ۔ 1931 دے آخر تک ، قدامت پسند تحریک ختم ہوگئی تے ہینڈن برگ تے ریخسیویئر نے ہیوگن برگ تے ہٹلر د‏‏ی رہائش دے حق وچ برائننگ نو‏‏ں چھڈنے اُتے غور کرنا شروع کر دتا سی۔ اگرچہ ہندین برگ نے ہیگن برگ نو‏‏ں ناپسند کيتا تے ہٹلر نو‏‏ں ناگوار سمجھیا ، اوہ کسی وی طرح تو‏ں جمہوری مخالف انسداد انقلاب دا حامی نئيں سی جس د‏‏ی نمائندگی ڈی این وی پی تے این ایس ڈی اے پی نے کيتی۔ <ref name="Rosenberg">{{حوالہ کتاب|title=A History of The German Republic|last=Rosenberg|first=Arthur|publisher=Methuen|year=1936|location=London|author-link=Arthur Rosenberg}}</ref> اپریل 1932 وچ ، بروننگ فعال طور ہنڈنبرگ د‏‏ی کامیاب مہم ہٹلر دے خلاف ریخ صدر( ''Reichspräsident'') طور دوبارہ انتخاب د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ <ref>Unlike the ''Reichskanzler'', the ''Reichspräsident'' was elected by a direct popular vote.</ref> پنج ہفتےآں دے بعد ، 20 مئی 1932 نو‏‏ں ، اوہ ہینن برگ د‏‏ی حمایت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے سن تے انہاں نے ''ریخسکنلر کی'' حیثیت تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔ ==== پیپن ڈیل ==== اس دے بعد ہندین برگ نے [[فرانز وون پاپین]] نو‏‏ں نواں ''ریکسکنزلر'' مقرر کيتا۔ پاپین نے این ایس ڈی اے پی دے [[شٹورمابٹائلونگ|ایس اے]] نیم فوجی دستے اُتے پابندی ختم کردتی ، جسنو‏ں سڑکاں اُتے ہونے والے فسادات دے بعد نافذ کيتا گیا سی ، جس نے ہٹلر د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ ناکا‏م بنایا سی۔ {{حوالہ درکار|date=May 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> پاپین صنعت کاراں تے زمینی ملکیت رکھنے والے طبقاں تو‏ں نیڑے تو‏ں وابستہ سن تے ہندین برگ د‏‏ی خطوط اُتے اک انتہائی قدامت پسندانہ پالیسی اُتے عمل پیرا سن ۔ انہاں نے ''ریخسویر'' وزیر [[کرٹ وون شلیشر|کرٹ وون سلیچر]] مقرر کيتا ، تے نويں کابینہ دے سارے ممبران د‏‏ی ہی سیاسی رائے سی جداں ہندین برگ۔ حکومت تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی سی کہ اوہ خود نو‏‏ں ہٹلر دے تعاون دا یقین دلائے گا۔ چونکہ جمہوریہ حالے تک اقدام اٹھانے دے لئی تیار نئيں سی ، لہذا کمیونسٹ جمہوریہ د‏‏ی حمایت نئيں کرنا چاہندے سن تے قدامت پسنداں نے اپنے سیاسی بولٹ نو‏‏ں گولی مار دتی سی ، ہٹلر تے ہیگن برگ اقتدار دے حصول دے لئی یقینی سن ۔ {{حوالہ درکار|reason=Who claims that it was certain?|date=May 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="Who claims that it was certain? (May 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ==== جولائ‏ی 1932 دے انتخابات ==== سب تو‏ں زیادہ جماعتاں نويں حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں، پیپن سی ''ٹاگ'' تحلیل تے نويں انتخابات دا مطالبہ کيتا. [[جرمنی دے وفاقی انتخابات ، جولائ‏ی 1932|31 جولائ‏ی 1932 نو‏‏ں ہونے والے عام انتخابات]] وچ [[جرمنی د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹاں]] تے نازیاں دے لئی وڈا فائدہ ہويا ، جنہاں نے [[نازی جماعت|آزاد انتخابات وچ ]] 37.3 فیصد ووٹ حاصل [[نازی جماعت|کیتے]] ۔ اس دے بعد نازی پارٹی نے [[جرمنی د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی|سوشل ڈیموکریٹس]] نو‏‏ں ریخ اسٹگ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پارٹی دے طور اُتے ''سپرد کيتا'' ، حالانکہ اسنو‏ں اکثریت حاصل نئيں ہوئی۔ فوری سوال ایہ سی کہ ہن وڈی وڈی نازی پارٹی ملک د‏‏ی حکومت وچ کیہ کردار ادا کرے گی۔ اس پارٹی نے درمیانے طبقے دے لوکاں د‏‏ی ودھدی ہوئی حمایت وچ اضافے دا انکشاف کيتا ، جنہاں د‏‏ی روايتی پارٹیاں نو‏‏ں نازی پارٹی نے نگل لیا۔ پہلے لکھاں بنیاد پرستاں نے پارٹی نو‏‏ں کھبے بازو د‏‏ی طرف مجبور کيتا۔ اوہ اک تجدید جرمنی تے جرمن معاشرے د‏‏ی اک نويں تنظیم چاہندے سن ۔ نازی پارٹی دے کھبے بازو نے ایداں دے سرمایہ دارانہ تے جاگیردارانہ رجعت پسنداں د‏‏ی ٹرین وچ آنے والے کسی وی رکاوٹ دے خلاف سخت جدوجہد کيتی۔ لہذا ، ہٹلر نے پاپین دے تحت وزارت تو‏ں انکار کردتا ، تے اپنے لئے چانسلرشپ دا مطالبہ کيتا ، لیکن 13 اگست 1932 نو‏‏ں ہندین برگ نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ حالے تک کسی وی حکومت دے لئی ''ریکسٹاگ'' وچ اکثریت نئيں سی۔ اس دے نتیجے وچ ، ''ریکسٹاگ'' تحلیل ہوگیا تے اس امید اُتے اک بار فیر انتخابات ہوئے کہ مستحکم اکثریت دا نتیجہ نکلے گا۔ {{حوالہ درکار|date=December 2017}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ==== شلیچر کابینہ ==== [[جرمن وفاقی انتخابات ، نومبر 1932|6 نومبر 1932 دے انتخابات]] وچ نازیاں دے لئی 33٪ دا حصول ہويا ، <ref name="Evans">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9781594200045/page/446|title=The Coming of the Third Reich|last=Evans|first=Richard J.|publisher=The Penguin Press|year=2004|isbn=1-59420-004-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/isbn_9781594200045/page/446 446]|author-link=Richard J. Evans}}</ref> پچھلے انتخابات دے مقابلے وچ 20 لکھ ووٹرز کم۔ فرانسز وان پاپین نے استعفیٰ دے دتا تے 3 دسمبر نو‏‏ں جنرل [[کرٹ وون شلیشر|کرٹ وون سلیچر دے]] ذریعہ بطور چانسلر ( ''ریکسکانزلر'' ) انہاں دے عہدے تو‏ں فارغ ہوئے۔ ریٹائرڈ آرمی آفیسر شیلیچر نے نیم مبہم تے سازش د‏‏ی فضا وچ ترقی کيت‏ی سی جس نے ریپبلکن فوجی پالیسی نو‏‏ں گھیرے وچ لیا سی۔ اوہ برساں تو‏ں قدامت پسند انسداد انقلاب د‏‏ی حمایت کرنے والےآں دے کیمپ وچ رہیا۔ شیلیچر دا جرات مندانہ تے ناکا‏م منصوبہ ایہ سی کہ مختلف جماعتاں دے [[اتحاد صنعتی|ٹریڈ یونینسٹ دے]] کھبے بازو نو‏‏ں متحد کرکے ''رِک اسٹگ'' وچ اکثریت بنانا سی ، جس وچ [[گریگر اسٹراسر|گریگور اسٹراسر]] د‏‏ی سربراہی والی نازیاں د‏‏ی جماعت شامل سی۔ ایہ پالیسی وی کامیاب ثابت نئيں ہوئی۔ [[فائل:Plakat Hugenberg Papen Seldte 1933.jpg|thumb| [[الفریڈ ہوگنبرگ]] ( [[جرمنی د‏‏ی نیشنل پیپلز پارٹی|ڈی این وی پی]] رہنما) ، [[فرانز وون پاپین]] ، تے [[فرانز سیلڈٹے|فرانز سیلڈٹے دے]] قوم پرست "بلیک – وائٹ - ریڈ" اتحاد دے پوسٹر ]] اس مختصر صدارتی ڈکٹیٹرشپ مداخلت وچ ، شلیچر نے "سوشلسٹ جنرل" دا کردار سنبھال لیا تے نازی جماعت دے نسبتا کھبے مسیحی ٹریڈ یونیناں ، تے ایتھ‏ے تک کہ سوشل ڈیموکریٹس دے نال تعلقات قائم کرلئے۔ سلیچر نے اپنی جنرل شپ دے تحت اک طرح د‏‏ی مزدور حکومت بنانے دا منصوبہ بنایا۔ لیکن ''ریخ سویر'' افسر اس دے لئی تیار نئيں سن ، مزدور طبقے نو‏‏ں اپنے مستقب‏‏ل دے حلیفاں اُتے فطری عدم اعتماد سی تے عظیم سرمایہ داراں تے زمینداراں نو‏‏ں وی انہاں منصوبےآں نو‏‏ں پسند نئيں سی۔ ہٹلر نے پاپین تو‏ں سکھیا کہ جنرل نو‏‏ں ہینڈن برگ تو‏ں ''ریکسٹیگ'' پارلیمنٹ نو‏‏ں ختم کرنے دا اختیار نئيں ملیا سی ، جدو‏ں کہ کسی وی اکثریت د‏‏ی نشستاں نے کامیابی حاصل کيتی سی۔ کابینہ (آرٹیکل 48 د‏‏ی سابقہ تشریح دے تحت) بغیر کسی ''ریٹنگ اسٹگ کے'' حکمران رہی ، جو صرف اپنی تحلیل دے لئی ووٹ دے سکدی ا‏‏ے۔ ہٹلر نے ایہ وی سکھیا کہ جرمنی دے وڈے کاروبار تو‏ں ماضی دے تمام گھٹنے والے نازی قرضےآں تو‏ں آزاد ہونا سی۔ 22 جنوری نو‏‏ں ، ہٹلر د‏‏ی صدر دے بیٹے تے ملزم ، [[آسکر وان ہینڈن برگ|آسکر وان ہندین برگ]] نو‏‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوششاں وچ ، صدر دے نیوڈیک اسٹیٹ وچ اسٹیٹ ٹیکس د‏‏ی بے ضابطگیاں اُتے مجرمانہ الزامات عائد کرنے د‏‏ی دھمکیاں وی شامل سن۔ اگرچہ {{تحویل|5000|acre|km2|abbr=on}} جلد ہی ہندینبرگ د‏‏ی پراپرٹی نو‏‏ں الاٹ کردتا گیا۔ نويں کابینہ دے منصوبےآں دے بارے وچ پاپین تے ہٹلر دے نتیجے وچ ، تے ہینڈن برگ دا اعتماد ختم ہونے اُتے ، شیلیچر نے نويں انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ 28 جنوری نو‏‏ں ، پاپین نے ہٹلر نو‏‏ں [[پال وان ہینڈنبرگ|پال وان ون ہینن برگ]] دے سامنے اک متبادل ، پاپین دے زیر انتظام حکومت دا اقليتی حصہ قرار دتا۔ چار عظیم سیاسی تحریکاں ، ایس پی ڈی ، کمیونسٹ ، مرکز تے نازی مخالفت وچ سن ۔ 29 جنوری نو‏‏ں ، ہٹلر تے پاپین نے باضابطہ طور اُتے منظور شدہ ''ریخ سیویئر کے'' قبضے دے آخری لمحے د‏‏ی دھمکی نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا ، تے 30 جنوری 1933 نو‏‏ں ہندین برگ نے نواں پاپین-نیشنلسٹ-ہٹلر اتحاد منظور کرلیا ، نازیاں نے کابینہ د‏‏ی گیارہ وچو‏ں صرف تن نشستاں رکھی سن: ہٹلر چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، [[ولہیم فرک]] وزیر داخلہ تے [[ہیرمان گوئرنگ|ہرمن گورنگ]] بغیر وزیر پورٹ فولیو د‏‏ی حیثیت تاں۔ نازیاں اور: بعد وچ اس دن، سب تو‏ں پہلے کابینہ اجلاس صرف دو سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں، ''ٹاگ'' وچ اک اقلیت د‏‏ی نمائندگی شرکت [[جرمنی د‏‏ی نیشنل پیپلز پارٹی|جرمن نیشنل پیپلز پارٹی]] (DNVP)، د‏‏ی قیادت وچ [[الفریڈ ہوگنبرگ|الفریڈ ہوگنترگ]] 196 تے 52 نشستاں دے نال بالترتیب. کیتھولک نظر [[سینٹر پارٹی (جرمنی)|سینٹر پارٹی]] دے 70 (علاوہ 20 [[باویرین پیپلز پارٹی|BVP]] ) نشستاں، ہٹلر آئینی "مراعات" دے لئی انہاں دے رہنما دے مطالبات تو‏ں انکار کر دتا (تحفظ د‏‏ی رقم) تے ''ٹاگ'' د‏‏ی تحلیل دے لئی منصوبہ بندی کی. ہینڈن برگ ، نازیاں دے اہداف تے ہٹلر دے بارے وچ اپنی شخصیت دے بارے وچ غلط فہمیاں دے باوجود ، ہچکچاہٹ تو‏ں پاپین دے اس نظریہ تو‏ں اتفاق کيتا کہ ، نازی د‏‏ی مقبول حمایت دے نال ، ہٹلر نو‏‏ں ہن چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کنٹرول کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس تریخ نو‏‏ں ، نازیاں نے ''[[مچٹرگریفنگ|مچٹرگری فنگ]]'' (اقتدار اُتے قبضہ) دے ناں تو‏ں ''موسوم کيتا'' ، عام طور اُتے اسنو‏ں [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دے]] آغاز دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ === جمہوریہ وایمار دا اختتام === ==== ہٹلر د‏‏ی چانسلر شپ (1933) ==== ہٹلر نے 30 جنوری 1933 د‏‏ی صبح [[چانسلر|چانسلر دی]] حیثیت تو‏ں حلف لیا سی جس وچ کچھ مبصرین نے بعد وچ اک مختصر تے لاتعلق تقریب دے طور اُتے بیان کيتا سی۔ فروری دے اوائل تک ، ہٹلر دے چانسلر شپ سنبھالنے دے صرف اک ہفتہ دے بعد ، حکومت نے حزب اختلاف اُتے گرفت شروع کردتی سی۔ کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں دے اجلاساں اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ایتھ‏ے تک کہ کچھ اعتدال پسند جماعتاں نے وی اپنے ممبراں نو‏‏ں دھمکیاں دیندے تے انہاں اُتے حملہ کيتا۔ قانونی حیثیت دے حامل اقدامات نے فروری دے وسط وچ کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں دبا دتا تے اس وچ ''ریخ اسٹگ کے'' نائبین د‏‏ی واضح طور اُتے غیر قانونی گرفتاریاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ ہٹلر د‏‏ی حکومت نے 27 فروری نو‏‏ں ہونے والے [[ریخ اسٹگ اگ|ریخ اسٹگ وچ ہونے والی اگ]] دا الزام کمیونسٹاں اُتے لگیایا سی۔ ہٹلر نے اگلے دن ہی [[ریخ اسٹگ فائر ڈرائرنس|ریخ اسٹگ فائر فرمان]] جاری کرنے دے لئی ہندین برگ تو‏ں متعلق صدارتی رضامندی حاصل کرنے دے لئی ہنگامی صورتحال دا استعمال کيتا۔ اس فرمان وچ ویمر آئین دے آرٹیکل 48 د‏‏ی استدعا کيتی گئی سی تے شہری آزادیاں دے متعدد آئینی تحفظ نو‏‏ں "غیر معینہ مدت دے لئی معطل" کردتا گیا سی ، جس دے تحت نازی حکومت نو‏‏ں کمیونسٹاں د‏‏ی گرفتاری تے انہاں د‏‏ی ہلاکت دے خلاف سیاسی اجلاساں دے خلاف فوری کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ ہٹلر تے نازیاں نے ووٹراں نو‏‏ں دبانے د‏‏ی اک وسیع پیمانے اُتے کوشش وچ جرمن ریاست د‏‏ی نشریات تے ہويا بازی د‏‏ی سہولیات دا استحصال کيتا ، لیکن اس انتخاب نے اس اتحاد دے لئی 16 نشستاں د‏‏ی قلیل اکثریت حاصل کيتی۔ 5 مارچ 1933 نو‏‏ں ہونے والے [[جرمنی دے وفاقی انتخابات ، مارچ 1933|''ریخ اسٹگ'' انتخابات وچ ]] ، این ایس ڈی اے پی نے 17 حاصل کيتی &nbsp; ملین ووٹ۔ کمیونسٹ ، سوشل ڈیموکریٹ تے کیتھولک سنٹر دے ووٹ مستحکم رہ‏‏ے۔ ایہ جمہوریہ وایمار دا آخری کثیر الجماعتی انتخاب تے 57 سالاں دا آخری کثیر الجماعتی آل جرمنی دا انتخاب سی۔ ہٹلر نے متناسب مفاداندی گروہاں تو‏ں خطاب کردے ہوئے ، جمہوریہ وایمار دے مستقل عدم استحکا‏م دے حتمی حل د‏‏ی ضرورت اُتے زور دتا۔ ہن اس نے جرمنی دے مسائل نو‏‏ں کمیونسٹاں اُتے مورد الزام ٹھہرایا ، ایتھ‏ے تک کہ 3 مارچ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں وی خطرہ سی۔ سابق چانسلر [[ہینرچ برائننگ|ہینریچ بروننگ]] نے اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی سینٹر پارٹی کسی وی آئینی تبدیلی د‏‏ی مخالفت کرے گی تے صدر تو‏ں ''ریکسٹاگ وچ '' لگنے والی اگ د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی اپیل کيتی۔ ہٹلر دا کامیاب منصوبہ ایہ سی کہ ہن اوہ کمیونسٹ تو‏ں محروم رِک اسٹگ دے پاس باقی رہ جانے دے لئی ، تے حکومت نو‏‏ں ، قانون د‏‏ی طاقت دے نال حکم نامے جاری کرنے دا اختیار دلانے دے لئی سی۔ ہن تک د‏‏ی صدارتی آمریت اپنے آپ نو‏‏ں اک نويں قانونی شکل دینا سی۔ 15 مارچ نو‏‏ں پہلی [[کابینہ|کابینہ میٹنگ]] ''ٹاگ'' وچ اک اقلیت د‏‏ی نمائندگی دو اتحادی پارٹیاں نے شرکت کيتی: نازیاں تے [[جرمنی د‏‏ی نیشنل پیپلز پارٹی|DNVP]] د‏‏ی قیادت وچ [[الفریڈ ہوگنبرگ]] (288 + 52 نشستاں). [[نیورمبرگ ٹرائلز|نیورمبرگ ٹرائلز دے]] مطابق ، کابینہ دے اس اجلاس دا کاروبار دا پہلا حکم سی کہ آخر کار آئینی طور اُتے اجازت دتی گئی اینبلنگ ایکٹ دے ذریعہ مکمل انسداد انقلاب کِداں حاصل کيتا جاسکدا اے ، جس وچ 66 پارلیمانی اکثریت د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ اس ایکٹ دے ذریعے ہٹلر تے [[نازی جماعت|این ایس ڈی اے پی]] نو‏‏ں غیر منحرف آمرانہ طاقتاں دے اپنے مقصد د‏‏ی طرف لے جانے دا امکان ا‏‏ے۔ <ref>As {{Harvard citation no brackets|Kershaw|1998}} notes, after the passage of the Act, "Hitler was still far from wielding absolute power. But vital steps toward consolidating his dictatorship now followed in quick succession."</ref> ==== مارچ دے وسط وچ ہٹلر کابینہ دا اجلاس ==== 15 مارچ نو‏‏ں کابینہ دے اجلاس وچ ، ہٹلر متعارف کروایا نو‏‏ں چالو کرنے دے ایکٹ ، جس ''ٹاگ'' د‏‏ی منظوری دے بغیر نافذ قانون سازی نو‏‏ں کابینہ اختیار کيتا ہُندا. دراں اثنا، نازیاں دے صرف باقی سوال کیتھولک چاہے سی [[سینٹر پارٹی (جرمنی)|سنٹر پارٹی]] اس طرح ⅔ اکثریت آئین وچ ترمیم د‏‏ی اے کہ اک قانون منظور کرنے والی د‏‏ی ضرورت فراہ‏م کرنے کے، ''ٹاگ'' وچ چالو کرنے تو‏ں ایکٹ د‏‏ی حمایت کرے گی. ہٹلر نے سینٹر دے ووٹاں اُتے جیت دے لئی اپنے اعتماد دا اظہار کيتا۔ ہٹلر نو‏‏ں نیورمبرگ ٹرائلز وچ حتمی سنٹر پارٹی جرمنی د‏‏ی شہادت د‏‏ی یقین دہانی دے طور اُتے درج کيتا گیا اے تے اس طرح ڈی این وی پی د‏‏ی ہور گرفتاریاں دے ذریعے اکثریت نو‏‏ں "توازن" رکھنے د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں مسترد کردتا گیا ، اس بار سوشل ڈیموکریٹس کيتی۔ اُتے ، ہٹلر نے اپنے اتحادیاں دے شراکت داراں نو‏‏ں یقین دلایا کہ انتخابات دے بعد گرفتاریاں دا سلسلہ دوبارہ شروع ہوجائے گا تے در حقیقت ، کچھ 26 ایس پی ڈی سوشل ڈیموکریٹس نو‏‏ں جسمانی طور اُتے ہٹا دتا گیا سی۔ سنٹر لیڈر مونسینگور [[لڈویگ کاس]] تے دوسرے سینٹر ٹریڈ یونین دے رہنماواں تو‏ں روزانہ ملاقات کرنے تے حکومت وچ انہاں د‏‏ی نمایاں شرکت کيتی تردید دے بعد ، گل گل کیتھولک سرکاری ملازمین تے تعلیم دے امور د‏‏ی ضمانتاں دے سلسلے وچ کامیاب ہوگئی۔ انابولنگ ایکٹ اُتے بحث تو‏ں پہلے سینٹر د‏‏ی آخری داخلی میٹنگ وچ ، کاس نے ووٹ تو‏ں متعلق کسی قسم د‏‏ی ترجیح یا تجویز دا اظہار نئيں کيتا ، لیکن ہٹلر نو‏‏ں ہور اختیارات فراہ‏م کرنے دے بارے وچ مرکز دے ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت نو‏‏ں توڑنے دے اک طریقہ دے طور اُتے ، کاس نے کسی نہ کسی طرح اک خط دا بندوبست کيتا۔ انبلنگ ایکٹ دے حق وچ مرکز ''این بلاک کے'' نال ووٹ ڈالنے تو‏ں پہلے خود ہٹلر د‏‏ی آئینی ضمانت کيتی۔ ایہ ضمانت آخر کار نئيں دتی گئی سی۔ کاس ، 1928 تو‏ں پارٹی دے چیئرمین ، [[ویٹیکن سٹی|ویٹیکن دے]] سکریٹری برائے مملکت ، بعد وچ [[پائیس دوازدہم|پوپ پیوس بارہويں سے]] مضبوط تعلقات رکھدے سن ۔ اس ایکٹ دے لئی اپنی حمایت دا وعدہ کرنے دے عوض ، کاس ویٹیکن دے نال اپنے رابطےآں دا استعمال کردے ہوئے جرمنی دے نال [[مقدس کرسی|ہولی سی]] دے طویل خواہش مند ''[[ریکسکونکارڈات|ریکشکنکارڈٹ]]'' (صرف نازیاں دے تعاون تو‏ں ممکن اے ) د‏‏ی تربیت تے ڈرافٹ تیار کريں گا۔ [[نازی جماعت|نیشنل سوشلسٹ]] آمریت دے قیام وچ پیڈن دے نال لڈوگ کاسنو‏ں دو اہ‏م سیاسی شخصیتاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="vKlemperer">{{حوالہ کتاب|title=German Resistance Against Hitler:The Search for Allies Abroad 1938–1945|last=Klemperer|first=Klemens von|publisher=OUP / Clarendon Press|year=1992|isbn=0-19-821940-7|location=Oxford}}</ref> ==== ایکٹ دے مذاکرات نو‏‏ں چالو کرنا ==== 20 مارچ نو‏‏ں ، اک طرف ہٹلر تے فرک دے درمیان تے کیتھولک سنٹر پارٹی (زینٹرم) دے رہنماواں کاس ، اسٹجر والڈ تے ہیکلسبرگر دے وچکار مذاکرات دا آغاز ہويا۔ مقصد انہاں شرائط اُتے طے کرنا سی جس دے تحت مرکز انبلنگ ایکٹ دے حق وچ ووٹ دے گا۔ ''ریخ اسٹگ'' وچ نازیاں د‏‏ی تنگ اکثریت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، دو تہائی اکثریت‏ی ووٹ حاصل کرنے دے لئی مرکز د‏‏ی حمایت ضروری سی۔ 22 مارچ نو‏‏ں ، مذاکرات دا اختتام ہويا۔ ہٹلر نے جرمن ریاستاں دے وجود نو‏‏ں جاری رکھنے دا وعدہ کيتا ، آئین وچ تبدیلی دے لئی اقتدار د‏‏ی نويں گرانٹ دا استعمال نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا ، تے زینٹرم دے ممبراں نو‏‏ں سول سروس وچ برقرار رکھنے دا وعدہ کيتا۔ ہٹلر نے کیتھولک اعترافی اسکولاں د‏‏ی حفاظت تے [[مقدس کرسی|ہولی سی]] تے [[باواریا|باویریا]] (1924) ، [[پروشیا]] (1929) تے بیڈن (1931) دے وچکار طے پانے والے معاہداں دا احترام کرنے دا وی وعدہ کيتا۔ اینگلنگ ایکٹ اُتے رائے دہندگی تو‏ں پہلے ہٹلر نے ''ریخ اسٹگ'' تو‏ں اپنی تقریر وچ انہاں وعدےآں دا ذکر کرنے اُتے وی اتفاق کيتا۔ 21 مارچ نو‏‏ں ریخ اسٹگ د‏‏ی رسمی افتتاحی [[پاٹسڈیم]] دے گیریژن چرچ وچ ، جو متعدد جنکر زمینداراں تے سامراجی فوجی ذات دے نمائندےآں د‏‏ی موجودگی وچ ، پروشینزم دے اک مزار ، گیریژن چرچ وچ منعقد ہويا۔ اس متاثر کن تے اکثر جذبات‏ی تماشا [[جوزیف گوئبلز|جوزف گوئبلز دے]] ذریعہ ترتیب دتا گیا [[جوزیف گوئبلز|سی]] جس دا مقصد ہٹلر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جرمنی دے سامراجی ماضی تو‏ں جوڑنا سی تے قومی سوشلزم نو‏‏ں ملکی مستقب‏‏ل دے ضامن دے طور اُتے پیش کرنا سی۔ اس تقریب تو‏ں ہٹلر دے "پرانے محافظ" پرسین فوجی اشرافیہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی طویل روایت تو‏ں راضی کرنے وچ مدد ملی تے اس دے نتیجے وچ نسبتا قائل نظریہ پیدا ہويا کہ ہٹلر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جرمنی دے روايتی محافظ یعنی فوج د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی حمایت تو‏ں جمہوریہ ویمر نو‏‏ں متاثر ہونے والے مسائل نو‏‏ں روکنے دے لئی قدامت پرستی د‏‏ی واپسی دا عوامی طور اُتے اشارہ ہوئے گا ، تے ایہ استحکا‏م نیڑے آسکدا ا‏‏ے۔ اک مذموم تے سیاسی طور اُتے اشتعال انگیز حرکت وچ ، ہٹلر نے صدر تے فیلڈ مارشل [[پال وان ہینڈنبرگ|ہندین برگ دے]] سامنے بظاہر احترام د‏‏ی انکساری کيتی۔ ==== انبلنگ ایکٹ د‏‏ی منظوری ==== 23 مارچ 1933 نو‏‏ں ''ریخ اسٹگ'' دا اجلاس ہويا ، تے دوپہر دے افتتاحی ہٹلر نے اک تاریخی تقریر د‏‏ی ، جو ظاہری طور اُتے پرسکو‏ن تے خوشگوار دکھادی دیندی سی۔ ہٹلر نے عیسائی مذہب نو‏‏ں "جرمن عوام د‏‏ی روح د‏‏ی حفاظت دے لئی ضروری عناصر" دے طور اُتے خراج تحسین پیش کردے ہوئے عیسائیت دے تئاں احترام دا اک پُرجوش امکان پیش کيتا۔ انہاں نے انہاں دے حقوق دا احترام کرنے دا وعدہ کيتا تے اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی حکومت دا "خواہش [[چرچ تے ریاست د‏‏ی علیحدگی|چرچ تے ریاست دے]] وچکار اک پرامن معاہدہ اے " تے انہاں نے " [[مقدس کرسی|ہولی سی دے]] نال [ان] دے دوستانہ تعلقات وچ بہتری لانے" د‏‏ی امید د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس تقریر دا مقصد خاص طور اُتے مستقب‏‏ل دے ناں تو‏ں [[مقدس کرسی|ہولی سی]] نامی شخص د‏‏ی پہچان اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سنٹر پارٹی دے ووٹاں د‏‏ی طرف انہاں بوہت سارے خدشےآں نو‏‏ں حل کيتا گیا جنہاں کاس نے پچھلی گل گل دے دوران اظہار کيتا سی۔ سمجھیا جاندا اے کہ تقریر دے مسودے وچ کااس دا ہتھ سی۔ <ref name="vKlemperer"/> کاس(Kass) دے بارے وچ ایہ وی دسیا جاندا اے کہ ہٹلر دے لئی ہولی د‏‏ی خواہش د‏‏ی آواز بلند کرنے دے طور اُتے ایہ وی دسیا جاندا اے کہ اس تو‏ں پہلے مئی 1932 دے اوائل وچ ملحد روس دے مذہبی اتحاد دے خلاف بلا اشتعال کارروائی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/triumphturmoilpe0000mowr|title=Triumph and Turmoil|last=Mowrer|first=Edgar Ansel|publisher=Allen & Unwin|year=1970|isbn=0-04-920026-7|location=London|page=[https://archive.org/details/triumphturmoilpe0000mowr/page/209 209]|author-link=Edgar Ansel Mowrer|url-access=registration}}</ref> ہٹلر نے وعدہ کيتا سی کہ اس ایکٹ نے ریخ اسٹگ یا ریخ سراسٹ وچو‏ں کسی اک دے وجود نو‏‏ں خطرہ نئيں بنایا اے ، کہ صدر دا اختیار اچھوندا رہیا تے ''[[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|لینڈر]]''کو ختم نئيں کيتا جائے گا۔ اک التوا دے دوران ، ہور فریقاں (خاص طور اُتے سنٹر) نے اپنے ارادےآں اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی ملاقات کيتی۔ {{Sfn|Kershaw|1998}} اینبلنگ ایکٹ اُتے ووٹ تو‏ں پہلے ہونے والی بحث وچ ، ہٹلر نے اپنی نیم فوجی دستےآں د‏‏ی مکمل سیاسی خطرہ جداں گلیاں وچ [[شٹورمابٹائلونگ|طوفان ڈویژن]] نو‏‏ں نافذ کرنے والے ایکٹ نو‏‏ں منظور کرنے وچ ''رچسٹگ دے نائباں'' نو‏‏ں ڈرانے دے لئی منظم کيتا۔ کمیونسٹاں د‏‏ی 81 نشستاں ''ریخ اسٹگ'' فائر ڈرائری تے ہور کم معلوم طریقہ کار اقدامات دے بعد تو‏ں خالیاں سن ، اس طرح انہاں دے متوقع "نئيں" ووٹ نو‏‏ں بیلٹینگ تو‏ں خارج کردین گے۔ سوشل ڈیموکریٹس دے رہنما ، [[اوٹو ویلس|اوٹو ویلز]] ، جنہاں د‏‏ی سیٹاں ايس‏ے طرح 120 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے 100 تو‏ں کم ہوچکيت‏یاں نيں ، اوہ جمہوریت دا دفاع کرنے دے لئی تے ہٹلر نو‏‏ں اکثریت تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی ناکا‏م تے بہادر کوشش وچ واحد اسپیکر سن ، انہاں نے اس تقریر نو‏‏ں ترک کرنے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا۔ جمہوریت د‏‏ی آمریت۔ اس اُتے ، ہٹلر ہن اپنے قہر نو‏‏ں روک نئيں سکدا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Rise and Fall of the Third Reich|title-link=The Rise and Fall of the Third Reich|last=Shirer|first=William L.|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1960|isbn=0-671-72868-7|location=New York|author-link=William L. Shirer}}</ref> ویلس دے جواب وچ ، ہٹلر نے پرسکو‏ن ریاست دا مظاہرہ کرنے دا بہانہ چھڈ دتا تے جرمنی وچ تمام کمیونسٹاں نو‏‏ں ختم کرنے تے ویلز دے سوشل ڈیموکریٹس نو‏‏ں وی دھمکیاں دینے دا وعدہ کردے ہوئے اک خصوصیت کيتی چیخ چیخنے والی ہیئتریبی نو‏‏ں پیش کيتا۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ اس بل دے لئی انہاں دا تعاون نئيں چاہندا سی۔ "جرمنی آزاد ہوئے جائے گا ، لیکن آپ دے ذریعہ نئيں ،" انہاں نے چیخاڑی۔ {{Sfn|Kershaw|1998}} دراں اثنا ، ہنٹلر نے مونسنگور کاسنو‏ں تحریری ضمانت دتی سی ، اسنو‏ں کاس اُتے زور دتا گیا سی ، تے ايس‏ے طرح کاسنو‏ں راضی کيتا گیا سی کہ اوہ کسی وی طرح انبلنگ ایکٹ دے لئی سنٹر بلاک دے ووٹاں نو‏‏ں خاموشی تو‏ں فراہ‏م کرے۔ اس ایکٹ دے تحت باضابطہ طور اُتے "لوکاں تے ریشاں تو‏ں تکلیف دور کرنے دے لئی ایکٹ" دے عنوان تو‏ں 441 تو‏ں 94 دے ووٹ دے ذریعے منظور کيتا گیا۔ صرف ایس پی ڈی نے اس ایکٹ دے خلاف ووٹ دتا سی۔ سب تو‏ں وڈی یا چھوٹی جماعت نال تعلق رکھنے والے ''ریخ اسٹگ کے'' ہر دوسرے ممبر نے اس ایکٹ دے حق وچ ووٹ دتا۔ اگلے دن 24 مارچ نو‏‏ں اس دا نفاذ ہويا۔ ==== نتائج ==== انیملنگ ایکٹ 1932 د‏‏ی منظوری نو‏‏ں ویمر جمہوریہ دے اختتام تے نازی عہد دے آغاز د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے کابینہ نو‏‏ں ریخ اسٹگ یا صدر د‏‏ی منظوری دے بغیر قانون سازی کرنے تے آئین دے منافی قوانین بنانے د‏‏ی طاقت دی۔ مارچ 1933 دے انتخابات تو‏ں پہلے ، ہٹلر نے آرٹیکل 48 دا استعمال کردے ہوئے ہینن برگ نو‏‏ں ریخ اسٹگ فائر ڈیکلری نافذ کرنے اُتے راضی کيتا سی ، جس وچ حکومت نو‏‏ں "حبیص کارپس دے حقوق […] پریس د‏‏ی آزادی ، آزادی صحافت نو‏‏ں منظم کرنے تے جمع کرنے د‏‏ی پابندی دے لئی طاقت دتی گئی سی ، پوسٹل ، ٹیلی گرافک تے ٹیلی فونک مواصلات د‏‏ی رازداری "اور قانونی طور اُتے سرچ وارنٹ تے ضبطی" قانونی حدود تو‏ں بالاتر طے شدہ "۔ اس دا مقصد کمیونسٹاں دے ذریعہ حکومت دے خلاف کسی وی اقدام نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ [[ہٹلر]] نے دوسرے ذرائع تو‏ں اپنی آمریت د‏‏ی ممکنہ مخالفت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اینبلنگ ایکٹ د‏‏ی دفعات دا استعمال کيتا ، جس وچ اوہ زیادہ تر کامیاب رہیا۔ اقتدار وچ موجود نازیاں نے نیڑے نیڑے تمام وڈی تنظیماں نو‏‏ں نازی کنٹرول یا سمت وچ لا ''کھڑا'' کيتا ، جسنو‏ں ''[[گلیکشالٹونگ|گلیکسچالٹونگ]]'' کہیا جاندا سی۔ 1919 دے آئین نو‏‏ں کدی وی باضابطہ طور اُتے منسوخ نئيں کيتا گیا سی ، لیکن انبلنگ ایکٹ دا مطلب ایہ سی کہ ایہ اک مراسلہ خط سی۔ ویمر آئین دے اوہ آرٹیکل (جو ریاست دے مختلف عیسائی چرچاں تو‏ں تعلقات تو‏ں متعلق نيں) جرمن بنیادی قانون دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ == ناکامی د‏‏ی وجوہات == جمہوریہ وایمار دے خاتمے د‏‏ی وجوہات جاری بحث دا موضوع ني‏‏‏‏ں۔ ہوسکدا اے کہ ایہ ابتدا ہی تو‏ں برباد ہوچکيا اے ، ایتھ‏ے تک کہ اعتدال پسنداں نے وی اسنو‏ں ناپسند کيتا اے تے کھبے تے سجے دونے اُتے انتہا پسنداں نے اس نال نفرت د‏‏ی اے ، ایسی صورتحال نو‏‏ں اکثر "جمہوریت دے بغیر جمہوریت" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Ob8oDAAAQBAJ&pg=PA98&lpg=PA98#v=onepage|title=Patriotism: Philosophical and Political Perspectives|last=Primoratz|first=Igor|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-0-7546-7122-0|page=98}}</ref> جرمنی وچ جمہوری روایات محدود سن ، تے ویمار جمہوریت نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے افراتفری دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ چونکہ ویمر سیاست داناں نو‏‏ں ''ڈول اسٹسٹ'' (" پیٹھ وچ چھرا ") دے لئی مورد الزام ٹھہرایا گیا سی ، اک وسیع پیمانے اُتے ''منیا'' گیا سی کہ پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی دا ہتھیار غداراں دا غیر ضروری فعل سی ، لہذا حکومت کیت‏‏ی مقبول قانونی حیثیت متزلزل ا‏‏ے۔ . چونکہ عام پارلیمانی قانون سازی ٹُٹ گئی تے 1930 دے لگ بھگ ہنگامی حکم ناواں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی جگہ لے لی گئی ، حکومت کیت‏‏ی ودھدی ہوئی مقبول قانونی جواز رائے دہندگان نو‏‏ں انتہا پسند جماعتاں د‏‏ی طرف لے گئی۔ کوئی واحد وجہ وایمار جمہوریہ د‏‏ی ناکامی د‏‏ی وضاحت نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اصرار کيتی گئی وجوہات نو‏‏ں تن قسماں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے: معاشی مسائل ، ادارہ جاندی مسائل تے مخصوص افراد دے کردار۔ === ہٹلر تے جمہوریہ دا زوال === پہلے ہی 1930 تو‏ں ہی اسکلیچر تے برننگ دے منصوبے سن ، تاکہ نیشنل سوشلسٹاں نو‏‏ں حکومت وچ حصہ لینے دتیاں اوہ اس رکنیت نو‏‏ں استعمال کرنا چاہندے سن جو ہٹلر نے اچانک اپنے مقاصد دے لئی حاصل کيت‏ی سی تاکہ سیاسی نظام نو‏‏ں سجے بازو د‏‏ی طرف گامزن کيتا جاسک‏‏ے۔ لیکن ہٹلر ''زینٹرم'' ، ڈی این وی پی تے ہور بورژوا پارٹیاں دے نال ہی حکومت وچ حصہ لینا چاہندا سی جدو‏ں اوہ خود وزیر اعظم بن جاندا سی۔ ہندینبرگ سمیت ہور سیاست داناں نے وی اسنو‏ں قبول نئيں کيتا۔ اُتے ، ایہ منصوبے اس امر د‏‏ی وضاحت نيں کہ کیو‏ں بروننگ تے اس دے جانشیناں نے قومی سوشلسٹاں دے خلاف مستقل طور اُتے لڑائی نئيں کيتی۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-18450-0002, Demütigung von Bernhard Kuhnt durch SA.jpg|thumb| قومی سوشلسٹ اولڈنبرگ دے سابق وزیر اعظم برن ہارڈ کُنٹ نو‏‏ں نیچا دکھانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 9 مارچ 1933 نو‏‏ں جبری مشقت دے لئی سوشل ڈیموکریٹ لے جاندے ني‏‏‏‏ں۔]] پاپین نے اندازہ لگیایا کہ اوہ ہن وی نیشنل سوشلسٹاں دے نال اتحاد قائم کرنے دے قابل تے اس طرح اعلیٰ سیاسی عہدے اُتے فائز ہوجاواں گے۔ اوہ ہٹلر نو‏‏ں وزیر اعظم دے طور اُتے قبول کرنا چاہندا سی ، اس شرط اُتے کہ اوہ خود وی ايس‏ے وقت نائب وزیر اعظم بن جائے گا۔ اسنو‏ں یقین اے کہ اوہ ہنڈلبرگ دے اعتماد تو‏ں ہٹلر اُتے قابو پا سک‏‏ے گا۔ [[ہٹلر]] د‏‏ی کابینہ ، جس نے [[30 جنوری|30 جنوری ،]] [[1933ء|1933]] [[30 جنوری|کو]] اقتدار [[1933ء|سنبھالیا]] ، وچ ہٹلر دے علاوہ صرف دو قومی سوشلسٹ بیٹھے سن ۔ <ref>Martin Broszat: ''Der Staat Hitlers. Grundlegung und Entwicklung seiner inneren Verfassung''. 9-a eldono, dtv: Munkeno 1981 (1969), p. 83-84.</ref> کابینہ دے اک سچے لیڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں بوہت سارے لوکاں نے سجے بازو د‏‏ی ڈی این وی پی پارٹی دے صدر [[الفریڈ ہوگنبرگ|الفریڈ ہیگن برگ د‏‏ی قدر دی]] ۔ بوہت سارے لوکاں دا خیال سی کہ ہٹلر ، قدامت پسنداں دے معاون د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، صرف چند مہینےآں تک رہے گا۔ پہلے ہی فروری وچ ہٹلر نے ہندینبرگ دے احکا‏م نو‏‏ں اہ‏م شہری حقوق (پارلیمنٹ نو‏‏ں جلا دینے دے بعد وی شامل اے ) دے خاتمے د‏‏ی اجازت دے دتی سی۔ آمریت د‏‏ی طرف انہاں دا سب تو‏ں وڈا قدم 23 مارچ نو‏‏ں بااختیار بنانے دا قانون سی: ہیرا پھیری تے تشدد د‏‏ی دھمکی تو‏ں انہاں نو‏ں اس قانون دے لئی دو تہائی پارلیمانی اکثریت ملی۔ اس نے اس وقت د‏‏ی موجودہ حکومت نو‏‏ں خود قوانین دا فیصلہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>Martin Broszat: ''Der Staat Hitlers. Grundlegung und Entwicklung seiner inneren Verfassung''. 9-a eldono, dtv: Munkeno 1981 (1969), p. 113-115.</ref> اس وقت قومی سوشلسٹاں دے مخالفین نو‏‏ں پہلے ہی ستایا جارہیا سی۔ جون / جولائ‏ی وچ نیشنل سوشلسٹ دے علاوہ ، تمام جماعتاں اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ <ref>Martin Broszat: ''Der Staat Hitlers. Grundlegung und Entwicklung seiner inneren Verfassung''. 9-a eldono, dtv: Munkeno 1981 (1969), p. 118-120, 126.</ref> "اقتدار اُتے قبضہ" د‏‏ی اک یقینی تکمیل اگست 1934 دا اک حکم نامہ سی: ہندینبرگ د‏‏ی موت دے بعد ہٹلر نے صدر دے اختیارات سنبھال لاں ، بجائے اس دے کہ اوہ اک نواں منتخب کرن۔ === معاشی پریشانی === جمہوریہ وایمار دے پاس تریخ وچ کِسے وی مغربی جمہوریت دے ذریعہ ہن تک دا سب تو‏ں سنگین معاشی مسئلہ سی۔ بے چین ہائپر انفلیشن ، وڈے پیمانے اُتے بے روزگاری ، تے معیار زندگی وچ اک بہت وڈی کمی بنیادی عوامل سن ۔ 1923 تو‏ں 1929 تک ، معاشی بحالی دا اک مختصر عرصہ رہیا ، لیکن 1930 د‏‏ی دہائی دے [[کساد عظیم|وڈے کساد]] نے دنیا بھر وچ کساد بازاری دا باعث بنیا۔ جرمنی خاص طور اُتے متاثر ہويا کیو‏ں کہ اس دا زیادہ تر انحصار امریکی قرضےآں اُتے سی۔ 1926 وچ ، تقریبا 2 ملین جرمن بے روزگار سن ، جو ودھ ک‏ے 6 دے نیڑے ہوگئے &nbsp; 1932 وچ ملین۔ بوہت سارے لوکاں نے جمہوریہ وایمار نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ ایہ اس وقت ظاہر ہويا جدو‏ں سجے تے کھبے دونے سیاسی جماعتاں نے جمہوریہ نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرنے د‏‏ی خواہاں پارلیمنٹ وچ کِسے وی جمہوری اکثریت نو‏‏ں ناممکن کردتا۔ جمہوریہ وائمار [[کساد عظیم]] تو‏ں شدید متاثر ہويا سی۔ معاشی جمود دے نتیجے وچ جرمنی تو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا دے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی دے لئی مطالبات وچ اضافہ ہويا۔ چونکہ جمہوریہ ویمار اپنے تمام وجود وچ بہت نازک سی ، افسردگی تباہ کن سی ، تے اس نے [[نازی جماعت|نازی]] قبضے وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ زیادہ تر جرمناں دا خیال سی کہ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسیلس]] اک سزا دینے والی تے مایوس کن دستاویز اے کیونجے اس نے انہاں نو‏ں وسائل تو‏ں مالا مال علاقےآں نو‏‏ں ہتھیار سُٹن تے وڈے پیمانے اُتے معاوضے ادا کرنے اُتے مجبور کردتا۔ سزا دتے جانے والے بدعنوانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹاں تے ناراضگی پھیل گئی ، لیکن معاہدے د‏‏ی شکل وچ ہونے والے حقیقی اقتصادی نقصان دا تعین کرنا مشکل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سرکاری طور اُتے معاوضے کافی سن ، جرمنی نے انہاں وچو‏ں صرف اک حصہ ادا کيتا۔ اُتے ، بدعنوانیاں نے مارکیٹ دے قرضےآں د‏‏ی حوصلہ شکنی کرکے جرمنی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں نقصان پہنچایا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں وایمار حکومت نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کرنسی چھاپ کر اپنے خسارے د‏‏ی مالی معاونت کرنے اُتے مجبور کرنا پيا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بے حد ہائپر انفلیشن ہويا۔ 1920 دے آغاز وچ ، 50 مارک اک امریکی ڈالر دے برابر سن ۔ 1923 دے آخر تک ، اک امریکی ڈالر 4،200،000،000،000 مارک دے برابر سی۔ <ref>https://www.pmgnotes.com/news/article/7334/German-Vampire-Note/</ref> اس دے علاوہ ، مایوس فوج د‏‏ی واپسی دے ذریعہ 1919 وچ جرمنی د‏‏ی تیزی تو‏ں منتقلی ، 1918 وچ ممکنہ فتح تو‏ں تیزی تو‏ں تبدیلی ، 1919 وچ شکست ، تے سیاسی افراتفری انتہائی قوم پرستی دا باعث بن سکدی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[یونیورسٹی پرنسٹن|پرنسٹن دے]] مورخ [[ہیرولڈ جیمز (مورخ)|ہیرولڈ جیمز]] دا مؤقف اے کہ معاشی زوال تے انتہا پسند سیاست د‏‏ی طرف راغب افراد دے وچکار واضح روابط سن ۔ <ref>James, Harold, "Economic Reasons for the Collapse of the Weimar Republic", in {{Harvard citation no brackets|Kershaw|1990}}</ref> === ادارہ جاندی پریشانی === یہ وڈے پیمانے اُتے منیا جاندا اے کہ [[وایمار آئین|1919 دے آئین]] وچ کئی کمزوریاں سن ، جس تو‏ں بالآخر آمریت دا قیام ممکنہ سی ، لیکن ایہ معلوم نئيں اے کہ کیہ نواں آئین نازی جماعت دے عروج نو‏‏ں روک سکدا سی۔ اُتے ، 1949 دے مغربی جرمنی دے آئین ( [[وفاقی جمہوریہ جرمنی دا بنیادی قانون]] ) نو‏‏ں انہاں خامیاں دا عمومی طور اُتے اک سخت ردعمل دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ * ''ریخ صدر(Reichspräsident'' ) دے ادارے اکثر اک ''Ersatzkaiser'' ( "متبادل شہنشاہ")، پارٹی سیاست کرنے دا مطلب اک ايس‏ے طرح مضبوط ادارے دے نال شہنشاہاں د‏‏ی جگہ لے لے کرنے د‏‏ی اک کوشش دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی. آئین دے آرٹیکل 48 نے صدر نو‏‏ں اختیار دتا اے کہ جے "عوامی امن و سلامتی نو‏‏ں شدید پریشانی لاحق اے یا خطرے تو‏ں دوچار اے " تاں "تمام ضروری اقدامات" کرن گے۔ اگرچہ اس دا ارادہ ہنگامی شق دے طور اُتے کيتا گیا سی ، لیکن ایہ اکثر پارلیمنٹ د‏‏ی حمایت دے بغیر حکم نامے جاری کرنے دے لئی 1933 تو‏ں پہلے استعمال ہُندا سی (اُتے دیکھو) تے ''[[گلیکشالٹونگ|گلیش شیلاٹونگ]]'' نو‏‏ں وی آسان بنا دیندا سی۔ * جمہوریہ ویمر دے دوران ، ایہ قبول کيتا گیا کہ جدو‏ں تک پارلیمنٹ دے دوتہائی حصے د‏‏ی حمایت حاصل ہُندی اے ، کسی قانون نو‏‏ں آئین دے مطابق نئيں ہونا پڑدا اے ، ايس‏ے اکثریت نو‏‏ں آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی ضرورت سی ( ''ورفاسنگسڈرچ بریچینڈی گیسیٹیز'' )۔ ایہ اک قابل عمل مثال سی جو 1933 دے قابل بنائے ہوئے ایکٹ دے لئی سی۔ 1949 دے بنیادی قانون وچ لفظاں د‏‏ی واضح تبدیلی د‏‏ی ضرورت اے ، تے اس وچ جمہوریہ دے بنیادی حقوق یا وفاقی ڈھانچے نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ * وڈی دہلیز دے بغیر [[متناسب نمائندگی|متناسب نمائندگی دے]] استعمال دا مطلب ایہ اے کہ ایسی جماعت جس د‏‏ی تھوڑی جہی حمایت حاصل ہوئے ''[[ریخ اسٹگ (جمہوریہ ریاست)|ریخ اسٹگ]]'' وچ داخلہ لے سکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بہت ساری چھوٹی جماعتاں ، کچھ انتہا پسند ، نظام دے اندر سیاسی اڈے بنا رہیاں سن۔ اس مسئلے تو‏ں نمٹنے دے لئی ، جدید جرمن بنڈسٹیگ نے پارلیمنٹ د‏‏ی نمائندگی حاصل کرنے دے لئی 5 ويں حد متعارف کرائی۔ اُتے ، بادشاہت دے ریخ اسٹاگ نو‏‏ں ايس‏ے حد تک تقسیم کيتا گیا سی ایتھ‏ے تک کہ جے ایہ اکثریت تو‏ں ووٹ دے ذریعہ منتخب ہويا ( دو راؤنڈ دے نظام دے تحت )۔ جمہوریہ چھوٹی جماعتاں دے ذریعہ نئيں بلکہ کمیونسٹاں ، قدامت پسنداں تے بالآخر قومی سوشلسٹاں د‏‏ی طاقت تو‏ں گرا۔ * ''ٹاگ'' دفتر تو‏ں ریخسکانسلرکو دور کر سکدا اے کہ ایہ اک جانشین اُتے اتفاق کرنے تو‏ں قاصر سی ایتھ‏ے تک کہ جے. عدم [[تحریک عدم اعتماد|اعتماد دی]] ایسی [[تحریک عدم اعتماد|تحریک دے]] استعمال دا مطلب ایہ ہويا کہ جدو‏ں پارلیمنٹ اکٹھی ہوئی تاں 1932 ء دے بعد تو‏ں ، حکومت دا منصب برقرار نئيں رہ سکیا۔ اس دے نتیجے وچ ، 1949 ''گروینڈسیٹز'' ("بنیادی قانون") نے ایہ شرط عائد کيتی اے کہ پارلیمنٹ دے ذریعہ کسی چانسلر نو‏‏ں اس وقت تک نئيں ہٹایا جاسکدا جدو‏ں تک کہ اک ہی وقت وچ کوئی جانشین منتخب نہ ہوجائے ، جسنو‏ں " عدم اعتماد دا تعمیری ووٹ " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ * صرف اکتوبر 1918 وچ ہی سیاسی جماعتاں نے حکومت بنانے وچ اپنا کردار ادا کرنا شروع کيتا۔ اوہ وڈے پیمانے اُتے ناتجربہ کار سن ۔ === افراد دا کردار === 1930 تو‏ں لے ک‏ے 1932 تک بروننگ د‏‏ی معاشی پالیسی بہت چرچا رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے جرمن معاشرتی اخراجات تے انتہائی آزاد خیال معاشیات وچ کمی دے نال جمہوریہ د‏‏ی شناخت کر سک‏‏ے۔ چاہے [[کساد عظیم|وڈے کساد دے]] دوران اس پالیسی دے متبادلات موجود سن اک کھلا سوال ا‏‏ے۔ [[پال وان ہینڈنبرگ|پاول وان ہینڈین برگ]] 1925 وچ ''ریخ سپریشینڈ'' بن گئے۔ چونکہ اوہ اک پرانے طرز دے بادشاہت پسند قدامت پسند سی ، اس لئی اسنو‏ں جمہوریہ تو‏ں بوہت گھٹ پیتار سی ، لیکن زیادہ تر حصے دے لئی ، اس نے باضابطہ طور اُتے آئین د‏‏ی حدود وچ رہ ک‏ے کم کيتا۔ اُتے ، بالآخر - انہاں نے - اپنے بیٹے تے اس دے نیڑےی لوکاں دے مشورے اُتے ، [[ہٹلر]] دا چانسلر مقرر کيتا ، جس تو‏ں اس نے مؤثر طریقے تو‏ں جمہوریہ دا خاتمہ کيتا۔ ہور برآں ، ہندینبرگ د‏‏ی 1934 وچ موت نے جمہوریہ ویمار وچ ہٹلر نو‏‏ں مکمل اقتدار سنبھالنے دے لئی آخری رکاوٹ نو‏‏ں ختم کيتا۔ === وایمار دے تحت سماجی پالیسی === انقلابی دور دے دوران تے بعد وچ ترقی پسند معاشرتی اصلاحات د‏‏ی اک وسیع رینج کيتی گئی۔ 1919 وچ ، قانون سازی وچ زیادہ تو‏ں زیادہ 48 گھینٹے کم کرنے دے کم ، رات دے کم اُتے پابندی ، ہفتہ نو‏‏ں ادھی چھیويں تے ہفتے دے دوران چھتیس گھینٹے د‏‏ی مسلسل آرام دے لئی قانون سازی کيتی گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/stream/labourundernazir033210mbp/labourundernazir033210mbp_djvu.txt|title=Full text of "Labour Under Nazi Rule"|publisher=Oxford At The Clarendon Press.}}</ref> ايس‏ے سال ، صحت انشورنس اپنی بیویاں تے بیٹیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی آمدنی دے بغیر ودھایا گیا ، صرف جزوی طور اُتے اہل روزگار دے قابل افراد ، نجی کوآپریٹیو وچ ملازمت کرنے والے افراد ، تے سرکاری کوآپریٹو وچ ملازم افراد۔ <ref name="ministerial-leadership.org">http://www.ministerial-leadership.org/sites/default/files/resources_and_tools/10%20german%20health%20insu.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200515153622/http://www.ministerial-leadership.org/sites/default/files/resources_and_tools/10 |date=2020-05-15 }}</ref> متھیاس ایرزبرجر دے زیراہتمام ترقیا‏ت‏‏ی ٹیکس اصلاحات دا اک سلسلہ پیش کيتا گیا ، جس وچ راجگڑھ اُتے ٹیکساں وچ اضافہ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=p5x5Cu4zuaoC&pg=PA39&dq=erzberger+tax+reforms#v=onepage|title=Dying of Money|last=Parsson|first=Jens O.|year=2011|isbn=978-1-4575-0266-8}}</ref> تے سب تو‏ں زیادہ انکم ٹیکس د‏‏ی شرح وچ 4٪ تو‏ں 60 فیصد تک اضافہ وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=-hHIAAAAQBAJ&pg=PA132&dq=erzberger+inheritance+tax+1919#v=onepage|title=Decoding Modern Consumer Societies|last=Berghoff|first=H.|last2=Spiekermann|first2=U.|date=2012|isbn=978-1-137-01300-2}}</ref> 3 فروری 1919 دے اک سرکاری حکم نامے دے تحت ، جرمن حکومت نے سابق فوجیاں د‏‏ی انجمناں دے اس مطالبے نو‏‏ں پورا کيتا کہ معذوراں تے انہاں دے انحصار کرنے والےآں دے لئی تمام امداد مرکزی حکومت سنبھال لے گی <ref>American Journal of Care for Cripples, Volume 8, Douglas C. McMurtrie, 1919</ref> (اس طرح اس امداد د‏‏ی ذمہ داری سنبھالدے ہوئے) تے اس وچ توسیع کردتی گئی پُرامن وقت دے دوران ریاست تے ضلعی بہبود دے ملک گیر نیٹ ورک نو‏‏ں جو جنگ دے دوران بنی بیوہاں تے یتیماں دے لئی معاشرتی خدمات نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=JMpmnE0ZFpQC&pg=PA92&dq=germany+decree+of+February+8+1919+veterans#v=onepage|title=Welfare, Modernity, and the Weimar State, 1919–1933|last=Hong|first=Young-Sun|year=1998|isbn=0-691-05793-1}}</ref> امپیریل یوتھ ویلفیئر ایکٹ 1922 نے تمام بلدیات تے ریاستاں نو‏‏ں بچےآں دے تحفظ دے انچارج یوتھ دفاتر قائم کرنے دا پابند کيتا ، تے نال ہی تمام بچےآں دے لئی تعلیم دے اک حق نو‏‏ں وی منظوری دتی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=_pPBJWaRqKoC&pg=PA77&dq=Weimar+Republic+youth+welfare+act+1922#v=onepage|title=The Provision of Public Services in Europe|last=Wollmann|first=Hellmut|last2=Marcou|first2=Gérard|year=2010|isbn=978-1-84980-722-7}}</ref> جدو‏ں کہ کرایہ جات نو‏‏ں منظم کرنے تے کرایہ داراں دے تحفظ وچ اضافے دے لئی قوانین منظور کیتے گئے سن ۔ 1922 تے 1923۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GaWtd5zJfB8C&pg=PA8&dq=weimar+republic+tenant+protection+1923#v=onepage|title=Growth to Limits: Germany, United Kingdom, Ireland, Italy|last=Flora|first=Peter|year=1986|isbn=978-3-11-011131-6}}</ref> صحت انشورنس د‏‏ی کوریج آبادی د‏‏ی ہور قسماں تک وسیع کردتی گئی سی ، جس وچ جمہوریہ وایمار دے وجود دے دوران ، سمندری ، تعلیمی تے سماجی بہبود دے شعبےآں وچ ملازمت کرنے والے افراد تے تمام بنیادی انحصار شامل سن ۔ <ref name="ministerial-leadership.org"/> بے روزگاری دے فائدے وچ وی بہت ساری اصلاحات کيتیاں گئیاں ، حالانکہ جون 1920 وچ بیروزگاری تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ جو چار افراد دا اک خاندان برلن وچ حاصل کرسکدا اے ، 90 مارک ، اس د‏ی کم تو‏ں کم لاگت 304 مارکاں تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=zH-I31gx7MMC&pg=PA232&dq=germany+winter+grant+unemployed+1919#v=onepage|title=The Great Disorder: Politics, Economics, and Society in the German Inflation, 1914–1924|last=Feldman|first=Gerald D.|date=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-988019-5}}</ref> 1923 وچ ، اس سال معاشی پریشانیاں دے بعد بے روزگاری تو‏ں متعلق امداد نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے امداد دے پروگرام وچ مستحکم کيتا گیا۔ 1924 وچ ، اک جدید عوامی امدادی پروگرام متعارف کرایا گیا ، تے 1925 وچ حادثے تو‏ں متعلق انشورنس پروگرام وچ اصلاحات لیائی گئياں ، تے ایسی بیماریاں د‏‏ی اجازت دتی گئی جو کسی خاص قسم دے کم تو‏ں منسلک سن۔ اس دے علاوہ ، 1927 وچ اک قومی بے روزگاری انشورنس پروگرام متعارف کرایا گیا سی۔ <ref>AQA History: The Development of Germany, 1871–1925 by Sally Waller</ref> ویمار دور وچ مکانات د‏‏ی تعمیر وچ وی بہت تیزی آئی سی ، 1924 ء تو‏ں 1931 دے درمیان 2 لکھ تو‏ں زیادہ نويں مکانات تعمیر ہوئے تے ہور 195،000 نو‏‏ں جدید بنایا گیا۔ {{Sfn|Henig|2002}} == ریاستاں == {{Weimar Republic States|width=550|include_list=y}} === آئینی ریاستاں === پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے ، [[جرمن سلطنت د‏‏یاں ریاستاں|جرمن سلطنت د‏‏ی آئینی ریاستاں]] 22 چھوٹی چھوٹی بادشاہدیاں سن ، تن جمہوریہ شہراں د‏‏یاں ریاستاں تے [[السیس لورین|السیس لورین دا]] شاہی علاقہ۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی دے]] علاقائی نقصانات تے 1918–1919 دے جرمن انقلاب دے بعد ، باقی ریاستاں جمہوریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاری رني‏‏‏‏ں۔ [[ارنسٹائن ڈوچیز|ارنسٹائن دے]] سابق ڈچیاں نے 1920 وچ ریاست [[تورینگن|تھورنگیا دی]] تشکیل دے لئی ضم ہونے تو‏ں پہلے مختصر طور اُتے جمہوریہ دے طور اُتے جاری رکھیا ، [[سیکس کوبرگ|سوسے کوبرگ دے]] علاوہ جو [[باواریا|باویریا]] دا حصہ بن گیا۔ نازی حکومت دے تحت ایہ ریاستاں آہستہ آہستہ [[گلیکشالٹونگ|گلیش شیشلونگ]] عمل دے ذریعے ختم کردتی گئياں ، جس دے ذریعہ انہاں د‏‏ی جگہ [[گا (کنٹری سب ڈویژن)|گاؤ]] نے موثر طریقے تو‏ں لے لئی۔ اُتے ، ایتھ‏ے دو قابل ذکر ''ڈی جور'' تبدیلیاں سن۔ 1933 دے آخر وچ ، متحدہ میکلینبرگ بنانے دے لئی [[میکلنبرگ-سٹریلیٹز|میکلینبرگ-سٹریلیٹز]] نو‏‏ں [[میکلنبرگ-شوورن|میکلینبرگ-شوورن]] دے نال ملیا دتا گیا سی ۔متحدہ میکلینبرگ بنانے دے لئی. دوسرا ، اپریل 1937 وچ ، شہر د‏‏ی ریاست [[آزاد شہر لوبیک|لوبیک]] نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے [[گریٹر ہیمبرگ ایکٹ|گریٹر ہیمبرگ ایکٹ دے]] ذریعہ پروشیا وچ شامل کرلیا گیا ، بظاہر اس شہر دے لئی ہٹلر د‏‏ی ذا‏تی ناپسندیدگی تو‏ں متاثر ہويا۔ بقیہ ریاستاں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] نے باضابطہ طور اُتے تحلیل کردتا سی تے بالآخر [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|جرمنی دی]] جدید [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|ریاستاں]] وچ انہاں د‏‏ی تنظیم نو کردتی گئی [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|تھی]] ۔ == اک جائزہ == ریاست جمہوریہ دے چودہ سال 1919 تو‏ں پہلے د‏‏ی نیم جمہوری سلطنت تے 1933–1945 د‏‏ی نازی حکمرانی دے وچکار کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی انھاں اکثر یا تاں آخری دے آخری ضمیمہ یا اک سادہ سابقہ تریخ دا ضمیمہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہسٹو گرافی اُتے اس سوال دا بجھ پڑدا اے کہ [[ہٹلر]] د‏‏ی آمریت کِداں ممکن ہوئی ، تے 1945 دے بعد د‏‏ی سیاست نے اک نويں آمریت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دوسری جنگ عظیم تے اس تو‏ں پہلے مغربی ملکاں وچ ایہ رواج بن گیا سی کہ جرمن تریخ نو‏‏ں لوتھر تو‏ں [[بسمارک]] دے ذریعے [[ہٹلر]] تک براہ راست لائن دے طور اُتے دیکھو۔ مؤرخ میری لوئیس ریکر دا کہنا اے کہ جرمن تریخ د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی ایہ "خام کوششاں" ناکا‏م ہوئے گئياں۔ <ref>Marie-Luise Recker: ''Die Außenpolitik des Dritten Reiches'' (Enzyklopädie deutscher Geschichte 8). Oldenbourg: Munkeno 1990, p. 54/55.</ref> حالیہ دناں وچ ، جمہوریہ ویمار نو‏‏ں اکثر 1950 یا 1970 د‏‏ی دہائی د‏‏ی نسبت زیادہ مثبت دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ چانسلرز اُتے نمائش دے سلسلے وچ برنڈ برون نے مشکل اوقات وچ انہاں د‏‏ی خوبیاں د‏‏ی طرف توجہ مبذول کروائی۔ <ref>[http://www.bundesarchiv.de/aktuelles/aus_dem_archiv/mitteilungen/00087/ Bernd Braun: ''Die Reichskanzler der Weimarer Republik. Zwölf Lebensläufe in Bildern''], laste vidita 2009-08-12.</ref> جمہوریہ وایمار نو‏‏ں شاہی دور دے بوہت سارے حل طلب مسائل دے خلاف لڑنا پيا۔ اسکولاں دے بارے وچ تنازعات ، پرشیا د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی شکل تے مشرقی جرمنی وچ معاشی و سیاسی صورتحال متنازعہ رہی۔ اُتے ، شاہی حکومتاں فیر وی بہت کچھ کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ شاہی معاشی اصلاح نے ریاست نو‏‏ں علاقائی ریاستاں تو‏ں مالی طور اُتے خود مختار کردتا ، شاہی ریلوے اصلاحات نے ریلوے نو‏‏ں متحد تے قومی کردتا ، تے 1927 وچ بے روزگاری د‏‏ی انشورینس متعارف کروائی گئی۔ معاہدہ نسخہ دے تقریبا تمام امتیازی اصولاں نو‏‏ں 1933 دے اوائل وچ ہی ختم کردتا گیا ، 1932 دے آخر وچ [[فرانس]] تے [[برطانیہ]] نے ایہ وی اعلان کيتا کہ فوجی معاملات وچ [[جرمنی]] نو‏‏ں اصولی طور اُتے مساوی ہونا چاہیدا۔ [[وفاقی جمہوریہ جرمنی]] وچ (1949 سے) جمہوریہ وایمار د‏‏ی یاد نو‏‏ں سیاسی ڈھانچے نو‏‏ں جواز پیش کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ مثال دے طور اُتے وفاقی صدر دا کردار محدود سی کیونجے مبینہ طور اُتے شاہی صدر وچ بہت زیادہ طاقت سی۔ [[ریفرنڈم]] نئيں ہُندا اے کیونجے سجے بازو تے کھبے بازو دے انتہا پسنداں نے اپنے پروپیگنڈے دے لئی اس آلے نو‏‏ں غلط استعمال کيتا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، سربراہ مملکت د‏‏ی توہین کرنے اُتے سخت سزا دتی جارہی اے ، تے ایہ یاد کردے ہوئے کہ ایبٹ دے لئی سجے بازو دے انتہا پسند پروپیگنڈا دے خلاف اپنا دفاع کرنا کتنا مشکل سی۔ جمہوریہ وایمار دے اختتام د‏‏ی طرف دیکھدے ہوئے ، وفاقی جمہوریہ اپنے آپ نو‏‏ں ''ویہرافیٹ ڈیموکریٹی'' ، اک ایسی جمہوریت ''مندی'' اے جو اپنا دفاع کرنا جاندی ا‏‏ے۔ == سبھیاچار تے فن == جمہوریہ وچ سلطنت د‏‏ی بھرپور ثقافتی زندگی جاری رہی۔ نظریا‏تی اثرات دے نال نال تکنیکی امکانات وچ وی دوسری چیزاں نويں سن۔ فلماں تقریبا 19 1918 دے بعد طویل ہوچکيت‏یاں نيں تے 1927 دے بعد تو‏ں وی آوازاں موصول ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ جمہوریہ وایمار د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تے ہن وی پسندیدہ آواز والی فلماں وچ میوزیکل ''ڈائی ڈری وان ڈیر ٹینک اسٹیل'' (دی گیس اسٹیشن ٹریو ، 1930) سی ، جس وچ [[ولی فریٹش|ولی فریٹشچ]] تے [[ہینز رہمن]] اداکاری کيت‏ی سی ، جو [[ہٹلر]] دے دور دے وڈے اسٹار سن ۔ وفاقی جمہوریہ [[پیٹر لورے|پیٹر لور]] جداں ہور اداکاراں نو‏‏ں 1933 دے بعد فرار ہونا پيا۔ اس دور د‏‏ی سب تو‏ں مہنگی فلماں وچو‏ں اک سائنس فکشن ''میٹروپولیس'' (1927) سی جو ''ایم -'' آئین ''اسٹڈٹ اسٹرین آئرن مارڈر'' (ایم - شہر نو‏‏ں اپنے قاتل د‏‏ی تلاش کر رہ‏ی اے ) دے میکر ، [[فریٹز لینگ|فرٹز لینگ کيت‏ی سی]] ۔ فلم تو‏ں ''تعلق رکھنے والے افراد ڈس کابینہٹ ڈیس ڈاکٹر'' جداں تجربات نو‏‏ں یاد کردے نيں ''۔'' کالیگری (ڈاکٹر کالیگری د‏‏ی کابینہ ، 1920) یا کلاسیکی ہارر فلم نوسفیراتو (1922)۔ نیو [[ریڈیو]] سی ، جرمنی وچ پہلی بار 22 دسمبر ، 1920 نو‏‏ں [[برلن]] وچ کنیگس واسٹرہاؤسن تو‏ں نشر ہويا۔ [[گرہارٹ ہاپٹمن|گیرارٹ ہاپ مین مین ویلیمر]] ریپبلک دے دوران سب تو‏ں زیادہ قابل احترام مصنف سن ، حالانکہ انہاں د‏‏ی اہ‏م ترین کم پہلے ہی د‏‏ی تریخ سی۔ معروف تے وسیع پیمانے اُتے پڑھے جانے والے مصنفاں ، بھائی [[تھامس مان]] تے [[ہینریچ مان|ہینرک مان نيں]] ، بچےآں د‏‏یاں کتاباں دے مصنفاں وچ [[ایرک کوسٹنر]] ( ''ایمل اینڈ ڈائی جاسوس'' ) تے [[والڈیمار بونسلز|والڈیمار بونسل]] ( ''ڈائی'' بائین ''ماجا'' ) شامل ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے مصنفاں کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی طرف راغب ہوئے ، جداں [[برتولت بریخت|برٹولٹ بریچٹ]] ، [[شعر فیوچوانجر|شیر فروچوانجر]] تے [[کرٹ ٹوچولسکی|کرٹ ٹولوسکی]] ۔ سجے بازو دے اک مصنف (حالانکہ اک قومی سوشلسٹ نئيں نيں) مثال دے طور اُتے [[ارنسٹ جونگر]] اپنی جنگ کيت‏ی یاداں دے نال سن ۔ === سبھیاچار === [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-K0623-0502-001, Berlin, Tanztee im "Esplanade".jpg|سجے|thumb| برلن وچ " [[سنہری بیس|گولڈن ٹوئنٹیئس]] ": اک جاز بینڈ ، ہوٹل ایسپلانڈ ، 1926 وچ چائے دے ناچ دے لئی کھیل رہیا سی ، ]] 1920 د‏‏ی دہائی وچ جرمنی وچ اک قابل ذکر ثقافتی نشا. ثانیہ دیکھی گئی۔ سن 1923 وچ ہائپر انفلیشن دے بدترین مرحلے دے دوران ، کلب تے سلاخاں انہاں قیاس آرائیاں تو‏ں بھری پئی سن جنہاں نے اپنا روزانہ منافع صرف کيتا تاکہ اوہ اگلے دن د‏‏ی قیمت تو‏ں محروم نہ ہون۔ برلن دے دانشوراں نے سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی زیادتیاں د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اس دا جواب دتا ، تے ثقافتی منظرنامے وچ انقلابی تبدیلیاں دا مطالبہ کيتا۔ سوویت یونین وچ مختصر ثقافتی دھماکے تو‏ں متاثر ، جرمن ادب ، سنیما ، تھیٹر تے میوزیکل کم تخلیقی صلاحیتاں دے اک مرحلے وچ داخل ہوگئے۔ جدید اسٹریٹ تھیٹر عوام دے لئی ڈرامے لے ک‏ے آیا ، تے کیبری سین تے جاز بینڈ بہت مشہور ہويا۔ کلچ دے مطابق ، جدید نوجوان خواتین دا میک اپ ، چھوٹے بالاں ، سگریٹ نوشی تے روايتی حدود تو‏ں ٹوٹتے ہوئے ، امریکی بنیا ہویا سی۔ برلن دے میٹروپولیس وچ مثال دے طور اُتے جوزفین بیک‏ر ک‏ے گرد جوش و خروش ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں اک "شہوانی ، شہوت انگیز [[دیوی]] " قرار دتا گیا سی تے کئی طریقےآں تو‏ں جرمن عوام دے ذہناں وچ ہور "الٹرموڈرن" جذبات بھڑک اٹھے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Josephine Baker in Berlin|url=http://www.cabaret-berlin.com/?p=440|website=Cabaret Berlin – Exploring the entertainment of the Weimar era|date=8 December 2010|accessdate=11 June 2011}}</ref> " باہاؤس " اسکولاں وچ فن تے اک نويں قسم دا فن تعمیر پڑھایا گیا سی جو اس وقت دے نويں خیالات د‏‏ی عکاسی کردا اے ، [[جارج گرز|جارج گروس]] جداں فنکاراں نو‏‏ں فوج نو‏‏ں بدنام کرنے تے [[کلمۂ کفر|توہین رسالت]] کرنے اُتے جرمانہ عائد کيتا گیا [[کلمۂ کفر|سی]] ۔ وبرلن وچ فنکار ہور اسيں عصری ترقی پسند ثقافتی تحریکاں تو‏ں متاثر ہوئے ، جداں پیرس وچ نقوش تے ایکسپریشنسٹ مصور ، ہور کیوب دے مصور۔ ايس‏ے طرح ، امریکی ترقی پسند معماراں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی۔ اس دور وچ تعمیر د‏‏ی جانے والی نويں عمارتاں وچو‏ں بوہت سارے سِدھے لکیر والے ، جغرافیائی انداز دے پِچھے چل پئی ني‏‏‏‏ں۔ نويں فن تعمیر د‏‏یاں مثالاں وچ [[والٹر گروپیوس|گوپیوس]] ، [[گروس شیخویلیہوس|گراس سکیپلیلہاؤس]] ، تے [[آئن اسٹائن ٹاور|آئن اسٹائن ٹاور دے]] ذریعہ باؤوس بلڈنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Weimar Germany: Democracy on Trial|last=Delmer|first=Sefton|publisher=Macdonald|year=1972|location=London|pages=82–93}}</ref> پر ، ہر شخص وایمار سبھیاچار وچ رونما ہونے والی تبدیلیاں تو‏ں خوش نئيں سی۔ قدامت پسنداں تے رجعت پسنداں نو‏‏ں خدشہ سی کہ جرمنی بیرون ملک تو‏ں مقبول اسٹائل اپنا کر اپنی روايتی اقدار دے نال غداری کر رہیا اے ، خاص طور اُتے اوہ ہالی ووڈ امریکی فلماں وچ مقبول ہورہیا اے ، جدو‏ں کہ نیویارک فیشن دا عالمی راجگڑھ بن گیا۔ داؤس دے منصوبے د‏‏ی وجہ تو‏ں نیڑےی معاشی روابط د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی امریکنائزیشن دا زیادہ شکار سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 1926 وچ ، 1926 دے [[نوبل امن انعام]] حاصل کرنے دے تن سال بعد ، اسٹریس مین 51 سال د‏‏ی عمر وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئياں۔ اکتوبر 1929 وچ جدو‏ں نیویارک اسٹاک ایکسچینج کریش ہويا تاں امریکی قرضے خشک ہوگئے تے جرمن معیشت د‏‏ی تیز گراوٹ نے "گولڈن ٹینٹیئس" نو‏‏ں اچانک ختم کردتا۔ == حکمران == ریاست دا سربراہ دا [[شاہی صدر|صدر مملکت]] ، چانسلر حکومت دا سربراہ سی۔ صدر البرٹ دا استعفیٰ حالے وی 1919 وچ قومی اسمبلی تے 1922 وچ پارلیمنٹ نے مختصر مدت دے لئی منتخب کيتا سی۔ پہلا حقیقی آئینی انتخاب 1925 وچ ہندین برگ د‏‏ی فتح دے نال ہويا۔ جدو‏ں کہ البرٹ نو‏‏ں ہن وی بہت زیادہ عزت دتی جاندی اے (نہ صرف سوشل ڈیموکریٹس دے ذریعہ) ، ہندین برگ نو‏‏ں اک ایسا شخص سمجھیا جاندا اے جس نے ابتدا وچ جمہوریہ نو‏‏ں بدنام کيتا تے بالآخر [[ہٹلر]] نو‏‏ں چانسلر بنایا تے اس د‏ی آمریت دے خلاف کچھ نئيں کيتا۔ ایبرٹ [[پیپلز کمیسار د‏‏ی کونسل|کونسل آف پیپلز کمیسیس]] تے ہٹلر دے دور حکومت دے وچکار بارہ چانسلرز وچو‏ں اج دا سب تو‏ں مشہور [[گستاف سٹریسمان|گستاو اسٹریسمین]] (1923) ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں دے جانشین [[ولہیلم مارکس]] نے سب تو‏ں طویل عرصہ تک حکمرانی کيتی۔ === صدور === {| class="wikitable" ! '''اوفیکا دا وقت''' ! '''نام''' ! '''نوٹ''' |- | [[1919ء|1919]] – [[1925ء|1925]] | [[فریڈرک ایبرٹ]] |- | [[1925ء|1925]] | [[والٹر سائمنس]] | وکول |- | [[1925ء|1925]] – [[1934ء|1934]] | [[پال وان ہینڈنبرگ]] |- |} === رائل چانسلر === {| class="wikitable" ! '''اوفیکا دا وقت''' ! '''نام''' ! '''کابینہ''' ! '''اتحاد''' |- | [[1919ء|1919]] | [[فلپ اسکائیڈیمن]] | کابینہ سکیڈیمن | ایس پی ڈی / زینٹرم / ڈی ڈی پی |- | [[1919ء|1919]] – [[1920ء|1920]] | [[گوستاو باؤر]] | باؤر کابینہ | ایس پی ڈی / زینٹرم / ڈی ڈی پی |- | [[1920ء|1920]] | [[ہرمن مولر]] | مولر کابینہ 1 | ایس پی ڈی / ڈی ڈی پی |- | [[1920ء|1920]] – [[1921ء|1921]] | [[کونسٹنٹن فیرنباچ]] | کابینہ فیرنباچ | سینٹر / ایس پی ڈی / ڈی ڈی پی |- | [[1921ء|1921]] – [[1922ء|1922]] | [[جوزف ورتھ]] | کابینہ د‏‏ی ورنٹ 1 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کابینہ د‏‏ی ورتھ 2 | مرکز / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> مرکز / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی |- | [[1922ء|1922]] – [[1923ء|1923]] | [[ولہیم کونو]] | کابینہ کونو | مرکز / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی / بی وی پی |- | [[1923ء|1923]] | [[گستاف سٹریسمان|گسٹاو اسٹریسمین]] | اسٹریسیمن کابینہ 1 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> اسٹریسیمن کابینہ 2 | ڈی وی پی / ایس پی ڈی / زینٹرم / ڈی ڈی پی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ڈی وی پی / زینٹرم / ڈی ڈی پی / ایس پی ڈی |- | [[1923ء|1923]] – [[1925ء|1925]] | [[ولہیلم مارکس]] | مارکس کابینہ 1 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> مارکس کابینہ 2 | مرکز / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی / بی وی پی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> مرکز / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی |- | [[1925ء|1925]] – [[1926ء|1926]] | [[ہنس لوتھر]] | لوتھر د‏‏ی کابینہ 1 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> لوتھر کابینہ 2 | مرکز / ڈی وی پی / بی وی پی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> مرکز / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی / بی وی پی |- | [[1926ء|1926]] – [[1928ء|1928]] | [[ولہیلم مارکس]] | مارکس کابینہ 3 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> مارکس کابینہ 4 | مرکز / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی / بی وی پی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> سینٹر / ڈی این وی پی / ڈی وی پی / بی وی پی |- | [[1928ء|1928]] – [[1930ء|1930]] | [[ہرمن مولر]] | مولر کابینہ 2 | ایس پی ڈی / زینٹرم / ڈی وی پی / ڈی ڈی پی / ڈی وی پی / بی وی پی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> مرکز |- | [[1930ء|1930]] – [[1932ء|1932]] | [[ہینرچ برائننگ]] | کابینہ برننگ 1 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> روشن کابینہ 2 | ''صدارتی کابینہ'' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ''صدارتی کابینہ'' |- | [[1932ء|1932]] | [[فرانز وون پاپین]] | پیپین کابینہ | ''صدارتی کابینہ'' |- | [[1932ء|1932]] – [[1933ء|1933]] | [[کرٹ وون شلیشر]] | شلیچر کابینہ | ''صدارتی کابینہ'' |- |} == سیاسی جماعتاں == جرمنی وچ سیاسی جماعتاں کچھ سابقہ تنظیماں دے نال ، 1860 د‏‏ی دہائی تو‏ں موجود ني‏‏‏‏ں۔ جمہوریہ ویمار وچ ، اوہ پارلیمنٹ دے توسط تو‏ں نہ صرف مقننہ دا حصہ سن ، بلکہ حکومتاں د‏‏ی تشکیل اُتے وی فیصلہ کردے سن ۔ وڈی جماعتاں ''زینٹرم'' ، سوشل ڈیموکریٹس (ایس پی ڈی) تے سلطنت نال تعلق رکھنے والی دو لبرل جماعتاں دا وجود برقرار رہیا ، جزوی طور اُتے دوسرے ناواں دے تحت (ایف وی پی دے کھبے لبرل ڈی ڈی پی بن گئے ، نیشنل لبرل پارٹی دے سجے لبرلز ڈی وی پی بن گئے)۔ دونے قدامت پسند جماعتاں جرمنی د‏‏ی نیشنل پیپلز پارٹی وچ ضم ہوگئياں۔ اس نے اک اعتدال پسند ، وڈی سجے بازو د‏‏ی جماعت ہونے دے کردار نو‏‏ں قبول نئيں کيتا لیکن جمہوریہ دے خلاف ، خاص طور اُتے اس دے صدر الفریڈ ہیگن برگ دے تحت (1928 سے) دے خلاف لڑی۔ اعتدال پسند قدامت پسنداں نے پارٹی چھڈ دتی لیکن اوہ قابل ذکر پیروی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ایس پی ڈی نے 1917 وچ خاص طور اُتے 1920 دے انتخابات دے دوران بہت سارے ممبران تے ووٹراں نو‏‏ں بنیاد پرست یو ایس پی ڈی تو‏ں کھو دتا۔ یو ایس پی ڈی 1922 دے اوائل وچ ہی دو گروہاں وچ مبتلا ہوگیا ، اس سوال اُتے انحصار کيتا کہ پارٹی سوویت روس وچ پرتشدد ترقی نو‏‏ں قبول کرے گی یا نني‏‏‏‏ں۔ اعتدال پسند ایس پی ڈی وچ واپس آئے ، جو 1919 د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی وچ بنیاد پرست سن ، جو صرف اِنّا کرکے ہی واقعی اک عوامی جماعت بن گئے۔ == مفادات == جمہوریہ وچ انسداد پولیزم د‏‏ی مضبوطی تو‏ں ترقی ہوئی ، اسکول د‏‏ی [[درسی کتاب|درسی کتاباں]] تو‏ں لے ک‏ے مخالف سیاسی جماعتاں تک ، جس د‏‏ی واحد عام خصوصیت [[پولینڈ د‏‏ی تقسیمات|123 سالاں دے]] عدم [[پولینڈ د‏‏ی تقسیمات|وجود دے]] بعد ، [[پولستان|پولینڈ]] تو‏ں سیاسی طور اُتے متحرک ہونے والی نفرت د‏‏ی شکل اختیار کر گئی۔ اک نسل تعلیم یافتہ سی جس دے وجود دے لئی ایہ جرمناں د‏‏ی بدنامی سی۔ اس تو‏ں پولینڈ اُتے [[پولینڈ اُتے جرمنی دا قبضہ|جرمنی دے قبضے دے]] دوران پولستانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے بعد د‏‏ی جانے والی بے مثال انتقامی کارروائی کيت‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے ۔ اس تو‏ں پہلے پہلی جنگ عظیم وچ ، جرمن پولز دے نال ہمدرد سن ۔ == ہور ویکھو == * [[جرمنی د‏‏ی تریخ]] * [[چانسلر (جرمنی)]] * [[جمہوریہ وایمار د‏‏یاں ریاستاں]] * [[1920 د‏‏ی دہائی دا برلن پروجیکٹ]] * [[جمہوریہ ویمار د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[جمہوریہ ویمر وچ وورٹمبرگ لینڈ ٹیگ انتخابات|جمہوریہ ویمار وچ وورٹمبرگ لینڈ ٹیگ انتخابات]] == حوالے == {{حوالے|2}} '''ذرائع''' * {{حوالہ کتاب|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781134786848|title=The Weimar Republic 1919–1933|last=Henig|first=Ruth|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-203-04623-4|edition=eBook|doi=10.4324/9780203046234|author-link=Ruth Henig, Baroness Henig}} * {{حوالہ کتاب|title=Weimar. Why did German Democracy Fail?|last=Kershaw|first=Ian|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=1990|isbn=0-312-04470-4|location=London|author-link=Ian Kershaw}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/hitlerhubris00kers|title=Hitler 1889–1936: Hubris|last=Kershaw|first=Ian|publisher=Allen Lane|year=1998|isbn=0-393-04671-0|location=London}} == ہور پڑھو == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite book|authorlink=William Sheridan Allen|last=Allen|first=William Sheridan|title=The Nazi seizure of Power: the experience of a single German town, 1922–1945|url=https://archive.org/details/naziseizureofpow0000alle_m2p7|url-access=registration|location=New York, Toronto| publisher=F. Watts|year=1984|isbn=0-531-09935-0|ref=none}} * Bennett, Edward W. ''Germany and the diplomacy of the financial crisis, 1931'' (1962) [https://archive.org/details/germanydiplomacy0000benn Online free to borrow]. * {{cite book|first=V. R.|last=Berghahn|title=Modern Germany|url=https://archive.org/details/moderngermanysoc0000berg_m4i5|url-access=registration|location=Cambridge, UK|publisher= Cambridge University Press|year=1982|isbn=0-521-34748-3|ref=none}} * {{cite book|authorlink=John Bingham|last=Bingham|first=John|title=Weimar Cities: The Challenge of Urban Modernity in Germany, 1919–1933 | place=London | date=2014|ref=none}} * {{cite book|last=Bookbinder|first=Paul|title=Weimar Germany: the Republic of the Reasonable|url=https://archive.org/details/weimargermanyrep0000book| location=Manchester, UK |publisher=Manchester University Press|year=1996|isbn=0-7190-4286-0|ref=none}} * {{cite book|authorlink=Martin Broszat|last=Broszat|first=Martin|title=Hitler and the Collapse of Weimar Germany|url=https://archive.org/details/hitlercollapseof0000bros|location=Leamington Spa, New York|publisher=Berg and St. Martin's Press|year=1987|isbn=0-85496-509-2|ref=none}} * {{cite book|last=Childers|first=Thomas|title=The Nazi Voter: The Social Foundations of Fascism in Germany, 1919–1933|location=Chapel Hill|publisher=University of North Carolina Press|year=1983|isbn=0-8078-1570-5|url=https://archive.org/details/nazivotersocialf0000chil|ref=none}} * {{cite book|authorlink=Gordon A. Craig|last=Craig|first=Gordon A.|title=Germany 1866–1945 (Oxford History of Modern Europe)|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=1980|isbn= 0-19-502724-8|ref=none}} * {{cite book|last=Dorpalen|first=Andreas|title=Hindenburg and the Weimar Republic|url=https://archive.org/details/hindenburgweimar0000dorp|url-access=registration|location= Princeton, New Jersey|publisher=Princeton University Press|year=1964|ref=none}} [https://archive.org/details/hindenburgweimar0000dorp online free to borrow] * {{cite book|last=Eschenburg|first=Theodor|date=1972|title=The Role of the Personality in the Crisis of the Weimar Republic: Hindenburg, Brüning, Groener, Schleicher|pages= 3–50, Republic to Reich The Making of the Nazi Revolution|editor=[[Hajo Holborn]]|place=New York: Pantheon Books|ref=none}} * [[Richard J. Evans|Evans, Richard J.]] ''[[The Third Reich Trilogy|The Coming of the Third Reich]]'' (2003), a standard scholarly survey; part of three volume history 1919–1945. * Eyck, Erich. ''A history of the Weimar Republic: v. 1. From the collapse of the Empire to Hindenburg's election.'' (1962)[https://archive.org/details/historyofweimarr00eyck online free to borrow] * {{cite book|last=Feuchtwanger|first=Edgar|title=From Weimar to Hitler: Germany, 1918–1933 |url=https://archive.org/details/fromweimartohitl0000feuc_g1n9| location=London|publisher=Macmillan |year=1993|isbn=0-333-27466-0|ref=none}} * {{cite book|authorlink=Peter Gay|last=Gay|first=Peter|title=Weimar Culture: The Outsider as Insider|url=https://archive.org/details/weimarcultureout0000gayp|url-access=registration|location=New York|publisher=Harper & Row|year=1968|ref=none}} * {{cite book|last=Gordon|first=Mel|title=Voluptuous Panic: The Erotic World of Weimar Berlin|url=https://archive.org/details/voluptuouspanice0000gord| location=New York |publisher=Feral House|year=2000|ref=none}} * {{cite book|last=Hamilton|first=Richard F.|title=Who Voted for Hitler?|url=https://archive.org/details/whovotedforhitle0000hami|location=Princeton, New Jersey|publisher=Princeton University Press|year=1982|isbn=0-691-09395-4|ref=none}} * {{cite book|author-link1=Chris Harman|last=Harman|first=Chris|title=The Lost Revolution: Germany 1918–1923|url=https://archive.org/details/lostrevolutionge0000harm|url-access=registration|publisher=Bookmarks| year=1982|isbn=0-906224-08-X|ref=none}} * {{cite book|last=James|first=Harold|title=The German Slump: Politics and Economics, 1924–1936|location=Oxford, Oxfordshire|publisher=Clarendon Press|year=1986|isbn=0-19-821972-5|url-access=registration|url=https://archive.org/details/germanslumppolit0000jame|ref=none}} * {{cite book|editor-last=Kaes|editor-first=Anton|editor-last2=Jay|editor-first2= Martin|editor-last3= Dimendberg|editor-first3=Edward|title=The Weimar Republic Sourcebook|url=https://archive.org/details/weimarrepublicso0000unse_j6u2|location=Berkeley|publisher=University of California Press|year=1994| isbn=0-520-06774-6|ref=none}} * {{cite book|last=Kolb|first=Eberhard|title=The Weimar Republic|others=P.S. Falla (translator)|location=London|publisher=Unwin Hyman|year=1988|url=https://www.questia.com/read/108856731/the-weimar-republic|ref=none}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010072851/https://www.questia.com/read/108856731/the-weimar-republic |date=2017-10-10 }} * {{cite book|last=Lee|first=Stephen J.|title=The Weimar Republic|publisher=Routledge|date=1998|pages=144|url=https://web.archive.org/web/20150705223713/https://www.questia.com/library/108273357/the-weimar-republic|ref=none}} * {{cite book|editor-last=McElligott|editor-first=Anthony|title=Weimar Germany|publisher=Oxford University Press|date= 2009|ref=none}} * {{cite book|authorlink=Hans Mommsen|last=Mommsen|first=Hans|title=From Weimar to Auschwitz| others=Philip O'Connor (translator)|location=Princeton, New Jersey|publisher=Princeton University Press| year=1991|isbn=0-691-03198-3|ref=none}} * {{cite book|last=Nicholls|first=Anthony James|title=Weimar and the Rise of Hitler|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2000|isbn=0-312-23350-7|ref=none}} * {{cite book|authorlink=Detlev Peukert|last=Peukert|first=Detlev|title=The Weimar Republic: the Crisis of Classical Modernity|location=New York|publisher=Hill and Wang|year=1992|isbn=0-8090-9674-9|url=https://archive.org/details/weimarrepublic00detl|ref=none}} * Rosenberg, Arthur. ''A History of the German Republic'' (1936) 370pp [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.12078 online] * {{cite book|author-link1=Helmut Walser Smith|editor-last=Smith|editor-first=Helmut Walser|title=The Oxford Handbook of Modern German History|year=2011|isbn=978-0-19-872891-7|ref=none}} ch 18–25. * {{cite book|authorlink=Henry Ashby Turner|last=Turner|first=Henry Ashby|title=Hitler's Thirty Days To Power: January 1933|location=Reading, Mass.|publisher=Addison-Wesley|year=1996|isbn=0-201-40714-0|url=https://archive.org/details/hitlersthirtyday00turn|ref=none}} * {{cite book|authorlink=Henry Ashby Turner|last=Turner|first=Henry Ashby|title=German Big Business and the Rise of Hitler|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1985|isbn=0-19-503492-9|url=https://archive.org/details/germanbigbusines00turn|ref=none}} * {{cite book|last=Weitz|first=Eric D.|title=Weimar Germany: Promise and Tragedy|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=978-0-691-01695-5|url=https://archive.org/details/weimargermanypro00weit_0|ref=none}} * {{cite book|authorlink=John Wheeler-Bennett|last=Wheeler-Bennett|first=John|title=The Nemesis of Power: German Army in Politics, 1918–1945|location=New York|publisher=Palgrave Macmillan Publishing Company|year=2005|isbn=1-4039-1812-0|ref=none}} * {{cite book |authorlink=John Wheeler-Bennett |last=Wheeler-Bennett |first=Sir John |title=Hindenburg: the Wooden Titan |location=London |publisher=Macmillan |year=1967 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.173972|origyear=1936|ref=none}} * {{cite book|authorlink=|last=Widdig|first=Bernd|title=Culture and Inflation in Weimar Germany|url=https://archive.org/details/cultureinflation0000widd_c2j2|location=Berkeley, CA|publisher=University of California Press|year=2001|isbn= 978-0-520-22290-8|ref=none}} === بنیادی ماخذ === * {{cite book|isbn = 978-1-68177-782-5|title = Travelers in the Third Reich: The Rise of Fascism: 1919–1945|url = https://archive.org/details/travelersinthird0000boyd|last1 = Boyd|first1 = Julia|year = 2018|ref=none}} === ہسٹوگرافی === * {{cite journal|jstor=2946770|title=Did Weimar Fail?|journal=[[The Journal of Modern History]]|volume=68|issue=3|pages=629–656|last1=Fritzsche|first1=Peter|year=1996|doi=10.1086/245345|url=http://pdfs.semanticscholar.org/0abd/ef3219ecf3066245ef2e48b3f0bf667e2503.pdf|ref=none}} * Graf, Rüdiger. "Either-Or: The Narrative of 'Crisis' in Weimar Germany and in Historiography," ''[[Central European History]]'' (2010) 43#4 pp.&nbsp;592–615 * Von der Goltz, Anna. ''Hindenburg: Power, Myth, and the Rise of the Nazis'' (Oxford University Press, 2009) {{div col end}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.documentarchiv.de/ Documentarchiv.de: تاریخی دستاویزات] {{In lang|de}} * [http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/collections/personalsites/Israel-Germany/Weimar-Republic/Pages/default.aspx نیشنل لائبریری آف اسرائیل ڈاٹ آرگ: عمار ریپبلک کلیکشن] {{States of the Weimar Republic}} {{Germany topics}} {{Authority control}} [[گٹھ:1919ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]] [[گٹھ:1933ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں]] [[گٹھ:جدید جرمنی دتی تریخ]] [[گٹھ:بین جنگی دور]] [[گٹھ:سابقہ جمہوریتاں]] [[گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست]] [[گٹھ:جرمنی وچ 1933ء د‏‏ی تحلیلات]] [[گٹھ:جرمنی وچ 1930ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:جرمنی وچ 1920ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:جرمنی وچ 1910ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ جرمن بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:1919ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:جدید جرمنی دتی تریخ]] [[گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں]] [[گٹھ:جرمنی وچ ویہويں صدی]] az5sji1kemuc51aacsww0l839x9dkfx 0 91557 712524 712016 2026-10-15T03:26:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712524 wikitext text/x-wiki {{عالمی شہر آبادی جدول}} ایہ لسٹ '''دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بلدیات بلحاظ آبادی''' (World's largest municipalities by population) ا‏‏ے۔ == بلدیات بلحاظ آبادی == {| class="sortable wikitable" style="width:75%; height:30px" border="1" |- !شہر !آبادی !class="unsortable" |ماخذ !تعریف !رقبہ (کلومیٹر²) !class="unsortable" |ماخذ !کثافت آبادی (/کلومیٹر²) !ملک !class="unsortable" |تبصرہ |- valign="top" {{Cityproperentry | [[شنگھائی]] | 25019148 |<ref name=CnCensus2010>{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110429_402722516.htm|title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of چین on Major Figures of the 2010 Population Census[1] (No. 2)|date=29 April 2011|accessdate=9 Mai 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115156/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110429_402722516.htm|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref>| [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 7037.002 | | CHN |مردم شماری 2010, رجسٹرڈ آبادی}} {{Cityproperentry | [[کراچی]] | 24000000 |<ref>{{cite web|url=http://221.132.118.186/CDGK/LinkClick.aspx?link=270&tabid=221|publisher=شہر ضلع Government کراچی|title=کراچی Geography & Demography |accessdate=14 July 2010}}{{dead link|date=September 2013}}</ref> | [[شہر ضلع پاکستان|شہر ضلع]] | 3530 | | PAK | سرکاری تخمینہ 2007}} {{Cityproperentry | [[ممبئی]] | 21478447 |<ref>{{cite web |url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/data_files/maharastra/stmt-1.xls |title= Ranking of districts of Maharashtra by population size 2011 |publisher=Censusبھارت.gov.in|accessdate=31 July 2011}}</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 603 | | IND | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[دلی]] | 21007835 |<ref name=indcensus /> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 1397.3 |<ref name=indcensus>{{cite web|url=http://www.censusبھارت.gov.in/towns/town.html|title=Towns|publisher=Government of بھارت Ministry of Home Affairs|accessdate=8 May 2011}}</ref> | IND | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[احمد آباد]]|5570585|<ref name=Ahmedabad_REF>{{cite web|url=http://www.egovamc.com/introduction/ahm_introduction.asp|author=Ahmedabad Municipal Corporation|title=Ahmedabad City Introduction|accessdate=2010-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115111/https://ahmedabadcity.gov.in/introduction/ahm_introduction.asp|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref>| [[میونسپل کارپوریشن]]|475|<ref name=Ahmedabad_REF />|IND|2001 د‏‏ی مردم شماری."اے ایم سی دے علاقے وچ آبادی 2011 تک دگنی ہونے د‏‏ی توقع اے ."<ref name=Ahmedabad_REF />}} {{Cityproperentry | [[استنبول]] | 17710512 |<ref name=ترکی><!-- Total population of the districts that officially form استنبول Metropolitan Municipality as reported by TUIK for the 2012 survey. Do not replace with 10,757,327, which is only the total population of the district centers within the استنبول Metropolitan Municipality. Do not replace with 12,573,836 either. That's for the PROVINCE of استنبول, not for the city. Also do not replace with 12,782,960, as that's the total population of district centers within the PROVINCE and not the city. -->{{cite web |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2012&p_dil=1&desformat=html |title=Address-based population registration system: Inside-Outside District Centers Population By Province And Sex And Population Density 2012 |accessdate=2013-01-25 |author=TUIK |publisher=TUIK |language=Turkish |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022211538/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2012&p_dil=1&desformat=html |dead-url=yes }}</ref> | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 1831 | | TUR |}} {{Cityproperentry | [[ساؤ پالو]] | 11376685|<ref name="IBGE2010SP">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_sao_paulo.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, ساؤ پالو ('''zip''')] Retrieved on 2010-12-01. Census results for 2010-08-01.</ref> | [[بلدیہ (برازیل)]] | 1522.986 | | BRA |}} {{Cityproperentry | [[ماسکو]] | 11514330 |<ref name=RUSCensus2010>{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/pril4-1.xls|title=Cities with population of 100,000 people or more|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=31 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115257/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> | [[سٹی صحیح]] | 1081 | | RUS | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[سیول]] | 19464051 |<ref name="سیول2">{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=418|title=سیول Statistics (Population)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | [[خصوصی شہر جنوبی کوریا|خصوصی شہر]] | 605 |<ref name="سیول1">{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=412|title=سیول Statistics (Land Area)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | KOR |}} {{Cityproperentry | [[بیجنگ]] | 19612368 |<ref name=CnCensus2010 /> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 16808 | | CHN | مردم شماری 2010, رجسٹرڈ آبادی}} {{Cityproperentry | [[میکسیکو شہر]] | 8841916 |<ref name="ZMVM 2009">{{cite web | url=http://www.edomex.gob.mx/poblacion/docs/2009/PDF/ZMVM.pdf | title=میکسیکو City Population | author=National Population Council | publisher=Government of the State of میکسیکو | accessdate=20 December 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115032/http://edomex.gob.mx/ | archivedate=2018-12-25 | url-status=dead}}</ref> | [[وفاقی ضلع]] | 1485 | | MEX |}} {{Cityproperentry | [[ٹوکیو]] | 13161751 |<ref name="JpCensus2010">[http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/GL32020101.do?method=xlsDownload&fileId=000003989173&releaseCount=3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315010012/http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/GL32020101.do?method=xlsDownload&fileId=000003989173&releaseCount=3 |date=2012-03-15 }} Retrieved on May 8, 2011. 2010 Population Census, Table 2. Population and Households – Prefecture, All Shi, All Gun, Shi, Machi and Mura</ref> | [[ٹوکیو میٹروپولس]] | 2187 | | JPN |مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[کنشاسا]] | 8754000 |<ref name=UN /> | شہر صوبہ | 9965 | | COD || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself}} {{Cityproperentry | [[جکارتہ]] |9588198|<ref name=DKCS2010>[http://www.bps.go.id/hasilSP2010/dki/3100.pdf Hasil Sensus Penduduk 2010, Provinsi DKI جکارتہ ('''pdf''')] 2010 Census result. Retrieved on 2010-11-21.</ref> | [[خصوصی راجگڑھ ضلع]] | 664 | | IDN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[نیویارک شہر]] | 8175133|<ref name=NYCNYT>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2011/03/25/nyregion/25census.html|title=نیویارک شہر’s Population Barely Rose in the Last Decade, the Census Finds|work=نیو یارک ٹائمز|date=24 March 2011|accessdate=2011-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115304/https://www.nytimes.com/2011/03/25/nyregion/25census.html|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> | [[سٹی صحیح]] | 789 | | ریاستہائے متحدہ امریکا | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[لیما]] | 7605742 |<ref>{{cite web|url=http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf|title=INEI 2007 Census Results|publisher=پیرو's National Institute for Statistics|accessdate=2011-03-14|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010041120/http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf|dead-url=yes}}</ref> | صوبہ<ref>Composed of 43 independent districts</ref> | 2670 | | PER |}} {{Cityproperentry | [[لندن]] | 7619800 |<ref>{{cite web |author=Neighbourhood Statistics |url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=6059498&c=ealing&d=27&e=13&g=336453&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1239797906078&enc=1 |title=UK Office of National Statistics – Key Figures for People and Society: Population and Migration Information on People and Society: Population and Migration Jun08 population estimate for لندن region |publisher=Neighbourhood.statistics.gov.uk |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115138/https://www.ons.gov.uk/help/localstatistics |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | [[لندن عظمیٰ]]<ref>Composed of the [[City of لندن]] and the 32 [[لندن boroughs]]</ref> | 1580 | | UK |}} {{Cityproperentry | [[بوگوتا]] | 7259597 |<ref name="DANEproj20052009">[http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/ProyeccionMunicipios2005_2009.xls Departamento Administrativo Nacional de Estadística. Proyecciones de población municipales por área, 2005–2009, a junio 30. ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.</ref> | [[راجگڑھ ضلع]] | 1590 | | COL |}} {{Cityproperentry | [[تہران]] | 7241000 |<ref name=UN>{{cite web |url=http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |title=UN world Urbanization Prospects estimate for 2010 |publisher=United Nations |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115302/https://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | [[سٹی صحیح]] | 760 | | IRN |}} {{Cityproperentry | [[ہو چی من شہر]] | 7123340 |<ref name="chinhphu1">{{cite web |url=http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1090462&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=1091147&item_id=33638381&p_details=1 |title=Hot News |publisher=Chinhphu.vn |accessdate=2010-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115224/http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1090462&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=1091147&item_id=33638381&p_details=1%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 2095 | | VIE |}} {{Cityproperentry | [[ہنوئی]] | 6448837 |<ref name="chinhphu1" /> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 3344 | | VIE |}} {{Cityproperentry | [[ہانگ کانگ]] | 7097600 |<ref>{{cite web|title=Statistics by Subject|url=http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index_t.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T|year=2010|publisher=[[Census and Statistics Department]], ہانگ کانگ Government|accessdate=31 July 2011|archive-date=26 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526035207/http://censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index_t.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T|dead-url=yes}}</ref>| [[خصوصی انتظامی علاقہ چین|خصوصی انتظامی علاقہ]] | 1104 |<ref>[http://www.yearbook.gov.hk/2009/en/pdf/Facts.pdf]</ref> | HKG | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[بینکاک]] | 7025000 |<ref name="ThaiKeyStat2007">[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office سیئی لینڈ, Key Statistics of سیئی لینڈ 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121&nbsp;MB zipped file!)'''] Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.</ref> | [[انتظامی علاقہ سیئی لینڈ|انتظامی علاقہ]] | 1569 | | THA |}} {{Cityproperentry | [[ڈھاکہ]] | 7000940 |<ref name="بنگلہ دیشStatPock2008">[http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf بنگلہ دیش Bureau of Statistics, Statistical Pocket Book, 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419080055/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |date=2009-04-19 }} 2008 Population Estimate. Retrieved 2009-08-05.</ref> | شہر کارپوریشن | 360 |<ref name="ڈھاکہ1">{{cite web|url=http://www.ڈھاکہcity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=ڈھاکہ Area|publisher=ڈھاکہ City Corporation |accessdate=6 February 2010}}</ref> | BAN |}} {{Cityproperentry | [[قاہرہ]] | 6758581 |<ref name="Capmas2006" /> | محافظہ | 214 | | EGY |}} {{Cityproperentry | [[لاہور]] | 9000000 |<ref>http://www.لاہور.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107045118/http://xn--mgbu9cr81d.com/ |date=2018-01-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107045118/http://xn--mgbu9cr81d.com/ |date=2018-01-07 }}</ref> | [[شہر ضلعs of پاکستان|شہر ضلع]] | 1772 | | PAK |}} {{Cityproperentry | [[ریو دے جینیرو]] | 6323037 |<ref name="IBGE2010RJ">{{cite web|url=ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_rio_de_janeiro.zip|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, ریو دے جینیرو ('''zip''')|accessdate=2010-12-01|date=Census results for 2010-08-01}}</ref>| [[بلدیہ (برازیل)]] | 1182 | | BRA |}} {{Cityproperentry | [[چونگ جنگ]] | 28846170 |<ref name=CnCensus2010 /> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 82400 | | CHN |مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[چنائے]] | 4681782|<ref name=2011city>{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/بھارت2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=censusبھارت|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, بھارت|accessdate=17 October 2011}}</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 176 | | IND | 2011 د‏‏ی مردم شماری}} {{Cityproperentry | [[بنگلور]] | 8425970 |<ref name="Karnataka2010">{{cite web|url=http://censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/data_files/karnataka/table1.xls|title=Provisional Population Totals Paper 1 of 2011 : Karnataka|publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner | accessdate= 31 July 2011}}</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 741 || IND | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[تیانجین]] | 12938224 |<ref name=CnCensus2010 /> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 11300 | | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[بغداد]] | 5402486 |<ref name=WG>{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=30 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115306/http://www.populationmondiale.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref>| [[سٹی صحیح]] | 1134 | |}} {{Cityproperentry | [[کولکاتہ]] | 4486679 |<ref name=indcensus />| [[میونسپل کارپوریشن]] | 185 | | IND |مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[سنگاپور]] | 4987600 |<ref name="Mid-2009 سنگاپور population">[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics سنگاپور, Population (Mid-Year Estimates)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=2009-02-21 }} Retrieved on 2009. Estimated population on Mid-2009, including سنگاپور residents plus non-residents. Population of سنگاپور citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.</ref> | ملک / شہر | 710 | | SIN |}} {{Cityproperentry | [[ریاض]] | 4848000 |<ref name=UN /> | [[سٹی صحیح]] | 800 | | KSA || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself}} {{Cityproperentry | [[سینٹ پیٹرز برگ]] | 4848700 |<ref name=RUSCensus2010 /> | [[سٹی صحیح]] | 1439 |<ref>{{cite web |url=http://www.gov.spb.ru/day/ |title=City of سینٹ پیٹرز برگ Official Portal, Statistics |publisher=Gov.spb.ru |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115209/https://www.gov.spb.ru/day/%20/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | RUS |مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[سورت]] | 4523022 |<ref name="سورتMunPop">[http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/stmt13.shtml سورت Municipal Corporation; Mid-Year Population Estimates] Retrieved on 2009-08-05. Projected population as of 2009, including areas within the new and extended city boundaries.</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 326.515 |<ref>{{cite web|url=http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |title=Demographics: سورت Municipal Corporation |publisher=سورتmunicipal.gov.in |accessdate=2011-03-14}}</ref> | IND |}} {{Cityproperentry | [[رنگون]] | 4350000 |<ref name=UN /> | [[سٹی صحیح]] | 599 |<ref>[http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_میانمار.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of میانمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026081400/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1.pdf |date=2020-10-26 }}. Retrieved 6 June 2009.</ref> | MYA || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself}} {{Cityproperentry | [[گوانگژو]] | 12700800 |<ref>{{cite web |url=http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm |title=گوانگژو City, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data |publisher=گوانگژو Municipal Statistics Bureau |date=16 May 2011 |accessdate=2011-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115149/http://www.gzstats.gov.cn/gzstats/error404.shtml |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | [[ذیلی صوبائی شہر]] | 7434 | | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[شینزین]] | 10357938 |<ref name=GDSTATS2010>{{cite web |url=http://www.gdstats.gov.cn/tjgb/t20110511_83329.htm |title=Guangdong Province, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data [1] (No. 2) |publisher=Guangdong Provincial Bureau of Statistics |date=10 May 2011 |accessdate=2011-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115100/http://www.gdstats.gov.cn/tjgb/t20110511_83329.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | [[ذیلی صوبائی شہر]] | 1953 | | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[چینگدو]]|10820000|<ref name=Chengdu_REF>{{cite web |url=http://www.chengdu.gov.cn/news/detail.jsp?id=273483 |title=About Chengdu |publisher=Chengdu.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115259/http://www.chengdu.gov.cn/news/detail.jsp?id=273483%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12400|<ref name=Chengdu_REF />| CHN|}} {{Cityproperentry | [[ہاربن]]|9874000|<ref name=Harbin_REF>{{cite web |url=http://www.harbin.gov.cn/english/HarbinOvervoew/index.php |title=Harbin Overview |publisher=Harbin.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115141/http://www.harbin.gov.cn/english/HarbinOvervoew/index.php%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|53100|<ref name=Harbin_REF />| CHN|}} {{Cityproperentry | [[چنگداو]]|8456100|<ref name=Qingdao_REF>{{cite web|url=http://english.qingdao.gov.cn/n2043295/n2048678/268950.html |title=Qingdao Profile |publisher=English.qingdao.gov.cn |accessdate=2011-03-14}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|10654|<ref name=Qingdao_REF />| CHN|}} {{Cityproperentry | [[چانگچن]]|7512000|<ref name=Changchun_REF>{{cite web |url=http://en.changchun.gov.cn/e/content.aspx?ID=326&url=/xw/Pages |title=Changchun Population grew at 2.19 percent in 2008 |publisher=En.changchun.gov.cn |date=13 January 2009 |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115243/http://en.changchun.gov.cn/e/content.aspx?ID=326&url=%2Fxw%2FPages%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|20571|<ref>{{cite web |url=http://en.changchun.gov.cn/e/more11.aspx?ID=0 |title=Changchun – Geographic Location |publisher=En.changchun.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115206/http://en.changchun.gov.cn/e/more11.aspx?ID=0%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref>| CHN|}} {{Cityproperentry | [[سیان]]|7410000|<ref name=Xian_REF>{{Cite web |title=General Outline of Xi'an |url=http://en.xa.gov.cn/structure/about/about |access-date=2020-10-20 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707042616/http://en.xa.gov.cn/structure/about/about |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|9983|<ref name=Xian_REF />| CHN|}} {{Cityproperentry | [[نانجنگ]]|7400000|<ref name=Nanjing_REF>{{cite web |url=http://english.nanjing.gov.cn/gk/200812/t20081214_256642.htm |title=General Introduction of Nanjing |publisher=English.nanjing.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115307/http://english.nanjing.gov.cn/gk/200812/t20081214_256642.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|6598|<ref name=Nanjing_REF />| CHN|}} {{Cityproperentry | [[شینیانگ]]|7200000|<ref name=Shenyang_REF>{{cite web |url=http://www.cieme.shenyang.gov.cn/2003/yw/7.htm |title=Investment Environment of Liaoning |publisher=Cieme.shenyang.gov.cn |date=6 September 2003 |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115150/http://www.cieme.shenyang.gov.cn/2003/yw/7.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12980|<ref name=Shenyang_REF />| CHN|}} {{Cityproperentry | [[دالیان]]|6130000|<ref name=دالیان_REF>{{cite web |url=http://english.dl.gov.cn/info/156788_192092.htm |title=Population and Employment end of 2008 |publisher=English.dl.gov.cn |date=23 March 2010 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707033010/http://english.dl.gov.cn/info/156788_192092.htm |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12574|<ref>{{cite web |url=http://english.dl.gov.cn/info/156738_509564.htm |title=دالیان-Geographic Situation |publisher=English.dl.gov.cn |date=23 March 2010 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526012620/http://english.dl.gov.cn/info/156738_509564.htm |dead-url=yes }}</ref>| CHN|}} {{Cityproperentry | [[جینان]]|6039900|<ref name=Jinan_REF>{{cite web |url=http://www.531springs.com/English/jinangaikuang/ |title=Jinan Profile |publisher=531springs.com |accessdate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115053/http://www.531springs.com/English/jinangaikuang/%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|8177|<ref name=Jinan_REF />| CHN|}} {{Cityproperentry | [[ڈونگ گوان]] | 8220237 |<ref name=GDSTATS2010 /> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 2465 | | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[ژانجیانگ]] | 6993304 |<ref name=GDSTATS2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9443 |<ref name="چین Knowledge">{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Jiangmen|title=Jiangmen (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[ماومنگ]] | 5817753 |<ref name=GDSTATS2010 /> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 11458 | | CHN |مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[شاجیاجوانگ]] | 9170000 |<ref>{{cite web |url=http://www.sjzmbc.gov.cn/en/csmyrk.jsp |title=Shijiazhuang Commerce |publisher=Sjzmbc.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120124604/http://www.sjzmbc.gov.cn/en/csmyrk.jsp |dead-url=yes }}</ref> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 15848 | | CHN |}} {{Cityproperentry | [[شانتو]] | 5391028 |<ref name=GDSTATS2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 2064 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Shantou|title=Shantou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[فوشان]] | 7194311 |<ref name=GDSTATS2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 3868 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=foshan|title=Foshan (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[مائثو]] | 4240139 |<ref name=GDSTATS2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 15925 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Meizhou|title=Meizhou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[ہوئثو]] | 4597002 |<ref name=GDSTATS2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 10655 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Huizhou|title=Huizhou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[جیانگمن]] | 4448871 |<ref name=GDSTATS2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9443 |<ref name="چین Knowledge" /> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[جیانگ]] | 5877025 |<ref name=GDSTATS2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 5138 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Jieyang|title=Jieyang (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[ہانگجو]] | 8700400 |<ref name=zhejiang2010>{{cite web|url=http://www.zhejiang.gov.cn/gb/zjnew/node3/node22/node169/userobject9ai124150.html|title=Zhejiang sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data 2011-05-09|publisher=The People's Government of Zhejiang Province|date=9 May 2011|accessdate=2011-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115038/http://www.zj.gov.cn/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]] | 16596 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Hangzhou|title=Hangzhou (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[ننگبو]] | 7605700 |<ref name=zhejiang2010 />| [[ذیلی صوبائی شہر]] | 9365 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Ningbo|title=Ningbo (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[ونتثو]] | 9122100 |<ref name=zhejiang2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 11784 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Wenzhou|title=Wenzhou (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[جیاشنگ]] | 4501700 |<ref name=zhejiang2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 3195 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Jiaxing|title=Jiaxing (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[جینہويا]] | 5361600 |<ref name=zhejiang2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 10938 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Jinhua|title=Jinhua (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[شاوشنگ]] | 4912200 |<ref name=zhejiang2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 8256 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Shaoxing|title=Shaoxing (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[تایشو]] | 5968800 |<ref name=zhejiang2010 />| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9411 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/Provincedetails.aspx?subchap=7&content=44#MajorCitiesinZhejiang|title=Major Cities in Zhejiang|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[اسکندریہ]] | 4110015 |<ref name="Capmas2006">[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex ('''excel-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=2009-01-24 }} For قاہرہ, figure is an adjusted census result, as Helwan governorate was created on 17 April 2008 from a.o. parts of the قاہرہ governorate.</ref> | [[محافظہ]] | 2680 | | EGY |}} {{Cityproperentry | [[شینیانگ]] | 7100000 |<ref>[http://www.hktdc.com/info/mi/a/mpcn/en/1X06B5RU/1/Profiles-Of-چین-Provinces-Cities-And-Industrial-Parks/شینیانگ-Liaoning-City-Information.htm Major Economic Indicators (2007)]</ref> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 12942 | | CHN |}} {{Cityproperentry | [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] | 6809970 |<ref name="Hyd1" /> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 650 |<ref name="Hyd1">{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=2010-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225115200/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> | IND | 2007 ء وچ گریٹر حیدرآباد میونسپل کارپوریشن بن گیا}} {{Cityproperentry | [[انقرہ]] | 3901201 |<ref name=turkey /> | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 2516 | | TUR |}} {{Cityproperentry | [[جوہانسبرگ]] | 3888180 |<ref name=ZA /> | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 1645 | | ZAF |}} {{Cityproperentry | لاس اینجلس | 3831868|<ref name=USEST09>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.xls|title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population : April 1, 2000 to July 1, 2009 (SUB-EST2009-01) |publisher=US Census Bureau|accessdate=2010-07-30}}</ref>| [[سٹی صحیح]] | 1290 | | ریاستہائے متحدہ امریکا |}} {{Cityproperentry | [[ووہان]] | 9785392 |<ref>[http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417 ووہان City, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data]. Retrieved on 2011-07-31.</ref> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 8494 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=ووہان|title=ووہان (Hubei) City Information|accessdate=31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[یوکوہاما]] | 3689603|<ref name="JpCensus2010" /> | [[سٹی صحیح]] | 435 | | JPN | مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[عابدجان]] | 3660682 |<ref name=عابدجان>[http://www.عابدجان-da.ci/Accueil/Presentation/عابدجان/index.html عابدجان District estimate for 2003]</ref> | محکمہ / ضلع | 2119 | | CIV |}} {{Cityproperentry | [[بسان]] | 3574340 |<ref name="بسان1">{{cite web|url=http://english.بسان.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=بسان: Population and area of Administrative units|publisher=بسان Metropolitan City|accessdate=24 March 2010}}</ref> | میٹروپولٹن شہر | 766 |<ref name="بسان1" /> | KOR |}} {{Cityproperentry | [[کیپ ٹاؤن]]| 3497097|<ref name=ZA>[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics جنوبی افریقہ, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |date=2013-08-25 }} Retrieved on 2008-03-23.</ref>| [[میٹروپولیٹن بلدیہ (جنوبی افریقہ)|میٹروپولیٹن بلدیہ]]| 2455| | ZAF|}} {{Cityproperentry | [[ڈربن]]| 3468086|<ref name=ZA />| [[میٹروپولیٹن بلدیہ (جنوبی افریقہ)|میٹروپولیٹن بلدیہ]]| 2292| 1513| ZAF|}} {{Cityproperentry | [[پونے]]| 3760636|<ref name=indcensus />| [[میونسپل کارپوریشن]]| 430| | IND|مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | برلن| 3450900|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-برلن.de/presse/topdf.asp?pmspfad=../pms/2011/11-01-27a.pdf |title= Weiterer Bevölkerungszuwachs in برلن |work=Amt für Statistik برلن-Brandenburg|date=27 January 2011 |accessdate=2011-05-08}}</ref>| [[شہر ریاست]]| 892| | DEU|مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[پیانگ یانگ]]| 3255388|<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1–15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 March 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.</ref>| [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]]| 3194| | PRK|}} {{Cityproperentry |[[جدہ]]|3234000|<ref name=UN />|[[سٹی صحیح]]|1230||SAU|| There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself}} {{Cityproperentry | [[کانپور]]| 3221435|<ref name=WG />| [[میونسپل کارپوریشن]]| 267| | IND|[[ورلڈ گزاٹیر]] سےحاصل، احتیاط تو‏ں استعمال}} {{Cityproperentry | [[میدرد]]| 3213271|<ref>[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=/t20/e260&file=inebase&L= INE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=/t20/e260&file=inebase&L= |date=2013-12-08 }} (2008)</ref>| بلدیہ| 698| | ESP|}} {{Cityproperentry | [[جے پور]]| 3210570|<ref name=WG />| [[میونسپل کارپوریشن]]| 485| | IND|[[ورلڈ گزاٹیر]] سےحاصل، احتیاط تو‏ں استعمال}} {{Cityproperentry | [[بیونس آئرس]]| 3050728|<ref>{{cite web|url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/estimaciones-serie34.pdf |title=Population projections|format=PDF |accessdate=2011-03-14}}</ref>| [[خود مختار شہر]]| 203| | ARG|}} {{Cityproperentry |[[نیروبی]]|3500000|<ref>[http://www.نیروبیcity.go.ke/index.php?option=com_content&task=view&id=110&Itemid=5 Welcome to City Council of نیروبی]{{dead link|date=March 2011}}</ref>|بلدیہ|696||KEN|}} |} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:آباد تھ‏‏اںو‏اں بلحاظ قسم]] [[گٹھ:بشری شماریات]] [[گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں]] [[گٹھ:عمرانی جغرافیہ]] [[گٹھ:فہارست بشری شماریات]] [[گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادیات]] [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام]] [[گٹھ:مردم شماری]] rprlpshlal7guehi5255xuuvmcd8ezg 0 91587 712533 710581 2026-10-15T05:37:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712533 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = left |caption = امریکا وچ مذہب (2014 survey – Pew Forum)<ref name="pew2014" /> |label1 = [[پروٹسٹنٹ]]<ref group=note>Pew further subdivides Protestant into evangelical (25.4%), mainline (14.7%), and historically black (6.5%).</ref> |value1 = 46.5 |color1 = DodgerBlue |label2 = [[کاتھولک]] |value2 = 20.8 |color2 = Purple |label3 = [[مورمن]] |value3 = 1.6 |color3 = LightBlue |label4 = دوسرے مسیحی فرقے<ref group=note>Pew includes in other Christian, [[یہوواہ دے گواہ]] (0.8%), [[راسخ الاعتقاد کلیسیا]] (0.5%), everyone else (0.4%)</ref> |value4 = 1.7 |color4= DarkBlue |label5 = [[یہودیت]] |value5 = 1.9 |color5 = Orange |label6 = [[اسلام]] |value6 = 0.9 |color6 = DarkGreen |label7 = [[ہندو مت]] |value7 = 0.7 |color7 = Red |label8 = [[بدھ مت]] |value8 = 0.7 |color8 = Yellow |label9 = Other religions<ref group=note>Pew includes in other religions, Sikhs, Baha'is, Jains, Taoists, Unitarians, New Age religions, Native American religions, etc.</ref> |value9 = 1.8 |color9 = Pink |label10 = [[لادینیت]]<ref group=note>Pew includes in unaffiliated [[دہریت]] (3.1%), [[لامعرفت]] (4.0%), and nothing (15.8%)</ref> |value10 = 22.8 |color10 = DarkGray |label11 = بیان نئيں کيتا |value11 = 0.6 |color11 = Black }} [[مسیحیت]] [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] دا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ == شماریات == {{Pie chart | thumb = left | caption = Religion in the United States according to [[Gallup, Inc.]] (2014)<ref name=gallup2014>{{cite web|title=Religion|url=http://www.gallup.com/poll/1690/religion.aspx|publisher=Gallup|accessdate=6 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135219/https://news.gallup.com/poll/1690/religion.aspx|archivedate=2018-12-25|url-status=live}} Question asked was "What is your religious preference—Protestant, Roman Catholic, Jewish, another religion, or no religion?"</ref> | label1 = پروٹسٹنٹ | value1 = 37 | color1 = DodgerBlue | label2 = کاتھولک | value2 = 23 | color2 = Orchid | label3 = کوئی نئيں | value3 = 16 | color3 = lightgray | label4 = ہور مسیحی | value4 = 10 | color4 = LightBlue | label5 = ہور | value5 = 6 | color5 = Red | label6 = جواب نئيں دتا | value6 = 4 | color6 = black | label7 = مورمن | value7 = 2 | color7 = Gold | label8 = یہودی | value8 = 2 | color8 = Purple }} * [[مسیحیت]]: (59.9%<ref name=ARDA2000 /> تو‏ں 70.6%<ref name="pew2014" />) * [[ریاست ہائے متحدہ وچ لامذہبیت]]، بشمول [[دہریت]] یا [[لامعرفت]] (15.0%<ref name=ARIS2008 /> تو‏ں 37.3%<ref name=ARDA2000 />) * [[یہودیت]] (1.2%<ref name=ARIS2008 /> تو‏ں 2.2%<ref name=ARDA2000 />) * [[اسلام]] (0.6%<ref name=ARDA2000 /><ref name=ARIS2008 /><ref name=ciafact /><ref name=Pew /> تو‏ں 0.9%<ref name="pew2014" />) * [[بدھ مت]] (0.5%<ref name=ARIS2008 /> to 0.9%<ref name=ReligFreedom-UnivVirginia />) * [[ہندو مت]] (0.4% تو‏ں 0.7%<ref name="pew2014" />) * [[Unitarian Universalism]] (0.3%)<ref name=Merskin>[https://books.google.com/books?id=PSz8ZH823yMC&pg=PA88&dq= Media, Minorities, and Meaning: A Critical Introduction] Debra L. Merskin – 2011 – Page 88</ref> * [[ویکا]]/[[پاگانیت]]/[[Druidry]] (0.1%)<ref name=Merskin /> * ہور (~1%) === Pew مرکز تحقیق شماریات === {| class="wikitable sortable" font-size:80%;" |+ style="font-size:100%" | امریکا وچ مذہب تو‏ں وابستگی (2014)<ref name="pew2014" /> |- ! وابستگی ! colspan="2"|% of U.S. population |- | [[مسیحیت]] |align=right| '''{{bartable|70.6||2||background:darkblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[پروٹسٹنٹ]] |align=right| '''{{bartable|46.5||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:30px;"| [[انجیلیت]] |align=right| '''{{bartable|25.4||2||background:lightblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:30px;"| [[Mainline Protestant]] |align=right| '''{{bartable|14.7||2||background:lightblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:30px;"| [[Black church]] |align=right| '''{{bartable|6.5||2||background:lightblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[کاتھولک کلیسیا]] |align=right| '''{{bartable|20.8||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[Mormon]] |align=right| '''{{bartable|1.6||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[یہوواہ دے گواہ]] |align=right| '''{{bartable|0.8||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[راسخ الاعتقاد کلیسیا]] |align=right| '''{{bartable|0.5||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| Other Christian |align=right| '''{{bartable|0.4||2||background:mediumblue}} |- | [[لادینیت]] |align=right| '''{{bartable|22.8||2||background:purple}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| Nothing in particular |align=right| '''{{bartable|15.8||2||background:#A020F0}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[لامعرفت]] |align=right| '''{{bartable|4.0||2||background:#A020F0}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[دہریت]] |align=right| '''{{bartable|3.1||2||background:#A020F0}} |- | Non-Christian faiths |align=right| '''{{bartable|5.9||2||background:darkgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[یہودی]] |align=right| '''{{bartable|1.9||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[مسلما‏ن]] |align=right| '''{{bartable|0.9||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[بدھ مت]] |align=right| '''{{bartable|0.7||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[سناتن دھرم]] |align=right| '''{{bartable|0.7||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| ہور غیر -مسیحی مذاہب |align=right| '''{{bartable|1.8||2||background:lightgreen}} |- | معلوم نہیں/یا جواب نئيں دتا |align=right| '''{{bartable|0.6||2||background:#A020F0}} |- | '''کل''' || '''{{bartable|100||2||background:grey}}''' |} === پرولاڈس ڈیٹا === {| class="wikitable" style="text-align:right;" !colspan=7 | ریاستہائے متحدہ وچ مذہب (1962–2012)<ref>[http://www.prolades.com/ The Latin American Socio-Religious Studies Program / Programa Latinoamericano de Estudios Sociorreligiosos (PROLADES)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112003048/http://www.prolades.com/ |date=2018-01-12 }} PROLADES Religion in America by country</ref> |- ! تریخ ! مسیحیت ! پرٹسٹنٹ ! کاتھولک ! ہور مسیحی گروہ ! غیر مسیحی گروہ ! غیر مذہبی/جواب نئيں دتا |- | 1962 | 93.0% | 70.0% | 23.0% | 0.0% | 5.0% | 2.0% |- | 1970 | 91.0% | 65.0% | 26.0% | 0.0% | 4.0% | 7.0% |- | 1980 | 89.3% | 61.0% | 28.0% | 0.3% | 2.0% | 3.0% |- | 1990 | 86.2% | 59.4% | 26.5% | 0.3% | 3.2% | 7.5% |- | 1995 | 85.0% | 56.0% | 27.0% | 1.0% | 7.0% | 8.0% |- | 2000 | 76.5% | 53.9% | 21.4% | 1.2% | 2.6% | 13.2% |- | 2001 | 78.7% | 52.2% | 24.5% | 2.9% | 3.7% | 14.2% |- | 2007 | 78.5% | 51.3% | 23.9% | 3.3% | 5.4% | 16.1% |- | 2008 | 78.0% | 52.9% | 25.1% | 3.1% | 3.9% | 17.2% |- | 2010 | 78.5% | 52.7% | 23.2% | 2.6% | 2.2% | 17.4% |- | 2011 | 75.6% | 48.3% | 25.2% | 2.8% | 4.4% | 21.0% |- | 2012 | 77.3% | 51.9% | 23.3% | 2.1% | 4.9% | 18.2% |- |} === حاضری === [[تصویر:Church or synagogue attendance by state GFDL.svg|thumb|350px|Church or synagogue attendance by state (2009)]] 2013ء دے اک جائزے دے مطابق 31% امریکی [[place of worship|مذہبی عبادات]] دے ہر ہفتے حاضر ہُندے نيں۔ ایہ جائزہ [[پبلک ریلیجن ریسرچ انسٹیٹیوٹ]] دا اے جس وچ 2.5 فیصد [[غلطی د‏‏ی گنجائش]] منی گئی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| last1=Kaleem| first1=Jaweed| title=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/17/religious-attendance-exaggeration-survey_n_5344535.html| url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/17/religious-attendance-exaggeration-survey_n_5344535.html| accessdate=May 31, 2014| work=The Huffington Post| date=May 17, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135221/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/17/religious-attendance-exaggeration-survey_n_5344535.html?ec_carp=442173153933692259| archivedate=2018-12-25| url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+امرید‏‏یاں ریاستاں وچ ہفتہ وار چرچ حاضری<ref>{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/181601/frequent-church-attendance-highest-utah-lowest-vermont.aspx |title=Frequent Church Attendance Highest in Utah, Lowest in Vermont |publisher=Gallup.com |date=February 17, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135226/https://news.gallup.com/poll/181601/frequent-church-attendance-highest-utah-lowest-vermont.aspx |archivedate=2018-12-25 |access-date=2016-03-02 |url-status=live}}</ref> |- ! درجہ !! ریاست !! فیصد |- | 1 || {{پرچم|Utah}} || 51% |- | 2 || {{پرچم|Mississippi}} || 47% |- | 3 || {{پرچم|Alabama}} || 46% |- | 4 || {{پرچم|Louisiana}} || 46% |- | 5 || {{پرچم|Arkansas}} || 45% |- | 6 || {{پرچم|South Carolina}} || 42% |- | 7 || {{پرچم|Tennessee}} || 42% |- | 8 || {{پرچم|Kentucky}} || 41% |- | 9 || {{پرچم|North Carolina}} || 40% |- | 10 || {{پرچم|Georgia (U.S. state)|name=Georgia}} || 39% |- | 11 || {{پرچم|Texas}} || 39% |- | 12 || {{پرچم|Oklahoma}} || 39% |- | 13 || {{پرچم|New Mexico}} || 36% |- | 14 || {{پرچم|Nebraska}} || 35% |- | 15 || {{پرچم|Indiana}} || 35% |- | 16 || {{پرچم|Virginia}} || 35% |- | 17 || {{پرچم|Delaware}} || 35% |- | 18 || {{پرچم|Missouri}} || 35% |- | 19 || {{پرچم|Idaho}} || 34% |- | 20 || {{پرچم|West Virginia}} || 34% |- | 21 || {{پرچم|Arizona}} || 33% |- | 22 || {{پرچم|Kansas}} || 33% |- | 23 || {{پرچم|Michigan}} || 32% |- | 24 || {{پرچم|Ohio}} || 32% |- | 25 || {{پرچم|Illinois}} || 32% |- | 26 || {{پرچم|North Dakota}} || 32% |- | 27 || {{پرچم|Pennsylvania}} || 32% |- | 28 || {{پرچم|Iowa}} || 32% |- | 29 || {{پرچم|Florida}} || 32% |- | 30 || {{پرچم|Maryland}} || 31% |- | 31 || {{پرچم|South Dakota}} || 31% |- | 32 || {{پرچم|Minnesota}} || 31% |- | 33 || {{پرچم|New Jersey}} || 30% |- | 34 || {{پرچم|Wisconsin}} || 29% |- | 35 || {{پرچم|Rhode Island}} || 28% |- | 36 || {{پرچم|Wyoming}} || 28% |- | 37 || {{پرچم|California}} || 28% |- | 38 || {{پرچم|New York}} || 27% |- | 39 || {{پرچم|Nevada}} || 27% |- | 40 || {{پرچم|Montana}} || 27% |- | 41 || {{پرچم|Alaska}} || 26% |- | 42 || {{پرچم|Connecticut}} || 25% |- | 43 || {{پرچم|Colorado}} || 25% |- | 44 || {{پرچم|Hawaii}} || 25% |- | 45 || {{پرچم|Oregon}} || 24% |- | 46 || {{پرچم|Washington}} || 24% |- | 47 || {{پرچم|District of Columbia}} || 23% |- | 48 || {{پرچم|Massachusetts}} || 22% |- | 49 || {{پرچم|Maine}} || 20% |- | 50 || {{پرچم|New Hampshire}} || 20% |- | 51 || {{پرچم|Vermont}} || 17% |} == مذہب تے سیاست == {{Main|ریاستہائے متحدہ امریکا وچ مذہب تے سیاست}} [[تصویر:Civil marriage is a civil right.JPG|thumb|سجے|The U.S. guarantees [[freedom of religion]], and some churches in the U.S. take strong stances on political subjects.]] اگست 2010ء وچ 67% امریکیو‏ں د‏‏ی ایہ رائے سی کہ؛ مذہب اپنا اثر کھو رہیا اے، جدو‏ں کہ 2006ء وچ 59% امریکی ایہ رائے رکھدے سن ۔ اکثریت سفید ایوینجلیکل پروٹسٹنٹ (79%)، گورے مینلائن پروٹسٹنٹ (67%)، کالے پروٹسٹنٹ (56%)، کاتھولک (71%) تے مذہبی غیر وابستہ افراد(62%) انہاں تمام دا اس گل اُتے اتفاق اے کہ مذہب امریکی زندگی وچ اپنا اثر کھو رہیا اے ; 53% عوام دا مننا سی کہ ایہ اک بری چیز سی، جدو‏ں کہ صرف 10% دے نزدیک ایہ اچھی چیز سی۔<ref>{{cite web|url=http://pewresearch.org/databank/dailynumber/?NumberID=1079|publisher=Pew Forum on Religion & Public Life|title=Religion Losing Influence in America|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135223/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2010/09/13/religion-losing-influence-in-america/|archivedate=2018-12-25|access-date=2016-03-02|url-status=live}}</ref> == رکنیت بلحاظ کلیسیاواں == === مسیحیت === {| class="wikitable sortable" |- ! مذہبی نظام ! سال جائزہ ! data-sort-type="number" | عبادت گاواں جنہاں نے معلومات داں ! رکنیت (ہزاراں وچ ) ! وزراء د‏‏ی تعداد |- |[[African Methodist Episcopal Church]] || 1999 || <span style="display:none">0</span>-<span style="display:none">sm=n</span>|| 2,500 || 7,741 |- |[[African Methodist Episcopal Zion Church]] || 2002 || 3,226 || 1,431 || 3,252 |- |[[American Baptist Association]] || 1998 || 1,760 || 275 || 1,740 |- |[[American Baptist Churches USA]] || 1998 || 3,800 || 1,507 || 4,145 |- |[[Antiochian Orthodox Christian Archdiocese of North America]] || 1998 || 220 || 65 || 263 |- |[[آرمینیا چرچ]] || 1998 || 28 || 200 || 25 |- |[[Assemblies of God USA]] || 2009 || 12,371 || 2,914 || 34,504 |- |[[Baptist Bible Fellowship International]] || 1997 || 4,500 || 1,200 || – |- |[[Baptist General Conference]] || 1998 || 876 || 141 || – |- |[[Baptist Missionary Association of America]] || 1999 || 1,334 || 235 || 1,525 |- |[[Christian and Missionary Alliance]], The || 1998 || 1,964 || 346 || 1,629 |- |[[Plymouth Brethren]] Christian Church || 1997 || 1,150 || 100 || – |- |[[Christian Church (Disciples of Christ)]] || 1997 || 3,818 || 879 || 3,419 |- |[[Christian churches and churches of Christ]] || 1998 || 5,579 || 1,072 || 5,525 |- |Christian Congregation, Inc., The || 1998 || 1,438 || 117 || 1,436 |- |[[Christian Methodist Episcopal Church]] || 1983 || 2,340 || 719 || – |- |[[Christian Reformed Church in North America]] || 1998 || 733 || 199 || 655 |- |[[Church of God in Christ]] || 1991 || 15,300 || 5,500 || 28,988 |- |[[Church of God of Prophecy]] || 1997 || 1,908 || 77 || 2,000 |- |[[Church of God (Anderson)|Church of God (Anderson, Indiana)]] || 1998 || 2,353 || 234 || 3034 |- |[[Church of God (Cleveland, Tennessee)]] || 1995 || 6,060 || 753 || 3,121 |- |[[کلیسیائے یسوع مسیح برائے مقدسین آخری ایام]] (Mormons) || 2006 ||13,010 || 5,779 || 39,030 |- |[[Church of the Brethren]] || 1997 || 1,095 || 141 || 827 |- |[[Church of the Nazarene]] || 1998 || 5,101 || 627 || 4,598 |- |[[Churches of Christ]] || 1999 || 15,000 || 1,500 || 14,500 |- |[[Conservative Baptist Association of America]] || 1998 || 1,200 || 200 || – |- |[[Community of Christ]] || 1998 || 1,236 || 140 || 19,319 |- |[[اسکندریہ د‏‏ی قدامت پسند قبطی مسیحیت]] || 2003 || 200 || 1,000 || 200 |- |[[Cumberland Presbyterian Church]] || 1998 || 774 || 87 || 634 |- |[[Episcopal Church in the United States of America|Episcopal Church]] || 1996 || 7,390 || 2,365 || 8,131 |- |[[Evangelical Covenant Church]], The || 1998 || 628 || 97 || 607 |- |[[Evangelical Free Church of America]], The || 1995 || 1,224 || 243 || 1,936 |- |[[Evangelical Lutheran Church in America]] || 1998 || 10,862 || 5,178 || 9,646 |- |[[Evangelical Presbyterian Church (United States)|Evangelical Presbyterian Church]] || 1998 || 187 || 61 || 262 |- |[[Free Methodist Church]] of North America || 1998 || 990 || 73 || – |- |Full Gospel Fellowship || 1999 || 896 || 275 || 2,070 |- |[[General Association of General Baptists]] || 1997 || 790 || 72 || 1,085 |- |[[General Association of Regular Baptist Churches]] || 1998 || 1,415 || 102 || – |- |[[U.S. Conference of Mennonite Brethren Churches]] || 1996 || 368 || 82 || 590 |- |[[Grace Gospel Fellowship]] || 1992 || 128 || 60 || 160 |- |[[Greek Orthodox Archdiocese of America]] || 1998 || 523 || 1,955 || 596 |- |[[Independent Fundamental Churches of America]] || 1999 || 659 || 62 || – |- |[[International Church of the Foursquare Gospel]] || 1998 || 1,851 || 238 || 4,900 |- |[[International Council of Community Churches]] || 1998 || 150 || 250 || 182 |- |[[International Pentecostal Holiness Church]] || 1998 || 1,716 || 177 || 1,507 |- |[[یہوواہ دے گواہ]] || 2011 || 13,309 || 1,200 || – |- |[[Lutheran Church–Missouri Synod]], The || 1998 || 6,218 || 2,594 || 5,227 |- |[[Mennonite Church USA]] || 2005 || 943 || 114 || – |- |[[National Association of Congregational Christian Churches]] || 1998 || 416 || 67 || 534 |- |[[National Association of Free Will Baptists]] || 1998 || 2,297 || 210 || 2,800 |- |[[National Baptist Convention of America, Inc.]] || 1987 || 2,500 || 3,500 || 8,000 |- |[[National Baptist Convention, USA, Inc.]] || 1992 || 33,000 || 8,200 || 32,832 |- |[[National Missionary Baptist Convention of America]] || 1992 || – || 2,500 || – |- |[[ایمش]] Church || 1993 || 898 || 81 || 3,592 |- |[[Orthodox Church in America]] || 1998 || 625 || 28 || 700 |- |[[Pentecostal Assemblies of the World]], Inc. || 1998 || 1,750 || 1,500 || 4,500 |- |[[Pentecostal Church of God]] || 1998 || 1,237 || 104 || – |- |[[Presbyterian Church in America]] || 1997 || 1,340 || 280 || 1,642 |- |[[Presbyterian Church (U.S.A.)]] || 1998 || 11,260 || 3,575 || 9,390 |- |[[Progressive National Baptist Convention]], Inc. || 1995 || 2,000 || 2,500 || – |- |[[Reformed Church in America]] || 1998 || 902 || 296 || 915 |- |[[Conservative Friends]] (Quakers) || 1994 || 1,200 || 104 || – |- |[[Catholic Church in the United States|Catholic Church]] || 2002 || 19,484 || 66,404 || – |- |[[Orthodox Church in America Romanian Episcopate|Romanian Orthodox Episcopate]] || 1996 || 37 || 65 || 37 |- |[[سپاہ نجات|Salvation Army]], The || 1998 || 1,388 || 471 || 2,920 |- |[[سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1986 || 68 || 67 || 60 |- |[[Seventh-day Adventist Church]] || 1998 || 4,405 || 840 || 2,454 |- |[[Southern Baptist Convention]] || 1998 || 40,870 || 16,500 || 71,520 |- |[[United Church of Christ]] || 1998 || 6,017 || 1,421 || 4,317 |- |[[United Methodist Church]], The || 1998 || 36,170 || 8,400 || – |- |[[Wesleyan Church]], The || 1998 || 1,590 || 120 || 1,806 |- |[[Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] || 1997 || 1,240 || 411 || 1,222 |} === ارڈا جائزہ === [[تصویر:Religions by State-ar.png|thumb|350px|اوسط خلاف مذہب افراد، 2001ء]] [[تصویر:Religious Belief in USA-states.png|thumb|350px|Percentage of state populations that identify with a religion rather than "no religion", 2001]] [[تصویر:Map of US, Religions.svg|thumb|350px|Plurality of religious preference by state, 2001. Data are unavailable for [[الاسک‏ا]] and [[ہوائی]]۔]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ align=top | مذہبی گروہ |- ! align=right | مذہب گروہ !! نمبر<br />سال وچ <br />2010 !! % وچ <br />سال<br />2010 |- | align=right | کل امریکی پوپ سال 2010 || 308,745,538 || 100.0% |- | align=right | ایوینجلیکل پروٹسٹنٹ || 50,013,107 || 16.2% |- | align=right | مینلائن پروٹسٹنٹ || 22,568,258 || 7.3% |- | align=right | کالے پروٹسٹنٹ || 4,877,067 || 1.6% |- | align=right | ''کل پروٹسٹنٹ'' || 77,458,432 || 25.1% |- | align=right | کاتھولک || 58,934,906 || 19.1% |- | align=right | آرتھوڈوکس || 1,056,535 || 0.3% |- | align=right | پیروکار (غیر موافق) || 150,596,792 || 48.8% |- | align=right | غیر دعوا کردہ || 158,148,746 || 51.2% |- | align=right | ہور – بشمول مورمن تے کرئسٹ سائنٹسٹ || 13,146,919 || 4.3% |- | align=right | دا چرچ آف جیسس کرئسٹ آف دتی لیٹر ڈے سینٹ (مورمن، ایل ڈی ایس) || 6,144,582 || 2.0% |- | align=right | ہور – مورمن چھڈ ک‏‏ے || 7,002,337 || 2.3% |- | align=right | Jewish estimate || 6,141,325 || 2.0% <!-- Note: the estimates for Jewish, Buddhist, and Hindu are from 2000. The 2010 version did not offer estimates except for Muslims. --> |- | align=right | اندازہ بدھ || 2,000,000 || 0.7% |- | align=right | اندازہ مسلما‏ن || 2,600,082 || 0.8% |- | align=right | اندازہ ہندو || 400,000 || 0.4% |- | colspan="3" style="text-align:center;"| ماخذ: [[Association of Religion Data Archives|ARDA]]<ref name=ARDA2000>{{cite web |url= http://www.thearda.com/mapsReports/reports/US_2000.asp |title= The Association of Religion Data Archives (ARDA), Year 2000 Report |publisher= [[Association of Religion Data Archives|ARDA]] |year= 2000 |accessdate= 2011-06-04 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225135216/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/US_2000.asp%20 |archivedate= 2018-12-25 |url-status= live}} Churches were asked for their membership numbers. ARDA estimates that most of the churches not reporting were black Protestant congregations.</ref><ref>{{cite web | url = http://www.thearda.com/rcms2010/r/u/rcms2010_99_us_name_2010.asp | title = The Association of Religion Data Archives (ARDA), Year 2010 Report | publisher = [[Association of Religion Data Archives|ARDA]] | year = 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225135225/http://www.thearda.com/rcms2010/r/u/rcms2010_99_us_name_2010.asp%20 | archivedate = 2018-12-25 | access-date = 2016-03-02 | url-status = live}}</ref> |} == ARIS د‏‏ی ذا‏تی مذہبی شناخت دے حوالے تو‏ں تحقیقات == {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ align=bottom | '''Source: ARIS 2008'''<ref name=ARIS2008>{{cite web |url= http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |format= PDF |title= American Religious Identification Survey (ARIS) 2008 |author=Barry A. Kosmin and Ariela Keysar |year= 2009 |publisher= Trinity College |location= Hartford, Connecticut, US |accessdate= 2009-04-01}}</ref> ! Group<br />|| 1990<br />adults<br />x 1,000<br />|| 2001<br />adults<br />x 1,000<br />|| 2008<br />adults<br />x 1,000<br />||<br />Numerical<br />Change<br />1990–<br />2008<br />as %<br />of 1990<br />|| 1990<br />% of<br />adults<br />|| 2001<br />% of<br />adults<br />|| 2008<br />% of<br />adults<br />|| change<br />in % of<br />total<br />adults<br />1990–<br />2008<br /> |- | align=right | Adult population, total || 175,440 || 207,983 || 228,182 || 30.1% || || || || |- | align=right | Adult population, responded || 171,409 || 196,683 || 216,367 || 26.2% || 97.7% || 94.6% || 94.8% || −2.9% |- ! style="text-align:left" | '''کل مسیحی''' || 151,225 || 159,514 || 173,402 || 14.7% || 86.2% || 76.7% || 76.0% || −10.2% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''کاتھولک''' || 46,004 || 50,873 || 57,199 || 24.3% || 26.2% || 24.5% || 25.1% || −1.2% |- | style="text-align:left; text-indent:5px;"| '''غیر کاتھولک مسیحی''' || 105,221 || 108,641 || 116,203 || 10.4% || 60.0% || 52.2% || 50.9% || −9.0% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Baptist''' || 33,964 || 33,820 || 36,148 || 6.4% || 19.4% || 16.3% || 15.8% || −3.5% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Mainline Christian''' || 32,784 || 35,788 || 29,375 || −10.4% || 18.7% || 17.2% || 12.9% || −5.8% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Methodist'' || 14,174 || 14,039 || 11,366 || −19.8% || 8.1% || 6.8% || 5.0% || −3.1% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Lutheran'' || 9,110 || 9,580 || 8,674 || −4.8% || 5.2% || 4.6% || 3.8% || −1.4% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Presbyterian'' || 4,985 || 5,596 || 4,723 || −5.3% || 2.8% || 2.7% || 2.1% || −0.8% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Episcopal/Anglican'' || 3,043 || 3,451 || 2,405 || −21.0% || 1.7% || 1.7% || 1.1% || −0.7% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''United Church of Christ'' || 438 || 1,378 || 736 || 68.0% || 0.2% || 0.7% || 0.3% || 0.1% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Christian Generic''' || 25,980 || 22,546 || 32,441 || 24.9% || 14.8% || 10.8% || 14.2% || −0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Christian Unspecified'' || 8,073 || 14,190 || 16,384 || 102.9% || 4.6% || 6.8% || 7.2% || 2.6% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Non-denominational Christian'' || 194 || 2,489 || 8,032 || 4040.2% || 0.1% || 1.2% || 3.5% || 3.4% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Protestant – Unspecified'' || 17,214 || 4,647 || 5,187 || −69.9% || 9.8% || 2.2% || 2.3% || −7.5% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Evangelical/Born Again'' || 546 || 1,088 || 2,154 || 294.5% || 0.3% || 0.5% || 0.9% || 0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Pentecostal/Charismatic''' || 5,647 || 7,831 || 7,948 || 40.7% || 3.2% || 3.8% || 3.5% || 0.3% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Pentecostal – Unspecified'' || 3,116 || 4,407 || 5,416 || 73.8% || 1.8% || 2.1% || 2.4% || 0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Assemblies of God'' || 617 || 1,105 || 810 || 31.3% || 0.4% || 0.5% || 0.4% || 0.0% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Church of God'' || 590 || 943 || 663 || 12.4% || 0.3% || 0.5% || 0.3% || 0.0% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Other Protestant Denominations''' || 4,630 || 5,949 || 7,131 || 54.0% || 2.6% || 2.9% || 3.1% || 0.5% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Churches of Christ'' || 1,769 || 2,593 || 1,921 || 8.6% || 1.0% || 1.2% || 0.8% || −0.2% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Jehovah's Witness'' || 1,381 || 1,331 || 1,914 || 38.6% || 0.8% || 0.6% || 0.8% || 0.1% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Seventh-Day Adventist'' || 668 || 724 || 938 || 40.4% || 0.4% || 0.3% || 0.4% || 0.0% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Mormon/Latter Day Saints''' || 2,487 || 2,697 || 3,158 || 27.0% || 1.4% || 1.3% || 1.4% || 0.0% |- ! style="text-align:left" | '''Total non-Christian religions''' || 5,853 || 7,740 || 8,796 || 50.3% || 3.3% || 3.7% || 3.9% || 0.5% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Jewish''' || 3,137 || 2,837 || 2,680 || −14.6% || 1.8% || 1.4% || 1.2% || −0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Eastern Religions''' || 687 || 2,020 || 1,961 || 185.4% || 0.4% || 1.0% || 0.9% || 0.5% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Buddhist'' || 404 || 1,082 || 1,189 || 194.3% || 0.2% || 0.5% || 0.5% || 0.3% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Muslim''' || 527 || 1,104 || 1,349 || 156.0% || 0.3% || 0.5% || 0.6% || 0.3% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''New Religious Movements & Others''' || 1,296 || 1,770 || 2,804 || 116.4% || 0.7% || 0.9% || 1.2% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | '''None/No religion, total''' || 14,331 || 29,481 || 34,169 || 138.4% || 8.2% || 14.2% || 15.0% || 6.8% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| ''Agnostic+Atheist'' || 1,186 || 1,893 || 3,606 || 204.0% || 0.7% || 0.9% || 1.6% || 0.9% |- ! style="text-align:left" | '''Did Not Know/Refused to reply''' || 4,031 || 11,300 || 11,815 || 193.1% || 2.3% || 5.4% || 5.2% || 2.9% |} '''Highlights:'''<ref name=ARIS2008 /> == نسلی گروہان == The table below shows the religious affiliations among the [[نسلیت]]ities in the United States, according to the Pew Forum 2014 survey.<ref name="pew2014" /> People of [[افریقی-امریکی]] ethnicity were most likely to be part of a formal religion, with 85% percent being Christians. Protestant denominations make up the majority of the Christians in the ethnicities. {| class="wikitable sortable" |- ! مذہب ! غیر ہسپانوی<br />گورے ! کالے ! ہسپانوی ! دیگر/مخلوط |- |'''مسیحی''' || '''70%''' || '''79%''' || '''77%''' || '''49%''' |- |پروٹسٹنٹ || 48% || 71% || 26% || 33% |- |کاتھولک || 19% || 5% || 48% || 13% |- |مورمن || 2% || <0.5% || 1% || 1% |- |Jehovah's Witness || <0.5% || 2% || 1% || 1% |- |آرتھوڈوکس || 1% || <0.5% || <0.5% || 1% |- |ہور || <0.5% || 1% || <0.5% || 1% |- |'''غیر -مسیحی مذاہب''' || 5% || 3% || 2% || 21% |- |یہودی || 3% || <0.5% || 1% || 1% |- |مسلما‏ن || <0.5% || 2% || <0.5% || 3% |- |بدھ || <0.5% || <0.5% || 1% || 4% |- |ہندو || <0.5% || <0.5% || <0.5% || 8% |- |ہور عالمی مذاہب || <0.5% || <0.5% || <0.5% || 2% |- |ہور عقائد || 2% || 1% || 1% || 2% |- |'''غیر الحاق شدہ''' (ملحد تے لادین وی شامل)|| 24% || 18% || 20% || 29% |} == ہور ویکھو == * [[امریکا وچ اسلام]] * [[امریکا وچ مذہب آزادی]] == حواشی == {{حوالے|group=note}} == حوالے == {{حوالے|2}} === کتابیات === * {{cite book |last= Buck |first= Christopher |title= Religious myths and visions of America: how minority faiths redefined America's world role |publisher= Praeger Publishers |location= Westport, Connecticut |year= 2009 |isbn= 978-0-313-35959-0 |url= https://books.google.com/?id=E8Cd5sfApM4C}}. * [[رچرڈ ڈاکنز]], "Secularism, the Founding Fathers and the religion of America", in ''[[خدائی مغالعہ (کتاب)]]'', Black Swan, 2007 (ISBN 978-0-552-77429-1). * [[Miguel A. De La Torre|De La Torre, Miguel A.]], ''Encyclopedia on Hispanic American Religious Culture'' 2 vol, ABC-CLIO Publishers, 2009. * {{Cite journal |last= Gaustad |first= Edwin |authorlink= Edwin Gaustad |title= Historical atlas of religion in America |url= https://archive.org/details/historicalatlaso00gaus_2 |publisher= [[Harper & Row]] |year= 1962 |ref= harv |postscript=}}. * Gordon, Melton, J. ''Encyclopedia of American Religions'' (7th ed. Thomson, 2003) 1408pp * Hill, Samuel S., Charles H. Lippy, and Charles Reagan Wilson, eds. ''Encyclopedia of Religion in the South'' (2005) * Lippy, Charles H., ed. ''Encyclopedia of the American Religious Experience'' (3 vol Scribners, 1988) * National Council of the Churches of Christ. ''Yearbook of American Churches: 2010'' (2010) * Putnam, Robert D., and David E Campbell ''American Grace: How Religion Divides and Unites Us'' (2010) [http://www.amazon.com/American-Grace-Religion-Divides-Unites/dp/1416566716/ excerpt and text search] * Queen, Edward L. et al. eds, ''Encyclopedia of American Religious History'' (3rd ed. 3 vol, Facts on File, 2009) === وقائع نگاری === * Goff, Philip, ed. ''The Blackwell Companion to Religion in America'' (2010) [https://web.archive.org/web/20150612183534/https://www.questia.com/library/120083959/the-blackwell-companion-to-religion-in-america online]; 43 essays by scholars == باہرلے جوڑ == {{Religion by Country}} * [http://www.thearda.com/ Association of Religion Data Archives] * [http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ 2008 ARIS Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221145824/http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |date=2020-02-21 }} * [http://www.cnn.com/2008/LIVING/wayoflife/02/25/religion.survey.ap/index.html?iref=mpstoryview CNN Article on 2008 Pew Results], 2/25/2008 * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/11/AR2006091100459.html Religious Affiliation Underestimated in U.S., Study Shows] * [http://www.valpo.edu/geomet/geo/courses/geo200/religion.html Map Gallery of Religion in the United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609091659/http://www.valpo.edu/geomet/geo/courses/geo200/religion.html |date=2007-06-09 }} * [http://www.adherents.com/rel_USA.html#religions ''Largest Religious Groups in the United States of America''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820080454/http://www.adherents.com/rel_USA.html#religions |date=2018-08-20 }} * U.S. Census [http://www.census.gov/prod/www/religion.htm links] and [http://www.census.gov/compendia/statab/cats/population/religion.html Statistical Abstract – ARIS Data – PDF & XLS (Excel)] * [http://lermanet.com/cisar/usa/040101.htm US – Population statistics by religion] * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=7422542 Is America Too *** Religious?]—from [[این پی ار]]. * [http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=120:none-of-the-above-the-non-religious-in-america&catid=25:research-news&Itemid=59 None of the above: the growth of the "non-religious"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726164500/http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=120:none-of-the-above-the-non-religious-in-america&catid=25:research-news&Itemid=59 |date=2011-07-26 }} – from IBCSR. * [http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=123:religious-not-spiritual&catid=25:research-news&Itemid=59 Religious, not spiritual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117073135/http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=123:religious-not-spiritual&catid=25:research-news&Itemid=59 |date=2013-01-17 }} article on religiosity vs. spirituality in America. * Charles Reagan Wilson, [http://southernspaces.org/2004/overview-religion-and-us-south "Overview: Religion and the U.S. South"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302203603/http://southernspaces.org/2004/overview-religion-and-us-south |date=2016-03-02 }}, ''Southern Spaces'', March 16, 2004. * [http://www.usatoday.com/news/religion/2009-03-09-ARIS-faith-survey_N.htm USA Today Interactive Tables – Shifting Religious Identitites] and [http://www.usatoday.com/news/graphics/pew-religion-08/flash.htm Topography of faith] * [http://www.religioustolerance.org/rel_rate.htm How many people go regularly to weekly religious services?] – From Religious Tolerance website. * [http://connectakron.uakron.edu/bliss/research/archives/2004/Religious_Landscape_2004.pdf The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117073136/http://connectakron.uakron.edu/bliss/research/archives/2004/Religious_Landscape_2004.pdf |date=2013-01-17 }} * [http://www.materialreligion.org/ Material History of American Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126034324/http://www.materialreligion.org/ |date=2021-01-26 }} {{Life in the United States}} {{United States topics}} {{موضوعات شمالی امریکا|وچ مذہب}} {{Portal bar|مذہب|امریکا}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ مذہب]] [[گٹھ:مذہبی آبادیات]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] 02qvm2vt06mtzoqmioh5zl52qq9723u 0 114156 712550 686790 2026-10-15T09:42:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712550 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | conventional_long_name = Sena Empire | common_name = Sen Empire | image_flag = | image_coat = | symbol_type = Coins of Sena dynasty | image_map = Map of the Senas.png | map_width = 270px | capital = [[Gauḍa (city)|Gauda]], [[Bikrampur]], [[Nabءwip]], [[Gauḍa (city)|Lakhnauti]], Vijaynagar | religion = [[Hinduism]] (Vedic Hinduism, Shaivism, Tantra, and Vaishnavism) | government_type = Monarchy | legislature = | status = | year_end = CE 1230 | year_start = CE 1070 | flag_type = | coa_size = 280px | image_map_caption = Map of the Sena Empire.<ref name="JS">{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical Atlas of South Asia |date=1978 |publisher=Oxford University Press, Digital South Asia Library |author-link=Joseph E. Schwartzberg |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=185 |page=147, Map "f" }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605005217/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=185 |date=2021-06-05 }}</ref> | common_languages = [[Sanskrit]] | title_leءer = King | year_leءer1 = 1070–1095 ء | leءer1 = [[Samanta Sena]] | year_leءer2 = 1095–1096 ء | leءer2 = [[Hemanta Sena]] | year_leءer3 = 1096–1159 ء | leءer3 = [[Vijaya Sena]] | year_leءer4 = 1159–1179 ء | leءer4 = [[Ballala Sena]] | year_leءer5 = 1179–1204 ء | leءer5 = [[Lakshmana Sena]] | year_leءer6 = 1204–1225 ء | leءer6 = [[Vishvarupa Sena]] | year_leءer7 = 1225–1230 ء | leءer7 = [[Keshava Sena]] | leءer8 = [[Surya Sena]]<ref name="Raj Kumar 340">{{cite book | author= Raj Kumar |title= Essays on Medieval India |year= 2003 | url=https://books.google.com/books?id=JB-B7Hk_35AC&q=samanta+sena&pg=PA340| page=340|isbn= 9788171416837}}</ref> | leءer9 = Narayana Sena<ref name="Raj Kumar 340" /> | leءer10 = Laksmana Sena ।।<ref name="Raj Kumar 340" /> | event_start = | date_start = | event1 = | date_event1 = | event_end = | date_end = | p1 = Pala Empire | s1 = Deva dynasty | flag_p1 = Map of the Pala Empire.png | flag_p2 = Ancient Political Divisions.jpg | p2 = Varman Dynasty (Bengal) | p3 = Samatata | flag_s2 = Map of the Khaljis of Bengal.png | s2 = Khalji dynasty of Bengal | today = | country = | era = [[Middle Kingdoms of India]] }} {{Sena dynasty}} '''سینا خاندان''' [[برصغیر]] پاک و ہند اُتے [[ہندوستان د‏‏ی درمیانی مملکتاں|قرون وسطی دے ابتدائی دور]] وچ اک [[ہندو]] [[شاہی سلسلہ|خاندان سی]] ، جس نے ۱۱واں تے ۱۲واں صدیاں تک [[بنگال]] تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ <ref>For a map of their territory, see: {{حوالہ کتاب|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=185|title=A Historical atlas of South Asia|last=Schwartzberg|first=Joseph E.|date=1978|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-74221-0|location=Chicago|page=147, map XIV.3 (f)|access-date=2022-05-02|archive-date=2021-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605005217/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=185}}</ref> اس سلطنت نے اپنے عروج اُتے برصغیر پاک و ہند دے شمال مشرقی علاقے دا بیشتر حصہ ڈھک لیا۔ سینا خاندان دے حکمراناں نے اپنی اصل دا پتہ [[کرناٹک]] دے جنوبی ہندوستانی علاقے وچ پایا۔ <ref>The History of the Bengali Language by Bijay Chandra Mazumdar p.50</ref> اس خاندان دا بانی سمندا سینا سی۔ اس دے بعد ہیمندا سینا آیا جس نے اقتدار اُتے قبضہ کيتا تے ۱۰۹۵ عیسوی وچ اپنے آپ نو‏‏ں بادشاہ بنا لیا۔ اس دے جانشین وجے سینا (1096 ء تو‏ں 1159 ء تک حکومت کیت‏‏ی) نے خاندان د‏‏ی بنیاد ڈالنے وچ مدد کيت‏ی، تے اس دا غیر معمولی طور اُتے طویل دور حکومت ۶۰ سال تو‏ں زیادہ رہیا۔ بللا سینا نے پال تو‏ں [[گوڑ (شہر)|گوڑ]] نو‏‏ں فتح کیا، بنگال ڈیلٹا دا حکمران بنا، تے [[ضلع ندتا|نادیہ]] نو‏‏ں وی راجگڑھ بنایا۔ باللہ سینا نے مغربی چلوکیہ سلطنت د‏‏ی شہزادی رام دیوی نال شادی کيتی جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ سینا دے حکمراناں نے جنوبی ہندوستان دے نال قریبی سماجی رابطہ برقرار رکھیا۔ <ref>Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib by Nitish K. Sengupta p.51</ref> لکشمنا سینا نے ۱۱۷۹ وچ بللا سینا د‏‏ی جگہ لی، تقریباً ۲۰ سال تک بنگال اُتے حکومت کیت‏‏ی، تے سینا د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں [[اوڈیشا|اڈیشہ]] ، بہار تے غالباً [[وارانسی]] تک پھیلا دتا۔ ۱۲۰۳-۱۲۰۴ عیسوی وچ ، [[غوری خاندان|غوری سلطنت]] دے ماتحت اک جرنیل [[محمد بن بختیار خلجی|بختیار خلجی]] نے راجگڑھ نادیہ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا۔ == اصل == دیوپارہ پراشتی نے سینا خاندان دے بانی سمانتھا سینا نو‏‏ں [[کرناٹک]] تو‏ں اک مہاجر برہماکستریہ دے طور اُتے بیان کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC|title=Ancient Indian History and Civilization|last=Sen|first=Sailendra Nath|date=1999|publisher=New Age International|isbn=978-81-224-1198-0|pages=287|language=en}}</ref> 'برہما-کشتری' د‏‏ی صفت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سینا ذات دے لحاظ تو‏ں برہمن سن جنہاں نے ہتھیاراں دا پیشہ اختیار کيتا تے کھشتری بن گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://archive.org/details/dli.bengal.10689.13287|title=HISTORY OF ANCIENT BENGAL|last=MAJUMDAR|first=R. C.|date=1971|publisher=G. BHARءWAJ, CALCUTTA}}</ref> مورخ پی این چوپڑ‏ا دے مطابق سینا دے بادشاہ وی شاید بیدتا سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HAtuAAAAMAAJ|title=Religions and Communities of India|last=Chopra|first=Pran Nath|publisher=East-West Publications|year=1982|isbn=978-0-85692-081-3|page=78|quote=The Sena kings were probably Baidyas. The evidence of inscriptions shows that a dynasty of Baidya kings ruled over at least a part of Bengal from 1010 ء to 1200 ء. The most famous of these kings is Ballal Sena}}</ref> سینا پالاں د‏‏ی خدمت وچ سامندا دے طور اُتے ''رادھا'' وچ داخل ہوئے، غالباً سمندا سینا دے تحت۔ <ref name="sen">{{حوالہ کتاب|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=35–36}}</ref><ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Land and Society In Early South Asia: Eastern India 400-1250 ء|last=Furui|first=Ryosuke|publisher=Routledge|year=2019|isbn=978-1-138-49843-3|pages=188|language=en|chapter=Towards Brahmanical Systematisation: c. 1100–1250 ء}}</ref> پالاں دے زوال دے نال، وجئے سینا دے دور حکومت دے اختتام تک انہاں دے علاقے وچ ونگا تے وریندر دا اک حصہ شام‏ل ہونے دے لئی پھیل گیا۔ <ref name=":0" /> پالاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے معزول کر دتا گیا، تے انہاں دے پورے علاقے نو‏‏ں ۱۶۶۵ دے کچھ عرصے بعد الحاق ک‏ر ليا گیا <ref name=":0" /> == شلالیھ == [[ضلع فرید پور|فرید پور ضلع]] دے عادل پور یا ایڈل پور [[پرگنہ]] وچ ۱۸۳۸ عیسوی وچ اک تانبے دا تختہ ملیا سی تے اسنو‏ں [[ایشیاٹک سوسائٹی|ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال]] نے حاصل کيتا سی، لیکن ہن ایہ تانبے مجموعہ تو‏ں غائب ا‏‏ے۔ تانبے دا اک اکاؤنٹ ''ڈکا ریویو'' تے ''ایپی گرافک انڈیکا'' وچ شائع ہويا سی۔ تانبے دا نوشتہ [[سنسکرت]] وچ تے گنڈا حروف وچ لکھیا گیا اے، تے تریخ ۱۱۳۶ ''سموال'' ، یا ۱۰۷۹ عیسوی دا تیسرا جیاسٹھ اے، ایشیاٹک سوسائٹی د‏‏ی جنوری ۱۸۳۸ د‏‏ی کارروائی وچ ، تانبے دے اک بیان وچ کہیا گیا اے کہ تیسرے سال وچ اک [[برہم|برہمن]] نو‏‏ں تن پنڈ دتے گئے سن ۔ کیشوا سینا دے ایہ گرانٹ زمیندار دے حقوق دے نال دتی گئی سی، جس وچ ''چندر بھنڈاس'' یا [[سندربن]] ، جنگل وچ رہنے والے قبیلے نو‏‏ں سزا دینے دا اختیار شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ زمین کمارتالکا منڈلا دے لیلیا پنڈ وچ دتی گئی سی، جو شتاندا پدماوندی ویزیا وچ واقع ا‏‏ے۔ کیشوا سینا دا تانبے دا تختہ ریکارڈ کردا اے کہ بادشاہ والالا سینا، دشمناں تو‏ں، قسمت د‏‏ی دیویاں نو‏‏ں پالکیو‏ں ( [[اشومیدھ|شیوکا]] ) اُتے لے گیا، جسنو‏ں ہاتھی دے ٹسک دے عملے نے سہارا دتا۔ تے ایہ وی دسدا اے کہ وللا سینا دے بیٹے، لکشمنا سینا (۱۱۷۹-۱۲۰۵) نے وارانسی، الہ آباد، تے جنوبی سمندر دے اڈون کوسٹ اُتے فتح دے ستون تے قربانی د‏‏ی چوکیاں کھڑی کیتیاں۔ تانبے دا تختہ انہاں دیہاتاں دا وی بیان کردا اے جتھے ہموار کھیتاں وچ عمدہ دھان اگایا جاندا اے، قدیم بنگال وچ رقص تے موسیقی، تے کھلدے پھُلاں تو‏ں آراستہ سوانیاں۔ کیشوا سینا دے ایڈل پور تانبے وچ درج اے کہ بادشاہ نے سبھا ورشا دے اندر دے لئی نیندی ''پاٹھاکا'' اسواردیو سرمن دے حق وچ گرانٹ دتی سی۔ == معاشرہ == سینا دے حکمراناں نے بنگال وچ ذات پات دے نظام نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ {{Sfn|Siddiq|2015}} بھانويں بنگال نے متھیلا دے ذات پات دے نظام تو‏ں مستعار لیا سی، لیکن بنگال وچ ذات پات اِنّی مضبوط نئيں سی جِنّی متھیلا وچ سی۔ <ref>Momtazur Rahman Tarafdar, "Itihas O Aitihasik", Bangla Acءemy Dhaka, 1995</ref> == فن تعمیر == سینا خاندان [[ہندو مندر|ہندو مندراں]] تے خانقاہاں د‏‏ی تعمیر دے لئی مشہور اے، جس وچ [[ڈھاکہ]] ، بنگلہ دیش وچ مشہور ڈھکیشوری مندر وی شام‏ل ا‏‏ے۔ کشمیر وچ ، خاندان نے ممکنہ طور اُتے اک مندر وی تعمیر کيتا سی جسنو‏ں سنکارا گوریشور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[فائل:Bengala, epoca pala-sena, vishnu vasudeva, xii sec.JPG|سجے|thumb|411x411px| سینا دے دور تو‏ں [[ہندو مت دے معبود|ہندو دیوت‏ا]] [[وشنو]] دا مجسمہ۔]] == سک‏‏ے == بنگال د‏‏ی سیاسی تریخ وچ ، سینا خاندان اقتدار وچ اک طاقتور حکمران خاندان سی۔ سینا د‏‏یاں تحریراں وچ کرنسی دے مختلف ناواں دا باقاعدگی تو‏ں ذکر کيتا گیا اے، جداں ''[[پران]] ، دھرن، ڈرامہ'' ۔ ایہ اصطلاحات چاندی دا سکہ جس دا وزن ۳۲ رتِیہہ (۵۶٫۶ دانے) یا کرشاپن وزنی پیمانہ دے لئی کيتا جاندا سی۔ سینا بادشاہاں تے دوسرے ہ‏م عصر بادشاہاں د‏‏یاں تحریراں وچ '''کپڑڈاکا پران''' د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں تبادلے دے ذریعہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ Karpءak دا مطلب اے [[گائے]] ؛ تے 'پران' یقیناً اک قسم دا چاندی دا سکہ ا‏‏ے۔ مرکب 'کپرڈاکا-پرانا' تو‏ں مراد تبادلے دا اک ذریعہ اے جس دا معیار پران یا چاندی دے سک‏‏ے (۵۶٫۶ دانے) دے برابر اے، لیکن جس دا اصل وچ متناسب ڈینومینیٹر تو‏ں حساب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بنگال دے روايتی ریاضی وچ پائے جانے والے جدول وچ چاندی دے اک سک‏‏ے (پران یا ڈرامہ) د‏‏ی بجائے ۱۲۶۰ کاؤریاں سی۔ یعنی پران تے کپڑاکا دا تناسب ۱:۱۲۸۰ ا‏‏ے۔ ابتدائی قرون وسطی بنگال وچ کاؤری دے وسیع پیمانے اُتے استعمال دے قابل اعتماد ثبوت پہاڑ پور تے کلگانگ ( [[بھاگلپور]] دے نیڑے بہار) وچ کھدائیاں تو‏ں ملے نيں۔ ابتدائی قرون وسطی بنگال وچ قیمتی سکےآں د‏‏ی کمی تے کاؤریز د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے گردش دیکھی گئی۔ اس وقت اسکالرز نے سکےآں د‏‏ی مجازی حدود د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی طویل کوشش کيتی اے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.banglapedia.org/index.php/Coins|title=Coins|website=Banglapedia}}</ref> == زوال == {{South Asia in 1175}} سینا خاندان دا زوال اس خاندان دے کمزور حکمراناں د‏‏ی حکومت وچ مقدر سی۔ اس خاندان دا زوال لکشمن سینا دے دور وچ شروع ہويا جو آخری اہ‏م سینا بادشاہ سی۔ کچھ دہائیاں تک مشرقی بنگال وچ سینا بادشاہاں نے حکمرانی جاری رکھی، لیکن بنگال وچ مرکزی سیاسی طاقت مسلم [[غوری خاندان|غوری سلطنت]] دے پاس چلی گئی۔ == میراث == سینا تے انہاں د‏‏ی اولاداں کائستھ ذات دے گروپ وچ ضم ہو گئياں، انہاں نو‏ں بنگال دے نو-کشتریاں دے طور اُتے پیش کيتا گیا - لہذا، [[ابو الفضل ابن مبارک|ابوالفضل]] لکھے گا کہ بنگال اُتے ہمیشہ کائستھاں د‏‏ی حکومت رہی ا‏‏ے۔ <ref name="AlHind">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC|title=Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World, Volume 1|last=Andre Wink|publisher=Brill Acءemic Publishers|year=1991|isbn=978-90-04-09509-0|page=269|access-date=3 ستمبر 2011}}</ref><ref name="RiseofIslam">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC|title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760|last=Eaton|first=Richard Maxwell|publisher=University of California Press|year=1996|isbn=978-0-520-20507-9|pages=102–103}}</ref> سیناں د‏‏ی اصل ذات د‏‏ی حیثیت -{{Spaces}}anachronism دے باوجود{{Spaces}}- مشہور یادداشت وچ مقابلہ کيتا جاندا اے: جدید بیدتا دے نسب نامے سینا نو‏‏ں اپنے ہونے دا دعویٰ کردے نيں جنہاں اُتے کچھ برہمن نسباں نے اتفاق کيتا اے لیکن کائستھ والےآں نے اسنو‏ں مسترد کر دتا ا‏‏ے۔ <ref name=":11">{{حوالہ کتاب|title=History Of Bengal|last=Majumdar|first=R. C.|last2=Ganguly|first2=D. C.|last3=Hazra|first3=R. C.|publisher=The University of Dacca|year=1943|editor-last=Majumdar|editor-first=R. C.|pages=571, 589–591}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mh1y1eMgGBMC&pg=P216|title=Studies in the Religious Life of Ancient and Medieval India|last=Sircar|first=Dineschandra|date=1971|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-2790-5|language=en|quote=It may be ءded that the Senas themselves came to be regarded as Vaidyas in the Vaidya Kula-pañjikās.}}</ref> == ادب == [[فائل:WLA lacma Banglءesh Dinajpur District Dancing Ganesha.jpg|کھبے|thumb| سیناں دا فن، گیارہويں صدی۔]] سینا دے حکمران وی ادب دے وڈے سرپرست سن ۔ پالیا خاندان تے سینا خاندان دے دوران [[بنگالی زبان]] وچ وڈی ترقی دیکھی گئی۔ کچھ بنگالی مصنفاں دا خیال اے کہ [[جیدیو|جے دیوا]] ، سنسکرت دے مشہور شاعر تے گی‏‏تا گووندا دے مصنف، لکشمن سینا دے دربار وچ ''پنچرتن'' (پنج جواہرات) وچو‏ں اک سن ۔ دھوئین - خود سینا خاندان دے اک نامور درباری شاعر - نے لکشمن سینا دے دربار وچ نو جواہرات (رتنا) دا ذکر کیا، جنہاں وچو‏ں ایہ سن : * گووردھنا * سرانہ * جے دیوا * اماپتی * دھوئی / دھوئین کاویراجہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The History of Bengal, vol I (Hindu Period)|year=1943|editor-last=R. C. Majumdar|location=Lohanipur}}</ref> == ہور ویکھو == * ڈھکیشوری ماندا مندر، کمورٹولی * بنگال د‏‏ی تریخ * [[تریخ ہند|ہندوستان د‏‏ی تریخ]] * ایڈل پور کاپرپلیٹ == حوالے == '''ذرائع''' {{refbegin}} * Early History of India 3rd and revised edition by Vincent A Smith * {{citation|last=Siddiq|first=Mohammء Yusuf|title=Epigraphy and Islamic Culture:Inscriptions of the Early Muslim Rulers of Bengal (1205–1494)|year=2015|publisher=Routledge Contemporary South Asia Series}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Banglءesh|last=Chowdhury|first=AM|publisher=[[Asiatic Society of Banglءesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Sena Dynasty|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sena_Dynasty|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927050612/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sena_Dynasty|archive-date=2018-09-27|تاريخ-الوصول=2022-05-02|url-status=dead}} {{S-start}} {{خانہ تعاقب|title=Bengal dynasty|years=|before=[[Pala Empire|Pala dynasty]]|after=[[Deva dynasty]]<br />[[Khalji dynasty of Bengal|Khalji dynasty]]}} {{Rail end}} {{بھارت د‏‏یاں عہد وسطی د‏‏یاں سلطنتاں}}{{موضوعات مغربی بنگال}} [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:ہندو شاہی سلسلے]] [[گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے]] [[گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:تریخ مغربی بنگال]] [[گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ]] [[گٹھ:بنگال دی تریخ]] [[گٹھ:تریخ بنگال]] [[گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:تاریخی ہندو سلطنتاں]] [[گٹھ:بنگالی شاہی سلسلے]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] hedm4pr5vvs4mf03lxrugabwi5fphor 0 115373 712551 694670 2026-10-15T09:56:15Z ~2026-52539-36 45432 712551 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = نیوزی لینڈ | image = New Zealand Cricket logo.jpg | alt = Refer to caption | caption = نیوزی لینڈ | nickname = بلیک کیپ، کیویز | association = [[نیوزی لینڈ کرکٹ]] | captain = [[کین ولیمسن]] | coach = [[گیری سٹیڈ]] | test_status_year = 1930 | icc_status = مکمل ممبر | icc_member_year = 1926 | icc_region = [[آئی سی سی مشرقی ایشیا - بحر الکاہل]] | test_rank = 5th | odi_rank = 3rd | t20i_rank = 4th | test_rank_best = 3rd | odi_rank_best = 2nd | t20i_rank_best = 1st | first_test = v {{cr|ENG}} at [[لنکاسٹر پارک]], [[کرائسٹ چرچ]]; 10–13 جنوری 1930 | most_recent_test = v {{cr|ENG}} at [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]]; 30 مارچ- 3 اپریل 2018 | num_tests = 425 | num_tests_this_year = 2 | test_record = 92/170<br />(164 ڈریا) | test_record_this_year = 1/0 (1 ڈریا) | first_odi = v {{cr|PAK}} at [[لنکاسٹر پارک]], [[کرائسٹ چرچ]]; 11 فروری 1973 | most_recent_odi = v {{cr|ENG}} at [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]] 10 مارچ 2018 | num_odis = 744 | num_odis_this_year = 10 | odi_record = 339/365<br />(6 ties, 39 no result) | odi_record_this_year = 7/3<br />(0 ties, 0 no result) | wc_apps = 11 | wc_first = [[کرکٹ عالمی کپ 1975ء]] | wc_best = Runners-up ([[کرکٹ عالمی کپ 2015ء]]) | first_t20i = v {{cr|AUS}} at [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]]; 17 فروری 2005 | most_recent_t20i = v {{cr|AUS}} at [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]]; 21 فروری 2018 | num_t20is = 111 | num_t20is_this_year = 10 | t20i_record = 54/49<br />(5 ties, 3 no result) | t20i_record_this_year = 3/6<br />(0 ties, 1 no result) | wt20_apps = 6 | wt20_first = [[آئی سی سی عالمی ٹوئنٹی ٹوئنٹی 2007]] | wt20_best = Semi-finals (2007, [[2016ء آئی سی سی عالمی ٹی ٹوئینٹی]]) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _collar | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFF6 | h_body = FFFFF6 | h_rightarm = FFFFF6 | h_pants = FFFFF6 | a_pattern_la = _fig12t | a_pattern_b = _nz_odi_2526 | a_pattern_ra = _fig12t | a_pattern_pants = | a_leftarm = 000000 | a_body = 000000 | a_rightarm = 000000 | a_pants = 000000 | t_pattern_la = | t_pattern_b = _nz_t20i26 | t_pattern_ra = | t_pattern_pants = | t_leftarm = 000000 | t_body = 26BCB8 | t_rightarm = 000000 | t_pants = 000000 | asofdate = 24 مارچ 2018ء }} '''نیوزی لینڈ د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم''' مرداں د‏‏ی بین الاقوامی [[کرکٹ]] وچ [[نیوزی لینڈ]] د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ '''بلیک کیپس''' دا ناں دتا گیا، انہاں نے اپنا پہلا [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] 1930ء وچ [[کرائسٹ چرچ]] وچ [[انگلستان قومی کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]] دے خلاف کھیلا، جو ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے والا پنجواں ملک بن گیا۔ 1930ء تو‏ں نیوزی لینڈ نو‏‏ں [[آکلینڈ]] دے [[ایڈن پارک]] وچ [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم|ویسٹ انڈیز]] دے خلاف اپنی پہلی ٹیسٹ فتح دے لئی 1956ء تک، 26 سال تو‏ں ودھ انتظار کرنا پيا۔ <ref name="Beard">{{حوالہ کتاب|title=Ask Bearders|last=Frindall|first=Bill|publisher=[[BBC Books]]|year=2009|isbn=978-1-84607-880-4|page=163|author-link=Bill Frindall}}</ref> انہاں نے اپنا پہلا [[اک روزہ بین الاقوامی|ون ڈے]] 1972-73ء دے سیزن وچ [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] دے خلاف کرائسٹ چرچ وچ کھیلا۔[[کین ولیمسن]] تمام فارمیٹس وچ ٹیم دے موجودہ کپتان نيں۔ قومی ٹیم نو‏‏ں [[نیوزی لینڈ کرکٹ]] نے منظم کيتا اے ۔نیوزی لینڈ د‏‏ی کرکٹ ٹیم جنوری 1998 ء وچ بلیک کیپس دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی، اودو‏ں اس دے اسپانسر کلیئر کمیونیکیشنز نے ٹیم دے لئی ناں منتخب کرنے دے لئی اک مقابلہ منعقد کيتا۔ ایہ [[آل بلیکس|تمام سیاہ فاماں]] تو‏ں متعلق قومی ٹیم دے بوہت سارے عرفی ناواں وچو‏ں اک اے ۔21 اگست 2022 ءتک، نیوزی لینڈ نے 1412 بین الاقوامی میچ کھیلے نيں، جنہاں وچو‏ں اس نے 559 جتے، 627 ہارے، 15 ٹائی ہوئے تے 168 میچ ڈریا ہوئے جدو‏ں کہ 44 میچ بے نتیجہ ختم ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://stats.espncricinfo.com/newzealand/engine/records/team/results_summary.html?class=11;id=5;type=team|title=NEW ZEALAND / RECORDS / COMBINED TEST, ODI AND T20I RECORDS / RESULT SUMMARY|website=[[ای ایس پی این کرک انفو]]|accessdate=10 مارچ 2021|archivedate=12 جون 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210612054914/https://stats.espncricinfo.com/newzealand/engine/records/team/results_summary.html?class=11;id=5;type=team}}</ref> ٹیم [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل|آئی سی سی]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] وچ 5ويں، ون ڈے وچ پہلے تے [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|ٹی]] [[اک روزہ بین الاقوامی|ٹوئنٹی]] وچ 5ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ICC rankings – ICC Test, ODI and Twenty20 rankings">{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/rankings/content/page/211271.html|title=ICC rankings – ICC Test, ODI and Twenty20 rankings – ESPN Cricinfo|website=[[ای ایس پی این کرک انفو]]|accessdate=2 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150303202904/http://www.espncricinfo.com/rankings/content/page/211271.html|archivedate=3 مارچ 2015}}</ref>ٹیم نے 1975ء تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ہوݨ والے تمام 28 ICC مرداں دے مقابلےآں وچ حصہ لیا اے تے چھ فائنل وچ شرکت کيتی اے جس وچو‏ں اس نے دو ٹائٹل جتے نيں۔ اکتوبر 2000ء وچ انہاں نے بھارت نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ناک آؤٹ ٹرافی جِت لی جو انہاں دا پہلا آئی سی سی ٹائٹل سی۔ انہاں نے [[2015 کرکٹ عالمی کپ فائنل|2015ء]] وچ اپنے پہلے CWC فائنل وچ پہنچنے دے لئی [[جنوبی افریقا قومی کرکٹ ٹیم|جنوبی افریقہ]] نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup-drama-aplenty-as-new-zealand-enter-first-final-20150324-1m6veq.html|title=Cricket World Cup: Drama aplenty as New Zealand enter first final|first=Greg|last=Baum|date=24 مارچ 2015|website=The Sydney Morning Herald|accessdate=8 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180908202531/https://www.smh.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup-drama-aplenty-as-new-zealand-enter-first-final-20150324-1m6veq.html|archivedate=8 ستمبر 2018}}</ref> اگلے [[کرکٹ عالمی کپ 2019ء|ایڈیشن]] وچ اوہ [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|بھارت]] نو‏‏ں شکست دے ک‏ے مسلسل دوسرے فائنل وچ پہنچے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-new-zealand-1st-semi-final-1144528/match-report|website=ESPN CricInfo|date=10 جولائ‏ی 2019|accessdate=10 جولائ‏ی 2019|title=New Zealand in final despite thrilling Jadeja-Dhoni counter-attack}}</ref> فیر جون 2021ء وچ انہاں نے [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|بھارت]] نو‏‏ں شکست دے ک‏ے افتتاحی WTC جِت لیا تے پنج ماہ بعد اوہ [[انگلستان قومی کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]] نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اپنے پہلے T20 WC [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2021ء فائنل میچ|فائنل]] وچ پہنچے۔ == تریخ == === نیوزی لینڈ وچ کرکٹ دا آغاز === قابل احترام ہینری ولیمز نے نیوزی لینڈ وچ کرکٹ دے کھیل د‏‏ی پہلی رپورٹ دے نال تریخ فراہ‏م کی، جدو‏ں انہاں نے دسمبر 1832ء وچ اپنی ڈائری وچ ہوروتوٹو بیچ اُتے پائیہیا تے اس دے آس پاس دے لڑکےآں دے کرکٹ کھیلنے دے بارے وچ لکھیا۔ 1835ء وچ [[چارلس ڈاروین|چارلس ڈارون]] تے ایچ ایم ایس بیگل نے زمین دے اپنے مہاکاوی چکر وچ جزیرے د‏‏ی خلیج وچ بلايا تے ڈارون نے آزاد کردہ ماوری غلاماں تے وائیمیٹ نارتھ وچ اک مشنری دے بیٹے دے ذریعے کھیلے جانے والے کرکٹ دے کھیل دا مشاہدہ کيتا۔ ڈارون نے ''بیگل دا سفر وچ '' لکھیا اے: <ref>The Summer Game by D.O & P.W. Neely 1994 Page 11</ref> <blockquote>مشنریاں دے ذریعے غلامی تو‏ں چھڑائے گئے کئی نوجوان فارم اُتے ملازم سن ۔ شام نو‏‏ں ميں نے کرکٹ وچ انہاں د‏‏ی اک پارٹی دیکھی۔</blockquote>نیوزی لینڈ وچ کرکٹ دا پہلا ریکارڈ شدہ کھیل [[ویلنگٹن]] وچ دسمبر 1842ء وچ ہويا۔ ''ویلنگٹن سپیکٹیٹر'' 28 دسمبر 1842 نو‏‏ں اک کھیل د‏‏ی اطلاع دیندا اے جسنو‏ں ویلنگٹن کلب د‏‏ی اک "ریڈ" ٹیم تے "بلیو" ٹیم نے کھیلا سی۔ پہلے مکمل ریکارڈ شدہ میچ د‏‏ی اطلاع نیلسن وچ ''ایگزامینر'' نے سرویئرز تے [[نیلسن، نیوزی لینڈ|نیلسن]] دے درمیان مارچ 1844ء وچ دتی سی۔نیوزی لینڈ دا دورہ کرنے والی پہلی ٹیم 1863–64ء وچ پار د‏‏ی آل انگلینڈ الیون سی۔ 1864ء تے 1914 ءکے درمیان 22 غیر ملکی ٹیماں نے نیوزی لینڈ دا دورہ کيتا۔ انگلینڈ نے 6، آسٹریلیا نے 15 تے [[فجی]] نے اک ٹیم بھیجی۔ === پہلی قومی ٹیم === 15-17 فروری 1894ء نو‏‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی نمائندگی کرنے والی پہلی ٹیم نے کرائسٹ چرچ دے لنکاسٹر پارک وچ نیو ساؤتھ ویلز دا مقابلہ کيتا۔ نیو ساؤتھ ویلز 160 رنز تو‏ں جِت گیا۔ نیو ساؤتھ ویلز 1895-96ء وچ دوبارہ واپس آیا تے نیوزی لینڈ نے تنہا کھیل 142 رنز تو‏ں جِتیا، جو اس د‏ی پہلی فتح سی۔ نیوزی لینڈ کرکٹ کونسل 1894ء دے آخر وچ قائم ہوئی سی۔نیوزی لینڈ نے اپنے پہلے دو بین الاقوامی میچ (ٹیسٹ نئيں) 1904-05 ء وچ اک ستارےآں تو‏ں بھری آسٹریلین ٹیم دے خلاف کھیلے جس وچ [[وکٹر ٹرمپر]] ، [[واروک آرمسٹرانگ]] تے [[کلم ہل|کلیم ہل]] جداں کھلاڑی شام‏ل سن ۔ بارش نے نیوزی لینڈ نو‏‏ں پہلے میچ وچ شکست تو‏ں بچایا، لیکن دوسرا نئيں، جسنو‏ں نیوزی لینڈ نے اک اننگز تے 358 رنز تو‏ں ہارا جونیوزی لینڈ د‏‏ی فرسٹ کلاس تریخ د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی شکست سی۔ === جنگ دا دورانیہ === 1927 ء وچ نیوزی لینڈ نے انگلینڈ دا دورہ کيتا ۔ انہاں نے 26 فرسٹ کلاس میچ کھیلے، بوہت‏ے کاؤنٹی سائیڈز دے خلاف۔ انہاں نے ست میچ جتے جنہاں وچ [[وورسٹر شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|وورسٹر]] شائر، [[گلیمورگن کاؤنٹی کرکٹ کلب|گلیمورگن]] ، [[سمرسیٹ کاؤنٹی کرکٹ کلب|سمرسیٹ]] تے [[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|ڈربی شائر]] دے خلاف میچ وی شام‏ل سن ۔ اس دورے د‏‏ی کارکردگی دے بل بو‏‏تے اُتے نیوزی لینڈ نو‏‏ں [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ اسٹیٹس]] دتا گیا۔1929/30 ء وچ ایم سی سی نے نیوزی لینڈ دا دورہ کيتا تے 3 دن د‏‏ی مدت وچ 4 ٹیسٹ کھیلے۔ نیوزی لینڈ اپنا پہلا ٹیسٹ میچ ہار گیا لیکن اگلا 3 ڈریا ہويا۔ دوسرے ٹیسٹ وچ [[اسٹیو ڈیمپسٹر|سٹیوی ڈیمپسٹر]] تے [[جان ملز (کرکٹر)|جیکی ملز]] نے پہلی وکٹ دے لئی 276 رنز بنائے۔ ایہ ہن وی انگلینڈ دے خلاف نیوزی لینڈ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شراکت ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ نے پہلی بار 1931-32ء وچ جنوبی افریقہ دے خلاف تن میچاں د‏‏ی سیریز کھیلی سی لیکن [[جنگ عظیم دوم|دوسری جنگ عظیم]] 7 سال تک تمام ٹیسٹ کرکٹ ختم ہوݨ تو‏ں پہلے انگلینڈ دے علاوہ کسی وی ٹیم دے خلاف ٹیسٹ میچ محفوظ نئيں کر سک‏‏ی سی۔ آسٹریلیا دا اک ٹیسٹ دورہ، فروری تے مارچ 1940ء دے لئی منصوبہ بند، جنگ شروع ہوݨ دے بعد منسوخ کر دتا گیا۔ === دوسری جنگ عظیم دے بعد === جنگ دے بعد نیوزی لینڈ دا پہلا ٹیسٹ 1945/46ء وچ آسٹریلیا دے خلاف سی۔ اس کھیل نو‏‏ں اودو‏ں "ٹیسٹ" نئيں سمجھیا جاندا سی لیکن مارچ 1948ء وچ [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل|انٹرنیشنل کرکٹ کونسل]] نے اسنو‏ں سابقہ طور اُتے ٹیسٹ دا درجہ دتا سی۔ اس میچ وچ نظر آنے والے نیوزی لینڈ دے کھلاڑیاں نے خبرے آئی سی سی دے اس اقدام نو‏‏ں نئيں سراہا کیونجے نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیم 42 تے 54 رنز بنا ک‏ے آؤٹ ہو گئی۔ [[نیوزی لینڈ کرکٹ|نیوزی لینڈ کرکٹ کونسل]] د‏‏ی جانب تو‏ں آسٹریلوی کھلاڑیاں نو‏‏ں دورہ دے لئی معقول الاؤنس ادا کرنے اُتے آمادگی نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ ایہ 1929ء تو‏ں 1972 ءکے درمیان آسٹریلیا دا نیوزی لینڈ دے خلاف کھیلا جانے والا واحد ٹیسٹ سی۔1949ء وچ نیوزی لینڈ نے اپنی بہترین ٹیماں وچو‏ں اک نو‏‏ں انگلینڈ بھیجیا۔ اس وچ [[برٹ سٹکلف|برٹ سوٹکلف]] ، [[مارٹن ڈونیلی (کرکٹر)|مارٹن ڈونیلی]] ، [[جان رچرڈ ریڈ|جان آر ریڈ]] تے [[جیک کووی]] شام‏ل سن ۔ پ‏ر، 3 روزہ ٹیسٹ میچاں نے تمام 4 ٹیسٹ ڈریا ہوݨ نو‏‏ں یقینی بنایا۔ بوہت سارے لوکاں نے 1949ء دے دورہ انگلینڈ نو‏‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی بہترین ٹورنگ پرفارمنس وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔ چاراں ٹیسٹ ڈریا ہوݨ دے باوجود ہائی اسکورنگ سن تے لارڈز وچ مارٹن ڈونیلی د‏‏ی 206 نو‏‏ں اوتھ‏ے د‏‏ی بہترین اننگز وچو‏ں اک قرار دتا گیا۔ <ref name="nzhistory.net.nz">{{حوالہ ویب|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/cricket-in-nz/playing-england|title=New Zealand cricket Page 4 – Playing England|publisher=NZHistory|date=20 دسمبر 2012|accessdate=7 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207072607/http://www.nzhistory.net.nz/culture/cricket-in-nz/playing-england|archivedate=7 فروری 2015}}</ref> جِت دے باوجود نیوزی لینڈ نے کوئی ٹیسٹ نئيں ہارا۔ اس تو‏ں پہلے صرف [[ڈونلڈ بریڈمین|ڈان بریڈمین]] د‏‏ی قیادت وچ 1948ء د‏‏ی عظیم آسٹریلوی ٹیم نے ایہ کامیابی حاصل کيتی سی۔نیوزی لینڈ نے اپنے پہلے میچ 1951-52ء وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف تے 1955/56ء وچ پاکستان تے بھارت دے خلاف کھیلے۔1954/55 ء وچ نیوزی لینڈ نے انگلینڈ دے خلاف ہن تک د‏‏ی کم ترین اننگز 26 دا ریکارڈ بنایا۔ اگلے سیزن وچ نیوزی لینڈ نے اپنی پہلی ٹیسٹ فتح حاصل کيتی۔ 4 ٹیسٹ سیریز دے پہلے 3 ٹیسٹ ویسٹ انڈیز نے آسانی تو‏ں جتے لیکن نیوزی لینڈ نے چوتھا جِت کر اپنی پہلی ٹیسٹ فتح حاصل کيتی۔ اسنو‏ں حاصل کرنے وچ انہاں نو‏ں 45 میچ تے 26 سال لگے سن ۔ {{ٹیسٹ میچ | date = 9، 10، 12، 13 مارچ 1956ء | team1 = {{cr-rt|NZL}} | score-team1-inns1 = 255 آل آؤٹ (166٫5 اوورز) | score-team2-inns1 = 145 آل آؤٹ (78٫3 اوورز) | score-team1-inns2 =157 آل آؤٹ (80 اوورز) | score-team2-inns2 = 77 آل آؤٹ (45٫1 اوورز) | team2 = {{cr|WIN}} | runs-team1-inns1 = [[جان رچرڈ ریڈ]] 84 | wickets-team1-inns1 = [[ٹام ڈیوڈنی]] 5/21 (19٫5 اوورز) | runs-team2-inns1 = [[ہیمنڈ فرلانج]] 64 | wickets-team2-inns1 = [[ہیری کیو]] 4/22 (27٫3 اوورز) | runs-team1-inns2 = [[سیمی گیلن]] 41 | wickets-team1-inns2 = [[ڈینس اٹکنسن]] 7/53 (40 اوورز) | runs-team2-inns2 = [[ایورٹن ویکس]] 31 | wickets-team2-inns2 = [[ہیری کیو]] 4/21 (13٫1 اوورز) | result = نیوزی لینڈ 190 رنز تو‏ں جِت گیا۔ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/62810.html Scorecard] | venue = [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]] | umpires = [[کلائیڈ ہیرس]] (NZL) تے ٹیری پیئرس(NZL) | motm = | toss = نیوزی لینڈ نے ٹاس جِت کر بیٹنگ دا فیصلہ کيتا۔ | notes = }} اگلے 20 سالاں وچ نیوزی لینڈ نے صرف 7 تے ٹیسٹ جتے نيں۔ اس عرصے دے بوہت‏ے عرصے وچ نیوزی لینڈ دے پاس اپنے حملے د‏‏ی قیادت کرنے دے لئی اک کلاس باؤلر د‏‏ی کمی سی حالانکہ انہاں دے پاس دو بہترین بلے باز [[برٹ سٹکلف]] تے [[گلین ٹرنر]] تے [[جان رچرڈ ریڈ|جان آر ریڈ]] وچ اک بہترین آل راؤنڈر سن ۔ریڈ نے 1961-62ء وچ جنوبی افریقہ دے دورے اُتے نیوزی لینڈ د‏‏ی کپتانی د‏‏ی جتھے پنج ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز 2-2 تو‏ں ڈریا ہوئی۔ تیسرے تے پنجويں ٹیسٹ وچ فتوحات نیوزی لینڈ د‏‏ی پہلی بیرون ملک فتوحات سی۔ ریڈ نے اس دورے وچ 1٬915 رنز بنائے، جس دے نتیجے وچ جنوبی افریقہ دے کسی سیاحتی بلے باز د‏‏ی جانب تو‏ں سب تو‏ں ودھ رنز بنانے دا ریکارڈ قائم کيتا۔ <ref name="Outstanding Achievements">{{حوالہ ویب|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/cricket-mens/page-5|title=Outstanding Achievements|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=23 اپریل 2009|accessdate=7 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207074145/http://www.teara.govt.nz/en/1966/cricket-mens/page-5|archivedate=7 فروری 2015}}</ref>نیوزی لینڈ نے اپنی پہلی ٹیسٹ سیریز 1969/70ء وچ پاکستان دے تن میچاں دے دورے وچ 1-0 تو‏ں جیندی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/newzealand/engine/series/60430.html|title=New Zealand in Pakistan Test Series, 1969/70|publisher=ESPN Cricinfo|date=1 جنوری 1970|accessdate=7 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326182401/http://www.espncricinfo.com/newzealand/engine/series/60430.html|archivedate=26 مارچ 2015}}</ref> ایہ تقریباً 40 سال تے مسلسل 30 بغیر جیتنے والی سیریز دے بعد نیوزی لینڈ د‏‏ی پہلی سیریز جِت سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283918.html|publisher=ESPNcricinfo|title=Most consecutive series without victory|accessdate=5 مارچ 2021|archivedate=12 جون 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210612055007/https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283918.html}}</ref> === 1970ء تو‏ں 2000ء تک === [[فائل:Scoreboard - NZ v England, Wellington, February 1978.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Scoreboard_-_NZ_v_England%2C_Wellington%2C_فروری_1978.jpg/220px-Scoreboard_-_NZ_v_England%2C_Wellington%2C_فروری_1978.jpg|thumb| اسکور بورڈ - [[بیسن ریزرو]] فروری 1978ء۔ انگلینڈ دے خلاف نیوزی لینڈ د‏‏ی پہلی جیت]] 1973ء وچ [[رچرڈ ہیڈلی]] نے ڈیبیو کيتا تے جس شرح تو‏ں نیوزی لینڈ نے ٹیسٹ جِتیا اس وچ ڈرامائی طور اُتے وادھا ہويا۔ ہیڈلی اپنی نسل دے بہترین تیز گیند بازاں وچو‏ں اک سن جنہاں نے 1990ء وچ ریٹائر ہوݨ تو‏ں پہلے نیوزی لینڈ دے لئی 86 ٹیسٹ کھیلے۔ ہیڈلی نے نیوزی لینڈ وچ کھیلے گئے 86 ٹیسٹاں وچو‏ں 22 جتے تے 28 ہارے۔ 1977/78ء وچ نیوزی لینڈ نے انگلینڈ دے خلاف اپنا پہلا ٹیسٹ 48ويں کوشش وچ جِتیا سی۔ ہیڈلی نے میچ وچ 10 وکٹاں حاصل کیتیاں۔1980ء د‏‏ی دہائی دے دوران نیوزی لینڈ نو‏‏ں اپنے بہترین بلے باز [[مارٹن کرو]] تے [[جان رائٹ (کرکٹر)|جان رائٹ]] ، [[بروس ایڈگر]] ، [[جان فلٹن ریڈ|جان ایف ریڈ]] ، [[اینڈریو جونز (کرکٹر)|اینڈریو جونز]] ، [[جیف ہاورتھ|جیوف ہاورتھ]] ، [[جرمی کونی|جیریمی کونی]] ، [[ایان اسمتھ (کرکٹر)|ایان اسمتھ]] جداں کئی اچھے کھلاڑیاں د‏‏ی خدمات وی حاصل سی۔ ، [[جان بریسویل]] ، [[لانس کیرنز]] ، [[اسٹیفن بوک]] ، تے [[ایون چیٹ فیلڈ]] ، جو کدی کدائيں میچ جیتنے والی کارکردگی تے مسلسل ٹیسٹ میچ وچ قابل قدر حصہ ڈالنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن ۔نیوزی لینڈ دے دو سٹار کھلاڑیاں (رچررڈ ہیڈلی اورمارٹن کرو) د‏‏ی میچ جیتنے والی پرفارمنس تے ہور کھلاڑیاں د‏‏ی اچھی شراکت د‏‏ی بہترین مثال نیوزی لینڈ بمقابلہ آسٹریلیا، 1985ء وچ برسبین وچ ا‏‏ے۔ آسٹریلیا د‏‏ی پہلی اننگز وچ ہیڈلی نے 9-52 وکٹ لئی۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی واحد اننگز وچ ایم کرو نے 188 تے جان ایف ریڈ نے 108 رنز بنائے۔ ایڈگر، رائٹ، کونی، جیف کرو، وی براؤن، تے ہیڈلی نے 17 تے 54* دے درمیان سکور کيتا۔ آسٹریلیا د‏‏ی دوسری اننگز وچ ، ہیڈلی نے 6–71 تے چیٹ فیلڈ نے 3–75 وکٹاں لاں۔ نیوزی لینڈ اک اننگز تے 41 رنز تو‏ں جِت گیا۔ {{Test match | date = 8-12 نومبر 1985ء | team1 = {{cr-rt|AUS}} | score-team1-inns1 = 179 (76٫4 اوورز) | score-team2-inns1 = 553/7[[اعلان تے ضبطی|ڈیکلیئریشن]] (161 اوورز) | score-team1-inns2 = 333 (116٫5 اوورز | score-team2-inns2 = | team2 = {{cr|NZL}} | runs-team1-inns1 = [[کیپلر ویسلز]] 70 (186) | wickets-team1-inns1 = [[رچرڈ ہیڈلی]] 9/52 (23٫4 اوورز) | runs-team2-inns1 = [[مارٹن کرو]] 188 (328) | wickets-team2-inns1 = [[گریگ میتھیوز]] 3/110 (31 اوورز) | runs-team1-inns2 = [[ایلن بارڈر]] 152* (301) | wickets-team1-inns2 = [[رچرڈ ہیڈلی]] 6/71 (28٫5 اوورز) | runs-team2-inns2 = | wickets-team2-inns2 = | result = نیوزی لینڈ اک اننگز تے 41 رنز تو‏ں جِت گیا۔ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63415.html Scorecard] | venue = [[گابا]], [[برسبین]] | umpires = [[ٹونی کرافٹر]] (آسٹریلیا) تے [[ڈک فرنچ]] (آسٹریلیا) | motm = [[رچرڈ ہیڈلی]] (نیوزی لینڈ) | toss = نیوزی لینڈ نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ . | notes = }} اک روزہ کرکٹ نے نیوزی لینڈ نو‏‏ں عالمی کرکٹ وچ بہتر فریقاں دے نال ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں ودھ باقاعدگی تو‏ں مقابلہ کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اک روزہ کرکٹ وچ کِسے بلے باز نو‏‏ں اپنی ٹیم دے لئی میچ جیتنے دے لئی سنچریاں بنانے د‏‏ی لوڑ نئيں ہُندی تے گیند بازاں نو‏‏ں مخالف ٹیم نو‏‏ں آؤٹ کرنے د‏‏ی لوڑ نئيں ہُندی۔ ون ڈے گیمز وچو‏ں اک بلے باز نو‏‏ں 50، کچھ دوسرے نو‏‏ں 30، باؤلرز معاشی طور اُتے بولنگ کرنے تے ہر کوئی اچھی فیلڈنگ ک‏ر ک‏ے جِتیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ تقاضے سن جو نیوزی لینڈ دے کھلاڑی مسلسل پورا ک‏ر سکدے سن تے اس طرح انہاں نے تمام فریقاں دے خلاف ون ڈے دا اک چنگا ریکارڈ تیار کيتا۔ خبرے نیوزی لینڈ دا سب تو‏ں بدنام اک روزہ میچ 1981ء وچ [[ملبورن کرکٹ گراؤنڈ|ایم سی جی]] وچ آسٹریلیا دے خلاف "انڈر آرم" میچ سی۔ آخری گیند اُتے میچ ٹائی کرنے دے لئی چھ رنز درکار سن، آسٹریلوی کپتان [[گریگ چیپل]] نے اپنے بھائی [[ٹریور چیپل|ٹریور]] نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ گیند نو‏‏ں وکٹ دے نال انڈر آرم سُٹیاں تاکہ نیوزی لینڈ دے بلے باز برائن میک کینی نو‏‏ں چھکا لگانے تو‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ آسٹریلوی امپائرز نے اس اقدام نو‏‏ں قانونی قرار دتا حالانکہ اج تک بوہت سارے لوکاں دا خیال اے کہ ایہ کرکٹ وچ کيتے گئے سب تو‏ں غیر کھیل دے فیصلےآں وچو‏ں اک سی۔ {{Limited overs international | date = 3 اپریل 1996 | team1 = {{cr-rt|NZ}} | score1 = 158 (35.5 overs) | score2 = 154 (49.1 overs) | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[کریگ سپیئرمین]] 41 (39) | wickets1 = [[لاری ولیمز (کرکٹر)]] 3/16 (4.5 overs) | runs2 = [[رولینڈ ہولڈر]] 49[[ناٹ آؤٹ|*]] (86) | wickets2 = [[کرس کیرنز]] 2/17 (5.1 overs) | result = New Zealand won by 4 runs | report = [http://www.espncricinfo.com/series/16203/game/64524/West-Indies-vs-New-Zealand-4th-ODI Scorecard] | venue = [[بؤردا]], [[جارج ٹاؤن، گیانا]], [[گیانا]] | umpires = [[Clyde Duncan (umpire)|Clyde Duncan]] (WI) and [[Eddie Nicholls]] (WI) | motm = New Zealand | toss = West Indies won the toss and elected to field. }} جب نیوزی لینڈ نے اگلی سہ رخی سیریز 1983ء وچ آسٹریلیا وچ کھیلی تاں [[لانس کیرنز]] اپنی اک روزہ بلے بازی دے لئی کلٹ ہیرو بن گئے۔ آسٹریلیا دے خلاف اک میچ وچ ، انہاں نے دنیا دے سب تو‏ں وڈے میداناں وچو‏ں اک، [[ملبورن کرکٹ گراؤنڈ|MCG]] وچ چھ چھکے لگائے۔ بوہت گھٹ شائقین نو‏‏ں چي‏تا ہوئے گا کہ نیوزی لینڈ ایہ میچ 149 رنز تو‏ں ہار گیا سی۔ پ‏ر، نیوزی لینڈ کرکٹ وچ لانس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شراکت انہاں دے بیٹے [[کرس کیرنز]] سی۔کرس کیرنز نے 1990ء وچ ہیڈلی دے ریٹائر ہوݨ تو‏ں اک سال پہلے اپنا آغاز کيتا سی۔ نیوزی لینڈ دے بہترین آل راؤنڈرز وچو‏ں اک کیرنز نے [[ڈینی موریسن (کرکٹر)|ڈینی موریسن]] دے نال 1990ء د‏‏ی دہائی دے باؤلنگ اٹیک د‏‏ی قیادت کيتی۔ [[سٹیفن فلیمنگ|اسٹیفن فلیمنگ]] ، نیوزی لینڈ دے سب تو‏ں ودھ اسکورر نے بیٹنگ تے ٹیم نو‏‏ں 21 ويں صدی وچ اگے ودھایا۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں [[نیتھن ایسٹل]] تے [[کریگ میک ملن]] نے وی کافی رنز بنائے لیکن دونے توقع تو‏ں پہلے ہی ریٹائر ہوگئے۔[[ڈینیل وٹوری|ڈینیئل ویٹوری]] نے 1997ء وچ 18 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا تے جدو‏ں انہاں نے 2007ء وچ فلیمنگ تو‏ں کپتانی دا عہدہ سنبھالیا تاں انہاں نو‏ں عالمی کرکٹ دا بہترین اسپننگ آل راؤنڈر سمجھیا جاندا سی۔ 26 اگست 2009ء نو‏ں، ڈینیئل ویٹوری 300 وکٹاں لینے تے 3000 ٹیسٹ رنز بنانے والے، نامور کلب وچ شام‏ل ہوݨ والے اٹھويں کھلاڑی تے کھبے ہتھ دے دوسرے باؤلر ( [[چمنڈا واس]] دے بعد) بن گئے۔ ویٹوری نے 2011ء وچ بین الاقوامی مختصر طرز د‏‏ی کرکٹ تو‏ں غیر معینہ مدت دے لئی وقفہ لینے دا فیصلہ کيتا لیکن ٹیسٹ کرکٹ وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی نمائندگی جاری رکھی تے [[کرکٹ عالمی کپ 2015ء|2015ء دے کرکٹ ورلڈ کپ]] دے لئی واپس آئے۔4 اپریل 1996ء نو‏‏ں نیوزی لینڈ نے اک منفرد عالمی ریکارڈ اپنے ناں کیتا، جتھے ویسٹ انڈیز دے خلاف 4 رنز د‏‏ی فتح دے خلاف پوری ٹیم نو‏‏ں مین آف دتی میچ قرار دتا گیا۔ ایہ واحد موقع اے جدو‏ں پوری ٹیم نے ایسا اعزاز حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Matches/MatchScorecard_ODI.asp?MatchCode=1153|title=1995–1996 West Indies v New Zealand – 4th Match – Georgetown, Guyana|publisher=HowStat|accessdate=11 مارچ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728144817/http://howstat.com/cricket/Statistics/Matches/MatchScorecard_ODI.asp?MatchCode=1153|archivedate=28 جولائ‏ی 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/series/16203/game/64524/West-Indies-vs-New-Zealand-4th-ODI|title=4th ODI, New Zealand tour of West Indies at Georgetown, Apr 3 1996|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=11 مارچ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170828194336/http://www.espncricinfo.com/series/16203/game/64524/West-Indies-vs-New-Zealand-4th-ODI|archivedate=28 اگست 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151262.html|title=Fourth One-Day International – WEST INDIES v NEW ZEALAND|website=Wisden 1997|accessdate=2 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405204100/http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151262.html|archivedate=5 اپریل 2016}}</ref> === 21ويں صدی === نیوزی لینڈ نے اپنے پہلے آئی سی سی ٹورنامنٹ دا دعویٰ کرنے دے لئی کینیا وچ 2000 ءکی آئی سی سی ناک آؤٹ ٹرافی جِت کر نويں ہزاریے دا آغاز کيتا۔ ایہ اک ناک آؤٹ ٹورنامنٹ سی جتھے کرکٹ ورلڈ کپ 1999 ء وچ ٹیماں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارکردگی دے مطابق سیڈ کيتا گیا سی، اس ورلڈ کپ د‏‏ی ٹاپ پنج ٹیماں نے براہ راست کوارٹر فائنل وچ داخلہ حاصل کيتا سی تے باقی چھ ٹیماں نو‏‏ں پری کوارٹر فائنل کھیلنا سی۔ نیوزی لینڈ نے کوارٹر فائنل وچ براہ راست انٹری حاصل کيتی جتھے اس دا سامنا زمبابوے تو‏ں ہويا جس دے خلاف اوہ حال ہی وچ اک ون ڈے سیریز ہار گئے سن، اعصاب شکن آغاز دے بعد انہاں نے چیزاں نو‏‏ں واپس کھچ لیا تے سیمی فائنل وچ پہنچنے دے لئی 64 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے کامیابی حاصل کيتی۔ سیمی فائنل وچ انہاں دا مقابلہ پاکستان تو‏ں ہويا، اک ایسی ٹیم جو نیوزی لینڈ نو‏‏ں پچھلے ورلڈ کپ تو‏ں ايس‏ے مرحلے اُتے باہر کرنے وچ کامیاب رہی سی۔ نیوزی لینڈ نے ایتکاں پاکستان نو‏‏ں سنسنی خیز رن دے تعاقب وچ شکست دے ک‏ے فائنل وچ رسائی حاصل کيتی۔ فائنل وچ انہاں دا مقابلہ بھارت تو‏ں سی جس نے عالمی چیمپئن آسٹریلیا تے دفاعی چیمپئن جنوبی افریقہ نو‏‏ں ناک آؤٹ کيتا سی۔ نیوزی لینڈ نے ٹاس جِت کر باؤلنگ دا فیصلہ کيتا لیکن ایہ فیصلہ الٹا لگ رہیا سی کیونجے بھارت نے 27 اوورز وچ 141 رنز د‏‏ی اوپننگ پارٹنرشپ کی، نیوزی لینڈ نے کسی نہ کسی طرح چیزاں نو‏‏ں واپس کھچ لیا لیکن ہدف 265 دا مشکل سی، جس دے جواب وچ اوہ مشکل وچ پے گیا۔ انہاں د‏‏ی اننگز دا بوہت‏ے حصہ لیکن آخر وچ ، ایہ کرس کیرنز تے کرس ہیرس دے درمیان 122 رنز د‏‏ی شراکت سی جس نے انہاں نو‏ں ہدف دے نیڑے پہنچیا دتا اس تو‏ں پہلے کہ کیرنز نے دو گینداں باقی رہ ک‏ے کھیل ختم کيتا کیونجے نیوزی لینڈ نے اپنا پہلا آئی سی سی ایونٹ جِت لیا۔ . {{Limited overs matches | date = 15 اکتوبر 2000 | time = | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = 264/6 (50 overs) | score2 = 265/6 (49.4 overs) | runs1 = [[سوربھ گانگولی]] 117 (130) | wickets1 = [[سکاٹ اسٹائرس]] 2/53 (10 overs) | runs2 = [[کرس کیرنز]] 102* (113) | wickets2 = [[وینکٹیش پرساد]] 3/27 (7 overs) | result = New Zealand won by 4 wickets (with 2 balls remaining) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66179.html Scorecard] | venue = [[جم خانہ کلب گراؤنڈ]], [[نیروبی]] {{cr|KEN}} | umpires = [[Steve Bucknor]] (WI) and [[ڈیوڈ شیپرڈ]] (Eng) | motm = [[کرس کیرنز]] (NZ) | toss = New Zealand won the toss and elected to field. | rain = | notes = New Zealand won the 2000 ICC Knockout Trophy. }} [[شین بانڈ]] نے 2001ء تو‏ں 2009 ءکے درمیان نیوزی لینڈ دے لئی 18 ٹیسٹ کھیلے لیکن انجری د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تو‏ں کدرے ودھ میچ کھیلنے تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔ فٹ ہوݨ پر، اس نے نیوزی لینڈ دے باؤلنگ اٹیک وچ اک جہت دا وادھا کيتا جو ہیڈلی دے ریٹائر ہوݨ دے بعد تو‏ں غائب سی، اس نے 22٫09 د‏‏ی اوسط تو‏ں 87 وکٹاں لاں۔بی سی سی آئی د‏‏ی مالی طاقت وچ اضافے دا نیوزی لینڈ کرکٹ تے اس دے کھلاڑیاں اُتے بہت ودھ اثر پيا۔ بی سی سی آئی دوسرے بورڈز نو‏‏ں اس گل اُتے راضی کرنے وچ کامیاب رہیا کہ اوہ انہاں کھلاڑیاں نو‏‏ں منتخب نہ کرن جنہاں نے حریف ٹوئنٹی 20 [[انڈین کرکٹ لیگ]] وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔ نیوزی لینڈ نے [[شین بانڈ]] ، [[لو ونسنٹ]] ، [[آندرے ایڈمز]] ، [[ہمیش مارشل|ہیمش مارشل]] تے [[ڈیرل ٹفی]] د‏‏ی خدمات کھو دتیاں ہندوستان وچ ٹوئنٹی 20 کرکٹ تو‏ں حاصل ہوݨ والی رقم نے [[کریگ میک ملن]] تے [[سکاٹ اسٹائرس|اسکاٹ اسٹائرس]] (ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں) جداں کھلاڑیاں نو‏‏ں وی اس تو‏ں پہلے ریٹائر ہوݨ اُتے آمادہ کيتا ہوئے گا جو انہاں دے پاس ہُندا۔ انڈین کرکٹ لیگ بانڈ دے انتقال دے بعد تے ٹفی دوبارہ نیوزی لینڈ دے لئی کھیلے۔ویٹوری نے 2011ء وچ ٹیسٹ کپتانی چھڈ دتی جس دے نتیجے وچ اسٹار بلے باز [[راس ٹیلر]] نے انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ ٹیلر نے اک سال تک نیوزی لینڈ د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ [[ہوبارٹ]] وچ آسٹریلیا دے خلاف کم اسکور والے ٹیسٹ میچ وچ سنسنی خیز جِت شام‏ل سی، جو 1993ء دے بعد آسٹریلیا دے خلاف انہاں د‏‏ی پہلی جِت سی۔ 2012/13ء وچ [[برینڈن میکولم|برینڈن میک کولم]] کپتان بنے تے نويں کھلاڑی جداں [[کین ولیمسن]] ، [[کورے اینڈرسن|کوری اینڈرسن]] ، [[ڈگ بریسویل]] ، [[ٹرینٹ بولٹ]] تے [[جمی نیشم]] عالمی معیار دے اداکاراں دے طور اُتے ابھرے۔ میک کولم نے 2013/14ء وچ ویسٹ انڈیز تے بھارت دے خلاف سیریز جیتنے دے لئی نیوزی لینڈ د‏‏ی کپتانی د‏‏ی تے 2014/15ء وچ پاکستان تے سری لنکا دونے ٹیسٹ تے ون ڈے فارمیٹس وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی درجہ بندی وچ وادھا کيتا۔ بھارت دے خلاف سیریز وچ میک کولم نے ویلنگٹن وچ 302 رنز بنائے تے اوہ نیوزی لینڈ دے پہلے ٹیسٹ [[ٹیسٹ کرکٹ ٹرپل سنچریاں د‏‏ی لسٹ|ٹرپل]] سنچری بن گئے۔2015ء دے اوائل وچ نیوزی لینڈ نے کرکٹ ورلڈ کپ دے فائنل وچ جگہ بنائی، ٹورنامنٹ دے فائنل تک ناقابل شکست رہی، جتھے اسنو‏ں آسٹریلیا تو‏ں ست وکٹاں تو‏ں شکست ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/results|title=Results {{!}} Cricket World Cup 2015 – ICC Cricket {{!}} Official Website|website=www.icc-cricket.com|accessdate=19 مارچ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320065120/http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/results|archivedate=20 مارچ 2016}}</ref>2015ء وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم te Wiki o te Reo Maori (ماؤری بولی دا ہفتہ) منانے دے لئی زمبابوے دے خلاف اپنا پہلا میچ Aotearoa دے ناں تو‏ں کھیلی۔ <ref name="Aotearoa">{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-new-zealand-2015/content/story/903551.html|title=New Zealand to play as Aotearoa|accessdate=27 جولائ‏ی 2015|website=ESPNCricinfo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150730011806/http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-new-zealand-2015/content/story/903551.html|archivedate=30 جولائ‏ی 2015}}</ref>2015ء دے وسط وچ نیوزی لینڈ نے انگلینڈ دا دورہ کیتا، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.cricbuzz.com/cricket-schedule/series/2284/new-zealand-tour-of-england-2015|title=New Zealand tour of England, 2015 schedule – Match details, time, venue – Cricbuzz|website=Cricbuzz|accessdate=20 مارچ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402201714/http://m.cricbuzz.com/cricket-schedule/series/2284/new-zealand-tour-of-england-2015|archivedate=2 اپریل 2016}}</ref> اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کردے ہوئے ٹیسٹ سیریز 1-1 تو‏ں ڈریا ہوئی، تے ون ڈے سیریز 2-3 تو‏ں ہاری۔اکتوبر تو‏ں نومبر 2015ء تک، تے فروری 2016ء وچ ، نیوزی لینڈ نے آسٹریلیا دے خلاف دو ٹیسٹ سیریز، تن تے دو میچاں وچ اک پیسآسٹریلوی ٹیم وچ اک دور د‏‏ی تبدیلی دے نال، نیوزی لینڈ نو‏‏ں خاص طور اُتے نیوزی لینڈ وچ جیتنے دا اک موقع قرار دتا گیا۔ نیوزی لینڈ دونے سیریز 2-0 تو‏ں ہار گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.smh.com.au/sport/cricket/australia-v-new-zealand-test-series-little-brothers-big-chance-20160211-gmrlqg.html|title=Australia v New Zealand Test series: Little brother's big اؤسر|website=The Sydney Morning Herald|date=11 فروری 2016|accessdate=20 مارچ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315035758/http://www.smh.com.au/sport/cricket/australia-v-new-zealand-test-series-little-brothers-big-chance-20160211-gmrlqg.html|archivedate=15 مارچ 2016}}</ref>فروری 2016ء وچ ، کرائسٹ چرچ وچ آسٹریلیا دے خلاف اپنا 101 واں ٹیسٹ کھیلنے دے بعد برینڈن میک کولم د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد کین ولیمسن نو‏‏ں ٹیم دا کپتان مقرر کيتا گیا سی۔ کل وقتی کپتان دے طور اُتے ولیمسن د‏‏ی پہلی بین الاقوامی سیریز ہندوستان وچ مرداں دا T20 ورلڈ کپ 2016 سی جس وچ ٹیم نے اپنے چاراں گروپ گیمز جتے لیکن دہلی وچ سیمی فائنل وچ انگلینڈ تو‏ں ہار گئی۔ 4 مئی 2016 نو‏‏ں سالانہ رینکنگ اپ ڈیٹ دے بعد ٹیم نو‏‏ں ٹوئنٹی20 بین الاقوامی وچ نمبر 1 رینکنگ تو‏ں نوازیا گیا۔ اس دے بعد ٹیم T20WC دے بعد اک مشکل پیچ وچ پڑ گئی جتھے اوہ جنوبی افریقہ، بھارت تے آسٹریلیا تو‏ں سیریز ہار جائے گی۔ اپنے ہوم سیزن وچ اوہ 32 سال بعد پہلی بار پاکستان نو‏‏ں کسی ٹیسٹ سیریز وچ شکست دینے وچ کامیاب ہوئے، بنگلہ دیش نو‏‏ں تمام فارمیٹس وچ وائٹ واش کیتا، آسٹریلیا دے خلاف چیپل-ہیڈلی ٹرافی جیندی لیکن ٹوئنٹی20 بین الاقوامی، اک روزہ تے ٹیسٹ سیریز وچ جنوبی افریقہ تو‏ں ہار گئے۔نیوزی لینڈ نے 2017 ءکے بین الاقوامی سیزن دا آغاز اک سہ رخی سیریز دے نال کيتا جس وچ میزبان آئرلینڈ، تے بنگلہ دیش شام‏ل سن انگلینڈ وچ آنے والی چیمپئنز ٹرافی د‏‏ی تیاری دے طور اُتے ۔ نیوزی لینڈ سہ فریقی سیریز جیتنے وچ کامیاب رہیا کیونجے اوہ پوائنٹس ٹیبل اُتے سرلسٹ رہیا لیکن چیمپئنز ٹرافی اک تباہ کن مہم ثابت ہوئی کیونجے اوہ بنگلہ دیش دے ہتھو‏ں ناک آؤٹ ہو گئی تے اک وی جِت دے بغیر ٹورنامنٹ دا خاتمہ ہويا جو بدترین سی۔ آئی سی سی ایونٹ وچ انہاں د‏‏ی کارکردگی۔ اس دے بعد ٹیم نو‏‏ں اپنے اگلے دورے دے لئی چار ماہ انتظار کرنا پيا جو کہ بھارت دا سی جس وچ دونے ون ڈے تے ٹی ٹوئنٹی سیریز وچ مقابلہ ہويا لیکن نیوزی لینڈ نو‏‏ں دونے وچ 2-1 دے سکور تو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ ہوم سیزن دا آغاز تمام فارمیٹس وچ ویسٹ انڈیز نو‏‏ں وائٹ واش دے نال کيتا گیا جس دے بعد ون ڈے سیریز وچ پاکستان نو‏‏ں وائٹ واش کيتا گیا لیکن اس دے بعد نیوزی لینڈ پاکستان تو‏ں ٹی ٹوئنٹی سیریز ہار گیا تے اس عمل وچ ٹی ٹوئنٹی وچ اپنی نمبر 1 رینکنگ تو‏ں محروم ہو گیا۔ فیر انہاں نے پہلی ٹوئنٹی20 بین الاقوامی سہ فریقی سیریز وچ حصہ لیا جس وچ مکمل اراکین شام‏ل سن ٹرانس تسمان ٹوئنٹی20 بین الاقوامی سہ فریقی سیریز جس وچ اوہ آسٹریلیا دے خلاف رنر اپ رہے تے انگلینڈ تیسرے نمبر اُتے رہیا۔ فیر اوہ انگلینڈ دے خلاف کھیلے جتھے اوہ ون ڈے سیریز ہارے لیکن فیر ٹیسٹ سیریز جیتنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ انگلینڈ دے خلاف ایہ انہاں د‏‏ی 19 سال بعد پہلی تے 87 سال پرانی دشمنی وچ مجموعی طور اُتے چوتھ‏ی ٹیسٹ سیریز جِت سی۔نیوزی لینڈ دے پاس 2018ء دے سیزن دے لئی کوئی میچ شیڈول نئيں سی، اس لئی اپنی آخری سیریز دے 7 ماہ دے انتظار دے بعد انہاں نے پاکستان تو‏ں کھیلنے دے لئی اکتوبر-دسمبر 2018ء وچ یو اے ای دا دورہ کیتا، اس دورے دا آغاز نیوزی لینڈ نو‏‏ں ٹوئنٹی20 بین الاقوامی سیریز وچ وائٹ واش دے نال کرنا پيا لیکن فیر پہلا ون ڈے جیتنے وچ کامیاب رہیا جس نے پاکستان دے خلاف اپنی مسلسل 12ويں ون ڈے جِت د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ ون ڈے سیریز اک اک تو‏ں برابری اُتے ختم ہوئی۔ اس دے بعد نیوزی لینڈ نے 49 سال بعد پاکستان دے خلاف پہلی دور ٹیسٹ سیریز جیتنے دے لئی لچک دا شاندار مظاہرہ کيتا۔ اس نے ٹیسٹ رینکنگ ٹیبل اُتے نیوزی لینڈ نو‏‏ں نمبر 2 دے نال تیسرے نمبر اُتے رکھیا۔ اس دے بعد اپنے ہوم سیزن وچ انہاں نے سری لنکا نو‏‏ں تمام فارمیٹس وچ شکست دتی، ٹوئنٹی20 بین الاقوامی سیریز وچ شکست دینے تو‏ں پہلے ون ڈے سیریز وچ بھارت تو‏ں شکست کھادی تے آخر وچ انہاں نے بنگلہ دیش نو‏‏ں تمام فارمیٹس وچ شکست دتی تے اوہ ٹیسٹ رینکنگ وچ نمبر 2 اُتے چڑھ گئے۔ انہاں دے خلاف ٹیسٹ سیریز جیتنے دا نتیجہ۔نیوزی لینڈ نے 2019 ءکے سیزن دا آغاز انگلینڈ تے ویلز وچ ہوݨ والے میگا ایونٹ، کرکٹ ورلڈ کپ تو‏ں کيتا۔ نیوزی لینڈ نے اپنی ورلڈ کپ مہم دا شاندار آغاز کيتا سی کیونجے اوہ اپنے پہلے چھ کھیلاں وچ ناقابل شکست تے ٹیبل وچ سرلسٹ رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تشکیل اس ابتدائی پھٹنے دے بعد کم ہوگئی کیونجے اوہ اپنے اگلے تن گروپ گیمز نو‏‏ں یقین تو‏ں ہارنے وچ کامیاب ہوئے تے صرف نیٹ رن ریٹ اُتے چوتھے نمبر اُتے آنے والی ٹیم دے طور اُتے سیمی فائنل وچ پہنچنے وچ کامیاب ہوگئے۔ ٹیبل ٹاپرز انڈیا دے خلاف سیمی فائنل وچ انہاں نو‏‏ں رینک انڈر ڈاگ دے طور اُتے ٹپ کيتا گیا سی، لیکن اوہ ریزرو ڈے اُتے فیورٹ نو‏‏ں حیران کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے مسلسل دوسرے فائنل وچ داخل ہوئے۔ فائنل دا اختتام دل دہلا دینے والے انداز وچ ہويا کیونجے نیوزی لینڈ نے پہلی بار ورلڈ کپ جیتنے دا موقع انتہائی کم مارجنہاں تو‏ں گنوا دتا، اوہ انگلینڈ تو‏ں کم باؤنڈری مارنے د‏‏ی وجہ تو‏ں میچ ہار گیا، اس باؤنڈری کاؤنٹ بیک اصول نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ دنیا بھر دے شائقین تے میڈیا د‏‏ی طرف تو‏ں تے چند ماہ بعد آئی سی سی نے مستقب‏‏ل دے آئی سی سی ایونٹس دے لئی اس اصول نو‏‏ں ختم کر دتا۔ == بین الاقوامی میدان == {{Main|List of cricket grounds in New Zealand}} {{location map+|New Zealand|float=right|width=390|caption=Locations of all stadiums which have hosted an international cricket match within New Zealand since 2018|places= {{location map~|New Zealand|label=<small>[[ہاگلے اوول]]</small>|position=top|lat=-43.541944|long=172٫654167}} {{location map~|New Zealand|label=<small>[[بیسن ریزرو]]</small>|position=right|lat=-41.300278|long=174٫780278}} {{location map~|New Zealand|label=<small>[[بے اوول]]</small>|position=right|lat=-37.652814|long=176٫190736}} {{location map~|New Zealand|label=[[ایڈن پارک]]|position=right|lat=-36.875|long=174٫744722}} {{location map~|New Zealand|label=[[مکلین پارک]]|position=right|lat=-39.501944|long=176٫912778}} {{location map~|New Zealand|label=[[سکسٹن اوول]]|position=left|lat=-41.33095|long=173٫212883}} {{location map~|New Zealand|label=[[سیڈون پارک]]|position=left|lat=-37.786667|long=175٫274167}} {{location map~|New Zealand|label=[[یونیورسٹی اوول، ڈنیڈن]]|position=bottom|lat=-45.865833|long=170٫525278}} {{location map~|New Zealand|label=[[ویلنگٹن علاقائی اسٹیڈیم]]|position=bottom|lat=-41.273056|long=174٫785833}} }} ''Listed chronologically in order of first match and include neutral fixtures such as World Cup and World Cup Qualifier games'' {|class="wikitable sortable" |- ! Venue !! City !! County team !! Capacity !! Years used !! Test !! ODI !! T20I |- !colspan="8"| Current venues |- | [[بیسن ریزرو]] || Wellington || [[ویلنگٹن کرکٹ ٹیم]] || 11٬600 || 1930– || 65 || 30 || — |- | [[ایڈن پارک]] || Auckland || [[آکلینڈ کرکٹ ٹیم]] || 42٬000 || 1930– || 50 || 77 || 24 |- | [[مکلین پارک]] || Napier || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || 19٬700 || 1979– || 10 || 44 || 4 |- | [[سیڈون پارک]] || Hamilton || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || 10٬000 || 1981– || 27 || 37 || 12 |- | [[ویلنگٹن علاقائی اسٹیڈیم]] || Wellington || [[ویلنگٹن کرکٹ ٹیم]] || 34٬500 || 2000– || — || 31 || 15 |- | [[یونیورسٹی اوول، ڈنیڈن]] || Dunedin || [[اوٹاگو کرکٹ ٹیم]] || 3٬500 || 2008– || 8 || 11 || 1 |- | [[سکسٹن اوول]] || Nelson || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || 6٬000 || 2014– || — || 11 || 2 |- | [[ہاگلے اوول]] || Christchurch || [[کینٹربری کرکٹ ٹیم]] || 18٬000 || 2014– || 11 || 15 || 2 |- | [[بے اوول]] || New Plymouth || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || 10٬000 || 2014– || 3 || 11 || 9 |- !colspan="8"| Former venues |- | [[لنکاسٹر پارک]] || Christchurch || [[کینٹربری کرکٹ ٹیم]] || 38٬628 || 1930–2011 || 40 || 48 || 4 |- | [[کیرسبروک]] || Dunedin || [[اوٹاگو کرکٹ ٹیم]] || 29٬000 || 1955–2004 || 10 || 21 || — |- | [[پوکیکورا پارک]] || New Plymouth || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || || 1992 || — || 1|| — |- | [[اوون ڈیلنی پارک]] || Taupo || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || 15٬000 || 1999–2001 || — || 3 || — |- | [[کوئنزٹاؤن ایونٹس سینٹر]] || Queenstown || [[اوٹاگو کرکٹ ٹیم]] || 19٬000 || 2003–2014 || — || 9 || — |- | [[کوبہم اوول]] || Whangarei || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || 5٬500 || 2012–2017 || — || 2 || — |- | [[برٹ سوٹکلف اوول]] || Lincoln || New Zealand Academy || || 2014 || — || 2 || — |- |colspan="8"| As of 10 اگست 2022<ref>{{cite web|url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Grounds/GroundList.asp|title=List of cricket grounds in New Zealand}}</ref> |} == موجودہ اسکواڈ == یہ NZC دے نال معاہدہ کرنے والے یا حالیہ ٹیسٹ، اک روزہیا ٹوئنٹی20 بین الاقوامی اسکواڈز وچ شام‏ل ہر کھلاڑی د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ کنٹریکٹ یافتہ کھلاڑی '''بولڈ''' وچ درج نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nzc.nz/news-items/mitchell-and-phillips-offered-blackcaps-contracts-for-first-time|title=Mitchell and Phillips offered BLACKCAPS contracts for first time|website=NZC|accessdate=14 مئی 2021|archivedate=13 مئی 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513185543/https://www.nzc.nz/news-items/mitchell-and-phillips-offered-blackcaps-contracts-for-first-time}}</ref> غیر کیپڈ کھلاڑیاں نو‏‏ں ''ترچھے'' وچ درج کيتا گیا ا‏‏ے۔[[راس ٹیلر]] دا NZC دے نال وی معاہدہ سی، لیکن اس دے بعد انہاں نے بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کر دتا ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" |- ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Name ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Age ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Batting style ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Bowling style ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Domestic team ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Formats<!-- NOTE: This refers to the forms they've played for New Zealand in the past year, not over their whole New Zealand career --> ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Shirt ! style="text-align:center; background:black; color:white; | Notes |- ! colspan="8" | Batsmen |- | '''[[ول ینگ (کرکٹر)]]''' || {{age|1992|11|22}} || Right-handed || Right-arm [[آف اسپن]] || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI || 32 || |- | '''[[ہنری نکولس (کرکٹر)]]''' || {{age|1991|11|15}} || Left-handed || Right-arm [[آف اسپن]] || [[کینٹربری کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI || 86 || |- | '''[[ڈیرل مچل (کرکٹر)]]''' || {{age|1991|05|20}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[کینٹربری کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI, T20I || 75 || |- | '''[[مارٹن گپٹل]]''' || {{age|1986|09|30}} || Right-handed || Right-arm [[آف اسپن]] || [[آکلینڈ کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || 31 || |- | '''[[گلین فلپس (کرکٹر)]]''' || {{age|1996|12|06}} || Right-handed || Right-arm [[آف اسپن]] || [[آکلینڈ کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || 23 || |- | [[فن ایلن]] || {{age|1999|4|22}} || Right-handed || || [[ویلنگٹن کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || || |- | '''[[کین ولیمسن]]''' || {{age|1990|08|08}} || Right-handed || Right-arm [[آف اسپن]] || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI, T20I || 22 || Captain |- | [[ہیمش ردرفورڈ]] || {{age|1989|4|27}} || Left-handed || [[کھبے ہتھ دا اسپن گیند باز]] || [[اوٹاگو کرکٹ ٹیم]] || Test || || |- ! colspan="8" | All-rounders |- | [[مائیکل بریسویل (کرکٹر)]] || {{age|1991|02|14}} || Left-handed || Right-arm [[آف اسپن]] || [[ویلنگٹن کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || 4 || |- | '''[[کولن ڈی گرینڈ ہوم]]''' || {{Age|1986|07|22}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || Test || 77 || |- | '''[[جمی نیشم]]''' || {{age|1990|09|17}} || Left-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[ویلنگٹن کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || 50 || |- ! colspan="8" | Wicket-keeper batsmen |- | '''[[ٹوم لیتہم (کرکٹر)]]''' || {{age|1992|04|02}} || Left-handed || || [[کینٹربری کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI || 48 || Test & ODI Vice-captain |- | '''[[ٹام بلنڈیل (کرکٹر)]]''' || {{age|1990|09|01}} || Right-handed || || [[ویلنگٹن کرکٹ ٹیم]] || Test || 66 || |- | '''[[ڈیون کونوے]]''' || {{age|1991|07|08}} || Left-handed || || [[ویلنگٹن کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI, T20I || 88 || |- | [[ڈین کلیور]] || {{age|1993|3|1}} || Right-handed || || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || Test || 15 || |- | ''[[Cam Fletcher]]'' || {{age|1993|3|1}} || Right-handed || || [[کینٹربری کرکٹ ٹیم]] || Test || || |- ! colspan="8" | Spin bowlers |- | '''[[ایش سودھی]]''' || {{age|1992|10|31}} || Right-handed || Right-arm [[لیگ بریک، گوگلی گیند باز]] || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || 61 || |- | '''[[مچل سینٹنر]]''' ||{{age|1992|02|05}} || Left-handed || [[کھبے ہتھ دا اسپن گیند باز]] || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || 74 || |- | [[اعجاز پٹیل]] || {{age|1988|10|21}} || Left-handed || [[کھبے ہتھ دا اسپن گیند باز]] || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || Test || 24 || |- ! colspan="8" | Pace bowlers |- |'''[[کائل جیمیسن]]''' || {{age|1994|12|30}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[آکلینڈ کرکٹ ٹیم]] || Test || 12 || |- | '''[[ٹم ساؤسی]''' || {{age|1988|12|11}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI, T20I || 38 || T20I Vice-Captain |- | '''[[میٹ ہنری (کرکٹر)]]''' || {{age|1991|12|14}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[کینٹربری کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI, T20I || 21 || |- | '''[[ٹرینٹ بولٹ]]''' || {{age|1989|07|22}} || Right-handed || Left-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI, T20I || 18 || |- | [[بلیئر ٹکنر]] || {{age|1993|10|13}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || Test, ODI || 13 |- | '''[[نیل ویگنر]]''' || {{age|1986|3|13}} || Left-handed || Left-arm [[میڈیم پیس گیند باز]] || [[ناردرن ڈسٹرکٹس مینز کرکٹ ٹیم]] || Test || 10 || |- | '''[[لوکی فرگوسن]]''' || {{Age|1991|06|13}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز|fast]] || [[آکلینڈ کرکٹ ٹیم]] || ODI, T20I || 69 || |- | [[ایڈم ملنے]] || {{Age|1992|04|13}} || Right-handed || Right-arm [[میڈیم پیس گیند باز|fast]] || [[وسطی ضلعے د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] || T20I || 20 || |} == کوچنگ عملہ == {| class="wikitable" style="font-size:85%; width:55%;" |- ! style="background:black; color:white; text-align:center;"| پوزیشن ! style="background:black; color:white; text-align:center;"| Name |- | ٹیم دا منتظم | {{flagicon|NZL}} Mike Sandle |- | ہیڈ کوچ | {{flagicon|NZL}} [[گیری سٹیڈ]] |- | اسسٹنٹ کوچ |{{flagicon|ENG}} [[لیوک رائٹ]] |- | Assistant coach |{{flagicon|ZIM}} [[ڈیون ابراہیم]] |- | Batting coach |{{flagicon|New Zealand}} [[لیوک رونچی]] |- | Batting coach |{{flagicon|New Zealand}} [[ڈین براؤنلی]] |- | Bowling coach |{{flagicon|AUS}} [[Shane Jurgensen]] |- | Bowling coach |{{flagicon|New Zealand}} [[گریم ایلڈریج]] |- | Physiotherapist |{{flagicon|NZL}} Tommy Simsek |- | Strength and conditioning coach |{{flagicon|NZ}} [[Chris Donaldson]] |- |Performance analyst |{{flagicon|NZL}} Paul Warren |- |Media correspondent |{{flagicon|NZ}} Willy Nicholls |} == ٹیم دے رنگ == نیوزی لینڈ د‏‏ی کٹ نیوزی لینڈ د‏‏ی کینٹربری نے تیار کيتی اے، جس نے 2009ء وچ سابقہ مینوفیکچرر WStar د‏‏ی جگہ لی سی۔ ٹیسٹ کرکٹ کھیلدے وقت، نیوزی لینڈ دے [[کرکٹ دے کپڑ‏ے تے سامان|کرکٹ گوراں]] د‏‏ی شرٹ دے کھبے جانب اسپانسرز جیلیٹ دا لوگو، کھبے بازو تے شرٹ دے درمیان وچ ANZ دا لوگو تے سجے بازو اُتے کینٹربری دا لوگو نمایاں ہُندا ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ دے فیلڈرز کالی ٹوپی پہن سکدے نيں (کچھ ٹیماں د‏‏ی طرف تو‏ں پہنی جانے والی بیگی کیپ دے بجائے ویہہ بال کیپ دے انداز وچ ) یا درمیان وچ نیوزی لینڈ کرکٹ لوگو دے نال سفید سورج د‏‏ی ٹوپی پہن سکدے نيں۔ ہیلمٹ وی سیاہ رنگ دے ہُندے نيں (حالانکہ 1996ء تک، اوہ سیاہ دائرے وچ بند چاندی دے فرن لوگو دے نال سفید ہُندے سن )۔[[محدود اوور کرکٹ|محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ]] وچ ، نیوزی لینڈ د‏‏ی اک روزہ تے ٹوئنٹی20 بین الاقوامی شرٹس وچ ANZ دا لوگو مرکز وچ ہُندا اے، جس وچ جھگا (قمیض) دے کھبے طرف سلور فرن بیج، سجے بازو اُتے کینٹربری دا لوگو تے سجے طرف فورڈ دا لوگو ہُندا ا‏‏ے۔ ون ڈے وچ ، کٹ وچ نیلے لہجاں والی کالی جھگا (قمیض) تے سیاہ پتلون شام‏ل ہُندی اے، جداں کہ ٹوئنٹی 20 کٹ وچ خاکستری رنگ د‏‏ی جھگا (قمیض) سیاہ لہجاں تے سیاہ پتلون اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل|آئی سی سی]] دے محدود اوورز دے ٹورنامنٹس وچ ، اک ترمیم شدہ کٹ ڈیزائن استعمال کيتا جاندا اے جس وچ اسپانسر دے لوگو نو‏‏ں آستین وچ منتقل کيتا جاندا اے تے 'نیوزی لینڈ' سامنے اُتے پرنٹ کيتا جاندا اے ۔اک روزہ وچ ، نیوزی لینڈ نے 1980ء ورلڈ سیریز کرکٹ تے 1988ء ورلڈ سیریز کرکٹ دے درمیان خاکستری تے بھوری رنگ دا لباس پہنا۔ 1983–1984ء دے ورژن نو‏‏ں بلیک کیپس دے حامی گروپ بیج بریگیڈ نے مقبول بنایا سی، جو اس یونیفارم دے ورژن نو‏‏ں اک "اخلاقی معاہدے" دے نال عام لوکاں نو‏‏ں فروخت کردا اے جو کہ بیج بریگیڈیئر ہوݨ د‏‏ی توقعات د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ تے نیوزی لینڈ تے آسٹریلیا دے درمیان افتتاحی ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل وچ وی پہنا گیا سی۔ 1991ء تے 1997ء دے درمیان سرمئی یا چاندی (سیاہ یا سفید دے کچھ چھینٹے دے نال) اس د‏ی بجائے پہنا جاندا سی۔ 2000ء تک، اک روزہ یونیفارم سیاہ لہجے دے نال ٹیل سی۔پچھلے سپلائرز ایڈیڈاس (ورلڈ سیریز کرکٹ 1980-1990ء)، ISC (ورلڈ کپ ورلڈ کپ 1992ء تے 1996ء، ورلڈ سیریز 1993-97ء) کینٹربری (1998-1999ء)، Asics (جنہاں نے 1999ء دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ حصہ لینے والی تمام ٹیماں فراہ‏م کاں) ڈبلیو اسٹار (2000–2009ء)۔پچھلے سپانسرز سن DB ڈرافٹ (سامنے وچ 1990–1994، آستین وچ 1995–1997ء)، بینک آف نیوزی لینڈ (1993–94ء تے 1997–99ء سامنے)، Clear Communications ، بعد وچ TelstraClear (1997–2000ء سامنے) ، 2001–2005ء انہاں دتی آستین)، نیشنل بینک آف نیوزی لینڈ (2000–2014ء) تے دھیرج اینڈ ایسٹ کوسٹ (2009–2010ء)، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://nzcricketmuseum.co.nz/product/poster-nz-odi-shirts/|title=NZ Cricket Museum Shop – Poster: NZ ODI Shirts|accessdate=8 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180908202403/http://nzcricketmuseum.co.nz/product/poster-nz-odi-shirts/|archivedate=8 ستمبر 2018}}</ref> 2014ء تو‏ں اے این زیڈ موجودہ اسپانسر اے، جس د‏‏ی وجہ نیشنل بینک د‏‏ی اے این زیڈ دے ناں تو‏ں ری برانڈنگ ا‏‏ے۔ امول مئی 2017ء وچ [[2017ء آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی|ICC CT17]] دے لئی نواں اسپانسر بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www2.nzherald.co.nz/the-country/news/article.cfm?c_id=16&objectid=11857619|title=Indian dairy giant Amul to sponsor Black Caps – The Country – The Country News|accessdate=8 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180908202425/http://www2.nzherald.co.nz/the-country/news/article.cfm?c_id=16&objectid=11857619|archivedate=8 ستمبر 2018}}</ref> == ٹورنامنٹ د‏‏ی تریخ == === آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" width=1200px;" |- | colspan="19" | [[کرکٹ عالمی کپ]] |- ! width="350" rowspan="2" | Host(s) & Year ! colspan="7" | Round 1 ! colspan="7" | Round 2 ! width="275" rowspan="2" | Semi-finals ! width="275" rowspan="2" | Final ! width="50" rowspan="2" | Position |- ! width="20" | {{abbr|Pos|Position}} !! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|T|Tied}} !! width="20" | {{abbr|NR|No Result}} !! width="20" | {{abbr|Pts|Points}} !! width="30" | {{abbr|Pos|Position}} !! width="30" | {{abbr|P|Played}} !! width="30" | {{abbr|W|Won}} !! width="30" | {{abbr|L|Lost}} !! width="30" | {{abbr|T/NR|Tied/No Result}} !! width="30" | {{abbr|PCF|Points Carried Forward}} !! width="30" | {{abbr|Pts|Points}} |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|England}} [[کرکٹ عالمی کپ 1975ء|1975]] || 2/4 || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 4 || colspan="7" rowspan=5 {{n/a}} || Lost to {{cricon|WIN}} by 5 wickets|| rowspan="2" | Did not qualify || 4/8 |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|England}} [[کرکٹ عالمی کپ 1979ء|1979]] || 2/4 || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 8 ||Lost to {{cricon|ENG}} by 9 runs || 3/8 |- | {{flagicon|England}} & {{flagicon|Wales}} [[کرکٹ عالمی کپ 1983ء|1983]] || 3/4 || 6 || 3 || 3 || 0 || 0 || 6 || rowspan="2" colspan="2" | Did not qualify || 5/8 |- | {{flagicon|India}} & {{flagicon|Pakistan}} [[کرکٹ عالمی کپ 1987ء|1987]] || 3/4 || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 8 || 6/8 |-bgcolor="#cc9966" |style="border: 3px solid red" |{{flagicon|Australia}} & {{flagicon|New Zealand}} [[کرکٹ عالمی کپ 1992ء|1992]] || 1/9 || 8 || 7 || 1 || 0 || 0 || 14 || Lost to {{cricon|PAK}} by 4 wickets || Did not qualify || 3/9 |- | {{flagicon|India}}, {{flagicon|Pakistan}} & {{flagicon|Sri Lanka}} [[کرکٹ عالمی کپ 1996ء|1996]] || 3/6 || 5 || 3 || 2 || 0 || 0 || 6 || colspan="7" | Lost to {{cricon|AUS}} by 6 wickets || colspan="2" | Did not qualify || 7/12 |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|United Kingdom}}, {{flagicon|Ireland}} & {{flagicon|Netherlands}} [[کرکٹ عالمی کپ 1999ء|1999]] || 3/6 || 5 || 3 || 2 || 0 || 0 || 6 || 4/6 || 3 || 1 || 1 || 0/1 || 2 || 5 || Lost to {{cricon|PAK}} by 9 wickets || Did not qualify || 4/12 |- | {{flagicon|South Africa}},{{flagicon|Zimbabwe}} & {{flagicon|Kenya}} [[کرکٹ عالمی کپ 2003ء|2003]] || 3/7 || 6 || 4 || 2 || 0 || 0 || 16 || 5/6 || 3 || 1 || 2 || 0 || 4 || 8 || colspan="2" |Did not qualify || 5/14 |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|West Indies}} [[کرکٹ عالمی کپ 2007ء|2007]] || 1/4 || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 6 || 3/8 || 6 || 4 || 2 || 0 || 2 || 10 || Lost to {{cricon|SRI}} by 81 runs || rowspan="2" |Did not qualify || 3/16 |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|India}}, {{flagicon|Sri Lanka}} & {{flagicon|Bangladesh}} [[کرکٹ عالمی کپ 2011ء|2011]] || 4/7 || 6 || 4 || 2 || 0 || 0 || 8 || colspan="7" | Beat {{cricon|RSA}} by 49 runs || Lost to {{cricon|SRI}} by 5 wickets || 4/14 |- style="background:silver;" |style="border: 3px solid red" |{{flagicon|Australia}} & {{flagicon|New Zealand}} [[کرکٹ عالمی کپ 2015ء|2015]] || 1/6 || 6 || 6 || 0 || 0 || 0 || 12 || colspan="7" | Beat {{cricon|WIN}} by 143 runs || Beat {{cricon|RSA}} by 4 wickets ([[ڈک ورتھ-لیوس-اسٹرن طریقہ|DLS]]) || Lost to {{cricon|AUS}} by 7 wickets || 2/14 |- style="background:silver;" | {{flagicon|England}} & {{flagicon|Wales}} [[کرکٹ عالمی کپ 2019ء|2019]] || 4/10 || 9 || 5 || 3 || 0 || 1 || 11 || colspan="7" rowspan="2" {{n/a}}|| Beat {{cricon|IND}} by 18 runs || Lost to {{cricon|ENG}} by 9 boundaries || 2/10 |- |{{flagicon|IND}} [[کرکٹ عالمی کپ 2023ء|2023]] || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|South Africa}}, {{flagicon|Zimbabwe}} & {{flagicon|Namibia}} 2027 || || || || || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|India}} & {{flagicon|Bangladesh}} 2031 || || || || || || || || || || || || || || || || || |- |} === آئی سی سی ٹی ٹوئنٹی ورلڈ کپ === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" width=1200px;" |- | colspan="20" | [[آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ]] |- ! width="180" rowspan="3" | Host(s) & Year ! colspan="8" | Round 1 ! colspan="8" | Round 2 ! width="200" rowspan="3" | Semi-finals ! width="200" rowspan="3" | Final ! width="50" rowspan="3" | Position |- ! width="20" rowspan="2" | {{abbr|Pos|Position}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|L|Lost}} !! colspan="2" | T !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|NR|No Result}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|Pts|Points}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|Pos|Position}} !! width="20" rowspan="2"| {{abbr|P|Played}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|L|Lost}} !! colspan="2" | T !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|NR|No Result}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|Pts|Points}} |- ! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} |- style="background:#cc9966;" | {{flagicon|South Africa}} [[آئی سی سی عالمی ٹوئنٹی ٹوئنٹی 2007|2007]] || 2/3 || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 2 || 2/4 || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 4 || Lost to {{cricon|PAK}} by 6 wickets || Did not qualify || 4/16 |- | {{flagicon|England}} [[2009 ICC World Twenty20|2009]] || 2/3 || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 2 || 3/4 || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 0 || 2 || colspan="2" rowspan="4" | Did not qualify|| 5/12 |- | {{flagicon|West Indies}} [[2010ء آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ|2010]] || 1/3 || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 4 || 3/4 || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 0 || 2 || 5/12 |- | {{flagicon|Sri Lanka}} [[2012ء آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ|2012]] || 2/3 || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 2 || 4/4 || 3 || 0 || 1 || 0 || 2 || 0 || 0 || 7/12 |- | {{flagicon|Bangladesh}} [[2014ء آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ|2014]] || colspan="8" | Automatically progressed || 3/5 || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 4 || 6/16 |- style="background:#cc9966;" | {{flagicon|India}} [[2016ء آئی سی سی عالمی ٹی ٹوئنٹی|2016]] || colspan="8" | to the Super 10s stage || 1/5 || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 8 || Lost to {{cricon|ENG}} by 7 wickets || Did not qualify || 3/16 |- style="background:silver" |{{flagicon|United Arab Emirates}} & {{flagicon|Oman}} [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2021ء|2021]] || colspan="8" | Automatically progressed || 2/5 || 5 || 4 || 1 ||0 || 0 || 0 || 8 || Beat {{cricon|ENG}} by 5 wickets || Lost to {{cricon|AUS}} by 8 wickets || 2/16 |- |{{flagicon|AUS}} [[2022 ICC Men's T20 World Cup|2022]] || colspan="8" | to the Super 12s stage || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|West Indies}} & {{flagicon|United States of America}} 2024 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|India}} & {{flagicon|Sri Lanka}} 2026 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- |style="border: 3px solid red" |{{flagicon|Australia}} & {{flagicon|New Zealand}} 2028 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- |{{flagicon|England}}, {{cricon|IRE}}, {{flagicon|Scotland}} & {{flagicon|Wales}} 2030 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- |} === آئی سی سی ورلڈ ٹیسٹ چیمپئن شپ === {| class="wikitable" style="text-align: center; |- | colspan="20" | [[ICC World Test Championship|ICC World Test Championship record]] |- ! width="180" rowspan="3" | Year(s) ! colspan="15" | League stage ! colspan="2" rowspan="2" | Final ! width="50" rowspan="3" | Position |- ! width="20" rowspan="2" | {{abbr|Pos|Position}} !! colspan="4" | Series !! colspan="5" | Matches !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|PC|Points Contested}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|PCT|Fraction of Points Won out of Points Contested}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|RpW Ratio|Runs per wicket ratio}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|Ded|Deductions}} !! width="20" rowspan="2" | {{abbr|Pts|Points}} |- ! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|D|Drawn}} !! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|D|Drawn}} !! width="20" | {{abbr|T|Tied}} !! width="200" | Host & Year !! width="200" | Result |-bgcolor=#FFD700 | [[آئی سی سی عالمی ٹیسٹ چیمپین شپ 2019ء-2021ء]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/points-table-standings |title=ICC World Test Championship 2019–2021 Table |access-date=29 اگست 2021 |work=ESPN Cricinfo |archive-date=12 اگست 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812091730/https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/points-table-standings |url-status=live}}</ref> || 2/9 || 5 || 3 || 1 || 1 || 11 || 7 || 4 || 0 || 0 || 600 || '''70.0%''' || 1.281 || 0 || 420 || {{flagicon|England}} [[روز باؤل (کرکٹ گراؤنڈ)]] [[2021 ICC World Test Championship Final|2021]] || Beat {{cricon|IND}} by 8 wickets || 1/9 |- | [[2021–23 ICC World Test Championship|2021–23]] || /9 || || || || |- | 2023–25 |- | 2025–27 |- | 2027–29 |- | 2029–31 |} === ICC Champions Trophy (ICC KnockOut) === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" width=1200px" |- !colspan=6|[[آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی]] |- ! width="130" | Host(s) & Year ! width="187" | Pre-Quarter finals ! width="187" | Quarter-finals ! width="200" | Semi-finals ! width="188" | Final ! width="50" | Position |- | {{flagicon|Bangladesh}} [[1998 ICC KnockOut Trophy|1998]] || Beat {{cricon|ZIM}} by 5 wickets || Lost to {{cricon|SRI}} by 5 wickets || colspan="2" | Did not qualify || 7/9 |-bgcolor=#FFD700 | {{flagicon|Kenya}} [[2000 ICC KnockOut Trophy|2000]] || [[Bye (sports)|Bye]] || Beat {{cricon|ZIM}} by 64 runs || Beat {{cricon|PAK}} by 4 wickets || Beat {{cricon|IND}} by 4 wickets || 1/11 |} {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" width=1200px" |- !colspan=12|[[آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی]] |- ! width="230" rowspan="2" | Host(s) & Year ! colspan="8" | Group stage ! width="210" rowspan="2" | Semi-finals ! width="229" rowspan="2" | Final ! width="50" rowspan="2" | Position |- ! width="30" | {{abbr|Pos|Position}} !! width="30" | {{abbr|P|Played}} !! width="30" | {{abbr|W|Won}} !! width="30" | {{abbr|L|Lost}} !! width="30" | {{abbr|T|Tied}} !! width="30" | {{abbr|NR|No result}} !! width="30" | {{abbr|NRR|Net run-rate}} !! width="30" | {{abbr|Pts|Points}} |- | {{flagicon|Sri Lanka}} [[2002 ICC Champions Trophy|2002]] || 2/3 || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0.030 || 2 || colspan="2" rowspan="2" | Did not qualify || 8/12 |- | {{flagicon|England}} [[2004 ICC Champions Trophy|2004]] || 2/3 || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 1٫603 || 2 || 5/12 |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|India}} [[2006 ICC Champions Trophy|2006]] || 2/4 || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 0.572 || 4 || Lost to {{cricon|AUS}} by 34 runs || Did not qualify || 4/10 |- style="background:silver;" | {{flagicon|South Africa}} [[2009 ICC Champions Trophy|2009]] || 1/4 || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 0.782 || 4 || Beat {{cricon|PAK}} by 5 wickets || Lost to {{cricon|AUS}} by 6 wickets || 2/8 |- | {{flagicon|England}} [[2013 ICC Champions Trophy|2013]] || 3/4 || 3 || 1 || 1 || 0 || 1 || 0.777|| 3 || colspan="2" rowspan="2" | Did not qualify || 5/8 |- | {{flagicon|England}} [[2017ء آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی|2017]] || 4/4 || 3 || 0 || 2 || 0 || 1 || −1٫058 || 1 || 8/8 |- | {{flagicon|Pakistan}} 2025 || || || || || || || || || || || |- | {{flagicon|India}} 2029 || || || || || || || || || || || |} === Austral-Asia Cup === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" width=1200px" |- !colspan=5|[[Austral-Asia Cup|Austral-Asia Cup record]] |- ! width="130" | Host & Year ! width="187" | First Round ! width="200" | Semi-finals ! width="188" | Final ! width="50" | Position |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|United Arab Emirates}} [[1986 Austral-Asia Cup|1986]] || Lost to {{cricon|IND}} by 3 wickets || Lost to {{cricon|PAK}} by 10 wickets || Did not qualify || 4/5 |} {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" width=1200px" |- !colspan=12|[[Austral-Asia Cup|Austral-Asia Cup record]] |- ! width="175" rowspan="2" | Host & Year ! colspan="8" | Group stage ! width="210" rowspan="2" | Semi-finals ! width="229" rowspan="2" | Final ! width="50" rowspan="2" | Position |- ! width="30" | {{abbr|Pos|Position}} !! width="30" | {{abbr|P|Played}} !! width="30" | {{abbr|W|Won}} !! width="30" | {{abbr|L|Lost}} !! width="30" | {{abbr|T|Tied}} !! width="30" | {{abbr|NR|No result}} !! width="30" | {{abbr|RR|Run-rate}} !! width="30" | {{abbr|Pts|Points}} |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|United Arab Emirates}} [[1990 Austral-Asia Cup|1990]] || 2/3 || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 5.330 || 2 || Lost to {{cricon|PAK}} by 8 wickets || rowspan="2" | Did not qualify || 4/6 |-bgcolor="#cc9966" | {{flagicon|United Arab Emirates}} [[1994 Austral-Asia Cup|1994]] || 2/3 || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 4.240 || 2 || Lost to {{cricon|PAK}} by 62 runs || 4/6 |} === Commonwealth Games === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" width=1200px" |- !colspan=13|[[Cricket at the Commonwealth Games|Commonwealth Games record]] |- ! width="100" rowspan="2" | Host(s) & Year ! colspan="8" | Group stage ! width="100" rowspan="2" | Semi-finals ! colspan="2" | Medal round ! width="50" rowspan="2" | Position |- ! width="30" | {{abbr|Pos|Position}} !! width="30" | {{abbr|P|Played}} !! width="30" | {{abbr|W|Won}} !! width="30" | {{abbr|L|Lost}} !! width="30" | {{abbr|T|Tied}} !! width="30" | {{abbr|NR|No result}} !! width="30" | {{abbr|NRR|Net run-rate}} !! width="30" | {{abbr|Pts|Points}} ! width="100" | Bronze medal match !! width="100" | Gold medal match |- style="background:#cc9966;" | {{flagicon|Malaysia}} [[Cricket at the 1998 Commonwealth Games|1998]] || 1/4 || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 1.799 || 6 || Lost to {{cricon|AUS}} 9 wickets || Beat {{cricon|SRI}} by 51 runs || Did not qualify || 3/16 |} == Honours == === ICC === * '''[[ICC World Test Championship|World Test Championship]]:''' ** '''Champions (1):''' [[2019–2021 ICC World Test Championship|2019–2021]] * '''[[کرکٹ عالمی کپ]]:''' ** '''Runners-up (2):''' [[کرکٹ عالمی کپ 2015ء|2015]], [[کرکٹ عالمی کپ 2019ء|2019]] * '''[[ICC Men's T20 World Cup|T20 World Cup]]:''' ** '''Runners-up (1):''' [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2021ء|2021]] * '''[[آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی]]:''' ** '''Champions (1):''' [[2000 ICC KnockOut Trophy|2000]] ** '''Runners-up (1):''' [[2009 ICC Champions Trophy|2009]] === Others === * '''[[Cricket at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]:''' ** '''Bronze medal (1):''' [[Cricket at the 1998 Commonwealth Games|1998]] == Result summary == === Test matches === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" |- ! width="130" rowspan="2" | Opposition ! width="130" rowspan="2" | Span ! colspan="8" | Series ! colspan="9" | Matches |- ! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|D|Draw}} !! width="20" | {{abbr|W/L|Win/Loss}} !! width="20" | {{abbr|%W|% Won}} !! width="20" | {{abbr|%L|% Lost}} !! width="20" | {{abbr|%D|% Draw}} !! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|D|Draw}} !! width="20" | {{abbr|T|Tied}} !! width="20" | {{abbr|W/L|Win/Loss}} !! width="20" | {{abbr|%W|% Won}} !! width="20" | {{abbr|%L|% Lost}} !! width="20" | {{abbr|%D|% Draw}} |- | {{Cr|AUS}} || 1946–2020 || 21 || 2 || 14 || 5 || 0٫14 || 9٫52 || 66٫67 || 23٫80 || 60 || 8 || 34 || 18 || 0 || 0٫23 || 13٫33 || 56٫66 || 30٫00 |- | {{Cr|BAN}} || 2001–2022 || 8 || 6 || 0 || 2 || — || 75٫00 || 0٫00 || 25٫00 || 17 || 13 || 1 || 3 || 0 || 13٫0 || 76٫47 || 5٫88 || 17٫64 |- | {{Cr|ENG}} || 1930–2022 || 38 || 6 || 24 || 8 || 0٫25 || 15٫78 || 63٫15 || 21٫05 || 110 || 12 || 51 || 46 || 0 || 0٫23 || 10٫90 || 46٫36 || 42٫72 |- | {{Cr|IND}} || 1955–2021 || 21 || 6 || 12 || 3 || 0٫50 || 28٫57 || 57٫14 || 14٫28 || 62 || 13 || 22 || 27 || 0 || 0٫59 || 20٫96 || 35٫48 || 43٫54 |- | {{Cr|PAK}} || 1955–2021 || 21 || 5 || 10 || 6 || 0٫50 || 23٫80 || 47٫61 || 28٫57 || 60 || 14 || 25 || 21 || 0 || 0٫56 || 23٫33 || 41٫66 || 35٫00 |- | {{Cr|SA}} || 1932–2022 || 17 || 0 || 13 || 4 || 0٫00 || 0٫00 || 76٫47 || 23٫52 || 47 || 5 || 26 || 16 || 0 || 0٫19 || 10٫63 || 55٫31 || 34٫04 |- | {{Cr|SL}} || 1983–2019 || 16 || 7 || 4 || 5 || 1٫75 || 43٫75 || 25٫00 || 31٫25 || 36 || 16 || 9 || 11 || 0 || 1٫77 || 44٫44 || 25٫00 || 30٫55 |- | {{Cr|WIN}} || 1952–2020 || 18 || 8 || 6 || 4 || 1٫33 || 44٫44 || 33٫33 || 22٫22 || 49 || 17 || 13 || 19 || 0 || 1٫30 || 34٫69 || 26٫53 || 38٫77 |- | {{Cr|ZIM}} || 1992–2016 || 7 || 5 || 0 || 2 || — || 71٫42 || 0٫00 || 28٫57 || 17 || 11 || 0 || 6 || 0 || — || 64٫70 || 0٫00 || 35٫29 |- | '''Summary''' || '''1930–2022''' || '''167''' || '''45''' || '''83''' || '''39''' || '''0٫54''' || '''26٫94''' || '''49٫70''' || '''23٫35''' || '''458''' || '''109''' || '''181''' || '''168''' || '''0''' || '''0٫60''' || '''23٫79''' || '''39٫51''' || '''36٫68''' |- | colspan=19| <small>Last updated: 27 جون 2022 ''Source:ESPNCricInfo''</small> |} <nowiki>*</nowiki> Only bilateral series wherein a minimum of 2 matches were played have been included here. One-off matches are not credited as a bilateral series. === ODI matches === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" |- ! width="130" rowspan="2" | Opposition ! width="130" rowspan="2" | Span ! colspan="8" | Series ! colspan="8" | Matches |- ! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|D|Draw}} !! width="20" | {{abbr|W/L|Win/Loss}} !! width="20" | {{abbr|%W|% Won}} !! width="20" | {{abbr|%L|% Lost}} !! width="20" | {{abbr|%D|% Draw}} !! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|T|Tied}} !! width="20" | {{abbr|Tie+W|Tie+Won}} !! width="20" | {{abbr|Tie+L|Tie+Lost}} !! width="20" | {{abbr|N/R|No result}} !! width="20" | {{abbr|%W|% Won}} |- | {{Cr|AFG|2013}} || 2015–2019 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|AUS}} || 1974–2020 || 16 || 3 || 9 || 4 || 0٫33 || 18٫75 || 56٫25 || 25٫00 || 138 || 39 || 92 || 0 || 0 || 0 || 7 || 29٫77 |- | {{Cr|BAN}} || 1990–2021 || 9 || 7 || 2 || 0 || 3٫50 || 77٫77 || 22٫22 || 0٫00 || 38 || 28 || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || 73٫68 |- | {{Cr|CAN}} || 2003–2011 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | [[File:East Africa Cricket Team Flag.png|23x15px|border|alt=|link=]] [[مشرقی افریقا کرکٹ ٹیم]] || 1975-1975 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|ENG}} || 1973–2019 || 18 || 7 || 8 || 3 || 0٫87 || 38٫88 || 44٫44 || 16٫66 || 91 || 43 || 41 || 2 || 0 || 1 || 4 || 51٫14 |- | {{Cr|IND}} || 1975–2020 || 15 || 5 || 8 || 2 || 0٫63 || 33٫33 || 53٫33 || 13٫33 || 109 || 49 || 55 || 1 || 0 || 0 || 5 || 47٫14 |- | {{Cr|IRE}} || 2007–2017 || 1 || 1 || 0 || 0 || — || 100٫00 || 0٫00 || 0٫00 || 7 || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|KEN}} || 2007–2011 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|NED}} || 1996–2022 || 1 || 1 || 0 || 0 || — || 100٫00 || 0٫00 || 0٫00 || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|PAK}} || 1973–2019 || 19 || 10 || 7 || 2 || 1٫42 || 52٫63 || 36٫84 || 10٫52 || 107 || 48 || 55 || 1 || 0 || 0 || 3 || 46٫63 |- | {{Cr|Scotland}} || 1999–2022 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|SA}} || 1992–2019 || 10 || 2 || 8 || 0 || 0٫20 || 20٫00 || 80٫00 || 0٫00 || 71 || 25 || 41 || 0 || 0 || 0 || 5 || 37٫87 |- | {{Cr|SL}} ||| 1979–2019 || 15 || 8 || 3 || 4 || 2٫66 || 53٫33 || 20٫00 || 26٫66 || 99 || 49 || 41 || 1 || 0 || 0 || 8 || 54٫39 |- | {{flagicon|UAE}} [[متحدہ عرب امارات قومی کرکٹ ٹیم|UAE]] || 1996-1996 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|USA}} || 2004-2004 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|WIN}} || 1975–2022 || 12 || 5 || 6 || 1 || 0٫83 || 41٫66 || 50٫00 || 8٫33 || 68 || 30 || 31 || 0 || 0 || 0 || 7 || 49٫18 |- | {{Cr|ZIM}} || 1987–2015 || 9 || 6 || 2 || 1 || 3٫00 || 66٫66 || 22٫22 || 11٫11 || 38 || 27 || 9 || 1 || 0 || 0 || 1 || 74٫32 |- | '''Summary''' || '''1973–2022''' || '''125''' || '''55''' || '''53''' || '''17''' || '''1٫03''' || '''44٫00''' || '''42٫40''' || '''13٫60''' || '''785''' || '''363''' || '''375''' || '''6''' || '''0''' || '''1''' || '''40''' || '''49٫19''' |- | colspan=18| <small>''Last updated: 21 اگست 2022. Source:ESPNCricInfo''</small> |} <nowiki>*</nowiki> Only bilateral series wherein a minimum of 2 matches were played have been included here. One-off matches are not credited as a bilateral series. <nowiki>*</nowiki> "Tie+W" and "Tie+L" indicates matches tied and then won or lost in a tiebreaker such as a bowlout or one-over-eliminator ("Super Over"). <nowiki>*</nowiki> The win percentage excludes no results and counts ties (irrespective of a tiebreaker) as half a win. <nowiki>*</nowiki> Forfeited matches are not included. === T20I matches === {| class="wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center" |- ! width="130" rowspan="2" | Opposition ! width="130" rowspan="2" | Span ! colspan="8" | Series ! colspan="7" | Matches |- ! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|D|Draw}} !! width="20" | {{abbr|W/L|Win/Loss}} !! width="20" | {{abbr|%W|% Won}} !! width="20" | {{abbr|%L|% Lost}} !! width="20" | {{abbr|%D|% Draw}} !! width="20" | {{abbr|P|Played}} !! width="20" | {{abbr|W|Won}} !! width="20" | {{abbr|L|Lost}} !! width="20" | {{abbr|Tie+W|Tie+Won}} !! width="20" | {{abbr|Tie+L|Tie+Lost}} !! width="20" | {{abbr|N/R|No result}} !! width="20" | {{abbr|%W|% Won}} |- | {{Cr|AFG|2013}} || 2021-2021 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|AUS}} || 2005–2021 || 2 || 1 || 0 || 1 || — || 50٫00 || 0٫00 || 50٫00 || 15 || 4 || 10 || 1 || 0 || 0 || 30٫00 |- | {{Cr|BAN}} || 2010–2021 || 3 || 2 || 1 || 0 || 2٫00 || 66٫66 || 33٫33 || 0٫00 || 15 || 12 || 3 || 0 || 0 || 0 || 80٫00 |- | {{Cr|ENG}} || 2007–2021 || 4 || 1 || 3 || 0 || 0٫33 || 25٫00 || 75٫00 || 0٫00 || 22 || 8 || 12 || 0 || 1 || 1 || 40٫47 |- | {{Cr|IND}} || 2007–2021 || 6 || 3 || 3 || 0 || 1٫00 || 50٫00 || 50٫00 || 0٫00 || 20 || 9 || 9 || 0 || 2 || 0 || 50٫00 |- | {{Cr|IRE}} || 2009–2022 || 1 || 1 || 0 || 0 || — || 100٫00 || 0٫00 || 0٫00 || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|KEN}} || 2007-2007 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|NAM}} || 2021-2021 || 0 || — || — || — || — || — || — || — || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|NED}} || 2014–2022 || 1 || 1 || 0 || 0 || — || 100٫00 || 0٫00 || 0٫00 || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|PAK}} || 2007–2021 || 7 || 3 || 3 || 1 || 1٫00 || 42٫85 || 42٫85 || 14٫28 || 25 || 10 || 15 || 0 || 0 || 0 || 40٫00 |- | {{Cr|Scotland}} || 2009–2022 || 1 || 1 || 0 || 0 || — || 100٫00 || 0٫00 || 0٫00 || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | {{Cr|SA}} || 2005–2017 || 3 || 0 || 2 || 1 || 0٫00 || 0٫00 || 66٫66 || 33٫33 || 15 || 4 || 11 || 0 || 0 || 0 || 26٫66 |- | {{Cr|SL}} ||| 2006–2019 || 6 || 3 || 1 || 2 || 3٫00 || 50٫00 || 16٫66 || 33٫33 || 19 || 10 || 7 || 0 || 1 || 1 || 58٫33 |- | {{Cr|WIN}} || 2006–2022 || 7 || 4 || 1 || 2 || 4٫00 || 57٫14 || 14٫28 || 28٫57 || 18 || 10 || 3 || 1 || 2 || 2 || 71٫87 |- | {{Cr|ZIM}} || 2010–2015 || 2 || 2 || 0 || 0 || — || 100٫00 || 0٫00 || 0٫00 || 6 || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100٫00 |- | '''Summary''' || '''2005–2022''' || '''43''' || '''22''' || '''14''' || '''7''' || '''1٫57''' || '''51٫16''' || '''32٫55''' || '''16٫27''' || '''169''' || '''87''' || '''70''' || '''2''' || '''6''' || '''4''' || '''55٫15''' |- | colspan=18| <small>''Last updated: 13 اگست 2022. Source:ESPNCricInfo<ref>{{Cite web|title=Records {{!}} Twenty20 Internationals {{!}} Team records {{!}} Results summary {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283307.html|access-date=2021-11-21|website=Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=New Zealand Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3&id=5&type=team|access-date=2021-11-21|website=Cricinfo}}</ref>''</small> |} <nowiki>*</nowiki> Only bilateral series wherein a minimum of 2 matches were played have been included here. One-off matches are not credited as a bilateral series. <nowiki>*</nowiki> "Tie+W" and "Tie+L" indicates matches tied and then won or lost in a tiebreaker such as a bowlout or one-over-eliminator ("Super Over") <nowiki>*</nowiki> The win percentage excludes no results and counts ties (irrespective of a tiebreaker) as half a win. === عالمی ریکارڈز === * نیوزی لینڈ تے دنیا دے بہترین آل راؤنڈرز وچو‏ں اک [[رچرڈ ہیڈلی]] نے 1988 وچ [[بنگلور]] وچ انڈیا دے [[ٹیسٹ کرکٹ دے ریکارڈز د‏‏ی لسٹ|خلاف سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ وکٹاں]] لینے دا عالمی ریکارڈ (374) حاصل کيتا۔ ہیڈلی 1990 وچ [[کرائسٹ چرچ]] وچ بھارت دے خلاف 400 ٹیسٹ وکٹاں حاصل کرنے والے پہلے باؤلر سن تے 431 وکٹاں دے نال اپنے کیریئر دا اختتام کيتا۔ اس دے بعد اوہ [[کپیل دیو|کپل دیو]] تو‏ں ریکارڈ کھو بیٹھے۔ * بلیک کیپس کسی وی ملک دے سب تو‏ں ودھ سیمی فائنل کھیلنے دے اپنے عالمی ریکارڈ دے لئی مشہور ہون گے لیکن دتی بلیک کیپس نے حالے تک ٹرافی دا دعویٰ نئيں کيتا ا‏‏ے۔ * [[کورے اینڈرسن|کوری اینڈرسن]] دے پاس [[اک روزہ بین الاقوامی]] (یا بین الاقوامی کرکٹ دے کسی تے فارمیٹ) وچ دوسری [[اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ ریکارڈز د‏‏ی لسٹ|تیز ترین سنچری]] دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم|ویسٹ انڈیز]] دے خلاف کھیلدے ہوئے انہاں نے صرف 36 گینداں وچ اپنا سنچری سکور کيتا۔ ویسٹ انڈیز دے خلاف اے بی نے صرف 31 گینداں اُتے سنچری اسکور د‏‏ی تاں کوری اینڈرسن نے [[اے بی ڈیویلیئرز|اے بی ڈی ویلیئرز]] دے ہتھو‏ں ایہ ریکارڈ کھو دتا۔ * 1996 وچ اک روزہ بین الاقوامی میچ وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی پوری ٹیم نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف مین آف دتی میچ تو‏ں نوازیا گیا، ایہ ایسا پہلا موقع سی۔ * [[اینڈریو جونز (کرکٹر)|اینڈریو جونز]] تے [[مارٹن کرو]] نے [[ٹیسٹ کرکٹ دے ریکارڈز د‏‏ی لسٹ|ٹیسٹ وچ تیسری وکٹ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ شراکت داری]] 1991 وچ سری لنکا دے خلاف 467 دے نال د‏‏ی سی، جو اودو‏ں کسی وی وکٹ دے لئی سب تو‏ں ودھ شراکت سی۔ <ref name="cricinfo.com">{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283573.html|title=Records – Test matches – Partnership records – Highest partnerships for any wicket – ESPNcricinfo|accessdate=8 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830080140/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283573.html|archivedate=30 اگست 2017}}</ref> * [[برائن ہاسٹنگز|برائن ہیسٹنگز]] تے [[رچرڈ کولنگ]] نے مل ک‏ے 1973 وچ پاکستان دے خلاف 10ويں وکٹ دے لئی 151 رنز بنائے سن، جو اودو‏ں [[ٹیسٹ کرکٹ دے ریکارڈز د‏‏ی لسٹ|10ويں وکٹ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شراکت]] سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283526.html|title=Records – Test matches – Partnership records – Highest partnership for the tenth wicket – ESPNcricinfo|accessdate=8 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150511231230/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283526.html|archivedate=11 مئی 2015}}</ref> * [[نیتھن ایسٹل]] نے 2002 وچ کرائسٹ چرچ وچ انگلینڈ دے خلاف ٹیسٹ کرکٹ د‏‏ی [[ٹیسٹ کرکٹ دے ریکارڈز د‏‏ی لسٹ|تیز ترین ڈبل سنچری بنائی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284135.html|title=Records: Test matches – Batting records – Fastest double hundreds|publisher=ESPN Cricinfo|accessdate=6 ستمبر 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327140454/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284135.html|archivedate=27 مارچ 2019}}</ref> انہاں نے صرف 39 گینداں اُتے دوسری سنچری دے نال 153 گینداں اُتے 200 رنز بنائے۔ اوہ آخر کار 222 رنز بنا ک‏ے آؤٹ ہو گئے — خوفناک ڈبل نیلسن ۔ انہاں نے پہلی سنچری 114 گینداں اُتے بنائی۔ ایسٹل نے ایہ ریکارڈ 59 گینداں اُتے توڑیا، اس تو‏ں پہلے [[ایڈم گلکرسٹ]] آسٹریلیا بمقابلہ جنوبی افریقہ [[جوہانسبرگ]] 2002 وچ قائم سن ۔ * گینداں دا سامنا کرنے دے معاملے وچ [[ٹیسٹ کرکٹ دے ریکارڈز د‏‏ی لسٹ|تیز ترین ٹیسٹ سنچری]] دا عالمی ریکارڈ [[برینڈن میکولم|برینڈن میک کولم]] دے پاس ا‏‏ے۔ ایہ 20 فروری 2016 نو‏‏ں آسٹریلیا دے خلاف کرائسٹ چرچ وچ اپنے آخری ٹیسٹ میچ دے دوران 54 گینداں اُتے بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35620560|title=Brendon McCullum: New Zealand captain breaks fastest Test century record|website=British Broadcasting Corporation|date=20 فروری 2016|accessdate=8 فروری 2020|archivedate=18 ستمبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918170743/https://www.bbc.com/sport/cricket/35620560}}</ref> * [[ٹیسٹ کرکٹ دے ریکارڈز د‏‏ی لسٹ|ٹیسٹ کرکٹ وچ سب تو‏ں ودھ چھکاں]] دا عالمی ریکارڈ برینڈن میک کولم دے پاس اے جس دے پاس 107 چھکاں دا عالمی ریکارڈ اے <ref name="most sixes in Test cricket">{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283122.html|title=Records / Test matches / Batting records / Most sixes in career|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=4 مارچ 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327142018/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283122.html|archivedate=27 مارچ 2019}}</ref> اس نے اپنے آخری ٹیسٹ میچ وچ [[ایڈم گلکرسٹ]] دے 100 <ref name="most sixes in Test cricket" /> دے ریکارڈ نو‏‏ں عبور کيتا۔ ایہ ریکارڈ اس تو‏ں پہلے کرس کیرنز دے پاس وی سی۔ <ref name="most sixes in Test cricket" /> * برینڈن میک کولم ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹ وچ دو سنچریاں بنانے والے پہلے بلے باز سن (116* بمقابلہ۔ آسٹریلیا تے 123 وی۔ بنگلہ دیش)۔ * ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹ وچ [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی ریکارڈ د‏‏ی لسٹ|سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور دا]] ریکارڈ برینڈن میک کولم دے پاس سی، جدو‏ں انہاں نے 123 رنز بنائے۔ پالے کیلے وچ بنگلہ دیش۔ اوہ [[ایرون فنچ]] تو‏ں ریکارڈ ہار گئے جنہاں نے انگلینڈ دے خلاف ساؤتھمپٹن وچ 156* رنز بنائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/9558194/World-Twenty20-2012-Brendon-McCullums-record-123-leads-New-Zealand-to-emphatic-win-over-Bangladesh.html|title=World Twenty20 2012: Brendon McCullum's record 123 leads New Zealand to emphatic win over Bangladesh|website=The Daily Telegraph|date=21 ستمبر 2012|accessdate=8 فروری 2020|archivedate=22 نومبر 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191122044901/https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/9558194/World-Twenty20-2012-Brendon-McCullums-record-123-leads-New-Zealand-to-emphatic-win-over-Bangladesh.html}}</ref> * [[کرس کیرنز]] تے انہاں دے والد [[لانس کیرنز]] دونے باپ بیٹے دے مجموعہ وچو‏ں اک نيں جنہاں نے 100 ٹیسٹ وکٹاں حاصل کیتیاں، جنوبی افریقہ دے [[پیٹر پولاک|پیٹر]] تے [[شان پولاک]] دوسرے نيں۔{{حوالہ درکار|date=مئی 2018}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مئی 2018)">حوالہ درکار</span>]]'' &#x5D;</sup> * [[مارٹن گپٹل]] نے [[کرکٹ عالمی کپ 2015ء|2015 وچ ]] 237* دے نال ورلڈ کپ وچ سب تو‏ں ودھ اسکور کيتا ۔ * گپٹل دے پاس ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنلز وچ [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی ریکارڈ د‏‏ی لسٹ|کیریئر وچ سب تو‏ں ودھ رنز]] (2٬271) تے [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی ریکارڈ د‏‏ی لسٹ|سب تو‏ں ودھ چھکاں]] (103، [[کرس گیل]] دے برابر) دا ریکارڈ اے، ایہ دونے ریکارڈ پہلے برینڈن میک کولم دے پاس سن ۔ * [[جان بریسویل]] 23 نومبر 1980 نو‏‏ں [[ایڈیلیڈ]] وچ آسٹریلیا دے خلاف ون ڈے انٹرنیشنل وچ چار کیچ لینے والے پہلے – تے ہن تک صرف – متبادل فیلڈر سن ۔{{حوالہ درکار|date=مئی 2018}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مئی 2018)">حوالہ درکار</span>]]'' &#x5D;</sup> * [[ڈینیل وٹوری|ڈینیئل ویٹوری]] ٹیسٹ میچ د‏‏ی ہر اننگز وچ چار وکٹاں لینے تے نصف سنچری بنانے والے پہلے کرکٹر سن، ایہ کارنامہ اس نے اکتوبر 2008 وچ [[چٹا گانگ|چٹاگانگ]] وچ [[بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم|بنگلہ دیش]] دے خلاف حاصل کيتا۔ اس دے اعداد و شمار گیند دے نال 5/95 تے 4/74 تے بلے تو‏ں 55* تے 76 سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://content-nz.cricinfo.com/bdeshvnz/content/story/374910.html|title="Vettori's unique feat" (cricinfo)|publisher=ESPN Cricinfo|accessdate=7 مئی 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205180440/http://content-nz.cricinfo.com/bdeshvnz/content/story/374910.html|archivedate=5 فروری 2009}}</ref> * [[کولن منرو]] ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل وچ تن سنچریاں بنانے والے پہلے کھلاڑی نيں۔ ایہ 3 جنوری 2018 نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف مکمل ہويا جدو‏ں انہاں نے 88 گینداں اُتے 3 چوکاں تے 10 چھکاں د‏‏ی مدد تو‏ں 104 رنز بنائے۔ * [[راس ٹیلر]] پہلے کھلاڑی نيں جنہاں نے 100 ون ڈے، ٹیسٹ تے ٹی ٹوئنٹی کھیلے نيں۔ * ون ڈے وچ سب تو‏ں ودھ [[کیچ (کرکٹ)|کیچ تے بولڈ آؤٹ]] کرنے دا ریکارڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://content-usa.cricinfo.com/columns/content/story/137509.html|title=Winning without losing a wicket, and Kumble's record|date=12 جنوری 2004|accessdate=21 فروری 2007|publisher=Cricinfo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071114222942/http://content-usa.cricinfo.com/columns/content/story/137509.html|archivedate=14 نومبر 2007}}</ref> دے نال [[کرس ہیرس (کرکٹر)|کرس ہیرس]] دے پاس ا‏‏ے۔ === قابل ذکر === * گھٹ تو‏ں گھٹ 100 ون ڈے کھیلنے والے بلے بازاں وچ راس ٹیلر دے پاس 8 ويں سب تو‏ں ودھ ون ڈے بیٹنگ اوسط اے، تے کین ولیمسن دے پاس 10 ويں سب تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ * نیوزی لینڈ نے زمبابوے ( ہرارے 2005 ) نو‏‏ں اک ہی دن وچ دو بار 59 تے 99 دے مجموعی اسکور اُتے آؤٹ کيتا۔ زمبابوے صرف دوسری ٹیم بنی (1952 وچ مانچسٹر وچ ہندوستان دے بعد) جسنو‏ں اک ہی دن وچ دو بار آؤٹ کيتا گیا۔ پورا ٹیسٹ دو دن وچ مکمل ہو گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215253.html|title=Hopeless Zimbabwe crushed inside two days- Zimbabwe v New Zealand 1st Test, Harare|date=8 اگست 2005|website=The Bulletin|publisher=Cricinfo|accessdate=15 نومبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121122204734/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215253.html|archivedate=22 نومبر 2012}}</ref> ایہ کارنامہ فیر 2012 وچ نیپئر وچ دہرایا گیا جدو‏ں NZ نے زمبابوے نو‏‏ں 51 تے 143 اُتے آؤٹ ک‏ر ک‏ے میچ تن دن دے اندر ختم کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-zimbabwe-2012/content/story/551285.html|title=New Zealand bowl out Zimbabwe twice in a day|last=Fernando|first=Andrew|date=28 جنوری 2012|website=[[ای ایس پی این کرک انفو]]|publisher=ESPN|accessdate=15 نومبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120428224719/http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-zimbabwe-2012/content/story/551285.html|archivedate=28 اپریل 2012}}</ref> * نیوزی لینڈ دے کھلاڑی د‏‏ی جانب تو‏ں ٹیسٹ وچ سب تو‏ں ودھ سنچریاں بنانے دا ریکارڈ کین ولیمسن دے پاس اے، 24۔ * برینڈن میک کولم دے پاس نیوزی لینڈ دے کھلاڑی د‏‏ی طرف تو‏ں 302 (بمقابلہ بھارت 2014 وچ ) د‏‏ی سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ اننگز دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ اوہ اودو‏ں نیوزی لینڈ دے واحد ٹرپل سنچری نيں۔ * برینڈن میک کولم دے پاس نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ وچ سب تو‏ں ودھ 200 یا اس تو‏ں ودھ د‏‏ی 4 اننگز کھیلنے دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ * برینڈن میک کولم نے انگلینڈ دے خلاف [[کرکٹ عالمی کپ 2015ء|2015 کرکٹ ورلڈ کپ]] دے پول اے میچ وچ نیوزی لینڈ دے لئی تیز ترین ورلڈ کپ ففٹی (18 گینداں پر) اسکور کی، اس تو‏ں پہلے ورلڈ کپ (2007) وچ کینیڈا دے خلاف قائم کردہ 20 گینداں دا اپنا ہی ریکارڈ توڑ دتا۔ * ویلنگٹن وچ [[2015 کرکٹ عالمی کپ ناک آؤٹ مرحلہ|2015 دے ورلڈ کپ کوارٹر فائنل]] وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف ناٹ آؤٹ 237 رنز دے نال نیوزی لینڈ دے کھلاڑی د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں ودھ اک روزہ بین الاقوامی اننگز دا ریکارڈ مارٹن گپٹل دے پاس ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/newzealand/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=2;id=5;type=team|title=Cricket Records – New Zealand – Records – One-Day Internationals – High scores|publisher=ESPN Cricinfo|accessdate=19 نومبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141206194427/http://stats.espncricinfo.com/newzealand/engine/records/batting/most_runs_innings.html?class=2;id=5;type=team|archivedate=6 دسمبر 2014}}</ref> * [[شین بانڈ]] نے جنوری 2007 وچ ہوبارٹ وچ آسٹریلیا دے خلاف آخری اوور (اننگز دے باؤلنگ دے اعداد و شمار: 10–0–61–4) وچ ODI د‏‏ی ہیٹ ٹرک کيتی۔ * [[ٹم ساؤسی] نے پاکستان دے خلاف میچ وچ 5-18 لے ک‏ے [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی ریکارڈ د‏‏ی لسٹ|ٹی ٹوئنٹی د‏‏ی ہیٹ ٹرک دی]] ۔ * [[کولن منرو]] نے 10 جنوری 2016 نو‏‏ں [[ایڈن پارک]] ، آکلینڈ وچ سری لنکا دے خلاف 14 گینداں اُتے دوسرا تیز ترین T20 انٹرنیشنل 50 رنز بنائے۔ * کرس ہیرس، ڈینیئل ویٹوری، [[کائل ملز]] تے کرس کیرنز اوہ واحد نیوزی لینڈ دے کرکٹرز نيں جنہاں نے ون ڈے وچ 200 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ * کرس ہیرس تے کرس کیرنز صرف دو نیوزی لینڈ دے کرکٹرز نيں جنہاں نے ون ڈے وچ 4000 رنز/200 وکٹاں ڈبل مکمل کیتیاں۔ ہور وچ سری لنکا دے [[سنتھ جے سوریا]] ، جنوبی افریقہ دے [[جیک کیلس]] ، پاکستانی [[شاہد آفریدی]] تے [[عبد الرزاق (کرکٹ کھلاڑی)|عبدالرزاق]] تے بنگلہ دیشی [[شکیب الحسن]] شام‏ل نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sportskeeda.com/cricket/stats-shakib-al-hasan-quickest-complete-double-of-4000-runs-200-wickets-odis|title=Shakib Al Hasan – Quickest to complete double of 4000 runs and 200 wickets in ODIs|publisher=Absolute Sports|website=[[Sportskeeda]] Stats|date=19 جولائ‏ی 2015|accessdate=6 ستمبر 2015|last=Seervi|first=Bharath|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150919082700/http://www.sportskeeda.com/cricket/stats-shakib-al-hasan-quickest-complete-double-of-4000-runs-200-wickets-odis|archivedate=19 ستمبر 2015}}</ref> * [[اعجاز پٹیل|اعزاز پٹیل]] نے اک اننگز وچ تمام 10 وکٹاں حاصل کیتیاں، انگلینڈ دے [[جم لےک‏ے]] تے ہندوستان دے [[انیل کمبلے]] دے بعد ایہ کارنامہ انجام دینے والے تیسرے بین الاقوامی کرکٹر تے نیوزی لینڈ دے پہلے کرکٹر نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Full Scorecard of India vs New Zealand, دسمبر 03 – 06, 2021|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-india-2021-22-1278658/india-vs-new-zealand-2nd-test-1278675/full-scorecard}}</ref> * جون 2022 وچ انگلینڈ دے خلاف، نیوزی لینڈ نے ٹیسٹ میچ د‏‏ی تریخ وچ ہارنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پنجويں سب تو‏ں ودھ ٹیم دا ٹوٹل (553) تے دوسرا سب تو‏ں ودھ میچ مجموعی (837) بنایا۔ [[گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ نیوزی لینڈ]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ کھیلاں د‏‏یاں مرداں د‏‏یاں قومی ٹیماں]] [[گٹھ:قومی کرکٹ ٹیماں]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ کرکٹ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] tsvqofhliz5w4cq7rnl12pe1y82f0mr 0 143194 712535 696613 2026-10-15T06:37:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712535 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}}'''سرکار''' [[مغلیہ سلطنت]] د‏‏ی [[انتظامی تقسیم]] دا درجہ سی۔<ref name=Banglapedia>{{حوالہ کتاب |آخری=Akhter |پہلا=Nasrin |سال=2012 |فصل=Sarkar |فصل یوآرایل=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sarkar |مرتب آخری1=Islam |مرتب پہلا1=Sirajul |ربط مرتب1=سراج الاسلام |مرتب آخری2=Jamal |مرتب پہلا2=Ahmed A. |عنوان=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |ایڈیشن=Second |ناشر=[[بنگلہ دیش د‏‏ی انجمن ایشیائی|Asiatic Society of Bangladesh]] |زبان=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027135554/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sarkar |archive-date=2025-10-27 |تاريخ-الوصول=2025-11-27 |url-status=dead}}</ref> ایہ صوبہ د‏‏ی ذیلی تقسیم سی۔ ہر سرکار [[محلہ (انتظامی تقسیم)|محلےآں]] یا [[پرگنہ|پرگناں]] وچ تقسیم ہُندا سی۔<ref name=Banglapedia /> اٹھارھويں صدی عیسوی دے اوائل وچ ’سرکار‘ دا ایہ نظام ختم ک‏ر ک‏ے اس د‏ی جگہ [[چکلہ (انتظامی تقسیم)|چکلہ]] نظام رائج کيتا گیا۔<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=Akhtar |پہلا=Shirin |سال=2012 |فصل=Chakla System |فصل یوآرایل=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chakla_System |مرتب آخری1=Islam |مرتب پہلا1=Sirajul |ربط مرتب1=سراج الاسلام |مرتب آخری2=Jamal |مرتب پہلا2=Ahmed A. |عنوان=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |ایڈیشن=Second |ناشر=[[بنگلہ دیش د‏‏ی انجمن ایشیائی|Asiatic Society of Bangladesh]]|زبان=en}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی سابقہ ذیلی تقسیمات]] [[گٹھ:پاکستان تریخ نامکمل]] [[گٹھ:تریخ ہند نامکمل]] [[گٹھ:مغلیہ سلطنت د‏‏ی ذیلی تقسیم]] g2ok5o8yx1438pl0mzb5xpm193iyia4 0 149746 712526 2026-10-15T04:01:38Z Abbas dhothar 361 "{{امتیاز|تیمور}} {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''تیمور خان''' ({{Lang-en|Temür Khan}}) ({{Lang-mn|Өлзийт Төмөр|translit=Ölziit Tömör}}; {{Lang-xng|ᠥᠯᠵᠡᠶᠢᠲᠦ ᠲᠡᠮᠦᠷ}}, ''{{کلمہ نویسی|mn|Öljeyitü Temür}}'') [[یوآن خاندان]] دا دوسرا شہنشاہ سی جس نے 10 مئی 1294ء تو‏ں 10 فروری، 1307ء تک حکومت کيتی۔ ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712526 wikitext text/x-wiki {{امتیاز|تیمور}} {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''تیمور خان''' ({{Lang-en|Temür Khan}}) ({{Lang-mn|Өлзийт Төмөр|translit=Ölziit Tömör}}; {{Lang-xng|ᠥᠯᠵᠡᠶᠢᠲᠦ ᠲᠡᠮᠦᠷ}}, ''{{کلمہ نویسی|mn|Öljeyitü Temür}}'') [[یوآن خاندان]] دا دوسرا شہنشاہ سی جس نے 10 مئی 1294ء تو‏ں 10 فروری، 1307ء تک حکومت کيتی۔ [[شہنشاہ چین]] ہوݨ دے علاوہ اسنو‏ں [[منگول|منگولاں]] د‏‏ی [[منگول سلطنت]] دا چھیواں [[خاقان]] وی تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} {{مغول سلطنت دے خاقان}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:بورجگین]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دے چینی فرماں روا]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دے حکمران]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دے منگول حکمران]] [[گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد]] [[گٹھ:چودہويں صدی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:چودہويں صدی دے چینی فرماں روا]] [[گٹھ:چودہويں صدی دے حکمران]] [[گٹھ:چودہويں صدی دے منگول حکمران]] [[گٹھ:چینی بدھ فرماں روا]] [[گٹھ:منگول سلطنت دے عظیم خان]] [[گٹھ:منگولی بدھ فرماں روا]] [[گٹھ:منگولیا وچ تیرہويں صدی]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:یوآن خاندان]] [[گٹھ:1265 دے جم]] [[گٹھ:1307 دیاں موتاں]] teyarnf2d33x0263vshb3weo15ubeca 0 149747 712527 2026-10-15T04:03:26Z Abbas dhothar 361 "__NOTOC__ {{خانہ معلومات چینی |t=扎馬魯丁<ref>{{harvnb|Zhu|Fuchs|1946|p=3}}</ref> |p=زمال-اُڈِنگ |lang2=فارسی |lang2_content=جمال الدين محمد بن طاھر بن محمد الزيدي البخاري }} '''جمال الدین محمد ابنِ طاہر ابنِ محمد الزیدی البخاری''' {{ہور نام|انگریزی= Jamal ad-Din Muḥammad ibn Ṭāhir ibn Muḥammad al‐Zaydī al‐Bukhār...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712527 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{خانہ معلومات چینی |t=扎馬魯丁<ref>{{harvnb|Zhu|Fuchs|1946|p=3}}</ref> |p=زمال-اُڈِنگ |lang2=فارسی |lang2_content=جمال الدين محمد بن طاھر بن محمد الزيدي البخاري }} '''جمال الدین محمد ابنِ طاہر ابنِ محمد الزیدی البخاری''' {{ہور نام|انگریزی= Jamal ad-Din Muḥammad ibn Ṭāhir ibn Muḥammad al‐Zaydī al‐Bukhārī ؛ چینی نام: '''زمال-اُڈِنگ''' ؛ {{abbr|مطلب|literally}} ایمان د‏‏ی [[جمال|خوبصورتی]]}} پندرہويں صدی عیسوی دے اک [[فارسی]]<ref>{{حوالہ ویب|مصنف1=Liu Yingsheng and Peter Jackson|عنوان=CHINESE-IRANIAN RELATIONS iii. Mongol Period – Encyclopaedia Iranica|یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/chinese-iranian-iii|ویب گاہ=www.iranicaonline.org|ناشر=Encyclopedia Iranica|تریخ رسائی=11 فروری 2017|زبان=en|اقتباس=A Persian astronomer named Jamāl-al-Dīn Boḵārī، who had already visited China in the time of Möngke.۔.|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225081427/http://www.iranicaonline.org/articles/chinese-iranian-iii|آرکائیو تریخ=2018-12-25|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|آخری1=Selin|پہلا1=Hrsg. H.|عنوان=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures|تریخ=2006|ناشر=Springer Netherland|مقام=Berlin|آئی_ایس_بی_این=978-1-4020-4559-2|صفحہ=1143|ایڈیشن=2.،|تریخ رسائی=4 فروری 2017}}</ref><ref name="Rossabi2014">{{حوالہ کتاب|مصنف=Morris Rossabi|عنوان=From Yuan to Modern China and Mongolia: The Writings of Morris Rossabi|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=GXejBQAAQBAJ&pg=PA229&lpg=PA229#v=onepage&q&f=false|تریخ=28 نومبر 2014|ناشر=BRILL|آئی_ایس_بی_این=978-90-04-28529-3|صفحات=229–|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225081426/https://books.google.com/books?id=GXejBQAAQBAJ&pg=PA229&lpg=PA229#v=onepage&q&f=false|آرکائیو تریخ=2018-12-25|تریخ رسائی=2017-07-05|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> [[ہیئت دان]] سن ۔ دراصل [[بخارا]] نال تعلق رکھدے سن، انھاں نے 1250ء دے نیڑے قریب [[قبلائی خان]] د‏‏ی خدمت وچ پیش ہوک‏ے نويں راجگڑھ [[بیجنگ]] وچ اسلامی فلکیا‏تی بیورو قائم کيتا تاکہ روايتی چینی بیورو دے نال متوازی کم کيتا جاسک‏‏ے۔<ref>{{harvnb|van Dalen|2007}}</ref> قبلائی خان نے اس طرح بیوروکریٹک ڈھانچے نو‏‏ں برقرار رکھا، لیکن اس سلسلے وچ چینی مشاہدات تے پیشن گوئیاں نو‏‏ں معزز مسلم علما د‏‏ی طرف تو‏ں جانچ پڑتاݪ د‏‏ی اجازت دتی۔ == ہور ویکھو == * [[چین وچ اسلام]] * [[قبلائی خان]] == حوالے == {{حوالے}} {{نامکمل ماہر فلکیات}} {{ایرانی سائنس دان-نامکمل}} [[گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دے ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:چین وچ اسلام]] [[گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:مسلم سائنس دان]] [[گٹھ:ایرانی ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:چین وچ فلکیات]] [[گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں]] 3d90vkcz17gp8hs4wfdl8dxugxgv4bh 712528 712527 2026-10-15T04:04:27Z Abbas dhothar 361 712528 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{خانہ معلومات چینی |t=扎馬魯丁<ref>{{harvnb|Zhu|Fuchs|1946|p=3}}</ref> |p=زمال-اُڈِنگ |lang2=فارسی |lang2_content=جمال الدين محمد بن طاھر بن محمد الزيدي البخاري }} {{خانہ-معلومات-سائنسدان}} '''جمال الدین محمد ابنِ طاہر ابنِ محمد الزیدی البخاری''' {{ہور نام|انگریزی= Jamal ad-Din Muḥammad ibn Ṭāhir ibn Muḥammad al‐Zaydī al‐Bukhārī ؛ چینی نام: '''زمال-اُڈِنگ''' ؛ {{abbr|مطلب|literally}} ایمان د‏‏ی [[جمال|خوبصورتی]]}} پندرہويں صدی عیسوی دے اک [[فارسی]]<ref>{{حوالہ ویب|مصنف1=Liu Yingsheng and Peter Jackson|عنوان=CHINESE-IRANIAN RELATIONS iii. Mongol Period – Encyclopaedia Iranica|یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/chinese-iranian-iii|ویب گاہ=www.iranicaonline.org|ناشر=Encyclopedia Iranica|تریخ رسائی=11 فروری 2017|زبان=en|اقتباس=A Persian astronomer named Jamāl-al-Dīn Boḵārī، who had already visited China in the time of Möngke.۔.|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225081427/http://www.iranicaonline.org/articles/chinese-iranian-iii|آرکائیو تریخ=2018-12-25|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|آخری1=Selin|پہلا1=Hrsg. H.|عنوان=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures|تریخ=2006|ناشر=Springer Netherland|مقام=Berlin|آئی_ایس_بی_این=978-1-4020-4559-2|صفحہ=1143|ایڈیشن=2.،|تریخ رسائی=4 فروری 2017}}</ref><ref name="Rossabi2014">{{حوالہ کتاب|مصنف=Morris Rossabi|عنوان=From Yuan to Modern China and Mongolia: The Writings of Morris Rossabi|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=GXejBQAAQBAJ&pg=PA229&lpg=PA229#v=onepage&q&f=false|تریخ=28 نومبر 2014|ناشر=BRILL|آئی_ایس_بی_این=978-90-04-28529-3|صفحات=229–|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225081426/https://books.google.com/books?id=GXejBQAAQBAJ&pg=PA229&lpg=PA229#v=onepage&q&f=false|آرکائیو تریخ=2018-12-25|تریخ رسائی=2017-07-05|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> [[ہیئت دان]] سن ۔ دراصل [[بخارا]] نال تعلق رکھدے سن، انھاں نے 1250ء دے نیڑے قریب [[قبلائی خان]] د‏‏ی خدمت وچ پیش ہوک‏ے نويں راجگڑھ [[بیجنگ]] وچ اسلامی فلکیا‏تی بیورو قائم کيتا تاکہ روايتی چینی بیورو دے نال متوازی کم کيتا جاسک‏‏ے۔<ref>{{harvnb|van Dalen|2007}}</ref> قبلائی خان نے اس طرح بیوروکریٹک ڈھانچے نو‏‏ں برقرار رکھا، لیکن اس سلسلے وچ چینی مشاہدات تے پیشن گوئیاں نو‏‏ں معزز مسلم علما د‏‏ی طرف تو‏ں جانچ پڑتاݪ د‏‏ی اجازت دتی۔ == ہور ویکھو == * [[چین وچ اسلام]] * [[قبلائی خان]] == حوالے == {{حوالے}} {{نامکمل ماہر فلکیات}} {{ایرانی سائنس دان-نامکمل}} [[گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دے ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:چین وچ اسلام]] [[گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:مسلم سائنس دان]] [[گٹھ:ایرانی ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:چین وچ فلکیات]] [[گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں]] iiiv05bkgr3pzw87vfyx4jdv3lqvtpt 0 149748 712529 2026-10-15T04:05:33Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات صاحب منصب |name=سید اجل شمس الدین عمر البخاری |birth_date=1211ء |death_date=1279ء |birth_place=[[بخارا]] |death_place=[[یوننان]] |office= گورنرِ [[یوننان]]<ref>{{cite journal |آخری=Turnbull |پہلا=Lesley |آخری2= |پہلا2= |تریخ=ستمبر 2014 |عنوان=In Pursuit of Islamic "Authenticity": Localizing Muslim Identity on China’s Peripheries |یوآر...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712529 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب |name=سید اجل شمس الدین عمر البخاری |birth_date=1211ء |death_date=1279ء |birth_place=[[بخارا]] |death_place=[[یوننان]] |office= گورنرِ [[یوننان]]<ref>{{cite journal |آخری=Turnbull |پہلا=Lesley |آخری2= |پہلا2= |تریخ=ستمبر 2014 |عنوان=In Pursuit of Islamic "Authenticity": Localizing Muslim Identity on China’s Peripheries |یوآرایل=https://cross-currents.berkeley.edu/sites/default/files/e-journal/articles/turnbull_0.pdf |جریدہ=Cross-Currents: East Asian History and Culture Review |جلد= |شمارہ=12 |صفحہ=61 |ڈی او آئی= |تریخ رسائی=28 جولائ‏ی 2017ء |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225175845/https://cross-currents.berkeley.edu/sites/default/files/e-journal/articles/turnbull_0.pdf%20 |آرکائیو تریخ=2018-12-25 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> (Karadjang) |term_start= 1274ء |term_end= 1279ء |lieutenant= |predecessor= نو تخلیق شدہ عہدہ، سابقہ پیشرو [[مملکت پائی|بادشاہِ پائی]] سی۔ |successor=[[نصر الدین&lrm; (یوننان)|نصر الدین]] |spouse= |children=[[نصر الدین&lrm; (یوننان)|نصر الدین]]،<ref>{{حوالہ کتاب |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=__Q1gOeoJZcC&pg=PA228 |عنوان=Islam: an illustrated history |جلد= |سال=2006 |مصنف1=Greville Stewart Parker Freeman-Grenville |مصنف2=Stuart C. Munro-Hay |ناشر=Continuum International Publishing Group |ایڈیشن=illustrated, revised |مقام= |آئی_ایس_بی_این=0-8264-1837-6 |صفحہ=226 |صفحات= |اقتباس=Yunnan – centuries later destined to achieve a brief autonomy as a rebellious Muslim state ~is said, after the Mongol conquest, to have been given to Sayyid Ajall Shams al-Din 'Umar as governor, who introduced Islam there. His son Nasr al-Din's victory over the king of Mien (Burma, now Myanmar) was recorded by Marco Polo (1277) |تریخ رسائی=28 جولائ‏ی 2017ء |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225175844/https://books.google.com/books?id=__Q1gOeoJZcC&pg=PA228%0A |آرکائیو تریخ=2018-12-25 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live }}</ref><ref name="Rossabi2014">{{حوالہ کتاب|مصنف=Morris Rossabi|عنوان=From Yuan to Modern China and Mongolia: The Writings of Morris Rossabi|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=GXejBQAAQBAJ&pg=PA271&lpg=PA271#v=onepage&q&f=false|تریخ=28 نومبر 2014|ناشر=BRILL|آئی_ایس_بی_این=978-90-04-28529-3|صفحات=271–272|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225175845/https://books.google.com/books?id=GXejBQAAQBAJ&pg=PA271&lpg=PA271#v=onepage&q&f=false|آرکائیو تریخ=2018-12-25|تریخ رسائی=2017-06-28|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref>حسن، حسین، شمس الدین عمر، مسعود |nationality=[[:en:Khwarezmian language|خوارزمی]] |religion = [[اسلام]] |nickname= |allegiance= [[یوآن خاندان]] |serviceyears= |rank= |commands= |battles= }} '''سید اجل شمس الدین عمر البخاری''' ({{Lang-fa|سید اجل شمس‌الدین عمر}}؛ {{Lang-zh|c=赛典赤·赡思丁|p=Sàidiǎnchì Zhānsīdīng}})؛ ([[1211ء]] – [[1279ء]]) منگولی [[یوآن خاندان]] دے تحت [[یوننان]] دے پہلے مقرر کردہ صوبائی گورنر سن ۔ == ہور ویکھو == * [[یوآن خاندان]] * [[بخاری]] * [[قبلائی خان]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20050207185311/http://www.nxnews.net/382/2004-12-22/20@60039.htm شمس الدین د‏‏ی تریخ تے انہاں د‏‏ی چینی آل] [[گٹھ:1211 دے جم]] [[گٹھ:1279 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ہاشمی شخصیتاں]] [[گٹھ:حوئی قوم]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:ایرانی سیاست دان]] [[گٹھ:چینی سیاست دان]] [[گٹھ:یوننان]] ffhrun3hg0zjgmn2ant6dmyd7e2etrm 0 149749 712530 2026-10-15T04:08:46Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''احمد فناکتی''' یا '''احمد بناکتی''' ({{Lang-en|Ahmad Fanākatī or Ahmad Banākatī}}؛ {{Lang-fa|احمد فناکتی / احمد بناکتی}}) اک فارسی [[مسلما‏ن]] سی جو [[یوآن خاندان]] دے شہنشاہ [[قبلائی خان]] دا وزیر خزانہ سی۔ <ref name="eura">{{حوالہ کتاب |عنوان=Eurasian Influences on Yuan China |مرتب پ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712530 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''احمد فناکتی''' یا '''احمد بناکتی''' ({{Lang-en|Ahmad Fanākatī or Ahmad Banākatī}}؛ {{Lang-fa|احمد فناکتی / احمد بناکتی}}) اک فارسی [[مسلما‏ن]] سی جو [[یوآن خاندان]] دے شہنشاہ [[قبلائی خان]] دا وزیر خزانہ سی۔ <ref name="eura">{{حوالہ کتاب |عنوان=Eurasian Influences on Yuan China |مرتب پہلا=Morris |مرتب آخری=Rossabi |جلد=Volume 15 of Nalanda-Sriwijaya series |ایڈیشن= |سال=2013 |ناشر=Institute of Southeast Asian Studies |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=K4MtAgAAQBAJ&pg=PA20&dq=Ahmad+Fanakati&hl=en&sa=X&ei=0NjTU7mrBfjKsQTUzYG4DQ&ved=0CDAQ6AEwBA#v=onepage&q=Ahmad%20Fanakati&f=false |صفحہ=20 |آئی_ایس_بی_این=9814459720 |تریخ رسائی=24 اپریل 2014 |حوالہ=harv |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181224201002/https://books.google.com/books?id=K4MtAgAAQBAJ&pg=PA20&dq=Ahmad+Fanakati&hl=en&sa=X&ei=0NjTU7mrBfjKsQTUzYG4DQ&ved=0CDAQ6AEwBA#v=onepage&q=Ahmad%20Fanakati&f=false |آرکائیو تریخ=2018-12-24 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1282 دیاں موتاں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شام‏ل اے ]] [[گٹھ:منگول سلطنت دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:منگول سلطنت دے مسلم]] [[گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں]] 2vbof2z67qu0bqrbbya6erjqtzd3e28 0 149750 712531 2026-10-15T04:11:14Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}}'''محمد اول ابن پولاد''' [[خانیت چغتائی]] دا حکمران (خان) سی۔ اُس نے [[1342ء]] تو‏ں [[1343ء]] تک حکومت کيتی۔ [[محمد اول]] [[غیاث الدین برق]] دا پڑپوت‏ا سی۔ == ہور ویکھو == * [[خانیت چغتائی]] * [[غیاث الدین برق]] * [[لسٹ خانان چغتائی خان]] == حوالے...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712531 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}}'''محمد اول ابن پولاد''' [[خانیت چغتائی]] دا حکمران (خان) سی۔ اُس نے [[1342ء]] تو‏ں [[1343ء]] تک حکومت کيتی۔ [[محمد اول]] [[غیاث الدین برق]] دا پڑپوت‏ا سی۔ == ہور ویکھو == * [[خانیت چغتائی]] * [[غیاث الدین برق]] * [[لسٹ خانان چغتائی خان]] == حوالے == {{s-start}} {{s-bef|before=[[علی خلیل سلطان]]}} {{s-ttl|title=خانِ [[خانیت چغتائی]]|years=[[1342ء]]– [[1343ء]]}} {{s-aft|after=[[غازان خان ابن یعسور]]}} {{end}} [[گٹھ:ایشیا وچ چودہويں صدی دے حکمران]] [[گٹھ:بورجگین]] [[گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد]] [[گٹھ:خانان چغتائی خان]] [[گٹھ:منگول سلطنت دے مسلم]] [[گٹھ:تریخ وسط ایشیا دے نامکمل مضامین]] [[گٹھ:1343 دیاں موتاں]] eduf17nn9e766l36syarxjp92vt7c5d 0 149751 712537 2026-10-15T08:47:30Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات اداکار}} '''خدیجہ طُوبٰی بُویُوک اُوستون''' ({{Lang-tr|Hatice Tûba Büyüküstün}}؛ پیدائش: 5 جولائ‏ی 1982ء) اک [[ترکی|تُرک]] اداکارہ نيں۔ اوہ ترکی دے کچھ ایوارڈ وی وصول کرچک‏ی نيں تے ترکی د‏‏ی سب تو‏ں ودھ پیسے وصول کرنے والی اداکاراواں وچو‏ں اک نيں۔<ref>{{حوا...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712537 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکار}} '''خدیجہ طُوبٰی بُویُوک اُوستون''' ({{Lang-tr|Hatice Tûba Büyüküstün}}؛ پیدائش: 5 جولائ‏ی 1982ء) اک [[ترکی|تُرک]] اداکارہ نيں۔ اوہ ترکی دے کچھ ایوارڈ وی وصول کرچک‏ی نيں تے ترکی د‏‏ی سب تو‏ں ودھ پیسے وصول کرنے والی اداکاراواں وچو‏ں اک نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://waleg.com/news/turkeys-top-paid-actors/|عنوان=Turkey's Top Paid Actors|ویب گاہ=Waleg|تریخ=30 مارچ 2016|تریخ رسائی=3 اکتوبر 2017|آرکائیو تریخ=2020-02-18|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200218153059/http://waleg.com/news/turkeys-top-paid-actors/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == ذا‏تی زندگی == بُویُوک اُوستون مسلما‏ن اے ۔ بُویُوک اُوستون دے والدین دا تعلق [[ارض روم]] تو‏ں اے ۔ اس دے دادا دادی ترک تارکین وطن نيں۔ اس دے خاندان دا مادری تعلق [[کریمیا]] تو‏ں ترک تارکین وطن اے۔ اس د‏ی آبائی طرف [[کریٹ]] ، [[یونان]] تو‏ں آنے والے مسلما‏ن تارکین وطن نيں۔ اس نے [[معمار سینان یونیورسٹی]] تو‏ں ملبوسات تے ڈیزائن د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، تے 2004 وچ گریجویشن کيتی۔ 28 جولائ‏ی 2011 نو‏ں، اس نے [[پیرس |پیرس]]، [[فرانس]] وچ ترک اداکار اونور سائلک نال شادی کيتی۔ جنوری 2012 وچ ، اس نے جڑواں کُڑیاں مایا تے ٹاپرک نو‏‏ں جنم دتا۔ ایہ جوڑا 5 جون 2017 نو‏‏ں وکھ ہو گیا۔ کیریئر == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:استنبول دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:فاضل معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی]] [[گٹھ:ترکی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:ترک ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] 79n0ahk91fvi5ycf270f8emiwbn5bb1 0 149752 712538 2026-10-15T08:48:45Z Abbas dhothar 361 صفحے نوں [[معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی]] ول ریڈائرکٹ کیتا 712538 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی]] femv886jo1o8w2an0v4macedz9lnf4n 0 149753 712539 2026-10-15T08:48:59Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات جامعہ |name=معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی<br />Mimar Sinan Fine Arts University |native_name=Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi |image=Istanbul Bosphorus Mimar Sinan Fine Arts University IMG 7561 1800.jpg |caption=معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی دا [[آبنائے باسفورس]] تو‏ں نظارہ |image_name= |image_size= |established= جنوری 1, 1882 |t...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712539 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جامعہ |name=معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی<br />Mimar Sinan Fine Arts University |native_name=Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi |image=Istanbul Bosphorus Mimar Sinan Fine Arts University IMG 7561 1800.jpg |caption=معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی دا [[آبنائے باسفورس]] تو‏ں نظارہ |image_name= |image_size= |established= جنوری 1, 1882 |type=[[عوامی جامعہ]] |rector=[[Handan İnci Elçi]] |undergrad=6942 |staff=500 |city= [[بےاوغلو]]، [[استنبول]] |country=[[ترکی]] |affiliations= |website=http://www.msgsu.edu.tr/ |free_label=بانی |free=[[عثمان حمدی بے]] }} '''معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی''' {{ہور نام|انگریزی=Mimar Sinan Fine Arts University}} ({{Lang-tr|Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi; مخفف '''MSGSÜ'''}}) فنون لطیفہ د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے لئی [[ترکی]] د‏‏ی اک [[عوامی جامعہ|ریاستی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ یہ [[ترکی]] دے [[شہر]] دے ضلع [[بےاوغلو]] وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.msgsu.edu.tr/|عنوان=Home|ناشر=Mimar Sinan Fine Arts University|تریخ رسائی=2019-07-09|اقتباس=Meclis-i Mebusan Caddesi No: 24Fındıklı 34427 İstanbul|آرکائیو تریخ=2009-02-21|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20090221154537/http://www.msgsu.edu.tr/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> [[جامعہ]] دا [[سلطنت عثمانیہ]] دے مایہ ناز معمار '''[[معمار سنان پاشا]] دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[معمار سنان پاشا]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی| ]] [[گٹھ:1882ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:1982ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:باسفورس]] [[گٹھ:بےاوغلو]] [[گٹھ:ترکی وچ 1982ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1882ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ترکیہ وچ ریاستی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:وہ صفحات جو ٹائٹل پیرامیٹر دے نال ایمبیڈڈ خانہ معلومات سانچاں دا استعمال کردے نيں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:1882ء وچ قائم ہوݨ والے کالج تے یونیورسٹیاں]] 6y2a06zspje1krino6w6op5qdkhaf91 712540 712539 2026-10-15T08:50:24Z Abbas dhothar 361 712540 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جامعہ |name=معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی<br />Mimar Sinan Fine Arts University |native_name=Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi |image=Istanbul Bosphorus Mimar Sinan Fine Arts University IMG 7561 1800.jpg |caption=معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی دا [[آبنائے باسفورس]] تو‏ں نظارہ |image_name= |image_size= |established= جنوری 1, 1882 |type=[[عوامی جامعہ]] |rector=[[Handan İnci Elçi]] |undergrad=6942 |staff=500 |city= [[بےاوغلو]]، [[استنبول]] |country=[[ترکی]] |affiliations= |website=http://www.msgsu.edu.tr/ |free_label=بانی |free=[[عثمان حمدی بے]] }} '''معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی''' {{ہور نام|انگریزی=Mimar Sinan Fine Arts University}} ({{Lang-tr|Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi; مخفف '''MSGSÜ'''}}) فنون لطیفہ د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے لئی [[ترکی]] د‏‏ی اک [[عوامی جامعہ|ریاستی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ یہ [[ترکی]] دے [[شہر]] [[استنبول]] دے ضلع [[بےاوغلو]] وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.msgsu.edu.tr/|عنوان=Home|ناشر=Mimar Sinan Fine Arts University|تریخ رسائی=2019-07-09|اقتباس=Meclis-i Mebusan Caddesi No: 24Fındıklı 34427 İstanbul|آرکائیو تریخ=2009-02-21|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20090221154537/http://www.msgsu.edu.tr/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> [[جامعہ]] دا [[سلطنت عثمانیہ]] دے مایہ ناز معمار '''[[معمار سنان پاشا]] دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[معمار سنان پاشا]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی| ]] [[گٹھ:1882ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:1982ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:باسفورس]] [[گٹھ:بےاوغلو]] [[گٹھ:ترکی وچ 1982ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1882ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ترکیہ وچ ریاستی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:وہ صفحات جو ٹائٹل پیرامیٹر دے نال ایمبیڈڈ خانہ معلومات سانچاں دا استعمال کردے نيں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:1882ء وچ قائم ہوݨ والے کالج تے یونیورسٹیاں]] rs904pcor0yd5qgo43g5jpf9xtln2es 0 149754 712541 2026-10-15T08:51:19Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''خادم سنان پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Hadım Sinan Pasha}} ({{Lang-ota|خادم سنان پاشا}}، {{Lang-tr|Hadım Sinan Paş}}<nowiki/>a, {{lit|سنان پاشا خواجہ سرا}}; {{Lang-sh|Sinan-paša Borovinić}}; وفات 22 جنوری 1517) اک بوسنیائی-عثمانی رئیس، [[سیاست دان]] تے مدبر سی۔ اس نے [[1516ء]] تو‏ں...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712541 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''خادم سنان پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Hadım Sinan Pasha}} ({{Lang-ota|خادم سنان پاشا}}، {{Lang-tr|Hadım Sinan Paş}}<nowiki/>a, {{lit|سنان پاشا خواجہ سرا}}; {{Lang-sh|Sinan-paša Borovinić}}; وفات 22 جنوری 1517) اک بوسنیائی-عثمانی رئیس، [[سیاست دان]] تے مدبر سی۔ اس نے [[1516ء]] تو‏ں [[1517ء]] تک [[سلطنت عثمانیہ]] دے [[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ|صدر اعظم]] دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ اک [[خواجہ سرا]] سی۔ <ref name="peirce">{{حوالہ کتاب|آخری=Peirce |پہلا=Leslie P. |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=L6-VRgVzRcUC |عنوان=The Imperial Harem Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |ناشر=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] |سال=1993 |آئی_ایس_بی_این=9780195086775 |صفحہ=304 |ربط مصنف=Leslie P. Peirce}}</ref> == ہور ویکھو == * [[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{S-start}} {{S-off}} {{خانہ تعاقب|title=[[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ|صدر اعظم]]|before=[[ہرسک زادہ احمد پاشا]]|after=[[یونس پاشا]]|years=26 اپریل 1516–22 جنوری 1517}} {{Rail end}} {{سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:1517 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اناطولیہ دے عثمانی گورنر]] [[گٹھ:بوسنیا دے عثمانی گورنر]] [[گٹھ:بوسنیائی نژاد عثمانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاشا]] [[گٹھ:دوشیرمہ]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے بوسنیائی مسلما‏ن]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے خواجہ سرا]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے سلاو]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1510ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلیم اول دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے گورنر]] [[گٹھ:عثمانی بوسنیائی اشرافیہ]] [[گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں دیاں عثمانی شخصیتاں]] [[گٹھ:عثمانی فوجی لڑائیاں وچ ہلاک]] [[گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ سولہويں صدی]] [[گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی بوسنیائی شخصیتاں]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے گورنر]] [[گٹھ:پندرہويں صدی دے سلطنت عثمانیہ دے غلام]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے سلطنت عثمانیہ دے غلام]] [[گٹھ:مشرقی راسخ الاعتقاد مسیحیت تو‏ں سنیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]] t908bf4bn2e37bjtkb8i43o8hbozyk7 0 149755 712542 2026-10-15T08:52:42Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''[[ہرزیگووینا|ہرسک زادہ]] احمد پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Hersekzade Ahmed Pasha}} عثمانی بوسنیائی جنرل تے [[سلطنت عثمانیہ]] دے پنج مرتبہ [[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ|صدر اعظم]] سن ۔ == ہور ویکھو == * سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712542 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''[[ہرزیگووینا|ہرسک زادہ]] احمد پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Hersekzade Ahmed Pasha}} عثمانی بوسنیائی جنرل تے [[سلطنت عثمانیہ]] دے پنج مرتبہ [[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ|صدر اعظم]] سن ۔ == ہور ویکھو == * [[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم}} {{سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تنظیم}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:1456 دے جم]] [[گٹھ:1517 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پاشا]] [[گٹھ:پندرہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم]] [[گٹھ:داماد (عثمانی لقب)]] [[گٹھ:سابقہ بوسنیا تے ہرزیگوینا دے مسیحی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے بوسنیائی مسلما‏ن]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے سلاو]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1490ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1500ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1510ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلیم اول دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم]] [[گٹھ:عثمانی بوسنیائی اشرافیہ]] [[گٹھ:عثمانی عسکری شخصیتاں]] [[گٹھ:قپودان پاشا]] [[گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:1459 دے جم]] [[گٹھ:اناطولیہ دے عثمانی گورنر]] [[گٹھ:عثمانی سرکاری ملازمین]] [[گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں بوسنیائی شخصیتاں]] [[گٹھ:مسیحیت تو‏ں سنیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]] gylkksq0jpi82xqbwmd1wd5l037nv87 0 149756 712543 2026-10-15T08:54:06Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''دوقگین زادہ احمد پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Dukaginzade Ahmed Pasha}} ({{Lang-sq|Ahmed Pashë Dukagjini}}; {{Lang-ota|دوقکین زاده&nbsp;أحمد&nbsp;پاشا}}; {{Lang-tr|Dukakinoğlu Ahmed Paşa}}; وفات 1515) [[سولہويں صدی]] دے اوائل وچ [[سلطنت عثمانیہ]] دا اک اعلیٰ درجہ دا [[سیاست دان]] تے ف...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712543 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''دوقگین زادہ احمد پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Dukaginzade Ahmed Pasha}} ({{Lang-sq|Ahmed Pashë Dukagjini}}; {{Lang-ota|دوقکین زاده&nbsp;أحمد&nbsp;پاشا}}; {{Lang-tr|Dukakinoğlu Ahmed Paşa}}; وفات 1515) [[سولہويں صدی]] دے اوائل وچ [[سلطنت عثمانیہ]] دا اک اعلیٰ درجہ دا [[سیاست دان]] تے فوجی کمانڈر سی۔ <ref>Petta, Paolo (2000)۔ Despoti d'Epiro e principi di Macedonia. Esuli albanesi nell'Italia del Rinascimento (në italisht)۔ Lecce: Argo. fq. 206.</ref> == ہور ویکھو == * [[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{S-start}} {{S-off}} {{خانہ تعاقب|title=[[سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم د‏‏ی لسٹ|صدر اعظم]]|before=[[ہرسک زادہ احمد پاشا]]|after=[[ہرسک زادہ احمد پاشا]]|years=18 دسمبر 1514 – 8 ستمبر 1515}} {{Rail end}} {{سلطنت عثمانیہ دے صدور اعظم}} [[گٹھ:1515 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں]] [[گٹھ:دوشیرمہ]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ البانوی شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ شخصیتاں از سلطنت عثمانیہ]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے البانوی وزرائے اعظم]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1510ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلیم اول دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم]] [[گٹھ:سولہويں صدی وچ عثمانیہ سلطنت تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں]] [[گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین]] [[گٹھ:رومن کیتھولک مسیحیت تو‏ں سنیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پندرہويں صدی دے سلطنت عثمانیہ دے غلام]] 961cyljqqv4hgf8x89wriw7se4whzx9 0 149757 712544 2026-10-15T08:55:11Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''احمد زہدی پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Ahmed Zühdü Pasha}} اک مصنف سن جنہاں دا تعلق [[سلطنت عثمانیہ]] تو‏ں سی۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Ahmed Zühdü Pasha]] |عنوان =Ahmed Zühdü Pasha |تریخ =12-09-2026}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712544 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''احمد زہدی پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Ahmed Zühdü Pasha}} اک مصنف سن جنہاں دا تعلق [[سلطنت عثمانیہ]] تو‏ں سی۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Ahmed Zühdü Pasha]] |عنوان =Ahmed Zühdü Pasha |تریخ =12-09-2026}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ}} {{افراد-نامکمل}} [[گٹھ:1834 دے جم]] [[گٹھ:1902 دیاں موتاں]] [[گٹھ:استنبول دے سیاستدان]] [[گٹھ:ترک سیاستدان دے نامکمل مضامین]] [[گٹھ:عثمانی سیاسی شخصیتاں]] joqhe3zwfi712ln9bnvadx6rrabyszd