میڈیا وکی:Common.css

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>میڈیا وکی:Common.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>170</id>
    <revision>
      <id>712557</id>
      <parentid>630235</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>13287</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>712557</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="90671" sha1="k1svczqlxsmleolf50png4yqku5wt0t" xml:space="preserve">/* Logo */
/* هنگامی که لوگوی مناسبتی را بارگذاری کردید این کد را فعال کنید */

/*#p-logo a {
  background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/b/bc/Wiki.png?2123155115115) !important;
}*/

/* Punjabi Wikipedia UI fonts configurations, see also MediaWiki:Print.css
   These are written over the time on Monobook.css and Vector.css and shouldn't
   be changed radically without users consensus */
body {
  /* generally a sans-serif font should be here */
    font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Sans Serif&quot;, &quot;DejaVu Sans&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI Light&quot;, &quot;Segoe UI Semibold&quot;, &quot;Calibri Light&quot;, &quot;Sakkal Majalla&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;,&quot;Alvi Lahori Nastaleeq&quot;, &quot;Alvi Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Arabic Typesetting&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq v1.01&quot;,&quot;Pak Nastaleeq&quot;, &quot;Urdu Emad Nastaleeq&quot;, &quot;PDMS_Jauhar&quot;, Nafees, IranNastaliq, &quot;Calibri&quot;, &quot;Calibri Light&quot;, &quot;Sakkal Majalla&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Courier New&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Sakkal Majalla&quot;, &quot;Urdu Typesetting&quot;,   &quot;Segoe UI&quot;, Amiri, Georgia, &quot;Segoe UI&quot;, Times,  &quot;Segoe UI&quot;,  &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  &quot;Alvi Lahori Nastaleeq&quot;, &quot;Alvi Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq v1.01&quot;, &quot;Noto Nastaliq Urdu&quot;, &quot;PDMS_Jauhar&quot;,  &quot;Pak Nastaleeq&quot;, &quot;Urdu Emad Nastaleeq&quot;,  Nafees, IranNastaliq, Amiri, Georgia, &quot;Segoe UI&quot;,   &quot;Mehr Nastaliq Web&quot;,  &quot;Noto Nastaliq Urdu&quot;, Times;

}
#content {
  font-size: 105%;
}

textarea {
  font-size: 150%;
}

lang {

}
#wpSummary, #wpNewTitleMain {
  font-family: &quot;Courier New&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  Arial, &quot;Segoe UI&quot;, Georgia, sans-serif !important;
}

#p-lang .body, .uls-language-list {
  font-family: &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Sakkal Majalla&quot;, &quot;Courier New&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  &quot;Segoe UI&quot;, Arial, sans-serif !important;
}


i {
    font-family: &quot;Jameel Noori Kasheeda&quot;,  &quot;Segoe UI&quot;,  &quot;Sakkal Majalla&quot;,&quot;Courier New&quot;,  &quot;Calibri&quot;,  Amiri, Georgia, sans-serif !important;
    font-style: normal;
}
mw.config.get( 'ur' );

.mw-body .mw-editsection, .mw-body .mw-editsection-like {
    font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Alvi Nastaleeq&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, Arial, &quot;Segoe UI&quot;, Georgia, sans-serif !important;
}

div#content h2.flow-topic-title, div#content h2.flow-board-header-title {
    font-family: inherit;
}
    
/* If is IE Edge/Windows 10, Arabic diacritics are broken so use Segoe UI as default font instead */
_:-ms-lang(x), _:-webkit-full-screen, body {   font-family: &quot;Calibri&quot;,  &quot;Segoe UI&quot;,  &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  &quot;Alvi Lahori Nastaleeq&quot;, &quot;Alvi Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq v1.01&quot;, &quot;Noto Nastaliq Urdu&quot;, &quot;Pak Nastaleeq&quot;, &quot;Urdu Emad Nastaleeq&quot;, &quot;PDMS_Jauhar&quot;, &quot;Urdu Typesetting&quot;, Nafees, IranNastaliq, Amiri, Georgia, &quot;Segoe UI&quot;, Times, sans-serif;
 }

div#content h1, div#content h2, div#content #firstHeading,
div#content .mw-editsection, .mw-body .mw-editsection-like,
div#content #toc h2, div#content .toc h2,
#template-documentation, #documentation-meta-data {
  /* generally a serif font should be here but Arial is not acceptable for Punjabi*/
    font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  &quot;Alvi Lahori Nastaleeq&quot;, &quot;Alvi Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq v1.01&quot;, &quot;Noto Nastaliq Urdu&quot;, &quot;Pak Nastaleeq&quot;, &quot;Urdu Emad Nastaleeq&quot;, &quot;PDMS_Jauhar&quot;, &quot;Urdu Typesetting&quot;, Nafees, IranNastaliq, Amiri, Georgia, &quot;Segoe UI&quot;, Times, sans-serif;

}

/* force these to use inherited font configuration */
.ui-widget, .ui-widget *, button, input, select, optgroup {
  font-family: inherit;
}
/* end */

dfn {
    font-style: inherit;  /* Reset default styling for &lt;dfn&gt; */
}
sup, sub {
    line-height: 1em;     /* Reduce line-height for &lt;sup&gt; and &lt;sub&gt; */
}

/* Main page fixes */
#mp-right .mp-bar { background: linear-gradient(to left, #b3ccff, white, white)!important; }
/* responsive styles for Main Page */
@media(max-width: 1200px) {
  #mp-right, #mp-left { width: 100%!important; padding: 0!important; border: 0!important; background: transparent!important; }
  .mp-bar, #mp-right .mp-bar { background: #b3ccff!important; }
}

#interwiki-completelist {
    font-weight: bold;
}
body.page-ویکی‌پدیا_صفحه_تمرین #ca-edit,
body.page-ویکی‌پدیا_آشنایی #ca-edit {
    border: 1px dotted #36c;
}
body.page-ویکی‌پدیا_صفحه_تمرین #ca-edit:hover,
body.page-ویکی‌پدیا_آشنایی #ca-edit:hover {
     background: none repeat scroll 0 0 white;
     border-color: transparent;
}
body.page-پہلا_صفہ#mp-topbanner {
   clear: both;
}

body.page-پہلا_صفہ#ca-delete,
body.page-پہلا_صفہ#deleteconfirm,
body.page-پہلا_صفہ#t-cite,
body.page-پہلا_صفہ#lastmod,
body.page-پہلا_صفہ#siteSub,
body.page-پہلا_صفہ #contentSub,
body.page-پہلا_صفہ#catlinks,
body.page-صفحهٔ_اصلی h1.firstHeading,
body.page-صفحهٔ_اصلی #centralNotice,
body.page-درگاه_ورودی #siteSub,
body.page-درگاه_ورودی h1.firstHeading {
    display: none !important;
}

body.page-پہلا_صفہ#ca-history,
body.page-پہلا_صفہ#pagehistory {
  display: none;
}


/* Main page Background */
.globegris {
  background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png&quot;);
}

/* Edit window toolbar */
#toolbar {
    height: 22px;
    margin-bottom: 6px;
}

/* Make the list of references smaller */
ol.references,
div.reflist,
div.refbegin {
    font-size: 90%;            /* Default font-size */
    margin-bottom: 0.5em;
}
div.refbegin-100 {
    font-size: 100%;           /* Option for normal fontsize in {{refbegin}} */
}
div.reflist ol.references {
    font-size: 100%;           /* Reset font-size when nested in div.reflist */
    list-style-type: inherit;  /* Enable custom list style types */
}

/* Highlight clicked reference in blue to help navigation */
ol.references li:target,
sup.reference:target,
span.citation:target {
    background-color: #DEF;
}

/* Ensure refs in table headers and the like aren't bold or italic */
sup.reference {
    font-weight: normal;
    font-style: normal;
}

/* Allow hidden ref errors to be shown by user CSS */
span.brokenref {
    display: none;
}

/* Styling for citations (CSS3). Breaks long urls, etc., rather than overflowing box */
.citation {
    word-wrap: break-word;
}

/* Default styling for titles of works, styling for the title of an article
   within a periodical, or a contribution within a compilation. */
cite,
.citation cite.article,
.citation cite.contribution {
    font-style: inherit;
}

/* Styling for the title of any work within a citation,
   or specifically the title of a periodical. */
.citation cite,
.citation cite.periodical {
    font-style: italic;
}

/* For linked citation numbers and document IDs, where
   the number need not be shown on a screen or a handheld,
   but should be included in the printed version */
@media screen, handheld {
    .citation *.printonly {
        display: none;
    }
}

/**
 * Style for horizontal lists (separator following item).
 * @source https://www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Horizontal_lists
 * @revision 7 (2015-11-12)
 * @author [[User:Edokter]]
 */
.hlist dl,
.hlist ol,
.hlist ul {
    margin: 0;
    padding: 0;
}

/* Display list items inline */
.hlist dd,
.hlist dt,
.hlist li {
    margin: 0;
    display: inline;
}

/* Display nested lists inline */
.hlist.inline,
.hlist.inline dl,
.hlist.inline ol,
.hlist.inline ul,
.hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul,
.hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul,
.hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul {
    display: inline;
}

/* Hide empty list items */
.hlist .mw-empty-li {
    display: none;
}

/* Generate interpuncts */
.hlist dt:after {
    content: &quot;: &quot;;
}

.hlist dd:after,
.hlist li:after {
    content: &quot; · &quot;;
    font-weight: bold;
}

.hlist dd:last-child:after,
.hlist dt:last-child:after,
.hlist li:last-child:after {
    content: none;
}

/* for IE 8 */
.hlist dd.hlist-last-child:after,
.hlist dt.hlist-last-child:after,
.hlist li.hlist-last-child:after {
    content: none;
}
/* Add parens around nested lists */
.hlist dl dl dd:first-child:before,
.hlist ol ol li:first-child:before,
.hlist ul ul li:first-child:before {
    content: &quot;(&quot;;
}
.hlist dl dl dd:last-child:after,
.hlist ol ol li:last-child:after,
.hlist ul ul li:last-child:after {
    content: &quot;)&quot;;
    font-weight: normal;
}
/* For IE8 */
.hlist dl dl dd.hlist-last-child:after,
.hlist ol ol li.hlist-last-child:after,
.hlist ul ul li.hlist-last-child:after {
    content: &quot;)&quot;;
    font-weight: normal;
}
/* Put numbers in ordered lists */
.hlist.hnum ol li {
    counter-increment: level1;
}
.hlist.hnum ol li:before {
    content: counter(level1) &quot; &quot;;
}
.hlist.hnum ol ol li {
    counter-increment: level2;
}
.hlist.hnum ol ol li:first-child:before {
    content: &quot;(&quot; counter(level2) &quot; &quot;;
}
.hlist.hnum ol ol li:before {
    content: counter(level2) &quot; &quot;;
}

/* Unbulleted lists */
.plainlist ul {
    line-height: inherit;
    list-style: none none;
    margin: 0;
}
.plainlist ul li {
    margin-bottom: 0;
}

/* Default style for navigation boxes */
.navbox {                     /* Navbox container style */
    border: 1px solid #aaa;
    width: 100%;
    margin: auto;
    clear: both;
    font-size: 88%;
    text-align: center;
    padding: 1px;
}
.navbox-inner,
.navbox-subgroup {
    width: 100%;
}
.navbox th,
.navbox-title,
.navbox-abovebelow {
    text-align: center;       /* Title and above/below styles */
    padding-left: 1em;
    padding-right: 1em;
}
th.navbox-group {             /* Group style */
    white-space: nowrap;
    /* @noflip */
    text-align: left;
}
.navbox,
.navbox-subgroup {
    background: #fdfdfd;      /* Background color */
}
.navbox-list {
    border-color: #fdfdfd;    /* Must match background color */
}
.navbox th,
.navbox-title {
    background: #ccccff;      /* Level 1 color */
}
.navbox-abovebelow,
th.navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-title {
    background: #ddddff;      /* Level 2 color */
}
.navbox-subgroup .navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-abovebelow {
    background: #e6e6ff;      /* Level 3 color */
}
.navbox-even {
    background: #f7f7f7;      /* Even row striping */
}
.navbox-odd {
    background: transparent;  /* Odd row striping */
}
table.navbox + table.navbox {  /* Single pixel border between adjacent navboxes */
    margin-top: -1px;          /* (doesn't work for IE6, but that's okay)       */
}
.navbox .hlist td dl,
.navbox .hlist td ol,
.navbox .hlist td ul,
.navbox td.hlist dl,
.navbox td.hlist ol,
.navbox td.hlist ul {
    padding: 0.125em 0;       /* Adjust hlist padding in navboxes */
}
.navbox .hlist dd,
.navbox .hlist dt,
.navbox .hlist li {
    white-space: nowrap;      /* Nowrap list items in navboxes */
    white-space: normal !ie;  /* IE &lt; 8 no-wraps entire list, so disable it */
}
.navbox .hlist dd dl,
.navbox .hlist dt dl,
.navbox .hlist li ol,
.navbox .hlist li ul {
    white-space: normal;      /* But allow parent list items to be wrapped */
}
ol + table.navbox,
ul + table.navbox {
    margin-top: 0.5em;        /* Prevent lists from clinging to navboxes */
}

/* Default styling for Navbar template */
.navbar {
    display: inline;
    font-size: 88%;
    font-weight: normal;
}
.navbar ul {
    display: inline;
    white-space: nowrap;
}
.navbar li {
    word-spacing: -0.125em;
}
.navbar.mini li span {
  font-variant: small-caps;
}
/* Navbar styling when nested in navbox */
.navbox .navbar {
    display: block;
    font-size: 100%;
}
.navbox-title .navbar {
    /* @noflip */
    float: right;
    /* @noflip */
    text-align: right;
    /* @noflip */
    margin-left: 0.5em;
    width: 6em;
}

/*جدید ناوباکسز و سائید بارز*/
.navbar {
display:inline;
font-size:88%;
font-weight:400;
}

.navbar ul {
display:inline;
white-space:nowrap;
}

.navbar li {
word-spacing:-.125em;
}

.navbar.mini li span {
font-variant:small-caps;
}

.navbox .navbar {
display:block;
font-size:100%;
}

.navbox-title .navbar {
float:right;
text-align:right;
width:6em;
margin:0px -.5em 0px -6em;
}

.navbox {
border:1px solid silver;
clear:both;
font-size:90%;
margin:auto;
padding:0;
text-align:center;
width:100%;
box-shadow: 0px 1px 1px 0px #C0C0C0;
border-color: #E6E6E6 transparent transparent !important;
}

table.navbox + table.navbox {
margin-top:-1px;
}

.navbox-title,.navbox-abovebelow,.navbox th {
text-align:center;
padding-left:1em;
padding-right:1em;
background-color:#EFEFEF;
}

@media print{
.navbox {
display:none;
}
}

th.navbox-group {
text-align:right;
font-weight:700;
padding-left:1em;
padding-right:1em;
white-space:nowrap;
}

.navbox,.navbox-subgroup {
background:#f9f9f9;
}

.navbox-inner,.navbox-subgroup {
width:100%;
}

.navbox-list {
border-color:#f9f9f9;
}

.navbox-title,.navbox th {
background:#EFEFEF;
}

.navbox-abovebelow,th.navbox-group,.navbox-subgroup .navbox-title {
background:#EFEFEF;
}

.navbox-subgroup .navbox-group,.navbox-subgroup .navbox-abovebelow {
background:#cacaca;
}

.navbox-even {
background:#f5f5f5;
}

.navbox-odd {
background:#fdfdfd;
}

.navbox .hlist td dl,.navbox .hlist td ol,.navbox .hlist td ul,.navbox td.hlist dl,.navbox td.hlist ol,.navbox td.hlist ul {
padding:.125em;
}

.navbox .hlist dd,.navbox .hlist dt,.navbox .hlist li {
white-space:nowrap;
white-space:normal !ie;
}

.navbox .hlist dd dl,.navbox .hlist dt dl,.navbox .hlist li ol,.navbox .hlist li ul {
white-space:normal;
}

ol + table.navbox,ul + table.navbox {
margin-top:.5em;
}

.hlist li {
white-space:normal!important;
}

.ns--1 .hlist li {
padding-left:4px!important;
}

.collapseButton {
float:left;
font-weight:400;
text-align:left;
width:auto;
color:transparent!important;
font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  'Alvi Lahori Nastaleeq', 'Alvi Nastaleeq', Georgia, &quot;Segoe UI&quot;, Times, sans-serif !important;
font-size:95% !important;
text-shadow:0 0 1px;
}
.navbox .collapseButton {
position:relative;
right:10px;
bottom:1px;}
.navbox-list .collapseButton {
margin-left: -3px;
}

.mw-collapsible-toggle {
font-weight:400;
text-align:left;
}

.navbox .mw-collapsible-toggle {
width:6em;
}

.plainlinksneverexpand a {
background:none!important;
padding:0!important;
}

.vertical-navbox {
border: 0.7px solid !important;
}

/* 'show'/'hide' buttons created dynamically by the CollapsibleTables javascript
   in [[MediaWiki:Common.js]] are styled here so they can be customised. */
.collapseButton {
    /* @noflip */
    float: left;
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    margin-right: 0.5em;
    /* @noflip */
    text-align: left;
    width: auto;
}
/* In navboxes, the show/hide button balances the v·d·e links
   from [[Template:Navbar]], so they need to be the same width. */
.navbox .collapseButton {
    width: 6em;
}

/* Styling for JQuery makeCollapsible, matching that of collapseButton */
.mw-parser-output .mw-collapsible-toggle {
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
.navbox .mw-collapsible-toggle {
    width: 6em;
}

/* Infobox template style */
.infobox {
    border: 1px solid #aaa;
    background-color: #f9f9f9;
    color: black;
    margin: 0.5em 1em 0.5em 0;
    padding: 0.2em;
    /* @noflip */
    float: left;
    /* @noflip */
    clear: left;
    text-align: right;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.5em;
}
.infobox caption {
    font-size: 125%;
    font-weight: bold;
}
.infobox td,
.infobox th {
    vertical-align: top;
}
.infobox.bordered {
    border-collapse: collapse;
}
.infobox.bordered td,
.infobox.bordered th {
    border: 1px solid #aaa;
}
.infobox.bordered .borderless td,
.infobox.bordered .borderless th {
    border: 0;
}

.infobox.sisterproject {
    width: 20em;
    font-size: 90%;
}

.infobox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
}
.infobox.standard-talk.bordered td,
.infobox.standard-talk.bordered th {
    border: 1px solid #c0c090;
}

/* styles for bordered infobox with merged rows */
.infobox.bordered .mergedtoprow td,
.infobox.bordered .mergedtoprow th {
    border: 0;
    border-top: 1px solid #aaa;
    border-right: 1px solid #aaa;
}

.infobox.bordered .mergedrow td,
.infobox.bordered .mergedrow th {
    border: 0;
    border-right: 1px solid #aaa;
}

/* Styles for geography infoboxes, eg countries,
   country subdivisions, cities, etc.            */
.infobox.geography {
    /* @noflip */
    text-align: right;
    border-collapse: collapse;
    line-height: 1.2em;
    font-size: 90%;
}

.infobox.geography  td,
.infobox.geography  th {
    border-top: 1px solid #aaa;
    padding: 0.4em 0.6em 0.4em 0.6em;
}
.infobox.geography .mergedtoprow td,
.infobox.geography .mergedtoprow th {
    border-top: 1px solid #aaa;
    padding: 0.4em 0.6em 0.2em 0.6em;
}

.infobox.geography .mergedrow td,
.infobox.geography .mergedrow th {
    border: 0;
    padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;
}

.infobox.geography .mergedbottomrow td,
.infobox.geography .mergedbottomrow th {
    border-top: 0;
    border-bottom: 1px solid #aaa;
    padding: 0 0.6em 0.4em 0.6em;
}

.infobox.geography .maptable td,
.infobox.geography .maptable th {
    border: 0;
    padding: 0;
}

/* Normal font styling for table row headers with scope=&quot;row&quot; tag */
.wikitable.plainrowheaders th[scope=row] {
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}

/* Lists in data cells are always left-aligned */
.wikitable td ul,
.wikitable td ol,
.wikitable td dl {
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
/* ...unless they also use the hlist class */
.toc.hlist ul,
#toc.hlist ul,
.wikitable.hlist td ul,
.wikitable.hlist td ol,
.wikitable.hlist td dl {
    text-align: inherit;
}

/* Icons for medialist templates [[Template:Listen]],
   [[Template:Multi-listen start]], [[Template:Video]],
   [[Template:Multi-video start]]
*/
div.listenlist {
    /* @embed */
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Gnome_speakernotes_30px.png&quot;);
    /* @noflip */
    padding-left: 40px;
}

/* Style rules for media list templates */
div.medialist {
    min-height: 50px;
    margin: 1em;
    /* @noflip */
    background-position: top left;
    background-repeat: no-repeat;
}
div.medialist ul {
    list-style-type: none;
    list-style-image: none;
    margin: 0;
}
div.medialist ul li {
    padding-bottom: 0.5em;
}
div.medialist ul li li {
    font-size: 91%;
    padding-bottom: 0;
}

/* Content in columns with CSS instead of tables [[Template:Columns]] */
div.columns-2 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 50%;
    min-width: 300px;
}
div.columns-3 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 33.3%;
    min-width: 200px;
}
div.columns-4 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 25%;
    min-width: 150px;
}
div.columns-5 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 20%;
    min-width: 120px;
}

/* Messagebox templates */
.messagebox {
    border: 1px solid #aaa;
    background-color: #f9f9f9;
    width: 80%;
    margin: 0 auto 1em auto;
    padding: .2em;
}
.messagebox.merge {
    border: 1px solid #c0b8cc;
    background-color: #f0e5ff;
    text-align: center;
}
.messagebox.cleanup {
    border: 1px solid #9f9fff;
    background-color: #efefff;
    text-align: center;
}
.messagebox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    margin: 4px auto;
}
/* For old WikiProject banners inside banner shells. */
.mbox-inside .standard-talk,
.messagebox.nested-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    width: 100%;
    margin: 2px 0;
    padding: 2px;
}
.messagebox.small {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    /* @noflip */
    float: right;
    clear: both;
    /* @noflip */
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
}
.messagebox.small-talk {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    /* @noflip */
    float: right;
    clear: both;
    /* @noflip */
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
    background: #F8EABA;
}

/* Messagebox templates */
.messagebox {
    border: 1px solid #aaa;
    background-color: #f9f9f9;
    width: 80%;
    margin: 0 auto 1em auto;
    padding: .2em;
}
.messagebox.merge {
    border: 1px solid #c0b8cc;
    background-color: #f0e5ff;
    text-align: center;
}
.messagebox.cleanup {
    border: 1px solid #9f9fff;
    background-color: #efefff;
    text-align: center;
}
.messagebox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
}
.messagebox.nested-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    width: 100%;
    margin: 2px 4px 2px 4px;
}
.messagebox.small {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    float: left;
    clear: both;
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
}
.messagebox.small-talk {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    float: left;
    clear: both;
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
    background: #F8EABA;
}

/* Cell sizes for ambox/tmbox/imbox/cmbox/ombox/fmbox/dmbox message boxes */
th.mbox-text, td.mbox-text {   /* The message body cell(s) */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 0.25em 0.9em;     /* 0.9em left/right */
    width: 100%;               /* Make all mboxes the same width regardless of text length */
}
td.mbox-image {                /* The left image cell */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.9em 2px 0;  /* 0.9em left, 0px right */
    text-align: center;
}
td.mbox-imageright {           /* The right image cell */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.9em;  /* 0px left, 0.9em right */
    text-align: center;
}
td.mbox-empty-cell {           /* An empty narrow cell */
    border: none;
    padding: 0px;
    width: 1px;
}

/* Article message box styles */
table.ambox {
    margin: 0px 10%;                  /* 10% = Will not overlap with other elements */
    border: 1px solid #aaa;
    /* @noflip */
    border-right: 10px solid #1e90ff;  /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb;
}
table.ambox + table.ambox {      /* Single border between stacked boxes. */
    margin-top: -1px;
}
.ambox th.mbox-text,
.ambox td.mbox-text {            /* The message body cell(s) */
    padding: 0.25em 0.5em;       /* 0.5em left/right */
}
.ambox td.mbox-image {           /* The left image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.5em 2px 0;    /* 0.5em left, 0px right */
}
.ambox td.mbox-imageright {      /* The right image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.5em;    /* 0px left, 0.5em right */
}

table.ambox-notice {
    /* @noflip */
    border-right: 10px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.ambox-speedy {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;                   /* Pink */
}
table.ambox-delete {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ambox-content {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ambox-style {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ambox-move {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ambox-protection {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #bba;       /* Gray-gold */
}

/* Image message box styles */
table.imbox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb;
}
.imbox .mbox-text .imbox {  /* For imboxes inside imbox-text cells. */
    margin: 0 -0.5em;       /* 0.9 - 0.5 = 0.4em left/right.        */
    display: block;         /* Fix for webkit to force 100% width.  */
}
.mbox-inside .imbox {       /* For imboxes inside other templates.  */
    margin: 4px;
}

table.imbox-notice {
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.imbox-speedy {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.imbox-delete {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
}
table.imbox-content {
    border: 3px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.imbox-style {
    border: 3px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.imbox-move {
    border: 3px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.imbox-protection {
    border: 3px solid #bba;       /* Gray-gold */
}
table.imbox-license {
    border: 3px solid #88a;       /* Dark gray */
    background: #f7f8ff;          /* Light gray */
}
table.imbox-featured {
    border: 3px solid #cba135;    /* Brown-gold */
}

/* Category message box styles */
table.cmbox {
    margin: 3px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #DFE8FF;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
}

table.cmbox-notice {
    background: #D8E8FF;    /* Blue */
}
table.cmbox-speedy {
    margin-top: 4px;
    margin-bottom: 4px;
    border: 4px solid #b22222;    /* Red */
    background: #FFDBDB;          /* Pink */
}
table.cmbox-delete {
    background: #FFDBDB;    /* Red */
}
table.cmbox-content {
    background: #FFE7CE;    /* Orange */
}
table.cmbox-style {
    background: #FFF9DB;    /* Yellow */
}
table.cmbox-move {
    background: #E4D8FF;    /* Purple */
}
table.cmbox-protection {
    background: #EFEFE1;    /* Gray-gold */
}

/* Other pages message box styles */
table.ombox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #aaa;       /* Default &quot;notice&quot; gray */
    background: #f9f9f9;
}

table.ombox-notice {
    border: 1px solid #aaa;       /* Gray */
}
table.ombox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.ombox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ombox-content {
    border: 1px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ombox-style {
    border: 1px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ombox-move {
    border: 1px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ombox-protection {
    border: 2px solid #bba;       /* Gray-gold */
}

/* Talk page message box styles */
table.tmbox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #c0c090;    /* Default &quot;notice&quot; gray-brown */
    background: #f8eaba;
}
.mediawiki .mbox-inside .tmbox { /* For tmboxes inside other templates. The &quot;mediawiki&quot; class ensures that */
    margin: 2px 0;               /* this declaration overrides other styles (including mbox-small above)   */
    width: 100%;                 /* For Safari and Opera */
}
.mbox-inside .tmbox.mbox-small { /* &quot;small&quot; tmboxes should not be small when  */
    line-height: 1.5em;          /* also &quot;nested&quot;, so reset styles that are   */
    font-size: 100%;             /* set in &quot;mbox-small&quot; above.                */
}

table.tmbox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.tmbox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.tmbox-content {
    border: 2px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.tmbox-style {
    border: 2px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.tmbox-move {
    border: 2px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.tmbox-protection,
table.tmbox-notice {
    border: 1px solid #c0c090;    /* Gray-brown */
}

/* Disambig and set index box styles */
table.dmbox {
    clear: both;
    margin: 0.9em 1em;
    border-top: 1px solid #ccc;
    border-bottom: 1px solid #ccc;
    background: transparent;
}

/* Footer and header message box styles */
table.fmbox {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    width: 100%;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #f9f9f9;     /* Default &quot;system&quot; gray */
}
table.fmbox-system {
    background: #f9f9f9;
}
table.fmbox-warning {
    border: 1px solid #bb7070;  /* Dark pink */
    background: #ffdbdb;        /* Pink */
}
table.fmbox-editnotice {
    background: transparent;
}
/* Div based &quot;warning&quot; style fmbox messages. */
div.mw-warning-with-logexcerpt,
div.mw-lag-warn-high,
div.mw-cascadeprotectedwarning,
div#mw-protect-cascadeon {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #bb7070;
    background: #ffdbdb;
    padding: 0.25em 0.9em;
}
/* Div based &quot;system&quot; style fmbox messages.
   Used in [[MediaWiki:Readonly lag]]. */
div.mw-lag-warn-normal,
div.fmbox-system {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #f9f9f9;
    padding: 0.25em 0.9em;
}

/* These mbox-small classes must be placed after all other
   ambox/tmbox/ombox etc classes. &quot;body.mediawiki&quot; is so
   they override &quot;table.ambox + table.ambox&quot; above. */
body.mediawiki table.mbox-small {   /* For the &quot;small=yes&quot; option. */
    /* @noflip */
    clear: left;
    /* @noflip */
    float: left;
    /* @noflip */
    margin: 4px 1em 4px 0;
    width: 238px;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}
body.mediawiki table.mbox-small-left {   /* For the &quot;small=left&quot; option. */
    /* @noflip */
    margin: 4px 1em 4px 0;
    width: 238px;
    border-collapse: collapse;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}


/* Style for compact ambox */
/* Hide the images */
.compact-ambox table .mbox-image,
.compact-ambox table .mbox-imageright,
.compact-ambox table .mbox-empty-cell {
    display: none;
}
/* Remove borders, backgrounds, padding, etc. */
.compact-ambox table.ambox {
    border: none;
    border-collapse: collapse;
    background: transparent;
    margin: 0 0 0 1.6em !important;
    padding: 0 !important;
    width: auto;
    display: block;
}
body.mediawiki .compact-ambox table.mbox-small-left {
    font-size: 100%;
    width: auto;
    margin: 0;
}
/* Style the text cell as a list item and remove its padding */
.compact-ambox table .mbox-text {
    padding: 0 !important;
    margin: 0 !important;
}
.compact-ambox table .mbox-text-span {
    display: list-item;
    line-height: 1.5em;
    list-style-type: square;
    list-style-image: url(/w/skins/MonoBook/bullet.gif);
}
.skin-vector .compact-ambox table .mbox-text-span {
    list-style-type: disc;
    list-style-image: url(/w/skins/Vector/images/bullet-icon.svg);
    list-style-image: url(/w/skins/Vector/images/bullet-icon.png)\9;
}
/* Allow for hiding text in compact form */
.compact-ambox .hide-when-compact {
    display: none;
}

/* برائے سانچہ:إعلام */
.إعلام {
font-size: 110% !important;
background-color:#F9F9F9;
border:solid 1px silver;
overflow-x:auto;
}
.إعلام{
padding:3px 5px!important;margin:2px 0;
}
.إعلام small {
font-size:100%!important;
}

.إعلام img {
max-width:25px!important;
max-height:25px!important;
}

.إعلام&gt;.صورة {
padding:5px 1px 5px 3px;
}

.إعلام:empty {
display:none;
}

/* Remove default styles for [[MediaWiki:Noarticletext]]. */
div.noarticletext {
    border: none;
    background: transparent;
    padding: 0;
}

/* Bold save button */
#wpSave {
    font-weight: bold;
}

/* class hiddenStructure is defunct. See [[Wikipedia:hiddenStructure]] */
.hiddenStructure {
    display: inline ! important;
    color: #f00;
    background-color: #0f0;
}

/* suppress missing interwiki image links where #ifexist cannot
   be used due to high number of requests see .hidden-redlink on
   [[m:MediaWiki:Common.css]]
*/
.check-icon a.new {
    display: none;
    speak: none;
}

/* Removes underlines from certain links */
.nounderlines a,
.IPA a:link, .IPA a:visited {
    text-decoration: none !important;
}

/* Standard Navigationsleisten, aka box hiding thingy
   from .de.  Documentation at [[Wikipedia:NavFrame]]. */
div.NavFrame {
    margin: 0;
    padding: 4px;
    border: 1px solid #aaa;
    text-align: center;
    border-collapse: collapse;
    font-size: 95%;
}
div.NavFrame + div.NavFrame {
    border-top-style: none;
    border-top-style: hidden;
}
div.NavPic {
    background-color: #fff;
    margin: 0;
    padding: 2px;
    /* @noflip */
    float: left;
}
div.NavFrame div.NavHead {
    height: 1.6em;
    font-weight: bold;
    background-color: #ccf;
    position: relative;
}
div.NavFrame p,
div.NavFrame div.NavContent,
div.NavFrame div.NavContent p {
    font-size: 100%;
}
div.NavEnd {
    margin: 0;
    padding: 0;
    line-height: 1px;
    clear: both;
}
a.NavToggle {
    position: absolute;
    top: 0;
    /* @noflip */
    left: 3px;
    font-weight: normal;
    font-size: 90%;
}

/* Hatnotes and disambiguation notices */
.rellink,
.dablink {
    font-style: italic;
    /* @noflip */
    padding-left: 1.6em;
    margin-bottom: 0.5em;
}
.rellink i,
.dablink i {
    font-style: normal;
}

/* Allow transcluded pages to display in lists rather than a table.
   Compatible in Firefox; incompatible in IE6. */
.listify td    { display: list-item; }
.listify tr    { display: block; }
.listify table { display: block; }

/* Geographical coordinates defaults. See [[Template:Coord/link]]
   for how these are used. The classes &quot;geo&quot;, &quot;longitude&quot;, and
   &quot;latitude&quot; are used by the [[Geo microformat]].
 */
.geo-default, .geo-dms, .geo-dec  { display: inline; }
.geo-nondefault, .geo-multi-punct { display: none; }
.longitude, .latitude             { white-space: nowrap; }

/* When &lt;div class=&quot;nonumtoc&quot;&gt; is used on the table of contents,
   the ToC will display without numbers */
.nonumtoc .tocnumber { display: none; }
.nonumtoc #toc ul,
.nonumtoc .toc ul {
    line-height: 1.5em;
    list-style: none;
    margin: .3em 0 0;
    padding: 0;
}
.nonumtoc #toc ul ul,
.nonumtoc .toc ul ul {
    /* @noflip */
    margin: 0 0 0 2em;
}

/* Allow limiting of which header levels are shown in a TOC;
   &lt;div class=&quot;toclimit-3&quot;&gt;, for instance, will limit to
   showing ==headings== and ===headings=== but no further
   (as long as there are no =headings= on the page, which
   there shouldn't be according to the MoS).
 */
.toclimit-2 .toclevel-1 ul,
.toclimit-3 .toclevel-2 ul,
.toclimit-4 .toclevel-3 ul,
.toclimit-5 .toclevel-4 ul,
.toclimit-6 .toclevel-5 ul,
.toclimit-7 .toclevel-6 ul {
    display: none;
}

/* Styling for Template:Quote */
blockquote.templatequote {
     margin-top: 0;
}
blockquote.templatequote div.templatequotecite {
    line-height: 1em;
    /* @noflip */
    text-align: right;
    /* @noflip */
    padding-left: 2em;
    margin-top: 0;
}
blockquote.templatequote div.templatequotecite cite {
    font-size: 85%;
}

/* User block messages */
div.user-block {
    padding: 5px;
    margin-bottom: 0.5em;
    border: 1px solid #A9A9A9;
    background-color: #FFEFD5;
}

/* Prevent line breaks in silly places:
   1) Where desired
   2) Links when we don't want them to
   3) Bold &quot;links&quot; to the page itself
   4) HTML formulae
   5) Ref tags with group names &lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;--&gt; &quot;[Note 1]&quot;
*/
.nowrap,
.nowraplinks a,
.nowraplinks .selflink,
span.texhtml,
sup.reference a {
    white-space: nowrap;
}

/* For template documentation */
.template-documentation {
    clear: both;
    margin: 1em 0 0 0;
    border: 1px solid #aaa;
    background-color: #ecfcf4;
    padding: 1em;
}

/* Inline divs in ImageMaps (code borrowed from de.wiki) */
.imagemap-inline div {
    display: inline;
}

/* Increase the height of the image upload box */
#wpUploadDescription {
    height: 13em;
}

/* Minimum thumb width */
figure[typeof~='mw:File/Thumb'],
figure[typeof~='mw:File/Frame'],
.thumbinner {
    min-width: 100px;
}

/* The backgrounds for galleries. */
div#content .gallerybox div.thumb {
    /* Light gray padding */
    background-color: #F9F9F9;
}
/* Put a chequered background behind images, only visible if they have transparency.
   '.filehistory a img' and '#file img:hover' are handled by MediaWiki core (as of 1.19) */
.gallerybox .thumb img {
    background: #fff url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png) repeat;
}
/* But not on articles, user pages, portals or with opt-out. */
.ns-0 .gallerybox .thumb img,
.ns-2 .gallerybox .thumb img,
.ns-100 .gallerybox .thumb img,
.nochecker .gallerybox .thumb img {
    background: #fff;
}

/* Prevent floating boxes from overlapping any category listings,
   file histories, edit previews, and edit [Show changes] views */
#mw-subcategories, #mw-pages, #mw-category-media,
#filehistory, #wikiPreview, #wikiDiff {
    clear: both;
}

/* Nombre de caractères modifiés dans les modifications récentes et la liste de suivi. */

.mw-plusminus-pos {
	color: #00B000;
}

.mw-plusminus-neg {
	color: #FF2050;
}

.mw-plusminus-null {
	color: #999;
}

/* Aspect des tags de filtrage dans les modifications récentes. */

.mw-tag-markers {
	font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  sans-serif;
	font-style: italic;
	font-size: 90%;
}

/* Aspect des tags de filtrage dans les modifications récentes. */

.mw-tag-markers {
	font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  sans-serif;
;
	font-style: italic;
	font-size: 90%;
}
.mw-special-Watchlist strong.mw-watched a {
    font-weight: normal;
}

/* Selectively hide headers in WikiProject banners */
.wpb .wpb-header             { display: none; }
.wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: block; }     /* for IE */
.wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: table-row; } /* for real browsers */
.wpbs-inner .wpb-outside     { display: none; }      /* hide things that should only display outside shells */

/* Styling for Abuse Filter tags */
.mw-tag-markers {
    font-family: &quot;Courier New&quot;, &quot;Calibri&quot;, Amiri, sans-serif !important;
    font-size:90%;
}

/* Styling for recreated pages filter */
.mw-tag-marker-باز_تخلیق_حذف_شدہ_صفحہ {
	background-color: black !important;
	color: white;
}

/* Hide stuff meant for accounts with special permissions. Made visible again in [[MediaWiki:Group-sysop.css]] and [[MediaWiki:Group-accountcreator.css]]. */
.sysop-show, .accountcreator-show {
    display: none;
}

/* Remove bullets when there are multiple edit page warnings */
ul.permissions-errors &gt; li {
    list-style: none;
}
ul.permissions-errors {
    margin: 0;
}

/* No linewrap on the labels of the login/signup page */
body.page-Special_UserLogin .mw-label label,
body.page-Special_UserLogin_signup .mw-label label { white-space : nowrap; }

/* Disable the automatic text-size adjust of WebKit on iPhones etc.
   It scales some text, and not the other. Use none, or fixed percentage instead.
   Use media selector, because defining a value, overwrites platform defaults. */
@media only screen and (max-device-width: 480px) {
    body {
        -webkit-text-size-adjust: none;
    }
}

/* Pie chart test: Transparent borders */
.transborder {
    border: solid transparent;
}
* html .transborder {  /* IE6 */
    border: solid #000001;
    filter: chroma(color=#000001);
}

/* Fix so &lt;syntaxhighlight&gt; tags and .css and .js pages get normal text size.
   [[Bugzilla:26204]] */
div.mw-geshi div,
div.mw-geshi div pre,
span.mw-geshi,
pre.source-css,
pre.source-javascript {
    font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  sans-serif, Courier !important;
}

/* Fix styling of transcluded prefindex tables */
table#mw-prefixindex-list-table,
table#mw-prefixindex-nav-table {
    width: 98%;
}

/* BREADCRUMB CODE FOR THE ACCOUNT CREATION PROCESS */

.breadcrumb {
    list-style: none;
    overflow: hidden;
    font: 14px Helvetica, Arial, Sans-Serif;
}
.breadcrumb li {
    float: left;
    margin-bottom: 0;
}
.breadcrumb li a {
    color: white;
    text-decoration: none;
    padding: 10px 0 10px 45px;
    position: relative;
    display: block;
    float: left;
}
.breadcrumb li a:after,
.breadcrumb li a:before {
    content: &quot; &quot;;
    display: block;
    width: 0;
    height: 0;
    border-top: 50px solid transparent;           /* Go big on the size, and let overflow hide */
    border-bottom: 50px solid transparent;
    position: absolute;
    top: 50%;
    margin-top: -50px;
    left: 100%;
    z-index: 2;
}
.breadcrumb li a:before {
    border-left: 31px solid white;
    margin-left: 1px;
    z-index: 1;
}
.breadcrumb li:first-child a {
    padding-left: 20px;
}
.currentcrumb a {
    background: #069;
}
.currentcrumb a:after {
    border-left: 30px solid #069;
}
.currentcrumb a:hover, .prevcrumb a:hover, .nextcrumb a:hover {
    background: #002d44;
}
.currentcrumb a:hover:after, .prevcrumb a:hover:after, .nextcrumb a:hover:after {
    border-left-color: #002d44 !important;
}
.prevcrumb a {
    background: #396;
}
.prevcrumb a:after {
    border-left: 30px solid #396;
}
.nextcrumb a {
    background: #999;
}
.nextcrumb a:after {
    border-left: 30px solid #999;
}

/* Makes it possible for the boxes in the Account Creation Process to overlap */
#userlogin {
    margin: 0;
    width: 90% !important;
    max-width: 100% !important;
    padding: 1.5em;
    padding-top: 0.75em !important;
    border: 0;
    -moz-box-shadow: inset 0 0px 10px rgba(0, 0, 0, 0.35);
    -webkit-box-shadow: inset 0 0px 10px rgba(0, 0, 0, 0.35);
    box-shadow: inset 0 0px 10px rgba(0, 0, 0, 0.35);
    -moz-border-radius: 7px;
    -webkit-border-radius: 7px;
    border-radius: 7px;
    background: white;
    background: #fff;
    background: -moz-linear-gradient(bottom, #fff 90%, #F5F5F5 100%);
    background: -webkit-gradient(linear, left bottom, left top, color-stop(90%,#fff), color-stop(100%,#F5F5F5));
    background: -webkit-linear-gradient(bottom, #fff 90%,#F5F5F5 100%);
    background: -o-linear-gradient(bottom, #fff 90%,#F5F5F5 100%);
    background: -ms-linear-gradient(bottom, #fff 90%,#F5F5F5 100%);
    background: linear-gradient(bottom, #fff 90%,#fff 100%);
}

/* Hides the longer title for the listed pages */
body.page-MediaWiki:Customusertemplate-ACP1-Fancycaptcha-createaccount #firstHeading,
body.page-MediaWiki:Customusertemplate-ACP1-Welcomecreation #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Welcomecreation #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Which_skills_do_you_have_to_offer #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Research_Writing #firstHeading {
    display: none !important;
}

/* For portals, added 2011-12-07 -bv */
/* On wide screens, show these as two columns */
/* On narrow and mobile screens, let them collapse into a single column */
.portal-column-left {
    float: left;
    width: 50%;
}
.portal-column-right {
    float: right;
    width: 49%;
}
.portal-column-left-wide {
    float: left;
    width: 60%;
}
.portal-column-right-narrow {
    float: right;
    width: 39%;
}
.portal-column-left-extra-wide {
    float: left;
    width: 70%;
}
.portal-column-right-extra-narrow {
    float: right;
    width: 29%;
}
@media only screen and (max-width: 800px) {
    /* Decouple the columns on narrow screens */
    .portal-column-left,
    .portal-column-right,
    .portal-column-left-wide,
    .portal-column-right-narrow,
    .portal-column-left-extra-wide,
    .portal-column-right-extra-narrow {
        float: inherit;
        width: inherit;
    }
}

/* For announcements */
#bodyContent .letterhead {
    background-image:url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Tan-page-corner.png');
    background-repeat:no-repeat;
    padding: 2em;
    background-color: #faf9f2;
}

/* [[سانچہ:عربی متن آغاز]] */
.ArabicText
{
	font-family: Amiri, &quot;Traditional Arabic Bold&quot;, &quot;Traditional Arabic Bold Unicode&quot;, &quot;Traditional Arabic&quot;, &quot;Trad Arabic Bold Unicode&quot;, &quot;Arabic Transparent&quot;, &quot;DejaVu Sans&quot;, Tahoma, &quot;Segoe UI&quot;, Code2000 !important;
	font-size: 80% !important;
}

/* Tabber and welcome box CSS provided by Zakariya from Arabic Wikipedia */
/* [[سانچہ:خوش آمدید]] */

div.horizTabBox ul.tabbernav li a {
 background-color:#3eb2c9;
 color:white;
 margin-left:10px;
 padding-right:1em;
 padding-left:1em;
 -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
 -moz-box-shadow:2px 2px 10px gray inset;
 -webkit-box-shadow:2px 2px 10px gray inset;
 box-shadow:2px 2px 10px gray inset;
}

div.horizTabBox ul.tabbernav li.tabberactive a
{
 background-color:#3eb2c9;
 margin-left:10px;
  -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
 color:black;
}
div.horizTabBox .tabbertab
{
padding:1em;
}
div.horizTabBox ul.tabbernav li a:hover
{
 color:white;
 background:#49D0EB;
}

div.horizTabBox ul.tabbernav li.tabberactive a:hover
{
 color: #000;

}
div.horizTabBox {
 width:100%;
 text-align:right;
 margin-right:auto;
 margin-left:auto;
}

div.pictChanger ul.tabbernav {line-height: 2.4;}
div.pictChanger ul.tabbernav li a {border: transparent 1px solid}
div.pictChanger {width:400px;}
div.pictChanger div.tabbertab {text-align:right;}

div.tabberNoBorder div.tabbertab,
div.tabberNoBorder ul.tabbernav {
    border: none;
}

.tabberlive .tabbertabhide {
 display:none;
}

.tabber {
}
.tabberlive {
 margin-top:.1em;
}

ul.tabbernav
{
 margin:0;
 padding: 3px 0;
 font: bold 15px sans-serif;
}

ul.tabbernav li
{
 list-style: none;
 margin: 0;
 display: inline;
}

ul.tabbernav li a
{
 padding: 3px 0.1em;
 margin-right: 3px;
 -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
 background: transparent;
 text-decoration: none;
}

ul.tabbernav li a:link { color: #448; }
ul.tabbernav li a:visited { color: #667; }

ul.tabbernav li a:hover
{
 color: #000;
 background: transparent;
 -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
}

ul.tabbernav li.tabberactive a
{
 background-color: #fff;
}

ul.tabbernav li.tabberactive a:hover
{
 color: #000;
 background: white;
}

.tabberlive .tabbertab {
 padding:1em;
 border:1px solid transparent;
 border-top:0;
}

.tabberlive .tabbertab h2 {
 display:none;
}
.tabberlive .tabbertab h3 {
 display:none;
}

.tabberlive#tab1 {
}
.tabberlive#tab2 {
}
.tabberlive#tab2 .tabbertab {
 height:200px;
 overflow:auto;
}
/* [[سانچہ:خانہ ابواب]] */
#bandeau-portail {
  border: solid #AAAAAA 1px;
  padding: 4px;
  background-color: #F9F9F9;
  text-align: center;
  margin-top: 1em;
  margin-right: 0;
  clear: both;
  width: 98.8%;
}

#liste-portail {
  padding: 4px;
  margin-right: 0;
  clear: both;
  text-align: center;
  width: 98.8%;
}

#liste-portail li {display: inline}
#bandeau-portail li {display: inline}
.bandeau-portail-element {white-space: nowrap; margin: auto 1.5em}
.bandeau-portail-icone {margin-left: 0.5em}
.bandeau-portail-texte {font-weight: bold}

/* add horizontal scrollbar to &quot;pre&quot; elements */
pre {
     overflow-x: auto;
}
/*[[سانچہ:لوحات]]*/
.mbBouton {
  background-color: #ddddff; /* 4 */
  border: 0.15em solid #000000;
  border-color: #eaeaff #eaeaff #9f9fff #c4c4ff;  /* 5 3 2 5 */
  border-radius: .2em 0em 0em .2em;
  cursor:pointer;
  display: inline;
  margin-left: 0.1em;
  padding: 0.2em 0.3em 0.2em 0.3em;
  position: relative;}

.mbBouton a,
.mbBouton strong {
  background: none !important;
  color:#8080ff !important;  /* 1 */
  font-size: 90%;
  font-weight: bold;
  padding: 0 !important;
  text-decoration: none !important;}

.mbBouton a:hover,
.mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline !important;}

.mbBoutonSel {
  background-color: #9f9fff; /* 2 */
  border: 0.15em solid #000000;
  border-color: #c4c4ff #c4c4ff #9f9fff #8080ff;  /* 3 1 2 3 */
  border-radius: .2em 0em 0em .2em;
  cursor: default;
  display: inline;
  margin-right: 0.1em;
  padding: 0.2em 0.3em 0.2em 0.3em;
  position: relative;
  color:white;}

.mbBoutonSel a {
  background: none !important;
  color:white !important;
  cursor: default;
  font-size: 90%;
  font-weight: bold;
  padding: 0 !important;
  text-decoration: none !important;}

.mbContenu {
  background-color: #f8f8ff;
  border: 0.2em solid #9f9fff; /* 2 */
  border-color: #9f9fff #9f9fff #8080ff #8080ff ; /* 2 1 1 2 */
  border-radius: 0em 0em .2em .2em;
  padding: 1em;
  position: static;  }

.mbOnglet {
  background-color: #f8f8ff;
  border-color: #8080ff #8080ff #c4c4ff #c4c4ff; /* 1 3 3 1 */  width: 100%;
}

/* Configuration du Lilas 1;7050a0 2;9070c0 3;b090e0 4;d0b0ff 5;f0d0ff */

.mbLilas .mbBouton {
 background-color: #d0b0ff; /* 4 */
 border-color: #f0d0ff #f0d0ff #9070c0 #b090e0;  /* 5 3 2 5 */}

.mbLilas .mbBouton a,
.mbLilas .mbBouton strong {
  color:#8080ff !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbLilas .mbBouton a:hover,
.mbLilas .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbLilas .mbBoutonSel {
  background-color: #9070c0; /* 2 */
  border-color: #b090e0 #b090e0 #9070c0 #7050a0;  /* 3 1 2 3 */}

.mbLilas .mbContenu {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #9070c0 #9070c0 #7050a0 #7050a0; /* 2 1 1 2 */}

.mbLilas .mbOnglet {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #7050a0 #7050a0 #b090e0  #b090e0; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Vert 1;60b030 2;75c045 3;90d060 4;a5e085 5;c0f090 */

.mbVert .mbBouton {
 background-color: #a5e085; /* 4 */
 border-color: #c0f090 #c0f090 #90d060 #75c045;  /* 5 3 2 5 */}

.mbVert .mbBouton a,
.mbVert .mbBouton strong {
  color:#60b030 !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbVert .mbBouton a:hover,
.mbVert .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbVert .mbBoutonSel {
  background-color: #75c045; /* 2 */
  border-color: #90d060 #90d060 #75c045 #60b030;  /* 3 1 2 3 */}

.mbVert .mbContenu {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #75c045 #75c045 #60b030 #60b030; /* 2 1 1 2 */}

.mbVert .mbOnglet {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #60b030 #60b030 #90d060 #90d060; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Bleu 1;3379de 2;5b8dd6 3;88abde 4;a7c1e6 5;c8d6e9 */

.mbBleu .mbBouton {
 background-color: #a7c1e6; /* 4 */
 border-color: #c8d6e9 #c8d6e9  #5b8dd6 #88abde;  /* 5 3 2 5 */}

.mbBleu .mbBouton a,
.mbBleu .mbBouton strong {
  color:#3379de !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbBleu .mbBouton a:hover
.mbBleu .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbBleu .mbBoutonSel {
  background-color: #5b8dd6; /* 2 */
  border-color: #88abde #88abde #5b8dd6 #3379de;  /* 3 1 2 3 */}

.mbBleu .mbContenu {
  background-color: #ffffff;
  border-color: #5b8dd6 #5b8dd6 #3379de #3379de; /* 2 1 1 2 */}

.mbBleu .mbOnglet {
  background-color: #ffffff;
  border-color: #3379de #88abde #88abde #3379de; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Orange 1;ff820e 2;ff9d42 3;ffac5d 4;ffbd7f 5;ffd0a4 6;ffeedd */

.mbOrange .mbBouton {
 background-color: #ffbd7f; /* 4 */
 border-color: #ffd0a4 #ffd0a4 #ff9d42 #ffac5d;  /* 5 3 2 5 */}

.mbOrange .mbBouton a,
.mbOrange .mbBouton strong {
  color:#ff820e !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbOrange .mbBouton a:hover
.mbOrange .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbOrange .mbBoutonSel {
  background-color: #ff9d42; /* 2 */
  border-color: #ffac5d #ffac5d #ff9d42 #ff820e;  /* 3 1 2 3 */}

.mbOrange .mbContenu {
  background-color: #ffeedd; /* 6 */
  border-color: #ff9d42 #ff9d42 #ff820e #ff820e; /* 2 1 1 2 */}

.mbOrange .mbOnglet {
  background-color: #ffeedd; /* 6 */
  border-color: #ff820e #ff820e #ffac5d #ffac5d; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Gris 1;666666 2;868686 3;9f9f9f 4;b9b9b9 5;cfcfcf */

.mbGris .mbBouton {
 background-color: #b9b9b9; /* 4 */
 border-color: #cfcfcf #cfcfcf #868686 #9f9f9f;  /* 5 3 2 5 */}

.mbGris .mbBouton a,
.mbGris .mbBouton strong {
  color:#666666 !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbGris .mbBouton a:hover
.mbGris .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbGris .mbBoutonSel {
  background-color: #868686; /* 2 */
  border-color: #9f9f9f #9f9f9f #868686 #666666;  /* 3 1 2 3 */}

.mbGris .mbContenu {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #868686 #868686 #666666 #666666; /* 2 1 1 2 */}

.mbGris .mbOnglet {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #666666 #666666 #9f9f9f #9f9f9f; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Jaune 1;aa8800 2;eabb00 3;ffd52b 4;ffe16a 5;ffeeaa */

.mbJaune .mbBouton {
 background-color: #ffe16a; /* 4 */
 border-color: #ffeeaa #ffeeaa #eabb00 #ffd52b;  /* 5 3 2 5 */}

.mbJaune .mbBouton a,
.mbJaune .mbBouton strong {
  color:#aa8800!important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbJaune .mbBouton a:hover
.mbJaune .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbJaune .mbBoutonSel {
  background-color: #eabb00; /* 2 */
  border-color: #ffd52b #ffd52b #eabb00 #aa8800;  /* 3 1 2 3 */}

.mbJaune .mbContenu {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #eabb00 #eabb00 #aa8800 #aa8800; /* 2 1 1 2 */}

.mbJaune .mbOnglet {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #aa8800 #aa8800 #ffd52b #ffd52b; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Rouge 1;993300 2;ca4200 3;ff6215 4;ff9b6a 5;ffc6aa */

.mbRouge .mbBouton {
 background-color: #ff9b6a; /* 4 */
 border-color: #ffc6aa #ffc6aa #ca4200 #ff6215;  /* 5 3 2 5 */}

.mbRouge .mbBouton a,
.mbRouge .mbBouton strong {
  color:#993300!important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbRouge .mbBouton a:hover
.mbRouge .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbRouge .mbBoutonSel {
  background-color: #ca4200; /* 2 */
  border-color: #ff6215 #ff6215 #ca4200 #993300;  /* 3 1 2 3 */}

.mbRouge .mbContenu {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #ca4200 #ca4200 #993300 #993300; /* 2 1 1 2 */}

.mbRouge .mbOnglet {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #993300 #993300 #ff621 #ff62155; /* 1 3 3 1 */}

/* Contents of &lt;math&gt; tag should have an ltr layout */
span.texhtml {
    direction:ltr;
    unicode-bidi:bidi-override;
}

/* عارضی؛ */
a:lang(ar):hover, a:lang(ckb):hover, a:lang(fa):hover, a:lang(kk-arab):hover, a:lang(mzn):hover, a:lang(ps):hover, a:lang(ur):hover {
    text-decoration: underline;
}

/* [[سانچہ:زریہ]] */
/* Forked from CSS3 Gradient Buttons by Web Designer Wall */
/* button */
.zirr {
  display: inline-block;
  zoom: 1; /* zoom and *display = ie7 hack for display:inline-block */
  *display: inline;
  vertical-align: baseline;
  margin: 0 2px;
  outline: none;
  cursor: pointer;
  text-align: center;
  text-decoration: none;
  font: bold 100% Arial, sans-serif;
  padding: .2em .6em;
  text-shadow: 0 1px 1px rgba(0,0,0,.3);
  -webkit-border-radius: .2em;
  -moz-border-radius: .2em;
  border-radius: .2em;
  -webkit-box-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,.2);
  -moz-box-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,.2);
  box-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,.2);
}
.zirr:hover {
  text-decoration: none;
}
.zirr:active {
  position: relative;
  top: 1px;
}
.zirr a {
  color: white !important;
}
.zirrabyad a {
  color: black !important;
}

/* color styles */

/* black */
.zirraswad {
  color: #d7d7d7;
  border: solid 1px #333;
  background: #333;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#666), to(#000));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #666,  #000);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#666666', endColorstr='#000000');
}
.zirraswad:hover {
  background: #000;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#444), to(#000));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #444,  #000);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#444444', endColorstr='#000000');
}
.zirraswad:active {
  color: #666;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#000), to(#444));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #000,  #444);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#000000', endColorstr='#666666');
}

/* gray */
.zirrramadi {
  color: #e9e9e9;
  border: solid 1px #555;
  background: #6e6e6e;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#888), to(#575757));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #888,  #575757);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#888888', endColorstr='#575757');
}
.zirrramadi:hover {
  background: #616161;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#757575), to(#4b4b4b));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #757575,  #4b4b4b);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#757575', endColorstr='#4b4b4b');
}
.zirrramadi:active {
  color: #afafaf;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#575757), to(#888));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #575757,  #888);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#575757', endColorstr='#888888');
}

/* white */
.zirrabyad {
  color: #606060;
  border: solid 1px #b7b7b7;
  background: #fff;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#fff), to(#ededed));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #fff,  #ededed);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ffffff', endColorstr='#ededed');
}
.zirrabyad:hover {
  background: #ededed;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#fff), to(#dcdcdc));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #fff,  #dcdcdc);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ffffff', endColorstr='#dcdcdc');
}
.zirrabyad:active {
  color: #999;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#ededed), to(#fff));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #ededed,  #fff);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ededed', endColorstr='#ffffff');
}

/* orange */
.zirrburtuqali {
  color: #fef4e9;
  border: solid 1px #da7c0c;
  background: #f78d1d;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#faa51a), to(#f47a20));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #faa51a,  #f47a20);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#faa51a', endColorstr='#f47a20');
}
.zirrburtuqali:hover {
  background: #f47c20;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f88e11), to(#f06015));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f88e11,  #f06015);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f88e11', endColorstr='#f06015');
}
.zirrburtuqali:active {
  color: #fcd3a5;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f47a20), to(#faa51a));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f47a20,  #faa51a);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f47a20', endColorstr='#faa51a');
}

/* red */
.zirrahmar {
  color: #faddde;
  border: solid 1px #980c10;
  background: #d81b21;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#ed1c24), to(#aa1317));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #ed1c24,  #aa1317);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ed1c24', endColorstr='#aa1317');
}
.zirrahmar:hover {
  background: #b61318;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#c9151b), to(#a11115));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #c9151b,  #a11115);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#c9151b', endColorstr='#a11115');
}
.zirrahmar:active {
  color: #de898c;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#aa1317), to(#ed1c24));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #aa1317,  #ed1c24);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#aa1317', endColorstr='#ed1c24');
}

/* blue */
.zirrazraq {
  color: #d9eef7;
  border: solid 1px #0076a3;
  background: #0095cd;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#00adee), to(#0078a5));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #00adee,  #0078a5);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#00adee', endColorstr='#0078a5');
}
.zirrazraq:hover {
  background: #007ead;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#0095cc), to(#00678e));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #0095cc,  #00678e);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#0095cc', endColorstr='#00678e');
}
.zirrazraq:active {
  color: #80bed6;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#0078a5), to(#00adee));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #0078a5,  #00adee);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#0078a5', endColorstr='#00adee');
}

/* rosy */
.zirrwardi {
  color: #fae7e9;
  border: solid 1px #b73948;
  background: #da5867;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f16c7c), to(#bf404f));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f16c7c,  #bf404f);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f16c7c', endColorstr='#bf404f');
}
.zirrwardi:hover {
  background: #ba4b58;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#cf5d6a), to(#a53845));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #cf5d6a,  #a53845);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#cf5d6a', endColorstr='#a53845');
}
.zirrwardi:active {
  color: #dca4ab;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#bf404f), to(#f16c7c));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #bf404f,  #f16c7c);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#bf404f', endColorstr='#f16c7c');
}

/* green */
.zirrakhdar {
  color: #e8f0de;
  border: solid 1px #538312;
  background: #64991e;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#7db72f), to(#4e7d0e));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #7db72f,  #4e7d0e);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#7db72f', endColorstr='#4e7d0e');
}
.zirrakhdar:hover {
  background: #538018;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#6b9d28), to(#436b0c));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #6b9d28,  #436b0c);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#6b9d28', endColorstr='#436b0c');
}
.zirrakhdar:active {
  color: #a9c08c;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#4e7d0e), to(#7db72f));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #4e7d0e,  #7db72f);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#4e7d0e', endColorstr='#7db72f');
}

/* pink */
.zirrzahri {
  color: #feeef5;
  border: solid 1px #d2729e;
  background: #f895c2;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#feb1d3), to(#f171ab));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #feb1d3,  #f171ab);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#feb1d3', endColorstr='#f171ab');
}
.zirrzahri:hover {
  background: #d57ea5;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f4aacb), to(#e86ca4));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f4aacb,  #e86ca4);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f4aacb', endColorstr='#e86ca4');
}
.zirrzahri:active {
  color: #f3c3d9;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f171ab), to(#feb1d3));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f171ab,  #feb1d3);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f171ab', endColorstr='#feb1d3');
}

/*FIN DES SCHÉMAS DE COULEUR DE &quot;CADRE À ONGLETS&quot;*/

/************************************************
 ***     Infobox V2 - En phase de test        ***
 *** Voir : [[Utilisateur:Antaya/Infobox V2]] ***
 ************************************************/

.infobox_v2 { /* monobookocentré debut */
 background: #f9f9f9;
 color: #000;
 font-size:90%;
 line-height:1.1em;
 float:left;
 clear:left;
 margin: 0.5em 1em 0.5em 0; /* haut droite bas gauche */
 width:300px;
 border: 1px solid #aaa;
 padding: 0.1em;
}

.infobox_v2 th {
 vertical-align:top;
 text-align:right;
}

/* Option désactivée : empêche les liens internes d'apparaître en bleu
.infobox_v2 th a {
 color:black;  * désactive la couleur des liens à gauche *
}
*/

.infobox_v2 .entete {
 height:45px;
 vertical-align:middle;
 text-align:center;
 font-size:150%;
 font-weight:bolder;
 line-height:1.2em;
 color:#000
}

.infobox_v2 .media { /* css V2 pour [[Modèle:Son]], [[Modèle:Vidéo]], etc. */
height:35px;
vertical-align:middle;
text-align:center;
font-weight:bolder;
color:#000
}

/* graphiques transparents d'entêtes des infobox V2 */
.entete.defaut       {}

.entete.aerostat         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Picto_infobox_aerostat.png&quot;)               no-repeat top right;}
.entete.auteur           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_auteur.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.bd               {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Picto_infobox_comicballoon.png&quot;)           no-repeat top right;}
.entete.biere            {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/Picto_infobox_beer.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.canada           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Picto_infobox_Canada.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.cardinal         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_cardinal.png&quot;)               no-repeat  top right;}
.entete.chateau          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Picto_infobox_chateau.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.cinema           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Picto_infobox_cinema.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.communication    {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a2/Picto_infobox_antenna.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.disney           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Picto_infobox_Disney.png&quot;)          no-repeat top right;}
.entete.egypte-antique   {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cc/Picto_infobox_ancient_Egypt.png&quot;)          no-repeat top right;}
.entete.eveque           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_bishop.png&quot;)                 no-repeat  top right;}
.entete.football         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Infobox_Football_pictogram.png&quot;) no-repeat top right;}
.entete.grappe           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/66/Picto_info_grape.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.helicoptere      {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Picto_infobox_helicopter.png&quot;)             no-repeat top right;}
.entete.humain           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/82/Picto_infobox_manwoman.png&quot;)               no-repeat top right;}
.entete.informatique     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Picto-infoboxinfo.png&quot;)                                no-repeat top right;}
.entete.israel-judaisme  {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a5/Picto_infobox_israel-judaisme.png&quot;)        no-repeat top right;}
.entete.jeu              {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/Picto_infobox_Game.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.jeu-role         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Picto_infobox_Jeu_de_rôle.png&quot;)            no-repeat top right;}
.entete.jeuvideo         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d/Picto_infobox_gamepad.png&quot;)                no-repeat bottom right;}
.entete.macintosh        {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Picto_infobox_Macintosh.png&quot;)              no-repeat top right;}
.entete.map              {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Picto_infobox_map.png&quot;)                    no-repeat top right;}
.entete.medecine              {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_med.png&quot;)                    no-repeat top right;}
.entete.mets {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Picto_infobox_mets.png&quot;) no-repeat top right;}
.entete.montreal-metro   {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/b/ba/Picto_infobox_Mtl_metro.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.montreal-train   {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/9/99/Picto_infobox_Mtl_train.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.moteur-avion     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Picto_Infobox_moteur_d%27avion.png&quot;)       no-repeat top right;}
.entete.musique          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Picto_infobox_music.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.papyrus          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Picto_infobox_papyrus.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.paralympique     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Picto_infobox_Paralympics.png&quot;)            no-repeat top right;}
.entete.persofiction     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Picto_infobox_masks.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.personne        {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/Picto_infobox_character.png&quot;)              no-repeat top right;}
.entete.planeur          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Picto_infobox_planeur.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.presse           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_journal.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.projet           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Picto_infobox_tools.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.quebec           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/21/Picto_infobox_Quebec.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.recherche        {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c1/Picto_infobox_detective.png&quot;)              no-repeat top right;}
.entete.rome-antique     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2e/Picto_infobox_Roman_millitary_banner.png&quot;) no-repeat top right;}
.entete.science-fiction  {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Picto_infobox_fliyingsaucer.png&quot;)          no-repeat top right;}
.entete.sport            {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Picto_infobox_Olympic.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.sport-automobile {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/af/Picto_infobox_sport_auto.png&quot;)             no-repeat top right;}
.entete.television       {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Picto_infobox_TV-T%26PC.png&quot;)                                     no-repeat top right;}
.entete.timbre           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_Stamps.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.train            {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/44/Picto_infobox_train.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.union-europeenne {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Picto_Infobox_Europe.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.universite       {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Picto_infobox_book.png&quot;)                   no-repeat top right;}

.media.audio            {background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/35px-Gnome-speakernotes.png&quot;) no-repeat top left;}
.media.video            {background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/35px-Tango-video-x-generic.png&quot;) no-repeat top left;}

/* Fin de la phase de test Infobox V2 */ /* monobookocentré fin V2 */

.errorbox, .successbox, .prefsection fieldset {
        float: right;
}

/* To Display poems justified in IE and CSS3 (http://www.w3.org/TR/css3-text/) */
.b { /* verse container */
  text-align: justify;
  text-align-last: justify; /* for IE and CSS3 */
  -moz-text-align-last: justify; /* for Firefox 12 */
  -webkit-text-align-last: justify; /* webkit based browsers */
  border: 0;
}

.beyt {
  white-space: nowrap;
}

/* Small font-size for hidden categories */
#mw-hidden-catlinks { font-size: 87% !important; }

/* better font for hotcat arrows, same other wikis */
#mw-normal-catlinks &gt; span &gt; span {
  font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;
}
.listify{
  margin-left:0;
  margin-right:2em;
}
#wpFilterRules {
  direction: ltr;
}

/* Pie chart test: Transparent borders */
.transborder {
    border: solid transparent;
}
* html .transborder {  /* IE6 */
    border: solid #000001;
    filter: chroma(color=#000001);
}

/* See MediaWiki:Common.js#Hide some upload options 
.trustedUploader, #mw-imagepage-reupload-link { display: none; } */

/* Hide edittools base for those not using the gadget
#mw-edittools-charinsert {
    display: none;
}
 */

/* Category tree styling. Works in conjuction with [[MediaWiki:Categorytree-expand-bullet]],
   [[MediaWiki:Categorytree-collapse-bullet]] and [[MediaWiki:Categorytree-empty-bullet]]. */
#mw-subcategories ul {
    list-style: none none;
    margin-left: 0.25em;
}
.CategoryTreeChildren {
    margin-left: 1.25em;
}
.CategoryTreeToggle {
    color: #0645AD;
}
.CategoryTreeEmptyBullet {
    color: #C0C0C0;
}

/* Fix so &lt;syntaxhighlight&gt; tags and .css and .js pages get normal text size. [[Bugzilla:26204]]. */
div.mw-geshi div,
div.mw-geshi div pre,
span.mw-geshi,
pre.source-css,
pre.source-javascript,
pre.source-lua {
    font-family: &quot;Calibri&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Calibri&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Segoe UI&quot;,  sans-serif, Courier !important;
}

/* Partially support HTML5 bdi tag on old browsers that don't support
   it and reassign its default value on modern browsers,
   needed for better i18n even on old browsers */
bdi {
  unicode-bidi: embed; /* fallback, it is not completely same but will work on most cases */
  unicode-bidi: -webkit-isolate;
  unicode-bidi: -moz-isolate;
  unicode-bidi: -ms-isolate;
  unicode-bidi: isolate;
}

/* وضاحت در صفحات ریتخانہ برائے صارفین */
body[class*=&quot;_ریتخانہ&quot;] #firstHeading &gt; span:first-child:after {
    float: left;
    font-size: 40%;
    color: gray;
    width: 30%;
    line-height: 1.5em;
    content: 'اطلاع: یہ صفحہ دائرۃ المعارف کا حصہ نہیں ہے، چنانچہ ویکیپیڈیا صفحہ کے طور پر اس کا شمار نہیں ہوتا، یہ محض ویکیپیڈیا صارفین کے لیے بطور تجربہ گاہ استعمال ہوتا ہے۔';
}

/* رنگین نمائش روابط در Newpages */
#mw-newpages-table td.mw-input &gt; a:nth-child(2) { font-weight: bold; }

/*[[سانچہ:متعدد ابواب]]*/#bandeau-portail{border:solid #AAA 1px;padding:3px;background-color:#F9F9F9;text-align:center;margin-right:0;clear:both;}
#liste-portail{padding:3px;text-align:center;margin-right:0;clear:both;}
#liste-portail li{display:inline;}
#bandeau-portail li{display:inline;}
.bandeau-portail-element{white-space:nowrap;margin:auto 1.5em;}
.bandeau-portail-icone{margin-left:.5em;}

/*تخفف خلا مابین زمرہ جات و نہائی مواد*/.catlinks{margin-top:.5em;}
/*مابین زمرہ جات و سانچہ جات وغیرہ عدم مداخلت*/#mw-subcategories,#mw-pages,#mw-category-media,#filehistory,#wikiPreview,#wikiDiff{clear:both;}
/*[[سانچہ:خوش آمدید]]*/.welcomeuser{border:1px solid #FFF;box-shadow:0 0 2px #000 inset;padding:.5em 1em;border-radius:.1em;}
.welcomeuser h2{border-bottom:1px solid transparent!important;background-color:#F5F5F5;line-height:1.5em!important;font-size:120%!important;}
.welcomeuser dl{background:transparent!important;}

/* Fix so &lt;syntaxhighlight&gt; tags and .css and .js pages get normal text size.
   [[Bugzilla:26204]]. See also [[Wikipedia:Typography#The monospace 'bug']] */
div.mw-geshi div,
div.mw-geshi div pre,
span.mw-geshi,
pre.source-css,
pre.source-javascript,
pre.source-lua {
    font-family: Jameel Noori Nastaleeq, Calibri, Courier !important;
}

/* Change the external link icon to an Adobe icon for all PDF files
   in browsers that support these CSS selectors, like Mozilla and Opera */
div#content a[href$=&quot;.pdf&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.pdf?&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.pdf#&quot;].external,
div#content a[href$=&quot;.PDF&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.PDF?&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.PDF#&quot;].external,
div#mw_content a[href$=&quot;.pdf&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.pdf?&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.pdf#&quot;].external,
div#mw_content a[href$=&quot;.PDF&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.PDF?&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.PDF#&quot;].external {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif&quot;) no-repeat left;
    /* @noflip */
    padding-left: 18px;
}

/* Change the external link icon to an Adobe icon anywhere the PDFlink class
   is used (notably Template:PDFlink). This works in IE, unlike the above. */
div#content span.PDFlink a,
div#mw_content span.PDFlink a {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif&quot;) no-repeat left;
    /* @noflip */
    padding-left: 18px;
}

/* Style for [[Template:Flowlist]] that Lets lists flow around floating objecs */
.flowlist ul {
    overflow-x: hidden;
    margin-right: 0;
    padding-right: 1.6em;
}
.flowlist ol {
    overflow-x: hidden;
    margin-right: 0;
    padding-right: 3.2em;
}
.flowlist dl {
    overflow-x: hidden;
}

/* سانچہ:خط/عربی */
.arabic-international {
   font-size: 80% !important;
   line-height: 95%;
   font-family: &quot;Calibri Light&quot;, &quot;Traditional Arabic Bold&quot;, Scheherazade, Lateef, &quot;Droid Arabic Naskh&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Sakkal Majalla&quot;, &quot;Arabic Typesetting&quot; !important;
}

/* برائے سانچہ:ہدف مضامین */
.logoWikipedia {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png&quot;);
}

/* اپلوڈ تصاویر غیر فعال */
li#t-upload {
    display: none;
}

/* To Display poems justified in IE and CSS3 (http://www.w3.org/TR/css3-text/) */
.b { /* verse container */
  text-align: justify;
  text-align-last: justify; /* for IE and CSS3 */
  -moz-text-align-last: justify; /* for Firefox 12 */
  -webkit-text-align-last: justify; /* webkit based browsers */
  text-justify: kashida;
  border: 0;
}
.beyt {
  white-space: nowrap;
}

/* temporary solution to https://phabricator.wikimedia.org/T117409 */
.ui-dialog { right: auto !important; }

/* حالیہ تبدیلیوں اور زیر نظر فہرست میں نیا صفحہ رنگین */
.newpage {
    background-color: #FF0000;
    color: #FFFFFF;
}

/* درستی علامت قفل برائے محفوظ صفحات */
div.topicon {
    top: -2.5em !important;
}

/* Main page fixes */
#mp-right .mp-bar { background: linear-gradient(to left, #C6DEFE, white, white)!important; }
/* responsive styles for Main Page */
@media(max-width: 1200px) {
  #mp-right, #mp-left { width: 100%!important; padding: 0!important; border: 0!important; background: transparent!important; }
  .mp-bar, #mp-right .mp-bar { background: #C6DEFE!important; }
}

/* زمرہ و رجوع مکرر ساز آلات کے تصویری علامتیے */
#t-catmaker:before {
  content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Sub-arrows_2.svg/12px-Sub-arrows_2.svg.png);
  padding-left: 3px;
}

#t-redirectmaker:before {
  content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Pfeil_NW.svg/12px-Pfeil_NW.svg.png);
  padding-left: 1px;
}

#t-visitors:before {
  content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Gnome-zoom-original.svg/12px-Gnome-zoom-original.svg.png);
  padding-left: 3px;
}

/*سانچہ:اصل مضمون کا پس منظر*/
.disambig {
margin-top:1em;
clear:right;
}

.dablink,.rellink {
padding:1px 3px!important;
font-size:95%;
background-color:#F9F9F9;
}

.dablink {
clear:right;
}

.rellink {
max-width:50%;
clear:right;
margin-bottom:5px;
border-style:solid;
border-color:#e6e6e6;
border-width:1px 0;
overflow-x:auto;
}

.rellink&gt;p {
margin:0;
}

.rellink:not(.hlist)&gt;ul {
margin:0 20px;
}

.external.free {
word-break:break-all;
direction:ltr!important;
}

/* Infobox V3 */
div.infobox_v3 {
	margin: 0.5em 1em 0.5em 0;
	padding: 0.2em;	width: 24em;
	background: #f9f9f9;
	border: 1px solid #aaa;
	border-radius: 10px;
	clear: left;
	float: left;
	font-size: 0.9em;
	line-height: 1.4em;
	margin: 0 0 0.5em 1em;
	max-width: 325px;
	word-wrap: break-word;
}
.infobox_v3 .entete {
	display: table;
	height: 45px;
	width: 100%;
	font-weight: bold;
	text-align: center;
	font-size: 1.4em;
	line-height: 1.1em;
	margin-bottom: 10px;
	background-color: #dfedff;
	*height: auto; /* be kind ie7 */
	*padding: 10px 0; /* be kind ie7 */
}
.infobox_v3 .entete &gt; div {
	display: table-cell;
	vertical-align: middle;
	padding: 3px;
}
.infobox_v3:not(.large) .entete.icon &gt; div {
	padding: 3px 48px;
}
/* Images */
.infobox_v3 .images {
	text-align: center;
	display: flex;
	justify-content: space-around;
	align-items: center;
}
.infobox_v3 .images a {
	max-width: 100%;
	flex: 0 0 auto; /* be kind ie11 */
}
.infobox_v3 .images img {
	max-width: 99%;
	height: auto;
}
.infobox_v3 .legend {
	font-size: 0.9em;
	text-align: center;
	margin: 5px 0 8px 0;
}
/* Tableaux */
.infobox_v3 table {
	width: 100%;
	margin: 5px 0;
	table-layout: fixed;
	border-collapse: collapse;
}
.infobox_v3 th[scope=&quot;col&quot;] {
	text-align: center;
	word-wrap: normal;
}
.infobox_v3 th[scope=row] {
	text-align: right;
	padding-left: 10px;
	width: 8em;
	max-width: 140px;
	word-wrap: normal;
}
.infobox_v3 th[scope=row],
.infobox_v3 td {
	padding-top: 4px;
	vertical-align: super;
}
.infobox_v3 th[scope=row].middle {
	vertical-align: middle;
}
.infobox_v3.bordered th[scope=row],
.infobox_v3.bordered td {
	padding-bottom: 4px;
	border-top: 1px solid #dfedff;
}
.infobox_v3.bordered caption.bordered {
	margin: 0 0 -1px 0;
}
.infobox_v3 tr.right td {
        text-align: right;
}
.infobox_v3 tr.vborder td {
        border-left: 1px dotted #aaa;
}
.infobox_v3 tr.vborder td:first-child {
        border-right: none;
}.infobox_v3 td.data {
	text-align: center;
}
/* Titres bloc et caption tableaux */
.infobox_v3 p.bloc,
.infobox_v3 p.bordered,
.infobox_v3 caption {
	font-weight: bold;
	text-align: center;
	line-height: 1.1em;
	margin: 0 0 5px 0;
	padding: 4px;
}
.infobox_v3 caption,
.infobox_v3 p.bloc {
	background: #dfedff;
}
.infobox_v3 p.bloc {
	margin: 5px 0;
}
.infobox_v3 caption.bordered,
.infobox_v3 p.bordered {
	border-top: 1px solid #dfedff;
	border-bottom: 1px solid #dfedff;
	background: transparent;
}
/* TODO : mettre à jour la classe .hidden générique */
.infobox_v3 caption.hidden {
	margin: 0 !important;
	padding: 0 !important;
	line-height: 1px; /* Be kind to IE7 */
	font-size: 1px; /* Be kind to IE7 */
}
/* Séparateur */
.infobox_v3 .hr {
	font-size: 1px;
	line-height: 1px;
	margin: 5px 0;
	background-color: #dfedff;
}
.infobox_v3 .hr.collapse {
	margin: 5px 0 -8px 0;
	position: relative; /* Be kind to IE7 */
}
/* Tnavbar */
.infobox_v3 .navbar {
	text-align: left !important;
	font-size: 0.8em;
	margin: 0;
}
.infobox_v3 .navbar .plainlinks {
	float: left;
}
/* Navigateur */
.infobox_v3 .overflow {
	overflow: hidden;
}
.infobox_v3 .bordered.nav,
.infobox_v3 .bordered.navbar {
	border-bottom: 0 !important;
	font-weight: normal !important;
}
.infobox_v3 .prev a,
.infobox_v3 .prev_bloc {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/13/Arr_l.png&quot;) no-repeat right 0.1em;
	float: left;
	max-width: 40%;
	padding: 0 0 0 16px;
	text-align: right;
}
.infobox_v3 .next a,
.infobox_v3 .next_bloc {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ad/Arr_r.png&quot;) no-repeat left 0.1em;
	float: left;
	max-width: 40%;
	padding: 0 16px 0 0;
	text-align: left;
}
/* Divers */
.infobox_v3 table.maillot-equipe td {
	padding: 0;
}
.infobox_v3 table.maillot-equipe {
	table-layout: auto;
}

/* Taxobox V3 (cf. [[Utilisateur:Hexasoft/Taxobox code V3]]) */
.taxobox_v3 {
	font-size: 0.99em !important;
	padding: 1px;
}
/* Style global par défaut */
div.taxobox_v3 .entete,
.taxobox_v3 caption,
.taxobox_v3 p.bloc {
	font-style: normal;
}
/* Ne pas utiliser le gras dans la partie gauche des lignes données mixtes */
.taxobox_v3 th {
	font-weight: normal;
}
/* Change la couleur des séparateur d'un bleu pâle à gris pâle */
div.taxobox_v3.bordered th[scope=row],
div.taxobox_v3.bordered td {
	padding-bottom: 4px;
	border-top: 1px solid #ededed;
}

/* Couleur &quot;animal&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.animal .entete {
	background-color: LightSalmon;
}
.taxobox_v3.animal caption,
.taxobox_v3.animal p.bloc {
	background-color: Bisque;
}
/* Couleur &quot;plante&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.plante .entete {
	background-color: lightgreen;
}
.taxobox_v3.plante caption,
.taxobox_v3.plante p.bloc {
	background-color: #ccffcc;
}
/* Couleur &quot;champignon&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.champignon .entete {
	background-color: SkyBlue;
}
.taxobox_v3.champignon caption,
.taxobox_v3.champignon p.bloc {
	background-color: PowderBlue;
}
/* Couleur &quot;test&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.test .entete {
	background-color: #50a0a0;
}
.taxobox_v3.test caption,
.taxobox_v3.test p.bloc {
	background-color: #70c0c0;
}
/* Couleur &quot;algue&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.algue .entete {
	background-color: MediumAquamarine;
}
.taxobox_v3.algue caption,
.taxobox_v3.algue p.bloc {
	background-color: #bfffe6;
}
/* Couleur &quot;archaea&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.archaea .entete {
	background-color: darkgray;
}
.taxobox_v3.archaea caption,
.taxobox_v3.archaea p.bloc {
	background-color: lightgray;
}
/* Couleur &quot;protiste&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.protiste .entete {
	background-color: khaki;
}
.taxobox_v3.protiste caption,
.taxobox_v3.protiste p.bloc {
	background-color: PaleGoldenrod;
}
/* Couleur &quot;virus&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.virus .entete {
	background-color: #d1d1f9;
}
.taxobox_v3.virus caption,
.taxobox_v3.virus p.bloc {
	background-color: Lavender;
}
/* Couleur &quot;neutre&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.neutre .entete {
	background-color: #eee;
}
.taxobox_v3.neutre caption,
.taxobox_v3.neutre p.bloc {
	background-color: #eee;
}
/* Couleurs &quot;bactérie&quot;, &quot;eucaryote&quot; et &quot;procaryote&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.bacterie .entete,
div.taxobox_v3.eucaryote .entete,
div.taxobox_v3.procaryote .entete {
	background-color: lightgrey;
}
.taxobox_v3.bacterie caption,
.taxobox_v3.bacterie p.bloc,
.taxobox_v3.eucaryote caption,
.taxobox_v3.eucaryote p.bloc,
.taxobox_v3.procaryote caption,
.taxobox_v3.procaryote p.bloc {
	background-color: #e6e6e6;
}

/* Style typographique : zoologie ou rien (botanique) */
div.taxobox_v3 .taxobox_classification {
	font-style: italic;
}
div.taxobox_v3 .taxobox_classification .rnormal,
div.taxobox_v3.zoologie .taxobox_classification .normal,
div.taxobox_v3 th[scope=&quot;row&quot;] {
	font-style: normal;
}

/* Version distincte de &quot;alternance&quot;, afin d'être indépendant des choix fait par
   ailleurs et de pouvoir modifier à volonté l'aspect. */
table.taxoalternance tr,
.taxoalternance.wikitable th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #fff;
}
table.taxoalternance tr:nth-child(odd),
.taxoalternance.wikitable tr:nth-child(odd) th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #f5f5f5;
}

/* Décoration des titres de sous-chapitre. */
h1.firstHeading {
	/* Bug de rendu si icône de titre ou coordonnées déplacées dans le titre */
	overflow: visible;
}
.mw-body h3 {
	border-bottom: dotted 1px #aaa;
}
.mw-body h4,
.mw-body h5,
.mw-body h6 {
	border-bottom: dotted 1px #ddd;
}

/* Styles pour listes imbriqués formant une arborescence,
   en particulier utilisés dans le [[سانچہ:Arbre début]]. */
.treeview ul {
	padding: 0;
	margin: 0;
}
.treeview li {
	padding: 0;
	margin: 0;
	list-style-type: none;
	list-style-image: none;
	zoom: 1; /* Be kind to IE6 */
}
.treeview li li {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f2/Treeview-grey-line.png&quot;) no-repeat 0 -2981px;
	padding-left: 20px;
	text-indent: 0.3em;
}
.treeview li li.lastline {
	background-position: 0 -5971px;
}
.treeview li.emptyline &gt; ul {
	margin-left: -1px;
}
.treeview li.emptyline &gt; ul &gt; li:first-child {
	background-position: 0 9px;
}</text>
      <sha1>k1svczqlxsmleolf50png4yqku5wt0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رامائڻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1023</id>
    <revision>
      <id>712577</id>
      <parentid>684227</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>19601</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>سانچہ</comment>
      <origin>712577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1551" sha1="dpt9t00val6hke650g2tl3m5dowg9jq" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:tahoma&quot;&gt;
[[File:Rama and Hanuman fighting Ravana, an album painting on paper, c1820.jpg|thumb|left|250px|[[رام]] [[ہنومان]] دیاں موڈیاں تے بیٹھ کے تیر چلاندا اے]]
{{ہندو متون}}
'''رامائڻ''' [[پراݨا ہندوستان|پراݨے ہندوستان]] دی [[سنسکرت]] چ لکھی ہوئ وڈی نظم اے۔ اے نظم [[ہندو مت]] تے ھندو تریخ دا حصہ اے۔اے نظم ھندو سیانے [[والمیک]] دی لکھی ہوئ اے تے ھندو ریت رواج دا وڈا پاسا اے۔ '''رامائڻ'''، [[مہا بھارت]] نال مل کے [[بھارت]] دیاں دو وڈیاں نظماں چ گنی جاندی اے۔

'''رامائڻ''' دا مطلب اے رام دا پینڈا۔ اے 7 کتاباں 500 نظماں دے ٹکڑیاں تے 24000 شعراں دی مورت چ اے۔ رامائن چ رام دی کہانی سنائ گئ اے جیدی ٹبری سیتا نوں لنکا دا راجہ راون کڈ کے لے جاندا اے۔

'''رامائڻ''' دی کہانی ھندستان دی پرانی سوچ نوں ڈرامے چ دسدی اے تے اس کہانی نے ھندستان دے سماج تے اخلاقیات تے گوڑا رنگ چڑھایا اے۔ اس کہانی دے کردار [[رام]] ،&lt;nowiki/&gt;[[سیتا]] ،لچھمن پعرت، [[ہنومان]] تے راون کعر کعر چ جانے جاندے نیں۔

{{رامائن}}
{{ہندومت دیوتا تے کتاباں}}

[[Category:سنسکرت]]</text>
      <sha1>dpt9t00val6hke650g2tl3m5dowg9jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مونٹگمری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5299</id>
    <revision>
      <id>712560</id>
      <parentid>710134</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T14:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snow Lion Fenian</username>
        <id>38943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>712560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="tbwp3y91i025247mgpr7akkc8aoovqb" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;مونٹگمری&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; 
 color=gray&gt;Montgomery&lt;font&gt;'''
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Montgomery Alabama panorama.jpg|300px]]
|- align=&quot;center&quot;
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;&quot;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Flag of Montgomery, Alabama.svg|120px|center]]
|-
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;'''چنڈا'''&lt;center&gt;
|- style=&quot;background: #ffffff; text-align: center;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Montgomery County Alabama Incorporated and Unincorporated areas Montgomery Highlighted.svg|200px|center]]
|-
| [[دیس]]: || [[امریکہ]][[File:Flag of the United States.svg|30px]]
|-
| صوبہ: || [[الاباما]][[File:Flag of Alabama.svg|30px]]
|-
| تھاں: || 404.53 مربع [[کلومیٹر]]
|-
| [[لوک]] گنتی: || 201,998
|-
|بولیاں||[[انگریزی]]
|-
| [http://www.montgomeryal.gov/ مونٹگمری دی ویب سائٹ] || 
|}

{{امریکی صوبیاں دے راجگڑھ}}

[[گٹھ:امریکی صوبیاں دے راجگڑھ]]</text>
      <sha1>tbwp3y91i025247mgpr7akkc8aoovqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرینوچ یونیورسٹی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11343</id>
    <revision>
      <id>712586</id>
      <parentid>701360</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="08em6b2xqllq60wd5ctlr0z3z1omty0" xml:space="preserve">{|&quot;table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot;  cellpadding=&quot;1
|style=&quot;background:#F0F8FF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;180px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;گرینوچ یونیورسٹی&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:white&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;180px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;University of Greenwich&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px; align=&quot;center&quot;; solid #D3D3D3;&quot; | [[File:United Kingdom - England - London - Greenwich - Old Royal Naval College.jpg|250px]]
|-
|بنی:|| 1890
|- 
|پڑھاکو:|| 24,915
|-
|تھاں : || [[لندن]]، [[برطانیہ]] [[File:Flag of the United Kingdom.svg|30px]]
|-
|ویب سائیٹ || [http://www2.gre.ac.uk/]
|-
|}
'''گرینوچ یونیورسٹی''' [[برطانیہ]] دے نگر [[لندن]] چ اک یونیورسٹی‏ اے۔

== خريجون بارزون ==
إتيان شنايدر ، نائب رئيس وزراء لوكسمبورغ

بيتر سكينر ، عضو البرلمان الأوروبي

أرامازد ستيبانيان ، كاتب مسرحي

وليام ستيوارت ، مقدم برامج تلفزيونية

نينا ستيبي ، كاتبة

أديل ستريب ، كاتبة

جوي أونوماجورو ، عارضة أزياء ، رائدة أعمال ، فاعلة خير

غاريث توماس ، سياسي

بن ويتاكر ، عالم فلك بريطاني المولد متخصص في استكشاف القمر

جويل ويلانز ، مؤلف ومؤلف إعلانات ومغترب بريطاني ؛ مبتكر علامة تجارية فنلندية شهيرة على الشبكات الاجتماعية ومؤلف كتاب ذي صلة يسخر بسهولة من الصور النمطية المرتبطة بفنلندا

أندريه جورييف (مواليد 1982) ، رجل أعمال روسي ، الرئيس التنفيذي لشركة فوساجرو&lt;ref&gt;https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0:%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530070820/https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0:%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2023-05-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://fedpress.ru/person/3233445 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407103042/https://fedpress.ru/person/3233445 |date=2023-04-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://moneymakerfactory.ru/spravochnik/istoriya-uspeha-andreya-gureva/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230511003950/https://moneymakerfactory.ru/spravochnik/istoriya-uspeha-andreya-gureva/ |date=2023-05-11 }}&lt;/ref&gt;{{برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں}}
[[Category:برطانیہ]]
[[گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں]]</text>
      <sha1>08em6b2xqllq60wd5ctlr0z3z1omty0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مورز دا قلعہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17456</id>
    <revision>
      <id>712573</id>
      <parentid>340033</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>45372</id>
      </contributor>
      <comment>ویکیڈیٹا دی تصویر ورتو</comment>
      <origin>712573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="370" sha1="leesupz1gfmw5xtui77h1f9tbx758mp" xml:space="preserve">[[File:{{#property:P18}}|thumb|left|250px]]
مورز دا قلعہ [[سنتارا]] [[پرتگال]] چ عرباں دا بنیا ہویا اک قلعہ اے جینوں 12 صدی چ پرتگیزاں نے مل مار لیا سی۔

== بارلے جوڑ ==
{{Commons|Category:Castelo dos Mouros|مورز دا قلعہ|position=left}}
[[Category:پرتگال دے قلعے]]</text>
      <sha1>leesupz1gfmw5xtui77h1f9tbx758mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data Kingdom of Sardinia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39796</id>
    <revision>
      <id>712571</id>
      <parentid>712546</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>40019</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>712571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="757" sha1="0pclegqg2krng16309ty2zihfus3ywz" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سارڈینیا سلطنت
| shortname alias = سارڈینیا بادشاہت
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = سارڈینیا سلطنت
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = سارڈینیا
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0pclegqg2krng16309ty2zihfus3ywz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712581</id>
      <parentid>712571</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Kingdom_of_Sardinia_(1848).svg with [[File:Civil_Flag_and_civil_Ensign_of_the_Savoyard_States_(1816-1848).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious e</comment>
      <origin>712581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="mnuyiy441qy87vroyef1s62lj0rr9c5" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سارڈینیا سلطنت
| shortname alias = سارڈینیا بادشاہت
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = سارڈینیا سلطنت
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = سارڈینیا
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnuyiy441qy87vroyef1s62lj0rr9c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data سارڈینیا سلطنت</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39797</id>
    <revision>
      <id>712572</id>
      <parentid>712547</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>40019</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>712572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="757" sha1="0pclegqg2krng16309ty2zihfus3ywz" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سارڈینیا سلطنت
| shortname alias = سارڈینیا بادشاہت
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = سارڈینیا سلطنت
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = سارڈینیا
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0pclegqg2krng16309ty2zihfus3ywz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712580</id>
      <parentid>712572</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Kingdom_of_Sardinia_(1848).svg with [[File:Civil_Flag_and_civil_Ensign_of_the_Savoyard_States_(1816-1848).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious e</comment>
      <origin>712580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="mnuyiy441qy87vroyef1s62lj0rr9c5" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سارڈینیا سلطنت
| shortname alias = سارڈینیا بادشاہت
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = سارڈینیا سلطنت
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = سارڈینیا
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnuyiy441qy87vroyef1s62lj0rr9c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data سارڈینیا بادشاہت</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39799</id>
    <revision>
      <id>712574</id>
      <parentid>712548</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>40019</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>712574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="htc6sggvumlziq9g77cwq5edruzxu5f" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سارڈینیا بادشاہت
| shortname alias = سارڈینیا بادشاہت
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = سارڈینیا سلطنت
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = سارڈینیا
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>htc6sggvumlziq9g77cwq5edruzxu5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712579</id>
      <parentid>712574</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Kingdom_of_Sardinia_(1848).svg with [[File:Civil_Flag_and_civil_Ensign_of_the_Savoyard_States_(1816-1848).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious e</comment>
      <origin>712579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="6d8yen8x378f6uv8nk9quuc0h5zhj7d" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سارڈینیا بادشاہت
| shortname alias = سارڈینیا بادشاہت
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = سارڈینیا سلطنت
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = سارڈینیا
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6d8yen8x378f6uv8nk9quuc0h5zhj7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سارڈینیا بادشاہت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39910</id>
    <revision>
      <id>712575</id>
      <parentid>439927</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>40019</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>712575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="82ibev3higdpz9zliobgxnse2bark4s" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Jameel Noori Nastaleeq; font-size: 125%&quot;&gt;

{{Infobox former country
|native_name = ''Rennu de Sardigna''&lt;br&gt;''Regno di Sardegna''&lt;br&gt;''Regn ëd Sardëgna''
|conventional_long_name = &lt;br&gt;Kingdom of Sardinia
|common_name = Sardinia
|
|continent = Europe
|region = Italy
|country = Italy
|empire_type = بادشاہت
|status = State union
|government_type = بادشاہت
|
|year_start = 1720
|year_end = 1861
|
|event_start = ہیگ معاہدہ
|date_start = فروری 20
|event1 = نپولین دے حملے
|date_event1 = مارچ 27, 1796
|event2 = ویانا کانگریس
|date_event2 = جون 9, 1815
|event3 = آئین
|date_event3 = مارچ 4, 1848
|event4 = زیورخ معاہدہ
|date_event4 = نومبر 10, 1859
|event_end = اطالوی اتحاد
|date_end = مارچ 17
|
|image_flag = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
|flag_type = جھنڈا &lt;small&gt;(1816–48)&lt;/small&gt;
|image_coat = Armoiries Sardaigne 1815.png
|symbol = Coat of arms of Italy
|image_map = KingdomofSardinia1815.png
|image_map_caption = سارڈینیا بادشاہت 1815
|
|p1 = صقلیہ، یروشلم تے قبرص بادشاہت
|flag_p1 = Savoie flag.svg
|p2 = ہیبسبرگ سلطنت 
|flag_p2 = Flag of the Habsburg Monarchy.svg
|s1 = اٹلی بادشاہت
|flag_s1 = Flag of Italy (1861-1946).svg
|s2 = دوجی فرانسیسی سلطنت 
|flag_s2 = Flag of France.svg
|
|national_motto = ''[[FERT|FERT, FERT, FERT]]''
|national_anthem = ''[[Marcia Reale]], [[:it:S'hymnu sardu nationale|Inno Sardo]]''
|capital = [[ٹیورن]] (1720-1799, 1815-1861)&lt;br/&gt;[[کاگلیاری]] (1799-1814)
|common_languages = [[اطالوی]], [[فرانسیسی]], فرانکو پروینکال, کیٹلونی, گالوری, لیگوری, اوکیٹان, پائیڈمونٹی, ساردینی, ساساری, [[ہسپانوی]]
|religion = رومن کیتھولک
|currency = پیڈمونٹیسی سیلڈ 
|
|title_leader = [[بادشاہ]]
|leader1 = [[وکٹر اماڈیس II]]
|year_leader1 = 1720–1730
|leader2 = [[وکٹر امینیول II]]
|year_leader2 = 1849–1861
|
|title_deputy = [[وزیر اعظم]]
|deputy1 = سیزر بالبو
|year_deputy1 = 1848
|deputy2 = کامیلو بینسو
|year_deputy2 = 1860–1861
|
|legislature = [[پارلیمنٹ]] (1848 توں)
|house1 = شاہی سینیٹ
|house2 = نائباں دا چیمبر
|
|stat_year1= 1838
|stat_pop1 = 4650368
|stat_area1= 70000
}}

'''سارڈینیا بادشاہت''' (Kingdom of Sardinia) (اطالوی: Regno di Sardegna، ساردینی: Rennu de Sardigna، پائیڈمونٹی: Regn ëd Sardëgna) سافوئے راج ٹبر دی ریاست سی ۔ ایہہ بادشاہت اج دے [[اٹلی]] دے علاقے [[ضلع سارڈینیا|سارڈینیا]] چ سی ۔

== جھنڈے==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:Savoie flag.svg|پہلا اصل جھنڈا
File:Savoyard flag.svg|دوجا بدلیا جھنڈا
File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|تیجا نیلا جھنڈا
File:Flag of Italy (1861-1946).svg|آخری ترنگا جھنڈا
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

[[گٹھ:اٹلی]]
[[گٹھ:اطالوی بادشاہتاں]]
[[گٹھ:اٹلی دی تریخ]]
[[گٹھ:یورپ دیاں سابق دیس]]
[[گٹھ:یورپ]]
[[گٹھ:یورپی سلطنتاں]]
[[گٹھ:سابق دیس]]</text>
      <sha1>82ibev3higdpz9zliobgxnse2bark4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لسٹ شہر بلحاظ آبادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52102</id>
    <revision>
      <id>712562</id>
      <parentid>712106</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33451" sha1="dus1x2do0ngiaenwpsbc8fsek489v4w" xml:space="preserve">{{جگ دے وڈے شہراں دا ٹیبل}}

ایہ '''لسٹ شہر بلحاظ آبادی''' اے۔

== شہر بلحاظ آبادی ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!نمبر
!شہر
!مورت
!لوک گنتی
!خاصیت
!تھاں (کلومیٹر²)
!سنگھنائی آبادی (/کلومیٹر²)
!دیس
!براعظم
|-
|1
| [[شنگھائی]]
| [[File:Shanghaiviewpic1.jpg|125px]]
| {{nts|17836133}}&lt;ref name=geohive&gt;{{cite web | url=http://www.geohive.com/earth/cy_notagg.aspx | title=Cities: largest (without surrounding suburban areas) | publisher=Geohive}}&lt;/ref&gt;
| بنیادی اضلاع&lt;ref&gt;Based on the following districts: Huangpu, Luwan (merged into Huangpu in 2011), Xuhui, Changning, Jing'an, Putuo, Zhabei, Hongkou, Yangpu, Pudong, Baoshan, Minhang, and Jiading, considered &quot;Core districts&quot; by Geohive.&lt;/ref&gt;
| {{nts|2605.8}}
| {{nts|6845}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|2
| [[استنبول]]
| [[File:Bosphorus.jpg|125px]]
| {{nts|13,854,740}}&lt;ref name=&quot;ترکی&quot;&gt;http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&amp;p_il1=34&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html&lt;/ref&gt;
| میٹروپولیٹن میونسپلٹی
| {{nts|5343}}
| {{nts|2481}}
| {{TUR}}
| یورپ / ایشیاء
|-
|3
| [[کراچی]]
| [[File:Karachi sky line.jpg|125px]]
| {{nts|12,991,000}}&lt;ref name=geohive /&gt;
| [[سٹی ڈسٹرکٹ]]
| {{nts|3527}}
| {{nts|3683}}
| {{PAK}}
| ایشیاء
|-
|4
|[[ممبئی]]
|
| {{nts|12478447}}&lt;ref name=&quot;بھارت1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/بھارت2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=Census of بھارت|title=Provisional Population Totals, Census of بھارت 2011|accessdate=2011-10-18}}&lt;/ref&gt;
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|603}}
| {{nts|20694}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|5
| [[ماسکو]]
| [[File:Ночная-Москва,.jpg|125px]]
| {{nts|11,977,988}}&lt;ref name=&quot;RusCen2012&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/روس-Cities.html#Land روس: Major Cities 2013 January 12]&lt;/ref&gt;
| وفاقی شہر
| {{nts|2511}}&lt;ref name=&quot;RusArea2009&quot;&gt;{{Cite web |title=Ministry of Economic Development of the روس. Federal Registration, Cadastre&amp;Cartograhy Service. روس Landuse National Report 2008, p.187-188 ('''in روسn''') |url=http://www.rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |access-date=2016-03-10 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010021939/https://rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| {{nts|4705}}
| {{RUS}}
| یورپ
|-
|6
| [[بیجنگ]]
| 
| {{nts|11716000}}&lt;ref name=geohive /&gt;
| بنیادی اضلاع&lt;ref&gt;based on the districts of Dongcheng, Xicheng, Chaoyang, Fengtai, Shijingshan, and Haidian, considered &quot;Core districts&quot; by Geohive.&lt;/ref&gt;
| {{nts|1368.32}}
| {{nts|7400}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|7
| [[ساؤ پالو]]
| [[File:Jardim Paulistano2.jpg|125px]]
| {{nts|11376685}}&lt;ref name=&quot;برازیل1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=2204&amp;id_pagina=1|title=IBGE divulga as estimativas populacionais dos municípios em 2012|publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|language=Portuguese|accessdate=22 December 2012}}&lt;/ref&gt;
| بلدیہ
| {{nts|1523}}
| {{nts|7470}}
| {{BRA}}
| جنوبی امریکہ
|-
|8
| [[تیانجین]]
| [[File:天津南京路滨江道交口.jpg|125px]]
| {{nts|11090314}}&lt;ref name=geohive /&gt;
| تمام اضلاع
| {{nts|7422}}
| {{nts|1494}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|9
| [[گوانگژو]]
| [[File:Guangzhou-cruise.jpg|125px]]
| {{nts|11070654}}&lt;ref name=geohive /&gt;
| تمام اضلاع&lt;ref&gt;based on the following districts: Yuexiu, Liwan, Haizhu, Tianhe, Baiyun, Huangpu, Panyu, Huadu, Nansha, and Luogang.&lt;/ref&gt;
| {{nts|3843}}
| {{nts|2881}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|10
| [[دلی]]
| [[File:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|125px]]
| {{nts|11007835}}&lt;ref name=&quot;بھارت1&quot; /&gt;
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|1397.29 }}
| {{nts|7922.9}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|11
| [[سیول]]
|
| {{nts|10575447}}&lt;ref name=&quot;سیول2&quot;&gt;{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=418|title=سیول Statistics (Population)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}&lt;/ref&gt;
| خصوصی شہر
| {{nts|605.25}}&lt;ref name=&quot;سیول1&quot;&gt;{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=412|title=سیول Statistics (Land Area)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}&lt;/ref&gt;
| {{nts|17473}}
| {{KOR}}
| ایشیاء
|-
|12
| [[شینزین]]
| [[File:Shenzhen night street.JPG|125px]]
| {{nts|10357938}}&lt;ref name=geohive /&gt;
| تمام اضلاع
| {{nts|1989}}
| {{nts|5201}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|13
| [[جکارتہ]]
| [[File:Jakarta Car Free Day.jpg|125px]]
| {{nts|9588198}}&lt;ref name=DKCS&gt;[https://web.archive.org/web/20101113150452/http://www.bps.go.id/hasilSP2010/dki/3100.pdf Hasil Sensus Penduduk 2010, Provinsi DKI جکارتہ ('''pdf''')] 2010 Census result. Retrieved on 2010-11-21.&lt;/ref&gt;
| خاص دارالحکومت ضلع
| {{nts|662.33}}
| {{nts|14476}}
| {{IDN}}
| ایشیاء
|-
|14
| [[ٹوکیو]]
| [[File:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|125px]]
| {{nts|8887608}}&lt;ref name=&quot;StatJapMonthlyCityٹوکیو&quot;&gt;[http://www.toukei.metro.ٹوکیو.jp/juukim/2010/jm106a0000.xls Official monthly estimated de jure population by the ٹوکیو Metropolitan Government] (in جاپانese). Population estimate on 2010-06-01.&lt;/ref&gt;
| ٹوکیو خاص وارڈ&lt;ref&gt;Corresponds to the former City of ٹوکیو merged into the [[ٹوکیو|ٹوکیو Metropolis]] on July 1, 1943. The whole of 23 wards is now a [[Local Autonomy Law|special local public entity]] which provides limited public service, and is sometimes statistically treated as the city proper of ٹوکیو (e.g. Statistical Bureau of جاپان, The [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/Table08.pdf Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants. United Nations Statistics Division]).&lt;/ref&gt;
| {{nts|617.18}}
| {{nts|14400}}
| {{JPN}}
| ایشیاء
|-
|15
| [[میکسیکو شہر]]
|
| {{nts|8873017}}&lt;ref name=Inegi2010prel&gt;[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/preliminares2010.aspx Instituto Nacional de Estadística y Geografía, México; Censo de Población y Vivienda 2010, Resultados preliminares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225034305/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=2018-12-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225034305/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=2018-12-25 }} Preliminary 2010 Census results. Retrieved on 2010-11-26.&lt;/ref&gt;
| وفاقی ضلع
| {{nts|1485.49}}&lt;ref name=&quot;ConapoZM&quot;&gt;[http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=133&amp;Itemid=212 Consejo Nacional de Población, México; Delimitación de las zonas metropolitanas de México 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202063503/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=133&amp;Itemid=212 |date=2010-12-02 }} Retrieved on 2010-11-26.&lt;/ref&gt;
| {{nts|5973}}
| {{MEX}}
| شمالی امریکہ
|-
|16
| [[کنشاسا]]
| [[File:Kinshasa 2003.jpg|125px]]
| {{nts|8754000}}&lt;ref name=UN/&gt;
| شہر صوبہ&lt;ref&gt;Excluding the rural commune of Maluku&lt;/ref&gt;
| {{nts|2016}}
| {{nts|4342}}
| {{COD}}
| افریقہ
|-
|17
| [[بنگلور]]
| [[File:Bangalore Palace.jpg|125px]]
| {{nts|8425970}}
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|709.5}}&lt;ref name=&quot;delimit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|title=BBMP Delimitation 2009|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2009-11-09|archive-date=2009-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030032349/http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|dead-url=yes}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;
| {{nts|11876}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|18
| [[نیویارک شہر]]
| [[File:Top of Rock Cropped.jpg|125px]]
| {{nts|8336697}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2013/03/14/nyregion/more-people-moving-to-bronx-census-shows.html|title=http://www.nytimes.com/2013/03/14/nyregion/more-people-moving-to-bronx-census-shows.html|author=Sam Roberts|newspaper=The New York Times|date=March 14, 2013|accessdate=March 14, 2013}}&lt;/ref&gt;
| شہر
| {{nts|783.7}}
| {{nts|10637}}
| {{ریاستہائے متحدہ امریکہ}}
| شمالی امریکہ
|-
|19
| [[تہران]]
|
| {{nts|8,244,535}}&lt;ref name=UN&gt;[http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 UN world Urbanization Prospects estimate for 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |date=2013-10-31 }}. While the UN list is nominally a list of urban agglomerations, this particular city is listed as using the &quot;city proper&quot; statistical concept in the [http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx sources section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927055752/http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx |date=2011-09-27 }} of the UN report.&lt;/ref&gt;
| شہر
| {{nts|760}}
| {{nts|10359}}
| {{IRN}}
| ایشیاء
|-
|20
| [[ڈونگ گوان]]
| [[File:Dongguan Avenue (CBD) 2010.jpg|125px]]
| {{nts|8220237}}&lt;ref name=geohive /&gt;
| پریفیکچر کی سطح کا شہر
| {{nts|2465}}
| {{nts|3335}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|21
| [[لندن]]
| [[File:Canary Wharf Skyline 2, London UK - Oct 2012.jpg|125px]]
| {{nts|8174100}}&lt;ref name=&quot;2011 ONS Population&quot;&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-لندن-as-it-tops-8-million/censusلندنnr0712.html]&lt;/ref&gt;
| [[گریٹر لندن]]&lt;ref&gt;Composed of the [[City of لندن]] and the 32 [[لندن boroughs]]&lt;/ref&gt;
| {{nts|1580}}
| {{nts|4863}}
| {{UK}}
| یورپ
|-
|22
| [[لاگوس]]
|
| {{nts|7937932}}&lt;ref name=Metropolitan_لاگوس_population&gt;Summing the 16 LGAs making up Metropolitan لاگوس (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, لاگوس Island, لاگوس Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:&lt;br&gt;{{cite web| url=http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| title=Legal Notice on Publication of the Details of the Breakdown of the National and State Provisional Totals 2006 Census| author=Federal Republic of نائجیریا Official Gazette| date=15 May 2007| format=PDF| accessdate=2007-06-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704042011/http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| archivedate=2007-07-04| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| شماریات علاقہ
| {{nts|999.6}}
| {{nts|7938}}
| {{NGR}}
| افریقہ
|-
|23
| [[لیما]]
| [[File:Lima Plaza Mayor1 cropped.jpg|125px]]
| {{nts|7605742}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=INEI 2007 Census Results |url=http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |access-date=2016-03-10 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010041120/http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| صوبہ&lt;ref&gt;Composed of 43 independent districts&lt;/ref&gt;
| {{nts|2670.4}}
| {{nts|2848}}
| {{PER}}
| جنوبی امریکہ
|-
|24
| [[ہو چی من شہر]]
| 
| {{nts|7521138}}&lt;ref&gt;http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/niengiamthongke-nam2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418065842/http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/niengiamthongke-nam2011 |date=2013-04-18 }}&lt;/ref&gt;
| صوبہ-سطح میونسپلٹی
| {{nts|2095.01}}
| {{nts|3590}}
| {{VIE}}
| ایشیاء
|-
|25
| [[بوگوتا]]
| [[File:Bogotá de noche.jpg|125px]]
| {{nts|7467804}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|title=بوگوتا population|publisher=Secretaría Distrital de Planeación|language=Spanish|accessdate=15 June 2011|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201044/http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| دارالحکومت ضلع
| {{nts|1590}}
| {{nts|4697}}
| {{COL}}
| جنوبی امریکہ
|-
|26
| [[ہانگ کانگ]]
| [[File:Hong Kong view from The Peak 01.jpg|125px]]
| {{nts|7108100}}&lt;ref name=&quot;HongKongPop&quot;&gt;[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=1&amp;displayMode=T Census and Statistics Department, ہانگ کانگ; Population and Vital Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519100835/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=1&amp;displayMode=T |date=2008-05-19 }} Retrieved on 2011-10-18. Estimated population in mid 2011.&lt;/ref&gt;
| خصوصی انتظامی علاقہ
| {{nts|1108}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|title=ہانگ کانگ: Broad Land Usage Distribution|publisher=Planning Department: The Government of the ہانگ کانگ Special Administration Region|accessdate=18 October 2011|archive-date=19 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019212830/http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| {{nts|6415}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|27
| [[بنکاک]]
| 
| {{nts|7025000}}&lt;ref name=&quot;ThaiKeyStat2007&quot;&gt;[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office تھائی لینڈ, Key Statistics of تھائی لینڈ 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121MB zipped file!)'''] Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.&lt;/ref&gt;
| انتظامی علاقہ
| {{nts|1568.74}}
| {{nts|4478}}
| {{THA}}
| ایشیاء
|-
|28
| [[ڈھاکہ]]
| [[File:Dhaka city.jpg|125px]]
| {{nts|7000940}}&lt;ref name=&quot;بنگلہ دیشStatPock2008&quot;&gt;[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf بنگلہ دیش Bureau of Statistics, Statistical Pocket Book, 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121200847/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf |date=2010-11-21 }} 2008 Population Estimate. Retrieved 2009-08-05.&lt;/ref&gt;
| سٹی کارپوریشن
| {{nts|360}}&lt;ref name=&quot;ڈھاکہ1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ڈھاکہcity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=ڈھاکہ Area|publisher=ڈھاکہ سٹی کارپوریشن |accessdate=6 February 2010}}&lt;/ref&gt;
| {{nts|19447}}
| {{BAN}}
| ایشیاء
|-
|29
| [[حیدرآباد، دکن]]
| [[File:MindSpace campus in Hyderabad, India.jpg|125px]]
| {{nts|6809970}}
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|621.48}}&lt;ref name=&quot;Hyd1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=12-04-2010|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201010/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| {{nts|10958}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|30
| [[قاہرہ]]
| [[File:Kairo 001.jpg|125px]]
| {{nts|6758581}}&lt;ref name=&quot;Capmas2006&quot;&gt;[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, Population and Housing Census 2006, محافظہ level, Population distribution by sex ('''excel-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=2009-01-24 }} For قاہرہ, figure is an adjusted census result, as Helwan governorate was created on the 17th of April 2008 from a.o. parts of the قاہرہ governorate.&lt;/ref&gt;
| محافظہ
| {{nts|453}}
| {{nts|17190}}
| {{EGY}}
| افریقہ
|-
|31
| [[ہنوئی]]
| 
| {{nts|6451909}}&lt;ref name=&quot;Gso.gov.vn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=462&amp;idmid=2&amp;idmid=2&amp;ItemID=9789 |title=General Statistics Office Of ویتنام |publisher=Gso.gov.vn |date= |accessdate=2010-07-26}}&lt;/ref&gt;
| صوبہ-سطح میونسپلٹی
| {{nts|3344.7}}
| {{nts|1943.4}}
| {{VIE}}
| ایشیاء
|-
|32
| [[ووہان]]
| [[File:Wuhan from Yellow Crane Tower.jpg|125px]]
| {{nts|6434373}}&lt;ref name=&quot;ووہان&quot;&gt;{{cite web|title=武汉市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from ووہان 2010 Census) |url=http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417|publisher=ووہان Statistics Bureau|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011}} Total population as of 2010-11-01 of the central districts: Jiang'an, Jianghan, Qiaokou, Hanyang, Wuchang, Qingshan, and Hongshan, as defined in ووہان Statistical Yearbook 2010&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;{{Citation needed|reason=number not in source|date=August 2011}}
| مرکزی اضلاع&lt;ref name=nbsurban&gt;Refers to fully urban districts, that is districts with a population density of over 1,500 per km².&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;{{Citation needed|reason= No reliable source provided.|date=August 2011}}
| {{nts|888.42}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111105213243/http://www.whtj.gov.cn/documents/tjnj2010.pdf ووہان Statistical Yearbook 2010] p. 15&lt;/ref&gt;
| {{nts|7242}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|33
| [[ریو دے جینیرو]]
| [[File:Rio de Janeiro night.jpg|125px]]
| {{nts|6390290}}&lt;ref name=&quot;برازیل1&quot;/&gt;
| بلدیہ
| {{nts|1182}}
| {{nts|5406}}
| {{BRA}}
| جنوبی امریکہ
|-
|34
| [[لاہور]]
| 
| {{nts|6318745}}&lt;ref name=&quot;GeoHivePunjabلاہور&quot;&gt;[http://www.geohive.com/cntry/پاکستان.aspx?levels=Punjab GeoHive, پاکستان - The Punjab - Administrative units] 1998 Census result for لاہور District. Accessed on 2008-09-28. The UN estimated the population of لاہور to be 6,577,000 in 2007. However, that estimate is based on now obsolete administrative boundaries for the لاہور Metropolitan Corporation. The administrative boundaries for لاہور was changed in 2001, when it was transformed from Metropolitan Corporation into a سٹی ڈسٹرکٹ. The سٹی ڈسٹرکٹ includes the old Metropolitan Corporation as well as the surrounding district. The District of لاہور had a total of 6,318,745 inhabitants in 1998, compared to 5,143,495 for the Metropolitan Corporation. Current, but vague, estimates puts the population of the district at somewhere between 7.5 and 10 million.&lt;/ref&gt;
| [[سٹی ڈسٹرکٹ]]
| {{nts|1772}}
| {{nts|3566}}
| {{PAK}}
| ایشیاء
|-
|35
| [[احمد آباد]]
| [[File:Amdavad Aerial.jpg|125px]]
| {{nts|5570585}}
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|475}}
| {{nts|11727}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|36
| [[بغداد]]
| [[File:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|125px]]
| {{nts|5402486}}&lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=30 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|archivedate=23 January 2010|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| شہر
| {{nts|1134}}
| {{nts|4064}}
| {{IRQ}}
| ایشیاء
|-
|37
| [[ریاض]]
| [[File:The king Abdullah Financial District..JPG|125px]]
| {{nts|5188286}}&lt;ref name=&quot;SaudiCensus2010&quot;&gt;[http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf Central Department of Statistics and Information, سعودی عرب; Population of cities with at least 5,000 inhabitants, at the 2010 Population Census ('''pdf, in arabic''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311140301/http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf |date=2012-03-11 }} Retrieved on 2010-12-13.&lt;/ref&gt;
| شہر
| {{nts|800}}
| {{nts|6485}}
| {{KSA}}
| ایشیاء
|-
|38
| [[سنگاپور]]
| [[File:Singapore Skyline at Night with Blue Sky.JPG|125px]]
| {{nts|5183700}}&lt;ref name=&quot;Mid-2010 سنگاپور population&quot;&gt;[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics سنگاپور, Population (Mid-Year Estimates)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=2009-02-21 }} Retrieved on September 23, 2010. Estimated population on Mid-2010, including سنگاپور residents plus non-residents. Population of سنگاپور citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.&lt;/ref&gt;
| شہر ریاست
| {{nts|712.4}}
| {{nts|7276}}
| {{SIN}}
| ایشیاء
|-
|39
| [[سینٹیاگو]]
| [[File:Santiago de Chile.jpg|125px]]
| {{nts|5012973}}&lt;ref name=&quot;چلیProjProv&quot;&gt;[http://www.ine.cl/canales/چلی_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/DatProv/SalProvUsuarios-T13OK.xls Instituto Nacional de Estadística, چلی; Proyecciones de población al 30 de Junio 1990-2020, Region Metropolitana de سینٹیاگو; Provincias ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.&lt;/ref&gt;
| [[صوبہ]]&lt;ref&gt;Composed of 32 independent municipalities&lt;/ref&gt;
| {{nts|2030}}
| {{nts|2469}}
| {{CHI}}
| جنوبی امریکہ
|-
|40
| [[سینٹ پیٹرز برگ]]
| [[File:St Petersburg Neva River004.jpg|125px]]
| {{nts|5023313}}&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm Federal State Statistics Service, روس ('''xls, in روسn''')] 2011-01-01 Estimation based on National Census 2010-10-14. Retrieved on 2011-03-30&lt;/ref&gt;
| وفاقی شہر
| {{nts|1399}}&lt;ref name=&quot;RusArea2009&quot;/&gt;
| {{nts|3480}}
| {{RUS}}
| یورپ
|-
|41
| [[چنائے]]
| [[File:Southern Railway HQ.jpg|125px]]
| {{nts|4681087}}&lt;ref name=&quot;2011 official بھارت Census&quot;&gt;http://www.census2011.co.in/census/district/21-چنائے.html&lt;/ref&gt;
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|176}}&lt;ref name=&quot;2011 official بھارت Census&quot;/&gt;
| {{nts|26903}}&lt;ref name=&quot;2011 official بھارت Census&quot;/&gt;
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|42
| [[انقرہ]]
| [[File:MiddleEastTechnicalUniversityCampus800x470.jpg|125px]]
| {{nts|4550662}}
| میٹروپولیٹن میونسپلٹی
| {{nts|2516}}
| {{nts|1551}}
| {{TUR}}
| ایشیاء
|-
|43
| [[چونگ جنگ]]
| [[File:Chongqing 005.jpg|125px]]
| {{nts|4513100}}&lt;ref name=&quot;چونگ جنگ&quot;&gt;{{cite news|title=重庆市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from چونگ جنگ 2010 Census) |url=http://news.163.com/11/0503/01/733HTAIV00014AED.html|newspaper=NetEase|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011}} Total population as of 2010-11-01 of the following districts: Yuzhong, Dadukou, Jiangbei, Shapingba, Jiulongpo, and Nan'an&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;{{Citation needed|reason=number not in source|date=August 2011}}
| بنیادی اضلاع&lt;ref name=nbsurban/&gt;&lt;br&gt;
{{Citation needed|reason= No reliable source provided.|date=August 2011}}
| {{nts|1435}}
| {{nts|3145}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|44
| [[کولکاتہ]]
| [[File:Victoria Memorial Hall, Kolkata.jpg|125px]]
| {{nts|4486679}}&lt;ref name=&quot;بھارت1&quot;/&gt;
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|185}}
| {{nts|24252}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|45
| [[سورت]]
| [[File:GauravPath1.jpg|125px]]
| {{nts|4462002}}
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|326.515}}&lt;ref&gt;[http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml Demographics: سورت Municipal Corporation]&lt;/ref&gt;
| {{nts|13666}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|46
| [[رنگون]]
| [[File:Yangoon-south.jpg|125px]]
| {{nts|4350000}}&lt;ref name=UN/&gt;
| شہر
| {{nts|598.75}}&lt;ref&gt;[http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_میانمار.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of میانمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026081400/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1.pdf |date=2020-10-26 }}. Retrieved 6 June 2009.&lt;/ref&gt;
| {{nts|6828}}
| {{MYA}}
| ایشیاء
|-
|47
| [[اسکندریہ]]
| [[File:Alexandria,Egypt,Skyline.jpg|125px]]
| {{nts|4110015}}&lt;ref name=&quot;Capmas2006&quot;/&gt;
| محافظہ
| {{nts|2680}}
| {{nts|1611}}
| {{EGY}}
| افریقہ
|-
|48
| [[شینیانگ]]
| [[File:Shenyang Zentrum.jpg|125px]]
| {{nts|4101197}}&lt;ref name=statfi&gt;[http://pxweb2.stat.fi/Database/Kansainvalisen_tiedon_tietokanta/vrm/Kaupungit/hallintokaupungit_en.htm City and region database of Statistics فنلینڈ]&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(2006-12-31)&lt;/small&gt;
| بنیادی اضلاع
| {{nts|3495}}
| {{nts|1173}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|49
| [[سوزو]]
| [[File:China Suzhou Jinjihu Lake.jpg|125px]]
| {{nts|4074000}}&lt;ref name=سوزو&gt;{{cite web | url=http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355 | title=苏州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from سوزو 2010 Census) | publisher=سوزو Statistics Bureau | date=3 May 2011 | accessdate=3 May 2011 | archive-date=19 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131019235449/http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355 | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| بنیادی اضلاع&lt;ref&gt;Based on the following districts: Pingjiang,Canglang,Jinchang,Huqiu,Wuzhong,Xiangcheng,SND,SIP.&lt;/ref&gt;
| {{nts|1679.2}}
| {{nts|2426}}
| {{CHN}}
| ایشیاء
|-
|50
| [[نیو تائی پے]]
| [[File:Taipei Rushhour birdseye.JPG|125px]]
| {{nts|3910086}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|title=نیو تائی پے City|publisher=Household Registration Service, نیو تائی پے City Government|language=Chinese|accessdate=18 October 2011|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425075237/http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| خصوصی میونسپلٹی
| {{nts|2052.5667}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&amp;pageID=36568&amp;FP=D40000002968000000_5|title=نیو تائی پے City|publisher=نیو تائی پے City Government|accessdate=18 October 2011|archive-date=9 July 2012|archive-url=https://archive.is/20120709080120/http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&amp;pageID=36568&amp;FP=D40000002968000000_5|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| {{nts|1905}}
| {{ROC-TW}}
| ایشیاء
|-
|51
| [[جوہانسبرگ]]
| [[File:South Africa-Johannesburg-Hillbrow001.jpg|125px]]
| {{nts|3888180}}&lt;ref name=ZA/&gt;
| میٹروپولیٹن بلدیہ
| {{nts|1644.96}}
| {{nts|2364}}
| {{ZAF}}
| افریقہ
|-
|52
| [[لاس اینجلس]]
| [[File:LosAngeles06.jpg|125px]]
| {{nts|3819702}}&lt;ref name=uscensus&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/popmap/ | title=Interactive Population Map | publisher=US Census Bureau|accessdate=2011-08-03}}&lt;/ref&gt;
| شہر
| {{nts|1290}}
| {{nts|2940}}
| {{ریاستہائے متحدہ امریکہ}}
| شمالی امریکہ
|-
|53
| [[یوکوہاما]]
| [[File:Minato Mirai In Blue.jpg|125px]]
| {{nts|3680267}}&lt;ref name=&quot;StatJapMonthlyCityیوکوہاما&quot;&gt;[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html Official monthly estimated de jure population by the Kanagawa Prefectural Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }} (in جاپانese). Population estimate on 2010-06-01.&lt;/ref&gt;
| شہر
| {{nts|437.38}}
| {{nts|8414}}
| {{JPN}}
| ایشیاء
|-
|54
| [[عابدجان]]
| [[File:Abidjanpyramid.JPG|125px]]
| {{nts|3660682}}&lt;ref name=عابدجان&gt;[http://www.عابدجان-da.ci/Accueil/Presentation/عابدجان/index.html عابدجان District estimate for 2003]&lt;/ref&gt;
| محکمہ / ضلع
| {{nts|2119}}
| {{nts|1728}}
| {{CIV}}
| افریقہ
|-
|55
| [[بسان]]
| [[File:August Afternoon in Haeundae 2.jpg|125px]]
| {{nts|3600381}}&lt;ref name=&quot;بسان1&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.بسان.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=بسان: Population and area of Administrative units|publisher=بسان میٹروپولٹن سٹی|accessdate=12 February 2011}}&lt;/ref&gt;
| میٹروپولٹن سٹی
| {{nts|766.12}}&lt;ref name=&quot;بسان1&quot;/&gt;
| {{nts|4666}}
| {{KOR}}
| ایشیاء
|-
|56
| [[برلن]]
| [[File:Über den Dächern von Berlin.jpg|125px]]
| {{nts|3499879}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistik-برلن-brandenburg.de//Publikationen/OTab/2012/OT_A01-01-00_124_201111_BE.pdf |title=Bevölkerungsstand in برلن am 30. November 2011 nach Bezirken |work=Amt für Statistik برلن-Brandenburg |accessdate=2012-04-23}}&lt;/ref&gt;
| سٹی ریاست
| {{nts|892}}
| {{nts|3924}}
| {{DEU}}
| یورپ
|-
|57
| [[کیپ ٹاؤن]]
| [[File:Central Cape Town.jpg|125px]]
| {{nts|3497097}}&lt;ref name=ZA&gt;[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics جنوبی افریقہ, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |date=2013-08-25 }} Retrieved on 2008-03-23.&lt;/ref&gt;
| میٹروپولٹن بلدیہ
| {{nts|2454.72}}
| {{nts|1424}}
| {{ZAF}}
| افریقہ
|-
|58
| [[ڈربن]]
| [[File:Durban 21.08.2009 12-56-40.jpg|125px]]
| {{nts|3468086}}&lt;ref name=ZA/&gt;
| میٹروپولٹن بلدیہ
| {{nts|2291.89}}
| {{nts|1513}}
| {{ZAF}}
| افریقہ
|-
|59
|[[جدہ]]
|
|{{nts|3430697}}&lt;ref name=&quot;SaudiCensus2010&quot; /&gt;
| شہر
|{{nts|1230}}
|{{nts|2789}}
|{{SAU}}
| ایشیاء
|-
|60
| [[پیانگ یانگ]]
| [[File:0322 Pyongyang Turm der Juche Idee Aussicht.jpg|125px]]
| {{nts|3255388}}&lt;ref&gt;[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1-15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 March 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.&lt;/ref&gt;
| براہ راست کنٹرول میونسپلٹی
| {{nts|3194}}
| {{nts|1019}}
| {{PRK}}
| ایشیاء
|-
|61
| [[میدرد]]
| [[File:Plaza de Colón (Madrid) 06.jpg|125px]]
| {{nts|3213271}}&lt;ref&gt;[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe260&amp;file=inebase&amp;L= INE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe260&amp;file=inebase&amp;L= |date=2013-12-08 }} (2008)&lt;/ref&gt;
| بلدیہ
| {{nts|698}}
| {{nts|4604}}
| {{ESP}}
| یورپ
|-
|62
|[[نیروبی]]
| [[File:Nairobi showing KICC Times Tower and City Hall.jpg|125px]]
|{{nts|3138369}}&lt;ref name=&quot;کینیا2009&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20101210081530/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/Presentation%20by%20Minister%20for%20Planning%20revised.pdf Minister of State for Planning, National Development and Vision 2030; 2009 Population and Housing Census Results ('''pdf''')] Retrieved on 2010-12-13.&lt;/ref&gt;
| [[صوبہ]]
|{{nts|696}}
|{{nts|4509}}
|{{KEN}}
| افریقہ
|-
|63
| [[پونے]]
| [[File:AmonoraTownCentre.jpg|125px]]
| {{nts|3115431}}
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|450.69}}
| {{nts|6913}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
|64
| [[جے پور]]
| [[File:DSCN1444.JPG|125px]]
| {{nts|3073350}}
| میونسپل کارپوریشن
| {{nts|485}}
| {{nts|6337}}
| {{IND}}
| ایشیاء
|-
| 65
| [[ادیس ابابا]]
| [[File:Aerials Ethiopia 2009-08-27 15-26-13.JPG|125px]]
| {{nts|3040740}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&amp;view=doc&amp;id=421&amp;format=raw&amp;Itemid=606|title=Population Size of Towns by Sex, Region, Zone and Wereda : July 2012.|publisher=Central Statistical Agency of ایتھوپیا|accessdate=6 January 2013}}&lt;/ref&gt;
| شہر
|
|
|{{ETH}}
| افریقہ
|-
|66
| [[دار البیضاء]]
| [[File:CasablancaFAR.jpg|125px]]
| {{nts|3027000}}&lt;ref&gt;[http://www.wmaker.net/myhcp2011/file/112824/ HCP, Centre d’Etudes et de Recherches Démographiques (CERED)] (2009)&lt;/ref&gt;
| شہر
| {{nts|324}}
| {{nts|9342}}
| {{MAR}}
| افریقہ
|-
|}


== ہور ویکھو ==
* [[لسٹ قومی دارالحکومت تے وڈے شہر بلحاظ دیس]]
* [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ سنگھنائی آبادی]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

{{دنیا  دے سبتوں وڈے شہر}}
{{ایشیائی دیساں دے راجگڑھ}}
{{یورپی دیساں دے راجگڑھ}}
{{وڈے شہر بلحاظ براعظم}}
{{دنیا دے لوک گنتی لحاظ نال وڈے شہر}} 
[[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]]
[[گٹھ:ایشیا دے شہر]]
[[گٹھ:ایشیائی شہر]]
[[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]]
[[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]]
[[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]]
[[گٹھ:یورپ دے شہر]]
[[گٹھ:شہر]]
[[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]]
[[گٹھ:یورپی شہر]]
[[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:لسٹاں]]</text>
      <sha1>dus1x2do0ngiaenwpsbc8fsek489v4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نوبل انعام جیتو مسیحی شخصیتاں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52874</id>
    <revision>
      <id>712570</id>
      <parentid>712478</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164349" sha1="hnkbrcuf7zjwhfyzwjh5kdh7fx2kdgu" xml:space="preserve">== مسیحی نوبل انعام جیتو بلحاظ شعبہ ==

=== [[فزکس]]===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سال
! colspan=2|انعام یافتہ
! دیس
! فرقہ
! وجہ
|-
|1901
|[[File:WilhelmRöntgen.JPG|75px]]
|[[ولیم رونٹگین ]]
|[[جرمنی]]
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wilhelm Conrad Roentgen |url=http://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070628/https://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|&quot;in recognition of the extraordinary services he has rendered by the discovery of the remarkable [[ایکس شعاع|rays]] subsequently named after him&quot;
|-
|rowspan=2|1902
|[[File:H A Lorentz (Nobel).jpg|75px]]
|[[ہنڈرک لورنٹز]]
|[[نیدرلینڈ]]
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/topic/Hendrik_Antoon_Lorentz.aspx Hendrik Antoon Lorentz]&lt;/ref&gt;
|&quot;in recognition of the extraordinary service they rendered by his researches into the influence of [[magnetism]] upon [[radiation]] phenomena&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1902 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Pieter Zeeman.jpg|75px]]
|[[پیڑ زیمین]]
|[[نیدرلینڈ]]
|Dutch Reformed Church&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/zeeman-bio.html Pieter Zeeman - Biographical]&lt;/ref&gt;
|&quot;in recognition of the extraordinary service they rendered by their researches into the influence of magnetism upon radiation phenomena
|-
|1903
|[[File:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|75px]]
|[[ہنری بیکرویل ]]
|[[فرانس]]
|رومن کیتھولک
&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/laureates/index.php?id=4 Henri Becquerel]&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of spontaneous [[radioactivity]]&quot;&lt;ref name=N1903&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1903 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1904
|[[File:John William Strutt.jpg|75px]]
|[[جان ولیم سٹرٹ ]]
|[[برطانیہ]]
|Anglican&lt;ref&gt;Peter J. Bowler (2014). &quot;Reconciling Science and Religion: The Debate in Early-Twentieth-Century Britain&quot;, University of Chicago Press. p. 35&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sir William Gavin (1967). &quot;Ninety Years of Family Farming: The Story of Lord Rayleigh's and Strutt &amp; Parker Farms&quot;. Hutchinson, p. 37&lt;/ref&gt;
|&quot;for his investigations of the densities of the most important gases and for his discovery of [[argon]] in connection with these studies&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1904 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1904/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1905
|[[File:Phillipp Lenard in 1900.jpg|75px]]
|[[فلپ لینارڈ ]]
|[[آسٹریا ہنگری]]&lt;br /&gt;[[جرمنی]]
|کرسچئین&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/441/000099144/ Philipp Lenard]&lt;/ref&gt;
|&quot;for his work on [[cathode ray]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1905 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;&gt;{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |authorlink=Geir Lundestad |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1906
|[[File:J.J Thomson.jpg|75px]]
|[[جے جے تھامسن ]]
|برطانیہ
|Anglican&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Essay on Thomson life and religious views |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201005910/http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his theoretical and experimental investigations on the [[conduction of electricity]] by gases&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1906 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1909
|[[File:Guglielmo Marconi.jpg|75px]]
|[[گُگلیلمو مارکونی]]([[مارکونی]])
|[[اٹلی]]
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;Marconi, Maria Christina, ''Marconi My Beloved''[https://books.google.com/books?id=wfSABTyeiV4C&amp;pg=PA19&amp;dq=marconi+catholic&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=StMVVfzhMYOXNp_agPgI&amp;ved=0CDIQ6AEwBA#v=onepage&amp;q=marconi%20catholic&amp;f=false]''. 2001. p. 19-24.''&lt;/ref&gt;
|&quot;for his contributions to the [[Invention of radio|development of wireless telegraphy]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1914
|[[File:Max von Laue 1914.jpg|75px]]
|[[میکس وون لیو]]
|[[جرمنی]]
|کرسچئین&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/laue-bio.html Max von Laue: Biographical] The Nobel Prize in Physics 1914. Nobel Foundation.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1098/rsbm.1960.0028| title = [[میکس وون لیو]] 1879-1960| journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]| volume = 6| pages = 134| year = 1960| last1 = Ewald | first1 = P. P. | authorlink1 = Paul Peter Ewald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Magill, Frank Northen (1989) ''The Nobel Prize Winners'', Salem Press. ISBN 0893565598. p. 198&lt;/ref&gt;
|&quot;For his discovery of the [[X-ray crystallography|diffraction of X-rays]] by crystals&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1914 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt; an important step in the development of [[X-ray spectroscopy]].
|-
|rowspan=2|1915
|[[File:Wh-bragg.jpg|75px]]
|[[ولیم ہنری براگ]]
|[[برطانیہ]]
|کرسچئین&lt;ref&gt;[http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 Bragg, Sir William Henry (1862–1942)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320003055/http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 |date=2013-03-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/biography/William-Bragg Sir William Bragg from Britannica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Nobel Prize-winning physicist William Henry Bragg |url=http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704142538/http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|&quot;For his services in the analysis of [[crystal structure]] by means of X-rays&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt; an important step in the development of [[X-ray crystallography]]
|-
|[[File:Wl-bragg.jpg|75px]]
|[[ولیم لاورنس براگ]]
|[[آسٹریلیا]]
[[برطانیہ]]
|کرسچئین
|-
|1917
|[[File:Charles Glover Barkla.jpg|75px]]
|[[چارلس گلور بارکالا]]
|[[برطانیہ]]
|Methodist&lt;ref&gt;School of Mathematics and Statistics. [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Barkla.html &quot;Charles Glover Barkla&quot;] (2007), University of St Andrews, Scotland. JOC/EFR.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;H.S. Allen (1947), Obituary Notices of Fellows of the Royal Society, Vol. 5, No. 15,. &quot;[http://www.jstor.org/discover/10.2307/769087?uid=3738664&amp;uid=2129&amp;uid=2&amp;uid=70&amp;uid=4&amp;sid=21103238109881 Charles Glover Bark]&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/topic/Charles_Glover_Barkla.aspx Charles Glover Barkla], Complete Dictionary of Scientific Biography (2008)&lt;/ref&gt;
|&quot;For his discovery of the [[X-ray fluorescence|characteristic Röntgen radiation]] of the elements&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1917 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1917/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt; another important step in the development of [[X-ray spectroscopy]]
|-
|1918
|[[File:Max Planck 1933.jpg|75px]]
|[[میکس پلانک]]
|[[جرمنی]]
|Raised Lutheran, later in life, Planck's views on God were that of a deist{{efn|He stated that: &quot;Both Religion and science require a belief in God. For believers, God is in the beginning, and for physicists He is at the end of all considerations… To the former He is the foundation, to the latter, the crown of the edifice of every generalized world view.&quot;}}&lt;ref name=&quot;adherents.com&quot;&gt;[http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html The Religious Affiliation of Physicist Max Planck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810130831/http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html |date=2017-08-10 }}. adherents.com. Retrieved on 2011-07-05.&lt;/ref&gt;
|&quot;for the services he rendered to the advancement of physics by his discovery of energy [[quantum mechanics|quanta]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1918 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html |accessdate = 2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1919
|[[File:Johannes Stark.jpg|75px]]
|[[جوہنس سٹارک]]
|[[جرمنی]]
|کرسچئین&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/553/000099256/ Johannes Stark]&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the [[Doppler effect]] in [[canal rays]] and the splitting of [[spectral line]]s in [[electric field]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1919 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1919/index.html |accessdate = 2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1923
|[[File:Robert Andrews Millikan 1920s.jpg|75px]]
|[[رابرٹ انڈریو ملکین]]
|[[امریکا]]
|کرسچئین&lt;ref name=&quot;Millikan 1929&quot;&gt;&quot;Millikan, Robert Andrew&quot;, [[Who's Who in America]] v. 15, 1928–1929, p. 1486&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html The Religious Affiliation of Physicist Robert Andrews Millikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704140437/http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html |date=2017-07-04 }}. adherents.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html Nobel biography]. nobelprize.org.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html &quot;Medicine: Science Serves God,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817193240/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html |date=2013-08-17 }} ''Time,'' June 4, 1923. Accessed 19 Jan. 2013.&lt;/ref&gt; He dealt with this in his [[Terry Lectures]] at [[Yale]] in 1926–7, published as ''Evolution in Science and Religion''.&lt;ref&gt;''Evolution in Science and Religion'' (1927), 1973 edition: Kennikat Press, ISBN 0-8046-1702-3&lt;/ref&gt;
|&quot;for his work on the [[elementary charge]] of electricity and on the [[photoelectric effect]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1923 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1925
|[[File:Gustav Hertz.jpg|75px]]
|[[گستاف لوڈوگ ہرٹز]]
|[[جرمنی]]
|Lutheran&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|title=Buildings Integral to the Former Life and/or Persecution of Jews in Hamburg|publisher=uni-hamburg.de|author=Robertson, Struan|accessdate=22 February 2012|archive-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327213148/http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the laws governing the impact of an [[electron]] upon an atom&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1925 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1927
|[[File:Arthur Compton.jpg|75px]]
|[[آرتھر کومپٹون]]
|[[امریکا]]
|Presbyterian&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aps.org/units/fps/newsletters/2003/april/commentary.html|title=Physics and Society newsletter April 2003 Commentary|publisher=|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|title=Science: Cosmic Clearance|date=13 January 1936|work=TIME.com|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226101941/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the [[Compton effect|effect named after him]]&quot;&lt;ref name=N1927&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1927 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1932
|[[File:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|75px]]
|[[ورنر ہیزنبرگ]]
|[[جرمنی]]
|Lutheran&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Stewart|first1=Ian|title=Why Beauty Is Truth: A History of Symmetry|url=http://books.google.co.uk/books?id=6akF1v7Ds3MC|accessdate=June 14, 2006|year=2008|publisher=[[Basic Books|Basic]]|isbn=9780465082377|page=206}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html The religion of Werner Heisenberg, physicist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129213817/http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html |date=2010-11-29 }}. Adherents.com. Retrieved on 2012-02-01.&lt;/ref&gt;
|&quot;for the creation of [[quantum mechanics]], the application of which has, inter alia, led to the discovery of the [[allotropic]] forms of hydrogen&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1932 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1936
|[[File:Hess.jpg|75px]]
|[[وکٹر فرانسس ہیس]]
|[[آسٹریا]]
|کرسچئین&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/731/000099434/|title=Victor Francis Hess|publisher=|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=AtngooiwXikC&amp;pg=PA254|title=A Dictionary of Scientists|publisher=|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt; He wrote on the topic of science and religion in his article ''&quot;My Faith&quot;''.&lt;ref&gt;Victor Francis Hess. &quot;[http://newspaperarchive.com/us/texas/san-antonio/san-antonio-light/1946/11-03/page-52 My Faith]&quot;. San Antonio Light Newspaper Archive. Sunday, November 3, 1946, p. 52&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of [[cosmic ray|cosmic radiation]]&quot;&lt;ref name=&quot;N1936&quot;&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1936 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1937
|[[File:George Paget Thomson.jpg|75px]]
|[[جارج پاگٹ تھامسن]]
|[[برطانیہ]]
|کرسچئین
|&quot;for his experimental discovery of the [[electron diffraction|diffraction of electrons]] by crystals&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1937 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1937/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1938
|[[File:Enrico Fermi 1943-49 140x190.jpg|75px]]
|[[انریکو فرمی]]
|[[اٹلی]]
|Raised رومن کیتھولک, then become an agnostic
|&quot;for his demonstrations of the existence of new radioactive elements produced by [[neutron irradiation]], and for his related discovery of nuclear reactions brought about by slow neutrons&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1938 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1945
|[[File:Wolfgang Pauli ETH-Bib Portr 01042.jpg|75px]]
|[[ولف گینگ پاولی]]
|[[آسٹریا]]
|Raised رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jinfo.org/Physicists.html|title=Jewish Physicists|accessdate=2006-09-30}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for the discovery of the Exclusion Principle, also called the [[Pauli principle]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1945 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1951
|
|[[جوہن کوکروفٹ]]
|[[برطانیہ]]
|کرسچئین
|rowspan=2|&quot;for their pioneer work on the transmutation of atomic nuclei by artificially accelerated atomic particles&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1951 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Ernest Walton.jpg|75px]]
|[[ارنسٹ والٹن]]
|[[آئرلینڈ]]
|Methodist&lt;ref&gt;V. J. McBrierty: Ernest Thomas Sinton Walton, The Irish Scientist, 1903-1995 (Trinity College Dublin, 2003)&lt;/ref&gt;
|-
|1952
|[[File:Edward Mills Purcell.jpg|75px]]
|[[ایڈوارڑملس پرسل]]
|[[امریکا]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1952 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1953
|[[File:Zernike.jpg|75px]]
|[[فرٹز زرنیک]]
|Netherlands
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his demonstration of the phase contrast method, especially for his invention of the [[phase contrast microscope]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1953 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1953/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1954
|[[File:Max Born.jpg|75px]]
|[[میکس بورن]]
|[[جرمنی]]&lt;br /&gt;[[برطانیہ]]
|Lutheran{{sfn|Greenspan|2005|pp=61–62}}
|&quot;for his fundamental research in [[quantum mechanics]], especially for his statistical interpretation of the [[wavefunction]]&quot;&lt;ref name=&quot;N54&quot;&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1954 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Bothe.jpg|75px]]
|[[والٹتھر بوتھ]]
|[[مغربی جرمنی]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for the [[Coincidence circuit|coincidence method]] and his discoveries made therewith&quot;&lt;ref name=&quot;N54&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2|1955
|[[File:Willis Lamb 1955.jpg|75px]]
|[[ولس لیمب]]
|[[امریکا]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his discoveries concerning the [[fine structure]] of the hydrogen spectrum&quot;&lt;ref name=&quot;N55&quot;&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1955 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Polykarp Kusch.jpg|75px]]
|[[پولی کارپ کوشچ]]
|[[امریکا]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his precision determination of the [[magnetic moment]] of the [[electron]]&quot;&lt;ref name=&quot;N55&quot;/&gt;
|-
|1958
|[[File:Ilya Frank.jpg|75px]]
|[[الوا فرانک]]
|[[سویت یونین]]
|Russian Orthodox (he is also from Jewish descended)
|for the discovery and the interpretation of the [[Cherenkov-Vavilov effect|Cherenkov effect]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1958 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html |accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1963
||[[File:Maria Goeppert-Mayer.jpg|75px]]
|[[ماریہ جیوپرٹ مئیر]]
|[[امریکا]]
|کرسچئین&lt;ref name=&quot;100 Years of Nobel Prizes: p.48&quot;&gt;100 Years of Nobel Prizes: p.48&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|&quot;for their discoveries concerning [[Nuclear shell model|nuclear shell structure]]&quot;
|-
|[[File:Jensen.jpg|75px]]
|[[جے ہنس ڈی ہنسن]]
|[[مغربی جرمنی]]
|کرسچئین
|-
|1964
|[[File:Charles Townes Nobel.jpg|75px]]
|[[چارلس ہارڈ ٹاونس]]
| [[امریکا]]
|پروٹسٹنٹ ([[United Church of Christ]])&lt;ref&gt;[[Harvard Gazette]] June 16, 2005 [http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html Laser's inventor predicts meeting of science, religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074632/http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html |date=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;
|&quot;for fundamental work in the field of [[quantum electronics]], which has led to the construction of [[oscillator]]s and [[amplifier]]s based on the [[maser]]&amp;ndash;[[laser]] principle&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1964 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1971
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[ڈینس گبور]]
|[[ہنگری]]– [[برطانیہ]]
|Raised a [[پروٹسٹنٹ]],&lt;ref&gt;http://www.bookrags.com/biography/dennis-gabor-wop/&lt;/ref&gt; but he considered himself agnostic&lt;ref&gt;{{cite book|title=Notable Scientists from 1900 to the Present: D-H|url=https://archive.org/details/notablescientist0000unse|year=2001|publisher=Gale Group|isbn=9780787617530|author=Brigham Narins|accessdate=30 May 2012|page=[https://archive.org/details/notablescientist0000unse/page/797 797]|quote=Although Gabor's family became Lutherans in 1918, religion appeared to play a minor role in his life. He maintained his church affiliation through his adult years but characterized himself as a &quot;benevolent agnostic&quot;.}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his invention and development of the [[holography|holographic method]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1971 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1974
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[انٹونی ہیوش]]
| [[برطانیہ]]
| کرسچئین&lt;ref&gt;{{cite book|author1=J. C. Polkinghorne|author2=John Polkinghorne|author3=Nicholas Beale|title=Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief|url=http://books.google.com/books?id=jiXANZ1CPD4C|accessdate=27 July 2012|date=16 January 2009|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-23351-8|page=12}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his pioneering research in [[Radio astronomy|radio astrophysics]]: Ryle for his observations and inventions, in particular of the [[aperture synthesis]] technique, and Hewish for his decisive role in the discovery of [[pulsar]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1974 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1980
|[[File:James-cronin.jpg|75px]]
|[[جیمز واٹسن کرونن]]
| [[امریکا]]
|پروٹسٹنٹ&lt;ref name=&quot;autobio&quot;&gt;{{cite web|last=Cronin|first=James |title=Autobiography |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/crnin-autobio.html|work=The Nobel Prize in Physics 1980: James Cronin, Val Fitch|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=22 May 2012|authorlink=James Cronin|year=1980}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|author=[[Henry Margenau|Margenau, H.]]|year=1992|title=Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo Sapiens|publisher=[[Open Court Publishing Company]]|page=105}} co-edited with [[Roy Abraham Varghese]]. This book is mentioned in a December 28, 1992 [[ٹائم (رسالہ)]] article: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html Galileo And Other Faithful Scientists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025232639/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html |date=2012-10-25 }}&lt;/ref&gt;
|&quot;for the discovery of violations of fundamental [[symmetry principles]] in the decay of [[neutral K-meson]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1980 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1984
|[[File:Carlo Rubbia 2012.jpg|75px]]
|[[کارلو روبیا]]
| [[اٹلی]]
|رومن کیتھولک
|&quot;for his decisive contributions to the large project, which led to the discovery of the field [[W and Z bosons|particles W and Z]], communicators of [[weak interaction]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1984 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1985
|[[File:Klaus von Klitzing 2015.jpg|75px]]
|[[کلاوس ون کلٹزنگ]]
| [[مغربی جرمنی]]
|رومن کیتھولک
|&quot;for the discovery of the [[Quantum Hall effect|quantized Hall effect]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1985 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1993
|[[File:2008JosephTaylor.jpg|75px]]
|[[جوزف ہوٹن ٹیلر ]]
| [[امریکا]]
| [[Quaker]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/995/000099698/|title=Joseph H. Taylor, Jr.|publisher=|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for the discovery of a [[PSR B1913+16|new type]] of [[pulsar]], a discovery that has opened up new possibilities for the study of [[Gravitational wave|gravitation]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1993 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1993/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1996
|[[File:Douglas Osheroff NSF.jpg|75px]]
|[[ڈوگلاس اوشروف]]
| [[امریکا]]
|Lutheran&lt;ref name=&quot;NobelBio&quot;&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/osheroff-autobio.html Biography on the Nobel Foundation website]&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his discovery of [[superfluid]]ity in [[helium-3]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1996 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|1997
|[[File:William D. Phillips.jpg|75px]]
|[[ولیم ڈینیل فلپس]]
| [[امریکا]]
|پروٹسٹنٹ (United Methodist Church)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307010942/http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|title=Founding Members of ISSR|archivedate=7 March 2005|publisher=|accessdate=15 January 2015|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for development of methods to cool and trap atoms with laser light.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1997 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|2002
|[[File:RiccardoGiacconi.jpg|75px]]
|[[رککارڈو گیاککونی]]
| [[اٹلی]]&lt;br /&gt;[[امریکا]]
|رومن کیتھولک
|&quot;for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of [[cosmic X-ray source]]s&quot;
|-
|2007
|[[File:Peter Gruenberg 01.jpg|75px]]
|[[پیٹر گرون برگ]]
| [[جرمنی]]
|رومن کیتھولک
|&quot;for the discovery of [[giant magnetoresistance]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2007 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-09}}&lt;/ref&gt;
|}

=== کیمیاء===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سال
! colspan=2|انعام یافتہ
! ملک
! فرقہ
وجہ
|-
|1901
|[[Image:Vant Hoff.jpg|75px]]
|[[یاکوبس ہینریکوس وانت ہوف]]
|[[نیدرلینڈ]]
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{Cite EB1911|wstitle=van't Hoff, Jacobus Hendricus}}&lt;/ref&gt;
|&quot;[for his] discovery of the laws of chemical dynamics and [[osmotic pressure]] in solutions&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1901 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1902
|[[Image:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|75px]]
|[[ہرمن امیل فشر]]
|جرمنی
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{Cite journal| doi = 10.1002/ange.19921041204| title = Emil Fischers Beweis der Konfiguration von Zuckern: eine Würdigung nach hundert Jahren| year = 1992| last1 = Lichtenthaler | first1 = F. W.| journal = Angewandte Chemie| volume = 104| issue = 12| pages = 1577–1593 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Forster|first=Martin Onslow|title=Emil Fischer memorial lecture|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|date=1 January 1920|volume=117|pages=1157–1201|doi=10.1039/CT9201701157}}&lt;/ref&gt;
|&quot;[for] his work on [[Sugar#Chemistry|sugar]] and [[Purine#History|purine]] syntheses&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1902 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1904
| [[File:William Ramsay.jpg|75px]]
|Sir [[سر ولیم ریمسی]]
|{{nowrap|برطانیہ}}
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/reportofbritisha12scie#page/n155/mode/2up Presidential Address to the British Association Meeting, held at Portsmouth in 1911]&lt;/ref&gt;
|&quot;[for his] discovery of the [[noble gases|inert gaseous elements in air]], and his determination of their place in the periodic system&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1904 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1904/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1905
| [[File:Adolf von Baeyer (1905).jpg|75px]]
|[[ایڈولف وان بایر|Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]]
|جرمنی
|Lutheran (from Jewish descent)&lt;ref&gt;http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GSln=Baeyer&amp;GSfn=Johann&amp;GSmn=Jacob&amp;GSbyrel=all&amp;GSdyrel=all&amp;GSob=n&amp;GRid=115866487&amp;df=all&amp;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=cr&amp;GSln=Baeyer&amp;GSfn=Johann&amp;GSmn=Jacob&amp;GSbyrel=all&amp;GSdyrel=all&amp;GSob=n&amp;GRid=115866487&amp;CRid=2509397&amp;df=all&amp;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/chemists/adolf-von-baeyer-info.htm |title=HowStuffWorks &quot;Adolf von Baeyer&quot; |publisher=Science.howstuffworks.com |date=2009-07-20 |accessdate=2013-12-09}}&lt;/ref&gt;
|&quot;[for] the advancement of organic chemistry and the chemical industry, through his work on [[Indigo dye|organic dyes]] and hydroaromatic compounds&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1905 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1907
| [[File:Eduard Buchner (Nobel 1907).jpg|75px]]
|[[ایدوارد بوخنر]]
|[[جرمنی]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his biochemical researches and his discovery of cell-free [[zymase|fermentation]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1907 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1907/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1908
|[[File:Ernest Rutherford (Nobel).jpg|75px]]
|[[ایرنسٹ ردرفورڈ]]
|[[برطانیہ]]&lt;br&gt;[[نیوزیلینڈ]]
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;The who's who of Nobel Prize winners, 1901-1995, p. 5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''&quot;Whenever one of his experiments went well, Rutherford would loudly sing his favorite hymn, Onward کرسچئین Soldiers&quot;'', {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=9QmdAAAAQBAJ&amp;pg=PA28 |title=Who Split the Atom | page= 28}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his investigations into the disintegration of the elements, and the chemistry of [[Radioactivity#Discovery|radioactive substances]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1908 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1908/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1910
|[[File:Otto Wallach.jpg|75px]]
|[[اوتو والاخ]]
|جرمنی
|[[پروٹسٹنٹ]]&lt;ref name=&quot;Magill1990&quot;&gt;{{cite book|author=Frank Northen Magill|title=1901–1937|url=http://books.google.com/books?id=jsfaAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-562-6}}&lt;/ref&gt;
|&quot;[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of [[alicyclic compound]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1910 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1910/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1913
|[[Image:Alfred Werner.jpg|75px]]
|[[الفرڈ ورنر]]
|[[سویٹزلینڈ]]
|He was raised as [[رومن کیتھولک]]&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639857/Alfred-Werner&lt;/ref&gt;
|&quot;[for] his work on the [[Octahedral molecular geometry|linkage of atoms in molecule]]s [...] especially in inorganic chemistry&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1913 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1913/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1918
|[[Image:Fritz Haber.png|75px]]
|[[فرٹز ہیبر]]
|جرمنی
|Converts to پروٹسٹنٹism from Judaism&lt;ref name=Stoltzenberg&gt;{{cite book
|last1=Stoltzenberg
|first1=Dietrich
|title=Fritz Haber : Chemist, Nobel laureate, German, Jew|date=2004
|publisher=Chemical Heritage Foundation
|location=Philadelphia
|isbn=0-941901-24-6
|accessdate=8 September 2014
}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for the [[ہیبر کا طریقہ|synthesis of ammonia]] from its elements&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1918 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1920
|[[Image:Walther Nernst.jpg|75px]]
|[[والتھر نرنسٹ|Walther Hermann Nernst]]
|[[جرمنی]]
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite book|last=Barkan|first=Diana|title=Walther Nernst and the transition to modern physical science|url=https://archive.org/details/walthernernsttra0000bark|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=052144456X}}&lt;/ref&gt;
|&quot;[for] his work in [[Third law of thermodynamics#History|thermochemistry]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1920 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1921
|[[File:Frederick Soddy.jpg|75px]]
|[[فریڈرک سوڈی]]
|برطانیہ
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/soddy-bio.html|title=The Nobel Prize in Chemistry 1921 - Frederick Soddy Biographical|publisher=Nobelprize.org|accessdate=16 March 2014}}&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his contributions to our knowledge of the chemistry of radioactive substances, and his investigations into the origin and nature of [[Isotope#History|isotopes]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1921 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1922
|[[File:Francis William Aston.jpg|75px]]
|[[فرانسسولیم ایسٹون]]
|برطانیہ
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his discovery, by means of his mass spectrograph, of [[Stable isotope|isotopes]], in a large number of non-radioactive elements, and for his enunciation of the [[Whole number rule|whole-number rule]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1922 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1922/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1923
|[[Image:Fritz Pregl.jpg|75px]]
|[[فرٹز پریگل]]
|[[آسٹریا]]
|کرسچئین
|&quot;for his invention of the method of [[microanalysis|micro-analysis]] of organic substances&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1923 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1923/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1925
|[[Image:Richard Adolf Zsigmondy.jpg|75px]]
|[[رچرڈ اڈولف زگمونڈی]]
|[[جرمنی]] / [[ہنگری]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his demonstration of the heterogeneous nature of [[colloid]] solutions and for the methods he used&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1925 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1925/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1926
|[[File:The-svedberg-1.jpg|75px]]
|[[تھیوڈر سویڈبرگ|The (Theodor) Svedberg]]
|Sweden
|کرسچئین
|&quot;for [[Ultracentrifuge|his work on disperse systems]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1926 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1927
|[[File:Heinrich Wieland.jpg|75px]]
|[[ہائنرش اٹو ویلینڈ]]
|جرمنی
|کرسچئین
|&quot;for his investigations of the constitution of the [[bile acid]]s and related substances&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1927 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1927/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1928
|[[File:Windaus.jpg|75px]]
|[[ایڈولف اٹو رائنہولڈ ونڈاؤس]]
|جرمنی
|کرسچئین
|&quot;[for] his research into the constitution of the [[sterol]]s and his connection with the [[vitamin]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1928 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1928/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1929
|[[File:ArthurHarden.jpg|75px]]
|[[آرتھر ہارڈن]]
|[[برطانیہ]]
|کرسچئین
|rowspan=2|&quot;for their investigations on the fermentation of sugar and [[zymase|fermentative enzyme]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1929 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Euler-chelpin.jpg|75px]]
|[[ہانز فان]]
|[[سویڈن]]
|کرسچئین
|-
|1930
|[[File:Hans Fischer (Nobel).jpg|75px]]
|[[ہانز فشر]]
|جرمنی
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his researches into the constitution of [[haemin]] and [[chlorophyll]] and especially for his synthesis of haemin&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1930 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1930/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
|rowspan=2|1931
|[[File:Carl Bosch.jpg|75px]]
|[[کارل بوش]]
|جرمنی
|پروٹسٹنٹ
|rowspan=2|&quot;[for] their contributions to the invention and development of [[Bergius process and Haber–Bosch process|chemical high pressure methods]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1931 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Bergius.jpg|75px]]
|[[فریڈرخ برجیاس]]
|[[جرمنی]]
|پروٹسٹنٹ
|-
|1934
|[[File:Urey.jpg|75px]]
|[[ہارلڈ اری|Harold Clayton Urey]]
|[[امریکا]]
|[[Church of the Brethren]]{{sfn|Arnold|Bigeleisen||Hutchison|1995|p=365}} 
|&quot;for his discovery of [[deuterium|heavy hydrogen]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1934 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1934/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1937
|[[File:Karrer.jpg|75px]]
|[[پاول کرر]]
|Switzerland
|کرسچئین
|&quot;for his investigations on [[carotenoid]]s, [[Flavin group|flavins]] and vitamins [[vitamin A|A]] and [[حیاتین ب-2|B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]&quot;
|-
|1938
|[[File:Richard Kuhn ETH-Bib Dia 248-065.jpg|75px]]
|[[رچرڈ کوہن]]
|جرمنی
|رومن کیتھولک
|&quot;for his work on [[carotenoid]]s and [[vitamin]]s&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1938 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1938/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1939
|[[File:Leopold Ruzicka ETH-Bib Portr 00239.jpg|75px]]
|[[لیپولڈروزکا]]
|[[سویٹزرلینڈ]]
|رومن کیتھولک
|&quot;for his work on polymethylenes and higher [[terpene]]s&quot;
|-
|1943
| [[Image:George de Hevesy.jpg|75px]]
|[[جارج دی ہیوسی]]
|جرمنی
|رومن کیتھولک &lt;ref&gt;http://www.geni.com/people/George-Charles-de-Havesey/6000000013761368687&lt;/ref&gt;[[Hungarian Jewish|of Hungarian Jewish descent]]&lt;ref name=Hilger&gt;{{Citation|last=Levi|first=Hilde|title=George de Hevesy : life and work : a biography|year=1985|publisher=A. Hilger|location=Bristol |isbn=9780852745557|page=14}}&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his work on the use of isotopes as [[radioactive tracer|tracers]] in the study of chemical processes&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1943 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1944
|[[File:Bundesarchiv Bild 183-46019-0001, Otto Hahn.jpg|75px]]
|[[اوٹو ہان]]
|جرمنی
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Hahn|first1=Otto|authorlink1=Otto Hahn|title=My Life: the Autobiography of a Scientist|url=http://books.google.co.uk/books?id=qS9DAAAAIAAJ|accessdate=June 14, 2012|year=1970|publisher=Herder and Herder|page=28}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the [[nuclear fission|fission]] of heavy nuclei&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1944 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1945
|[[File:Virtanen.jpg|75px]]
|[[ارٹوری المری ورٹنن]]
|Finland
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his [[AIV fodder|fodder preservation method]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1945 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1945/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=3|1946
|[[File:James Batcheller Sumner.jpg|75px]]
|[[جیمز بی سمر ]]
|امریکا
|کرسچئین
|&quot;for his discovery that [[Enzyme#Etymology and history|enzyme]]s can be crystallized&quot;&lt;ref name=&quot;The Nobel Prize in Chemistry 1946&quot;&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1946 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:John Howard Northrop.jpg|75px]]
|[[جان ہورڈ نورتروپ]]
|امریکا
|کرسچئین
|rowspan=2|&quot;for their preparation of enzymes and [[Virus#History|virus proteins]] in a pure form&quot;&lt;ref name=&quot;The Nobel Prize in Chemistry 1946&quot;/&gt;
|-
|[[File:Wendell Meredith Stanley.jpg|75px]]
|[[ونڈل میریڈتھ سٹینلی]]
|[[امریکا]]
|کرسچئین
|-
|1947
|[[File:Robert Robinson organic chemist.jpg|75px]]
|[[رابرٹ رابنسن|Sir Robert Robinson]]
|[[برطانیہ]]
|[[پروٹسٹنٹ]]
|&quot;for his investigations on [[Tropinone|plant products of biological importance]], especially the alkaloids&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1947 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1949
|[[File:William Giauque Nobel.jpg|75px]]
|[[ولیم جیوک|William Francis Giauque]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his [[Magnetic refrigeration|contributions in the field of chemical thermodynamics]], particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1949 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1949/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1950
|[[File:Otto Paul Hermann Diels.jpg|75px]]
|[[اوٹوڈیلس ]]
|[[مغربی جرمنی   ]]
|کرسچئین
|rowspan=2|&quot;for their discovery and development of the [[Diels–Alder reaction|diene synthesis]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1950 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Kurt Alder Nobel.jpg|75px]]
|[[کرٹ الڈر]]
|[[مغربی جرمنی]]
|کرسچئین
|-
|1953
|[[File:Hermann Staudinger.jpg|75px]]
|[[ہرمن سٹاوڈنگر]]
|[[مغربی جرمنی]]
|کرسچئین
|&quot;for his discoveries in the field of [[Polymer chemistry#History|macromolecular chemistry]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1953 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1953/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1962
|[[File:Max Perutz.jpg|75px]]
|[[میکس پیروٹز ]]
|برطانیہ
|Raised رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/this-day-in-jewish-history-death-of-a-nobel-chemist.premium-1.501731 This Day in Jewish History / Death of a Nobel chemist]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2222719/ Max Perutz and the secret of life, by Georgina Ferry]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1383967/Max-Perutz-OM.html Max Perutz OM]&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his studies of the structures of [[myoglobin|globular proteins]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1962 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1963
|[[File:Karl Ziegler Nobel.jpg|75px]]
|[[کارل زیگلر]]
|[[مغربی جرمنی]]
| Lutheran&lt;ref name=&quot;Sherby&quot;&gt;{{cite book|last=Sherby|first=Louise|title=The Who's Who of Nobel Prize Winners 1901–2000|url=https://archive.org/details/whoswhoofnobelpr0000unse_p3z8|publisher=Oryx Press|location=Westport, CT|year=2002|edition=Fourth|isbn=1-57356-414-1}}&lt;/ref&gt; 
|rowspan=2|&quot;for [[Ziegler–Natta catalyst|their discoveries]] in the field of the chemistry and technology of high polymers&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1963 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1963/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Giulio Natta Nobel.jpg|75px]]
|[[گیلیو ناٹا]]
|[[اٹلی]]
|رومن کیتھولک
|-
|1964
|[[File:Dorothy Hodgkin Nobel.jpg|75px]]
|[[ڈوروتھی ہودگکنگ ]]
|برطانیہ
|کرسچئین&lt;ref&gt;[https://books.google.co.il/books?id=3jrbmL-DgZQC&amp;pg=PA46&amp;dq=women+100+Years+of+Nobel+Prizes&amp;hl=iw&amp;sa=X&amp;ved=0CB0Q6AEwAGoVChMIl6Gz6bT7xgIVzgrbCh0YRAyE#v=onepage&amp;q=women%20100%20Years%20of%20Nobel%20Prizes&amp;f=false 100 Years of Nobel Prizes: p.48]&lt;/ref&gt;
|&quot;for her [[X-ray crystallography#Early organic and small biological molecules|determinations by X-ray techniques]] of the structures of important biochemical substances&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1964 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1969
|[[File:Odd Hassel.jpg|75px]]
|[[اوڈ ہسل]]
|[[ناروے]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his contributions to the development of the concept of [[conformational isomerism|conformation]] and its application in chemistry&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1969 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1970
|[[File:Luisfedericoleloir.jpg|75px]]
|[[گرہارڈہرز برگ ]]
|[[ارجنٹا‏ئن]]
|رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;Long&quot;&gt;{{cite journal|doi=10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|last=Leloir|first=Luis|year=1983|title=Far Away and Long Ago|journal=Annual Reviews of Biochemistry|publisher=Annual Reviews|volume=52|pages=1–15|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|pmid=6351722}}&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his discovery of sugar nucleotides and his role in the [[Luis Federico Leloir#Sugar nucleotides|biosynthesis of carbohydrates]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1970 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1970/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1971
|[[Image:Herzberg,Gerhard 1952 London.jpg|75px]]
|[[لویس ٖفیڈریکو لیلوئر]]
|Canada/جرمنی
|کرسچئین
|&quot;for his contributions to the knowledge of electronic structure and geometry of molecules, particularly [[Radical (chemistry)|free radicals]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1971 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1975
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[جان کونفورتھ|John Warcup Cornforth]]
|Australia&lt;br /&gt;برطانیہ
|Presbyterian&lt;ref name=&quot;UniSyd&quot;&gt;[http://sydney.edu.au/science/chemistry/aboutus/cornforth.html Sir John Cornforth - Chemistry], The University of Sydney&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his work on the [[stereochemistry]] of enzyme-catalyzed reactions&quot;&lt;ref name=&quot;n1975&quot;&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1975 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg|75px]]
|[[ولادمیر پریلوگ]]
|Yugoslavia/Switzerland
|رومن کیتھولک
|&quot;for his research into the [[chirality (chemistry)|stereochemistry]] of organic molecules and reactions&quot;&lt;ref name=&quot;n1975&quot;/&gt;
|-
|1984
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[رابرٹ بروس میریفیلڈ]]
|امریکا
|کرسچئین&lt;ref&gt;Petkewich, Rachel. [http://pubs.acs.org/cen/news/84/i22/8422merrifield.html &quot;Nobel Laureate R. Bruce Merrifield Dies At 84&quot;], ''[[Chemical &amp; Engineering News]]'', May 23, 2006. Accessed May 9, 2007. &quot;Robert Bruce Merrifield, a biochemist who won the 1984 Nobel Prize in Chemistry for a method he named solid-phase peptide synthesis, died on May 14 at his home in Cresskill, N.J., after a long illness. He was 84.&quot;&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his development of methodology for [[Solid phase peptide synthesis|chemical synthesis on a solid matrix]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1984 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|1990
|[[Image:E.J.Coreyx240.jpg|75px]]
|[[الیاس جیمز کورے]]
|امریکا
|کرسچئین ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1990/corey-autobio.html Elias James Corey – Autobiography&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his development of the theory and methodology of [[Retrosynthetic analysis|organic synthesis]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1990 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1995
|[[File:Mario Molina 1c389 8387.jpg|75px]]
|[[ماریو جے. مولینا]]
|Mexico
|رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;autobiography&quot;&gt;{{cite web| last = Molina | first = Mario | title=Autobiography| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/molina-autobio.html | publisher = [[نوبل فاونڈیشن]] | year=2007| accessdate = 2008-05-30}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|&quot;for their work in atmospheric chemistry, particularly concerning the formation and [[Ozone depletion|decomposition of ozone]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1995 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Image:F. Sherwood Rowland.jpg|75px]]
|[[فرانک شروڈ رولینڈ ]]
|امریکا
|کرسچئین
|-
|rowspan=2|1996
|[[File:Robert Curl crop 2009 CHAO.jpg|75px]]
|[[رابرٹ کرل|Robert F. Curl Jr.]]
|امریکا
|[[Methodist]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.nndb.com/people/798/000100498/ Robert F. Curl, Jr&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; 
|rowspan=2|&quot;for their discovery of fullerenes&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1996 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|[[رچرڈ سمالی|Richard E. Smalley]]
|امریکا
|کرسچئین&lt;ref&gt;{{Cite web |title=(May 2005, letter sent to the Hope College 2005 Alumni Banquet) |url=http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528080014/http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|[[File:Peter Agre.jpg|75px]]
|[[پیٹر اگری]]
|امریکا
|[[لوتھریت]]&lt;ref&gt;http://www.nndb.com/people/868/000100568/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=nobel-laureate-peter-agre-from-aqua-11-07-20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/agre-autobio.html&lt;/ref&gt; 
|&quot;for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for the discovery of [[Aquaporin|water channels]]&quot;&lt;ref name=&quot;n2003&quot;&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2003| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|2007
|[[Image:Prof Ertl-Portrait.jpg|75px]]
|[[گر ہارڈ ارٹل]]
|جرمنی
|کرسچئین&lt;ref name=cicero&gt;{{cite news|author=Till Weishaupt|title=Glauben Sie an Gott?|url=http://www.cicero.de/kapital/glauben-sie-gott/38343|work=Cicero|date=December 2007|quote=Translated from German: Oh, yes, I believe in God. (...) I am a کرسچئین and I try to live as a کرسچئین (...) I read the Bible very often and I try to understand it.|accessdate=2014-09-03}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for [[Gerhard Ertl#Research|his studies of chemical processes on solid surfaces]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2007| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|[[File:Brian Kobilka (649437151).jpg|75px]]
|[[برائن کوبلکا]]
|امریکا
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{Cite web | date=2012-10-23 | url=http://www.catholicnews.com/data/briefs/cns/20121023.htm | title=Catholic scientist at Stanford shares Nobel Prize for work in chemistry | publisher=Catholic News Service | accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt; 
|&quot;for studies of [[G protein-coupled receptor|G-protein-coupled receptors]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-2012-1&quot;&gt;{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2012| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2012/index.html|accessdate=2012-10-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|[[File:Stefan W Hell.jpg|75px]]
|[[سٹیفین ہیل|Stefan W. Hell]]
|Romania
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{ro icon}} Răzvan Băltăreţu, [http://adevarul.ro/tech/stiinta/premiul-nobel-chimie-fost-castigat-roman-1_5435107c0d133766a8c357bf/index.html &quot;Un cercetător născut în judeţul Arad este printre câştigătorii premiului Nobel pentru chimie&quot;], ''Adevărul'', October 8, 2014&lt;/ref&gt;
|&quot;for the development of [[Super-resolution microscopy|super-resolved fluorescence microscopy]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | title = Microscope work wins Nobel Prize | date = 8 October 2014 | publisher = BBC }}&lt;/ref&gt;
|}

=== فعلیات و طب ===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سال
! colspan=2|انعام یافتہ
! ملک
! فرقہ
! وجہ
|-
|1901
|[[Image:EmilVonBehring.jpg|75px]]
|[[امیل وون بیرنگ]]
|[[جرمنی]]
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;Derek S. Linton, ''Emil von Behring: Infectious Disease, Immunology, Serum Therapy'', American Philosophical Society, 2005, p. 198&lt;/ref&gt;
|&quot;for his work on [[blood plasma|serum]] therapy, especially its application against [[diphtheria]], by which he has opened a new road in the domain of medical science and thereby placed in the hands of the physician a victorious weapon against illness and deaths&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1901&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}
&lt;/ref&gt;
|-
|1902
|[[Image:Ronald Ross.jpg|75px]]
|Sir [[رونالڈ روس]]
|[[برطانیہ]]&lt;br&gt;[[بھارت]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his work on [[malaria]], by which he has shown how it enters the organism and thereby has laid the foundation for successful research on this disease and methods of combating it&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1902&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}
&lt;/ref&gt;
|-
|1903
|[[File:Niels ryberg.jpg|75px]]
|[[نیلس ریبرگ فنسن]]
|[[ڈنمارک]]&lt;br&gt;([[جزائرفارو]])
|پروٹسٹنٹ
|&quot;[for] his contribution to the treatment of diseases, especially [[lupus vulgaris]], with concentrated light radiation, whereby he has opened a new avenue for medical science&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1903&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1903/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}
&lt;/ref&gt;
|-
|1905
|[[File:RobertKoch cropped.jpg|75px]]
|[[رابرٹ کوچ]]
|[[جرمنی]]
|کرسچئین
|&quot;for his investigations and discoveries in relation to [[tuberculosis]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1905&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1906
|[[File:Camillo Golgi nobel.jpg|75px]]
|[[Camillo Golgi]]
|[[اطالیہ]]
|رومن کیتھولک
|rowspan=2|&quot;in recognition of their work on the structure of the [[nervous system]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1906&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Cajal-Restored.jpg|75px]]
| [[سانتیاگو رامون ای کاخال]]
|[[ہسپانیہ]]
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/862/000125487/ Santiago Ramón y Cajal]&lt;/ref&gt;
|-
|1909
|[[File:Emil Theodor Kocher nobel.jpg|75px]]
|[[ایمل تھیوڈر کوچر]]
|[[سویٹزرلینڈ]]
|پروٹسٹنٹ ([[Moravian Church]])&lt;ref name=&quot;bonjour1981&quot;&gt;{{cite book | last = Bonjour | first = Edgar | title=Theodor Kocher | series = Berner Heimatbücher | volume = 40/41 | pages = | year= 1981 | publisher = Verlag Paul Haupt | location = Bern |origyear=1st. pub. in 1950 (http://d-nb.info/363374914) | isbn = 3258030294 | edition = 2nd (2., stark erweiterte Auflage 1981) | url = http://d-nb.info/810347253 | language = German }}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his work on the physiology, pathology and surgery of the [[thyroid gland]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1909&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1909/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1910
|[[File:Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg|75px]]
|[[البرچٹ کوسل]]
|جرمنی
|پروٹسٹنٹ
|&quot;in recognition of the contributions to our knowledge of [[cell biology|cell chemistry]] made through his work on [[protein]]s, including the [[nucleic acid|nucleic substances]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1910&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1910/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1912
|[[File:Alexis Carrel 02.jpg|75px]]
|[[الیکسس کارل]]
|France
|رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;Alexis Carrel 1939&quot;&gt;Alexis Carrel, ''The Voyage to Lourdes'' (New York, Harper &amp; Row, 1939).&lt;/ref&gt;
| &quot;[for] his work on vascular [[surgical suture|suture]] and the [[Organ transplantation|transplantation]] of [[blood vessel]]s and [[عُضو|organ]]s&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1912&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1912/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1919
|[[File:Jules Bordet nobel.jpg|75px]]
|[[جیولس بورڈٹ]]
|[[بلجئیم]]
|کرسچئین
|&quot;for his discoveries relating to [[immune system|immunity]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1919&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1919/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1920
|[[File:August Krogh Bain 32006.jpg|75px]]
|[[اگسٹ گروٹ|Schack August Steenberg Krogh]]
|[[ڈنمارک]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his discovery of the capillary motor regulating mechanism&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1920&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1920/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1923
|[[Image:Fredrick banting.jpg|75px]]
|Sir [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]]
|[[کینیڈا]]
|پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/843/000126465/ Frederick G. Banting]&lt;/ref&gt;
|&quot;for the discovery of [[insulin]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1923&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1923/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
|1924
|[[Image:Willem Einthoven.jpg|75px]]
|[[ویلم ائینتھون]]
|{{nowrap|[[نیدرلینڈز|The Netherlands]]}}
|پروٹسٹنٹ ([[Evangelical Lutheran Church in the Kingdom of the Netherlands|Lutheran]])&lt;ref&gt;[http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html The Walbeek Family from Holland:Information about Louise Marie Mathilde Carolien de Vogel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531201032/http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html |date=2013-05-31 }}. Familytreemaker.genealogy.com (1927-09-29). Retrieved on 2012-07-25.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/927/000126549/ Willem Einthoven]&lt;/ref&gt;
|&quot;for the discovery of the mechanism of the [[electrocardiogram]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1924&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1924/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
|1926
|[[File:J Fibiger.jpg|75px]]
|[[جوہنس فائبگر]]
|[[ڈنمارک]]
|Lutheran&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/172/000126791/ Johannes Fibiger]&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the [[Spiroptera carcinoma]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1926&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1926/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
|1928
|[[Image:Jules Nicole.jpg|75px]]
|[[چارلس نکولے|Charles Jules Henri Nicolle]]
|France
|رومن کیتھولک
|&quot;for his work on [[typhus]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1928&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1928/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1929
|[[File:Christiaan Eijkman.jpg|75px]]
|[[کرسچیناجک مین]]
|The Netherlands
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his discovery of the antineuritic [[vitamin]]&quot;&lt;ref name = &quot;nobel-1929&quot;/&gt;
|-
|[[File:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75px]]
|Sir [[فریڈرک گولینڈ ہوپکنس]]
|برطانیہ
|Chrisian
|&quot;for his discovery of the growth-stimulating [[vitamin]]s&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1929&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1930
|[[File:Karl Landsteiner nobel.jpg|75px]]
|[[کارل لینڈ سٹینر]]
|[[آسٹریا]]
|converted from [[یہودیت]] to [[رومن کیتھولک]] in 1890&lt;ref name=&quot;Anna L. Staudacher 2009, p. 349&quot;&gt;Anna L. Staudacher: ''&quot;… meldet den Austritt aus dem mosaischen Glauben&quot;. 18000 Austritte aus dem Judentum in Wien, 1868–1914: Namen – Quellen – Daten''. Peter Lang, Frankfurt, 2009, ISBN 978-3-631-55832-4, p. 349&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of human [[ABO blood group system|blood groups]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1930&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1930/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1931
|[[File:Otto Warburg.jpg|75px]]
|[[اوٹو ہنرچ وار برگ]]
|جرمنی
|کرسچئین&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Otto Heinrich Warburg |url=http://www.smokershistory.com/OWarburg.htm |access-date=2016-05-18 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108062816/http://smokershistory.com/OWarburg.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the nature and mode of action of the [[cytochrome|respiratory enzyme]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1931&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1932
|[[File:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75px]]
|Sir [[چارلس سکوٹ شرنگ ٹن]]
|برطانیہ
|Anglican&lt;ref&gt;Baptisms solemnized in the Parish of St James Clerkenwell, in the County of Middlesex in the Year 1863, p. 558, nos 5826, 5827 &amp; 5828 (on line at ancestry.co.uk)&lt;/ref&gt; 
|&quot;for his discoveries regarding the functions of [[neuron]]s&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1932&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=3|1934
|[[File:George Whipple nobel.jpg|75px]]
|[[جارج ویپل|George Hoyt Whipple]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ&lt;ref name=&quot;nap&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nap.edu/reingroom/books/biomems/gwhipple.html |title=The National Academies Press: Biographical Memoirs – George Hoyt Whipple |accessdate=3 January 2010}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=3|&quot;for their discoveries concerning [[liver]] therapy in cases of [[anaemia]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1934&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1934/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:George Minot nobel.jpg|75px]]
|[[جارج مانٹ|George Richards Minot]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite journal |title= Obituary |date= April 6, 1950 |journal= [[New England Journal of Medicine]] |url= http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJM19004062421414 |doi=10.1056/NEJM195004062421414 |volume= 242 |issue= 14 |pages= 565–565}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:William P Murphy.jpg|75px]]
|[[ولیم پی مارفی|William Parry Murphy]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ
|-
|1935
|[[File:Hans Spemann nobel.jpg|75px]]
|[[ہنس سپیمین]]
|جرمنی
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;Feldberg W, rev. Tansey EM (2004–2011). [http://www.oxforddnb.com/view/article/3294 Dale, Sir Henry Hallett (1875–1968)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2011. Retrieved 2011-07-08.&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the organizer effect in [[embryonic development]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1935&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1935/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1937
|[[File:Albert Szent-Györgyi cropped.jpg|75px]]
|[[البرٹ سزنٹ-گیورگی|Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt]]
|[[مجارستان]]
| [[کالوینیت|Calvinist]]&lt;ref&gt;Dr.Czeizel, E.: Családfa,page 148, Kossuth Könyvkiadó,1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dr. Czeizel E. : Az érték még mindig bennünk van, page 172, Akadémiai kiadó, Budapest&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discoveries in connection with the [[cellular respiration|biological combustion processes]], with special reference to [[vitamin C]] and the catalysis of [[fumaric acid]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1937&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1937/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1938
|[[File:Corneille Heymans nobel.jpg|75px]]
|[[کارنیلی ہیمینس|Corneille Jean François Heymans]]
|Belgium
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;de Castro, F. (2009) Towards the sensory nature of the carotid body: Hering, De Castro and Heymans. Front. Neuroanat. 3: 23 (1-11) (doi:10.3389/neuro.05.023.2009).&lt;/ref&gt; 
|&quot;for the discovery of the role played by the [[Paranasal sinuses|sinus]] and [[aorta|aortic mechanisms]] in the regulation of [[تنفّس کاری|respiration]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1938&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1938/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1939
|[[File:Gerhard Domagk nobel.jpg|75px]]
|[[گرہارڈ ڈومگٹ]]
|جرمنی
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;[[Thomas Hager]], ''The Demon Under the Microscope'' (2006) ISBN 1-4000-8213-7 (cited in [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=67754 &quot;The Saga of a Sulfa Drug Pioneer&quot;] – [[این پی ار]] ''[[Weekend Edition]]'' 23 December 2006)&lt;/ref&gt;
|&quot;for the discovery of the [[antibacterial]] effects of [[prontosil]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1939&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1943
|[[File:Henrik Dam nobel.jpg|75px]]
|[[ہنرک ڈیم|Carl Peter Henrik Dam]]
|Denmark
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his discovery of [[vitamin K]]&quot;&lt;ref name = &quot;nobel-1943&quot;/&gt;
|-
|[[File:Edward A Doisy.jpg|75px]]
|[[ایدوارڈ اڈلبرٹڈویسی]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ ([[Congregationalists]])&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/doisybio.html Edward A. Doisy - Biographical]&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the chemical nature of [[vitamin K]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1943&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1945
|[[File:Alexander Fleming 1945.jpg|75px]]
|Sir [[الیگزنڈر فلیمنگ]]
|برطانیہ
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/696/000091423/ Alexander Fleming]&lt;/ref&gt;
||&quot;for the discovery of [[penicillin]] and its curative effect in various [[infectious disease]]s&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1945&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=3|1947
|[[File:Carl Ferdinand Cori.jpg|75px]]
|[[کارل فرڈیننڈ کوری]]
|امریکا
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{Cite journal 
| doi = 10.1016/0006-3002(56)90255-4 
| last1 = Houssay | first1 = B. A. 
| title = Carl F. And Gerty T. Cori 
| journal = Biochimica et Biophysica Acta 
| volume = 20 
| issue = 1 
| pages = 11–16 
| year = 1956 
| pmid = 13315342
}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|&quot;for their discovery of the course of the catalytic conversion of [[glycogen]]&quot;&lt;ref name = &quot;nobel-1947&quot;/&gt;
|-
|[[File:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]]
|[[گرٹی کوری|Gerty Theresa Cori, née Radnitz]]
| امریکا
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101439/http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Bernado Houssay.JPG|75px]]
|[[برناڈو ہاوسے|Bernardo Alberto Houssay]]
|[[ارجنٹائن]]
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{Cite journal 
| last1 = Sulek | first1 = K. 
| title = Nobel prize for Carl Ferdinand Cori and Gerta Theresa Cori in 1947 for discovery of the course of catalytic metabolism of glycogen. Prize for Alberto Bernardo Houssay for discovery on the role of the hypophysis in carbohydrate metabolism 
| journal = Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960) 
| volume = 21 
| issue = 17 
| pages = 1609–1610 
| year = 1968 
| pmid = 4882480
}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the part played by the [[hormone]] of the [[anterior pituitary]] lobe in the metabolism of [[glucose|sugar]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1947&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1949
|[[File:Moniz.jpg|75px]]
|[[انتونیو اگاس مونیس|António Caetano Egas Moniz]]
|[[پرتگال]]
|رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;bookrags&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/antonio-egas-moniz-wsd/|title=World of Scientific Discovery on Antonio Egas Moniz|publisher=bookrags.com|accessdate=11 July 2010}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discovery of the therapeutic value of leucotomy ([[lobotomy]]) in certain psychoses&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1949&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1949/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1951
|[[File:Max Theiler nobel.jpg|75px]]
|[[میکس تھیلر]]
|[[جنوبی افریقہ]]
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite journal|pmid=19870629 | doi=10.1084/jem.65.5.705 | pmc=2133518|title=Spontaneous Encephalomyelitis of Mice, A New Virus Disease|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-medicine_1937-05_65_5/page/705 |year=1937|last1=Theiler|first1=M.|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=65|issue=5|pages=705–19}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discoveries concerning [[yellow fever]] and how to combat it&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1951&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1951/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1957
|[[File:Daniel Bovet nobel.jpg|75px]]
|[[ڈینئیل بوٹ]]
|[[اطالیہ]]
|پروٹسٹنٹ
|&quot;for his discoveries relating to [[antihistamine|synthetic compounds that inhibit the action of certain body substances]], and especially their action on the vascular system and the skeletal muscles&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1957&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1957/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1958
|[[File:George Wells Beadle.jpg|75px]]
|[[جارج ویل بیڈل]]
|امریکا
|کرسچئین&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Beadle | first1 = G. W. | title = Recollections | doi = 10.1146/annurev.bi.43.070174.000245 | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 43 | issue = 0 | pages = 1–13 | year = 1974 | pmid = 4605017| pmc = }}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2| &quot;for their discovery that [[gene]]s act by regulating definite chemical events&quot;
|-
|[[File:Edward Lawrie Tatum nobel.jpg|75px]]
|[[ایڈوارڈ لاورک ٹاوٹم]]
|امریکا
|کرسچئین
|-
|1959
|[[File:Severo Ochoa nobel.jpg|75px]]
|[[سیویرو اوچاو]]
|Spain&lt;br&gt;
|رومن کیتھولک
|&quot;for their discovery of the mechanisms in the biological synthesis of [[ribonucleic acid]] and [[deoxyribonucleic acid]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1959&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1960
|[[File:Frank Macfarlane Burnet nobel.jpg|75px]]
|Sir [[فرینک میکفر لین برنٹ]]
|Australia
|پروٹسٹنٹ&lt;ref name=s8&gt;Sexton (1999), p. 8.&lt;/ref&gt;
|&quot;for discovery of acquired [[immune tolerance|immunological tolerance]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1960&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1961
|[[File:Georg von Békésy nobel.jpg|75px]]
|[[جارج وون بیکسی]]
|امریکا
|کرسچئین&lt;ref name=Goldstein&gt;Goldstein, B. 2001. ''Sensation and Perception, 6th ed.'' London: Wadsworth.&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discoveries of the physical mechanism of stimulation within the [[cochlea]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1961&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1961/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1963
|
|Sir [[جوہن ایکلس|John Carew Eccles]]
|Australia
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/journals/perspectives_in_biology_and_medicine/v044/44.2karczmar.pdf |title=Project MUSE - Sir John Eccles, 1903-1997: Part 2: The Brain as a Machine or as a Site of Free Will? |doi=10.1353/pbm.2001.0030 |publisher=Muse.jhu.edu |date= |accessdate=2015-06-26}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discoveries concerning the ionic mechanisms involved in excitation and inhibition in the peripheral and central portions of the [[nerve]] [[cell membrane]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1963&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1963/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1967
|[[File:Ragnar Granit2.jpg|75px]]
|[[راگنر گرانٹ]]
|Finland/Sweden
|پروٹسٹنٹ
|rowspan=2|&quot;for their discoveries concerning the primary physiological and chemical visual processes in the [[human eye|eye]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1967&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1967/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Haldan Keffer Hartline nobel.jpg|75px]]
|[[ہالڈن کیفر ہارٹ لائن]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ
|-
|1972
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[روڈنی رابرٹ پوٹر]]
|امریکا
|Methodists&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/111/000130718/ Rodney Robert Porter]&lt;/ref&gt;
|&quot;for their discoveries concerning the chemical structure of [[antibodies]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1972&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1972/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1974
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[البرٹ کلاوڈی]]
|[[بلجئیم]]
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/186/000130793/ Albert Claude]&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|&quot;for their discoveries concerning the [[organelle|structural and functional organization of the cell]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1974&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1974/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[جارج ایمل پلاڈے|George E. Palade]]
|Romania
|[[راسخُ الا عتقاد کلیسا]]
|-
|1975
|[[File:Renato Dulbecco crop.jpg|75px]]
|[[ریناٹو ڈلبیکو]]
|Italy&lt;br&gt;امریکا
|رومن کیتھولک
|&quot;for his discoveries concerning the interaction between [[tumor virus|tumour virus]]es and the genetic material of the cell&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1975&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1975/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1976
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[ڈینئیل کارلیٹون گیجڈسک|D. Carleton Gajdusek]]
|امریکا
| Calvinist&lt;ref name=&quot;la-times&quot;&gt;{{cite news |newspaper=[[Los Angeles Times]] |title=D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile |first=Thomas |last=Maugh |date=2008-12-18 |accessdate=2012-05-12 |url=http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story |archivedate=2013-01-27 |archiveurl=https://archive.today/20130127115258/http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story }}&lt;/ref&gt;
|&quot;for their discoveries concerning new mechanisms for the origin and dissemination of [[infectious disease]]s&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1976&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1976/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1978
|[[File:Werner Arber 2008.jpg|75px]]
|[[ورنر اربر]]
|Switzerland
|پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;Arber, W. 1992. ''The Existence of a Creator Represents a Satisfactory Solution.'' In Margenau, H. and R. A. Varghese (eds.), ''Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo sapiens.'' La Salle, IL: Open Court, p. 141-142.&lt;/ref&gt; 
|&quot;for the discovery of [[restriction enzyme]]s and their application to problems of [[molecular genetics]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1978&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1978/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1983
|[[File:Barbara McClintock (1902-1992).jpg|75px]]
|[[باربرا مک کلنٹک]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ (Congregationalists)&lt;ref name=&quot;100 Years of Nobel Prizes: p.48&quot;/&gt;
| &quot;for her discovery of [[transposon|mobile genetic elements]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1983&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1983/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1988
|[[File:James Black (pharmacologist).jpg|75px]]
|Sir [[جیمز بلیک (ادویاتدان)|James W. Black]]
|برطانیہ
|پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])&lt;ref name=&quot;autobio1&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/black-autobio.html|title=Autobiography|last=Black|first=Sir James W|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=23 March 2010}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|&quot;for their discoveries of important principles for [[Pharmacology|drug treatment]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1988&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;داء البلهارسياbrown tickShiju.jpg00099#رودسياoxyuris@schistomamars crystaldavidabdelmohsen117retrocyle effhuamnurter#117second_
|-
|[[Image:George H. Hitchings 1988.jpg|75px]]
|[[جارج ایچ ہائیچنگ]]
|امریکا
|کرسچئین
|-
|1990
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[جوزف میورے|Joseph E. Murray]]
|امریکا
|رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://catholicreview.org/article/home/catholic-transplant-pioneer-nobel-prize-winner-joseph-murray-dies|title=The Catholic Review &gt; Home &gt; Catholic transplant pioneer, Nobel Prize-winner Joseph Murray dies|publisher=|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226102452/https://www.archbalt.org/catholicreview/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for his discoveries concerning [[Organ transplantation|organ and cell transplantation]] in the treatment of human disease&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1990&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1992
|[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|[[ایڈمنڈ ایچ فشر]]&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/krebs-bio.html Edwin G. Krebs - Biographical]&lt;/ref&gt;
|Switzerland&lt;br&gt;امریکا
|پروٹسٹنٹ ([[Presbyterian]])
|&quot;for their discoveries concerning reversible [[protein]] [[phosphorylation]] as a biological regulatory mechanism&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1992&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|1995
|[[Image:Eric F. Wieschaus.jpg|75px]]
|[[ارک ایف. وسچاوس]]
|امریکا
|رومن کیتھولک
|&quot;for his discoveries concerning the genetic control of early [[embryonic development]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1995&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|1998
|[[Image:Loius Ignarro.jpg|75px]]
|[[لیوس اگارو|Louis J. Ignarro]]
|امریکا
|رومن کیتھولک
|rowspan=2|&quot;for their discoveries concerning [[nitric oxide]] as a signalling molecule in the cardiovascular system&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-1998&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Image:Ferid Murad.jpg|75px]]
|[[فیڑڈ میراڈ]]
|امریکا
|کرسچئین&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/murad-autobio.html]&quot;Ferid Murad autobiography&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]]&lt;/ref&gt;
|-
|2000
|[[Image:Paul Greengard.jpg|75px]]
|[[پاول گرین گارڈ]]
|امریکا
|پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]])&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/greengard-autobio.html Profile of Paul Greengard], nobelprize.org; accessed December 28, 2013.&lt;/ref&gt;
||&quot;for his discoveries concerning [[signal transduction]] in the [[nervous system]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-2000&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
|[[File:LindaBuck cropped 1.jpg|75px]]
|[[لنڈابی بک]]
|امریکا
|کرسچئین
|&quot;for her discoveries of [[odorant receptor]]s and the organization of the [[olfactory system]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-2004&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2004/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004
 | accessdate = 2007-07-28
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|2007
|[[Image:Mario Capecchi UTHSCSA.JPG|75px]]
|[[ماریو کیپیکی|Mario R. Capecchi]]
|امریکا
|[[Quaker]]&lt;ref name=&quot;WashingtonPost2007_10_10&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/08/AR2007100800252_pf.html|title=From Child on Street to Nobel Laureate|author=Christopher Lee|date=2007-10-10|publisher=[[Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|&quot;for their discoveries of principles for introducing specific gene modifications in mice by the use of [[embryonic stem cell]]s.&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-2007&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/index.html
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007
 | accessdate = 2007-10-08
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Martin Evans Nobel Prize.jpg|75px]]
|Sir [[مارٹن ایوانس|Martin J. Evans]]
|برطانیہ
|کرسچئین
|-
|2012
|[[Image:John Gurdon Cambridge 2012.JPG|75px]]
|Sir [[جان بی. گرڈن|John B. Gurdon]]
|برطانیہ
|پروٹسٹنٹ (Anglican)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ewtn.com/vnews/getstory.asp?number=125061|title=Nobel Prize Winner Participates at Vatican Conference|author=Ann Schneible|date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt;
|&quot;for the discovery that mature cells can be [[Induced pluripotent stem cell|reprogrammed]] to become [[pluripotent]]&quot;&lt;ref name=&quot;nobel-2012&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2012/
 | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012
 | accessdate = 2012-10-08
 | publisher = Nobel Foundation
}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ادب===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سال
! colspan=2|انعام یافتہ
! ملک
! فرقہ
! وجہ
|-
| 1902
| [[File:T-mommsen-2.jpg|75px]]
| [[تھیوڈور مومسن]]
| [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]]
| پروٹسٹنٹ
| &quot;the greatest living master of the art of historical writing, with special reference to his monumental work, ''[[History of Rome (Mommsen)|A History of Rome]]''&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1902&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1902|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1903
| [[File:Björnstjerne Björnson, 1901.jpg|75px]]
| [[بیورنستار بیورنسن]]
| [[File:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|20px]] [[سویڈن و ناروے اتحاد|Norway]]
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Schmiesing, Ann |year=2002|title=Bjørnson and the Inner Plot of 'A Midsummer Night's Dream'|url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-studies_winter-2002_74_4/page/465 |journal=Scandinavian Studies|volume=74|issue=4|pages=465|jstor=40920401}}&lt;/ref&gt;
| &quot;as a tribute to his noble, magnificent and versatile poetry, which has always been distinguished by both the freshness of its inspiration and the rare purity of its spirit&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1903&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1903|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1904
| [[File:Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg|75px]]
| [[فریڈرک مسترال]]
| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]
| رومن کیتھولک
| &quot;in recognition of the fresh originality and true inspiration of his poetic production, which faithfully reflects the natural scenery and native spirit of his people, and, in addition, his significant work as a [[آکسیٹان زبان|Provençal]] philologist&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1904&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|75px]]
| [[جوزے ایشوگرائے]]
| [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]]
| رومن کیتھولک
| &quot;in recognition of the numerous and brilliant compositions which, in an individual and original manner, have revived the great traditions of the Spanish drama&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1904&quot;/&gt;
|-
| 1905
| [[File:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|75px]]
| [[ہینرک شنگوچ]]
| [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]]
| رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;psb203&quot;&gt;[[Henryk Markiewicz]], &quot;Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius&quot;, ''[[Polski słownik biograficzny]]'', vol. XXXVII, 1997&lt;/ref&gt;
| &quot;because of his outstanding merits as an epic writer&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1905&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1905|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1909
| [[File:Selma Lagerlöf.jpg|75px]]
| [[سلما لاگرلف]]
| {{flag|Sweden}}
| کرسچئین&lt;ref name=&quot;change&quot;&gt;{{citation |url=http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |title=Times of Change |first=Heike |last=Zaun-Goshen |year=2002 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617050146/http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| &quot;in appreciation of the [[lofty idealism]], vivid imagination and spiritual perception that characterize her writings&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1909&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1909|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1910
| [[File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]]
| [[پال ہیسی|Paul von Heyse]]
|[[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]]
| پروٹسٹنٹ of Jewish descent
| &quot;as a tribute to the consummate artistry, permeated with idealism, which he has demonstrated during his long productive career as a lyric poet, dramatist, novelist and writer of world-renowned short stories&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1910&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1916
| [[File:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|75px]]
| [[ورنروون ہایڈنسٹام]]
| {{flag|Sweden}}
| کرسچئین&lt;ref&gt;Sohrabi, Bahram (2005). &quot;Early Swedish Travelers to Persia,&quot; ''Iranian Studies'' '''38''' (4)&lt;/ref&gt;
| &quot;in recognition of his significance as the leading representative of a new era in our literature&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1916&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1916|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1923
| [[File:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|75px]]
| [[ڈبلیو بی . یٹس|William Butler Yeats]]
| data-sort-value=&quot;Ireland&quot;| [[File:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Irish Free State|Ireland]]
| Anglica&lt;ref&gt;{{cite book|last=Pierce|first=David|title=Irish writing in the twentieth century: a reader|year=2000|publisher=Literary Collections|page=293|isbn=1-85918-258-5}}&lt;/ref&gt; 
| &quot;for his always inspired poetry, which in a highly artistic form gives expression to the spirit of a whole nation&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1923&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1923|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1924
| [[File:Władysław Reymont.jpg|75px]]
| [[ولاڈی سلا ریمنٹ]]
| data-sort-value=&quot;Poland&quot;| [[File:Flag of Poland (1928-1980).svg|20px]] [[Second Polish Republic|Poland]]
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/reymont-bio.html Wladyslaw Reymont - Biographical]&lt;/ref&gt;
| &quot;for his great national epic, ''[[Chłopi|The Peasants]]''&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1924&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1924|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1926
| [[File:Grazia Deledda 1926.jpg|75px]]
| [[گیزیا ڈلیڈا]]
| data-sort-value=&quot;Italy&quot;| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]]
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/583/000140163/ Grazia Deledda]&lt;/ref&gt;
| &quot;for her idealistically inspired writings which with plastic clarity picture the life on her native island and with depth and sympathy deal with human problems in general&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1926&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1926|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1928
| [[File:Sigrid Undset 1928.jpg|75px]]
| [[سگرڈ انڈسٹ]]
| data-sort-value=&quot;Norway&quot;| {{flag|Norway}} &lt;br&gt; (Born in {{flag|Denmark}})
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;Sparrow, Stephen (2003). [http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html &quot;Sigrid Undset: Catholic Viking&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185354/http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt; 
| &quot;principally for her powerful descriptions of Northern life during the Middle Ages&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1928&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1928|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1929
| [[File:Thomas Mann 1937.jpg|75px]]
| [[تھامس مین]]
| data-sort-value=&quot;جرمنی&quot;| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]]
| پروٹسٹنٹ (Lutheran)&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/180/000025105/#FN1 Thomas Mann]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Author Thomas Mann |url=http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710115218/http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| &quot;principally for his great novel, ''[[Buddenbrooks]]'', which has won steadily increased recognition as one of the classic works of contemporary literature&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1929&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1929|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1933
| [[File:Ivan Bunin 1933.jpg|75px]]
| [[آیان بینن]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] (Born in [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russian Empire|Russia]])
| Eastern Orthodox
| &quot;for the strict artistry with which he has carried on the classical Russian traditions in prose writing&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1933&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1933|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1938
| [[File:Pearl Buck (Nobel).jpg|75px]]
| [[پرل ایس بک]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ ([[American Southern Presbyterian Mission|Southern Presbyterian]])&lt;ref&gt;{{citation|first=David |last=Shavit|publisher=Greenwood Publishing Group |year=1990|isbn=0-313-26788-X
|title=The امریکا in Asia: a historical dictionary|url= https://books.google.com/books?id=IWdZTaJdc6UC
|page=480}} (Entry for &quot;Sydenstricker, Absalom&quot;)&lt;/ref&gt;
| &quot;for her rich and truly epic descriptions of peasant life in China and for her biographical masterpieces&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1938&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1938|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1945
| [[File:Gabriela Mistral-01 cropped.jpg|75px]]
| [[گبریلا مسٹرال]]
| data-sort-value=&quot;Chile&quot;| [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Presidential Republic (1925–73)|Chile]]
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.poetryfoundation.org/bio/gabriela-mistral Gabriela Mistral 1889–1957]&lt;/ref&gt;
| &quot;for her lyric poetry which, inspired by powerful emotions, has made her name a symbol of the idealistic aspirations of the entire Latin American world&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1945&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1945|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1946
| [[File:Hermann Hesse 1946.jpg|75px]]
| [[ہرمن ہسی]]
| data-sort-value=&quot;Switzerland&quot;| {{flag|Switzerland}} &lt;br&gt; (Born in [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]])
| کرسچئین&lt;ref&gt;As quoted by Serrano, Miguel. 1996. ''[https://books.google.com.mx/books?id=sQt8bd6wFr0C&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false C.G. Jung and Hermann Hesse: A Record of Two Friendships]''. Daimon. p. 21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hilbert, Mathias. 2005. ''Hermann Hesse und sein Elternhaus - Zwischen Rebellion und Liebe: Eine biographische Spurensuche''. Calwer Verlag GmbH, p. 226&lt;/ref&gt;
| &quot;for his inspired writings which, while growing in boldness and penetration, exemplify the classical humanitarian ideals and high qualities of style&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1946&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1946|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1947
| [[File:André Gide.jpg|75px]]
| [[آندرے ژید]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]]
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Life and Works of Andre Gide |url=http://www.andregide.org/gidebio2.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728135138/http://www.andregide.org/gidebio2.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| &quot;for his comprehensive and artistically significant writings, in which human problems and conditions have been presented with a fearless love of truth and keen psychological insight&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1947&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1947|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1948
| [[File:T.S. Eliot, 1923.JPG|75px]]
| [[ٹی۔ ایس ایلیٹ]]
| data-sort-value=&quot;برطانیہ&quot;| {{flag|برطانیہ}} &lt;br&gt; (Born in the {{flag|امریکا}})
| [[Anglican]]&lt;ref&gt;plaque on interior wall of Saint Stephen's&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;obituary notice in ''Church and King'', Vol. XVII, No. 4, 28 February 1965,−− p. 3.&lt;/ref&gt;
| &quot;for his outstanding, pioneer contribution to present-day poetry&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1948&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1948|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1949
| [[File:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|75px]]
| [[ویلیم فالکنر]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ (Episcopalian)
| &quot;for his powerful and artistically unique contribution to the modern American novel&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1949&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1949|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1952
| [[File:François Mauriac (1932).jpg|75px]]
| [[فرانسیوس ماؤریک]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]]
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/biography/Francois-Mauriac François Mauriac]&lt;/ref&gt;
| &quot;for the deep spiritual insight and the artistic intensity with which he has in his novels penetrated the drama of human life&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1952&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1952|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1953
| [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|75px]]
| [[ونسٹن چرچل|Sir Winston Churchill]]
| {{flag|برطانیہ}}
| Anglican
| &quot;for his mastery of historical and biographical description as well as for brilliant oratory in defending exalted human values&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1953&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1953|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1954
| [[File:ErnestHemingway.jpg|75px]]
| [[Ernest Hemingway]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| Converts to رومن کیتھولکism&lt;ref&gt;Meyers (1985), 173, 184&lt;/ref&gt;
| &quot;for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in ''[[سمندر اور بوڑھا]]'', and for the influence that he has exerted on contemporary style&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1954&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1954|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1955
| [[File:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|75px]]
| [[ہالڈورلیکسنس]]
| {{flag|Iceland}}
| Converts to رومن کیتھولکism&lt;ref&gt;Hallberg, Peter, ''Halldór Laxness''. Twayne Publishers, New York, translated by Rory McTurk, 1971, pp.35, 38&lt;/ref&gt; 
| &quot;for his vivid epic power which has renewed the great narrative art of Iceland&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1955&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1955|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1956
| [[File:JRJimenez.JPG|75px]]
| [[جون ریمن جیمنیز]]
| {{flag|Puerto Rico}} (Born in [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]])
| رومن کیتھولک
| &quot;for his lyrical poetry, which in Spanish language constitutes an example of high spirit and artistical purity&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1956&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1956|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1958
|
| [[بریس پاسترناک]]
| {{flag|Soviet Union}}
| Converts to [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] from Judaism&lt;ref&gt;Fleishman, pp 264–266.&lt;/ref&gt;
| &quot;for his important achievement both in contemporary lyrical poetry and in the field of the great Russian epic tradition&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1958&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1961
|
| [[ایواینڈرک]]
| {{flag|Yugoslavia}}&lt;br&gt; (Born in {{flag|Austria-Hungary}})
| رومن کیتھولک
| &quot;for the epic force with which he has traced themes and depicted human destinies drawn from the history of his country&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1961&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1961|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1962
| [[File:JohnSteinbeck crop.JPG|75px]]
| [[جانسٹین بک]]
| {{flag|امریکا}}
| Raised Episcopalian&lt;ref&gt;Alec Gilmore. [http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html John Steinbeck's View of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095734/http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html |date=2016-03-04 }}. gilco.org.uk&lt;/ref&gt; later he become agnostic
| &quot;for his realistic and imaginative writings, combining as they do sympathetic humour and keen social perception&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1962&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1963
| [[File:Giorgos Seferis 1963.jpg|75px]]
| [[یور گوسسیفرس]]
| data-sort-value=&quot;Greece&quot;| [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg|20px]] [[مملکت یونان|Greece]] &lt;br&gt; (Born in the {{flag|Ottoman Empire}})
| [[Greek Orthodox]]
| &quot;for his eminent lyrical writing, inspired by a deep feeling for the Hellenic world of culture&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1963&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1963|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1967
| [[File:MiguelAngelAsturias.JPG|75px]]
| [[میگوئو ل اینجل اسٹریس]]
| {{flag|Guatemala}}
| رومن کیتھولک
| &quot;for his vivid literary achievement, deep-rooted in the national traits and traditions of Indian peoples of Latin America&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1967&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1967|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1969
| [[File:Samuel Beckett, f11.jpg|75px]]
| [[سیموئل بکٹ]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| {{flag|France}} (Born in {{flag|Ireland}})
| Anglican ([[Church of Ireland]])
| &quot;for his writing, which - in new forms for the novel and drama - in the destitution of modern man acquires its elevation&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1969&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1969|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1970
| [[File:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|75px]]
| [[الیکزینڈر سلزینسٹائن]]
| {{flag|Soviet Union}}
| Eastern Orthodox&lt;ref&gt;O'Neil, Patrick M. (2004) ''Great world writers: 20th century'', p. 1400. Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-7478-1&lt;/ref&gt;
| &quot;for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1970&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1970|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1972
| [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|75px]]
| [[ہنرک بول]]
| data-sort-value=&quot;جرمنی&quot;| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]]
| رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;KATERKater2006&quot;&gt;{{cite book|author1=Michael H. KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=http://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&amp;pg=PA24|accessdate=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}&lt;/ref&gt; 
| &quot;for his writing which through its combination of a broad perspective on his time and a sensitive skill in characterization has contributed to a renewal of German literature&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1972&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1972|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1979
| [[File:Odysseas Elytis 1974.jpg|75px]]
| [[اودیسس الیٹس]]
| {{flag|Greece}}
| [[Greek Orthodox]]
| &quot;for his poetry, which, against the background of Greek tradition, depicts with sensuous strength and intellectual clear-sightedness modern man's struggle for freedom and creativeness&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1979&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1980
| [[File:Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg|75px]]
| [[چیکلا ملوسز]]
| data-sort-value=&quot;امریکا&quot;| {{flag|امریکا}} (Born in [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]])
| رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;Haven, Cynthia L. 2006, p. 145&quot;&gt;Haven, Cynthia L., &quot;'A Sacred Vision': An Interview with Czesław Miłosz&quot;, in Haven, Cynthia L. (ed.), ''Czesław Miłosz: Conversations''. University Press of Mississippi, 2006, p. 145.&lt;/ref&gt;
| &quot;who with uncompromising clear-sightedness voices man's exposed condition in a world of severe conflicts&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1980&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1980|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1982
| [[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|75px]]
| [[Gabriel García Márquez]]
| {{flag|Colombia}}
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}&lt;/ref&gt;
| &quot;for his novels and short stories, in which the fantastic and the realistic are combined in a richly composed world of imagination, reflecting a continent's life and conflicts&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1982&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1989
| [[File:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|75px]]
| [[کمیلو جوز کیلا]]
| {{flag|Spain}}
| رومن کیتھولک
| &quot;for a rich and intensive prose, which with restrained compassion forms a challenging vision of man's vulnerability&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1989&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1990
| [[File:Paz0.jpg|75px]]
| [[اوکٹاویو پاز]]
| {{flag|Mexico}}
| رومن کیتھولک
| &quot;for impassioned writing with wide horizons, characterized by sensuous intelligence and humanistic integrity&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1990&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1990|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1992
| [[File:Derek Walcott.jpg|75px]]
| [[ڈیرک ولکوٹ]]
| {{flag|Saint Lucia|1979}}
| پروٹسٹنٹ (Methodist )&lt;ref Name=&quot;Paris Review&quot;&gt;[http://www.theparisreview.org/interviews/2719/the-art-of-poetry-no-37-derek-walcott &quot;Derek Walcott, The Art of Poetry No. 37&quot;], ''The Paris Review'' Winter 1986&lt;/ref&gt;
| &quot;for a poetic oeuvre of great luminosity, sustained by a historical vision, the outcome of a multicultural commitment&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1992&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1992|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1993
| [[File:Toni Morrison 2008-2.jpg|75px]]
| [[ٹونی موریسن]]
| {{flag|امریکا}}
| رومن کیتھولک&lt;ref name=Brockes&gt;{{cite news |title=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |authorlink=Emma Brockes|first=Emma |last=Brockes |url=http://www.guardian.co.uk/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |newspaper=[[The Guardian]] |date=April 13, 2012 |accessdate=February 14, 2013}}&lt;/ref&gt;
| &quot;who in novels characterized by visionary force and poetic import, gives life to an essential aspect of American reality&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1993&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1993|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1999
| [[File:Grass.JPG|75px]]
| [[گنتھر گراس]]
| {{flag|جرمنی}}
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;Garland, ''The Oxford Companion to German Literature'', p. 302.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The Literary Encyclopedia&quot;, [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&amp;UID=4990 Günter Grass (b. 1927)]. Retrieved on 16 August 2006.&lt;/ref&gt;
| &quot;whose frolicsome black fables portray the forgotten face of history&quot;&lt;ref name=&quot;Literature1999&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1999|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2003
| [[File:J.M. Coetzee.JPG|75px]]
| [[جے ایم کوئٹزی]]
| {{flag|South Africa}}&lt;br /&gt;{{flag|Australia}}
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite book|title=J. M. Coetzee and the Ethics of Reading: Literature in the Event|url=https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr|first=Derek|last=Attridge|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2004|page=[https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr/page/94 94]|isbn=978-0-226-03117-0}}&lt;/ref&gt;
| &quot;who in innumerable guises portrays the surprising involvement of the outsider&quot;&lt;ref name=&quot;Literature2003&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008
| [[File:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|75px]]
| [[ژاں ماری لی کلیزیو]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| {{flag|France}}&lt;br /&gt;{{flag|Mauritius}}
| رومن کیتھولک
| &quot;author of new departures, poetic adventure and sensual ecstasy, explorer of a humanity beyond and below the reigning civilization&quot;&lt;ref name=&quot;Literature2008&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2008|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 October 2008}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
| [[File:Vargas Losa Göteborg Book Fair 2011b.jpg|75px]]
| [[ماریو ورگاس للوسا]]
| {{flag|Peru}}&lt;br /&gt;{{flag|Spain}}
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{Harvnb|Williams|2001|p=32}}&lt;/ref&gt;
| &quot;for his cartography of structures of power and his trenchant images of the individual's resistance, revolt, and defeat&quot;&lt;ref name=&quot;Literature2010&quot;&gt;{{cite web|url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=7 October 2010}}&lt;/ref&gt;
|}

=== امن===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سال
! colspan=2|انعام یافتہ
! ملک
! فرقہ
! وجہ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1902
| [[File:Ducommun.jpg|75px]]
| [[الی ڈوکمن]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|Switzerland}}
| پروٹسٹنٹ
| &quot;[For his role as] the first honorary secretary of the [[عالمی امن دفتر]]&quot;&lt;ref name=&quot;N1902&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]]
| [[ایلبرٹ گوباٹ]]
| پروٹسٹنٹ
| &quot;[For his role as the] first Secretary General of the [[Inter-Parliamentary Union]]&quot;
|-
| 1903
| [[File:Cremer.jpg|75px]]
| [[رینڈل کریمر|William Randal Cremer]]
| data-sort-value=&quot;برطانیہ&quot;| [[File:Flag of the برطانیہ.svg|20px]] [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]]
| Methodist
| &quot;[For his role as the] the 'first father' of the [[Inter-Parliamentary Union]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1905
| [[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]]
| [[برتھا فان ستنر]]
| {{flag|Austria-Hungary}}
| رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;Hamann, p. 2&quot;&gt;Hamann, p. 2&lt;/ref&gt;
| For authoring ''Lay Down Your Arms'' and contributing to the creation of the Prize&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1906
| [[File:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|75px]]
| [[تھیوڈور روزویلٹ]]
| {{flag|امریکا|1896}}
|پروٹسٹنٹ ([[Dutch Reformed Church]])&lt;ref name=vought&gt;{{cite book|last1=Vought|first1=Hans P.|title=The Bully Pulpit and the Melting Pot: American Presidents and the Immigrant, 1897-1933|url=https://archive.org/details/isbn_0865548870|date=2004|publisher=Mercer University Press|location=Macon, Georiga, USA|isbn=0-86554-8870|page=[https://archive.org/details/isbn_0865548870/page/29 29]}}&lt;/ref&gt; 
| &quot;[F]or his successful mediation to end the [[Russo-Japanese War|Russo-Japanese war]] and for his interest in arbitration, having provided the [[Permanent Court of Arbitration|Hague arbitration court]] with its very first case&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1907
| [[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]]
| [[ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا]]
| data-sort-value=&quot;Italy&quot;| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]]
|رومن کیتھولک
| &quot;[For his work as a] key leader of the Italian peace movement&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1907&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]]
| [[لوئی رینو|Louis Renault]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]
|رومن کیتھولک
| &quot;[For his work as a] leading French international jurist and a member of the [[Permanent Court of Arbitration]] at The Hague&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1909
| [[File:Beernaert.gif|75px]]
| [[آگسٹے بیرنارٹ]]
| {{flag|Belgium}}
| رومن کیتھولک
| &quot;[For being a] representative to the [[Hague Conventions of 1899 and 1907|two Hague conferences]], and a leading figure in the [[Inter-Parliamentary Union]]&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1909&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:PaulBalluet.gif|75px]]
| [[پال ڈی کانسٹنٹ|Paul Henri d'Estournelles de Constant]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]
| پروٹسٹنٹ ([[کالوینیت]])
| &quot;[For] combined diplomatic work for [[France–جرمنی relations|Franco-German]] and [[France – برطانیہ relations|Franco-British understanding]] with a distinguished career in [[Permanent Court of Arbitration|international arbitration]]&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1909&quot;/&gt;
|-
| 1912
| [[File:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|75px]]
| [[الیہو روٹ]]{{Ref label|Late|A|A}}
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ (Presbyterian)
| &quot;[F]or his strong interest in international arbitration and for his plan for a world court&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1912&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1919
| [[File:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|75px]]
| [[ووڈرو ولسن]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ (Presbyterian)&lt;ref&gt;Heckscher (1991), p. 23.&lt;/ref&gt;
| &quot;[F]or his crucial role in establishing the [[جمعیت الاقوام]]&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1921
| [[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]]
| [[یلمار برانٹنگ]]
| {{flag|Sweden}}
|Lutheran ([[Church of Sweden]])&lt;ref name = &quot;Robertson 487&quot;&gt;{{cite book|last=Robertson|first=J. M.|title=History of Freethought in the Nineteenth Century, Part 2|publisher=Kessinger Publishing|year=2003|page=487|isbn=0-7661-3955-7}}&lt;/ref&gt;
| &quot;[F]or his work in the [[جمعیت الاقوام]]&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1921&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:کرسچئین Lous Lange.jpg|75px]]
| [[کرسچن لؤس لانگے|کرسچئین Lange]]
| {{flag|Norway}}
|Lutheran ([[Church of Norway]])
| &quot;[For his work as] the first secretary of the Norwegian Nobel Committee&quot; and &quot;the secretary-general of the [[Inter-Parliamentary Union]]&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1921&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1925
| [[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]]
| [[اسٹن چیمبرلین]]{{Ref label|Late|A|A}}
| {{flag|برطانیہ}}
| [[General Assembly of Unitarian and Free کرسچئین Churches|Unitarian]]&lt;ref&gt;{{acad|id=CHMN882JA|name=Chamberlain, Joseph Austen}}&lt;/ref&gt;
| For work on the [[Locarno Treaties]]&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1925&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|75px]]
| [[چارلز ڈاز]]{{Ref label|Late|A|A}}
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ ([[Congregationalist]])
| &quot;[F]or [work on] the Dawes Plan for German reparations which was seen as having provided the economic underpinning of the [[Locarno Treaties|Locarno Pact]] of 1925&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1925&quot;/&gt;
|-
|1926
| [[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]]
| [[گستاف سٹریسمان]]
| data-sort-value=&quot;جرمنی&quot;| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]]
|پروٹسٹنٹ
| For work on the [[Locarno Treaties]]&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1927
|[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]]
| [[فرڈیننڈ بوئسوں]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;[https://oratoiredulouvre.fr/evangile-et-liberte/ferdinand-buisson-پروٹسٹنٹ-liberal-ecole-laique-republicaine.php Ferdinand Buisson, un پروٹسٹنٹ libéral au service de l’école laïque républicaine]&lt;/ref&gt;
| &quot;[For] contributions to [[France–جرمنی relations|Franco-German]] popular reconciliation&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1927-&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1930
| [[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]]
| [[ناتھن سودربلوم]]
| {{flag|Sweden}}
| Lutheran (Church of Sweden)
| &quot;[F]or his efforts to involve the churches not only in work for ecumenical unity, but also for world peace&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1931
| [[File:Jane Addams profile.jpg|75px]]
| [[جین ایڈمز]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ (Presbyterian)&lt;ref&gt;She was baptized a [[Presbyterian]]. Her certificate of baptism is from 1888, but she says that she joined the church slightly earlier: {{cite book|last=Knight|first=Louise W.|title=Citizen|publisher=University of Pennsylvania Press|date=October 2003|page=451n46 |isbn=978-0-8122-3747-4}}&lt;/ref&gt;
| &quot;[F]or her social reform work&quot; and &quot;leading the [[Women's International League for Peace and Freedom]]&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1931&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Nicholas Murray Butler ppmsca.03668.jpg|75px]]
| [[نکولس مرے بٹلر]]
| پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]])
| &quot;[For his promotion] of the [[Kellogg–Briand Pact|Briand-Kellogg pact]]&quot; and for his work as the &quot;leader of the more establishment-oriented part of the American peace movement&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;N1931&quot;/&gt;
|-
| 1934
| [[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]]
| [[آرتھر ہینڈرسن]]
| {{flag|برطانیہ}}
| پروٹسٹنٹ ([[Methodist]])&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/topic/Arthur_Henderson.aspx Arthur Henderson]&lt;/ref&gt;
| &quot;[F]or his work for the [[جمعیت الاقوام|League]], particularly [[League of Nations Disarmament Conference|its efforts in disarmament]]&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;BBC_2013_04_03&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013]&lt;/ref&gt;
|-
|-
| 1935
| [[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]]
| [[کارل فان اوسیتزکی]]{{Ref label|Carl von Ossietzky|B|B}}
| data-sort-value=&quot;جرمنی&quot;| [[File:Flag of German Reich (1935–1945).svg|20px]] [[Nazi جرمنی|جرمنی]]
| پروٹسٹنٹ (Lutheran)&lt;ref name=db&gt;{{cite web|url=http://www.deutsche-biographie.de/sfz73879.html |title=Deutsche Biographie |publisher=Deutsche-biographie.de |date=|language=de|accessdate=2013-08-05}}&lt;/ref&gt;
| &quot;[For his] struggle against جرمنی's rearmament&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1945
| [[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]]
| [[کورڈل ہل]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ (Episcopalian)&lt;ref&gt;[http://enc.wymaninstitute.org/?p=271 HULL, CORDELL]&lt;/ref&gt;
| &quot;[For] his fight against isolationism at home, his efforts to create a peace bloc of states on the American continents, and his work for the [[اقوام متحدہ|United Nations Organization]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1945/press.html |title=Award Ceremony Speech (1945) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1946
| [[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]]
| [[ایملی گرین بالچ]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|امریکا|1912}}
| Quaker&lt;ref&gt;Randall, ''Improper Bostonian'' p. 60&lt;/ref&gt; 
| &quot;Formerly Professor of History and Sociology; Honorary International President, [[Women's International League for Peace and Freedom]]&quot;&lt;ref name=&quot;N1946&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:John Raleigh Mott, 1910.jpg|75px]]
| [[جان موٹ|John Raleigh Mott]]
| پروٹسٹنٹ (Methodist)&lt;ref&gt;Cracknell &amp; White, 243&lt;/ref&gt;
| &quot;Chairman, International Missionary Council; President, [[World Alliance of Young Mens کرسچئین Associations|World Alliance of Young Men's کرسچئین Associations]]&quot;&lt;ref name=&quot;N1946&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1947
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:Quaker star-T.svg|75px]]
| [[فرینڈز سروس کونسل|Friends Service Council]]
| {{flag|برطانیہ}}
| Quaker
| rowspan=&quot;2&quot; | &quot;compassion for others and the desire to help them&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1947/press.html |title=Award Ceremony Speech (1947) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[امریکن فرینڈز سروس کمیٹی]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| [[Religious Society of Friends]] (Quaker)
|-
| 1949
|[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]]
| [[جان بویڈ اور|The Lord Boyd-Orr]]
| {{flag|برطانیہ}}
| پروٹسٹنٹ ([[Free Church of Scotland (1843–1900)|Free Church of Scotland]])&lt;ref name=Kay44&gt;Kay, p. 44&lt;/ref&gt;
| &quot;Physician; Alimentary Politician; Prominent organizer and Director, General [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]; President, [[National Peace Council]] and World Union of Peace Organizations&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1950
| [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]]
| [[رالف جانسن بنچ]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])&lt;ref name=&quot;Gale&quot;&gt;[http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/bunche_r.htm &quot;Ralph J. Bunche&quot;], Gale Cengage Learning, accessed November 15, 2012&lt;/ref&gt;
| &quot;Professor, Harvard University Cambridge, MA; Director, division of Trusteeship, U.N.; Acting Mediator in Palestine, 1948&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1952
| [[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|75px]]
| [[البرٹ شویتزر]]
| data-sort-value=&quot;France&quot;| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]]
| کرسچئین&lt;ref&gt;Seaver (1951) pp. 3–9.&lt;/ref&gt;
| &quot;Missionary surgeon; Founder of [[لامبارینی]] (République de Gabon)&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1952/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1953
| [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|75px]]
| [[جارج مارشل|George Catlett Marshall]]
| {{flag|امریکا|1912}}
| پروٹسٹنٹ (Episcopalian)&lt;ref name=e&gt;[http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm George Catlett Marshall, General of the Army] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520170830/http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm |date=2017-05-20 }}&lt;/ref&gt;
| &quot;General President American Red Cross; Former Secretary of State and of Defense; Delegate U.N.; Originator of [the] '[[مارشل منصوبہ]]{{'&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1957
| [[File:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|75px]]
| [[لسٹر پیرسن|Lester Bowles Pearson]]
| {{flag|Canada}}
| پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])&lt;ref name=&quot;DictCdnBio&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?BioId=42123 |title= Pearson, Lester Bowles|work= [[Dictionary of Canadian Biography]] Online, 1971-1980 (Volume XX)|publisher= [[جامعہ ٹورانٹو]]/[[Université Laval]]|year= 2000|accessdate= 13 June 2011}}&lt;/ref&gt;
| &quot;former Secretary of State for External Affairs of Canada; former President of the 7th Session of the United Nations General Assembly&quot;;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt; &quot;for his role in trying to end the [[سوئز بحران|Suez conflict]] and to solve the Middle East question through the United Nations.&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;
|-
| 1958
|[[File:Georges Pire 1958.jpg|75px]]
| [[جارج پائر]]
| {{flag|Belgium}}
| رومن کیتھولک
| &quot;Father in the [[Dominican Order]]; Leader of the relief organization for refugees &quot;L'Europe du Coeur au Service du Monde&quot;&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1959
|[[File:Philip Noel-Baker 1942.jpg|75px]]
| [[Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker|Philip Noel-Baker]]
| {{flag|برطانیہ}}
| Quaker&lt;ref name=&quot;ODNB&quot;&gt;[http://www.oxforddnb.com/view/article/31505 David Howell, &quot;Baker, Philip John Noel-, Baron Noel-Baker (1889–1982)&quot;, ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, May 2012]; accessed 7 December 2014.&lt;/ref&gt;
| &quot;Member of Parliament; lifelong ardent worker for international peace and co-operation&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1960
| [[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]]
| [[ایلبرٹ لوٹولی]]
| data-sort-value=&quot;South Africa&quot;| [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[اتحاد جنوبی افریقہ|South Africa]] &lt;br&gt; (Born in [[Company rule in Rhodesia|Southern Rhodesia]])
| پروٹسٹنٹ (Methodist)
| &quot;President of the [[African National Congress]],&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt; &quot;was in the very forefront of the struggle against apartheid in South Africa.&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;
|-
| 1961
| [[File:Dag Hammarskjöld.jpg|75px]]
| [[داگ ہمارشولد]]{{Ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}}
| {{flag|Sweden}}
| پروٹسٹنٹ (Lutheran)&lt;ref&gt;Henry P Van Dusen. ''Dag Hammarskjold: A Biographical Interpretation of Markings'' Faber and Faber London 1967 p 47.&lt;/ref&gt;
| &quot;Secretary General of the U.N.,&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}&lt;/ref&gt; awarded &quot;for strengthening the organization.&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;
|-
| 1964
|[[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|75px]]
| [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]]
| {{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ ([[Baptist]]; [[Progressive National Baptist Convention]])
| Campaigner for [[civil rights]], &quot;first person in the Western world to have shown us that a struggle can be waged without violence.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1970
|[[File:Norman Borlaug (cropped).jpg|75px]]
| [[نارمن بورلاگ|Norman E. Borlaug]]
| {{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ (Lutheran)
| &quot;[[International Maize and Wheat Improvement Center]];&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; &quot;for his contributions to the &quot;[[green revolution]]&quot; that was having such an impact on food production particularly in Asia and in Latin America.&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;
|-
| 1971
|[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]]
| [[ولی برانت]]
| data-sort-value=&quot;جرمنی&quot;| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]]
| پروٹسٹنٹ (Lutheran)&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jessup|first=John E.|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945–1996|year=1998|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|page=89|url=http://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict}}{{Subscription required|via=Questia}}&lt;/ref&gt;
| &quot;[[Chancellor of جرمنی (Federal Republic)|Chancellor of the Federal Republic of جرمنی]]; for West جرمنی's ''[[Ostpolitik]]''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1974
|[[File:Seán MacBride 1984.jpg|75px]]
| [[سین میک برائیڈ]]
| {{flag|Ireland}} &lt;br&gt; (Born in [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]])
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;Ronan Fanning (6 December 2009) [http://www.independent.ie/opinion/analysis/the-age-of-our-craven-deference-is-finally-over-1965621.html The age of our craven deference is finally over]. The Independent.&lt;/ref&gt;
| &quot;President of the [[عالمی امن دفتر]]; President of the Commission of [[نمیبیا]].&quot;&lt;ref name=&quot;N1974&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; &quot;For his strong interest in human rights: piloting the European Convention on Human Rights through the Council of Europe, helping found and then lead Amnesty International and serving as secretary-general of the International Commission of Jurists&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1976
|[[File:Betty Williams.jpg|75px]]
| [[بیٹی ولیمز|Betty Williams]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|برطانیہ}}
| رومن کیتھولک
| rowspan=2| &quot;Founder[s] of the Northern Ireland Peace Movement (later renamed Community of Peace People)&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1976|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]]
| [[مائریڈ کوریگن|Mairead Corrigan]]
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html &quot;Mairead Corrigan Maguire Reflects on Working Toward Peace&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613203619/http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html |date=2015-06-13 }}. [[Santa Clara University]]. Retrieved 27 March 2011.&lt;/ref&gt;
|-
| 1979
|[[File:MotherTeresa 090.jpg|75px]]
| [[مدر ٹریسا]]
| data-sort-value=&quot;Albania&quot;| {{flag|Albania}} (Born in [[Kosovo Vilayet|Ottoman Kosovo]])
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|title=Sermon – Some Doubted|publisher=Edgewoodpc.org|date=19 June 2011|accessdate=28 August 2011|archive-date=15 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015234535/http://edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| &quot;Founder of Missionaries of Charity&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1980
| [[File:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|75px]]
| [[ایڈولفو اسقویول]]
| {{flag|Argentina}}
| رومن کیتھولک&lt;ref name=nobel&gt;{{cite web |url=http://nobelprize.org/peace/laureates/1980/esquivel-bio.html |title=Adofo Pérez Esquivel |publisher=Nobel Prize Committee}}&lt;/ref&gt;
| &quot;Human rights leader;&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; &quot;founded non-violent human rights organizations to fight the military junta that was ruling his country (Argentina).&quot;&lt;ref name=&quot;Lundestad&quot;/&gt;
|-
| 1982
| [[File:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|75px]]
| [[الفانسو گارشیا روبلز]]
| {{flag|Mexico}}
| رومن کیتھولک
| &quot;[for] his magnificent work in the [[Treaty of Tlatelolco|disarmament negotiations]] of the United Nations, where they have both played crucial roles and won international recognition&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1983
|[[File:Lech Walesa OAF Visit.jpg|75px]]
| [[لیخ والینسا]]
| data-sort-value=&quot;Poland&quot;| [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|Poland]]
| رومن کیتھولک&lt;ref name=ash&gt;Timothy Garton Ash, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html Lech Wałęsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826121009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html |date=2013-08-26 }}, TIME magazine,&quot;The Most Important People of the Century&quot;, 13 April 1998.&lt;/ref&gt;
| &quot;Founder of [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarność]]; campaigner for human rights&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1983 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1984
|[[File:Desmond tutu 20070607 2.jpg|75px]]
| [[ڈسمنڈ ٹوٹو]]
| {{flag|South Africa|1928}}
| پروٹسٹنٹ (Anglican)
| &quot;Bishop of Johannesburg; former Secretary General, South African Council of Churches&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1984 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1987
| [[File:OscarArias.jpg|75px]]
| [[اوسکر اریآس]]
| {{flag|Costa Rica}}
| رومن کیتھولک
| &quot;for his work for peace in Central America, efforts which led to the accord signed in Guatemala on August 7 this year&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1993
| [[File:Nelson Mandela-2008.jpg|75px]]
| [[نیلسن منڈیلا]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|South Africa|1928}}
| پروٹسٹنٹ (Methodist){{sfn|Forster|2014|p=89}}
| rowspan=&quot;2&quot; | &quot;for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic South Africa&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Frederik Willem de Klerk.jpg|75px]]
| [[ایف ڈبلیو دی کلرک|Frederik Willem de Klerk]]
| پروٹسٹنٹ ([[Reformed Churches in South Africa|Reformed]])&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lugan|first=Bernard|year=1996|title=Ces Français qui ont fait l'Afrique du Sud (''The French People Who Made South Africa'')|publisher=Bartillat|isbn=2-84100-086-9}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2| 1996
| [[File:Carlosbelo.jpg|75px]]
| [[کارلس بیلو]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|Indonesia}}
| رومن کیتھولک
| rowspan=2| &quot;for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1996 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:EastTimor.JoseRamosHorta.01.jpg|75px]]
|[[جوز ریموس ہورٹا]]
| رومن کیتھولک
|-
| rowspan=2| 1998
| [[File:John Hume 2008.jpg|75px]]
| [[جان ہیوم]]
| rowspan=2| {{flag|برطانیہ}}
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ceasefire: It's all just coming together for the fixer: John Hume risked all when he met Sinn Fein. Now there's talk of a Nobel Peace Prize. Cal McCrystal reports|first=Cal|last=McCrystal|date=4 September 1994|url=http://www.independent.co.uk/voices/ceasefire-its-all-just-coming-together-for-the-fixer-john-hume-risked-all-when-he-met-sinn-fein-now-theres-talk-of-a-nobel-peace-prize-cal-mccrystal-reports-1446738.html}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2| &quot;for their efforts to find a peaceful solution to the conflict in Northern Ireland&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:David Trimble.jpg|75px]]
|[[ڈیوڈ ٹرمبل]]
| پروٹسٹنٹ (Presbyterian)&lt;ref name=&quot;google4&quot;&gt;{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=ny77bPwKxaUC&amp;pg=PA323&amp;dq=%22david+trimble%22&amp;hl=en&amp;ei=yGkpTNX_G8aqlAfvvvCyAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDQQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=%22david%20trimble%22&amp;f=false |title=The Nobel Peace Prize and the ... |publisher=Google Books |accessdate=29 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;google1&quot;&gt;{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=s21VHD28o0EC&amp;q=%22william+david+trimble%22&amp;dq=%22william+david+trimble%22&amp;hl=en&amp;ei=MRopTL3gBISdlgeZoICCCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CC0Q6AEwAA |title=Newsmakers |publisher=Google Books |accessdate=28 June 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2000
| [[File:Kim Dae-jung (Cropped).png|75px]]
| [[کم ڈے ژونگ]]
| {{flag|South Korea}}
| رومن کیتھولک&lt;ref name=&quot;Catholic News Agency&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/john_paul_iis_appeal_saved_future_korean_president_from_death_sentence/ |title=John Paul II's appeal saved future Korean president from death sentence |date=21 May 2009 |publisher=Catholic News Agency |accessdate=25 June 2012}}&lt;/ref&gt;
| &quot;for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2001
| [[File:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|75px|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]]
| [[کوفی عنان]]
| {{flag|Ghana}}
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lefevere |first=Patricia |title=Annan: `Peace is never a perfect achievement'&amp;nbsp;– United Nations Secretary General Kofi Annan |publisher=National Catholic Reporter |date=11 December 1998 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 |accessdate=26 February 2008 |archivedate=12 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050112161711/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 }}&lt;/ref&gt;
| &quot;for his work for a better organized and more peaceful world&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2002
| [[File:Jimmy Carter.jpg|75px]]
| [[جمی کارٹر]]
| {{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])&lt;ref&gt;{{cite web |last=Warner |first=Greg |url=http://www.baptiststandard.com/2000/10_23/pages/carter.html |title=Jimmy Carter says he can 'no longer be associated' with the SBC |quote=He said he will remain a deacon and Sunday school teacher at Maranatha Baptist Church in Plains and support the church's recent decision to send half of its missions contributions to the Cooperative Baptist Fellowship. |work=Baptist Standard |accessdate=December 13, 2009}}&lt;/ref&gt;
| &quot;for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004
| [[File:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|75px]]
| [[ونگری ماتھی|Wangari Muta Maathai]]
| {{flag|Kenya}}
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain ''Wangari Maathai – God is on this Mountain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515233150/http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain/ |date=2014-05-15 }}, Philip Carr-Gomm blogsite, 19 October 2011&lt;/ref&gt;
| &quot;for her contribution to sustainable development, democracy and peace&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2007 Nobel Peace Prize|2007]]
| [[File:Al Gore.jpg|75px]]
| [[ایل گور]]
| {{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ (Baptist)
| &quot;for his efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2008 Nobel Peace Prize|2008]]
| [[File:Martti Ahtisaari.jpg|75px]]
| [[مارٹی اہتیشری]]
| {{flag|Finland}}
| پروٹسٹنٹ (Lutheran)
| &quot;for his efforts on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title= The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-10-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2009 Nobel Peace Prize|2009]]
| [[File:Official portrait of Barack Obama.jpg|75px]]
| [[بارک اوباما]]
| {{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pulliam |first1=Sarah |last2=Olsen |first2=Ted |url= http://www.کرسچئینitytoday.com/ct/2008/januaryweb-only/104-32.0.html?start=2 |title=Q&amp;A: Barack Obama |work=کرسچئینity Today |location=Carol Stream, IL |date=January 23, 2008 |accessdate=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;
| &quot;for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2009-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[نوبل امن انعام 2011|2011]]
| [[File:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|75px]]
| [[ایلن جانسن سرلیف]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flag|Liberia}}
| پروٹسٹنٹ (Methodist)&lt;ref name=&quot;Gov't Rejects Newspaper Story&quot;/&gt; 
| rowspan=&quot;2&quot; | &quot;for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|75px]]
| [[لیما غبووی]]
| پروٹسٹنٹ (Lutheran)&lt;ref&gt;Leymah Gbowee, ''Mighty Be Our Powers'' (New York: Beast Books, 2011), written with Carol Mithers, pp. 80-81 and p. 82.&lt;/ref&gt;
|}

=== معاشیات===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سال
! colspan=2|انعام یافتہ
! ملک
! فرقہ
! وجہ
|-
| rowspan = 2 | 1969
| [[File:Uio frisch 2006 0025.jpg|75px]]
| [[راگنرفرشچ]]
| {{flag|Norway}}
| پروٹسٹنٹ&lt;ref name=&quot;autobio&quot;/&gt; 
| rowspan = 2 | &quot;for having developed and applied dynamic models for the analysis of economic processes&quot;
|-
| [[File:Jan Tinbergen 1982.jpg|75px]]
| [[جان ٹنبرجن]]
| {{flag|Netherlands}}
| پروٹسٹنٹ
|-
| 1975
| [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
| [[تجالنگ کوپمنس]]
| {{flag|Netherlands}}&lt;br&gt;{{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ
| &quot;for his contributions to the theory of [[Pareto efficiency|optimum allocation]] of resources&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1975&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1975|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan = 2 | 1979
| [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
| [[تھیوڈور سکلٹز]]
| {{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ
| rowspan = 2 | &quot;for their pioneering research into economic development research with particular consideration of the problems of [[developing countries]].&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1979&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1979/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
| [[ڈبلیو آرتھر لیوس|Arthur Lewis]]
| {{flag|Saint Lucia|1979}}&lt;br&gt;{{flag|برطانیہ}}
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/633/000160153/ Arthur Lewis]&lt;/ref&gt;
|-
| 1982
| [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
| [[جیورج سٹگلر]]
| {{flag|امریکا}}
| کرسچئین&lt;ref&gt;[https://books.google.ca/books?id=4D-OIyTLoO0C&amp;pg=PA342&amp;dq=%22George+Stigler+was+born+January+17,+1911%22&amp;hl=en&amp;a=X&amp;ei=je7FVISIFMe5ggSq74KgCQ&amp;ved=0CBMQ6AEwAA]&lt;/ref&gt;
| &quot;for his seminal studies of industrial structures, functioning of markets and causes and effects of [[regulation|public regulation]]&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1982&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1982/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1986
| [[File:James Buchanan by Atlas network.jpg|75px]]
| [[جیمز ایم۔ بچانن]]
| {{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;Reuben Kyle, ''[http://frank.mtsu.edu/~berc/pdfs/bookct6a.pdf From Nashville to the Nobel Prize: The Buchanans of Tennessee]'' (Twin Oaks Press, 2012).&lt;/ref&gt;
| &quot;for his development of the contractual and constitutional bases for the theory of economic and political [[decision-making]]&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1986&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1986/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1986|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1988
| [[File:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|75px]]
| [[ماورس آلیس]]
| {{flag|France}}
| رومن کیتھولک
| &quot;for his pioneering contributions to the theory of markets and [[Capacity utilization|efficient utilization of resources]]&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1988&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1988/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1988|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1989
| [[File:Trygve Haavelmo.jpg|75px]]
| [[ٹراگیو ہیولمو]]
| {{flag|Norway}}
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite web | title =Oslo Katedralskole - en skole med tradisjoner | work =Om skolen | publisher =Oslo katedralskole | url =http://www.oslokatedral.vgs.no/skolen/ | accessdate =19 April 2014 | language =Norwegian }}&lt;/ref&gt; 
| &quot;for his clarification of the probability theory foundations of [[econometric]]s and his analyses of simultaneous economic structures&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1989&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1989/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan = 2 | 1994
| [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
| [[جون ہارسانئے]]
|{{flag|امریکا}}
| Raised a devout Catholic,&lt;ref&gt;http://www.nap.edu/html/biomems/jharsanyi.pdf&lt;/ref&gt; later he abandoned Catholicism
| rowspan = 2 |&quot;for their pioneering analysis of equilibria in the [[Game theory|theory of non-cooperative games]].&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1994|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Reinhard Selten2.jpg|75px]]
| [[رینہارڈ سیلٹن]]
|{{flag|جرمنی}}
| Raised as پروٹسٹنٹ,&lt;ref name=&quot;nobelprize.org&quot;&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/selten-autobio.html From Les Prix Nobel. The Nobel Prizes 1994, Editor Tore Frängsmyr, [Nobel Foundation&amp;#93;, Stockholm, 1995]&lt;/ref&gt; later he left the church
|-
| 1996
| [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]]
| [[ولیم وکری]]
| {{flag|Canada}}&lt;br&gt;{{flag|امریکا}}
| [[Quaker]] &lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1996/vickrey-bio.html William Vickrey - Biographical]&lt;/ref&gt; 
| &quot;for his fundamental contributions to the economic theory of incentives under asymmetric information&quot;&lt;ref name=&quot;Winners1996&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1996/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1996|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
|rowspan = 2 | 2003
| [[File:Robert F. Engle.jpg|75px]]
| [[رابرٹ ایف۔اینگل]]
| {{flag|امریکا}}
| Quaker&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2003/engle-bio.html Robert F. Engle III - Biographical]&lt;/ref&gt;
| &quot;for methods of analyzing economic [[time series]] with time-varying [[Volatility (finance)|volatility]] ([[Autoregressive conditional heteroskedasticity|ARCH]])&quot;&lt;ref name=&quot;Winners2003&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2003/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Clive Granger by Olaf Storbeck.jpg|75px]]
| [[کلائوگرینجر]]
| {{flag|برطانیہ}}
| کرسچئین
| &quot;for methods of analyzing economic time series with common trends ([[cointegration]])&quot;&lt;ref name=&quot;Winners2003&quot;/&gt;
|-
| 2009
| [[File:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|75px]]
| [[الینر اوسٹرم]]
|{{flag|امریکا}}
| پروٹسٹنٹ&lt;ref&gt;{{cite news |title=The story of non-economist Elinor Ostrom |date=December 9, 2009 |url=http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom |newspaper=The Swedish Wire |accessdate=June 12, 2010 |archivedate=December 14, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214213925/http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom }}&lt;/ref&gt;
| &quot;for her analysis of economic governance, especially the commons&quot;&lt;ref name=&quot;Winners2009&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2009|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
| [[File:Christopher Pissarides.jpg|75px]]
| [[کریسٹوفر اے . پسارائیڈ]]
| {{flag|Cyprus}}
| [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]]&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2010/pissarides-autobio.pdf CHRISTOPHER A. PISSARIDES]&lt;/ref&gt;
| &quot;for his analysis of [[Search and matching theory|markets with search frictions]]&quot;&lt;ref name=&quot;Winners2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|title=The Prize in Economic Sciences 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2010-10-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan = 2| 2013
| [[File:Eugene Fama at Nobel Prize, 2013.jpg|75px]]
| [[یوجین فاما|Eugene F. Fama]]
|rowspan=2|{{flag|امریکا}}
| رومن کیتھولک&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/fama-bio.pdf Eugene F. Fama]&lt;/ref&gt;
|rowspan = 3| &quot;for their empirical analysis of asset prices.&quot;
|-
| [[File:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|75px]]
| [[رابرٹ جے۔ شیلر]]
| پروٹسٹنٹ (Methodist)&lt;ref&gt;[http://www.interviews/robert-shiller-on-human-traits-essential-capitalism Robert Shiller on Human Traits Essential to Capitalism]&lt;/ref&gt;
|}
=== مزید دیکھئے===
* [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والوں کی فہرست|List of Nobel Peace Laureates]]
* [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیات کی فہرست]]
* [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیات کی فہرست]]
* [[فہرست نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیات]]
* [[بھارتی نوبل انعام یافتگان]]
* [[List of کرسچئین thinkers in science]]
* [[فہرست نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]]
* [[نوبل انعام وصول کنندگان کی فہرست]]
* [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیات کی فہرست]]
=== حوالے===
{{حوالے}}

{{نوبل انعام}}

[[گٹھ:نوبل انعام یافتگان کی فہرست بلحاظ مذہب]]
[[گٹھ:فہارست سائنسدانان]]</text>
      <sha1>hnkbrcuf7zjwhfyzwjh5kdh7fx2kdgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لوک گنتی اعتبار نال دنیا دیاں وڈیاں بلدیاتاں</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53477</id>
    <revision>
      <id>712563</id>
      <parentid>712113</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35602" sha1="hr7ptoav6tpj31nkcmvhzi87qniv323" xml:space="preserve">{{عالمی شہر آبادی جدول}}

ایہ فہرست '''‎ لوک گنتی اعتبار نال دنیا دیاں وڈیاں بلدیاتاں''' (World's largest municipalities by population) اے۔

== میونسپلٹیاں بلحاظ آبادی ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:75%; height:30px&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!شہر
!آبادی
!class=&quot;unsortable&quot; |ماخذ
!تعریف
!رقبہ (کلومیٹر²)
!class=&quot;unsortable&quot; |ماخذ
!آبادی  سنگھنائی(/کلومیٹر²)
!ملک
!class=&quot;unsortable&quot; |تبصرہ
|- valign=&quot;top&quot;
{{Cityproperentry | [[شنگھائی]] | 25019148 |&lt;ref name=CnCensus2010&gt;{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110429_402722516.htm|title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of چین on Major Figures of the 2010 Population Census[1] (No. 2)|date=29 April 2011|accessdate= 9 Mai 2011}}&lt;/ref&gt;| [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 7037.002 | | CHN |مردم شماری 2010, رجسٹرڈ آبادی}}
{{Cityproperentry | [[کراچی]] | 24000000 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://221.132.118.186/CDGK/LinkClick.aspx?link=270&amp;tabid=221|publisher=شہر ضلع Government کراچی|title=کراچی Geography &amp; Demography |accessdate=14 July 2010}}{{Dead link|date=September 2013}}&lt;/ref&gt; | [[شہر ضلع پاکستان|شہر ضلع]] | 3530 | | PAK | سرکاری تخمینہ 2007 }}
{{Cityproperentry | [[ممبئی]] | 21478447 |&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/data_files/maharastra/stmt-1.xls |title= Ranking of districts of Maharashtra by population size 2011 |publisher=Censusبھارت.gov.in|accessdate=31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | [[میونسپل کارپوریشن]] | 603 | | IND | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[دلی]] | 21007835 |&lt;ref name=indcensus/&gt; | [[میونسپل کارپوریشن]] | 1397.3 |&lt;ref name=indcensus&gt;{{cite web|url=http://www.censusبھارت.gov.in/towns/town.html|title=Towns|publisher=Government of بھارت Ministry of Home Affairs|accessdate=8 May 2011}}&lt;/ref&gt; | IND | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[احمد آباد]]|5570585|&lt;ref name=Ahmedabad_REF&gt;{{cite web|url=http://www.egovamc.com/introduction/ahm_introduction.asp|author=Ahmedabad Municipal Corporation|title=Ahmedabad City Introduction|accessdate=2010-07-28|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115111/https://ahmedabadcity.gov.in/introduction/ahm_introduction.asp|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;| [[میونسپل کارپوریشن]]|475|&lt;ref name=Ahmedabad_REF/&gt;|IND|2001 کی مردم شماری.&quot;اے ایم سی کے علاقے میں آبادی 2011 تک دگنی ہونے کی توقع ہے.&quot;&lt;ref name=Ahmedabad_REF/&gt; }}
{{Cityproperentry | [[استنبول]] | 17710512 |&lt;ref name=ترکی&gt;&lt;!--Total population of the districts that officially form استنبول Metropolitan Municipality as reported by TUIK for the 2012 survey. Do not replace with 10,757,327, which is only the total population of the district centers within the استنبول Metropolitan Municipality. Do not replace with 12,573,836 either. That's for the PROVINCE of استنبول, not for the city. Also do not replace with 12,782,960, as that's the total population of district centers within the PROVINCE and not the city.--&gt;{{cite web |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=34&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |title=Address-based population registration system: Inside-Outside District Centers Population By Province And Sex And Population Density 2012 |accessdate=2013-01-25 |author=TUIK |publisher=TUIK |language=Turkish |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022211538/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=34&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2012&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 1831 | | TUR | }}
{{Cityproperentry | [[ساؤ پالو]] | 11376685|&lt;ref name=&quot;IBGE2010SP&quot;&gt;[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_sao_paulo.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, ساؤ پالو ('''zip''')] Retrieved on 2010-12-01. Census results for 2010-08-01.&lt;/ref&gt; | [[بلدیہ (برازیل)]] | 1522.986 | | BRA | }}
{{Cityproperentry | [[ماسکو]] | 11514330 |&lt;ref name=RUSCensus2010&gt;{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/pril4-1.xls|title=Cities with population of 100,000 people or more|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=31 July 2011|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115257/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; | [[سٹی صحیح]] | 1081 | | RUS | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[سیول]] | 19464051 |&lt;ref name=&quot;سیول2&quot;&gt;{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=418|title=سیول Statistics (Population)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}&lt;/ref&gt; | [[خصوصی شہر جنوبی کوریا|خصوصی شہر]] | 605 |&lt;ref name=&quot;سیول1&quot;&gt;{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=412|title=سیول Statistics (Land Area)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}&lt;/ref&gt; | KOR | }}
{{Cityproperentry | [[بیجنگ]] | 19612368 |&lt;ref name=CnCensus2010/&gt; | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 16808 | | CHN | مردم شماری 2010, رجسٹرڈ آبادی }}
{{Cityproperentry | [[میکسیکو شہر]] | 8841916 |&lt;ref name=&quot;ZMVM 2009&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.edomex.gob.mx/poblacion/docs/2009/PDF/ZMVM.pdf | title=میکسیکو City Population | author=National Population Council | publisher=Government of the State of میکسیکو | accessdate=20 December 2009}}&lt;/ref&gt; | [[وفاقی ضلع]] | 1485 | | MEX | }}
{{Cityproperentry | [[ٹوکیو]] | 13161751 |&lt;ref name=&quot;JpCensus2010&quot;&gt;[http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/GL32020101.do?method=xlsDownload&amp;fileId=000003989173&amp;releaseCount=3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315010012/http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/GL32020101.do?method=xlsDownload&amp;fileId=000003989173&amp;releaseCount=3 |date=2012-03-15 }} Retrieved on May 8, 2011. 2010 Population Census, Table 2. Population and Households – Prefecture, All Shi, All Gun, Shi, Machi and Mura&lt;/ref&gt; | [[ٹوکیو میٹروپولس]] | 2187 | | JPN |مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[کنشاسا]] | 8754000 |&lt;ref name=UN/&gt; | شہر صوبہ | 9965 | | COD || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }}
{{Cityproperentry | [[جکارتہ]] |9588198|&lt;ref name=DKCS2010&gt;[http://www.bps.go.id/hasilSP2010/dki/3100.pdf Hasil Sensus Penduduk 2010, Provinsi DKI جکارتہ ('''pdf''')] 2010 Census result. Retrieved on 2010-11-21.&lt;/ref&gt; | [[خصوصی دارالحکومت ضلع]] | 664 | | IDN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[نیویارک شہر]] | 8175133|&lt;ref name=NYCNYT&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2011/03/25/nyregion/25census.html|title=نیویارک شہر’s Population Barely Rose in the Last Decade, the Census Finds |work=New York Times |date=24 March 2011|accessdate=2011-05-08}}&lt;/ref&gt; | [[سٹی صحیح]] | 789 | | ریاستہائے متحدہ امریکہ | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[لیما]] | 7605742 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf|title=INEI 2007 Census Results|publisher=پیرو's National Institute for Statistics|accessdate=2011-03-14|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010041120/http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; | صوبہ&lt;ref&gt;Composed of 43 independent districts&lt;/ref&gt; | 2670 | | PER | }}
{{Cityproperentry | [[لندن]] | 7619800 |&lt;ref&gt;{{cite web|author=Neighbourhood Statistics |url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&amp;b=6059498&amp;c=ealing&amp;d=27&amp;e=13&amp;g=336453&amp;i=1001x1003x1004&amp;m=0&amp;r=1&amp;s=1239797906078&amp;enc=1 |title=UK Office of National Statistics – Key Figures for People and Society: Population and Migration Information on People and Society: Population and Migration Jun08 population estimate for لندن region |publisher=Neighbourhood.statistics.gov.uk |accessdate=2011-03-14}}&lt;/ref&gt; | [[لندن عظمیٰ]]&lt;ref&gt;Composed of the [[City of لندن]] and the 32 [[لندن boroughs]]&lt;/ref&gt; | 1580 | | UK | }}
{{Cityproperentry | [[بوگوتا]] | 7259597 |&lt;ref name=&quot;DANEproj20052009&quot;&gt;[http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/ProyeccionMunicipios2005_2009.xls Departamento Administrativo Nacional de Estadística. Proyecciones de población municipales por área, 2005–2009, a junio 30. ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.&lt;/ref&gt; | [[دارالحکومت ضلع]] | 1590 | | COL | }}
{{Cityproperentry | [[تہران]] | 7241000 |&lt;ref name=UN&gt;{{cite web |url=http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |title=UN world Urbanization Prospects estimate for 2010 |publisher=United Nations |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2013-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; | [[سٹی صحیح]] | 760 | | IRN | }}
{{Cityproperentry | [[ہو چی من شہر]] | 7123340 |&lt;ref name=&quot;chinhphu1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1090462&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL&amp;pers_id=1091147&amp;item_id=33638381&amp;p_details=1 |title=Hot News |publisher=Chinhphu.vn |accessdate=2010-07-26}}&lt;/ref&gt; | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 2095 | | VIE | }}
{{Cityproperentry | [[ہنوئی]] | 6448837 |&lt;ref name=&quot;chinhphu1&quot;/&gt; | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 3344 | | VIE | }}
{{Cityproperentry | [[ہانگ کانگ]] | 7097600 |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Statistics by Subject|url=http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index_t.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=1&amp;displayMode=T|year=2010|publisher=[[Census and Statistics Department]], ہانگ کانگ Government|accessdate=31 July 2011|archive-date=26 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526035207/http://censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index_t.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=1&amp;displayMode=T|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;| [[خصوصی انتظامی علاقہ چین|خصوصی انتظامی علاقہ]] | 1104 |&lt;ref&gt;[http://www.yearbook.gov.hk/2009/en/pdf/Facts.pdf]&lt;/ref&gt; | HKG | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[بنکاک]] | 7025000 |&lt;ref name=&quot;ThaiKeyStat2007&quot;&gt;[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office تھائی لینڈ, Key Statistics of تھائی لینڈ 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121MB zipped file!)'''] Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.&lt;/ref&gt; | [[انتظامی علاقہ تھائی لینڈ|انتظامی علاقہ]] | 1569 | | THA | }}
{{Cityproperentry | [[ڈھاکہ]] | 7000940 |&lt;ref name=&quot;بنگلہ دیشStatPock2008&quot;&gt;[http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf بنگلہ دیش Bureau of Statistics, Statistical Pocket Book, 2008 ('''pdf-file''')] 2008 Population Estimate. Retrieved 2009-08-05.&lt;/ref&gt; | شہر کارپوریشن | 360 |&lt;ref name=&quot;ڈھاکہ1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ڈھاکہcity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=ڈھاکہ Area|publisher=ڈھاکہ City Corporation |accessdate=6 February 2010}}&lt;/ref&gt; | BAN | }}
{{Cityproperentry | [[قاہرہ]] | 6758581 |&lt;ref name=&quot;Capmas2006&quot;/&gt; | محافظہ | 214 | | EGY | }}
{{Cityproperentry | [[لاہور]] | 9000000 |&lt;ref&gt;http://www.لاہور.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107045118/http://xn--mgbu9cr81d.com/ |date=2018-01-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107045118/http://xn--mgbu9cr81d.com/ |date=2018-01-07 }}&lt;/ref&gt; | [[شہر ضلعs of پاکستان|شہر ضلع]] | 1772 | | PAK | }}
{{Cityproperentry | [[ریو دے جینیرو]] | 6323037 |&lt;ref name=&quot;IBGE2010RJ&quot;&gt;{{cite web|url=ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_rio_de_janeiro.zip|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, ریو دے جینیرو ('''zip''')|accessdate=2010-12-01|date=Census results for 2010-08-01}}&lt;/ref&gt;| [[بلدیہ (برازیل)]] | 1182 | | BRA | }}
{{Cityproperentry | [[چونگ جنگ]] | 28846170 |&lt;ref name=CnCensus2010/&gt; | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 82400 | | CHN |مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[چنائے]] | 4681782|&lt;ref name=2011city&gt;{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/بھارت2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=censusبھارت|publisher=The Registrar General &amp; Census Commissioner, بھارت|accessdate=17 October 2011}}&lt;/ref&gt; | [[میونسپل کارپوریشن]] | 176 | | IND | 2011 کی مردم شماری }}
{{Cityproperentry | [[بنگلور]] | 8425970 |&lt;ref name=&quot;Karnataka2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/data_files/karnataka/table1.xls|title=Provisional Population Totals Paper 1 of 2011 : Karnataka|publisher=Office of The Registrar General &amp; Census Commissioner | accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | [[میونسپل کارپوریشن]] | 741 || IND | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[تیانجین]] | 12938224 |&lt;ref name=CnCensus2010/&gt; | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 11300 | | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[بغداد]] | 5402486 |&lt;ref name=WG&gt;{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=30 March 2010|archive-date=22 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422052050/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;| [[سٹی صحیح]] | 1134 | | }}
{{Cityproperentry | [[کولکاتہ]] | 4486679 |&lt;ref name=indcensus/&gt;| [[میونسپل کارپوریشن]] | 185 | | IND |مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[سنگاپور]] | 4987600 |&lt;ref name=&quot;Mid-2009 سنگاپور population&quot;&gt;[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics سنگاپور, Population (Mid-Year Estimates)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=2009-02-21 }} Retrieved on 2009. Estimated population on Mid-2009, including سنگاپور residents plus non-residents. Population of سنگاپور citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.&lt;/ref&gt; | ملک / شہر | 710 | | SIN | }}
{{Cityproperentry | [[ریاض]] | 4848000 |&lt;ref name=UN/&gt; | [[سٹی صحیح]] | 800 | | KSA || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }}
{{Cityproperentry | [[سینٹ پیٹرز برگ]] | 4848700 |&lt;ref name=RUSCensus2010/&gt; | [[سٹی صحیح]] | 1439 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gov.spb.ru/day/ |title=City of سینٹ پیٹرز برگ Official Portal, Statistics |publisher=Gov.spb.ru |accessdate=2011-03-14}}&lt;/ref&gt; | RUS |مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[سورت]] | 4523022 |&lt;ref name=&quot;سورتMunPop&quot;&gt;[http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/stmt13.shtml سورت Municipal Corporation; Mid-Year Population Estimates] Retrieved on 2009-08-05. Projected population as of 2009, including areas within the new and extended city boundaries.&lt;/ref&gt; | [[میونسپل کارپوریشن]] | 326.515 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |title=Demographics: سورت Municipal Corporation |publisher=سورتmunicipal.gov.in |accessdate=2011-03-14}}&lt;/ref&gt; | IND | }}
{{Cityproperentry | [[رنگون]] | 4350000 |&lt;ref name=UN/&gt; | [[سٹی صحیح]] | 599 |&lt;ref&gt;[http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_میانمار.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of میانمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026081400/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1.pdf |date=2020-10-26 }}. Retrieved 6 June 2009.&lt;/ref&gt; | MYA || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }}
{{Cityproperentry | [[گوانگژو]] | 12700800 |&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm |title=گوانگژو City, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data |publisher=گوانگژو Municipal Statistics Bureau |date=16 May 2011 |accessdate=2011-07-31 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107053144/http://www.gzstats.gov.cn/gzstats/error404.shtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; | [[ذیلی صوبائی شہر]] | 7434 | | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[شینزین]] | 10357938 |&lt;ref name=GDSTATS2010&gt;{{cite web |url=http://www.gdstats.gov.cn/tjgb/t20110511_83329.htm |title=Guangdong Province, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data [1] (No. 2) |publisher=Guangdong Provincial Bureau of Statistics |date=10 May 2011 |accessdate=2011-07-31 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115100/http://www.gdstats.gov.cn/tjgb/t20110511_83329.htm%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; | [[ذیلی صوبائی شہر]] | 1953 | | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[چینگدو]]|10820000|&lt;ref name=Chengdu_REF&gt;{{cite web|url=http://www.chengdu.gov.cn/news/detail.jsp?id=273483 |title=About Chengdu |publisher=Chengdu.gov.cn |accessdate=2011-03-14}}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12400|&lt;ref name=Chengdu_REF/&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[ہاربن]]|9874000|&lt;ref name=Harbin_REF&gt;{{cite web |url=http://www.harbin.gov.cn/english/HarbinOvervoew/index.php |title=Harbin Overview |publisher=Harbin.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115141/http://www.harbin.gov.cn/english/HarbinOvervoew/index.php%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|53100|&lt;ref name=Harbin_REF/&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[چنگداو]]|8456100|&lt;ref name=Qingdao_REF&gt;{{cite web|url=http://english.qingdao.gov.cn/n2043295/n2048678/268950.html |title=Qingdao Profile |publisher=English.qingdao.gov.cn |accessdate=2011-03-14}}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|10654|&lt;ref name=Qingdao_REF/&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[چانگچن]]|7512000|&lt;ref name=Changchun_REF&gt;{{cite web |url=http://en.changchun.gov.cn/e/content.aspx?ID=326&amp;url=/xw/Pages |title=Changchun Population grew at 2.19 percent in 2008 |publisher=En.changchun.gov.cn |date=13 January 2009 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115243/http://en.changchun.gov.cn/e/content.aspx?ID=326&amp;url=%2Fxw%2FPages%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|20571|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.changchun.gov.cn/e/more11.aspx?ID=0 |title=Changchun – Geographic Location |publisher=En.changchun.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115206/http://en.changchun.gov.cn/e/more11.aspx?ID=0%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[سیان]]|7410000|&lt;ref name=Xian_REF&gt;{{Cite web |title=General Outline of Xi'an |url=http://en.xa.gov.cn/structure/about/about |access-date=2016-06-21 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707042616/http://en.xa.gov.cn/structure/about/about |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|9983|&lt;ref name=Xian_REF/&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[نانجنگ]]|7400000|&lt;ref name=Nanjing_REF&gt;{{cite web |url=http://english.nanjing.gov.cn/gk/200812/t20081214_256642.htm |title=General Introduction of Nanjing |publisher=English.nanjing.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115307/http://english.nanjing.gov.cn/gk/200812/t20081214_256642.htm%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|6598|&lt;ref name=Nanjing_REF/&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[شینیانگ]]|7200000|&lt;ref name=Shenyang_REF&gt;{{cite web |url=http://www.cieme.shenyang.gov.cn/2003/yw/7.htm |title=Investment Environment of Liaoning |publisher=Cieme.shenyang.gov.cn |date=6 September 2003 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115150/http://www.cieme.shenyang.gov.cn/2003/yw/7.htm%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12980|&lt;ref name=Shenyang_REF/&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[دالیان]]|6130000|&lt;ref name=دالیان_REF&gt;{{cite web |url=http://english.dl.gov.cn/info/156788_192092.htm |title=Population and Employment end of 2008 |publisher=English.dl.gov.cn |date=23 March 2010 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707033010/http://english.dl.gov.cn/info/156788_192092.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12574|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.dl.gov.cn/info/156738_509564.htm |title=دالیان-Geographic Situation |publisher=English.dl.gov.cn |date=23 March 2010 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526012620/http://english.dl.gov.cn/info/156738_509564.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[جینان]]|6039900|&lt;ref name=Jinan_REF&gt;{{cite web|url=http://www.531springs.com/English/jinangaikuang/ |title=Jinan Profile |publisher=531springs.com |accessdate=2011-03-14}}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]]|8177|&lt;ref name=Jinan_REF/&gt;| CHN| }}
{{Cityproperentry | [[ڈونگ گوان]] | 8220237 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt; | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 2465 | | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[ژانجیانگ]] | 6993304 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9443 |&lt;ref name=&quot;چین Knowledge&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&amp;City=Jiangmen|title=Jiangmen (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[ماومنگ]] | 5817753 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt; | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 11458 | | CHN |مردم شماری 2010}}
{{Cityproperentry | [[شاجیاجوانگ]] | 9170000 |&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sjzmbc.gov.cn/en/csmyrk.jsp |title=Shijiazhuang Commerce |publisher=Sjzmbc.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120124604/http://www.sjzmbc.gov.cn/en/csmyrk.jsp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 15848 | | CHN | }}
{{Cityproperentry | [[شانتو]] | 5391028 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 2064 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&amp;City=Shantou|title=Shantou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[فوشان]] | 7194311 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 3868 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&amp;City=foshan|title=Foshan (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[مائثو]] | 4240139 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 15925 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&amp;City=Meizhou|title=Meizhou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[ہوئثو]] | 4597002 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 10655 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&amp;City=Huizhou|title=Huizhou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[جیانگمن]] | 4448871 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9443 |&lt;ref name=&quot;چین Knowledge&quot;/&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[جیانگ]] | 5877025 |&lt;ref name=GDSTATS2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 5138 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&amp;City=Jieyang|title=Jieyang (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[ہانگجو]] | 8700400 |&lt;ref name=zhejiang2010&gt;{{cite web|url=http://www.zhejiang.gov.cn/gb/zjnew/node3/node22/node169/userobject9ai124150.html|title=Zhejiang sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data 2011-05-09|publisher=The People's Government of Zhejiang Province|date=9 May 2011|accessdate=2011-07-31|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115038/http://www.zj.gov.cn/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]] | 16596 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&amp;City=Hangzhou|title=Hangzhou (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[ننگبو]] | 7605700 |&lt;ref name=zhejiang2010/&gt;| [[ذیلی صوبائی شہر]] | 9365 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&amp;City=Ningbo|title=Ningbo (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[ونتثو]] | 9122100 |&lt;ref name=zhejiang2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 11784 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&amp;City=Wenzhou|title=Wenzhou (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[جیاشنگ]] | 4501700 |&lt;ref name=zhejiang2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 3195 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&amp;City=Jiaxing|title=Jiaxing (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[جینہوا]] | 5361600 |&lt;ref name=zhejiang2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 10938 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&amp;City=Jinhua|title=Jinhua (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[شاوشنگ]] | 4912200 |&lt;ref name=zhejiang2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 8256 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&amp;City=Shaoxing|title=Shaoxing (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[تایشو]] | 5968800 |&lt;ref name=zhejiang2010/&gt;| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9411 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/Provincedetails.aspx?subchap=7&amp;content=44#MajorCitiesinZhejiang|title=Major Cities in Zhejiang|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[اسکندریہ]] | 4110015 |&lt;ref name=&quot;Capmas2006&quot;&gt;[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex ('''excel-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=2009-01-24 }} For قاہرہ, figure is an adjusted census result, as Helwan governorate was created on 17 April 2008 from a.o. parts of the قاہرہ governorate.&lt;/ref&gt; | [[محافظہ]] | 2680 | | EGY | }}
{{Cityproperentry | [[شینیانگ]] | 7100000 |&lt;ref&gt;[http://www.hktdc.com/info/mi/a/mpcn/en/1X06B5RU/1/Profiles-Of-چین-Provinces-Cities-And-Industrial-Parks/شینیانگ-Liaoning-City-Information.htm Major Economic Indicators (2007)]&lt;/ref&gt; | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 12942 | | CHN | }}
{{Cityproperentry | [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] | 6809970 |&lt;ref name=&quot;Hyd1&quot;/&gt; | [[میونسپل کارپوریشن]] | 650 |&lt;ref name=&quot;Hyd1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=2010-07-28|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201010/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; | IND | 2007 ء میں گریٹر حیدرآباد میونسپل کارپوریشن بن گیا }}
{{Cityproperentry | [[انقرہ]] | 3901201 |&lt;ref name=turkey/&gt; | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 2516 | | TUR | }}
{{Cityproperentry | [[جوہانسبرگ]] | 3888180 |&lt;ref name=ZA/&gt; | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 1645 | | ZAF | }}
{{Cityproperentry | لاس اینجلس | 3831868|&lt;ref name=USEST09&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.xls|title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population : April 1, 2000 to July 1, 2009 (SUB-EST2009-01) |publisher=US Census Bureau|accessdate=2010-07-30}}&lt;/ref&gt;| [[سٹی صحیح]] | 1290 | | ریاستہائے متحدہ امریکہ | }}
{{Cityproperentry | [[ووہان]] | 9785392 |&lt;ref&gt;[http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417 ووہان City, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data ]. Retrieved on 2011-07-31.&lt;/ref&gt; | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 8494 |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&amp;City=ووہان|title=ووہان (Hubei) City Information|accessdate=31 July 2011}}&lt;/ref&gt; | CHN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[یوکوہاما]] | 3689603|&lt;ref name=&quot;JpCensus2010&quot; /&gt; | [[سٹی صحیح]] | 435 | | JPN | مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[عابدجان]] | 3660682 |&lt;ref name=عابدجان&gt;[http://www.عابدجان-da.ci/Accueil/Presentation/عابدجان/index.html عابدجان District estimate for 2003]&lt;/ref&gt; | محکمہ / ضلع | 2119 | | CIV | }}
{{Cityproperentry | [[بسان]] | 3574340 |&lt;ref name=&quot;بسان1&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.بسان.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=بسان: Population and area of Administrative units|publisher=بسان Metropolitan City|accessdate=24 March 2010}}&lt;/ref&gt; | میٹروپولٹن شہر | 766 |&lt;ref name=&quot;بسان1&quot;/&gt; | KOR | }}
{{Cityproperentry | [[کیپ ٹاؤن]]| 3497097|&lt;ref name=ZA&gt;[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics جنوبی افریقہ, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |date=2013-08-25 }} Retrieved on 2008-03-23.&lt;/ref&gt;| [[میٹروپولیٹن بلدیہ (جنوبی افریقہ)|میٹروپولیٹن بلدیہ]]| 2455| | ZAF| }}
{{Cityproperentry | [[ڈربن]]| 3468086|&lt;ref name=ZA/&gt;| [[میٹروپولیٹن بلدیہ (جنوبی افریقہ)|میٹروپولیٹن بلدیہ]]| 2292| 1513| ZAF| }}
{{Cityproperentry | [[پونے]]| 3760636|&lt;ref name=indcensus/&gt;| [[میونسپل کارپوریشن]]| 430| | IND|مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | برلن| 3450900|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistik-برلن.de/presse/topdf.asp?pmspfad=../pms/2011/11-01-27a.pdf |title=	Weiterer Bevölkerungszuwachs in برلن |work=Amt für Statistik برلن-Brandenburg|date=27 January 2011 |accessdate=2011-05-08}}&lt;/ref&gt;| [[شہر ریاست]]| 892| | DEU|مردم شماری 2010 }}
{{Cityproperentry | [[پیانگ یانگ]]| 3255388|&lt;ref&gt;[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1–15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 March 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.&lt;/ref&gt;| [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]]| 3194| | PRK| }}
{{Cityproperentry |[[جدہ]]|3234000|&lt;ref name=UN/&gt;|[[سٹی صحیح]]|1230||SAU|| There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }}
{{Cityproperentry | [[کانپور]]| 3221435|&lt;ref name=WG/&gt;| [[میونسپل کارپوریشن]]| 267| | IND|[[ورلڈ گزاٹیر]] سےحاصل، احتیاط سے استعمال }}
{{Cityproperentry | [[میدرد]]| 3213271|&lt;ref&gt;[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe260&amp;file=inebase&amp;L= INE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe260&amp;file=inebase&amp;L= |date=2013-12-08 }} (2008)&lt;/ref&gt;| بلدیہ| 698| | ESP| }}
{{Cityproperentry | [[جے پور]]| 3210570|&lt;ref name=WG/&gt;| [[میونسپل کارپوریشن]]| 485| | IND|[[ورلڈ گزاٹیر]] سےحاصل، احتیاط سے استعمال }}
{{Cityproperentry | [[بیونس آئرس]]| 3050728|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/estimaciones-serie34.pdf |title=Population projections|format=PDF |accessdate=2011-03-14}}&lt;/ref&gt;| [[خود مختار شہر]]| 203| | ARG| }}
{{Cityproperentry |[[نیروبی]]|3500000|&lt;ref&gt;[http://www.نیروبیcity.go.ke/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=110&amp;Itemid=5 Welcome to City Council of نیروبی]{{dead link|date=March 2011}}&lt;/ref&gt;|بلدیہ|696||KEN|}}

|}

== حوالے==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:مردم شماری]]
[[گٹھ:آباد مقامات بلحاظ قسم]]
[[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]]
[[گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی]]
[[گٹھ:شہر]]
[[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:لسٹاں]]
[[گٹھ:لوک گنتی لسٹاں]]

[[ur:دنیا کی سب سے بڑی بلدیات بلحاظ آبادی]]</text>
      <sha1>hr7ptoav6tpj31nkcmvhzi87qniv323</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:ہندو مذہبی کتاباں</title>
    <ns>10</ns>
    <id>56643</id>
    <revision>
      <id>712569</id>
      <parentid>553909</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>19601</id>
      </contributor>
      <origin>712569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="8ll7jkfns8jh4ayc15m66ixdk0v62zq" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;clear:right; float:left; width:20%; text-align:center; font-size:85%;&quot;
|- &lt;!--lighter orange backgrounds to ease eye-strain--&gt;
|style=&quot;background:#FFC569; padding-bottom:0.3em;&quot;|
&lt;span style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;'''[[ہندو متون|ہندو مقدس کتاباں ]]'''
|-
|style=&quot;padding:0.75em 0 1em;&quot;| [[Image:Om symbol.svg|80px|Om]]
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''[[وید]]'''&lt;/div&gt;
[[رگوید]]{{ ·}} [[یجروید]]{{ ·}} [[ساموید]]{{ ·}} [[اتھروَ وید]]&lt;br/&gt;
''حصے''&lt;br/&gt;
[[ساہت]]{{·}} [[براہمن گرنتھ]]{{·}} [[ارنیک]]{{·}} [[اپنشد]]
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''[[اوپوید]]'''&lt;/div&gt;
[[آیوروید]]{{ ·}} [[دھنروید]]&lt;br&gt;[[گندھرووید]]{{ ·}}[[ستھاپتیوید]] 
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''[[ویدانگ]]'''&lt;/div&gt;
[[سکھا]]{{ ·}} [[چھند]]{{ ·}} [[ویاکرن]]&lt;br&gt;[[نرکت]]{{ ·}}[[کلپ]]{{· }}[[جوتش]] 
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''[[اپنشد]]'''&lt;/div&gt;
''رتگویدک''&lt;br&gt;
[[آتریی اپنشد]]&lt;br&gt;
''یہیویدک''&lt;br&gt;
[[ورودارنیک]]{{ ·}}[[ایش اپنشد]]&lt;br&gt;[[تیترریی اپنشد]]{{· }}[[کٹھ اپنشد]]&lt;br&gt;[[سویتا سویتر اپنشد]]&lt;br&gt;  
''سامویدک''&lt;br&gt;
[[چھاندوگی اپنشد]]{{· }}[[کین اپنشد]]&lt;br&gt;
''اتھروَ ویدک''&lt;br&gt;
[[منڈک اپنشد]]{{· }} [[سانڈرکی اپنشد]]{{ ·}}[[پرسرا اپنشد]]
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''[[پران]]'''&lt;/div&gt;
''برہما پران''&lt;br&gt;
[[برہما]]{{ ·}}[[برہمنڈ]]&lt;br&gt;[[برہاویوتر]]&lt;br&gt;[[ساکینڈیی]]{{ ·}}[[بھوکھت]]&lt;br&gt;
''ویشنب''&lt;br&gt;
[[وشنو پران]]{{ ·}}[[بھگوت پران]]&lt;br&gt;[[نارن پران]]{{· }}[[گروڑ پران ]]{{ ·}}[[پن پران ]]&lt;br&gt;
''سیو پران''&lt;br&gt;
[[سوَ پران ]]{{· }}[[لنگ پران ]]&lt;br&gt;[[سکند پران]]{{ ·}}[[اگن پران]]{{ ·}}[[وادھو پران]] 
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''[[بھارت دا اتہاس]]'''&lt;/div&gt;
[[رامائن]]{{· }} [[مہابھارت]] 
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''ہور ہندو گرنتھ'''&lt;/div&gt;
[[بھگوت گیتا]]{{ ·}} [[منوسمرتی]]&lt;br&gt;[[ارتھ شاشتر]]{{· }}[[آگم]]&lt;br&gt; [[تنتر]]{{ ·}}[[پنچراتر]]&lt;br&gt;[[سوتر]]{{ ·}} [[ستوتر]]{{ ·}} [[دھرم شاشتر]]{{ ·}} [[دوی پربندھ]]{{ ·}} [[تیورم]]{{ ·}} [[رام چرتمانس]]{{ ·}}&lt;br&gt;[[یوگ وسشٹ]]
|-
|
&lt;div style=&quot;background:#FFC569;&quot;&gt;'''گرنتھاں دی ونڈ'''&lt;/div&gt;
[[شروتی]]{{· }} [[سمرتی]] 
|-
| &lt;hr/&gt;{{navbar|ہندو مذہبی کتاباں}}
|}&lt;noinclude&gt;[[گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ll7jkfns8jh4ayc15m66ixdk0v62zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیلا رائے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59282</id>
    <revision>
      <id>712564</id>
      <parentid>597637</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T16:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11700" sha1="m431utr5x7xn6w8k1ut668tve022lsn" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=لیلا رائے|image=Lila Nag.jpg|image size=200px|image_size=200px|birth_date={{Birth date|df=yes|1900|10|2}}|birth_place=Goyalpara, [[سلہٹ]], [[آسام]], [[برطانوی ہند]]|death_date={{Death date and age|df=yes|1970|6|11|1900|10|21}}&lt;ref&gt;শতকন্ঠ-১৯৯৮-৯৯, শেরে বাংলা বালিকা মহাবিদ্যালয়&lt;/ref&gt;|death_place=[[کلکتہ]], [[لہندا بنگال]], [[بھارت]]|nationality=[[India]]n|other names=Leelaboti Roy|other_names=Leelaboti Roy|ethnicity=[[بنگالی لوک|بنگالی]]|organization=Deepali Sangha, [[انڈین نیشنل کانگرس]], [[Forward Bloc]]|movement=[[Indian Independence Movement]]|religion=[[ہندومت]]|spouse=Anil Chandra Roy}}'''لیلا رائے''' مورتی ناگ دا جنم 2 اکتوبر 1900 نوں ہویا سی۔ اوہ اک انقلابی کھبے پکھی [[بھارت|بھارتی]] سیاستدان اتے سدھارک سی، اتے [[سبھاش چندربوس]] دے نیڑے سی۔

'''لیلا رائے''' née ناگ (۲ اکتوبر ۱۹۰۰ء - ۱۱ جون ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ء)، اک ترقی پسند ہندوستانی سواݨی سیاست دان تے مصلح سن، تے [[سبھاش چندر بوس|نیندا جی سبھاش چندر بوس]] د‏‏ی قریبی ساتھی سن۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Nag,_Lila|title=Nag, Lila|website=Banglapedia|language=en|accessdate=2017-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Sansad Bangali Charitavidhan (Bengali)|last=Sengupta|first=Subodh|last2=Basu|first2=Anjali|publisher=Sahitya Sansad|year=2002|isbn=81-85626-65-0|location=Kolkata}}&lt;/ref&gt; اوہ [[گوالپارا|گولپارہ]]، [[آسام]] وچ گریش چندر ناگ دے ہاں پیدا ہوئیاں سن، جو اک ڈپٹی مجسٹریٹ سن، تے انہاں د‏‏ی والدہ کنجلدا ناگ سن۔

== پروار ==
اوہ اک وڈے درمیانے [[بنگالی ہندو]]  کائستھ پروار وچ سلہٹ وچ [[بنگال]] (ہن [[بنگلہ دیش]] وچّ) پیدا ہوئی سی۔ اس نے اپنی پڑھائی[بیتھون کالج] وچّ [[کلکتہ]] توں کیتی اتے گریجوئیشن وچّ سونے دا تمغہ حاصل کیتا۔ اوہ پہلی عورت سی جسنے یونیورسٹی دے اہلکاراں نال لڑ کے ڈھاکا دی  یونیورسٹی وچّ داخلہ لیا ،اتے اس نوں ایم اے دی ڈگری لئی۔ کو-ایجوکیشن دی ڈھاکا یونیورسٹی وچّ اجازت نہیں سی۔ اتھوں دے ادوں دے چانسلر فلپسّ ہرٹوگ نے اک  خاض اختیار راہیں داخلہ.دے دتا۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Nag,_Lila|title=Nag, Lila|website=Banglapedia|language=en|accessdate=2017-12-21}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://en.banglapedia.org/index.php?title=Nag,_Lila &quot;Nag, Lila&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210907021346/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Nag,_Lila |date=2021-09-07 }}۔ ''Banglapedia''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;۔ اخذکردہ بتاریخ &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;21 دسمبر&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;۔&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== سماجی کم ==
[[ڈھاکا]] وچّ دوجا لڑکیاں دا سکول شروع کرن نال اسنے اپنے آپ نوں چنگی طرحاں سماجی کارج &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;84&quot;&gt;اتے لڑکیاں لئی سکھیا&lt;/span&gt; وچّ جٹا لیا۔ اسنے کوشل سکھن اتے استادی حاصل کرن لئی &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;84&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;84&quot;&gt;لڑکیاں نوں &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;راغب کیتا اتے اپنے آپ نوں بچاؤن لئی &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;84&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;84&quot;&gt;لڑکیاں لئی &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;مارشل آرٹس سکھن دی لوڑ اتے زور دتا۔ بہت سالاں تکّ اسنے عورتاں لئی کئی سکول اتے  ادارے قایم کیتے۔

اس نے ۱۹۲۱ وچّ بنگال دے ہڑ دے بعد راحتَ کارج وچّ آگوُ کردار نبھا رہے  سبھاش بوس نال رابطہ کیتا۔   لیلا ناگ ادوں ڈھاکا یونیورسٹی دی طالبہ سی۔ اس نے ڈھاکا مہلا کمیٹی دے گٹھن وچّ اہم کردار نبھائی سی، اتے اس سپورٹ وچّ نیتاجی نوں مدد کرن لئی دان اتے راحتَ سامان اکتر کیتا سی۔

۱۹۳۱ وچّ اس نے ''جیشری'' دی اشاعت شروع کیتی، جو پہلی اخبار سی جس دا اڈیٹ، پربندھن، اتے  مواد پوری &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;91&quot;&gt;طرحاں &lt;/span&gt;عورت لکھاریاں ولوں کیتا گیا سی۔  اسنے [[رابندرناتھ ٹیگور]] سہت کئی وڈیاں شخصیتاں دا تعاون حاصل کیتا، جنہاں نے اسدا نام سجھایا۔

== سیاسی سرگرمی ==
لیلا ناگ نے دسمبر ۱۹۲۳ء وچ ڈھاکہ وچ دیپالی سنگھا ( ''دیپالی سنگھا'' ) دے ناں تو‏ں اک باغی تنظیم بنائی جتھے جنگی تربیت دتی جاندی سی۔ پریتلتا وڈیدر نے اوتھ‏ے تو‏ں کورس کيتا۔ انھاں نے [[نمک مارچ|سول نافرمانی د‏‏ی تحریک]] وچ حصہ لیا تے چھ سال قید کٹی۔ ۱۹۳۸ء وچ ، انہاں نو‏ں کانگریس دے صدر، [[سبھاش چندر بوس]] نے کانگریس د‏‏ی نیشنل پلاننگ کمیٹی دے لئی نامزد کيتا سی۔ ۱۹۳۹ء وچ انھاں نے انیل چندر رائے نال شادی کيتی۔ بوس دے کانگریس تو‏ں استعفا دینے پر، جوڑے نے انہاں دے نال فارورڈ بلاک وچ شمولیت اختیار کيتی۔

۱۹{{lang|ur|۴}}۱ء وچ ، جدو‏ں ڈھاکہ وچ فرقہ وارانہ فسادات دا شدید آغاز ہويا، تاں انھاں نے سرت چندر بوس دے نال مل ک‏ے یونٹی بورڈ تے نیشنل سروس بریگیڈ تشکیل دی۔ ۱۹{{lang|ur|۴}}۲ء وچ ، [[ہندوستان چھڈ دو تحریک|ہندوستان چھڈو تحریک]] دے دوران وچ اوہ تے انہاں دے شوہر دوناں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے انہاں دا رسالہ بند کرنے اُتے مجبور ہو گیا۔ ۱۹{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}ء وچ انہاں د‏‏ی رہائی پر، اوہ [[مجلس دستور ساز|ہندوستان د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے]] لئی منتخب ہوئیاں۔

تقسیم دے بعد تشدد دے دوران، انہاں د‏‏ی ملاقات [[نواکھالی ضلع|نواکھلی]] وچ [[موہن داس گاندھی|گاندھی]] نال ہوئی۔ گاندھی جی دے اوتھ‏ے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی انہاں نے اک ریلیف سنٹر کھولیا تے صرف چھ دناں وچ ۹۰ میل پیدل سفر کرنے دے بعد {{lang|ur|۴}}۰۰ سوانیاں نو‏‏ں بچایا۔ [[تقسیم ہند]] دے بعد، انھاں نے [[کولکات‏ا|کلکتہ]] وچ بے سہارا تے لاوارث سوانیاں دے لئی گھر چلائے تے [[مشرقی بنگال]] دے مہاجرین د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ۱۹{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}ء تو‏ں ۱۹{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ء تک، رائے نے نواکھلی وچ ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} ریلیف کیمپ قائم کیتے، اوتھ‏ے ہونے والے فسادات دے بعد - اک کارکن سوہاسنی داس نے کم کيتا۔ 

۱۹{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ء وچ انھاں نے مغربی بنگال وچ سوانیاں د‏‏ی تنظیم جاتیہ مہیلا سنگھدی د‏‏ی بنیاد رکھی۔

== بعد دے سال ==
۱۹{{lang|ur|۶}}۰ء وچ اوہ فارورڈ بلاک (سبھاسٹ) تے پرجا سوشلسٹ پارٹی دے انضمام تو‏ں بننے والی نويں پارٹی د‏‏ی چیئر وومن بنیاں لیکن اس دے کم تو‏ں مایوس ہو گئياں۔ دو سال بعد اوہ فعال سیاست تو‏ں ریٹائر ہو گئياں۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.streeshakti.com/bookL.aspx?author=11|title=StreeShakti – The Parallel Force|website=www.streeshakti.com|accessdate=2017-12-21}}&lt;/ref&gt;

لیلا رائے دے خطوط بھگوان جی نامی اک سنیاسی دے سامان تو‏ں برآمد ہوئے سن، جنہاں دا انتقال ۱۹۸۵ء وچ فیض آباد وچ ہويا سی۔ خطوط تو‏ں پتہ چلدا اے کہ لیلا رائے ۱۹{{lang|ur|۶}}۲ء وچ نیمسر، اتر پردیش وچ بھگوان جی دے نال رابطے وچ آئی سن۔ اوہ ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ء وچ اپنی موت تک انہاں تو‏ں رابطے وچ رہیاں، تے انہاں دے لئی سامان مہیا کردیاں رہیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Roy|first=Leela|title=the-disappearance-of-netaji-conspiracy-theories-over-the-last-70-years|url=https://www.news18.com/news/india/the-disappearance-of-netaji-conspiracy-theories-over-the-last-70-years-1098032.html|website=news18.com}}&lt;/ref&gt;

== خراج عقیدت ==
۲۲ دسمبر ۲۰۰۸ء ناں، نائب صدر، جناب۔ [[محمد حامد انصاری]]، اسپیکر، لوک سبھا، شری سومناتھ چٹرجی، وزیر اعظم، ڈاکٹر [[منموہن سنگھ]] تے لوک سبھا وچ قائد حزب اختلاف، جناب ایل دے [[لال کرشن اڈوانی|ایڈوانی]]، بھارتی پارلیمان دے سینٹرل ہال وچ لیلا رائے د‏‏ی تصویر د‏‏ی نقاب کشائی دے دوران موجود سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Roy|first=Leela|title=Leela Roy's portrait|url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/photogallery_next.php?pageid=1127|website=archivepmo.nic.in}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بنگالی ہندو]]
[[گٹھ:نسائیت پسند ہندو]]
[[گٹھ:آسام د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان]]
[[گٹھ:آسام دے سماجی کارکنان]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان]]
[[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان سوانیاں]]
[[گٹھ:آسام دے معلمین]]
[[گٹھ:آسام وچ تعلیم نسواں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سوانیاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز]]
[[گٹھ:سماجی کارکن]]
[[گٹھ:ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏یاں سوانیاں فعالیت پسند]]
[[گٹھ:بھارت د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے ارکان]]
[[گٹھ:ڈھاکہ یونیورسٹی دے فضلا]]
[[گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا]]
[[گٹھ:1970 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:1900 دے جم]]
[[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]]
[[گٹھ:سلہٹ دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:آسام تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]

[[گٹھ:بنگالی لوک]]
[[گٹھ:بھارتی شخصیتاں]]
[[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]]</text>
      <sha1>m431utr5x7xn6w8k1ut668tve022lsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرانا روم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66592</id>
    <revision>
      <id>712582</id>
      <parentid>711336</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T00:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12864" sha1="odnh7rowbd04ykrhmwtu6506t06yg0c" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name = روما&lt;br/&gt;''Roma''
|conventional_long_name = قدیم روم&lt;br/&gt;Ancient Rome
|common_name = Ancient Rome
|capital = روم
|common_languages= [[لاطینی زبان|لاطینی]]
|continent = Europe
|region = Mediterranean
|country = Italy
|type = سامراج
|era = [[قدیم تریخ]]
|government_type = [[رومی مملکت|مملکت]] (753 ق م-509 ق م)&lt;br/&gt;[[رومی جمہوریہ|جمہوریہ]] (509 ق م- 27 ق م)&lt;br/&gt;[[رومی سلطنت|سلطنت]] (27 ق م-476 عیسوی)
|year_start = 753 ق م
|year_end = 476 عیسوی
|event_start = [[قیام روم]]
|event1= [[Overthrow of the Roman monarchy|Overthrow]] of [[Tarquin the Proud]]
|date_event1= 509 ق م
|event2= [[آگستس|آکیٹوین]] اعلان [[آگستس]]
|date_event2= 27 ق م
|event_end = [[روم دا زوال]]
|language = [[لاطینی زبان]]
|image_coat= Spqrstone.jpg
|symbol_type=''[[wikt:senatus|'''S'''enātus]] [[wikt:populus|'''P'''opulus]][[wikt:-que|'''q'''ue]] [[wikt:romanus|'''R'''ōmānus]]'' 
|image_map= Roman Republic Empire map.gif
|image_map_caption=رومی تہذیب دے علاقے:
{{Legend|#a64|[[رومی جمہوریہ]]}}
{{Legend|#a6a|[[رومی سلطنت]]}}
{{Legend|#48a|[[لہندی رومی سلطنت]]}}
{{Legend|#bc4|[[بازنطینی سلطنت|چڑھدی رومی سلطنت]]}}
}}

'''پرانا روم''' جان پرانی رومی رہتل اک اطالوی رہتل سی جو 8 ویں صدی [[ق م]] وچ اطالوی جزیرہ نما وچ ترقی یافتہ ہونا شروع ہوئی۔ ایہہ [[بحیرہ روم]] دے کنڈھے واقع اتے [[روم]] دے آلے دوآلے مرتکز سی اتے ایہہ پرانی دنیا دے سبھ توں وڈے سامراجاں وچوں اک سی۔&lt;ref&gt;Chris Scarre, ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome'' (London: [[Penguin Books]]، 1995)۔&lt;/ref&gt; اک اندازا دے مطابق پہلی اتے دوسری صدی وچ اپنی سکھر دوران اس وچ لگبھگ 5-9 کروڑ نواسیاں (دنیا دی آبادی دا لگبھگ 20%) سن&lt;ref name=McEvedy&gt;McEvedy and Jones (1978)۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See estimates of [[world population]] in antiquity.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HistoricalEstimates&quot;&gt;an average of figures from different sources as listed at the US Census Bureau's [http://www.census.gov/ipc/www/worldhis.html Historical Estimates of World Population]; see also *[[Michael Kremer|Kremer, Michael]] (1993)۔ &quot;Population Growth and Technological Change: One Million B.C. to 1990&quot; in ''The Quarterly Journal of Economics'' 108(3): 681–716.&lt;/ref&gt;) اتے اس دا رقبہ 65 لکھ مربع کلومیٹر سی۔(25 لکھ مربع میل) &lt;ref&gt;There are several different estimates for the Roman Empire. Scheidel (2006, p. 2) estimates 60 ۔ Goldsmith (1984, p. 263) estimates 55 ۔ Beloch (1886, p. 507) estimates 54 ۔ Maddison (2006, p. 51, 120) estimates 48 ۔ [http://www.unrv.com/empire/roman-population.php Roman Empire Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106094810/http://www.unrv.com/empire/roman-population.php |date=2011-01-06 }} estimates 65 (while mentioning several other estimates between 55 and 120)۔&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Frank&quot;&gt;Mclynn Frank &quot;Marcus Aurelius&quot; p. 4. Published by The Bodley Head 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref name=size&gt;{{cite journal|journal=Social Science History |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600&amp;nbsp;B.C. to 600&amp;nbsp;A.D |first=Rein |last=Taagepera |volume=3 |issue=3/4 |year=1979 |page=125 |doi=10.2307/1170959|jstor=1170959|publisher=Duke University Press |authorlink=Rein Taagepera}}&lt;/ref&gt;

== اساطیری قیام ==
[[روم]] دے قیام دے متھہاس دے مطابق، شہر دا قیام 21 اپریل 753 [[ق م]]  نوں جڑوا بھراواں روملس اتے ریمس نے کیتا، جو ٹروجن شاہزادہ [[اینیس]]&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Adkins|first1=Lesley|last2=Adkins|first2=Roy|title=Handbook to Life in Ancient Rome|url=https://archive.org/details/handbooktolifein0000adki_q8n6|page=[https://archive.org/details/handbooktolifein0000adki_q8n6/page/3 3]|date=1998|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-512332-8}}&lt;/ref&gt; نال متعلق سن اتے اوہ ایلبا لونگا دے لاطینی بادشاہ دے پوترے سن۔ راجا نومیٹر نوں اپنے بھرا املیئس ولوں نکار دتا گیا سی، جدوں نومیٹر دی دھی [[رہیا سلویا]] نے جڑواں نوں جم دتا۔&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Cavazzi|first1=F.|title=The Founding of Rome|url=http://www.roman-empire.net/founding/found-index.html|website=Illustrated History of the Roman Empire|accessdate=8 مارچ 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=livy8&gt;{{cite book|last1=Livius|first1=Titus (Livy)|translator-last1=Luce|translator-first1=T.J.|title=The Rise of Rome, Books 1–5|url=https://archive.org/details/riseofromebookso00livy|date=1998|publisher=Oxford World's Classics|location=Oxford|isbn=0-19-282296-9|pages=[https://archive.org/details/riseofromebookso00livy/page/8 8]–11}}&lt;/ref&gt; کیونکہ [[رہیا سلویا]] دا [[مریخ]]، لڑائی دے رومن دیوتے ولوں زبردستی عصمت دری کیتی گئی سی، جس کارن اوہ حاملہ ہو گئی سی۔ اسدے جنمے جڑواں نوں ادھا-برہم منیا گیا سی۔

[[File:Capitoline she-wolf Musei Capitolini MC1181.jpg|thumb|left|دنتکہانی دے مطابق، [[روم دا قیام]] 753 [[ق م]] وچ [[روملس]] اتے [[ریمس]] نے کیتی سی، جنہاں نوں اک بگھیاڑن نے پالیا سی۔]]

نواں راجا [[املیئس]] ڈردا سی کہ روملس اتے ریمس وڈے ہو کے راج گدی واپس نہ منگ لین، اس لئی اسنے اوہناں نوں ڈوبن دا حکم دے دتا۔&lt;ref name=livy8 /&gt; اک بگھیاڑن (جاں کجھ اکھاڑیاں دے چرواہے دی بیوی) نے اوہناں نوں بچایا اتے پالیا، جدوں اوہ کافی وڈے ہو گئے تاں واپس ایلبا لونگا دی گدی اُتے جا پہنچے۔&lt;ref name=&quot;Caesarandchrist&quot;&gt;{{cite book|last1=Durant|first1=Will|last2=Durant|first2=Ariel|title=[[The Story of Civilization]] – Volume III: Caesar and Christ|date=1944|publisher=Simon and Schuster, Inc.|location=United States|isbn=978-1-56731-023-8|pages=12–14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=livy8 /&gt;
== سامراج ==
روم شہر [[ٹیبر دریا]]  دے کنارے آلے-دوآلے پھیلیاں بستیاں توں وسیا سی، جو آواجائی اتے وپار دا اک چوڑا رستہ سی۔&lt;ref name=&quot;Caesarandchrist&quot; /&gt; آثار قدیمہ ثبوت دے مطابق، روم دے پنڈ نوں شاید 8 ویں صدی [[ق م]] وچ کجھ ویلے لئی قائم کیتا گیا سی، حالانکہ ایہہ شاید 10 ویں صدی [[ق م]] تک [[اٹلی]] دے لاطینی گوت دے میمبراں ولوں، [[پیلیٹائین ہل]] دے سکھر تے واپس جا سکدا سی۔&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Matyszak|first1=Philip|title=Chronicle of the Roman Republic|url=https://archive.org/details/chronicleofroman0000maty|date=2003|publisher=Thames &amp; Hudson|location=London|isbn=0-500-05121-6|page=[https://archive.org/details/chronicleofroman0000maty/page/19 19]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Duiker|first1=William|last2=Spielvogel|first2=Jackson|title=World History|url=https://archive.org/details/worldhistoryto1500duik|date=2001|publisher=Wadsworth|isbn=0-534-57168-9|page=[https://archive.org/details/worldhistoryto1500duik/page/129 129]|edition=Third}}&lt;/ref&gt;

ایٹرسکینج، جو پہلاں [[ایترریا]] وچ شمال ول وسیا ہویا سی، نے لگپگ 7 ویں صدی دے [[ق م]]  دے اخیر وچ کھیتر وچ اک خوبصورت اتے شاہی امیر سیاسی کنٹرول قائم کیتا سی۔ [[ایٹرسکینج]] نے 6 ویں صدی دے [[ق م]] دے اخیر وچ اقتار گوا دتا سی اتے اس ویلے مول لاطینی اتے سابین قبیلیاں نے اپنی سرکار نوں اک جمہوریہ بنا کے اپنی سرکار نوں نواں روپ دتا، جس نال طاقتاں دی ورتوں لئی حکمراناں دی اہلیت اُتے بہت زیادہ روکاں سن۔&lt;ref&gt;''Ancient Rome and the Roman Empire'' by Michael Kerrigan. [[Dorling Kindersley]]، London: 2001. {{ISBN|0-7894-8153-7}}۔ page 12.&lt;/ref&gt;

رومن پرمپرا اتے آثار قدیمہ ثبوت [[فورم رومنم]] دے اندر اک گنجھل دار نوں اشارہ کردے ہن کیونکہ راجے لئی طاقت دی سیٹ اتے اتھے مذہبی مرکز دی شروعات وی ہندی اے۔ روم دے دوجے راجے نوما پوپلیئس نے روم دے کامیاب ہون توں بعد روم دے اساری پراجیکٹ شروع کیتے، جس وچ اس دے شاہی محل نے ریجیا اتے ویسٹل کواریاں دے گنجھل دار کم شروع کیتے۔
== جمہوریہ ==
پرمپرا دے مطابق اتے بعد دے لکھاری جویں کہ [[لیوی]]، [[رومن ریپبلک]] دا قیام 509 [[ق م]]دے وچ کیتا گئیا سی،&lt;ref&gt;Langley, Andrew and Souza, de Philip, &quot;The Roman Times&quot;، Candle Wick Press, Massachusetts&lt;/ref&gt; جدوں روم دے ستّ بادشاہاں وچوں آخری اخبار، تروکن پروڈ، نوں لوسیئس جونیئس بروٹس ولوں نکار دتا گیا سی اتے ہر سال نرہیرو میجسٹریٹاں اتے وکھ-وکھ پرتیندھ سنستھانواں تے مشتمل اک نظام قائم کیتی گئی سی۔&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Matyszak|first1=Philip|title=Chronicle of the Roman Republic|url=https://archive.org/details/chronicleofroman0000maty|date=2003|publisher=Thames &amp; Hudson|location=London|isbn=0-500-05121-6|pages=[https://archive.org/details/chronicleofroman0000maty/page/43 43]–44}}&lt;/ref&gt; اک [[آئین]] نے چیکاں اتے بکایاں دی اک لڑی مقررہ کیتی اے، اتے طاقتاں دی ونڈ سبھ توں اہم میجسٹریٹ دو طرحاں دے کنسلسن سن، جنہاں نے مل کے ایگزیکٹیو اتھارٹی جویں کہ کمئم جاں فوجی کمانڈ دا استعمال کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Adkins|first1=Lesley|last2=Adkins|first2=Roy|title=Handbook to Life in Ancient Rome|url=https://archive.org/details/handbooktolifein0000adki_q8n6|pages=[https://archive.org/details/handbooktolifein0000adki_q8n6/page/41 41]–42|date=1998|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-512332-8}}&lt;/ref&gt; کنسلاں نوں سینیٹ دے نال کم کرنا پیا سی، جو کہ شروع وچ رینکنگ انیلٹی جاں صلاحکاراں دا صلاح کار کونسل سی، پر اوہناں دا سائز اتے طاقت وچ وادھا ہویا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wsu.edu/~dee/ROME/REPUBLIC.HTM |title=Rome: The Roman Republic |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514025151/http://www.wsu.edu/~dee/ROME/REPUBLIC.HTM |archive-date=14 مئی, 2011 |first=Richard |last=Hooker |work=[[Washington State University]] |date=جون 6, 1999 |access-date=مارچ 24, 2007}}&lt;/ref&gt;

==ہور ویکھو==
*[[پرانا مصر]]
*[[پرانا یونان]]


== حوالے ==
{{حوالے}}

== بیرونی جوڑ==
{{گٹھ کومنز|Ancient Rome}}
* [https://web.archive.org/web/20080613173831/http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/ancient_rome.htm Ancient Rome] resources for students from the Courtenay Middle School Library.
* [http://ocw.nd.edu/classics/history-of-ancient-rome History of ancient Rome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204081729/http://ocw.nd.edu/classics/history-of-ancient-rome |date=2009-12-04 }} OpenCourseWare from the [[یونیورسٹی آف نوٹری ڈیم]] providing free resources including lectures, discussion questions, assignments, and exams.
* [http://ancientrome.ru/art/artworken/result.htm?st=Rome&amp;ds=-800&amp;de=500 Gallery of the Ancient Art: Ancient Rome]
* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/home.html Lacus Curtius]
* [http://www.livius.org/rome.html Livius.Org]
* [http://www.unrv.com/ United Nations of Roma Victrix (UNRV) History]
* [http://www.waterhistory.org/histories/rome/ Water and Wastewater Systems in Imperial Rome]
* [http://romandnaproject.org/ Roman DNA project]
{{قدیم روم دے موضوعات}}

[[گٹھ:پرانا روم]]
[[گٹھ:اٹھویں صدی قبل مسیح وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے]]
[[گٹھ:پنجویں صدی دیاں تحلیلاں]]
[[گٹھ:تہذیباں]]
[[گٹھ:قدیم تریخ]]
[[گٹھ:یورپ دے سابقہ دیس]]
[[گٹھ:پرانی تریخ]]</text>
      <sha1>odnh7rowbd04ykrhmwtu6506t06yg0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>علی اکبر معین فر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76618</id>
    <revision>
      <id>712558</id>
      <parentid>712471</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11731" sha1="3ft46wzgyg2axr54qwhinu9u8u1yccd" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات صاحب منصب}}

'''علی اکبر معین فر''' ({{lang-fa|علی‌اکبر معین‌فر}}; 1928&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://live110.ir/post/bMtCNwgdYW/درگذشت_معین_فر؛_اولین_وزیر_نفت_ایران|title=درگذشت معین فر؛ اولین وزیر نفت ایران - پیام سرای زندہ 110|website=live110.ir|language=fa|access-date=2018-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tarikhirani&gt;{{cite web|url=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|title=تاریخ ایرانی - درگذشت معین‌فر؛ اولین وزیر نفت ایران|website=www.tarikhirani.ir|accessdate=3 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221554/http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; – جنوری 2018) اک ایرانی [[سیاست دان]] تے [[ایران]] دے پہلے [[وزارت پٹرولیم (ایران)|وزیر پٹرولیم]] سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔

== ابتدائی زندگی تے تعلیم ==
معین فر دی پیدائش [[تہران]] وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔&lt;ref name=&quot;Hossein&quot; /&gt; معروف صحافی [[مہدی معین فر]] انہاں دے بھائی نیں۔&lt;ref name=&quot;Hossein&quot;&gt;{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&amp;pg=PA143|accessdate=6 اگست 2013|date=11 مئی 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221619/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&amp;pg=PA143 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt; معین فر نے [[زلزلہ شناسی]] دی تعلیم [[جاپان]] توں حاصل کیتی۔&lt;ref name=oka80&gt;{{cite news|author=Takashi Oka|title=Japan agonizes over joining West against Iran, USSR|url=http://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Christian Science Monitor|date=17 جنوری 1980|location=Tokyo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221628/https://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|archivedate=2018-12-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iranian oil officials threatened with purge|url=https://news.google.com/newspapers?id=eAFlAAAAIBAJ&amp;sjid=aIMNAAAAIBAJ&amp;pg=2103,1093862&amp;dq=hassan+nazih&amp;hl=en|accessdate=15 فروری 2013|newspaper=Edmonton Journal|date=2 اکتوبر 1979}}&lt;/ref&gt; وہ '''اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن''' دے بانی ارکان وچوں سن۔&lt;ref&gt;{{citation|newspaper=Shargh|number=2511|date=2 فروری 2016|title=مروری بر کارنامہ انجمن اسلامی مهندسین|language=Persian|author=Ali Ayoubi|url=http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2019-03-21|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129023029/http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ابتدائی دور ==
معینے فر نے [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور وچ '''منصوبہ بندی تے میزانیہ''' (بجٹ) وچ کم کیتا۔&lt;ref name=Bakhash1982&gt;{{cite book|author=Shaul Bakhash|title=The Politics of Oil and Revolution in Iran: A Staff Paper|url=https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&amp;pg=PA13|accessdate=14 فروری 2013|year=1982|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-1776-8|page=13| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221627/https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&amp;pg=PA13 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt; ان دے [[تحریک آزادی ایران|تحریک آزادی برائے ایران]] نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت [[مہدی بازرگان]] کر رہے سن۔&lt;ref name=Bakhash1982 /&gt; البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔&lt;ref name=bahman&gt;{{cite book|title=Parliamentary Politics in Revolutionary Iran: The Institutionalization of Factional Politics|year=1996|publisher=University Press of Florida|location=Gainesville, FL|page=69|url=https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|author=Bahman Baktiari|archiveurl=http://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|archivedate=25 دسمبر 2018}}{{Subscription required|via=Questia}}&lt;/ref&gt;

== سیاسی دور ==
بعد از [[انقلاب ایران]]، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔&lt;ref name=oka80 /&gt;&lt;ref name=Amirsadeghi2012&gt;{{cite book|author=Hossein Amirsadeghi|title=The Security of the Persian Gulf (RLE Iran A)|url=https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&amp;pg=PA264|accessdate=14 فروری 2013|date=23 اپریل 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-61050-6|page=264| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221620/https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&amp;pg=PA264 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rubin80&gt;{{cite book |last=Rubin |first=Barry |title=Paved with Good Intentions |year=1980 |publisher=Penguin Books |location=New York |page=283 |url=http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |archivedate=21 اکتوبر 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |date=2013-10-21 }}&lt;/ref&gt; انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔&lt;ref name=ldsun&gt;{{cite news|title=Bani Sadr: US should admit Iran crimes|url=https://news.google.com/newspapers?id=YF8gAAAAIBAJ&amp;sjid=kWUFAAAAIBAJ&amp;pg=5022,4728624&amp;dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&amp;hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Lewiston Daily Sun|date=29 جنوری 1980}}&lt;/ref&gt; انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iran leader fires national oil firm head|url=https://news.google.com/newspapers?id=5UxSAAAAIBAJ&amp;sjid=b3wDAAAAIBAJ&amp;pg=6815,3494337&amp;dq=hasan+nazih&amp;hl=en|accessdate=8 اگست 2013|newspaper=St. Petersburg Times|date=29 ستمبر 1979|agency=AP|location=London}}&lt;/ref&gt;

=== وزارت پٹرولیم ===
ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا،&lt;ref name=Shahidi&gt;{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&amp;pg=PA143|accessdate=14 فروری 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106085527/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&amp;pg=PA143 | archivedate = 6 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=fou&gt;{{cite web|last=Hosseini|first=Mir M.|title=5 فروری 1979 A.D.: Bazargan Becomes Prime Minister|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|work=Fouman|accessdate=26 جولائی 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221551/http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔&lt;ref name=Bakhash1982 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oil chief replaced|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y8FAAAAAIBAJ&amp;sjid=46UMAAAAIBAJ&amp;pg=4994,6057685&amp;dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&amp;hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Glasgow Herald|date=29 ستمبر 1979|location=Tehran}}&lt;/ref&gt;

=== پارلیمانی سال ===
1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;Put That Gun In Your Pocket!&quot; The 10 Most Embarrassing Moments in Iran's Parliament|url=http://iranwire.com/en/projects/2148|work=Iran Wire|accessdate=27 اگست 2013|author=Reza Haghighat Nejad|date=19 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221608/https://iranwire.com/en/projects/2148|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن [[شوریٰ نگہبان]] نے انہاں نوں رد کر دتا۔&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Human Rights and Parliamentary Elections in the Islamic Republic of Iran|journal=Human Rights Watch|date=مارچ 1996|volume=8|issue=1|url=https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm|accessdate=27 اگست 2013| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221629/https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm | archivedate = 25 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;

== ہجرت ==
اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔&lt;ref name=twquarterly&gt;{{cite journal|author1=Annabelle Sreberny-Mohammadi|author2=Ali Mohammadi|title=Post-Revolutionary Iranian Exiles: A Study in Impotence|journal=Third World Quarterly|date=جنوری 1987|volume=9|issue=1|pages=108–129|jstor=3991849|doi=10.1080/01436598708419964}}&lt;/ref&gt; اوہ '''یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری''' دے ایک اعزازی رکن سن۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Letter to Giorgio Napolitano|url=http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|work=The European Association for Earthquake Engineering|accessdate=14 فروری 2013|date=14 نومبر 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034956/http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== موت==
معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی  90ویں سالگرہ سی۔&lt;ref name=tarikhirani /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title=Iran's First Petroleum Minister Ali Akbar Moinfar Dies at 90|publisher=Ilna|accessdate=2 جنوری 2018|date=2 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221617/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== باہرلےجوڑ ==
{{commonscat-inline}}

[[گٹھ:1928 دے جم]]
[[گٹھ:2018 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:وزرائے ایران]]
[[گٹھ:1439ھ دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>3ft46wzgyg2axr54qwhinu9u8u1yccd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیشب چندر سین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84409</id>
    <revision>
      <id>712585</id>
      <parentid>660372</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7385" sha1="jg0agt1qssiy82m66dgn3tpfpf0805k" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| religion = [[ہندو مت]] تے [[مسیحیت]]
}}
'''کیشب چندر سین''' ({{lang-bn|কেশবচন্দ্র সেন}}) یا '''کیشو چندر سین''' اک بنگالی ہندو فلسفی تے سماجی مصلح سن جنہاں نے [[مسیحی الہیات]] نو‏‏ں ہندو افکار دے مطابق تشکیل دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1856ء&lt;ref&gt;Life of Keshub Chunder Sen, 1907, Mary Lant Carpenter&lt;/ref&gt; وچ اوہ [[برہمو سماج]] دے رکن بنے لیکن 1866ء&lt;ref&gt;History of Brahmo Samaj. 1911. pg 276&lt;/ref&gt; وچ اسنو‏ں تو‏ں علاحدہ ہوئے ک‏ے &quot;برہمو سماج آف انڈیا&quot; دے ناں تو‏ں اپنا وکھ راستہ منتخب کیتا تے برہمو سماج بدستور مہارشی دیوندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی سربراہی (جو 1905ء وچ اپنی وفات تک برہمو سماج دے صدر رہے)&lt;ref&gt;p. 16 &quot;History of Adi Brahmo Samaj&quot; (publ. Calcutta 1906 S.K.Lahiri)&lt;/ref&gt; وچ متحرک رہیا۔

سنہ 1878ء وچ کیشب نے اپنی نابالغ بچی د‏‏ی شادی کيتی، انہاں دے پیروکاراں نے جدو‏ں ایہ دیکھیا کہ بچےآں د‏‏ی شادی دے خلاف مہم چھیڑنے والا خود نکاح نابالغان وچ ملوث اے تاں انہاں نے کیشب نو‏‏ں چھڈ دتا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sadharanbrahmosamaj.org |title=Sadharan Brahmo Samaj |publisher=Sadharan Brahmo Samaj |accessdate=2012-07-13 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725010722/http://sadharanbrahmosamaj.org/ |archivedate=25 July 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; اوہ بعد وچ [[رام کرشن پرم ہنس]] تو‏ں متاثر ہوئے تے [[مسیحیت]]، [[ویشنو]] [[بھکتی]] تے ہندو اعمال تو‏ں تحریک پاکر انہاں سب دے مجموعے اُتے مشتمل اک نواں نظام تخلیق کیتا۔ 

== مڈھلا جیون تے تعلیم ==
کیشب چندر سین 19 نومبر 1838ء نو‏‏ں [[کلکتہ]] دے اک وید خانوادے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے خاندان دا آبائی وطن [[ہوگلی ندی]] دے کنارے واقع گریفا پنڈ سی۔ انہاں دے دادا رام کمل سین (1783ء - 1844ء) [[ستی]] دے حامی تے معروف ہندو فعالیت پسند سن، انہاں نے زندگی بھر [[رام موہن رائے]] د‏‏ی مخالفت کيتی۔&lt;ref&gt;H.D.Sharma &quot;Ram Mohun Roy -the Renaissance man&quot; pg 26&lt;/ref&gt; کیشب جدو‏ں دس برس دے سن اس وقت انہاں دے والد پیارے موہن سین چلے بتو‏ں، چنانچہ انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے چچا نے کيتی۔ ابتدائی تعلیم انہاں نے بنگالی پاٹھیا شالا وچ حاصل کيتی تے بعد وچ سنہ 1845ء وچ اوہ ہندو کالج وچ داخل ہوئے۔&lt;ref name=&quot;Biographical Essays' 1884. pp. 51-52&quot;&gt;''Biographical Essays'' by Fredrich Max Müller. Longman's, Green, &amp; Co., London 1884. pp. 51-52.&lt;/ref&gt;

ان دے پنج لڑکے — کرونا، نرمل، پرفول، سرل تے سبردا — تے پنج لڑکیاں — سنیندی، ساوتری، سچارو، مونیکا تے سجاندا — سن۔ اوہ رابندر ناتھ ٹیگور دے دوست سن ۔ انہاں دے بیٹے سرل سین د‏‏ی بیٹی [[نینا دیوی]] معروف کلاسیکی موسیقار سن۔&lt;ref name=&quot;Biographical Essays' 1884. pp. 51-52&quot; /&gt;

== پیشہ ورانہ زندگی ==
سنہ 1855ء وچ کیشب نے بچےآں دے لئی اک شبینہ اسکول د‏‏ی بنیاد رکھی جو 1858ء تک جاری رہی۔ 1855ء وچ اوہ اک [[فری میسن|میسونی]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.masonindia.org/WellKnownFreeMasons.htm|title=Grand Lodge of India|work=masonindia.org|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100119024300/http://www.masonindia.org/WellKnownFreeMasons.htm|archivedate=19 January 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; لاج گڈوِل فریٹرنٹی دے معتمد بنے،&lt;ref&gt;under the Danish Grand charter for the missionaries of Danish settlement at Serampore, lodge ''De L’amour Fraternelle'' (for Brotherly Love) whose motto then was &quot;Fatherhood of God and Brotherhood of Man&quot;.&lt;/ref&gt; ایہ لاج ریورنڈ چارلس ڈال تے مسیحی مبلغ ریورنڈ [[جیمز لانگ (انگلیکان پادری)|جیمز لانگ]] تو‏ں منسلک سی۔ جیمز لانگ نے ايس‏ے سال &quot;برٹش انڈین اسوسی ایشن&quot; دے قیام وچ کیشب دا بھرپور تعاون کیتا۔ &lt;ref&gt;Shivnath Sastri,&quot;History of Brahmo Samaj&quot; pg.114&lt;/ref&gt; ایہی اوہ دور سی جدو‏ں اوہ [[برہمو سماج]] دے افکار و خیالات تو‏ں متاثر ہونا شروع ہوئے۔&lt;ref&gt;Muller, pp. 52-53.&lt;/ref&gt;

ہور کیشب سین 1854ء وچ ایشیاٹک سوسائٹی دے سیکریٹری وی رہے۔{{sfn|Chisholm|1911|p=759}} بعد وچ کچھ عرصے دے لئی اوہ بنک آف بنگال وچ منشی رہے لیکن ادب و فلسفہ اُتے اپنی زندگی وقف کرنے دے لئی انہاں نے اس ملازمت تو‏ں استعفا دے دتا تے بالآخر اوہ 1859ء وچ برہمو سماج وچ شامل ہوئے گئے۔&lt;ref name=&quot;Oman_117&quot;&gt;&quot;Brahmans, Theists and Moslems of India&quot; (1906), pg 117. Prof.John Campbell Oman&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==
{{Sister project links| wikt=no | commons=no | b=no | n=no | q=Keshab Chandra Sen | s=Author:Keshub Chunder Sen | v=no | voy=no | species=no | d=q1397486}}
{{Library resources box|onlinebooks=yes|by=yes}}
* [http://www.hindu-school.com/ Hindu School, Kolkata – Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707082843/http://www.hindu-school.com/ |date=2010-07-07 }}
* [http://www.bongblogger.com/a-different-cemetery-of-brahmo-brahma-samaj-kolkata-calcutta/ Cemetery of Brahmo Samaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211103021/http://www.bongblogger.com/a-different-cemetery-of-brahmo-brahma-samaj-kolkata-calcutta/ |date=2019-12-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20200626142208/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sen,_Keshab_Chandra Keshub Chunder Sen]
* [http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Paper/Watermarked%20paper/KESHAB%20CHANDRA%20SEN India Post page on Sen and the postage stamp released in his memory]

{{بنگالی نشاۃ ثانیہ}}

[[گٹھ:احیائے مذہب د‏‏ی حامی ہندو شخصیتاں]]
[[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما]]
[[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی]]
[[گٹھ:برہمو شخصیتاں]]
[[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]]
[[گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں]]
[[گٹھ:بنگالی ہندو]]
[[گٹھ:بھارتی مصلحین]]
[[گٹھ:بھارتی ہندو روحانی گرو]]
[[گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا]]
[[گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا]]
[[گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر]]
[[گٹھ:ہندو فلاسفہ]]
[[گٹھ:1838 دے جم]]
[[گٹھ:1884 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>jg0agt1qssiy82m66dgn3tpfpf0805k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گیان دان دنی دیوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84444</id>
    <revision>
      <id>712587</id>
      <parentid>697637</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6537" sha1="j2e0a17423azbg44qv7kde75rn91vvy" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
|name=گیان دان دنی دیوی
|image=File:Jnanadanandini Devi.JPG
|image_size=thumb
|occupation=سماجی مصلح
|birth_date= 26 جولائ‏ی 1850ء
|birth_place=نریندرپور، ضلع جیسور، بنگال پریزیڈنسی
|death_date={{death date and age|1941|10|1|1850|7|26}}
|spouse=ستیندر ناتھ ٹیگور
}}
'''گیان دان دنی دیوی''' (سابقہ '''مکھوپادھیائے'''؛ 26 جولائ‏ی 1850ء – 1 اکتوبر 1941ء) {{فاصل}} ([[بنگالی زبان|بنگالی]]: জ্ঞানদানন্দিনী দেবী) اک سماجی مصلح سن جنہاں نے متعدد ثقافتی اختراعات متعارف کرائاں تے [[انیہويں صدی]] وچ آزادی نسواں دے پہلے مرحلے نو‏‏ں خاصا متاثر کیتا۔ گیان دان دنی دیوی [[ستیندر ناتھ ٹیگور]] د‏‏ی زوجہ سن۔

== مڈھلا جیون ==
گیان دان دنی دیوی [[جیسور]]، [[بنگال پریزیڈنسی]] دے نریندر پور پنڈ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد دا ناں ابھے چرن مکھوپادھیائے تے والدہ دا ناں نسترینی دیوی سی۔ ابھے چرن [[کولین برہمن]] سن لیکن پیرالی خاندان وچ شادی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ذات باہر کر دتا گیا تے نال ہی انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں اپنی جائداد تو‏ں عاق کر دتا۔ اس عہد دے رواج دے مطابق گیان دان دنی دیوی ست یا اٹھ برس د‏‏ی عمر وچ [[دویندرناتھ ٹیگور]] دے دوسرے بیٹے [[ستیندر ناتھ ٹیگور]] تو‏ں بیاہی گئياں۔&lt;ref&gt;Sengupta, p. 74&lt;/ref&gt;

جیسور وچ انہاں د‏‏ی زندگی بہت آرام دہ سی جدو‏ں کہ شادی دے بعد [[جوراسانہاں نو‏ں]] وچ ٹیگور خاندان دا حصہ بننے دے بعد انہاں د‏‏ی زندگی سخت پردے وچ لنگھدی رہی۔&lt;ref&gt;{{cite book | first=Jnanadanandini | last=Devi | title=Puratani | trans-title=Memoirs | publisher= Ananda Publishers  | year=2012 | page=17 | isbn=978-93-5040-066-1 | language=بنگالی}}&lt;/ref&gt; سنہ 1862ء وچ ستیندر ناتھ نے انڈین سول سروس دا امتحان دیندے وقت اپنی زوجہ تو‏ں لندن آنے د‏‏ی درخواست کيتی لیکن انہاں دے والد دیویندر ناتھ نے اجازت نئيں دی۔&lt;ref&gt;Sengupta, p. 75&lt;/ref&gt;

اس اثنا وچ گیان دان دنی دیوی دے دیور [[ہمیندر ناتھ ٹیگور]] نے انہاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔ کچھ عرصے اوہ معروف برہمو ماہر تعلیم [[ایودھیاناتھ پرکاشی]] تو‏ں وی پڑھدی رني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Deb, p. 18&lt;/ref&gt; سنہ 1864ء وچ جدو‏ں ستیندر ناتھ [[انگلستان]] تو‏ں واپس آئے تاں اوہ انہاں دے نال [[بمبئی]] چلی گئياں۔&lt;ref&gt;{{cite book | first=Hiranmay | last=Bandyopadhyay | url=https://books.google.co.in/books?id=Svx94tqaOacC&amp;dq=Thakurbarir+Katha&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CCAQ6AEwAWoVChMI5vXDlYPzxgIVxaWUCh0tRAGm | title=Thakurbarir Katha | script-title=ঠাকুরবাড়ির কথা | publisher=Sishu Sahitya Samsad | year=1966 | pages=98–104 | isbn=81-7476-355-4 | language=bn| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107055204/https://books.google.co.in/books?id=Svx94tqaOacC&amp;dq=Thakurbarir+Katha&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CCAQ6AEwAWoVChMI5vXDlYPzxgIVxaWUCh0tRAGm%20 | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;

== بمبئی وچ  ==
بمبئی دے دوران قیام وچ گیان دان دنی دیوی یورپی حلفےآں وچ اٹھنے بیٹھنے لگاں تے کچھ کچھ فرنگی آداب وی برتنے لگاں۔ زندگی د‏‏ی ایہ تبدیلی اس گل کيتی متقاضی سی کہ اوہ موزاں لباس زیب تن کرے، ایتھ‏ے بنگالی انداز تن پوشی پھوہڑ سا لگدا سی۔ چنانچہ [[ساڑی]] پہننے دا اک نواں انداز انہاں نے ایجاد کیتا جو بعد وچ [[برہمو سماج]] شماریا‏‏تی وچ خاصا مقبول ہويا۔&lt;ref&gt;{{cite book | first=Arti | last=Sandhu | url=https://books.google.co.in/books?id=63seBQAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=Jnanadanandini+Devi&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDoQ6AEwBWoVChMItYDiiOzyxgIViaOUCh1fPgu4#v=onepage&amp;q=Jnanadanandini%20Devi&amp;f=false | title=Indian Fashion: Tradition, Innovation, Style | publisher=Bloomsbury | year=2014 | page=33 | isbn=978-1-4725-9084-8| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107055204/https://books.google.co.in/books?id=63seBQAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=Jnanadanandini+Devi&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDoQ6AEwBWoVChMItYDiiOzyxgIViaOUCh1fPgu4 | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724120830/http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php |date=2015-07-24 }}
* https://web.archive.org/web/20240220170903/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Jnanadanandini
* http://www.southasiamail.com/news.php?id=74757 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310151745/http://www.southasiamail.com/news.php?id=74757 |date=2016-03-10 }}
* http://www.dailypioneer.com/vivacity/tagore-woman-and-her-tales.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240220170905/https://www.dailypioneer.com/vivacity/tagore-woman-and-her-tales.html |date=2024-02-20 }}
* http://vintageindianclothing.tumblr.com/post/31690135816/the-brahmika-sari
* https://web.archive.org/web/20240220170906/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bamabodhini_Patrika

{{بنگالی نشاۃ ثانیہ}}
{{معلومات کتاباں خانہ}}

[[گٹھ:1850 دے جم]]
[[گٹھ:1941 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین]]
[[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر]]
[[گٹھ:برہمو شخصیتاں]]
[[گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر]]
[[گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر]]</text>
      <sha1>j2e0a17423azbg44qv7kde75rn91vvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد اسحاق خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88152</id>
    <revision>
      <id>712565</id>
      <parentid>681721</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T16:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26464" sha1="tbcuuv3n5metn53fc3ayk3stjn0hs5o" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت|}}
'''محمد اسحاق خان''' (9 جنوری 1946 – 5 اپریل 2013) کشمیر دے مورخ سن ۔ اوہ ڈین اکیڈمکس، ڈین، فیکلٹی آف سوشل سائنسز تے ہیڈ، کشمیر یونیورسٹی وچ شعبہ تریخ تریخ سن ۔ 2005 وچ ، اوہ نو قائم شدہ سنٹر فار کشمیر اسٹڈیز دے ڈائریکٹر بنے تے بعد وچ اگست 2008 تک کشمیر یونیورسٹی وچ شیخ العالم چیئر اُتے فائز رہ‏‏ے۔
== سیرت ==
اسحاق خان اک ممتاز بزنس مین غلام احمد خان دا بیٹا سی، جو کشمیر وچ ہوٹل انڈسٹری (لال چوک وچ واقع کشمیر گیسٹ ہاؤس) وچ 1978 ء تک مقامی بانیاں وچو‏ں اک سی۔ [[شیخ محمد عبد اللہ|شیخ محمد عبد اللہ دے]] کٹر حامی ہونے دے ناطے، احمد خان نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زیر زمین سیاسی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جیل بھیج دتا گیا تے انہاں د‏‏ی رہائی دے بعد 4 اپریل 1956 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوگیا۔ اپنے ''ہفتہ وار خالد'' (اپریل 1956 ء) وچ ، غلام محی الدین شاہ دے ہمراہ، غلام احمد خان دے ایڈیٹر، تے ایڈیٹر خواجہ صدرالدین مجاہد نے الزام لگایا سی کہ اس دے دوست د‏‏ی بیماری تے اس دے بعد د‏‏ی موت سری نگر د‏‏ی سنٹرل جیل وچ سست زہر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی سی (ملاحظہ کرن) اسحاق، ''اک کشمیری مسلما‏ن دا بحران: روحانی تے فکری۔'' اپنے والد دے گھرانے تو‏ں ہی، اسحاق رام پور دے پٹھاناں تو‏ں اپنے نسب دا سراغ لگیا رہے نيں (دیکھو ''کشمیر دے بارے وچ '' اسحاق دے ''نقطہ نظر: تاریخی طول و عرض، 1983)''، اس د‏ی والدہ دا تعلق بیگاں دے معروف کنبہ تو‏ں سی جو مغل حملے دے بعد سری نگر وچ ہریپربت قلعے دے آس پاس آباد ہويا سی۔ 1586 وچ کشمیر۔ اسحاق د‏‏ی اہلیہ، محمودہ خان، تقریبا چار دہائیاں تو‏ں مشہور سرینگر دے مشہور ٹنڈیل بسکو میموریل اسکول، وچ انگریزی پڑھادیاں سن۔ انہاں دا وڈا بیٹا، محمد عامر خان (بی اے انٹرنیشنل اسلامک یونیورسٹی، ملائیشیا MA ایم اے سنٹرل یونیورسٹی، حیدرآباد) ''دی ٹریبون وچ ملازمت کردا اے '' ۔

== تعلیم تے کم ==
اسحاق خان نے 1975 وچ محب الحسن د‏‏ی نگرانی وچ پی ایچ ڈی مکمل کيتی۔ اوہ فیکلٹی آف سوشل سائنسز وچ کشمیر یونیورسٹی دے پہلے پی ایچ ڈی سن ۔ اوہ ايس‏ے یونیورسٹی وچ لیکچرر (1970–1982) تے ریڈر (1982er1988) د‏‏ی خدمات انجام دینے دے بعد 1988 تو‏ں 2005 تک کشمیر یونیورسٹی وچ تریخ دے پروفیسر رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں حکومت ہند نے ہندوستانی تاریخی تحقیقا‏تی کونسل دے ممبر نامزد کيت‏‏ا سی، تے 2001 وچ پنجاب ہسٹری کانگریس (قرون وسطی دے سیکشن) د‏‏ی صدارت د‏‏ی سی۔ 1992 وچ آکسفورڈ سنٹر فار اسلامک اسٹڈیز دے ذریعہ سینئر لیورہلم فیلوشپ دے لئی انہاں دا انتخاب ہويا سی، تے اسنو‏ں [[سینٹ کراس کالج، اوکسفرڈ|آکسفورڈ دے سینٹ کراس کالج]] نے وی رفاقت د‏‏ی پیش کش د‏‏ی سی۔

== فلسفیانہ تے سیاسی نظریات ==
اسحاق خان اپنے آپ نو‏‏ں اک محقق تے صوفی راہ وچ اک مسافر دے طور اُتے پہچاندے نيں جنہاں نے ہمیشہ نسبتا تنہائی وچ رہنے نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈے پیمانے اُتے پڑھی جانے والی کتاب ' ''کشمیر دے منتقلی اسلام: رول آف مسلم ریشیس'' &lt;nowiki&gt;' کو کشمیر میں اسلام کے معاشرتی طول و عرض پر ایک &quot;سرخیل&quot; &quot;مستند&quot;، اور &quot;آخری&quot; کام اور '' تصور کے تصور کی ایک اہم نقاد '' کے طور پر بیان کیا گیا ہے۔ ہم آہنگی '&lt;/nowiki&gt;۔ شاید اوہ پہلے ہندوستانی مورخ نيں جنہاں نے اسلام نو‏‏ں نظریہ دے طور اُتے استعمال کرنے دے خلاف وی وڈے پیمانے اُتے تحریر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ اسلام نو‏‏ں سیاسی مذہبی نظریہ د‏‏ی بجائے بنیادی طور اُتے ایمان دے طور اُتے دیکھدا ا‏‏ے۔ ناں نہاد اسلامی نظریہ دے بارے وچ انہاں دے تنقیدی نظریات، اگرچہ حمزہ یوسف تے امام زید شاکر جداں نظریہ دے کچھ مشہور معاصر امریکی نقاداں تو‏ں بہت پہلے لکھے گئے سن، انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں حالے تک انہاں نو‏ں علمی توجہ نئيں ملی ا‏‏ے۔ اگرچہ تصوف د‏‏ی جڑاں نيں، لیکن اسحاق خان بعض اوقات سیاسی مقاصد دے لئی جہاد نو‏‏ں استعمال کرنے اُتے تنقید دا نشانہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جموں‏ و کشمیر دے سابق گورنر جنرل ایس دے سنہا نو‏‏ں وی کشمیر وچ اپنے &quot;بھگوا&quot; دے ایجنڈے اُتے تنقید دا نشانہ بنا‏تے سن ۔ انہاں خیالات دا اظہار انہاں نے نويں قائم ہونے والے یو جی سی سنٹر دے افتتاحی سیشن وچ اظہار خیال کردے ہوئے انھاں کشمیر یونیورسٹی دے مرکز برائے کشمیر اسٹڈیز دے پہلے تے بانی ڈائریکٹر دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ جلد ہی، اس سینٹر نو‏‏ں ہندوستانی باب آف ساؤتھ ایشیا فاؤنڈیشن نے اچھال دتا تے جنرل د‏‏ی بدولت انسٹی ٹیوٹ آف کشمیر اسٹڈیز دا ناں تبدیل کردتا۔ کشمیر یونیورسٹی دے چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں، سنہا د‏‏ی اپنی دلچسپی، کشمیر د‏‏ی تریخ دے &quot;زعفرانی&quot; نو‏‏ں فروغ دینے وچ ۔ کیمپس وچ ایسی ترقی نے اسحاق خان نو‏‏ں باغی صوفیانہ شاعر بنا دتا۔ انہاں دا ''کشمیر: انسانیت دا حوصلہ ودھ گیا''، اگرچہ اک نامعلوم شاعرانہ کم، ہور آیت وچ معاصر کشمیر د‏‏ی غلطیاں دے بارے وچ بہت کچھ کہنا چاہندا ا‏‏ے۔ انگریزی دے ممتاز ہندوستانی پروفیسر تے دہلی یونیورسٹی (ساؤتھ کیمپس) دے سابق وائس چانسلر جی دے داس نے اسحاق خان نو‏‏ں ممتاز جریدے وچ ''ہندوستانی ادب'' (مئی – جون 2010) وچ &quot;شاعر فلسفی&quot; دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اسحاق خان جنرل د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ کشمیر دے بارے وچ مشفق دے خیالات۔ اگرچہ آزادکشمیر نال محبت انہاں د‏‏ی شاعرانہ کمپوزیشن وچ جھلکدی اے، لیکن اسحاق نے ہندوستانی آئین دے دائرہ کار وچ مسئلہ کشمیر دے حقیقت پسندانہ حل د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔

== بین الاقوامی پہچان ==
ان د‏‏یاں کتاباں تے تحقیقی مضامین نو‏‏ں ہندوستانی تے بیرون ملک بین الاقوامی شہرت دے نامور تعلیمی جریدے وچ ''ہندوستانی تاریخی جائزہ'' سمیت تنقیدی پذیرائی ملی اے ''۔ امریکی تاریخی جائزہ؛ تریخ وچ مطالعہ؛ آکسفورڈ جرنل آف اسلامک اسٹڈیز؛ بحر الکاہل دے امور؛ جرنل آف ایشین اسٹڈیز؛ جنوبی ایشیاء ریسرچ۔ نیویارک دا کتاباں دا جائزہ؛ ہندوستانی ادب، ہندوستانی آرکائیوز۔ اتحاد'' ؛ تے نیوز میگزیناں دے اسکور: ''انڈین بک کرانیکل؛ بلیٹن ہنری مارٹن انسٹی ٹیوٹ؛ ٹائمز آف انڈیا؛ انڈین ایکسپریس؛ ہندو؛ فرنٹ لائن؛ ہندوستانی خارجہ جائزہ؛ ہندوستان ٹائمز؛'' وغیرہ

مورخین، معاشرتی سائنس دان تے ادیب جنہاں نے مختلف اشاعتاں وچ تاریخی تحقیق وچ اسحاق خان د‏‏ی شراکت نو‏‏ں اجاگ‏ر کیہ اوہ نيں: پروفیسر محب الحسن، ٹی این مدن، رچرڈ میکس ویل ایٹن، ہربنس مکيت‏‏ا، مشیرالحسن، کرسچن ڈبلیو ٹرول، باربرا میٹکالف، گیل منول، ایس۔ . گوپال، کے.مجومدار، انیمری شمل، عائشہ جلال، سوگاٹا بوس، مردو رائے، چتریلیھا زوتشی، فرینک کرنلن، ایس گوپال، بی دے ماجمدار، ایچ دے نقوی، گریگوری سی کوزلوسکی اسٹیفن فریڈرک ڈیل، سگگا بوس، عائشہ جلال، اینڈریو رپین، ٹریموندی جی. ریگن، جان ایڈورڈو، جوہن ایلورسکگ، انا لیبرا ڈالاپیکولا، اسٹیفائن زنگل، نٹ اے جیکبسن، کارلا بیلارنی، جمال ملک، انا اکنسوئی، علی سوتن اسامی، بھگوان جوش، پی سہادیوان۔

دنیا دے مشہور ماہر معاشیات پروفیسر ٹی این مدن نے مشاہدہ کيت‏‏ا: &quot;خان نے بہت سال پہلے اسلامی تقویٰ تے علم د‏‏ی جستجو دے اس سِدھے لیکن اکثر مشکل راستے نو‏‏ں توڑے جانے دا انتخاب کيت‏‏ا سی، تے ثابت قدمی تے امتیاز دے نال ایسا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ . . مینو‏ں پروفیسر محمد اسحاق خان دا بہت احترام اے تے وچ انہاں دے علمی تعاون د‏‏ی بہت قدر کردا ہون۔ ''کشمیری مسلما‏ن دے بحران کا'' پیش خیمہ '': روحانی تے تاریخی'' معروف مصنف پنکج مشرا لکھدے نيں   : “ڈاکٹر۔ خان … نے کشمیر دے ہندو بودھ ماحول وچ اسلام د‏‏ی آبیاری دے لئی کم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ اک چھوٹا، گول چہرہ والا تے نرم سلوک والا آدمی ا‏‏ے۔ اوہ آہستہ تو‏ں بولدا اے، گویا اپنے کم د‏‏ی زیادہ تر گلاں کرنا غیر منظم اے، لیکن واضح اہلیت والے جملےآں وچ جو خاموشی تو‏ں متحرک ذہن د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ شورش دے برساں دے دوران … اس نے اپنا بہترین کم کيت‏‏ا اے: اسلام دے روحانی طول و عرض اُتے اک ایسی کتاب جس وچ نظریا‏تی اعتبار تو‏ں عقیدے دے نظریا‏تی پہلوآں اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ . . . ڈاکٹر خان د‏‏ی بیعت کشمیر د‏‏ی صوفی روایت تو‏ں سی۔ . . . نظریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دا اسلام اُتے شبہ صرف شورش د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے تشدد تے تکلیف دے بعد ہی ودھیا سی۔ . . ڈاکٹر خان (فکری) فکری زندگی دے لئی پرعزم ني‏‏‏‏ں۔ . &quot; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ''کتاباں دا نیویارک ریویو''

== موت ==
دل دا دورہ پڑنے دے بعد، پروفیسر خان نو‏‏ں ایس دے انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز انٹینسیوٹ کیئر یونٹ وچ داخل کرایا گیا، جتھ‏ے 5 اپریل 2013 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوگیا۔ اوہ 67 سال دا سی۔

== منتخب کتاباں ==

# ''سری نگر د‏‏ی تریخ، 1846–1947: معاشرتی تے ثقافتی تبدیلی وچ اک مطالعہ'' (عامر پبلی کیشنز، سری نگر، 1978 2nd دوسرا ایڈیشن)۔ کاسموس، سری نگر، 1999؛ تیسری ایڈیشن گلشن، 2007)
# ''کشمیر تو‏ں متعلق تناظر: تاریخی طول و عرض'' (گلشن پبلشرز، سری نگر، 1983)
# ''کشمیر دا اسلام وچ تبدیلی: مسلم رشیاں دا کردار'' (منوہر پبلشرز، نويں دہلی، 1994 paper پیپر بیک، 1997 3rd تیسرا ایڈیشن 2002 4 چوتھا ادارہ گلشن، سری نگر، 2005 تو‏ں شائع ہويا)
# ''اسلام دا تجربہ'' (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، کراچی S سٹرلنگ ہاؤس، نويں دہلی University یونیورسٹی پریس، ڈکا، 1997)
# ''اک کشمیری مسلما‏ن دا بحران:'' اک پیش لفظ دے نال ''روحانی تے فکری'' ۔ ٹی این مدن (گلشن، سری نگر، 2008)
# ''جنوبی ایشیاء وچ تصوف د‏‏ی سوانحی لغت'' (منوہر، نويں دہلی، 2009)
# ''کشمیر: انسانیت دب کر'' (عامر پبلی کیشنز، سری نگر، 2007)
# ''صوفیائے کشمیر'' (گلشن، 2011)
# ''دی مد andت د‏‏ی درخواست: میر سید علی حمدانی'' دے ''آورrad اول فتحیہ دا انگریزی ترجمہ'' نوٹ تے تشریحات دے نال (آئندہ)

== تحقیقی مضامین ==
محمد اسحاق خان مندرجہ ذیل تحقیقی مضامین لکھ چکے ني‏‏‏‏ں۔

* &quot;رشی روایت تے کشمیریات د‏‏ی تعمیر&quot;، ''جنوبی ایشیا'' وچ ''زندہ اسلام وچ : موافقت، رہائش تے تنازعہ''، امتیاز احمد تے ہیلمٹ ریفیلڈ، نويں دہلی، 2004 دے ذریعہ ترمیم کردہ۔
* ''ہمدرد اسلامیہ''، جلد، ''ماں'' &quot;قرآن مجید دے ''اوقات'' تے تریخ دے بارے وچ مظاہر&quot; XXI۔ نمبر 3،1998 (ہمدرڈ فاؤنڈیشن آف پاکستان، کراچی)
* ''جنوبی ایشیا، افریقہ تے مشرق وسطی دے تقابلی مطالعات'' وچ &quot;کشمیری مسلما‏ن: سماجی تے شناخت دا شعور&quot;، جلد Vol۔ XVI نمبر 2 1996 (ڈیوک یونیورسٹی، USA)؛ مشیرالحسن، ادارہ، ''اسلام، کمیونٹیز اینڈ نیشن''، منوہر، نويں دہلی، 1998 وچ وی شائع ہويا۔
* ''اسلام تے عیسائی'' وچ &quot;رسمی سلوک تے کشمیری مسلم سوسائٹی دے ارتقاء اُتے اس دے اثرات دا مطالعہ&quot; - مسلم ''تعلقات''، جلد 5، نمبر 1، 1994 (سیلے اوک کالجز، برمنگھم، برطانیہ)
* ''ہندوستانی معاشی تے معاشرتی تریخ جائزہ''، جلد 23، نمبر 2 (دہلی اسکول آف اکنامکس، نويں دہلی، 1986) وچ &quot;سلطنت دے دور وچ کشمیر اُتے اسلام دے اثرات&quot;۔ رچرڈ ایم ایٹن، ''ہندوستان وچ اسلامی روایات''، آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، نويں دہلی وچ دوبارہ چھپی۔
* &quot;کشمیر وچ اسلام: کچھ مخصوص خصوصیات&quot;، اسلام وچ ہندوستان، جلد، II.ed. کرسچن ٹرول (وکاس، نويں دہلی، 1986)
* ''اسلامی سبھیاچار''، حیدرآباد، جنوری، 1987 وچ &quot;اسلام دا کشمیری جواب، 1320–1586&quot;
* ''اسلامی سبھیاچار''، حیدرآباد، جنوری، 1977 وچ &quot;سلطنت دور وچ کشمیر وچ فارسی اثرات&quot;
* &quot;کشمیری مسلماناں د‏‏ی سماجی و مذہبی تے سیاسی زندگی وچ حضرتبل of د‏‏ی درگاہ د‏‏ی اہمیت&quot; ''ہندوستان'' وچ ''مسلم مزارات وچ ''، ایڈ۔ کرسچن ڈبلیو ٹرول (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، نويں دہلی، 1989)؛ ''ہندوستان دے مذہب''، آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، نويں دہلی، 2007 وچ ، ٹی این مدن، ایڈی. وچ دوبارہ طباعت شدہ
* ہندوستان وچ ''مسلم مزارات وچ '' &quot;تصوف وچ ہندوستانی تریخ&quot;، ایڈ۔ کرسچن ڈبلیو ٹرول (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، نويں دہلی، 1989)
* ''مطالعہ انہاں اسلام''، جامعہ ہمدرڈ، نويں دہلی، جنوری / اپریل 1982 ''ماں'' &quot;نورالدین رشی کشمیری د‏‏ی صوفیانہ کیریئر تے شاعری&quot;۔
* ''ہندوستانی تریخ'' دے ماخذ وچ &quot;کشمیر د‏‏ی تریخ دے ماخذ&quot;، ایڈی۔ ایس پی سین (انسٹی ٹیوٹ آف ہسٹوریکل اسٹڈیز، کلکتہ، 1979)
* &quot; ''ہندوستانی تریخ کانگریس'' (سری نگر سیشن، 1986) د‏‏ی ''کارروائی'' وچ &quot; نورالدین رشی کشمیری دے صوفیانہ فلسفے دے معاشرتی طول و عرض &quot;
* &quot;ہندوستانی تریخ وچ تبادلاں دا مطالعہ اسلام: اک کیس اسٹڈی&quot; ''جرنل وچ : انسٹیٹیوٹ آف مسلم اقليتی امور''، لندن، جلد.۔ بارہويں۔ نمبر 1 جنوری 1991
* &quot;کشمیر وچ اسلامائزیشن د‏‏ی چھ صدیاں: کشمیر دے ''5000 سالاں'' وچ سابقہ تے امکانات&quot;، ایڈ۔ بلراج پوری (اہانٹا، دہلی، 1997)
* ''کاراکرم ہندوکش - ہمالیہ'' وچ &quot;کشمیری سبھیاچار د‏‏ی متحرک برہمن تے اسلام دے نظریہ&quot; '' : تبدیلی'' ایڈ د‏‏ی ''حرکیات'' ۔ ارمٹراوڈ اسٹیلریچٹ، 2 جلدتیاں (روڈیجر کوپے ورلاگ کولن، جرمنی، 1998)
* &quot;میکشی ''آف انڈو فارسی کلچر'' &quot; وچ &quot;رشی موومنٹ بطور سوشل فورس&quot;، ایڈیشن۔ مظفر عالم، فرانکوائز ڈیلووی، مارک گوبوریو، منوہر، نويں دہلی، 2000)؛ ڈیوڈ لورین زین، ایڈ، ''جنوبی ایشیا وچ مذہبی تحریکاں'' (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، 2004) وچ دوبارہ طباعت
* &quot;کشمیر وچ شریعت شعور دا ارتقاء: میر سید علی حمادانی دے تاریخی کردار د‏‏ی ترجمانی&quot; ''جرنل آف پاکستان ہسٹوریکل سوسائٹی'' شہید حکیم محمد سید نمبر، جلد vol۔ XLVII، اکتوبر – دسمبر، 1999۔ نمبر 4
* &quot;کشمیر وچ اسلام دے کچھ پہلو&quot;، ''جنگ تے امن وچ اسلام'' (سیمینار کارروائی، دہلی پالیسی گروپ، 2002)
* &quot;شرعیہ، تبادلاں تے ریاست قرون وسطی دے کشمیر وچ &quot;، اپرنا راؤ وچ ، ایڈیٹ، ''وادی کشمیر'' (منوہر، نويں دہلی، 2009)
* &quot;کشمیر وچ تصو ofف د‏‏ی صنفاں: ماضی تے حال&quot;، تیسرا فریم، جلد، جلد۔ 2 نمبر 1، جامعہ ملیہ اسلامیہ
* &quot;قرون وسطی دے ہندوستان وچ اسلام دے بارے وچ رویاں د‏‏ی بحالی دے لئی استدلال&quot;، پنجاب ہسٹری کانفرنس د‏‏ی کارروائی، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 2001
* ''پارچمنٹ آف کشمیر: &quot;تریخ، معاشرے، تے سیاست''، ایڈیشن، ''کشمیر'' وچ اسلام تے کشمیر دے بغیر میری شناخت دا ارتقاء&quot;۔ نائلہ علی خان، پلوگرام میکملن، اگست 2012

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==

* http://ia.rediff.com/news/2002/apr/11child.htm
* http://www.hindu.com/fline/fl2825/stories/20111216282508400.htm
* [http://jis.oxfordjournals.org/content/10/1/71.full.pdf+html?sid=823e0429-0965-4028-bb25-ef219be09f92 http://jis.oxfordjournals.org/content/10/1/71.full.pdf+html؟sid=823e0429-0965-4028-bb25-ef219be09f92]
* [http://www.radicalsocialist.in/articles/national-situation/304-the-identity-of-kashmir-in-contemporary-history http://www.radicalsocialist.in/articles/national-situation/304-the-istanceity-of-काशमीर-in-contemporary-history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609115922/http://www.radicalsocialist.in/articles/national-situation/304-the-identity-of-kashmir-in-contemporary-history |date=2020-06-09 }}
* http://www.rediff.com/news/2002/apr/11child.htm
* http://panunkashmir.org/kashmirsentinel/septnov2000/index.html
* [http://studybuddhism.com/web/en/archives/e-books/unpublished_manuscripts/historical_interaction/history_cultures_bibliography.html http://studybuddhism.com/web/en/archives/e-books/unpubmitted_manuscriptts/historical_interation/history_cultures_bibographyography html]
* [http://www.greaterkashmir.com/news/2010/Aug/1/what-is-kashmiriyat—1.asp{{dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://www.greaterleshmir.com/news/2010/Aug/1/hat-is-kashmiriyat—1.asp٪5B٪5D]
* [http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/south_asia/02/voices_f{{dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/south_asia/02/voices_f٪5B٪5D] ۔ . .
* [http://www.businessworld.in/index.php/Books/In-Search-Of-Kashmiriyat.html{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://www.businessworld.in/index.php/Books/In- Search-Of-Kashmiriyat.html٪5B٪5D]
* [http://www.safhr.org/index.php?option=com_content&amp;view=artic{{dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://www.safhr.org/index.php؟option=com_content&amp;view=artic٪5B٪5D] ۔
* [https://web.archive.org/web/20221119230247/http://nyfpk.org/images%20and%20files/Nurbakhshi%20of%20Baltistan%20Revival.pdf{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://nyfpk.org/images٪20and٪20files/Nurbakhshi٪20of٪20 بلتستان٪20 رسوا.پی ڈی ایف٪5 بی 905 ڈی]
* [http://prc.uok.edu.in/Portals/0/Shahi%20Hamdan.pdf{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://prc.uok.edu.in/Portals/0/Shahi٪20Hamdan.pdf٪5B٪5D]
* http://cssaame.dukejournals.org/content/18/1/local/back-matter.pdf
* http://www.hardnewsmedia.com/2008/11/2422 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324180148/http://www.hardnewsmedia.com/2008/11/2422 |date=2015-03-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20160304065735/http://theeasternpost.org/show_news.php?ofPage=21&amp;id=1932&amp;he https://web.archive.org/web/20160304065735/http://theeasternpost.org/show_news.php؟ofPage=21&amp;id=1932&amp;he] ۔ . .
* http://www.hindu.com/2009/07/23/stories/2009072355700800.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726100820/http://www.hindu.com/2009/07/23/stories/2009072355700800.htm |date=2009-07-26 }}
* [http://india-seminar.com/2000/496/496%20reportage.htm http://india-seminar.com/2000/496/496٪20reportage.htm]
* http://britannica.com/EBchecked/topic/300213/Jammu-and-Kashmi ۔ . .
* [https://web.archive.org/web/20160304050853/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4305 https://web.archive.org/web/20160304050853/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php؟print=4305]
* [http://abstractairanica.revues.org/document35048.html http://abstractairanica.revues.org/docament35048.html]
* [http://permalink.gmane.org/gmane.culture.india.sarai.reader/21402 http://permalink.gmane.org/gmane.c فرهن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819125949/http://permalink.gmane.org/gmane.culture.india.sarai.reader/21402 |date=2014-08-19 }} .india.sarai.reader/21402 - کیشڈ
* [http://www.wiscomp.org/pp-v3-n2/formatted/navanita.pdf{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://www.wiscomp.org/pp-v3-n2/formatted/navanita.pdf٪5B٪5D]
* http://asiecentrale.revues.org/index456.html
* [https://archive.is/20130127044245/http://www.indiaclub.com/Shop/SearchResults.asp?ProdStock=17064 https://archive.is/20130127044245/http://www.indiaclub.com/Shop/SearchResults.asp؟] [https://archive.is/20130127044245/http://www.indiaclub.com/Shop/SearchResults.asp?ProdStock=17064 پروڈ اسٹاک = 17064]
* http://www.informaworld.com/index/777418603.pdf
* http://www.journals.uchicago.edu
* http://kasheer.wordpress.com/2006/11/09/18
* [http://www.expressindia.com/news/print.php?newsid=65808 http://www.expressindia.com/news/print.php؟newsid=65808] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130629035240/http://www.expressindia.com/news/print.php?newsid=65808 |date=2013-06-29 }}
* http://www.rediff.com/news/1999/dec/14blood1.htm
* [http://www.morungexpress.com/analysis/39904.html{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} http://www.morungexpress.com/analysis/39904.html٪5B٪5D]
* http://www.telegraphindia.com/1050403/asp/opinion/story_4567496.asp
* [http://beta.milligazette.com/print/issue/1-15-september-2010/1 http://beta.milligazette.com/print/issue/1-15- ستمبر 20-10/1] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130629214648/http://beta.milligazette.com/print/issue/1-15-september-2010/1 |date=2013-06-29 }}
* http://www3.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps19.pdf
* https://archive.is/20130702102825/http://pratilipi.in/.../tn-madan-in-conversation-with-sudhir-chandra/ - کیچڈ - ايس‏ے طرح
[[گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے اسکالر]]
[[گٹھ:1946 دے جم]]
[[گٹھ:2013 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین]]</text>
      <sha1>tbcuuv3n5metn53fc3ayk3stjn0hs5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مشرقی پاکستان وچ 1950 دے فسادات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90259</id>
    <revision>
      <id>712568</id>
      <parentid>559768</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T18:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71508" sha1="saye6ad13w9onaooyquyqhpb8e549ll" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شہری حملہ|title=1950 East Pakistan riots|image=Syama Prasad Mookerjee visiting Dhubulia refugee camp.jpg|caption=Shyama Prasad Mukherjee talking to [[بنگالی ہندو]] refugees at a refugee camp in [[Dhubulia]], [[مغربی بنگال]]|location=[[مشرقی پاکستان]],|target=[[بنگالی ہندو]], [[Santhal people|Santhals]],|date=February to March 1950|time=|timezone=|type=[[Massacre]], [[Forced conversion]], [[Plunder]], [[آتش زنی]], [[اغوا]] and [[آبروریزی]]|perps=Police, [[Ansar (military)|Ansars]], [[Army]], [[East Pakistan Rifles|East-Pakistan Rifles]], Local [[مسلما‏ن]]|motive=[[Islamization]]}}

'''1950 دے فسادات''' ( {{Lang-bn|পঞ্চাশের গণহত্যা}} ) بنگالی مسلماناں ، پاکستانی پولیس تے پیرا ملٹری دے ذریعہ آتش زنی دے نال [[بنگالی ہندو|بنگالی ہندوؤں]] دے قتل عام نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔
{{بنگالی ہندوواں اُتے ظلم}}
{{مشرقی پاکستان تے بنگلہ دیش وچ ہندوواں دے خلاف تشدد}}
== پس منظر ==
اگست 1947 وچ ، پہلے [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی ہندوستان]] نو‏‏ں مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے [[بھارت ڈومینین|ہندوستان]] تے [[ڈومنین پاکستان|پاکستان دے]] [[ڈومینین]] وچ [[تقسیم ہند|تقسیم]] کيتا گیا سی۔ پاکستان اکثریت‏ی آبادی والے سابق برطانوی ہندوستان دے مسلماناں دے لئی آبائی وطن بننا سی۔ صوبہ [[بنگال پریزیڈنسی|بنگال]] نو‏‏ں اک معمولی مسلم اکثریت دے نال وی کيتا گیا سی تقسیم مسلم اکثریت دے نال [[مشرقی بنگال]] پاکستان اُتے جا ک‏ے تے ہندو اکثریت [[مغربی بنگال]] بھارت جا رہے نيں. آسہیل دے ضلع سلہٹ نو‏‏ں سلہٹ ریفرنڈم دے بعد مشرقی بنگال وچ شامل کيتا گیا جتھ‏ے اکثریت نے پاکستان نو‏‏ں ووٹ دتا۔ 1941 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مشرقی بنگال وچ 28٪ غیر مسلم آبادی سی ، جنہاں وچ اکثریت [[بنگالی ہندو|بنگالی ہندو تھی]] ۔ مغربی بنگال وچ 30.2٪ مسلم آبادی اے ، باقی ہندو سن ۔

مشرقی بنگال خصوصا ڈھاکہ تے چٹاگانگ ڈویژن اُتے مشتمل ایہ علاقہ تقسیم تو‏ں پہلے دے عشراں وچ نسلی تشدد د‏‏ی متعدد واقعات دا مشاہدہ کردا رہیا ا‏‏ے۔ 1940 د‏‏ی دہائی وچ ، پاکستان د‏‏ی تحریک زور پکڑدے ہی فسادات د‏‏ی فریکیہڑی تے شدت وچ اضافہ ہويا۔ 1946 د‏‏ی آخری سہ ماہی وچ ، نوکھالی تے ٹپیرا ضلعے دے بنگالی ہندوواں نو‏‏ں قتل عام ، پرت مار ، آتش زنی ، عصمت دری ، اغوا تے جبری طور اُتے اسلام قبول کرنے دا اک سلسلہ شروع کيتا گیا ، جسنو‏ں نوکھالی فسادات دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

اس تقسیم دے اک ماہ دے اندر ہی ، [[ڈھاکہ]] وچ [[کرشن جنم اشٹمی|جنم بھومی دے]] جلوس اُتے حملہ ہويا۔ 1948 وچ ، [[دھامرائی جگناتھ روتھ|دھامرائی رتھ یاترا]] تے جنمماشتمی جلوس دے انعقاد د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ 1949 وچ ، پورے ڈھاکہ وچ [[درگا پوجا|درگا پوجا دے]] خلاف پوسٹر لگے سن ۔ کمیونٹی پوجااں د‏‏ی تعداد وچ زبردست کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ [[دسہرہ|وجےادشامی دے]] دن سیکڑاں ہندو گھراناں نو‏‏ں لگ بھگ 750 ہندو خاندان بے گھر کردتا گیا۔ [[پریس ٹرسٹ آف انڈیا]] (پی ٹی آئی) دے نمائندے سنتوش چیٹرجی نو‏‏ں بغیر کسی الزام دے 25 نومبر 1949 نو‏‏ں قید کردتا گیا تے اک ماہ بعد رہیا کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;kamra80-81&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=Voice of India|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|pages=80–81}}&lt;/ref&gt;

== مظالم (اگست 1949 - جنوری 1950) ==
اگست 1949 وچ ، پورے مشرقی پاکستان وچ غیر مسلماں اُتے مظالم شروع ہوئے تے تن ماہ تک جاری رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;kpm28&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Partition, Bengal and After: The Great Tragedy of India|last=Mukhopadhyay|first=Kali Prasad|publisher=Reference Press|year=2007|isbn=978-81-8405-034-9|location=New Delhi|page=28}}&lt;/ref&gt; اگست وچ ، مسلم ہجوم نے پولیس تے انصار دے نال مل ک‏ے [[سلہٹ ضلع|ضلع سلہٹ دے]] بیانی بازار تے بارلیھا پولیس اسٹیشن دے علاقےآں وچ کچھ ہندو دیہاتاں اُتے حملہ کيتا۔ مکانات نو‏‏ں لُٹیا گیا ، تباہ کردتا گیا تے اگ لگیا دتی گئی۔ ہندو دیہاتیاں اُتے حملہ کيتا گیا تے انہاں نو‏ں قتل کردتا گیا۔ پولیس اہلکاراں نے ہندو خواتین دے نال زیادتی کيتی۔ &lt;ref name=&quot;kpm40&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Partition, Bengal and After: The Great Tragedy of India|last=Mukhopadhyay|first=Kali Prasad|publisher=Reference Press|year=2007|isbn=978-81-8405-034-9|location=New Delhi|page=40}}&lt;/ref&gt; اس دے فورا بعد ہی [[باریسال ضلع|ضلع باریسال]] دے بھنڈاریہ پنڈ وچ ہندوواں اُتے حملہ ہويا۔ [[راجشاہی ضلع|راجشاہی ضلع وچ ]] ، فادر سیمس کٹانا نے اطلاع دتی کہ سنتھال دیہات اُتے حملہ کيتا گیا ، سنتھل دیہاتیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے سنتھال خواتین اُتے عصمت دری کيتیاں گئیاں۔ 10 دسمبر نو‏‏ں ، اک مسلم ہجوم نے [[راجشاہی ڈویژن]] وچ پوٹیا راجبری پیلس اُتے حملہ کيتا تے زبردستی اس مکان تے اس دے خزانےآں اُتے قبضہ کرلیا۔

=== کالشیرا قتل عام ===
20 دسمبر 1949 نو‏‏ں ، چار پولیس کانسٹیبلاں نے [[ضلع کھلنا|ضلع کھلنا دے]] [[باگرہٹ صدر ذیلی ضلع|بیگرہت]] سب ڈویژن وچ [[مولاہٹ ذیلی ضلع|واقع مولاہاٹ]] پولیس اسٹیشن دے ماتحت کلشیرا پنڈ وچ اک جوئےدیو برہما دے گھر اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ رات گئے دیر رات کچھ مشتبہ کمیونسٹاں د‏‏ی تلاش کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;icj360&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Eag5AQAAIAAJ|title=Recurrent exodus of minorities from East Pakistan and disturbances in India: A report to the Indian Commission of Jurists by its Committee of Enquiry|publisher=Indian Commission of Jurists|year=1965|editor-last=Indian Commission of Jurists|page=360}}&lt;/ref&gt; کانسٹیبلاں نے کسی وی مشتبہ افراد نو‏‏ں تلاش کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ &lt;ref name=&quot;eob108&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=x7hVmN0O-TcC|title=Encyclopaedia of Bangladesh|last=Singh|first=Nagendra Kumar|publisher=Anmol Publications|year=2003|isbn=81-261-1390-1|location=New Delhi|page=108}}&lt;/ref&gt; اس دے رونے تو‏ں اسنو‏ں تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں چوکس ہوگیا ، جنہاں نے اسنو‏ں بچانے د‏‏ی اشد کوشش وچ دو کانسٹیبلاں اُتے حملہ کردتا ، جنہاں وچو‏ں اک موقع اُتے ہی دم توڑ گیا۔ بقیہ دو افراد نے خطرے د‏‏ی گھنٹی اٹھائی تے ہمسایہ لوک انہاں د‏‏ی جان بچانے وچ کامیاب ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;mpu362&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=My People, Uprooted|last=Roy|first=Tathagata|publisher=Ratna Prakashan|year=2002|isbn=81-85709-67-X|location=Kolkata|page=362|chapter=Appendix: Letter of Resignation of Jogendra Nath Mandal, dated 8 October 1950, Minister of Law and Labour, Government of Pakistan}}&lt;/ref&gt; اگلے دن ، ضلعی سپرنٹنڈنٹ پولیس مسلح پولیس دستہ تے انصار دے ہمراہ کالشیرا پہنچیا تے کالشیرا تے ہور ہمسایہ ہندو دیہات اُتے بے رحمی تو‏ں حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643|title=Democracy and Nationalism on Trial: A Study of East Pakistan|last=Ray|first=Jayanta Kumar|publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]]|year=1968|location=Simla|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643/page/n49 33]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jln33&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Fr61AAAAIAAJ|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru (Part 1: 15 November 1949 – 8 April 1950)|last=Nehru|first=Jawaharlal|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|year=1992|volume=14|page=38}}&lt;/ref&gt; انہاں نے ہمسایہ دیہات دے مسلماناں نو‏‏ں ہندو املاک نو‏‏ں پرتن د‏‏ی ترغیب دی۔ متعدد ہندو مارے گئے ، مرد تے خواتین نو‏‏ں زبردستی تبدیل کيتا گیا ۔ تصاویر ٹُٹ گئياں تے مزارات د‏‏ی بے حرمتی کيتی گئی۔ گائاں د‏‏ی تمام 350 رہائش گاہاں ، سوائے تن دے ، منہدم ہوگئياں۔ مویشی تے کشتیاں زبردستی کھو لی گئياں۔ &lt;ref name=&quot;mpu363&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=My People, Uprooted|last=Roy|first=Tathagata|publisher=Ratna Prakashan|year=2002|isbn=81-85709-67-X|location=Kolkata|page=363|chapter=Appendix: Letter of Resignation of Jogendra Nath Mandal, dated 8 October 1950, Minister of Law and Labour, Government of Pakistan}}&lt;/ref&gt; اس قتل عام دے اک ماہ دے اندر 30،000 ہندو کھلنا تو‏ں ہندوستان فرار ہوگئے۔

=== نچول قتل عام ===
ناچول راج شاہی ضلع دے نواب گنج سب ڈویژن وچ اک پولیس اسٹیشن سی۔ تقسیم ہند دے دوران ، پورا نواب گنج سب ڈویژن ملاڈا ضلع تو‏ں منتقل کيتا گیا سی جو ہندوستان گیا سی تے ایہ راج شاہی ضلع وچ چلا گیا سی جو پاکستان وچ پڑدا سی۔ سینہ ناچول دے تحت دا علاقہ غیر مسلم اکثریت دا سی۔ اس وچ سانتلاں تے بنگالی ہندو ذاتاں جداں کشتریاں ، بھونڈاں تے کائبرتااں نے آباد کيتا سی۔ تقسیم ہند دے بعد ، نويں تشکیل شدہ ریاست پاکستان وچ تیبہگا موومنٹ نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبایا گیا۔ اُتے ، نچول وچ زیر زمین تو‏ں چلنے والی قیادت د‏‏ی خفیہ سرگرمیاں دے ذریعے تحریک حالے وی زندہ سی۔ 1949 دے موسم خزاں تو‏ں قائدین راضی ، جبر تے کچھ معاملات وچ طاقت دے ذریعے تیبھا اصولاں نو‏‏ں نافذ کرنے وچ کامیاب ہونا شروع ہوگئے۔

5 جنوری 1950 نو‏‏ں ، چاندی پور پنڈ وچ سانچلاں نے ناچول پولیس اسٹیشن دے پنج پولیس اہلکاراں نو‏‏ں گائاں وچو‏ں اک د‏‏ی گرفتاری دے خلاف احتجاج کرنے جمع ہوئے پنڈ والےآں نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی فائرنگ ک‏ر ک‏ے ہلاک کردتا۔ حکومت پاکستان نے 7 جنوری نو‏‏ں پولیس تے مشرقی پاکستان انصار دے ہمراہ 2،000 مضبوط فوج دا دستہ بھیج کر اس واقعے دا جواب دتا۔ انہاں نے بارہ دیہات نو‏‏ں اگ لگیا دتی ، جھونپڑیاں نو‏‏ں توڑ دتا تے چاندی پور جاندے ہوئے بوہت سارے دیہاتیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ چندی پور وچ انہاں نے مرداں اُتے تشدد کيتا ، خواتین دے نال عصمت دری د‏‏ی تے مکاناں نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ سیکڑاں سانتلاں تے ہندوواں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ روہن پور ، ایلہ میترا وچ ، تحریک دے اک رہنما نو‏‏ں سیکڑاں کساناں دے نال گرفتار کيتا گیا۔ ناچول پولیس اسٹیشن لے جانے دے بعد پولیس نے رہنماواں دا ناں نکالنے دے لئی انہاں اُتے تشدد کيتا۔ پولیس د‏‏ی زیادتیاں تو‏ں 70 تو‏ں 100 کسان ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;panjabi&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Panjabi|first=Kavita|date=14 August 2010|title=Otiter Jed or Times of Revolution: Ila Mitra, the Santals and Tebhaga Movement|journal=Economic &amp; Political Weekly|publisher=Sameeksha Trust|location=Mumbai|volume=XLV|issue=33|issn=2349-8846|url=http://www.epw.in/journal/2010/33/special-articles/otiter-jed-or-times-revolution-ila-mitra-santals-and-tebhaga|accessdate=16 May 2015}}&lt;/ref&gt; نواب گنج پولیس اسٹیشن منتقل ہونے تو‏ں پہلے [[ایلا مترا|ایلامیترا]] نو‏‏ں چار دن تک تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے اس دے نال زیادتی کيتی گئی۔
== پیشی ==
[[فینی ضلع|فینی سب ڈویژن]] دے [[نواکھالی ضلع|نواکھلی]] وچ ، ہندوواں دے حملےآں اصل ڈھاکہ وچ توڑیا سی ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں پہلے 2 فروری اُتے حملہ کيتا گیا.&lt;ref name=&quot;kamra71-72&quot;/&gt; اک ہندو ہلاک تے ست زخمی ہوئے۔ نو ہندو دکاناں پرت گئياں۔ &lt;ref name=&quot;eob112&quot;/&gt;On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the [[:en:Bangladesh Ansar|Ansars]] and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643|title=Democracy and Nationalism on Trial: A Study of East Pakistan|last=Ray|first=Jayanta Kumar|publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]]|year=1968|place=Simla|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643/page/n49 33]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jln335&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fr61AAAAIAAJ|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru (Part 1: 15 November 1949 – 8 April 1950)|last=Nehru|first=Jawaharlal|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|year=1992|volume=14|page=38}}&lt;/ref&gt; They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women

== قتل ==
{{1950 East Bengal railway massacres}}

=== ڈھاکہ ضلع ===
فروری 1950 وچ ، مغربی بنگال دے چیف سکریٹری سکومر سین اپنے مشرقی بنگال دے اسيں منصب عزیز احمد دے نال چیف سکریٹری د‏‏ی سطح اُتے گل گل دے لئی ڈھاکہ گئے سن ۔ 10 فروری ، صبح 10 بجے دے نیڑے ، جدو‏ں گل گل جاری سی ، سیکریٹریٹ د‏‏ی عمارت وچ خون تو‏ں داغے ہوئے کپڑےآں والی اک مسلما‏ن خاتون نو‏‏ں پریڈ دتا گیا۔ ایہ الزام لگایا گیا سی کہ کولکتہ وچ اس دے نال زیادتی کيتی گئی سی۔ سکریٹریٹ دے ملازمین نے فوری طور اُتے کم اُتے حملہ کيتا تے ہندو مخالف نعرے لگاندے ہوئے اک جلوس شروع کيتا۔ جدو‏ں اوہ نواب پور د‏‏ی طرف ودھیا تاں ، بوہت سارے دوسرے لوک اس جلوس وچ شامل ہوئے ، جو وکٹوریہ پارک اُتے اختتام پزیر ہويا۔ دوپہر بارہ بجے ، پارک وچ اک ریلی کڈی گئی جتھ‏ے مقررین ، جنہاں وچو‏ں کچھ سیکرٹریٹ دے ملازمین نے ہندو مخالف تقریراں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تقریبا 1 بجے دے نیڑے ، جداں ہی ریلی ٹُٹ گئی ، ہجوم نے ہندوواں د‏‏ی دکاناں تے مکانات نو‏‏ں لُٹنا شروع کردتا تے انہاں نو‏ں اگ لگیا دی۔ ہندو جتھ‏ے وی ملے اوتھ‏ے مارے گئے۔ &lt;ref name=&quot;mpu363&quot;/&gt; شام ہونے تک ، ڈھاکہ د‏‏ی 90٪ ہندو دکاناں پرت گئياں تے انہاں وچو‏ں بہت ساریاں جل گئياں۔ پولیس افسران د‏‏ی موجودگی وچ ہندوواں دے زیورات د‏‏ی دکاناں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ قتل د‏‏ی پرت مار تے آتش زنی دے ست گھینٹے وچ اک اندازے دے مطابق 50،000 ہندو بے گھر ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;kpm30&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Partition, Bengal and After: The Great Tragedy of India|last=Mukhopadhyay|first=Kali Prasad|publisher=Reference Press|year=2007|isbn=978-81-8405-034-9|location=New Delhi|page=30}}&lt;/ref&gt; پی ٹی آئی د‏‏ی اطلاعات دے مطابق ، سب تو‏ں زیادہ متاثرہ علاقے بنگرام تے میکسم لین سن ۔ دو بنیادی طور اُتے ہندو علاقےآں دے بیشتر مکانات نو‏‏ں مکمل طور اُتے پرت لیا گیا ، متعدد مکمل طور اُتے جلا دتے گئے تے عبادت گاہاں د‏‏ی بے حرمتی ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;kamra60-61&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=Voice of India|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|pages=60–61}}&lt;/ref&gt; [[تاج الدین احمد]] ، جنہاں نے شام 1 بجے تو‏ں شام 6 بجے دے درمیان ڈھاکہ دے مختلف علاقےآں دا سفر کيتا ، نواب پور ، صدرگھاٹ ، پٹاوٹولی ، اسلام پور ، ڈیگ بازار ، انگلش روڈ ، بنگال تے چوک بازار دے علاقےآں وچ مسلماناں نے ہندوواں نو‏‏ں پہنچنے والی تباہی تے نقصان دا اعتراف کيتا۔ .&lt;ref name=&quot;kamra74-75&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=Voice of India|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|pages=74–75}}&lt;/ref&gt; 12 فروری د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں ، [[بھارت|بھارت دے]] 60 ہندو مسافراں اُتے کرمتولا ایئرپورٹ اُتے حملہ کيتا گیا۔ تیج پنڈ ہوائی اڈے اُتے پہنچنے والے تمام غیر مسلم مسافراں نو‏‏ں چاقو نے مار ڈالیا۔ &lt;ref name=&quot;pcl222&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=পাক-ভারতের রূপরেখা (Pak-Bharater Rooprekha)|last=Lahiri|first=Prabhas Chandra|location=Kolkata|page=222}}&lt;/ref&gt; ڈھاکہ وچ قتل عام شروع ہونے دے تن دن بعد ، وکرم پور تے لوہجنگ پنڈ اُتے حملہ کيتا گیا۔ 15 فروری نو‏‏ں ، سمولیا مارکیٹ وچ اگ لگ گئی تے ہندو دکاناں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ 15 فروری تو‏ں یکم مارچ دے درمیان ، دیگالی تے لوہاجنگ تو‏ں 15 ہندوواں اُتے چھرا گھونپنے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ 28 فروری نو‏‏ں ، دِگالی دا بازار جل گیا ، ہندوواں د‏‏ی دکاناں کچل گئياں۔ کالی گنج سینے وچ زیر پالورا پنڈ ، تمام ہندو گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا.&lt;ref name=&quot;kamra64-65&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=[[Voice of India]]|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|pages=64–65}}&lt;/ref&gt; کھسوالہ ، گاجریا ، کرار چار ، چار سنڈور ، پالاس تے سدھار چار پنڈ دے تمام ہندو گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ بھارتی سرکاری ذرائع دے مطابق ، تشدد دے پہلے دو دن وچ 200 ہندو متاثرین د‏‏ی لاشاں دا آخری رسوم کردتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی دعوی کيتا کہ ڈھاکہ دے 80،000 وچو‏ں 50،000 ہندوواں نو‏‏ں حملےآں دے دوران اپنے گھراں تو‏ں بھاگنا پيا۔ 24 فروری 1950 نو‏‏ں ، ہندوستان وچ امریکی سفیر نے امریکی وزیر خارجہ نو‏‏ں خط لکھیا کہ ڈھاکہ دے علاقے وچ 600 تو‏ں 1000 ہندو ہلاک تے ہزاراں زخمی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1950v05/d776|title=The Ambassador in India ( Henderson ) to the Secretary of State|website=Foreign Relations of the United States, 1950, the Near East, South Asia, and Africa, Volume V|publisher=U.S. Department of State|accessdate=16 July 2017}}&lt;/ref&gt;On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the [[:en:Bangladesh Ansar|Ansars]] and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643|title=Democracy and Nationalism on Trial: A Study of East Pakistan|last=Ray|first=Jayanta Kumar|publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]]|year=1968|place=Simla|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643/page/n49 33]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jln336&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fr61AAAAIAAJ|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru (Part 1: 15 November 1949 – 8 April 1950)|last=Nehru|first=Jawaharlal|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|year=1992|volume=14|page=38}}&lt;/ref&gt; They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women

=== ضلع باریسال ===
[[باریسال|باریسال وچ ]] ، 13 فروری نو‏‏ں فسادات دا آغاز ہويا۔ ہندوواں نو‏‏ں اَنھّا دھند قتل کيتا گیا ، زیادتی کيتی گئی تے اغوا کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;eob113&quot;/&gt; حکومت مشرقی بنگال دے پریس نوٹ دے مطابق ، دو نامعلوم نوجواناں نے 13 فروری نو‏‏ں سہ پہاڑی دے شہر باریسال وچ اشتعال انگیز افواہاں نو‏‏ں پھیلیانا شروع کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، مارکیٹ وچ بہت ساری دکاناں بند ہوگئياں۔ اک ہور افواہ پھیلائی گئی کہ فضل الحق نو‏‏ں [[کولکات‏ا|کولکتہ]] وچ قتل کيتا گیا سی۔ رات دے وقت اٹھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے اگ لگ گئی۔ 30 مکانات تے دکاناں راکھ ہوئے گئياں تے دس افراد شدید جھلس گئے۔ صورتحال 16 فروری دے بعد اس وقت ہور خراب ہوئی جدو‏ں [[باریسال ضلع|ضلع باریسال]] دے صدر سب ڈویژن دے تحت گورانادی ، جھلاکٹی تے نلچی وچ ہندو املاک د‏‏ی اَنھّا دھند پرت مار تے آتش زنی دا آغاز ہويا۔ باریسال تے ڈھاکہ دے درمیان آبی راستے اُتے ہندو مسافراں نو‏‏ں اسٹیمر دے اندر ہی ہلاک تے ندی وچ سُٹ دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;eob114&quot;/&gt;

ضلع باریسال دے مولدی دے ندی بندرگاہ وچ ، کئی سو ہندوواں نے گھراں نو‏‏ں نذر آتش کرنے دے بعد سینے وچ پناہ لئی۔ بعد وچ انہاں اُتے پولیس اسٹیشن دے احاطے وچ حملہ کيتا گیا تے انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں پولیس اسٹیشن دے اطراف وچ ہی ہلاک کردتا گیا۔ اک ہندو اسکول دے استاداں نو‏‏ں اس دے مسلم طلباء نے زندہ بھنایا سی جو اگ دے گرد رقص کردے سن ۔ &lt;ref name=&quot;mpu178&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=My People, Uprooted|last=Roy|first=Tathagata|publisher=Ratna Prakashan|year=2002|isbn=81-85709-67-X|location=Kolkata|page=178}}&lt;/ref&gt; بابوجنگے سینہ بابو گنج دے ماتحت واقع پنڈ مادھبپاشا وچ ، جو موجودہ وقت وچ بابو گنج ضلع اے ، وچ اک مسلما‏ن ہجوم نے دو تو‏ں تن سو ہندوواں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ انہاں نو‏ں لگاتار اسکواٹ کرنے دے لئی بنایا گیا سی تے انہاں دے سر نو‏‏ں ''رمڈا کے'' ذریعہ اک اک کرکے کٹ دتا گیا سی۔ مادھبھاشا [[زمیندار]] گھر وچ 200 ہندو ہلاک تے 40 زخمی ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;icj364&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Eag5AQAAIAAJ|title=Recurrent exodus of minorities from East Pakistan and disturbances in India: A report to the Indian Commission of Jurists by its Committee of Enquiry|publisher=Indian Commission of Jurists|year=1965|editor-last=Indian Commission of Jurists|page=364}}&lt;/ref&gt; الساگٹ ، بھولا شہر تو‏ں 7 میل دور جزیرے [[بھولا|بھولا وچ ]] ، میگنا اُتے اک اسٹیمر اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ بارسل تے [[چٹاگانگ|چٹاگانگ دے]] درمیان اسٹیمر روٹ اُتے آندا ا‏‏ے۔ 16 فروری 1950 نو‏‏ں ، رائل بھاپ نیویگیشن کمپنی دے ایس ایس ایسٹاکونڈا نے چٹاگانگ جاندے ہوئے الساگٹ وچ لنگر انداز کيتا۔ &lt;ref name=&quot;sinha&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|publisher=Codex|year=2012|editor-last=Sinha|editor-first=Dinesh Chandra|location=Kolkata|page=85|language=bn|script-title=bn:১৯৫০: রক্তরঞ্জিত ঢাকা বরিশাল এবং|trans-title=1950: Bloodstained Dhaka Barisal and more}}&lt;/ref&gt; الیاس گھاٹ وچ ، عملے دے ذریعہ ہونے والے مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں ایس ایس دے متعدد ہندو مسافر ایس ایس سیٹکونڈا وچ چلے گئے۔ اس رات 8 بجے دے لگ بھگ ، سینکڑاں مسلماناں نے ایس ایس ایس ٹی کُنڈا اُتے حملہ کيتا جدو‏ں کہ ہن وی اسٹیمر اسٹیشن اُتے لنگر انداز سی۔ انہاں نے نہندے ہندو مسافراں دا قتل عام کيتا تے انہاں نو‏ں ندی وچ سُٹ دتا۔ اس قتل عام وچ 30 ہندو مارے گئے ، جدو‏ں کہ تن زندہ بچ گئے۔

عصری مسلماناں دے عینی شاہدین دے مطابق ، صرف ہزارہ ضلع ہفتہ تو‏ں چند ہزار ہندو ہلاک ہوئے تے تقریبا دو ہزار ہندو لاپتہ ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;eob113&quot;/&gt; محقق سبھاشری گھوش نے ضلع باریسال وچ ہلاک ہونے والے بنگالی ہندوواں د‏‏ی تعداد تقریبا 2، ڈھائی ہزار دے نیڑے ڈال دتی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ghosh&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Ghosh|first=Subhasri|title=Representation of forced migrants: a case study of the east Bengali migrants to West Bengal|publisher=Revues.org|location=Paris}}&lt;/ref&gt; دستاویزی فلم ساز سپریو سین نے اندازہ لگایا کہ 650،000 ہندوواں نے باریسال تو‏ں ہندوستان فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں دے راستے وچ پرت مار ، قتل تے اغوا کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YWB0GmmoOSMC|title=Partitioned Lives: Narratives of Home, Displacement and Resettlement|last=Bhatia|first=Nandi|publisher=[[Pearson Education]] India|year=2008|isbn=978-81-317-1416-4|editor-last=Gera Roy|editor-first=Anjali|location=New Delhi|page=78|editor-last2=Bhatia|editor-first2=Nandi}}&lt;/ref&gt;On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the [[:en:Bangladesh Ansar|Ansars]] and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643|title=Democracy and Nationalism on Trial: A Study of East Pakistan|last=Ray|first=Jayanta Kumar|publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]]|year=1968|place=Simla|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643/page/n49 33]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jln339&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fr61AAAAIAAJ|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru (Part 1: 15 November 1949 – 8 April 1950)|last=Nehru|first=Jawaharlal|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|year=1992|volume=14|page=38}}&lt;/ref&gt; They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women

=== چٹاگانگ ضلع ===
[[چٹاگانگ]] وچ 12 فروری نو‏‏ں ہندو مخالف فسادات شروع ہوئے۔ فسادات نو‏‏ں بھڑکایا گیا تے اس دا اہتمام فضل القدر چوہدری نے کيتا ۔ &lt;ref name=&quot;chowdhury&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.countercurrents.org/chowdhury311015.htm|title=The Dagger: Dominating Interests' Class War In East Bengal, 1946 And After – Part IV: Denial &amp; Silence|last=Chowdhury|first=Farooque|date=31 October 2015|website=Countercurrents.org|accessdate=16 July 2017}}&lt;/ref&gt; رات دے وقت شہر شعلاں وچ چڑھ گیا۔ چٹاگانگ دے مناسب تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں جداں نواپارا ، چودھری ہٹ ، [[پاتییا ذیلی ضلع|پٹیا]] ، [[بوالکھالی ذیلی ضلع|بولکھلی]] تے [[سیتاکندا ذیلی ضلع|سیتکونڈا]] وچ ہندوواں نو‏‏ں ماریا گیا۔ اک واقعہ وچ ، [[پاہارتالی سینہ|پہرٹالی]] وچ اک ٹرین دے تقریبا تمام ہندو مسافر ہلاک ہوگئے۔ [[مہا شیوراتری|مہا]] شیوارتری دے موقع اُتے سیتکونڈا وچ جمع ہوئے ہندو یاتریاں اُتے مسلم ہجوم نے حملہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;eob112&quot;/&gt; چٹاگانگ تو‏ں مشرقی بنگال اسمبلی د‏‏ی ممبر نیلی سینگپت نے چٹاگانگ وچ ہندو مخالف فسادات دے بارے وچ [[وزیر اعظم پاکستان]] [[لیاقت علی خان]] نو‏‏ں خط لکھیا۔

چٹاگانگ ضلع وچ ، پولیس انسپکٹر سمیت [[بدھ مت|بدھ]] برادری دے چار افراد نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کيتا گیا تے خانقانيں منہدم کردتی گئياں۔ &lt;ref name=&quot;eob112&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=x7hVmN0O-TcC|title=Encyclopaedia of Bangladesh|last=Singh|first=Nagendra Kumar|publisher=Anmol Publications|year=2003|isbn=81-261-1390-1|location=New Delhi|page=112}}&lt;/ref&gt; سینہ روجھان دے تحت لٹمبرہٹ وچ [[فاتیکچہارا ذیلی ضلع|واقع بودھکچاری]] پولیس اسٹیشن دے علاقے تے بدھ مت دے اک زمیندار د‏‏ی رہائش گاہاں نو‏‏ں جلیا ک‏ے راکھ کردتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ بدھ مت دے لوک وڈی تعداد وچ ہندستان د‏‏ی [[میزورم|لوشائی پہاڑیاں دی]] طرف ہجرت کر گئے۔

پوگرماں دے بعد ، [[مغربی بنگال|مغربی بنگال دے]] سابق وزیر اعلیٰ پرفلہ چندر گھوش چٹاگانگ دے دورے اُتے گئے سن ۔ سنجیت پرساد سین ، اک سابق برطانوی انقلابی انقلابی انہاں نو‏ں متاثرہ علاقےآں دے دورے اُتے لے گئے۔ سابق انقلابیاں بونود بہاری چودھری تے بیریندر لال چودھری د‏‏ی مدد تو‏ں ، سین نے فسادات وچ ہلاک افراد د‏‏ی اک لسٹ تیار کيتی۔
=== ضلع نوکھالی ===
10 فروری نو‏‏ں ، نوخوالی قصبے وچ ہندوواں اُتے حملہ ہويا۔ 13 فروری د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں ، ایس ڈی او ، سینے تے عدالتاں دے 200 گز دے فاصلے اُتے ، [[فینی صدر ذیلی ضلع|فینی]] شہر وچ ، ہندوواں اُتے دن بھر د‏‏ی روشنی وچ حملہ کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;eob112&quot;/&gt; قصبے دے ہندو حلفےآں جداں ماسٹرپارہ ، یوکلیپڑہ ، دخترپارہ ، صحدیبپور ، برہائی پور تے سلطان پور اُتے حملہ کيتا گیا تے پرت مار کيتی گئی تے فیر اگ لگیا دتی گئی۔ گرو ہندو برادری دے بااثر ممبر گروداس کار نو‏‏ں ماریا گیا۔ فینی قصبے دے ہندو علاقےآں د‏‏ی تباہی دے بعد ، ایہ تشدد فینی تے چھگلنائیان پولیس اسٹیشناں دے تحت نزدیک دیہات وچ پھیل گیا ، جنہاں وچ بنیادی طور اُتے ناتھ برادری آباد ا‏‏ے۔ بنسپور ، رام پور ، مدھو پور ، سریچندر پور ، بیسک پور ، چکبستا ، شب پور ، بیلیگون دیہات جل ک‏ے راکھ ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;kamra71-72&quot;/&gt; حملےآں وچ 45 ہندو مارے گئے ، 205 ہندو مکانات راکھ ہوگئے تے بھاری مقدار وچ اثاثے پرت لئے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Patowari|first=RK Shamim|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Chhagalnaiya Upazila|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chhagalnaiya_Upazila|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125145418/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chhagalnaiya_Upazila|archive-date=2020-11-25|تاريخ-الوصول=2020-10-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the [[:en:Bangladesh Ansar|Ansars]] and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643|title=Democracy and Nationalism on Trial: A Study of East Pakistan|last=Ray|first=Jayanta Kumar|publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]]|year=1968|place=Simla|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643/page/n49 33]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jln3312&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fr61AAAAIAAJ|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru (Part 1: 15 November 1949 – 8 April 1950)|last=Nehru|first=Jawaharlal|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|year=1992|volume=14|page=38}}&lt;/ref&gt; They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women

ہندو خواتین نو‏‏ں اغوا کيتا گیا تے زبردستی مسلماناں نال شادی کرلئی گئی۔ ہریندر کار د‏‏ی نوعمر بیٹی میلہ کار نے زبردستی شادی سولن سپلائی ٹھیکیدار سلطان میاں تو‏ں کردتی ، اس دے والد ، دادا تے بیٹے نو‏‏ں ذبح کرنے دے بعد۔ رانوبالا نامی اک شادی شدہ ہندو عورت د‏‏ی زبردستی شادی آنرری مجسٹریٹ بارک میاں دے بیٹے رحمت علی تو‏ں ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;kamra71-72&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=Voice of India|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the [[:en:Bangladesh Ansar|Ansars]] and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643|title=Democracy and Nationalism on Trial: A Study of East Pakistan|last=Ray|first=Jayanta Kumar|publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]]|year=1968|place=Simla|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643/page/n49 33]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jln3313&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fr61AAAAIAAJ|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru (Part 1: 15 November 1949 – 8 April 1950)|last=Nehru|first=Jawaharlal|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|year=1992|volume=14|page=38}}&lt;/ref&gt; They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women

یہ حملےآں 23 فروری تک جاری رہے تے تب تک 4،500 ہندوواں نے فینی کالج دے پناہ گزین کیمپ وچ پناہ لے رکھی سی تے ہور 2500 ضلع نوخالی دے مختلف مہاجر کیمپاں وچ بکھرے ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;kamra71-72&quot;/&gt; ہندوستانی ریاست تریپورہ جانے د‏‏ی کوشش کرنے والے ہندوواں نو‏‏ں پرت لیا گیا تے راستے وچ انہاں اُتے حملہ کيتا گیا۔ ہندو خواتین تے بچےآں نو‏‏ں چاند پور تے اخورہ ریلوے اسٹیشناں اُتے منعقد کيتا گیا۔ انصار ، پولیس تے مسلم ہجوم نے انہاں نو‏ں [[اگرتلا]] یا کولکتہ بھاگنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا۔ [[امرت بازار پترکا|امریندا بازار پیٹریکا]] د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، ہندوستان د‏‏ی ریاست [[تریپورہ]] وچ 5،000 ہندو [[بلونیا، بھارت|بیلونیا]] فرار ہوگئے۔

=== ضلع سلہٹ ===
سلہٹ وچ وسیع پیمانے اُتے آتش زنی ، پرت مار تے قتل عام دا واقعہ پیش آیا۔ 203 دیہات تباہ ہوئے تے 800 تو‏ں زیادہ ہندو مذہبی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی بے حرمتی ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;eob112&quot;/&gt; دھامئی ، برادھمی ، پبگھاٹ تے برائیلی پنڈ وچ 500 دے نیڑے منیپوری خاندان فسادات تو‏ں متاثر ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;eob113&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=x7hVmN0O-TcC|title=Encyclopaedia of Bangladesh|last=Singh|first=Nagendra Kumar|publisher=Anmol Publications|year=2003|isbn=81-261-1390-1|location=New Delhi|page=113}}&lt;/ref&gt;On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the [[:en:Bangladesh Ansar|Ansars]] and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643|title=Democracy and Nationalism on Trial: A Study of East Pakistan|last=Ray|first=Jayanta Kumar|publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]]|year=1968|place=Simla|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12643/page/n49 33]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jln3315&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fr61AAAAIAAJ|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru (Part 1: 15 November 1949 – 8 April 1950)|last=Nehru|first=Jawaharlal|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|year=1992|volume=14|page=38}}&lt;/ref&gt; They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women

ایتھ‏ے تک کہ سلہٹ ریفرنڈم دے بعد تو‏ں ہی ایہ پروپیگنڈہ کيتا گیا کہ ہندوواں نے پاکستان دے خلاف ووٹ دتا سی اس لئی اوہ پاکستان دے دشمن ني‏‏‏‏ں۔ 6 فروری 1950 نو‏‏ں بیگ ٹریبونل دا فیصلہ سنایا گیا۔ سلہٹ دے مسلماناں نے اندازہ لگایا سی کہ [[کریم گنج]] پاکستان دے اندر آجائے گا ، لیکن ایہ ہندوستان نو‏‏ں دتا گیا۔ سلیمٹ بار ایسوسی ایشن دے کچھ مسلم وکلاء تے کریم گنج دے مسلم مختاراں نے دھمکی دتی اے کہ ایتھ‏ے خوفناک تشدد کيتا جائے گا۔ &lt;ref name=&quot;sinha72-77&quot;/&gt; 10 فروری نو‏‏ں ، سلہٹ دے شہر دے مرکز ، بندر بازار وچ اک بہت وڈا پوسٹر لٹکایا گیا سی۔ ہندوستان ''ماں ہندوواں کے'' ذریعہ مسلمین ''پر مظالم کے'' عنوان تو‏ں پوسٹر ''ماں'' دکھایا گیا اے کہ مسلماناں نو‏‏ں لاٹھیاں تے ہور ہتھیاراں تو‏ں لیس ہندوواں دے گلے وچ بنھ کر رسیاں دے ذریعے گھسیٹا گیا ا‏‏ے۔ مسلم ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[لمڈنگ]] تے کولکتہ وچ خون د‏‏ی ندیاں بہہ گئياں۔ مقامی مسلما‏ن پوسٹر اُتے تصویر بٹور رہے سن تے ساتھی مسلما‏ن نو‏‏ں ہندوواں تو‏ں بدلہ لینے دے لئی اکسارہے سن ۔ 11 فروری نو‏‏ں ، گوبندہ پارک وچ اک ریلی وچ ہندوواں دے خون دا رونا رویا گیا۔ ایہ افواہ سی کہ فضل الحق نو‏‏ں کولکتہ وچ قتل کيتا گیا سی۔ سلہٹ وچ صورتحال تیزی تو‏ں خراب ہوئی۔ 13 فروری نو‏‏ں ، ڈھاکہ وچ مشرقی بنگال تے مغربی بنگال دے چیف سکریٹریاں دے فیصلے دے مطابق سلہٹ وچ دفعہ 144 نافذ د‏‏ی گئ۔ زندہ بازار وچ پرتھویش داس نامی اک ہندو نوجوان نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کيتا گیا۔ 14 فروری نو‏‏ں ، افواہ پھیل گئی کہ کریم گنج وچ مسلماناں دا قتل عام کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ سلیٹ دے ڈپٹی کمشنر نے وکلاء دے اجلاس تو‏ں خطاب کردے ہوئے اک غیر ذمہ دارانہ بیان دتا کہ کریم گنج وچ 5 ہزار مسلما‏ن مارے گئے سن تے ایہ کہ مسلما‏ن کریم گنج تو‏ں وڈی تعداد وچ سلہٹ پہنچ رہے سن ۔ شام نو‏‏ں ، جلتیار دے نیڑے موندی داس نامی [[بنگالی ہندو]] نوجوان ہلاک ہوگیا۔ تن مانیپیاں نو‏‏ں چھرا ماریا گیا ، انہاں وچو‏ں دو بعد وچ ہلاک ہوگئے۔

14 فروری د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں ، نامہ بازار بازار نو‏‏ں اک مسلما‏ن ہجوم نے پرت لیا۔ 15 فروری د‏‏ی صبح تو‏ں ہی دیہات وچ پرت مار تے قتل و غارت پھیلیانا شروع ہوگئی۔ صبح 9 بجے ، پنڈ مورتی اُتے حملہ ہويا۔ سیکڑاں بیرونی مسلماناں نے ہندو مخالف نعرے لگاندے ہوئے دتہ سناپتی خاندان اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے نقدی ، زیورات ، برتن تے فرنیچر پرت لیا۔ خاندانی مزار تے ہیکل وچ موجود تصاویر نو‏‏ں تباہ یا آب پاشیاں وچ سُٹ دتا گیا۔ اس دے بعد ہجوم عظمت پور ، داسپارہ ، نسیان جی تے مہیش پور پنڈ گیا۔ رات 8 بجے ، سلہٹ تو‏ں صرف چھ میل دے فاصلے اُتے ، پنڈ نوگرام دے گوروچرن دھر دے گھر اُتے حملہ ہويا۔ اگلے دن صبح ست بجے ، اک بھاری مسلح مسلما‏ن ہجوم نے اس پنڈ نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ اس پنڈ وچ رہنے والے تقریبا 1، 1500 ہندو نیڑےی جنگل وچ فرار ہوگئے۔ ہجوم نے پورے پنڈ نو‏‏ں پرت لیا ، تلسی ''منچاں'' تے کنبہ خانہ د‏‏ی بے حرمتی کيتی۔ کچھ مکانات نو‏‏ں نذر آتش کردتا گیا۔ نیڑے دے پنڈ ممرتھ پور وچ ، مہندر چندر ڈی ، کماکنٹا دھر تے اشونی کمار ڈی سمیت متعدد ہندوواں دے گھر پرت لئے گئے۔ ہجوم نے اشونی کمار ڈی د‏‏ی اک بیٹی نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ اگلے دن اس دا بدنما تے بے ہودہ جسم گھر واپس آیا۔ دھکداکشین وچ ، ہجوم نے 15 فروری د‏‏ی رات نو‏‏ں بھارت دتہ د‏‏ی دو غیر شادی شدہ بیٹیاں نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ 18 فروری د‏‏ی صبح اوہ صدمے د‏‏ی حالت وچ گھر واپس آئے۔ جدو‏ں اہل خانہ پولیس وچ شکایت درج کرنے گئے تاں پولیس نے 1،000 روپے د‏‏ی مد وچ عدالت تو‏ں باہر نکل جانے دا مشورہ دتا۔ [[سلہٹ صدر ذیلی ضلع|سلہٹ صدر پولیس اسٹیشن دے]] تحت واقع دیہات د‏‏ی متعدد ہندو لڑکیو‏ں دے نال زیادتی کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;sinha72-77&quot;/&gt;

15 فروری نو‏‏ں ، گنگجال پنڈ وچ دینیندر چندر دیب پورکیستھا دے گھر اُتے مسلما‏ن شرپسنداں نے زبردستی قبضہ کرلیا۔ صبح 9 بجے ، کریم گنج سب ڈویژن دے [[باہوبال ذیلی ضلع|باہوبل سینے]] دے ماتحت سیلانی پنڈ اُتے حملہ ہويا۔ ہجوم نے اشتعال انگیز نعرے بازی د‏‏ی تے ہندو مکاناں نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ بوہت سارے ہندو اپنی جاناں بچانے دے لئی نیڑےی جنگلاں وچ فرار ہوگئے جدو‏ں کہ ہور نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کرلیا گیا۔ جنہاں لوکاں نے مذہب تبدیل کرنے تو‏ں انکار کیہ اوہ مارے گئے۔ دھکداکشین تے کچوڈی وچ ، ممتاز برہمن خانداناں تو‏ں لڑکیو‏ں نو‏‏ں اغوا کيتا گیا سی۔ [[چناروگھاٹ ذیلی ضلع|ہیبی]] [[حبی گنج ضلع|گنج سب ڈویژن دے]] [[چناروگھاٹ ذیلی ضلع|چونارگھاٹ پولیس اسٹیشن دے]] علاقے وچ ، کیتن داس ، اشونی ناتھ تے بیریندر ناتھ سمیت بوہت سارے ہندو خانداناں نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا۔ [[فینچو گنج ذیلی ضلع|فینچو گنج وچ ]] ، اسٹیمر کمپنی د‏‏ی فیکٹری نو‏‏ں پرت لیا گیا تے اگ لگیا دتی گئی۔ پلن ڈی نامی ہندو نو‏‏ں الاس پور دے نیڑے قتل کيتا گیا سی۔ فینچو گنج پولیس اسٹیشن دے تحت واقع ماجی پنڈ وچ ، امبیکا کبیراج تے مکھن سین دے مکانات نو‏‏ں پرت لیا گیا تے اگ لگیا دتی گئی [[بالا گنج ذیلی ضلع|بالا گنج پولیس اسٹیشن دے]] علاقے ، روکن پور پنڈ وچ ، دیجندر سین ، گوپیش سین تے شب چرن داس دے گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا تے ممبراں نو‏‏ں زدوکوب وی کيتا گیا۔ مادھورائی تے کتھلکھئی وچ ، ہندوواں نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا تے زبردستی اسلام قبول کيتا گیا۔ گولپ گنج [[گلاب گنج ذیلی ضلع|پولیس اسٹیشن دے]] علاقے وچ ، پھسلین پنڈ وچ بیکنٹھھا رائے تے راشبری رائے دے مکانات نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ [[بشوناتھ ذیلی ضلع|بشونااتھ سینے دے]] علاقے وچ ، ڈنڈپنی پور پنڈ وچ تمام ہندو گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ اک گائے نو‏‏ں ذبح کيتا گیا تے ہندوواں نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا۔ ٹکرکندی پنڈ وچ ، گھوش دا گھر پرت لیا گیا ، جوجندر گھوش ماریا گیا تے متعدد ہندوواں نو‏‏ں چھرا ماریا گیا۔ سگرکچھ وچ ، پال چودھری تے برہمن گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا تے ہر شخص نو‏‏ں اسلام قبول کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اک ہندو اسکالر ، بیملا اسمرتیارتھا نے مذہب تبدیل کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ اس دے مقدس دھاگے نو‏‏ں پھٹا ہويا سی تے مہر لگیا دتی گئی سی تے اس اُتے بار بار وار کيتا گیا سی۔ برہمناں دا شیکھا زور تو‏ں پھٹا سی۔ بتاں نو‏‏ں توڑ کر نیڑےی تالاباں وچ سُٹ دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;sinha72-77&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|publisher=Codex|year=2012|editor-last=Sinha|editor-first=Dinesh Chandra|location=Kolkata|pages=72–77|language=bn|script-title=bn:১৯৫০: রক্তরঞ্জিত ঢাকা বরিশাল এবং|trans-title=1950: Bloodstained Dhaka Barisal and more}}&lt;/ref&gt;

16 فروری نو‏‏ں ، اک 300 مضبوط مسلما‏ن ہجوم نے اخرا پنڈ اُتے حملہ کيتا۔ شبیہہ نو‏‏ں تباہ کردتا تے بھاگنے والے پجاری دے پِچھے چلے گئے۔ تب ہجوم نے پورے پنڈ نو‏‏ں پرت لیا ، جس وچ ہریپڈا چوہدری تے بیملا بھٹاچاریہ دے مکانات شامل سن ۔ 17 فروری نو‏‏ں گنڈاں نے گھر گھر جاک‏ے برہمناں اُتے حملہ کيتا۔ انہاں دے مقدس دھاگاں نو‏‏ں پھاڑ دتا گیا سی تے انہاں اُتے مہر ثبت کيتی گئی سی تے انہاں نو‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا سی۔ سنائتا تے کرما گائاں وچ ہندو خواتین اُتے حملہ کيتا گیا۔ انہاں دے سندور تے شنکھ د‏‏ی چوڑیاں ٹُٹ گئياں۔ پنڈ راجا گنج اکھاڑ وچ نیر بھٹہ تے رام چندر بھٹہ دے گھر پرت لئے گئے۔ 17 فروری نو‏‏ں ، چھتک [[چہاتاک ذیلی ضلع|پولیس اسٹیشن دے]] تحت لکشور پنڈ اُتے 500 تو‏ں 600 مضبوط مسلح ہجوم نے حملہ کيتا۔ برہمن مکان پرت لئے گئے۔ انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں شدید ماریا پیٹا گیا۔ برہمناں دے مقدس دھاگے پھاڑ دتے گئے تے انہاں دے شیخے منقطع کردتے گئے۔ انہاں نو‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا۔ مارکول وچ ، پورا پنڈ پرت لیا گیا تے زبردستی اسلام قبول کيتا گیا۔ 19 فروری نو‏‏ں ، [[ذکی گنج ذیلی ضلع|ذکی گنج پولیس اسٹیشن دے]] تحت واقع پنڈ صدر پور اُتے حملہ کيتا گیا۔ شکلال ناماسودرا دا گھر پرت لیا گیا۔ جدو‏ں اس دا بھائی پولیس وچ شکایت درج کرنے گیا تاں پولیس نے اسنو‏ں چاقو دے وار کيتا ، فیر اسنو‏ں سنگین تو‏ں زخمی کردتا تے آخر کار اسنو‏ں سینہ تو‏ں باہر کڈ دتا۔ رات دے دوران پنڈ دے لوکاں نے حفاظت دے لئی دریا دے اس پار تیر لیا۔ پرگرام وچ ، اکروڑ ناماسودرا تے رمیش ناماسودرا دے مکاناں نو‏‏ں پرت لیا گیا تے زبردستی مسلماناں نے قبضہ کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;sinha72-77&quot;/&gt;

=== راج شاہی ضلع ===
28 فروری نو‏‏ں کولکتہ جانے والی آسام میل اُتے حملہ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;eob114&quot;/&gt; 28 فروری نو‏‏ں ، راجشاہی ضلع وچ اک بار فیر انتشار پھیل گیا۔ دے تحت دیہات وچ قتل، پرت تے آتش زنی دے وڈے پیمانے واقعات سن [[تانور ذیلی ضلع|Tanore]] ، [[ناچول ذیلی ضلع|Nachole]] تے [[گوموستاپور ذیلی ضلع|Gomastapur]] سیناں.&lt;ref name=&quot;kamra78-79&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=Voice of India|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|pages=78–79}}&lt;/ref&gt; ہندو مکانات اُتے زبردستی قبضہ تے ہندو خواتین دے نال زیادتی تے انہاں تو‏ں بدسلوکی دے نتیجے وچ ہندو یونین دے مالدیہ ضلع وچ ہندوواں نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ کچھ معاملات وچ بہاری مسلماناں نے بنگالی ہندوواں نو‏‏ں زبردستی گھراں تو‏ں باہر کڈ دتا تے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انہاں دے ہندوستان دے سفر دے دوران ہندوواں نو‏‏ں ہر طرح دا ہراساں کيتا گیا۔ انصار نے مہاجرین دے پاس موجود تقریبا almost ہر اک اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انھاں نے تلاش دے بہانے ہندو خواتین نو‏‏ں وڈی بےعزتی دا نشانہ بنایا۔

17 مارچ نو‏‏ں ، پاکستان پولیس تے انصار نے سنتھل مہاجراں اُتے فائرنگ د‏‏ی ، جو بلورگھاٹ دے نیڑے ہندوستان [[بالور گھاٹ|جارہے]] سن ۔ فائرنگ تو‏ں 17 افراد ہلاک تے 14 زخمی ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;kamra78-79&quot;/&gt; پاکستان د‏‏ی مسلح افواج تے انصار نے 20 ہندو خانداناں نو‏‏ں ہریہر پور پنڈ تو‏ں سرحد تو‏ں بہت نیڑے تے ہندوستانی یونین دے بلورگھاٹ تو‏ں ملحقہ علاقےآں تو‏ں کڈ دتا۔ انہاں نے مکانات د‏‏ی چھتاں توڑ داں تے نالیدار آئرن د‏‏ی چادراں لے ک‏ے بھاری مقدار وچ چاول ، دھان ، سرساں ، جوٹ تے برتن لے گئے۔ جہان پور پنڈ وچ انھاں نے زبردستی ہندو مہاجر خواتین دے زیورات قبضے وچ لے لئے۔ پاکستان دے اندر ، فارسی پورہ وچ ضلع مغربی دنج پور ضلع دے ضلع مجسٹریٹ تے سپرنٹنڈنٹ پولیس تے راجشاہی ضلع دے وچکار ہونے والی میٹنگ وچ ، پاکستانی حکا‏م نے بنگالی ہندوواں ، سنتالیاں تے ہور قبائلیاں دے خلاف سخت کارروائی دے عزم دا مظاہرہ کيتا۔ بلورگھاٹ دے نیڑے وڈی تعداد وچ بلوچ فوجیاں نو‏‏ں سرحد دے نال تعینات کيتا گیا سی۔

=== ضلع میمن سنگھ ===
[[میمن سنگھ ضلع|ضلع میمن سنگھ دے]] [[جمال پور ضلع|جمال پور]] تے کشور گنج سب ڈویژناں وچ ، 11 فروری نو‏‏ں ہنگامہ آرائی شروع ہوئی تے 15 تک جاری رہی۔ &lt;ref name=&quot;eob113&quot;/&gt; شیر پور دے آس پاس دے ہندو دیہات ، یعنی لکشمن پور ، مکھیری چار ، چار شیر پور جھنکاندا ، بھٹسانہ تے سپماری اُتے حملہ کيتا گیا۔ ہندو مکانات نو‏‏ں پرت کر جلایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;kamra64-65&quot;/&gt; اٹکاپارہ ، فیروز پور تے بوڈا گااں وچ ہندو مکانات نو‏‏ں جلایا گیا۔ پنڈ جام پور وچ ، تره ساہا دے کنبہ دے تن افراد ہلاک تے انہاں د‏‏ی رہائش گاہ جلا دتی گئی۔

12 فروری نو‏‏ں ، اچھڈیا - بھیراب بازار ریلوے روڈ اُتے ، [[کومیلا|کومیلہ]] تے مے [[کومیلا|مینسنگھ دے]] وچکار ہندو مسافراں دا قتل عام کيتا گیا۔ تایا زنکن ''[[دی اکنامسٹ|لندن دے ماہر معاشیات]]'' تے ''[[دی گارڈین|مانچسٹر گارڈین دے]]'' نامہ نگار نے اطلاع دتی اے کہ عاشق گنج تو‏ں میانسانگ جانے والی ٹریناں نو‏‏ں میگھنا دے بھیراب پل اُتے روکیا گیا ا‏‏ے۔ مسلم ہجوم نے پل دے دونے اطراف تو‏ں ہندو مسافراں اُتے حملہ کيتا۔ اوہ لوک جنہاں نے دریا وچ غوطہ لگایا تے ساحل اُتے تیرنے د‏‏ی کوشش کيتی انہاں نو‏‏ں اِٹاں تو‏ں چلنے والےآں نے زبردستی ڈُبیا تے زبردستی ڈُب گئے۔ عینی شاہدین پیری دلانی دے مطابق بھیراب پل اُتے تقریبا 2،000 2 ہزار ہندوواں دا قتل عام کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;eob114&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=x7hVmN0O-TcC|title=Encyclopaedia of Bangladesh|last=Singh|first=Nagendra Kumar|publisher=Anmol Publications|year=2003|isbn=81-261-1390-1|location=New Delhi|page=114}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن ، بھیراب بازار تے کشور گنج دے وچکار ریلوے اسٹیشن سرارچھر دے نیڑے جہاز وچ موجود ہندو مسافراں اُتے حملہ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;kamra64-65&quot;/&gt;

=== جیسور ضلع ===
10 مارچ نو‏‏ں ، انصار د‏‏ی سربراہی وچ مغربی بنگال تو‏ں آنے والے مسلما‏ن مہاجرین نے ہندوواں نو‏‏ں دہشت زدہ کرنا شروع کيتا۔ [[جھینایداہ ضلع|جھینایداہ سب ڈویژن وچ ]] ، ہندوواں نو‏‏ں زبردستی گھراں تو‏ں بے دخل کردتا گیا تے انہاں دے مکانات نے قبضہ کرلیا۔ تیغاری پنڈ د‏‏ی پوری ہندو آبادی ہجرت کرکے کولکتہ چلی گئی۔ انہاں دے راستے وچ ، انصراں تے مغربی بنگال تو‏ں آنے والے مسلم پناہ گزیناں نے زبردستی انہاں دا سارا سامان لے لیا۔ &lt;ref name=&quot;kamra73&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=[[Voice of India]]|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|page=73}}&lt;/ref&gt; 19 مارچ نو‏‏ں ، [[مہیش پور ذیلی ضلع|مہیش پور سینے دے]] ماتحت جنجیرہ پنڈ تو‏ں 400 دے نیڑے ہندو مہاجرین د‏‏ی اک کھیپ مغربی بنگال دے ضلع نادیہ دے ہنسکھلی پولیس اسٹیشن دے تحت ہزارکھل پنڈ پہنچی۔ جدو‏ں ایہ گروپ اچھمتی نو‏‏ں عبور کررہیا سی تب تن مسلح پاکستانی پولیس اہلکاراں نے انہاں اُتے فائرنگ کردتی ، جس وچ اک شخص دم توڑ گیا۔ &lt;ref name=&quot;kamra142&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=[[Voice of India]]|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|page=142}}&lt;/ref&gt;

== ہندو رہنماواں د‏‏ی قید ==
جب ایہ قتل عام جاری سی تاں بدھال دے ضلعی مجسٹریٹ نے سریندر ناتھ سین ، آزادی پسند لڑاکا تے مشرقی بنگال دے ممبر قانون ساز اسمبلی (ایم ایل اے) تو‏ں ، اک بیان اُتے دستخط کرنے نو‏‏ں کہیا جس وچ کہیا گیا سی کہ اس ضلع وچ امن وامان ا‏‏ے۔ سین نے دستاویز اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ 15 فروری نو‏‏ں ، ستیندر ناتھ سین ، نو‏‏ں دفعہ 307 سی سی پی تے بی ایس پی او 1946 دے تحت گرفتار کيتا گیا تے اک عام قیدی دے طور اُتے قید کردتا گیا۔ 18 فروری نو‏‏ں ، سین نے لیاقت علی خان نو‏‏ں خط لکھیا ، وزیر اعظم پاکستان نے انہاں نو‏ں بغیر کسی فائدہ دے ، باریال د‏‏ی صورتحال تو‏ں آگاہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;eob114&quot;/&gt; 11 مارچ نو‏‏ں ، سلہٹ تو‏ں مشرقی بنگال دے قانون ساز اسمبلی (ایم ایل اے) دے ممبر سریش چندر بسواسنو‏ں اک عوامی اجتماع تو‏ں خطاب کرنے دے لئی گرفتار کيتا گیا جتھ‏ے انہاں نے ہندو مکاناں اُتے آتش زنی دے خلاف احتجاج کيتا۔ بسواسنو‏ں ہتھکڑی لگیا کر سڑکاں اُتے تو‏ں بنھ کر بند کردتا گیا سی۔ اس دے خلاف آتش زنی دا الزام عائد کيتا گیا تے اسنو‏ں قید کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;kamra94-95&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=[[Voice of India]]|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|pages=94–95}}&lt;/ref&gt; 16 مارچ نو‏‏ں ، کلشیرا قتل عام د‏‏ی تحقیقات کرنے والی ست رکنی غیر سرکاری انہاں نوںائری کمیٹی دے پنج ہندو ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ کمیٹی نے اک رپورٹ پیش کيت‏ی سی ، جس وچ زیادہ تر تشدد د‏‏ی اصل تے اس د‏ی حد تک توثیق کيتی گئی سی جداں کہ بھارتی پریس وچ رپورٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔ 23 مارچ نو‏‏ں کولورا دے زمیندار 72 سالہ موہن موہن کار تے کریپش چندر بھٹاچارجی جداں کانگریس دے ممتاز رہنماواں سمیت [[سلہٹ ڈویژن|ضلع سلہٹ دے]] [[مولوی بازار صدر ذیلی ضلع|مولوی بازار]] تو‏ں 30 معروف ہندوواں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔

== پریس سنسرشپ ==
فروری وچ ، نوکھالی وچ فینی سب ڈویژن وچ ہندوستانی اخبار دے نمائندےآں اُتے متعدد کوششاں کيتیاں گئیاں۔ ڈاکٹر دھریندر کمار دتہ پی ٹی آئی دے نمائندے جدوگوپال دتہ دے چھوٹے بھائی اُتے چھری دے وار ک‏ر ک‏ے قتل کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;kamra71-72&quot;/&gt; 2 مارچ 1950 نو‏‏ں ، ہندوستان دے وزیر اعظم [[جواہر لعل نہرو|جواہر لال نہرو]] نے پارلیمنٹ وچ اک اجلاس وچ ، اعتراف کيتا کہ مشرقی پاکستان وچ کم کرنے والے ہندوستانی اخبارات تے پی ٹی آئی تو‏ں وابستہ تمام نمائندےآں نو‏‏ں بدنام کردتا گیا تے انہاں نو‏ں کوئی خبر بھیجنے تو‏ں روکیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;kamra80-81&quot;/&gt;

== بنگالی ہندوواں دا خروج ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left: 10px;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | ڈھاکہ دے اسکولاں وچ ہندو طلباء د‏‏ی تعداد
|- style=&quot;background:#f0f0f0; text-align:center;&quot;
! اسکول
! قسم
! جنوری 1950
! 1950 دسمبر
|-
| پریاناتھ ہائی اسکول
| لڑکے
| 187
| 9
|-
| پوگوز اسکول
| لڑکے
| 580
| 50
|-
| دے ایل جوبلی اسکول
| لڑکے
| 719
| 52
|-
| گندریہ ہائی اسکول
| لڑکے
| 245
| 10
|-
| ایسٹ بنگال ہائی اسکول
| لڑکے
| 204
| 16
|-
| نباکومر ادارہ
| لڑکے
| 51
| 5
|-
| نری سکشا مندر
| لڑکیاں
| 275
| 8
|-
| بنگلہ بازار گرلز ہائی اسکول
| لڑکیاں
| 606
| 2
|-
| آنندامے گرلز ہائی اسکول
| لڑکیاں
| 75
| 5
|-
| گندریہ گرلز ہائی اسکول
| لڑکیاں
| 227
| 10
|}
مشرقی بنگال تو‏ں لے ک‏ے مغربی بنگال ، آسام تے تریپورہ سمیت ہندوستانی یونین دے مختلف حصےآں تک ہندوواں دا اک بہت وڈا سفر سی۔ کلشیرا قتل عام دے بعد مغربی بنگال وچ بنگالی ہندو مہاجرین د‏‏ی اک وڈی آمد سی۔ ہزاراں ہندو مہاجرین ریلوے اسٹیشناں ، اسٹیمر اسٹیشناں تے ڈھاکہ ایئرپورٹ اُتے پھسے ہوئے سن ۔ ڈاکٹر بیدن چندر رائے نے مہاجرین نو‏‏ں ہندوستان لیانے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ انہاں نے ڈھاکہ ایئرپورٹ تو‏ں پھسے ہوئے انخلا کرنے والےآں نو‏‏ں جہاز وچ منتقل کرنے دے لئی 16 چارٹرڈ طیارےآں دا انتظام کيتا۔ اس نے [[فرید پور صدر ذیلی ضلع|فرید پور]] تے باریسال تو‏ں پھسے ہوئے مہاجرین نو‏‏ں بچانے دے لئی 15 وڈے مسافر اسٹیمرز دا ہور بندوبست کيتا۔ &lt;ref name=&quot;pc27&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Marginal Men|last=Chakrabarti|first=Prafulla Kumar|publisher=Naya Udyog|year=1999|isbn=81-85971-60-9|location=Kolkata|page=27}}&lt;/ref&gt; مارچ 1950 وچ ، مشرقی بنگال دے اک اندازے دے مطابق 75000 بنگالی ہندو مہاجرین نو‏‏ں مغربی بنگال دے مہاجر کیمپاں وچ داخل کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/305|title=Immigration and Asylum: From 1900 to the Present (Entries A to I, Volume 1)|last=Gibney|first=Matthew J.|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2005|isbn=1-57607-796-9|page=[https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/305 305]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; مارچ 1950 وچ تقریبا 200،000 مہاجرین تریپورہ پہنچے۔ &lt;ref name=&quot;kamra136&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=Voice of India|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|page=136}}&lt;/ref&gt; 2 اپریل 1950 ء تک اک تخمینہ دے مطابق 110،000 مہاجرین آسام دے [[کریم گنج ضلع|ضلع کریم گنج]] سلہٹ تو‏ں پہنچے۔ 11 اپریل 1950 نو‏‏ں ، چارٹرڈ اسٹیمرز وچ 2500 ہندو مہاجرین [[ہاوڑہ|بوریال]] تو‏ں ہوراڑہ دے شالیمار پہنچے۔ بیسال وچ 20،000 مہاجرین انخلا دے منتظر سن ۔ &lt;ref name=&quot;kamra137&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prolonged Partition and its Pogroms: Testimonies on Violence Against Hindus in East Bengal 1946–64|last=Kamra|first=A.J.|publisher=Voice of India|year=2000|isbn=81-85990-63-8|location=New Delhi|page=137}}&lt;/ref&gt; 12 اپریل 1950 تک ، 120،000 مہاجرین مغربی بنگال دے مغربی دنج پور ضلع پہنچے۔ اس طرح جنوری 1950 وچ خروج دے آغاز تو‏ں 500،000 تو‏ں زیادہ مہاجرین مغربی بنگال پہنچ چکے سن ۔

مہاجرین د‏‏ی کل تعداد لکھاں وچ ا‏‏ے۔ 4 اپریل 1950 نو‏‏ں ، [[بدھان چندرا رائے|بیدن چندر رائے]] نے دسیا کہ مشرقی بنگال تو‏ں 2 لکھ مہاجرین پہلے ہی ہندوستان وچ پناہ لے چکے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;kamra137&quot;/&gt; رابندر ناتھ ترویدی دے مطابق ، 1950 وچ مجموعی طور اُتے 35 لکھ ہندو مہاجرین ہندوستان آئے۔ محقق اے رائے دے مطابق ، پوگروم وچ 500،000 ہندو مارے گئے ، جس دے نتیجے وچ ساڈھے چار لکھ ہندو ہندوستان وچ چلے گئے۔ &lt;ref name=&quot;aroy94&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Genocide of Hindus and Buddhists in East Pakistan and (Bangladesh)|last=Roy|first=A.|publisher=Kranti Prakashan|year=1980|location=Delhi|page=94|oclc=13641966}}&lt;/ref&gt; [[سندھ]] تو‏ں لگ بھگ دس لکھ ہندو مہاجرین ہندوستان پہنچے۔

== بھارت وچ احتجاج ==
حکومت مغربی بنگال نے پاکستان حکومت دے نال سخت احتجاج درج کرایا۔

اس وقت دے وزیر اعظم [[جواہر لعل نہرو|جواہر لال نہرو]] 6 مارچ تے بعد وچ 16 مارچ نو‏‏ں کولکتہ گئے سن تے بنگالی ہندو مہاجرین د‏‏ی حالت زار دیکھ ک‏ے انہاں نے پاکستانی وزیر اعظم [[لیاقت علی خان]] تو‏ں مظالم روکنے د‏‏ی اپیل د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=My People, Uprooted|last=Roy|first=Tathagata|publisher=Ratna Prakashan|year=2002|isbn=81-85709-67-X|location=Kolkata|page=173}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[نوخالی فسادات]]
* [[1964 مشرقی پاکستان فسادات]]
* [[wikisource:Resignation letter of Jogendra Nath Mandal|جوگیندر ناتھ منڈل دا استعفی خط]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{مذہبی ظلم و ستم}}
{{جنوبی ایشیا وچ اسلام پسندی}}
[[گٹھ:ایشیا وچ 1950ء وچ قتل]]
[[گٹھ:1950ء وچ پاکستان وچ جرائم]]
[[گٹھ:مارچ 1950ء د‏‏ی سرگرمیاں]]
[[گٹھ:فروری 1950ء د‏‏ی سرگرمیاں]]
[[گٹھ:لیاقت علی خان حکومت]]
[[گٹھ:پاکستان وچ 1950ء]]
[[گٹھ:مشرقی پاکستان]]
[[گٹھ:ہندوﺅں اُتے مظالم]]
[[گٹھ:1950ء وچ قتل عام]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>saye6ad13w9onaooyquyqhpb8e549ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وینزویلا مظاہرے (2014 – تاحال)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90527</id>
    <revision>
      <id>712578</id>
      <parentid>712481</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258808" sha1="igqpo9rzb0uldq2gb84ac6igoel99vx" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات خانہ جنگی|title=Venezuelan protests (2014–present)|side2={{Flagicon|Venezuela}} '''[[Government of Venezuela]]'''
* [[Armed Forces of Venezuela|Bolivarian National Armed Forces (FANB)]]
** [[Venezuelan National Guard]]
* [[Bolivarian National Police]]
** Public Order Service
----

'''[[Great Patriotic Pole]]'''&lt;br /&gt;{{small |([[United Socialist Party of Venezuela|PSUV]], [[Communist Party of Venezuela|PCV]], [[People's Electoral Movement (Venezuela)|MEP]], [[Tupamaro (Venezuela)|MRT]] and others)}}&lt;br /&gt;
----
'''Pro-government paramilitaries''' {{small |([[Colectivo (Venezuela)|Colectivos]])}}&lt;br /&gt;
----
'''Pro-government demonstrators'''
* Pro-government students|arrests={{flatlist|
* 3,689 {{small|(2014)}}
* 410 {{small|(2015)}}
* 2,732 {{small|(2016)}}&lt;ref name=&quot;FORO2016arrest&quot;&gt;{{cite web|title=Reporte sobre la represióndel Estado Venezolano Año 2016|url=https://www.scribd.com/document/336897065/Foro-Penal-registro-2-732-arrestos-politicos-en-2016|publisher=Foro Penal Venezolano|accessdate=9 February 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010114527/https://www.scribd.com/document/336897065/Foro-Penal-registro-2-732-arrestos-politicos-en-2016|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* 4,848 {{small|(2017)}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Foro Penal: Van 4848 arrestos durante la represión de las protestas|url=http://www.lapatilla.com/site/2017/07/28/foro-penal-van-4848-arrestos-durante-la-represion-de-las-protestas/|accessdate=29 July 2017|work=[[La Patilla]]|date=28 July 2017|language=es-ES|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019194109/http://www.lapatilla.com/site/2017/07/28/foro-penal-van-4848-arrestos-durante-la-represion-de-las-protestas/|archivedate=19 October 2017}}&lt;/ref&gt;
* 956 {{small|(2019)}}&lt;ref name=&quot;LPinfo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jan/29/venezuela-juan-guaido-tarek-saab-investigation|title=Venezuelan attorney general orders Guaidó investigation as crisis deepens|website=The Guardian|accessdate=29 January 2019}}&lt;/ref&gt;
}}|fatalities={{flatlist|
* 43 {{small|(2014)}}&lt;ref name=Faria&gt;{{cite web|last1=Faria|first1=Javier|title=Venezuelan teen dies after being shot at anti-Maduro protest|url=https://www.reuters.com/article/2015/02/25/us-venezuela-protests-idUSKBN0LS29K20150225|website=Reuters|accessdate=26 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Usborne&gt;{{cite news|last1=Usborne|first1=David|title=Dissent in Venezuela: Maduro regime looks on borrowed time as rising public anger meets political repression|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/dissent-in-venezuela-maduro-regime-looks-on-borrowed-time-as-rising-public-anger-meets-political-repression-10070607.html|website=The Independent|accessdate=26 February 2015}}&lt;/ref&gt;
* 1 {{small|(2015)}}&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Neuman|first1=William|title=Police Kill Boy During Protest in Venezuela|url=https://www.nytimes.com/2015/02/25/world/americas/police-kill-boy-during-protest-in-venezuela.html?_r=0|accessdate=25 February 2015|agency=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=24 February 2015}}&lt;/ref&gt;
* 12 {{small|(2016)}}&lt;ref name=&quot;2016deaths&quot;&gt;{{plainlist|1=
{{bullet}}{{cite news|last1=Polanco|first1=Anggy|last2=Ramirez|first2=Carlos|title=Two Venezuelan police officers killed in protest|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-protests-idUSKCN0WV2K3|accessdate=3 April 2016|agency=[[روئٹرز]]|date=29 March 2016}}&lt;br /&gt;
{{bullet}}{{cite news |title=Venezuela Investigating Death of Protester as Unrest Rises |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuela-investigating-death-protester-unrest-rises-39821804 |accessdate=14 June 2016 |agency=[[اے بی سی نیوز]] |date=13 June 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613201843/http://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuela-investigating-death-protester-unrest-rises-39821804 |archivedate=13 June 2016}}&lt;br /&gt;
{{bullet}}{{cite news|title=Extraoficial: Tres fallecidos habrían dejado saqueos en Cumaná|url=http://www.lapatilla.com/site/2016/06/14/extraoficial-tres-fallecidos-habrian-dejado-saqueos-en-cumana/|accessdate=14 June 2016|agency=[[La Patilla]]|date=14 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119235542/https://www.lapatilla.com/site/2016/06/14/extraoficial-tres-fallecidos-habrian-dejado-saqueos-en-cumana/|archivedate=19 January 2018}}&lt;br /&gt;
{{bullet}}{{cite news|title=Con multitudinarias marchas, oposición venezolana presionó a Maduro para que reactive referendo|url=http://www.ambito.com/860181-con-multitudinarias-marchas-oposicion-venezolana-presiono-a-maduro-para-que-reactive-referendo|accessdate=27 October 2016|work=[[Ámbito Financiero]]|date=26 October 2016}}
{{bullet}}{{cite news|last1=Ramirez|first1=Maria|last2=Polanco|first2=Anggy|title=Troops, vigilantes patrol after Venezuela unrest, three dead|url=https://www.yahoo.com/news/troops-vigilantes-guard-streets-venezuela-unrest-152046462--business.html|accessdate=20 December 2016|work=[[روئٹرز]]|date=19 December 2016}}
}}&lt;/ref&gt;
* 164 {{small|(2017)}}&lt;ref name=&quot;RUNRUN&quot;&gt;{{cite news|title=INFOGRAFÍA {{!}} FOTOS, INFOGRAFÍA Y MAPA &amp;#124; Venezuela: 6.729 protestas y 157 fallecidos desde el 1 de abril de 2017|url=https://www.observatoriodeconflictos.org.ve/destacado/venezuela-6-729-protestas-y-157-fallecidos-desde-el-1-de-abril-de-2017|accessdate=24 May 2017|work=[[Runrunes]]|date=23 May 2017|archivedate=4 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171104195038/http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/destacado/venezuela-6-729-protestas-y-157-fallecidos-desde-el-1-de-abril-de-2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FINALbbc&quot;&gt;{{cite news|title=Venezuela soldier held over queue killing|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-42537345|accessdate=2 January 2018|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=1 January 2018}}&lt;/ref&gt;
* 13 {{small|(2018)}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ola de saqueos estremece a Venezuela, van 107 casos en once días|url=https://www.lapatilla.com/site/2018/01/12/ola-de-saqueos-estremece-a-venezuela-van-107-casos-en-once-dias/|accessdate=13 January 2018|work=[[La Patilla]]|date=12 January 2018|language=es-ES|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180301154039/https://www.lapatilla.com/site/2018/01/12/ola-de-saqueos-estremece-a-venezuela-van-107-casos-en-once-dias/|archivedate=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Mariana Zuniga, Caracas |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/01/15/several-dead-operation-arrest-rogue-venezuela-pilot-oscar-perez/ |title=Several dead in operation to arrest rogue Venezuela pilot Óscar Pérez |publisher=Telegraph.co.uk |date=2018-01-15 |accessdate=2018-07-06}}&lt;/ref&gt;
* 43 {{small|(2019)}}&lt;ref name=&quot;LPinfo&quot;&gt;{{cite news |title=Brutal represión del régimen de Maduro ha dejado 43 asesinados y 956 detenciones arbitrarias desde el #21Ene |url=https://www.lapatilla.com/2019/01/29/brutal-represion-del-regimen-de-maduro-ha-dejado-43-asesinados-y-956-detenciones-arbitrarias-desde-el-21ene/ |accessdate=29 January 2019 |work=[[La Patilla]] |date=29 January 2019 |language=es-ES |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260414085852/https://www.lapatilla.com/2019/01/29/brutal-represion-del-regimen-de-maduro-ha-dejado-43-asesinados-y-956-detenciones-arbitrarias-desde-el-21ene/ |archivedate=14 April 2026}}&lt;/ref&gt;
}}|injuries={{flatlist|
* 5,285 {{small|(2014)}}&lt;ref name= SVCOconflict&gt;{{cite web | title =Conflictividad social en Venezuela en marzo de 2014 | trans-title = Social conflict in Venezuela in March 2014 | language = es | archivedate = 13 April 2014 | url = http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/tendencias-de-la-conflictividad/conflictividad-social-en-venezuela-en-marzo-de-2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140413140708/http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/tendencias-de-la-conflictividad/conflictividad-social-en-venezuela-en-marzo-de-2014 |publisher=Observatorio Venezolano de Conflictividad Social}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TRIBUNA&gt;{{cite news|title=Venezuela: Paramilitares atacaron 1 de cada 3 protestas|url=http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html|accessdate=24 April 2014|newspaper=Tribuna (Puerto Rico)|date=9 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424070409/http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html|archive-date=24 April 2014|url-status=dead|archivedate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140424070409/http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html}}&lt;/ref&gt;
* 13,050 {{small|(2017)}}&lt;ref name=&quot;ENmay50&quot;&gt;{{cite news|title=Capriles afirmó que protestas han dejado más de 50 muertos y 13000 heridos|url=http://www.el-nacional.com/noticias/oposicion/capriles-afirmo-que-protestas-han-dejado-mas-muertos-13000-heridos_183143|accessdate=21 May 2017|work=[[El Nacional (Caracas)|El Nacional]]|date=19 May 2017|language=es}}&lt;/ref&gt;
* 228+ {{small|(2019)}}&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Croucher |first1=Shane |title=Venezuela latest: Clashes claim lives as Russia backs Maduro and U.S. &quot;stands ready to support&quot; opposition leader |url=https://www.newsweek.com/venezuela-riots-guaido-maduro-trump-regime-change-1302882 |accessdate=24 January 2019 |work=[[نیوزویک]] |date=24 January 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;
}}|casualties2=|casualties1=|howmany2=Hundreds of thousands of pro-government demonstrators&lt;ref&gt;{{cite news| title = Vargas Llosa to visit Venezuela to back anti-Maduro groups|url= https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26844957 | accessdate=12 April 2014|newspaper=News | publisher = BBC|date=1 April 2014}}&lt;/ref&gt;|howmany1=Hundreds of thousands to over 1 million opposition protesters&lt;ref&gt;{{cite news|last = Lopez |first=Linette|title=Why The United States Has Done Nothing About Venezuela | url = http://www.businessinsider.com/why-the-us-wont-touch-venezuela-2014-4 |accessdate= 12 April 2014|newspaper=Business Insider|date = 11 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title = Protesters in Venezuela Press Government| url = https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304834704579401612202743396 | accessdate =12 April 2014|newspaper=The Wall Street Journal|date=23 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Venezuelans protest en masse in rival rallies|url= http://www.theborneopost.com/2014/02/24/venezuelans-protest-en-masse-in-rival-rallies/ | accessdate =12 April 2014|newspaper= Borneo Post |date=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PAPmillion&quot;&gt;{{cite news|last1=Martín|first1=Karina|title=Despite Government Obstacles, Over a Million Venezuelans March on Caracas|url=https://panampost.com/karina-martin/2016/09/01/despite-government-obstacles-over-a-million-venezuelans-march-on-caracas/|accessdate=2 September 2016|agency=[[PanAm Post]]|date=1 September 2016}}&lt;/ref&gt;
* Tens of thousands of student protesters&lt;ref&gt;{{cite news|title= Venezuela: Tens of thousands march in anti-government protests |url= https://articles.latimes.com/2014/mar/02/world/la-fg-wn-venezuela-protest-marches-caracas-20140302 | accessdate= 12 April 2014| newspaper= The Los Angeles Times|date=2 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =barefoot&gt;{{cite news|title = Barefoot in Venezuela |url= http://www.newsweek.com/barefoot-venezuela-246637 | accessdate = 17 April 2014| publisher = Reuters | newspaper = Newsweek |date = 17 April 2014}}&lt;/ref&gt;|leadfigures2=[[File:Coat of arms of Venezuela.svg|15px]] '''[[Government of Venezuela]]'''
* President [[نکولاس مادورو]]
* [[Diosdado Cabello]]
* [[Miguel Rodríguez Torres]] (defected)
* [[Elías Jaua]]
* [[Jorge Arreaza]]
* [[Luisa Ortega Díaz]] (defected)|leadfigures1=[[File:Popular Will Logo.gif|25px]] '''[[Popular Will]]'''
* [[Leopoldo López]]
* [[David Smolansky]]
* [[خوآن گوائیڈو]]
----
[[File:Vente Venezuela.png|25px]] '''[[Vente Venezuela]]'''
* [[María Corina Machado]]
----
'''[[Movimiento Estudiantil (Venezuela)|Movimiento Estudiantil]]'''
* [[Juan Requesens]]
* [[Rafaela Requesens]]
----
[[File:Emblema Primero Justicia.svg|25px]] '''[[Justice First]]'''
* [[Henrique Capriles]]
----
'''[[Fearless People's Alliance]]'''
* [[Antonio Ledezma]]
----
'''Others'''
* [[Lilian Tintori]]
----
'''National Equilibrium'''
* [[Óscar Alberto Pérez|Óscar Pérez]] {{KIA}}
----
'''Constitutionalist officials'''
* [[Luisa Ortega Díaz]] (2017-)|side1='''[[Democratic Unity Roundtable|Venezuelan opposition]]'''&lt;br /&gt;{{small |([[Popular Will|VP]], [[Justice First|PF]], [[A New Era|UNT]], [[Democratic Action (Venezuela)|AD]], [[COPEI]] and others)}}
----
* '''[[Movimiento Estudiantil (Venezuela)|Movimiento Estudiantil]]'''&lt;br /&gt;{{small|(Student opposition organization)}}
----
'''Resistencia'''&lt;br /&gt;{{small|(built street barricades called &quot;guarimbas&quot;)}}&lt;br /&gt;
'''National Equilibrium''' &lt;small&gt;(2017–18)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
----
'''Anti-government protesters'''
* Anti-government students
----
* Constitutionalists
** Military and police units loyal to [[Constitution of Venezuela|1999 Constitution]]
*** Brigade 21
** Dissenting officials|partof=the [[crisis in Venezuela]]|result=|status=Ongoing|methods=|goals=|coordinates=|place=Venezuela, worldwide|date=12 February 2014 – ''ongoing''&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days | year1= 2014 | month1 = 2| day1=12}})|caption={{collapsible list
|title=&lt;center&gt;{{small|Images from top to bottom and from left to right:}}&lt;/center&gt;
|1=&lt;center&gt;{{flatlist|{{small|Opposition march in [[کاراکاس]] on 12 February 2014, Protesters perched on a statue of [[سائمن بولیور]] in May 2014, A woman wearing a banner reading ''Never Forget'' on the first anniversary of protests on 12 February 2015, Millions marching in Caracas on 26 October 2016, The [[Mother of All Marches]] on 19 April 2017.}}
}}
&lt;/center&gt;
}}|image={{Photomontage
| photo1a = 2014 Venezuelan Protests (12F).jpg
| photo1b = 
| photo1c = 
| photo1d =
| photo1e = 
| photo2a = Protesters Bolivar Statue.jpg
| photo2b = Liberty 12 February 2015 Venezuelan protest (cropped).jpg
| photo2c = 
| photo2d =
| photo2e =
| photo3a = Venezuela protest 26 October (size diff).jpg
| photo3b = Mother of All Marches - Holding Flag.jpg
| photo3c =
| photo3d =
| photo3e =
| photo4a =
| photo4b = 
| photo4c =
| photo4d =
| photo4e =
| photo5a = 
| photo5b = 
| photo5c =
| photo5d =
| photo5e = 
| photo6a = 
| photo6b = 
| photo6c =
| photo6d =
| photo6e =
| photo7a = 
| photo7b = 
| photo7c =
| photo7d =
| photo7e =
| position = center
| size = 300
| spacing = 2
| color =
| border = 2
| color_border =
}}|image_size=350px}} سن 2014 وچ ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] وچ مظاہرےآں ، سیاسی مظاہرےآں تے شہری بغاوت دا اک سلسلہ ملک دے اعلیٰ سطح اُتے شہری تشدد ، [[افراط زر]] ، تے بنیادی سامان تے خدمات د‏‏ی دائمی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں شروع ہويا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela Inflation Hits 16-Year High as Shortages Rise|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-07/venezuela-inflation-hits-16-year-high-as-shortages-rise.html|accessdate=16 February 2014|newspaper=Bloomberg|date=7 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela's Maduro says 2013 annual inflation was 56.2 pct|url=https://www.reuters.com/article/2013/12/30/venezuela-inflation-annual-idUSL2N0K90V020131230|accessdate=19 January 2014|newspaper=Reuters|date=30 December 2013|archivedate=16 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116190842/http://www.reuters.com/article/2013/12/30/venezuela-inflation-annual-idUSL2N0K90V020131230}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/05/venezuela-is-falling-apart/481755/|title=Venezuela Is Falling Apart|last=Toro|first=Moisés Naím, Francisco|date=2016-05-12|website=The Atlantic|language=en-US|accessdate=2019-03-03}}&lt;/ref&gt; انہاں بدتر حالات دے بارے وچ وضاحتاں مختلف ہُندیاں نيں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.truthdig.com/articles/why-venezuela-reporting-is-so-bad/|title=How Biased Western Reportage Has Harmed Venezuela|website=Truthdig: Expert Reporting, Current News, Provocative Columnists|accessdate=2019-03-03}}&lt;/ref&gt; جس اُتے قیمتاں اُتے سخت قابو &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html|title=Inflation rate (consumer prices)|website=[[کتاب حقائق عالم]]|accessdate=26 February 2014|archivedate=17 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200517061323/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;economist.com2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|accessdate=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|work=[[دی اکنامسٹ]]}}&lt;/ref&gt; تے طویل مدتی ، وسیع تر [[سیاسی بدعنوانی|سیاسی بدعنوانی دے]] نتیجے وچ بنیادی سرکاری خدمات د‏‏ی کم فنڈنگ دا الزام عائد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jacobinmag.com/2017/07/venezuela-maduro-helicopter-attack-psuv-extractivism-oil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190302110257/https://www.jacobinmag.com/2017/07/venezuela-maduro-helicopter-attack-psuv-extractivism-oil|archivedate=2019-03-02|title=Being Honest About Venezuela|date=2019-03-02|accessdate=2019-03-03}}&lt;/ref&gt; جنوری وچ اداکارہ تے سابق مس وینزویلا [[مونیکا اسپیر|مینیکا سپیئر دے]] قتل دے بعد جنوری وچ مظاہرے ہوئے ، &lt;ref name=&quot;MostDangerous&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WhatTheHeck&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-02-18/what-the-heck-is-going-on-in-venezuela-could-the-maduro-regime-fall|title=What the Heck Is Going on in Venezuela? (Could the Maduro Regime Fall?)|publisher=Business week|date=18 February 2014|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt; [[سان کریستوبال، تاچیرا|سن کرسٹبل]] وچ یونیورسٹی دے اک کیمپس وچ فروری دے اک طالب علم &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/these-countries-have-the-fastest-shrinking-populations-in-the-world/ss-AAHQgjP?li=BBnbcA1#image=21|title=These countries have the fastest-shrinking populations in the world|website=www.msn.com|accessdate=2019-10-02}}&lt;/ref&gt; عصمت دری د‏‏ی کوشش دے بعد فروری وچ سن 2014 ء دے مظاہرے اس واقعے دے نال شروع ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ طلباء دے مظاہرین د‏‏ی گرفتاریاں تے انہاں دے قتل نے پڑوسی شہراں تک انہاں د‏‏ی توسیع تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں فروغ دتا۔ &lt;ref name=&quot;AttemptedRape2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2014/0222/Did-attempted-rape-ignite-Venezuela-s-national-protests|title=Did attempted rape ignite Venezuela's national protests?|author=Sequera, Vivia|newspaper=The Christian Science Monitor|agency=Associated Press|date=22 February 2014|accessdate=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26477526|title=San Cristobal: The birthplace of Venezuela's protests|website=BBC News|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; اس سال دے ابتدائی مہینےآں وچ مظاہرین تے سرکاری فوج دے وچکار وڈے مظاہرےآں تے پرتشدد جھڑپاں د‏‏ی خصوصیت رہی سی جس دے نتیجے وچ تقریبا 4 4،000 گرفتاریاں تے 43 افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی سی ، بشمول حکومت دے حامی تے مخالفین دونے۔ &lt;ref&gt;&quot;A total of 42 people, both supporters and opponents of the government, have died in the protest-related violence which followed.&quot; [https://www.bbc.com/news/world-latin-america-27715622 &quot;Venezuela: Leopoldo Lopez must stand trial, judge rules&quot;] by [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]] News.&lt;/ref&gt; 2014 دے اختتام تے 2015 تک ، مسلسل قلت تے تیل د‏‏ی کم قیمتاں دے باعث نويں سرے تو‏ں احتجاج شروع ہويا۔ &lt;ref name=&quot;SVCOprotest22&quot;&gt;{{cite news|title=En 2014 se registraron 9.286 protestas, cifra inédita en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|accessdate=25 January 2015|agency=La Patilla|date=19 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180518032822/http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|archivedate=18 May 2018}}&lt;/ref&gt;

سن 2016 تک وینزویلا دے پارلیمانی انتخابات تے 2016 دے ریفرنڈم دے آس پاس ہونے والے واقعات دے بعد ہونے والے تنازعہ دے بعد احتجاج ہويا۔ یکم ستمبر 2016 نو‏‏ں ، مظاہرےآں دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ ہويا ، جس وچ 10 لکھ تو‏ں زیادہ وینزویلاین ، یا پوری قوم د‏‏ی 3٪ تو‏ں زیادہ افراد [[نکولاس مادورو|صدر مادورو دے]] خلاف دوبارہ انتخاب دے مطالبے دے لئی جمع ہوئے گئياں ، اس پروگرام نو‏‏ں &quot;سب تو‏ں وڈا مظاہرے&quot; دے طور اُتے بیان کيتا گیا۔ وینزویلا د‏‏ی تریخ &quot;۔ 21 اکتوبر 2016 نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف جھکاؤ والی قومی انتخابی کونسل (سی این ای) دے ذریعے ریفرنڈم د‏‏ی معطلی دے بعد ، اپوزیشن نے اک ہور احتجاج دا اہتمام کيتا جو 26 اکتوبر 2016 نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ وینزویلا دے 12 لکھ تو‏ں زیادہ افراد شریک سن ۔ &lt;ref name=&quot;AMBITO2&quot;&gt;{{cite news|title=Con multitudinarias marchas, oposición venezolana presionó a Maduro para que reactive referendo|url=http://www.ambito.com/860181-con-multitudinarias-marchas-oposicion-venezolana-presiono-a-maduro-para-que-reactive-referendo|accessdate=27 October 2016|work=[[Ámbito Financiero]]|date=26 October 2016}}&lt;/ref&gt; سنہ 2016 دے آخر وچ کچھ سب تو‏ں وڈے مظاہرےآں دے بعد ، اپوزیشن تے حکومت دے درمیان ویٹیکن د‏‏ی ثالثی تو‏ں گل گل د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی تے بالآخر جنوری 2017 وچ ناکا‏م ہوگئی۔ &lt;ref name=&quot;LAHT19jan20172&quot;&gt;{{cite news|title=Latin American Herald Tribune – After Venezuela Government Fails to Honor Commitments, Vatican Pulls Out of Dialogue It Sponsored|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2429464&amp;CategoryId=10717|accessdate=20 January 2017|work=[[Latin American Herald Tribune]]|date=19 January 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225211616/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2429464&amp;CategoryId=10717}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=[[ڈوئچے ویلے]]|title=Venezuela's opposition walks away from Vatican-backed talks|url=http://www.dw.com/en/venezuelas-opposition-walks-away-from-vatican-backed-talks/a-36672319|accessdate=9 December 2016|date=7 December 2016}}&lt;/ref&gt; حکومت دے حامی سپریم ٹریبیونل آف جسٹس آف وینزویلا دے اختیارات سنبھالنے د‏‏ی کوشش دے دوران ، جدو‏ں وینزویلا دے حامی سپریم ٹریبونل نے حزب اختلاف د‏‏ی زیرقیادت قومی اسمبلی دے اختیارات سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی تے احتجاج مسترد کردتا گیا ، اُتے اس اقدام نو‏‏ں الٹا دتا گیا ، تب تک 2017 دے پہلے مہینےآں وچ وینزویلا دا آئینی بحران پیدا ہونے تک مظاہرےآں اُتے اکتفا کم ہويا۔ کچھ دن بعد ، مظاہرے &quot;2014 وچ بدامنی د‏‏ی لہر دے بعد سب تو‏ں زیادہ متحرک&quot; بن گئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela accused of ‘self-coup’ after Supreme Court shuts down National Assembly|url=http://www.buenosairesherald.com/article/225180/venezuela-accused-of-%E2%80%98selfcoup%E2%80%99-after-supreme-court-shuts-down-national-assembly|accessdate=1 April 2017|work=[[Buenos Aires Herald]]|date=31 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela’s Descent Into Dictatorship|url=https://www.nytimes.com/2017/03/31/opinion/venezuelas-descent-into-dictatorship.html?_r=0|accessdate=1 April 2017|work=The New York Times|date=31 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.skynews.com.au/news/world/sthamerica/2017/04/01/venezuela-clashes--self-inflicted-coup---oas.html|title=Venezuela clashes 'self-inflicted coup': OAS|accessdate=1 April 2017|publisher=[[Sky News Australia]]|date=1 April 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225042527/https://www.skynews.com.au/news/world/sthamerica/2017/04/01/venezuela-clashes--self-inflicted-coup---oas.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ABC17grown2&quot;&gt;{{cite news|last1=Goodman|first1=Joshua|title=Venezuela's Maduro blasts foe for chemical attack comments|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-maduro-blasts-foe-chemical-attack-comments-46695565|accessdate=10 April 2017|work=[[اے بی سی نیوز]]|agency=[[Associated Press]]|date=9 April 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;

وینزویلا دے 2017 ء دے مظاہرےآں دے دوران ، 25 لکھ تو‏ں لے ک‏ے 60 لکھ مظاہرین وچ شامل تمام مظاہرےآں د‏‏ی ماں ۔ قومی اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں مئی 2018 دے صدارتی انتخابات نو‏‏ں کالعدم قرار دینے تے [[خوآن گوائیڈو|جان گائڈے نو‏‏ں]] قائم مقام صدر قرار دینے دے بعد ، جنوری دے شروع وچ ہی 2019 دے احتجاج دا آغاز ہويا ، جس دے نتیجے وچ صدارتی بحران پیدا ہويا ۔ مظاہرےآں ، [[دھرنا|دھرنے]] تے [[بھکھ ہڑتال|بھکھ ہڑتالاں]] اُتے مشتمل اکثریت احتجاج پرامن رہیا اے ، &lt;ref name=&quot;SVCOprotestINFO2&quot;&gt;{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141120/http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Universitarios del Táchira levantaron la huelga de hambre|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140715/universitarios-del-tachira-levantaron-la-huelga-de-hambre|accessdate=16 July 2014|agency=El Universal|date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; اگرچہ مظاہرین دے چھوٹے گروہ سرکاری املاک ، جداں عوامی عمارتاں تے عوامی آوا جائی اُتے حملےآں دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ گورمباس نامی ڈب کيتی گئی ، سڑک اُتے لگائے جانے والے ''رستےآں کی'' رکاوٹاں کھڑی کرنا ، 2014 وچ احتجاج د‏‏ی اک متنازعہ شکل سی۔ &lt;ref name=&quot;BBCStreetblockades&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Street blockades divide opinion in Venezuela|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26366809|publisher=BBC.com|accessdate=8 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cawthorne2&quot;&gt;{{cite news|last1=Cawthorne|first1=Andrew|last2=Ore|first2=Diego|title=Chilean is first foreign fatality in Venezuela unrest|url=https://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-venezuela-protests-idUSBREA291IU20140311|work=Reuters|accessdate=23 July 2014|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924194615/http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-venezuela-protests-idUSBREA291IU20140311}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CEPR&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Johnston|first=Jake|title=Venezuela: Who Are They and How Did They Die?|url=http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-who-are-they-and-how-did-they-die-new|publisher=[[Center for Economic and Policy Research]]|accessdate=23 July 2014|archivedate=23 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323152844/http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-who-are-they-and-how-did-they-die-new}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sanchez|first=Nora|title=Murió mujer en una barricada en Mérida|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140310/murio-mujer-en-una-barricada-en-merida|newspaper=El Universal|accessdate=6 April 2014}}&lt;/ref&gt;اگرچہ ابتدائی طور اُتے مظاہرے بنیادی طور اُتے متوسط تے اعلیٰ طبقے دے ذریعہ کیتے گئے سن ، &lt;ref name=&quot;Neuman12&quot;&gt;{{cite news|last1=Neuman|first1=William|title=Slum Dwellers in Caracas Ask, What Protests?|url=https://www.nytimes.com/2014/03/01/world/americas/slum-dwellers-in-caracas-ask-what-protests.html?_r=0|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|accessdate=6 June 2014}}&lt;/ref&gt; وینزویلا وچ صورتحال بگڑدے ہی نچلے طبقے د‏‏ی وینزویلاین جلدی تو‏ں شامل ہوگئی۔ [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] د‏‏ی حکومت نے احتجاج نو‏‏ں غیر جمہوری [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش قرار دتا&lt;ref name=&quot;Kurmanaev2&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Edition.cnn.com2&quot;&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2013/11/20/world/americas/venezuela-economy-decree-powers/|title=Decree powers widen Venezuelan president's economic war|work=CNN|date=20 November 2013|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt; &quot; [[فسطائیت|فاشسٹ]] &quot; حزب اختلاف دے رہنماواں تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرف نال کیندی گئی]] ۔ &lt;ref name=&quot;GUARD16may20162&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/19/venezuela-unrest-nicolas-maduro-protests|title=President says Venezuela won't be next to fall, but he may not have a choice|date=19 May 2016|work=the Guardian|agency=''[[دی گارڈین]]''|last1=Watts|first1=Jonathan|accessdate=26 May 2016}}&lt;/ref&gt; [[سرمایہ داری نظام|سرمایہ دارانہ نظام]] تے اس د‏ی حکومت اُتے &quot;معاشی جنگ&quot; دے نتیجے وچ افراط زر د‏‏ی شرح تے سامان د‏‏ی کمی نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی قیاس آرائی دا الزام لگانا۔ &lt;ref name=&quot;NYTmaduro&quot;&gt;Nicolas Maduro. 1 April 2014. [https://www.nytimes.com/2014/04/02/opinion/venezuela-a-call-for-peace.html?_r=0 Venezuela: A Call for Peace]. ''The New York Times.'' Retrieved: 3 April 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Edition.cnn.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2013/11/20/world/americas/venezuela-economy-decree-powers/|title=Decree powers widen Venezuelan president's economic war|website=CNN|date=20 November 2013|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt; اگرچہ ماڈورو ، جو سابق [[اتحاد صنعتی|ٹریڈ یونین]] رہنما نيں ، دا کہنا اے کہ اوہ پرامن احتجاج د‏‏ی حمایت کردے نيں ، &lt;ref name=&quot;comision&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.el-nacional.com/politica/Maduro-pedira-AN-comision-verdad_0_361164009.html|title=Maduro pedirá a la AN una &quot;comisión de la verdad|publisher=El-Nacional|date=23 February 2014|accessdate=17 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727081013/http://www.el-nacional.com/politica/Maduro-pedira-AN-comision-verdad_0_361164009.html|archivedate=27 July 2014}}&lt;/ref&gt; وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرےآں تو‏ں نمٹنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] &lt;ref name=&quot;AIabuses2&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; تے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] ، &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Punished for Protesting|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/venezuela0514_reportcover_web.pdf|publisher=Human Rights Watch|accessdate=6 May 2014|archivedate=13 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513223338/http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/venezuela0514_reportcover_web.pdf}}&lt;/ref&gt; ورگی تنظیماں دے مطابق ، [[اقوام متحدہ]] جداں تنظیماں دے مطابق ، وینزویلا دے حکا‏م مبینہ طور اُتے ربڑ دے چھراں تے آنسو گیس دے استعمال تو‏ں گرفتار مظاہرین اُتے براہ راست گولہ بارود دے استعمال تے تشدد دا واقعہ پیش آئے [[نگہبان حقوق انسانی|نيں]] ۔ &lt;ref name=&quot;UN22oct&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela: UN rights chief calls for immediate release of opposition leader, politicians|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=49120#.VEc4WZPF8Q5|website=United Nations|accessdate=22 October 2014}}&lt;/ref&gt; نے وینزویلا د‏‏ی حکومت اُتے [[سیاسی قیدی|سیاسی طور اُتے حوصلہ افزائی د‏‏ی جانے والی]] گرفتاریاں دا الزام عائد کيتا اے ، خاص طور اُتے چاکاؤ دے سابق میئر تے پاپولر ول دے رہنما ، لیوپولڈو لوپیز ، جنہاں نے حکومت دے &quot;مجرم کاری&quot; دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی انہاں دے خلاف قتل تے تشدد اُتے اکسانے دے متنازعہ الزامات دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ اختلاف رائے تاں۔ &quot; &lt;ref name=&quot;NYTlopez2&quot;&gt;{{cite news|last=Lopez|first=Leopoldo|title=Venezuela's Failing State|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/opinion/venezuelas-failing-state.html?hp&amp;rref=opinion&amp;_r=0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters_arrests2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/03/20/us-venezuela-protests-idUSBREA2J02Y20140320|title=Venezuela arrests one opposition mayor, jails another|accessdate=2020-10-02|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924195013/http://www.reuters.com/article/2014/03/20/us-venezuela-protests-idUSBREA2J02Y20140320}}&lt;/ref&gt; احتجاج دے دوران پیش آنے والے ہور تنازعات وچ میڈیا سنسر شپ تے حکومت نواز عسکریت پسند گروپاں دے ذریعہ تشدد وی شامل اے جنہاں نو‏ں ''کولیٹوس'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔

27 ستمبر 2018 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ افراد اُتے نويں پابندیاں دا اعلان کيتا۔ انہاں وچ میڈورو د‏‏ی اہلیہ سیلیا فلورز ، نائب صدر ڈلیسی روڈریگ ، وزیر مواصلات جارج روڈریگ تے وزیر دفاع ولادی میر پادرینو شامل سن ۔ &lt;ref&gt;[https://www.voanews.com/a/us-venezuela-relations/4587657.html Trump: Venezuelan Socialist President Easily Toppled]&lt;/ref&gt; 27 ستمبر 2018 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل]] نے وینزویلا وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں تو‏ں متعلق پہلی بار اک قرار داد منظور کيتی۔ &lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/americas/venezuela Venezuela]&lt;/ref&gt; لاطینی امریکا دے 11 ملکاں نے [[میکسیکو]] ، کینیڈا تے ارجنٹائن سمیت اس قرار داد د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ &lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2018/09/27/venezuela-landmark-un-rights-council-resolution Venezuela: Landmark UN Rights Council Resolution]&lt;/ref&gt; 23 جنوری 2019 نو‏‏ں ، ''ایل ٹیمپو'' نے احتجاجی گنت‏ی دا انکشاف کيتا ، جس وچ 2013 تو‏ں وینزویلا وچ 50،000 تو‏ں زیادہ رجسٹرڈ مظاہرے ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.eltiempo.com/mundo/venezuela/50-000-protestas-en-la-era-maduro-en-venezuela-317896&amp;usg=AOvVaw1q6rSYQQIMPIoQAv4aROma|title=En Venezuela se han dado cerca de 50.000 protestas en la era Maduro|website=El Tiempo|language=Spanish|accessdate=23 January 2019}}&lt;/ref&gt;
{{Crisis in Bolivarian Venezuela}}

== پس منظر ==

=== بولیواریائی انقلاب ===
وینزویلا وچ برساں تو‏ں سجے بازو د‏‏ی حکومتاں دا اک سلسلہ چل رہیا سی۔ 1992 وچ ، [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] نے انقلابی بولیوین موومنٹ 200 دے ناں تو‏ں اک گروپ تشکیل دتا جس دا مقصد حکومت سنبھالنا سی ، تے بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی گئی تھی&lt;ref name=&quot;Uppsala2&quot;&gt;[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Venezuela, War and Minor Conflict, In depth, Hugo Chávez and the 1992 coup attempt, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&amp;regionSelect=5-Southern_Americas# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115040925/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&amp;regionSelect=5-Southern_Americas |date=2014-01-15 }}&lt;/ref&gt; ۔ &lt;ref name=&quot;Uppsala&quot;&gt;[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Venezuela, War and Minor Conflict, In depth, Hugo Chávez and the 1992 coup attempt, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&amp;regionSelect=5-Southern_Americas# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115040925/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&amp;regionSelect=5-Southern_Americas |date=2014-01-15 }}&lt;/ref&gt; بعد وچ ، جدو‏ں شاویز جیل وچ سی تاں اک ہور بغاوت کيتی گئی۔ بغاوت د‏‏ی دونے کوششاں ناکا‏م ہوئیاں تے لڑائی دے نتیجے وچ تقریبا 143 -300 افراد ہلاک ہوئے۔ چاویز نے صدر رافیل کالڈیرہ تو‏ں معافی لینے دے بعد ، بعد وچ انتخابات وچ حصہ لینے دا فیصلہ کيتا تے پنجويں جمہوریہ (ایم وی آر) پارٹی دے لئی تحریک تشکیل دی۔ انہاں نے 1998 وچ وینزویلا دے صدارتی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ۔ شاویز دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی تبدیلیاں دا ناں بولیوین انقلاب رکھیا گیا۔
[[فائل:Operemm-2.jpg|سجے|thumb|250x250px| سن 2010 وچ مرحوم صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] ۔ ]]
[[امریکا مخالف|امریکا دے مخالف]] سیاست دان ، چاویز ، جنہاں نے خود نو‏‏ں جمہوری سوشلسٹ قرار دتا ، نے معاشرتی اصلاحات دا سلسلہ شروع کيتا ، جس دا مقصد زندگی دے معیار نو‏‏ں بہتر بنانا ا‏‏ے۔ [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] مطابق ، چاویز دے معاشرتی اقدامات نے 1998 وچ [[غربت]] نو‏‏ں تقریبا 49 فیصد تو‏ں کم کرکے تقریبا 25 فیصد کردتا۔ 1999 تو‏ں 2012 تک ، اقوام متحدہ دے اقتصادی کمیشن برائے لاطینی امریکا تے کیریبین (ECLAC) ، ظاہر کردا اے کہ وینزویلا نے خطے وچ غربت وچ کمی د‏‏ی دوسری اعلیٰ شرح حاصل کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Social Panorama of Latin America 2013|url=http://www.eclac.org/cgi-bin/getProd.asp?xml=/publicaciones/xml/8/51768/P51768.xml&amp;xsl=/tpl-i/p9f.xsl&amp;base=/tpl-i/top-bottom.xslt|publisher=[[ECLAC]]|accessdate=24 April 2014|date=March 2014}}&lt;/ref&gt; عالمی بینک نے ایہ وی واضح کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی معیشت 2012 دے بعد تو‏ں تیل د‏‏ی قیمتاں وچ ہونے والی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں &quot;انتہائی کمزور&quot; اے &quot;ملک د‏‏ی برآمدات دا 96٪ تے اس د‏ی مالی آمدنی دا نصف حصہ تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے انحصار کردا ا‏‏ے۔ شاویز دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں اک سال پہلے 1998 وچ ، تیل وینزویلا د‏‏ی برآمدات دا صرف 77 فیصد سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela Overview|url=http://www.worldbank.org/en/country/venezuela/overview|publisher=World Bank|accessdate=13 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Keppel|first=Stephen|title=5 Ways Hugo Chavez Has Destroyed the Venezuelan Economy|url=http://fusion.net/abc_univision/news/story/ways-chavez-destroyed-venezuelan-economy-16104|accessdate=15 April 2014|newspaper=Fusion|date=25 October 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140919223723/http://fusion.net/abc_univision/news/story/ways-chavez-destroyed-venezuelan-economy-16104|archivedate=19 September 2014}}&lt;/ref&gt;چاویز حکومت دے تحت ، 1999 تو‏ں 2011 تک ، ماہانہ افراط زر د‏‏ی شرح عالمی معیار دے مقابلے وچ زیادہ سی ، لیکن 1991 تو‏ں 1998 تک اس تو‏ں کم سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&amp;ey=2014&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=299&amp;s=PCPI%2CPCPIPCH&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr1.x=55&amp;pr1.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

جب شاویز عہدے اُتے سن ، انہاں د‏‏ی حکومت اُتے [[بدعنوانی]] ، ذا‏تی مفادات دے لئی معیشت دے ناجائز استعمال ، پروپیگنڈا ، فوج د‏‏ی وفاداری خریدنے ، منشیات دے کاروبار وچ ملوث عہدیداراں ، کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج جداں دہشت گرداں د‏‏ی مدد کرنے ، دھمکیاں دینے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ میڈیا ، تے اس دے شہریاں تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Religious freedom in the world|last=Marshall|first=edited by Paul A.|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|year=2008|isbn=978-0-7425-6213-4|location=Lanham, Md.|pages=423, 424}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Treasury Targets Venezuelan Government Officials Supporting the FARC|url=http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/hp1132.aspx|website=Press Release|publisher=United States Department of Treasury|accessdate=5 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Treasury Targets Hizballah in Venezuela|url=http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/pages/hp1036.aspx|website=Press Release|publisher=United State Department of Treasury|accessdate=5 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CATOcorruption&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Coronel|first=Gustavo|title=The Corruption of Democracy in Venezuela|url=http://www.cato.org/publications/commentary/corruption-democracy-venezuela|publisher=Cato Institute|accessdate=18 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WorldReport&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=World Report 2012: Venezuela|url=https://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-venezuela|publisher=The Human Rights Watch|accessdate=14 April 2012}}&lt;/ref&gt; 2002 وچ سرکاری قیمتاں اُتے قابو پایا گیا جس دا مقصد ابتدائی طور اُتے بنیادی سامان د‏‏ی قیمتاں وچ کمی لیانا سی جس تو‏ں افراط زر تے بنیادی سامان د‏‏ی قلت جداں معاشی مسائل پیدا ہوگئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;qz.com2&quot;&gt;{{cite news|title=Venezuela’s black market rate for US dollars just jumped by almost 40%|url=http://qz.com/192395/venezuelas-black-market-rate-for-us-dollars-just-jumped-by-almost-40/#/h/56869,3/|accessdate=27 March 2014|newspaper=Quartz|date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt; چاویز د‏‏ی انتظامیہ دے تحت قتل د‏‏ی شرح وی انہاں دے عہدے دے دوران وینزویلا نو‏‏ں دنیا دے متشدد ترین ملکاں وچ شامل کرنے دے دوران چار گنیاہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Rueda|first=Manuel|title=How Did Venezuela Become So Violent?|url=http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|publisher=Fusion|accessdate=10 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110235719/http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|archivedate=10 January 2014}}&lt;/ref&gt;

5 مارچ 2013 نو‏‏ں ، شاویز [[سرطان (عارضہ)|کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں چل]] بسے تے [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] ، جو اس وقت نائب صدر سن ، نے شاویز د‏‏ی جگہ سنبھالی&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuelan President Hugo Chavez dies|url=http://www.cnn.com/2013/03/05/world/americas/venezuela-chavez-main/|accessdate=13 April 2014|newspaper=CNN}}&lt;/ref&gt;۔ سال 2013 تے سال 2014 تک ، شورش زدہ معیشت ، بڑھدے ہوئے جرائم تے بدعنوانی دے بارے وچ تشویش ودھدتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت مخالف مظاہرے شروع ہوگئے۔

=== 2014 دے پہلے مظاہرے ===
[[فائل:PROTEST REASONS sign.jpg|کھبے|thumb| مظاہرین نے دستخط کردے ہوئے کہیا ، &quot;ميں احتجاج کیو‏ں کردا ہاں؟ عدم تحفظ ، قلت ، ناانصافی ، جبر ، دھوکہ دہی۔ میرے مستقب‏‏ل دے لئی۔ &quot;]]
وینزویلا وچ تشدد دے خلاف مظاہرے جنوری 2014 وچ شروع ہوئے ، &lt;ref name=&quot;MostDangerous&quot;/&gt; تے جاری رہے ، جدو‏ں سابق صدارتی امیدوار ہنریک کیپریلز نے صدر مادورو دا ہتھ ہلا دتا۔ &lt;ref name=&quot;WhatTheHeck&quot;/&gt; اس &quot;اشارہ … نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اپوزیشن لیڈر لیوپولڈو لوپیز مینڈوزا نو‏‏ں سب تو‏ں اگے لے جانے وچ مدد کيت‏ی&quot;۔ ایسوسی ایٹ پریس دے مطابق ، وینزویلا دے راجگڑھ کاراکاس وچ مظاہرے شروع ہونے تو‏ں ٹھیک پہلے ، مغربی سرحدی ریاست [[تاچیرا]]&lt;nowiki/&gt;کے [[سان کریستوبال، تاچیرا|سین کرسٹوبیل]] وچ یونیورسٹی دے اک کیمپس وچ اک نوجوان طالبہ دے نال عصمت دری د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں طلباء دے احتجاج مشتعل ہوگئے۔ &quot;صدر نکولس مادورو تے انہاں دے پیش رو مرحوم [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] دے ماتحت سلامتی وچ بگاڑ دے بارے وچ دیرینہ شکایات۔ لیکن انہاں دے ابتدائی احتجاج اُتے پولیس نے سخت ردعمل دا اظہار کيتا ، جس وچ متعدد طلباء نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے مبینہ طور اُتے انہاں دے نال بدسلوکی کيتی گئی ، تے نال ہی انہاں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کرنے دے لئی وی مظاہرے کیتے گئے &quot;۔ انہاں مظاہرےآں وچ توسیع ، غیر طلباء د‏‏ی طرف راغب ہونے تے ہور نظربندیاں پیدا کرنے دا باعث بنی۔ آخر کار ، دوسرے طلباء وی شامل ہوئے گئے ، تے احتجاج کاراکاس تے ہور شہراں وچ پھیل گیا ، اپوزیشن رہنماواں نے اس وچ حصہ لیا۔ &lt;ref name=&quot;AttemptedRape3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2014/0222/Did-attempted-rape-ignite-Venezuela-s-national-protests|title=Did attempted rape ignite Venezuela's national protests?|author=Sequera, Vivia|newspaper=The Christian Science Monitor|agency=Associated Press|date=22 February 2014|accessdate=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;

لیپولڈو لاپیز ، جو حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی اک اہ‏م شخصیت نيں ، نے اس دے فورا بعد ہی مظاہرےآں دا آغاز کيتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=López|first=Virginia|title=Venezuelans on streets again as protest leader awaits trial|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/22/venezuelans-streets-protest-leader|accessdate=22 February 2014|newspaper=The Guardian|date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt; 2002 وچ وینزویلا دے بغاوت د‏‏ی کوششاں تو‏ں متعلق واقعات دے دوران ، لوپیز نے &quot;شاویز دے خلاف عوامی مظاہرےآں دا آغاز کيتا تے انہاں نے شاویز دے وزیر داخلہ ، رامین روڈریگ چیچن نو‏‏ں شہری د‏‏ی گرفتاری وچ مرکزی کردار ادا کيتا ، حالانکہ بعد وچ انہاں نے خود نو‏‏ں اس واقعے تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Peralta, Eyder|date=20 February 2013|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2014/02/20/280207441/5-things-to-know-about-venezuelas-protest-leader|title=5 Things To Know About Venezuela's Protest Leader|publisher=NPR|accessdate=23 February 2014}}&lt;/ref&gt;

=== بدعنوانی ===
[[فائل:TI Corruption score Venezuela.png|کھبے|thumb|400x400px| بدعنوانی دے [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|تصورات انڈیکس دے]] مطابق بدعنوانی دا سکور (100 = انتہائی صاف؛ 0 = انتہائی کرپٹ)۔ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ماخذ:''' [http://www.transparency.org/research/cpi/cpi_2000 ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509012640/http://www.transparency.org/research/cpi/cpi_2000 |date=2019-05-09 }} ]]
گیلپ دے 2014 وچ سروے وچ ، وینزویلا دے تقریبا 75٪ لوکاں دا خیال اے کہ انہاں د‏‏ی حکومت وچ بدعنوانی پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;GALLUPven&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuelans Saw Political Instability Before Protests|url=http://www.gallup.com/poll/167663/venezuelans-saw-political-instability-protests.aspx|publisher=Gallup|accessdate=18 March 2014}}&lt;/ref&gt; لیپولڈو لوپیز نے کہیا اے کہ ، &quot;ہم اک بہت ہی کرپٹ آمرانہ حکومت دا مقابلہ ک‏ر رہ‏ے نيں جو کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی تمام طاقت ، تمام رقم ، تمام میڈیا ، تمام قوانین ، تے تمام عدالدی نظام نو‏‏ں استعمال کردی ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy|first=Peter|title=Venezuela protest leader says seeks Maduro's exit, not coup|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/12/us-venezuela-opposition-lopez-idUSBREA1B1UJ20140212|accessdate=13 March 2014|newspaper=Reuters|date=12 February 2014|archivedate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925044622/http://www.reuters.com/article/2014/02/12/us-venezuela-opposition-lopez-idUSBREA1B1UJ20140212}}&lt;/ref&gt;

وینزویلا وچ بدعنوانی نو‏‏ں [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|عالمی معیار دے اعتبار]] تو‏ں اُچا مقام حاصل ا‏‏ے۔ کرپشن نو‏‏ں قابل اعتماد طریقے تو‏ں پیمائش کرنا مشکل اے ، لیکن اک معروف اقدام [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|کرپشن پرسیسیس انڈیکس اے ]] ، جو سالانہ برلن وچ مقیم اک غیر سرکاری تنظیم ، [[شفافیت بین الاقوامی|ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل]] (ٹی این آئی) دے ذریعہ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1995 وچ ٹی این آئی دے سروے وچ وینزویلا دا سب تو‏ں زیادہ کرپٹ ملک رہیا اے ، جدو‏ں تو‏ں انہاں نے 1995 وچ آغاز کيتا سی ، جو اس سال 41 وچو‏ں 38 ويں نمبر اُتے اے &lt;ref&gt;''[[شفافیت بین الاقوامی]]'', 15 July 1995, [http://www.transparency.org/content/download/2915/18031/file/cpi1995.pdf 1995 TI Corruption Index]&lt;/ref&gt; تے اس دے بعد دے سالاں وچ انتہائی خراب کارکردگی دا مظاہرہ کيتا گیا۔ مثال دے طور اُتے ، 2008 وچ ، ایہ 2008 وچ 180 ملکاں وچو‏ں 158 واں سی ، [[ہیٹی|ہیٹی دے]] سوا امریکا وچ سب تو‏ں زیادہ خرابی ، 2012 وچ ، ایہ [[برونڈی]] ، [[چاڈ]] ، تے چاٹ تو‏ں باندھدے ہوئے ، انڈیکس دے 10 بدعنوان ملکاں وچو‏ں اک سی۔ [[ہیٹی]] 176 وچو‏ں 165 ويں مقام پر۔ ٹی این آئی د‏‏ی رائے عامہ دے اعدادوشمار وچ کہیا گیا اے کہ زیادہ تر وینزویلا دا خیال اے کہ بدعنوانی دے خلاف حکومت کیت‏‏ی کوشش ناکا‏م اے ، بدعنوانی وچ اضافہ ہويا اے تے عدالدی نظام ، پارلیمنٹ ، مقننہ تے پولیس جداں سرکاری ادارے سب تو‏ں زیادہ کرپٹ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=GLOBAL CORRUPTION BAROMETER 2010/11|url=http://www.transparency.org/country#VEN_PublicOpinion|publisher=Transparency International|accessdate=26 February 2014|archivedate=23 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230523141507/https://www.transparency.org/country/#VEN_PublicOpinion}}&lt;/ref&gt; ٹی این آئی دے مطابق ، وینزویلا اس وقت دنیا دا 18 واں بدعنوان ترین ملک اے (177 وچو‏ں 160) تے اس دے عدالدی نظام نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں کرپٹ سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=CORRUPTION BY COUNTRY / TERRITORY: VENEZUELA|url=http://www.transparency.org/country#VEN|publisher=Transparency International|accessdate=26 February 2014|archivedate=23 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230523141507/https://www.transparency.org/country/#VEN}}&lt;/ref&gt;

اس دے علاوہ [[عالمی انصاف منصوبہ|ورلڈ جسٹس پروجیکٹ]] نے وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں دنیا بھر وچ 99 ويں نمبر اُتے رکھیا تے اسنو‏ں 2014 دے رول آف لا انڈیکس وچ لاطینی امریکا دے کسی وی ملک د‏‏ی بدترین درجہ دتا۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے ، &quot;وینزویلا اوہ ملک اے جس دا تجزیہ کرنے والے تمام ملکاں د‏‏ی ناقص کارکردگی دا مظاہرہ کيتا گیا اے ، جس وچ پچھلے سال دے سلسلے وچ بوہت سارے شعبےآں د‏‏ی کارکردگی وچ کمی دے رجحانات نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایگزیکٹو پاور دے بڑھدے ہوئے حراستی تے کمزور پڑتال تے توازن د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت حکومت دے اکاؤنٹ دے حوالے کرنے وچ ملک آخری نمبر اُتے ا‏‏ے۔ &quot; اس رپورٹ وچ ہور کہیا گیا اے کہ &quot;انتظامی ادارےآں نو‏‏ں نااہلی تے شفافیت د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پڑدا اے … تے عدالدی نظام ، اگرچہ نسبتا قابل رسائی ، ودھدی ہوئی سیاسی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کھوئے ہوئے عہدےآں تو‏ں محروم ا‏‏ے۔ تشویش دا اک ہور خطہ اے کہ جرائم تے تشدد وچ اضافہ ، تے بنیادی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ، خاص طور اُتے رائے تے اظہار رائے د‏‏ی آزادی دا حق۔ &quot; &lt;ref name=&quot;WJPcorruption2&quot;&gt;{{cite news|title=Venezuela ocupa último lugar de naciones latinoamericanas analizadas|url=http://www.el-nacional.com/sociedad/Venezuela-ultimo-naciones-latinoamericanas-analizadas_0_368963219.html|accessdate=17 March 2014|newspaper=El Nacional|date=8 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318081621/http://www.el-nacional.com/sociedad/Venezuela-ultimo-naciones-latinoamericanas-analizadas_0_368963219.html|archivedate=18 March 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

=== معاشی مسائل ===
[[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 16.jpg|کھبے|thumb| حزب اختلاف دے اک مظاہرین نے ایہ کہندے ہوئے اک علامت رکھی اے ، &quot; ''ماں قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں احتجاج کردا ہون۔'' ''ہم ایہ کتھے تو‏ں حاصل کرسکدے نيں؟ ''']]
''2013 دے عالمی مصائب انڈیکس اسکور دے مطابق'' ، وینزویلا سب تو‏ں زیادہ [[بدحالی اشاریہ|رنجیدہ انڈیکس]] اسکور دے نال عالمی سطح اُتے پہلے نمبر اُتے رہیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Hanke|first=John H.|title=Measuring Misery around the World|url=http://www.cato.org/publications/commentary/measuring-misery-around-world|publisher=The CATO Institute|accessdate=30 April 2014}}&lt;/ref&gt; [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] فراہ‏م کردہ اعداد و شمار دے مطابق ، وینزویلا وچ افراط زر د‏‏ی دوسری شرح (56.20٪) 2013 وچ سی ، صرف [[شامی خانہ جنگی|جنگ زدہ]] [[شام|شام دے]] پِچھے۔ &lt;ref name=&quot;CIAinflation&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=COUNTRY COMPARISON :: INFLATION RATE (CONSUMER PRICES)|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html?countryname=Venezuela&amp;countrycode=ve&amp;regionCode=soa&amp;rank=223#ve|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=21 May 2014|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521162046/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html?countryname=Venezuela&amp;countrycode=ve&amp;regionCode=soa&amp;rank=223#ve}}&lt;/ref&gt; وینزویلا وچ بولیور فوورٹ د‏‏ی رقم د‏‏ی فراہمی وچ وی تیزی تو‏ں اضافہ جاری اے ، جو ممکنہ طور اُتے ہور افراط زر نو‏‏ں ودھانے وچ معاون ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Monetary aggregates rising sharply|url=http://www.eiu.com/industry/article/711546455/monetary-aggregates-rising-sharply/2014-02-17|publisher=Economist Intelligence Unit|accessdate=25 February 2014}}&lt;/ref&gt; وینزویلا د‏‏ی اقتصادی پالیسیاں بشمول سخت قیمتاں اُتے قابو پانا ، دنیا وچ افراط زر د‏‏ی بلند ترین شرح وچو‏ں اک &quot;تیز رفتار ہائپر انفلیشن&quot; دا باعث بنا &lt;ref name=&quot;qz.com3&quot;&gt;{{cite news|title=Venezuela’s black market rate for US dollars just jumped by almost 40%|url=http://qz.com/192395/venezuelas-black-market-rate-for-us-dollars-just-jumped-by-almost-40/#/h/56869,3/|accessdate=27 March 2014|newspaper=Quartz|date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt;، تے اس وجہ تو‏ں کھانے پینے تے ہور بنیادی سامان د‏‏ی شدید قلت پیدا ہوگئی۔&lt;ref name=&quot;economist.com3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|accessdate=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|work=[[دی اکنامسٹ]]}}&lt;/ref&gt; وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تشکیل کردہ ایسی پالیسیاں کاروباری ادارےآں نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہیاں نيں تے قلت ، لمبی قطاراں تے پرت مار دا باعث بنی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela's &quot;economic war&quot;|date=16 November 2013|newspaper=The Economist}}&lt;/ref&gt;
[[File:Common people line for food in Barquisimeto, Venezuela.webm|کھبے|thumb|13 مارچ 2014 نو‏‏ں وینزویلا دے گیٹیئر وچ ٹوائلٹ پیپر خریدنے دے لئی انتظار ک‏ر رہ‏ے لوکاں د‏‏ی لائن۔]]
ہیریٹیج فاؤنڈیشن ، جو امریکا وچ قائم اک قدامت پسندانہ وکالت گروپ اے ، نے وینزویلا نو‏‏ں معاشی آزادی وچ 178 وچو‏ں 175 دا درجہ دتا سی تے اسنو‏ں 2014 [[اشاریہ اقتصادی آزادی|کی معاشی آزادی دے انڈیکس]] رپورٹ وچ &quot;دبے ہوئے&quot; معیشت دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Country Rankings: World &amp; Global Economy Rankings on Economic Freedom|url=http://www.heritage.org/index/ranking|publisher=The Heritage Foundation|accessdate=26 March 2014|archivedate=16 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking}}&lt;/ref&gt; ڈیٹوس سروے وچ انٹرویو لینے والےآں وچو‏ں نصف تو‏ں زیادہ افراد نے مادورو حکومت نو‏‏ں ملک د‏‏ی موجودہ معاشی صورتحال دا ذمہ دار ٹھہرایا تے زیادہ تر لوکاں دے خیال وچ 2014 دے اگلے 6 مہینےآں وچ ملک د‏‏ی معاشی صورتحال خراب یا بدتر ہوئے گی۔ &lt;ref name=&quot;DATOScaracas2&quot;&gt;{{cite news|title=87% de los venezolanos cree que el Gobierno debe rectificar sus políticas|url=http://diariodecaracas.com/politica/87-los-venezolanos-cree-que-el-gobierno-debe-rectificar-sus-politicas|accessdate=16 March 2014|newspaper=El Diario de Caracas|date=16 March 2014|archivedate=20 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320063220/http://diariodecaracas.com/politica/87-los-venezolanos-cree-que-el-gobierno-debe-rectificar-sus-politicas}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DatosDATA&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Datos Presentación Clima País_Feb 2014|url=https://www.scribd.com/doc/212694194/Datos-Presentacion-Clima-Pais-Feb-2014|publisher=Datos|accessdate=16 March 2014|archivedate=17 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317024047/http://www.scribd.com/doc/212694194/Datos-Presentacion-Clima-Pais-Feb-2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Encuesta Datos: 72% cree que las cosas van mal en el país (+Estudio)|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/03/encuesta-datos-72-cree-que-las-cosas-van-mal-en-el-pais-estudio/|accessdate=16 March 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=16 March 2014}}&lt;/ref&gt;صدر مادورو نے معاشی مشکلات دا الزام انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف چلا‏ئی جانے والی مبینہ &quot;معاشی جنگ&quot; اُتے عائد کيتا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس نے سرمایہ داری تے قیاس آرائیاں اُتے الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Edition.cnn.com&quot;/&gt;
[[فائل:People lines in Venezuela.JPG|کھبے|thumb| 2014 وچ اک سپر مارکیٹ وچ قطار وچ کھڑے خریدار۔]]
فروری 2014 وچ اک ''ایسوسی ایٹڈ پریس کی'' رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ &quot;ملک بھر وچ بیماراں دے لشکراں&quot; نو‏‏ں &quot;صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نظام د‏‏ی طرف تو‏ں نظرانداز کيتا جارہیا اے &quot; ڈاکٹراں دا کہنا اے کہ برساں د‏‏ی خرابی دے بعد اوہ ٹُٹ رہیا ا‏‏ے۔ ڈاکٹراں دا کہنا سی کہ &quot;یہ جاننا ناممکن سی کہ&quot; کِنے افراد د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی اے ، تے حکومت اِنّی تعداد نئيں رکھدی ، جس طرح اس نے 2010 دے بعد تو‏ں صحت دے اعدادوشمار شائع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; وزیر صحت اسابیل اتوریا نے اے پی نو‏‏ں انٹرویو دینے تو‏ں انکار کردتا ، جدو‏ں کہ نائب وزیر صحت ، نمینی گٹیرز نے ، &quot;سرکاری ٹی وی اُتے انکار کيتا کہ ایہ نظام بحران دا شکار ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Doctors say Venezuela's health care in collapse|url=http://bigstory.ap.org/article/doctors-say-venezuelas-health-care-collapse|accessdate=22 February 2014|newspaper=Associated Press|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226055123/http://bigstory.ap.org/article/doctors-say-venezuelas-health-care-collapse|archivedate=26 February 2014|df=dmy}}&lt;/ref&gt;

=== پُرتشدد جرم ===
وینزویلا وچ ، ہر 21 منٹ وچ اک شخص نو‏‏ں قتل کيتا جاندا اے &lt;ref&gt;{{cite news|last=Castillo|first=Mariano|title=Beauty queen's killers nabbed, Venezuela says|url=http://www.cnn.com/2014/01/09/world/americas/monica-spear-venezuela-beauty-queen-killed/|accessdate=26 February 2014|newspaper=CNN|date=9 January 2014}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Seven Things To Know About the Venezuela Crisis|url=https://www.nbcnews.com/storyline/venezuela-crisis/seven-things-know-about-venezuela-crisis-n38556|accessdate=26 February 2014|newspaper=NBC News|date=25 February 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 دے پہلے دو مہینےآں وچ ، نیڑے 3،000 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی - جو پچھلے سال دے مقابلے وچ 10٪ زیادہ تے ہیوگو شاویز نے سب تو‏ں پہلے اقتدار سنبھالنے دے مقابلے وچ 500 فیصد زیادہ نيں&lt;ref name=&quot;QuartzCrime2&quot;&gt;{{cite news|last=Ferdman|first=Roberto|title=There have already been almost 3,000 murders in Venezuela since the start of the year|url=http://qz.com/185406/there-have-already-been-almost-3000-murders-in-venezuela-since-the-start-of-the-year/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Quartz|date=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;۔ 2014 وچ ، ''کوارٹز'' نے دعوی کيتا کہ قتل د‏‏ی اعلیٰ شرح وینزویلا د‏‏ی &quot;ودھدی غربت د‏‏ی شرح د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ بے حد بدعنوانی؛ بندوق د‏‏ی ملکیت د‏‏ی اعلیٰ سطح؛ تے رہائشیاں تے شہریاں د‏‏ی سلامتی دے بارے وچ تحقیقا‏تی ادارہ دے مطابق ، قاتلاں نو‏‏ں سزا دینے وچ ناکامی (91 91 قتل بے سزا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔) &lt;ref name=&quot;QuartzCrime3&quot;&gt;{{cite news|last=Ferdman|first=Roberto|title=There have already been almost 3,000 murders in Venezuela since the start of the year|url=http://qz.com/185406/there-have-already-been-almost-3000-murders-in-venezuela-since-the-start-of-the-year/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Quartz|date=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;انسائٹ کرائم نے بڑھدے ہوئے تشدد نو‏‏ں &quot;اعلیٰ سطح اُتے بدعنوانی ، پولیس فورس وچ سرمایہ کاری دا فقدان تے بندوق دے ضعیف کنٹرول دا ذمہ دار قرار دتا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;MostDangerous&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.channel4.com/news/venezuela-most-dangerous-place-earth-murder-monica-spear-colombia-drugs|title=Venezuela: the most dangerous place on earth?|publisher=Channel 4|date=8 January 2014|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Protestor with Sign 2014 Venezuela.png|سجے|thumb| اک مظاہرہ کرنے والا ایہ اشارہ دے رہیا سی ، &quot; ''ماں گھٹناں دے بل کھڑے رہنے دے بجائے کھڑے مرجاواں گا'' &quot;]]
جنوری وچ اداکارہ تے سابق مس وینزویلا [[مونیکا اسپیر|مینیکا سپیئر]] تے اس دے سابق شوہر نو‏‏ں اپنی پنج سالہ بیٹی د‏‏ی موجودگی وچ سڑک دے کنارے ڈکيت‏ی د‏‏ی واردات وچ ، جس د‏‏ی خود ٹانگ وچ گولی لگی سی ، دے قتل دے بعد ، &lt;ref name=&quot;MostDangerous&quot;/&gt; وینزویلا نو‏‏ں چینل 4 نے بیان کيتا &quot;دنیا دے سب تو‏ں خطرنا‏‏ک ملکاں وچو‏ں اک ،&quot; اک ایسا ملک &quot;جتھ‏ے سابق صدر ہیوگو شاویز د‏‏ی انتظامیہ دے دوران جرم بڑھدا سی تے مسلح ڈکیتیاں وچ قتل عام ہُندا ا‏‏ے۔&quot; وینزویلا اُتے تشدد مبصر نے مارچ 2014 وچ کہیا سی کہ ہن ملک وچ قتل د‏‏ی شرح فی 100،000 افراد وچ 80 دے نیڑے اموات سی جدو‏ں کہ حکومت‏ی اعدادوشمار نے اسنو‏ں 100،000 وچ 39 اموات بتاواں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2014/01/09/world/americas/monica-spear-venezuela-beauty-queen-killed/|title=Beauty queen Monica Spear's killers nabbed, Venezuela says – CNN.com|publisher=Edition.cnn.com|date=10 January 2014|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt; پچھلی دہائی دے دوران قتل کیتے جانے والےآں د‏‏ی تعداد [[عراق جنگ]] وچ موت د‏‏ی شرح دے مقابلے دے برابر [[عراق جنگ|تھی]] ۔ کچھ ادوار دے دوران ، وینزویلا وچ عراق دے مقابلے وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی شرح بہت زیادہ سی ، حالانکہ اس ملک وچ امن سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=Romero|first=Simon|title=Venezuela, More Deadly Than Iraq, Wonders Why|url=https://www.nytimes.com/2010/08/23/world/americas/23venez.html?pagewanted=all&amp;_r=0|accessdate=10 January 2014|newspaper=The New York Times|date=22 August 2010}}&lt;/ref&gt; وینزویلا فیڈریشن آف چیمبرز آف کامرس دے صدر ، جارج روگ دے مطابق ، جرم نے معاشیات نو‏‏ں وی متاثر کيتا سی ، جنہاں دا کہنا سی کہ بوہت سارے غیر ملکی کاروباری عملدار وینزویلا دا سفر کرنے تو‏ں بہت خوفزدہ نيں تے ایہ کہ وینزویلا د‏‏ی بہت ساریاں کمپنیاں دے مالکان بیرون ملک مقیم نيں ، انہاں کمپنیاں دے نال نتیجے دے طور اُتے کم.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pons|first=Corina|title=Crime Hobbles Venezuela's Economy|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-01-30/venezuelas-high-crime-rate-hobbles-economy|accessdate=4 March 2014|newspaper=Bloomberg Businessweek|date=30 January 2014|archivedate=31 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131213411/http://www.businessweek.com/articles/2014-01-30/venezuelas-high-crime-rate-hobbles-economy}}&lt;/ref&gt;

حزب اختلاف دا کہنا اے کہ جرائم حکومت دا قصور اے &quot;جرم اُتے نرم رویہ رکھنا ، عدلیہ جداں ادارےآں د‏‏ی سیاست کرنا تے بدعنوانی کرنا ، تے عوامی گفتگو وچ تشدد نو‏‏ں بڑھاوا دینا ،&quot; جدو‏ں کہ حکومت دا کہنا اے کہ &quot;سرمایہ دارانہ برائیاں&quot; نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانا اے ، جداں کہ میڈیا وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے تشدد۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela's violent crime fuels the death business|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/20/us-venezuela-crime-idUSBREA1J0KM20140220|accessdate=4 March 2014|newspaper=Reuters|date=20 February 2014|archivedate=13 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013105937/http://www.reuters.com/article/2014/02/20/us-venezuela-crime-idUSBREA1J0KM20140220}}&lt;/ref&gt;

ریاستہائے متحدہ دے محکمہ خارجہ تے حکومت کینیڈا نے غیر ملکی زائرین نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ انہاں اُتے ڈکيت‏ی ، [[اغوا]] برائے تاوان یا دہشت گرد تنظیماں نو‏‏ں فروخت تے قتل دا نشانہ وی بنایا جاسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela Travel Warning|url=https://travel.state.gov/content/passports/english/alertswarnings/venezuela-travel-warning.html|publisher=United States Department of State|accessdate=9 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140130073159/http://travel.state.gov/content/passports/english/alertswarnings/venezuela-travel-warning.html|archivedate=30 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela|url=http://travel.gc.ca/destinations/venezuela|publisher=Government of Canada|accessdate=9 February 2014}}&lt;/ref&gt; برطانیہ دے [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|خارجہ تے دولت مشترکہ دے دفتر]] نے 80 دے اندر ہر سفر دے خلاف مشورہ دتا اے &amp;nbsp; زولیا ، ٹکیرا تے اپور د‏‏یاں ریاستاں وچ کولمبیائی سرحد دے کلومیٹر (50 میل) دا فاصلہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/venezuela|title=Venezuela travel advice|publisher=GOV.UK|date=18 December 2013|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Nicolás Maduro assuming office.jpg|سجے|thumb|208x208px| [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] 19 اپریل 2013 نو‏‏ں وینزویلا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ [[نکولاس مادورو|داریاں]] سنبھال رہے نيں ]]
14 اپریل 2013 نو‏‏ں ، نیکولس مادورو نے صدارتی انتخابات وچ 50.6٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ امیدوار ہینریک کیپریلس رڈونسکی دے 49.1 فیصد پہلے سن ، جو پچھلے انتخابات دے مقابلے حیرت انگیز طور اُتے نیڑے نيں&lt;ref name=&quot;CBC2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2013/04/15/venezuela-election-maduro-chavez-heir.html|title=Chavez heir Maduro takes narrow win in Venezuela|publisher=CBC News|agency=Associated Press|date=15 April 2013|accessdate=15 April 2013}}&lt;/ref&gt;۔ اپوزیشن رہنماواں نے انتخابات دے فورا بعد ہی دھوکہ دہی دے الزامات لگائے&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/venezuelan-president-accused-of-electoral-fraud-at-home-finds-backing-abroad/2013/05/10/15d607d8-b9a5-11e2-b568-6917f6ac6d9d_story.html|title=Venezuelan president, accused of electoral fraud at home, finds backing abroad|newspaper=The Washington Post|date=10 May 2013|accessdate=16 February 2014}}&lt;/ref&gt; تے کیپریلز نے نتائج قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا ، ایہ الزام لگایا کہ ووٹراں نو‏‏ں مدورو نو‏‏ں ووٹ دینے تے انتخابی بے ضابطگیاں دا دعویٰ کيتا گیا ا‏‏ے۔ قومی انتخابی کونسل (سی این ای) ، جس نے انتخابات دے بعد 54 ٪ ووٹاں دے بے ترتیب انتخاب دا آڈٹ کيتا ، جس وچ کاغذی بیلٹاں دے نال الیکٹرانک ریکارڈاں دا موازنہ کيتا گیا ، اس نے کسی وی شبہے نو‏‏ں پانے دا دعویٰ نئيں کيتا&lt;ref name=&quot;BBC28April2&quot;&gt;{{cite web|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref name=&quot;BBC19April2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22220526|title=Nicolas Maduro sworn in as new Venezuelan president|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=19 April 2013|accessdate=18 June 2013}}&lt;/ref&gt; کیپریلز نے ابتدائی طور اُتے باقی 46٪ ووٹاں د‏‏ی آڈٹ کروانے دا مطالبہ کيتا ، اس اُتے زور دتا کہ اس تو‏ں ایہ ظاہر ہوئے گا کہ اس نے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ سی این ای نے آڈٹ کروانے اُتے اتفاق کيتا ، تے مئی وچ ایسا کرنے دا ارادہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;BBC28April&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC19April3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22220526|title=Nicolas Maduro sworn in as new Venezuelan president|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=19 April 2013|accessdate=18 June 2013}}&lt;/ref&gt; بعد وچ کیپریلز نے اپنا نظریہ بدلا ، تے انتخابی رجسٹری دے مکمل آڈٹ دے مطالبہ نو‏‏ں شامل کيتا ، تے آڈٹ دے عمل نو‏‏ں &quot;لطیفہ&quot; قرار دتا&lt;ref name=&quot;BBC28April3&quot;&gt;{{cite web|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}&lt;/ref&gt;۔ اس تو‏ں پہلے کہ حکومت ووٹ دے مکمل آڈٹ کرنے اُتے راضی ہوجائے ، مادورو دے مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں عوامی احتجاج کيتا گیا۔ ہجوم نو‏‏ں بالآخر آنسو گیس تے ربڑ د‏‏ی گولیاں دا استعمال کردے ہوئے نیشنل گارڈ دے ارکان نے منتشر کردتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tensions Surge in Venezuela After Vote|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324345804578424661289146792|accessdate=10 March 2014|newspaper=The Wall Street Journal|date=16 April 2013}}&lt;/ref&gt; صدر مادورو نے احتجاج دے جواب وچ ایہ کہندے ہوئے جواب دتا ، &quot;جے آپ بغاوت دے ذریعے سانو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کرنا چاہندے نيں تاں ، عوام تے مسلح افواج آپ دا منتظر ہاں گی۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Wyss|first=Jim|title=Opposition calls for election protests in Venezuela|url=http://www.miamiherald.com/2013/04/15/3345519/venezuelas-maduro-to-be-declared.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Miami Herald|date=15 April 2013}}&lt;/ref&gt; جھڑپاں دے نتیجے وچ 7 افراد ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے۔ صدر مادورو نے احتجاج نو‏‏ں &quot;بغاوت&quot; د‏‏ی کوشش قرار دتا ، تے انہاں دے لئی امریکا نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ آخر وچ ، کیپریلز نے مظاہرین تو‏ں کہیا کہ اوہ &quot;حکومت دا کھیل&quot; بند کرو تے نہ کھیلو ، لہذا اس تو‏ں کدرے زیادہ اموات نئيں ہاں گی&lt;ref&gt;{{cite news|title=Maduro Blames Venezuela's Post-Election Violence on U.S. Backing|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/maduro-blames-venezuelas-election-violence-us_n_3095530.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Huffington Post|date=16 April 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311024654/http://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/maduro-blames-venezuelas-election-violence-us_n_3095530.html|archivedate=11 March 2014}}&lt;/ref&gt;۔ 12 جون 2013 نو‏‏ں جزوی آڈٹ دے نتائج دا اعلان کيتا گیا۔ سی این ای نے ابتدائی نتائج د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے مدورو د‏‏ی انتخابی جیت د‏‏ی تصدیق کيتی۔ &lt;ref name=&quot;BBC12June2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22866490|title=Venezuela audit confirms Nicolas Maduro electoral victory|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=12 June 2013|accessdate=18 June 2013}}&lt;/ref&gt;

8 دسمبر 2013 وچ ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات وچ حزب اختلاف د‏‏ی شکست&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/12/maduro-survives-venezuela-electoral-test-20131299371326255.html|title=Maduro survives Venezuela electoral test|last=|first=|date=9 December 2013|work=Al Jazeera|access-date=23 June 2015|via=}}&lt;/ref&gt; ، جسنو‏ں اس نے مادورو دے دور صدارت اُتے اک 'مباحث' قرار دتا سی &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.com/mundo/noticias/2014/02/140217_venezuela_oposicion_division_dp|title=Las divisiones dentro de la oposición en Venezuela|last=|first=|date=17 February 2014|work=BBC Mundo|access-date=23 June 2014|via=}}&lt;/ref&gt;، حکمت عملی اُتے داخلی بحث نو‏‏ں بھڑکا دتا۔ اعتدال پسند حزب اختلاف دے رہنما ہنریک کیپریلز تے ہنری فالکن نے حکومت دے نال 'اتحاد' تے گل گل اُتے زور دتا تے صدر نے ملک دے میئراں تے گورنرز دے وچکار تعاون اُتے تبادلہ خیال دے لئی منعقدہ میٹنگاں وچ شرکت کيتی&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/|title=En fotos y video: Henrique Capriles acudió a Miraflores a la reunión con Maduro|last=|first=|date=8 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213124701/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/|title=Maduro se reunió con gobernadores y alcaldes opositores: &quot;Hagamos un proyecto en común&quot;|last=|first=|date=12 December 2013|work=Noticias 24|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=17 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117050048/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/131218/maduro-inicia-reunion-con-gobernadores-y-alcaldes-en-miraflores|title=Maduro inicia reunión con gobernadores y alcaldes en Miraflores|last=|first=|date=18 December 2013|work=El Universal|access-date=23 June 2015|via=}}&lt;/ref&gt; حزب اختلاف دے ہور رہنماواں ، جداں لیوپولڈو لاپیز تے مرینا کورینا ماچاڈو نے ، مکالمہ د‏‏ی مخالفت کيتی&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/|title=Las tres razones de María Corina Machado para no asistir a la reunión con Maduro|last=|first=|date=6 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213123147/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/}}&lt;/ref&gt; تے حکومت وچ فوری طور اُتے تبدیلی اُتے مجبور کرنے دے لئی نويں حکمت عملی اُتے زور دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/oposicion-nueva-estrategia-articulo-540150|title=Oposición, ¿la nueva estrategia?|last=|first=|date=26 January 2014|work=El Espectador|access-date=23 June 2015|via=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://reuters.com/article/2014/02/27/uk-venezuela-opposition-capriles-idUKBREA1Q1MJ20140227|title=Venezuela unrest shakes up opposition|last=|first=|date=27 February 2014|work=Reuters|access-date=23 June 2014|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=21 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721074451/http://www.reuters.com/article/2014/02/27/uk-venezuela-opposition-capriles-idUKBREA1Q1MJ20140227}}&lt;/ref&gt;

== احتجاج وچ تشدد ==

=== &quot;کولیکٹووس&quot; ===
[[فائل:Colectivo motorcyclists Venezuela.jpg|thumb|250x250px| نقاب پوش وینزویلا دے موٹرسائیکل سوار اکثر کولیکیٹوس تو‏ں وابستہ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;MEDIUM&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Pro-Government Motorcycle Militias Terrorize Venezuela|url=https://medium.com/war-is-boring/pro-government-motorcycle-militias-terrorize-venezuela-a9375607c800|website=Medium|accessdate=31 January 2015}}&lt;/ref&gt;]]
&quot;کولیکٹوز&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا عسکریت پسند گروپاں نے مظاہرین تے حزب اختلاف دے ٹی وی عملہ اُتے حملہ کيتا ، صحافیاں نو‏‏ں موت د‏‏ی دھمکیاں وی داں تے ویٹیکن دے مندوب نو‏‏ں آنسو پھینکا جدو‏ں انہاں گروہاں نے انہاں د‏‏ی حکومت دے نال مداخلت دا الزام عائد کيتا۔ کولیکٹو نے احتجاج دے دوران حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے وچ مدد کيتی۔&lt;ref name=&quot;reuters colectivo2&quot;&gt;{{cite news|last=Wallis|first=Daniel|title=Venezuela violence puts focus on militant 'colectivo' groups|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/13/venezuela-protests-colectivos-idUSL2N0LI14W20140213|accessdate=22 February 2014|newspaper=Reuters|date=13 February 2014|archivedate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226160034/http://www.reuters.com/article/2014/02/13/venezuela-protests-colectivos-idUSL2N0LI14W20140213}}&lt;/ref&gt;[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے کہیا کہ &quot;وینزویلا د‏‏ی حکومت نے مسلح شہریاں دے گروہاں نو‏‏ں برداشت تے فروغ دتا اے ،&quot; جنہاں دا ایچ آر ڈبلیو نے دعوی کيتا اے کہ &quot;مظاہرین نو‏‏ں خوف زدہ کيتا تے پرتشدد واقعات دا آغاز کيتا&quot;۔ &lt;ref name=&quot;HRWcolectivo&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela: Violence Against Protesters, Journalists|url=https://www.hrw.org/news/2014/02/21/venezuela-violence-against-protesters-journalists|publisher=Human Rights Watch|accessdate=21 March 2014}}&lt;/ref&gt; سوشلسٹ انٹرنیشنل نے وی مظاہرین اُتے حملہ کردے ہوئے فاسد گروہاں نو‏‏ں ہونے والی اس استثنیٰ د‏‏ی مذمت کيتی۔ &lt;ref name=&quot;SIendtoviolence&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela : for an end to the violence|url=http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticleID=2284|publisher=Socialist International|accessdate=15 May 2014}}&lt;/ref&gt; صدر مادورو نے موٹرسائیکل سواراں دے بعض گروہاں دا انہاں دے تعاون اُتے شکریہ ادا کيتا اے جسنو‏ں اوہ &quot;فاشسٹ بغاوت '، انتہائی حق تو‏ں دوچار کيتا جانے&quot; دے طور اُتے دیکھدے نيں ، بلکہ انہاں نے خود نو‏‏ں مسلح گروہاں تو‏ں دور کردے ہوئے کہیا کہ انہاں وچ &quot;ان د‏‏ی کوئی جگہ نئيں اے &quot;۔ انقلاب&quot;. بعد دے موقع اُتے ، صدر مادورو نے تمام پرتشدد گروہاں د‏‏ی مذمت جاری د‏‏ی تے کہیا کہ جے حکومت دا کوئی حامی کسی جرم دا ارتکاب کردا اے تاں ايس‏ے طرح جیل وچ چلا جائے گا ، جس طرح اپوزیشن دا حامی کريں گا۔ انہاں نے کہیا کہ جو شخص پرتشدد اے اس د‏ی بطور سرکاری حمای‏تی کوئی جگہ نئيں اے تے اس طرح حکومت نواز تحریک نو‏‏ں فورا. چھڈ دینا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Maduro no aceptará grupos violentos y armados en el chavismo y advierte que podrian ir a la carcel|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/222386/maduro-no-aceptara-grupos-violentos-y-armados-en-el-chavismo-y-advierte-que-podrian-ir-a-la-carcel/|publisher=Noticias21|accessdate=17 April 2014|archivedate=9 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141209001056/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/222386/maduro-no-aceptara-grupos-violentos-y-armados-en-el-chavismo-y-advierte-que-podrian-ir-a-la-carcel/}}&lt;/ref&gt;
[[File:Grupos pro-gubernamentales disparando durante protestas en Valencia, Venezuela 2014.webm|کھبے|thumb|290x290px|گونیس کارمونہ وچ شامل ہونے والے اک احتجاج اُتے حکومت دے حامی شریک اجتماعی فائرنگ نے حصہ لیا سی]]
کچھ ''&quot;کولیکٹو&quot;'' نے وینزویلا د‏‏ی سرکاری فوج د‏‏ی رکاوٹ دے بغیر اپوزیشن دے خلاف پرتشدد کارروائی کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ وینزویلا دے نائب صدر ، جارج اریزا نے ، کولیکٹوس د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا ، &quot;جے مثالی رویہ رہیا اے تاں ایہ اوہ موٹرسائیکل کولیکیٹوس دا سلوک رہیا اے جو بولیوین انقلاب دے نال ا‏‏ے۔&quot; اُتے ، 28 مارچ 2014 نو‏‏ں ، اریزا نے وعدہ کيتا سی کہ حکومت وینزویلا وچ تمام فاسد مسلح گروہاں نو‏‏ں غیر مسلح کردے گی۔ کولیکٹوس نو‏‏ں وینزویلا دے وزیرِ جیل خانہ ، ایرس ویریلا نے &quot;وطن دے دفاع وچ بنیادی ستون&quot; وی کہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=A tale of two prisoners|url=https://www.economist.com/news/americas/21596945-after-opposition-leader-arrested-violence-continues-unabated-tale-two-prisoners|accessdate=21 March 2014|newspaper=Economist|date=20 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Varela: Colectivos son el pilar para la defensa de la patria|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140215/varela-colectivos-son-el-pilar-para-la-defensa-de-la-patria|accessdate=26 March 2014|newspaper=El Universal|date=15 February 2014}}&lt;/ref&gt;

ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ سرکاری فورسز نے مظاہرین ، صحافیاں ، طلباء ، یا انہاں لوکاں دے خلاف سیکیورٹی فورسز دے متعدد فاصلے اُتے حکومت دے مخالف ہونے دے بارے وچ &quot;بار بار&quot; کولیٹوٹوز &quot;پر حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دی&quot; تے &quot;کچھ معاملات وچ ، سیکیورٹی فورسز نے کھلے عام تعاون کيتا حکومت دے حامی حملہ آوراں دے نال &quot;۔ ہیومن رائٹس واچ نے ایہ وی دسیا کہ انہاں نو‏ں &quot;وردی تو‏ں تحفظ حاصل کرنے والی سیکیورٹی فورسز تے حکومت نواز گینگاں نے مظاہرین اُتے شانہ بہ شانہ حملہ کرنے دے زبردستی شواہد ملے ني‏‏‏‏ں۔ اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت‏ی فورسز نے حکومت نواز شہریاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جو مظاہرین نو‏‏ں [[گولہ بارود|براہ راست گولہ بارود سے]] گولی مار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt;
{{Quote box|source=صدر نیکولس مادورو &lt;ref name=HRWpfp /&gt;|bgcolor=#EFEFEF|align=left|width=200px|quote='گوریمبروس' دے ایہ گروہ ، فاشسٹ تے متشدد [عوام] ، تے ہن ملک د‏‏ی آبادی دے دوسرے شعبے وی سڑکاں اُتے نکل آئے نيں ، وچ یو بی سی تو‏ں ، فرقہ وارانہ کونسلاں ، برادریاں ، تے اجتماعی اجتماعات اُتے : شعلہ جو روشن اے ، شعلہ جو بجھا ہويا ا‏‏ے۔|border=3px}}
ہیومن رائٹس واچ نے کہیا اے کہ &quot;حکومت دے انہاں مسلح گروہاں دے ذریعہ سرزد ہونے والے جرائم دے مصدقہ ثبوتاں دے باوجود ، اعلیٰ عہدے داراں نے گروپاں تو‏ں براہ راست تقاریر ، انٹرویوز تے ٹویٹس دے ذریعے مظاہرین دا مقابلہ کرنے دا مطالبہ کيتا&quot; ، تے ہور کہیا گیا اے کہ صدر نکولس مادورو &quot;متعدد&quot; ایداں دے مواقع اُتے حکومت تو‏ں وفادار سویلین گروپاں تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ اوہ 'فاشسٹ' مظاہرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی شعلہ 'بجھاواں'۔ &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt; ریاست [[کارابوبو|کارابوبو دے]] گورنر ، فرانسسکو امیلیچ ، نے یونٹس آف بیٹل ہیوگو شاویز (یو بی سی ایچ) تو‏ں مطالبہ کيتا ، اک حکومت نے سویلین گروپ تشکیل دتا کہ حکومت دے مطابق ، &quot;لوکاں نو‏‏ں اپنی فتوحات دا دفاع کرنے دے لئی ، توسیع دے لئی جدوجہد جاری رکھنا ا‏‏ے۔ وینزویلا دے انقلاب دا ”۔اک ٹویٹ وچ ، امیلیچ نے یو بی سی تو‏ں مظاہرین دے خلاف تیزی تو‏ں جوابی کاروائی کرنے نو‏‏ں کہیا ، جس وچ کہیا گیا سی کہ &quot;گرنگوس (امریکی) تے فاشسٹ خبردار رہو&quot; تے ایہ حکم قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو د‏‏ی طرف تو‏ں آئے گا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Ameliach advierte que Cabello dará orden para &quot;contraataque fulminante&quot;|trans-title=Ameliach adverts Cabello will order &quot;fulminating counter attack&quot;|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/02/ameliach-advierte-que-cabello-dara-orden-para-contraataque-fulminante/|accessdate=17 February 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=17 February 2014}}&lt;/ref&gt;

=== سرکاری افواج ===
سرکاری حکا‏م نے &quot;مظاہرےآں دے آس پاس وچ غیر مسلح مظاہرین تے ہور لوکاں دے خلاف غیر قانونی طاقت دا استعمال کيتا اے &quot;۔ غیر قانونی طاقت دے استعمال وچ شامل سرکاری ایجنسیاں وچ نیشنل گارڈ ، نیشنل پولیس ، عوام دا محافظ تے ہور سرکاری ادارے شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ عام زیادتیاں وچ &quot;غیر مسلح افراد نو‏‏ں شدید طور اُتے پیٹنا ، براہ راست گولہ بارود فائر کرنا ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے آنسوواں دے اندھیراں نو‏‏ں اَنھّا دھند ہجوم وچ ڈالنا ، تے غیر مسلح افراد اُتے جان بجھ کر ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں فائر کرنا ، کچھ معاملات وچ ، پہلے ہی زیر حراست افراد&quot; &quot;۔ ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ &quot;وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے بار بار فورس دا سہارا لیا - جس وچ مہلک فورس وی شامل اے - جنہاں وچ ایہ سراسر بلاجواز سی&quot; تے ایہ کہ &quot;مظاہرے دے تناظر وچ طاقت دا استعمال ہويا ، متاثرین ، عینی شاہدین دے مطابق ، وکلاء ، تے صحافی ، جنہاں نے متعدد مواقع وچ ویڈیو فوٹیج تے تصاویر کھچ کر اپنے اکاؤنٹس د‏‏ی تصدیق کيتی۔ &quot; &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt;

==== آتشاں اسلحہ دا استعمال ====
[[فائل:Lilian Tintori Brazil Senate.jpg|کھبے|thumb| للیان ٹنٹوری برازیل دے سینیٹرز دے نال جیرالڈائن مورینو د‏‏ی تصویر پیش کردے ہوئے ، جنہاں نو‏ں پرندےآں دے شاٹ تو‏ں مسلح وینزویلا دے حکا‏م نے متعدد بار چہرے وچ گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Geraldine Moreno: Venezuelan Soldiers Mangled Her Face|url=http://panampost.com/panam-staff/2015/02/11/geraldine-moreno-venezuelan-soldiers-mangled-her-face/|accessdate=11 September 2015|agency=[[PanAm Post]]|date=11 February 2015}}&lt;/ref&gt; ]]
سرکاری فوج نے مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/actualidad/investigacion/video---uniformados-y-civiles-dispararon-en-candel.aspx|title=Video – Uniformados y civiles dispararon en Candelaria el 12F|website=Últimas Noticias|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305005100/http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/actualidad/investigacion/video---uniformados-y-civiles-dispararon-en-candel.aspx|archivedate=5 March 2016}}&lt;/ref&gt; ایمنسٹی انٹرنیشنل نے دسیا کہ انہاں نو‏ں &quot;مختصر فاصلے اُتے تے بغیر کسی انتباہ دے براہ راست مظاہرین اُتے پیلٹ گن تے آنسو گیس دے گولیاں دے استعمال کیت‏‏ی اطلاعات موصول ہوئیاں نيں&quot; تے ایہ کہ &quot;اس طرح دے عمل بین الاقوامی معیار د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں تے اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک مظاہرین د‏‏ی موت ہوئی ا‏‏ے۔&quot; انہاں دا ایہ وی کہنا سی کہ &quot;بعض اوقات سرکاری افواج دے ذریعہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نو‏‏ں طبی امداد تے وکلا تک رسائی تو‏ں انکار کيتا گیا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;AIabuses3&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;
[[File:David Vallenilla shot.webm|کھبے|thumb|250x250px|ڈیوڈ ویلنلا نو‏‏ں جون 2017 وچ وینزویلا دے حکا‏م نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی]]
''نیویارک ٹائمز'' نے اطلاع دتی اے کہ اک مظاہرین نو‏‏ں &quot;اک احتجاج دے دوران اک فوجی نے اِنّے نیڑے فاصلے اُتے گولی مار دتی سی کہ اس دے سرجن نے کہیا سی کہ اس نے اس د‏ی ٹانگ وچ دبے پلاسٹک د‏‏ی شاٹگن دے شیل دے ٹکڑےآں نو‏‏ں وی ، جس وچ موجود سن ، نو‏‏ں وی ہٹانا سی۔&quot; اس وقت انہاں د‏‏ی جیب وینزویلا دے حکا‏م اُتے ایہ وی الزام لگایا گیا اے کہ انہاں نے &quot;سخت پلاسٹک دے بکشوٹ اُتے پوائنٹ پوائنٹ خالی حد&quot; اُتے شاٹ گناں د‏‏ی فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ مبینہ طور اُتے وڈی تعداد وچ مظاہرین نو‏‏ں زخمی تے اک خاتون نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ مارے جانے والی خاتون احتجاج دے طور اُتے اپنے گھر دے باہر اک برتن نو‏‏ں پیٹ رہی سی جدو‏ں اس دے والد نے اطلاع دتی کہ &quot;فوجی موٹرسائیکلاں اُتے سوار ہوئے&quot; تے ایہ خاتون اس دے بعد اپنے گھر وچ پناہ لینے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی۔ اس واقعے دے عینی شاہدین نے فیر کہیا کہ &quot;اک سپاہی اپنی موٹرسائیکل تو‏ں اُتریا ، اس د‏ی شاٹ گن اس دے سر اُتے دتی تے فائر کردتا&quot;۔ پولیس اہلکار نے جو گولی چلا‏ئی سی &quot;اس د‏ی اکھ د‏‏ی ساکٹ دے ذریعے اس دے [[دماغ|دماغ وچ پھسل گیا]] &quot;۔ ایہ عورت اپنی سالگرہ تو‏ں کچھ دن پہلے ہی فوت ہوگئی۔ اس دے والد نے دسیا کہ جس سپاہی نے اسنو‏ں ماریا اسنو‏ں گرفتار نئيں کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;NYscars2&quot;&gt;{{cite news|last=Neuman|first=William|title=In Venezuela, Protesters Point to Their Scars|url=https://www.nytimes.com/2014/04/28/world/americas/in-venezuela-protesters-point-to-their-scars.html?_r=0|accessdate=28 April 2014|newspaper=The New York Times|date=27 April 2014}}&lt;/ref&gt; وینزویلا پینل فورم د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ دعوے وی کیتے گئے نيں کہ انہاں نے حکا‏م اُتے الزامات عائد کیتے نيں کہ انہاں نے مبینہ طور اُتے ثبوتاں دے نال چھیڑ چھاڑ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، جس نے ایہ چھپاندے ہوئے کہ انہاں نے طلباء نو‏‏ں گولی مار دتی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140215/afirman-que-policia-manipulo-pruebas-para-no-ser-incriminada|title=Afirman que policía manipuló pruebas para no ser incriminada|publisher=|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل وچ کہیا گیا اے کہ &quot;پرامن مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ تے زہریلے مادے دے استعمال اُتے پابندی اے &quot; ، تے ایہ کہ &quot;قانون عام طور اُتے پولیس تے سیکیورٹی دے نظم و ضبط نو‏‏ں عام کردا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;art68&quot;&gt;[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;constitution_art68&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.enoriente.com/constitucion/articulo68.htm|title=En Oriente.com --- CONSTITUCION DE LA REPUBLICA BOLIVARIANA DE VENEZUELA Articulo 68|publisher=|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

==== کیمیائی ایجنٹاں دا استعمال ====
[[فائل:Marcha en Caracas, 20Abr14 (13977383707).jpg|کھبے|thumb|250x250px| 2014 دے احتجاج دے بعد متعدد آنسو گیس دے کنسٹر نمائش وچ ]]
کچھ مظاہرےآں اُتے آنسو گیس تے پانی د‏‏ی توپاں تو‏ں قابو پالیا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/venezuela-protests-clashes-maduro-235/|title=Venezuelan police disperse violent crowd after mass anti-govt protest (VIDEO)|website=RT International|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

کچھ پراسرار کیمیکل ایجنٹاں نو‏‏ں وینزویلا وچ وی استعمال کيتا گیا سی۔ 20 مارچ 2014 نو‏‏ں ، سب تو‏ں پہلے &quot;ریڈ گیس&quot; دا ظہور اس وقت ہويا جدو‏ں اسنو‏ں سان کرسٹبل وچ مظاہرین دے خلاف استعمال کيتا گیا ، انہاں اطلاعات دے نال کہ ایہ سی این گیس اے &lt;ref&gt;{{cite news|title=¿Comienzan a lanzar gas lacrimógeno cocarcinógeno? (FOTO)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/20/comienzan-a-lanzar-gas-lacrimogeno-cocarcinogeno-foto/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=20 March 2014|language=es-ES|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410051155/http://www.lapatilla.com/site/2014/03/20/comienzan-a-lanzar-gas-lacrimogeno-cocarcinogeno-foto/|archivedate=10 April 2017}}&lt;/ref&gt;۔ &quot;گرین گیس&quot; دا پہلا اطلاع التامیرا وچ مظاہرےآں دے خلاف 15 فروری 2014 نو‏‏ں ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Misterioso &quot;Gas Verde&quot; es utilizado en Altamira (Fotos y Video)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/15/misterioso-gas-verde-es-utilizado-en-altamira-fotos-y-video/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=15 February 2014|language=es-ES|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410051526/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/15/misterioso-gas-verde-es-utilizado-en-altamira-fotos-y-video/|archivedate=10 April 2017}}&lt;/ref&gt; 25 اپریل 2014 نو‏‏ں ، مبینہ طور اُتے مریدہ وچ مظاہرین اُتے &quot;گرین گیس&quot; دوبارہ استعمال ہوئی&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ya reprimieron con gas rojo, ¿ahora con verde? (FOTO)|url=https://www.lapatilla.com/site/2014/04/25/ya-reprimieron-con-gas-rojo-ahora-con-verde-foto/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=25 April 2017|language=es-ES|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410132909/https://www.lapatilla.com/site/2014/04/25/ya-reprimieron-con-gas-rojo-ahora-con-verde-foto/|archivedate=10 April 2017}}&lt;/ref&gt;۔ ہارورڈ وچ سینٹر فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ دے ڈائریکٹر وینزویلا-امریکی ریکارڈو ہاسمن نے بیان دتا کہ اس گیس د‏‏ی وجہ تو‏ں مظاہرین نو‏‏ں الٹیاں ہوگئياں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Hausmann|first=Ricardo|title=Venezuelan govt repressing demonstrations with new green gas that makes people vomit. How much longer until they use nerve gas?|url=https://twitter.com/ricardo_hausman/status/434886243827351552|accessdate=18 February 2014}}&lt;/ref&gt; کچھ لوکاں نے دسیا کہ استعمال شدہ کیمیکل ایڈمسائٹ سی ، اک زرد سبز [[آرسینک|آرسنیکل]] کیمیکل ہتھیار جو سانس د‏‏ی تکلیف ، متلی تے الٹی دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;LRadamsite2&quot;&gt;{{cite news|last1=Gómez De Anda|first1=Lizeth|title=TV Chavista inventa apoyo a Maduro :: La Razón :: 9 de abril de 2017|url=http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903|accessdate=9 April 2017|work=[[La Razón (Mexico)|La Razón]]|date=17 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410052954/http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903|archive-date=10 April 2017|url-status=dead|archivedate=10 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410052954/http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Lacrimógenas vencidas 28Feb14, Altamira (13974250829).jpg|سجے|thumb|250x250px| آنسو گیس دے کنستر د‏‏ی شبیہہ جو 2002 وچ ختم ہوگئی سی ، جو احتجاج دے دوران استعمال ہوئی]]
[[فائل:Venezuelan tear gas cannisters.jpg|کھبے|thumb|250x250px| 2017 وچ CAVIM دے ذریعہ تیار کردہ کئی آنسو گیس کنسٹراں اُتے فائرنگ کيتی گئی۔ تانے بانے تے میعاد ختم ہونے د‏‏ی تاریخاں نئيں دکھادی گئياں۔]]
اپریل 2014 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نو‏‏ں سرکاری افواج دے ذریعہ &quot;اعلیٰ حراستی وچ کیمیائی ٹاکسن دے استعمال&quot; تو‏ں پریشان سی تے انہاں دے لئی بہتر تربیت د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;AIabuses4&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;

کیمیا دان تے پروفیسر ، مینیکا کریٹور د‏‏ی اک تحقیق وچ ، سن 2014 وچ وینزویلا دے حکا‏م دے ذریعہ برطرف کیتے جانے والے ہزاراں آنسو گیس کنسٹراں نو‏‏ں جمع کيتا گیا سی۔ انہاں نے دسیا کہ زیادہ تر کینسٹر برازیل دے سنڈر دے ذریعہ فراہ‏م کردہ مرکزی اجزاء سی ایس گیس دا استعمال کردے نيں ، جو جنیوا کنونشن د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، استعمال شدہ آنسو گیس دا 72 میعاد ختم ہوچکيا سی تے کایم دے ذریعہ وینزویلا وچ تیار کردہ ہور کنستراں نے مناسب لیبل یا میعاد ختم ہونے د‏‏ی تریخ نئيں دکھادی آنسو گیس د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد ، کراؤٹر نے نوٹ کيتا اے کہ ایہ &quot; سائینائڈ آکسائڈ ، فاسجینز تے [[نائٹروجن]] وچ ٹُٹ جاندا اے جو انتہائی خطرنا‏‏ک نيں&quot;۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Bombas lacrimógenas que usa el gobierno están vencidas y emanan cianuro (+ recomendaciones)|url=https://www.lapatilla.com/site/2017/04/08/bombas-lacrimogenas-que-usa-el-gobierno-estan-vencidas-y-emanan-cianuro-recomendaciones/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=8 April 2017|language=es-ES|archivedate=10 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410051345/https://www.lapatilla.com/site/2017/04/08/bombas-lacrimogenas-que-usa-el-gobierno-estan-vencidas-y-emanan-cianuro-recomendaciones/}}&lt;/ref&gt;

2017 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نے بولیواریائی حکومت دے کیمیائی ایجنٹاں دے استعمال اُتے اک بار فیر تنقید د‏‏ی ، تے 8 اپریل 2017 نو‏‏ں چاچا وچ مظاہرین نو‏‏ں دبانے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جانے والی &quot;ریڈ گیس&quot; د‏‏ی تشویش دا اظہار کردے ہوئے ، &quot;ریاستی سیکیورٹی دے ذریعہ استعمال ہونے والی ریڈ آنسو گیس دے اجزاء د‏‏ی وضاحت&quot; دا مطالبہ کيتا۔ حزب اختلاف دے مظاہرےآں دے خلاف قوتاں &quot;۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amnistía Internacional instó a aclarar componentes del gas rojo|url=http://www.el-nacional.com/noticias/protestas/amnistia-internacional-insto-aclarar-componentes-del-gas-rojo_96071|accessdate=9 April 2017|work=[[El Nacional (Caracas)|El Nacional]]|date=8 April 2017|language=es}}&lt;/ref&gt; ماہرین نے دسیا کہ حکا‏م دے ذریعہ استعمال ہونے والی تمام آنسو گیس نو‏‏ں اصل وچ بے رنگ ہونا چاہیدا ، اس گل نو‏‏ں نوٹ کردے ہوئے کہ اس رنگ وچ رنگین اضافہ مظاہرین نو‏‏ں مشتعل کرنے یا &quot;رنگین&quot; کرنے وچ شامل کيتا جاسکدا اے تاکہ انہاں د‏‏ی آسانی تو‏ں شناخت ہوسک‏‏ے تے انہاں نو‏ں گرفتار کيتا جاسک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Salazar|first1=Abraham|title=Expertos explican el humo rojo y cómo defenderse de las bombas lacrimógenas|url=http://efectococuyo.com/principales/expertos-explican-el-humo-rojo-y-como-defenderse-de-las-bombas-lacrimogenas|accessdate=9 April 2017|work=[[Efecto Cocuyo]]|date=9 April 2017|language=es-ES}}&lt;/ref&gt; 10 اپریل 2017 نو‏‏ں ، وینزویلا د‏‏ی پولیس نے ہیلی کاپٹراں دے ذریعے مظاہرین اُتے آنسو گیس فائر کردتی جس دے نتیجے وچ مظاہرین کنجیکٹاں تو‏ں دوڑ رہے سن تاکہ اوہ کنستراں تو‏ں ٹکرا جانے تو‏ں بچ سکن۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Lanzan bombas lacrimógenas desde helicópteros en Chacaíto|url=http://www.el-nacional.com/noticias/protestas/lanzan-bombas-lacrimogenas-desde-helicopteros-chacaito_113767|accessdate=11 April 2017|agency=El Nacional|date=11 April 2017}}&lt;/ref&gt;

==== مظاہرین تے نظربند افراد دے نال بدسلوکی ====
[[فائل:Venezuela National Guard Headlock.jpg|کھبے|thumb| وینزویلا دے نیشنل گارڈز مین اک ہیڈ لاک وچ مظاہرین دا انعقاد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]]
ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل 46 وچ &quot;سزا ، اذیت یا ظالمانہ ، غیر انسانی یا بدنما سلوک&quot; اُتے پابندی دے باوجود وینزویلا دے انتظامیہ دے مظاہرین دے خلاف &quot;تشدد اک عام سی گل اے &quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Amnistía: tortura es habitual en Venezuela|url=http://www.voanoticias.com/content/venezuela_tortura/1913227.html|publisher=Voz de America|accessdate=14 May 2014}}&lt;/ref&gt; احتجاج دے دوران سینکڑاں تشدد دے واقعات رپورٹ ہوئے&lt;ref&gt;{{cite news|title=Estudiantes piden a la ONU una misión de investigación|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140618/estudiantes-piden-a-la-onu-una-mision-de-investigacion|accessdate=20 June 2014|agency=El Universal|date=18 June 2014}}&lt;/ref&gt;۔ مظاہرےآں دے دوران مارچ وچ ہونے والی تحقیقات دے بعد ''احتجاج دے لئی سزا کے'' عنوان تو‏ں شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے کہیا اے کہ جنہاں لوکاں نو‏‏ں سرکاری حکا‏م نے حراست وچ لیا سی انہاں نو‏‏ں &quot;شدید جسمانی زیادتی&quot; دا نشانہ بنایا گیا سی جس وچ انھاں مٹ ،ی ، ہیلمٹ دے نال پیٹا گیا سی۔ آتشاں اسلحہ بجلی دے جھٹکے یا جلانے؛ اک وقت وچ گھنٹےآں حرکت کرنے دے بغیر ، بغیر کسی حرکت دے گھٹنے ٹیکنے یا گھٹنے ٹیکنے اُتے مجبور ہونا دوسرے قیدیاں نو‏‏ں ہتھکڑی لگانا ، بعض اوقات جوڑے وچ تے درجناں افراد د‏‏ی انسانی زنجیراں وچ ، اک وقت وچ گھنٹےآں دے لئی۔ شدید سردی یا گرمی دے ادوار۔ &quot; ایہ وی اطلاع ملی اے کہ &quot;بوہت سارے متاثرین تے کنبہ دے افراد جنہاں تو‏ں اساں گل کيت‏ی سی نے کہیا کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ جے اوہ پولیس ، محافظاں ، یا مسلح حکومت نواز گروہاں دے ذریعہ بدسلوکی د‏‏ی اطلاع دیندے نيں تاں انہاں نو‏ں انتقام دا سامنا کرنا پئے گا۔&quot; &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt;

ایمنسٹی انٹرنیشنل نو‏‏ں &quot;ان حراست وچ آنے والےآں تو‏ں اطلاعات موصول ہوئیاں سن جنھاں حراستی مراکز وچ گھٹناں تے پیراں اُتے گھنٹےآں گزارنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔&quot; ایمنسٹی انٹرنیشنل نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ اک طالب علم نو‏‏ں بندوق د‏‏ی نوک اُتے مجبور کردتا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں دے اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور ہويا سی جتھ‏ے اس د‏ی والدہ نے وضاحت نئيں کيت‏ی سی کہ &quot;انہاں نے اسنو‏ں دسیا سی کہ جے اوہ اس اُتے دستخط نئيں کردا اے تاں اوہ اسنو‏ں مار ڈالاں گے۔&quot; . . اس نے رونا شروع کردتا ، لیکن اوہ اس اُتے دستخط نئيں کردا سی۔ اس دے بعد انہاں نے اسنو‏ں جھگ د‏‏ی چادراں تو‏ں لپیٹا تے اسنو‏ں ڈنڈاں تے اگ بجھانے والے اوزار تو‏ں مارنا شروع کردتا۔ بعدازاں ، انہاں نے اسنو‏ں پٹرول تو‏ں ہٹا دتا ، انہاں دا کہنا سی کہ اس دے پاس اس دے چارج کرنے دے لئی ثبوت ہون گے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے دسیا کہ اینڈرس بیلو کیتھولک یونیورسٹی دے ہیومن رائٹس سنٹر نے اطلاع دتی اے کہ ، &quot;دو ایداں دے معاملات نيں جنہاں وچ بجلی دے جھٹکے سن ، دو ایداں دے معاملات نيں جنہاں وچ مرچ گیس شامل اے تے دوسرا دو معاملے جتھ‏ے انھاں پٹرول تو‏ں گرایا گیا سی۔&quot; &quot;سانو‏ں ایہ معلوم ہويا اے کہ مختلف دناں تے نظربندی مراکز تو‏ں ملدی جلدی اطلاعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اساں ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں زیر حراست افراد اُتے غیر انسانی سلوک کرنے دے لئی منظم طرز عمل پایا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;AIabuses5&quot;&gt;{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;
[[File:UN - Venezuela Continued impunity amid dismal human rights situation.webm|کھبے|متبادل=|thumb|270x270px|اقوام متحدہ دے انسانی حقوق برائے انسانی حقوق زید راعد الحسین تے مظاہرےآں دے دوران ہلاک ہونے والےآں دے لواحقین نے وینزویلا دے بحران اُتے تبادلہ خیال کيتا]]
''نیویارک ٹائمز'' نے خبر دتی اے کہ پینل فورم نے کہیا اے کہ بدسلوکی &quot;مستقل تے منظم&quot; اے تے وینزویلا دے حکا‏م اُتے &quot;وڈے پیمانے اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ قیدیاں نو‏‏ں پیٹتے نيں ، اکثر لوکاں نے ایہ وی کہیا سی کہ سیکیورٹی فورسز نے فیر انھاں پرت لیا ، سیل فون ، رقم تے زیورات چوری کرلئے۔ &quot;۔ اک معاملے وچ ، مرداں دے اک گروپ نے کہیا کہ جدو‏ں اوہ احتجاج نو‏‏ں چھڈ رہے سن جدو‏ں تو‏ں ایہ پرتشدد ہوگیا ، &quot;فوجیاں نے کار نو‏‏ں گھیر لیا ، کھڑکیاں توڑ داں تے اندر تو‏ں آنسو گیس دا ڈبہ سُٹ دتا&quot;۔ تب اک شخص نے دسیا کہ اک فوجی نے گڈی وچ سوندے وقت &quot;قریب نیڑے اس اُتے شاٹ گن فائر کيتا&quot;۔ اس دے بعد انہاں افراد نو‏‏ں &quot;کار تو‏ں کھچ لیا گیا تے اسنو‏ں بری طرح تو‏ں ماریا پیٹا گیا&quot; فیر اک فوجی نے &quot;اپنے شاٹ گن دے بٹ تو‏ں اپنے ہتھ توڑے ، تے انہاں نو‏ں دسیا کہ مظاہرین دے پتھر پھینکنے د‏‏ی سزا ا‏‏ے۔&quot; اس دے بعد گڈی نو‏‏ں نذر آتش کردتا گیا۔ اک مظاہرین دا کہنا سی کہ حراست دے دوران ، فوجیاں نے &quot;اسنو‏ں بار بار ماریا۔&quot; مظاہرین جنہاں دے نال اوہ سن &quot;ان نو‏‏ں اک نال ہتھکڑی لگائی گئی ، حملہ کتے د‏‏ی دھمکیاں دتیاں گئیاں ، طویل عرصے تک رینگنے لگے ، کالی مرچ چھڑک کر پیٹا گیا۔&quot; اس دے بعد مظاہرین نے کہیا کہ اوہ &quot;اک سپاہی دے ہیلمیٹ تو‏ں اس دے سر اُتے اِنّا زور تو‏ں ماریا گیا سی کہ اس نے اسنو‏ں پھٹا ہويا سنیا اے &quot;۔ اک خاتون نے ایہ وی کہیا کہ جدو‏ں اوہ نیشنل گارڈ دے فوجیاں نے انہاں نو‏‏ں بہا لیا ، انہاں نو‏‏ں چھ ہور خواتین دے نال اک فوجی چوکی اُتے لے جاک‏ے خواتین فوجیاں دے حوالے کيتا گیا تاں اوہ وی اپنی بیٹی دے نال سن۔ خواتین نے فیر کہیا کہ &quot;فوجیاں نے انہاں نو‏ں ماریا پیٹا ، لات ماری تے جان تو‏ں مارنے د‏‏ی دھمکی دتی&quot;۔ انہاں خواتین نے ایہ وی کہیا کہ فوجیاں نے انہاں اُتے عصمت دری کرنے ، انہاں دے بالاں نو‏‏ں کٹنے د‏‏ی دھمکی دتی تے &quot;کسی کاغذ اُتے دستخط کرنے دے بعد ہی رہیا کيتا گیا جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں دے نال کوئی برا سلوک نئيں ہويا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;NYscars3&quot;&gt;{{cite news|last=Neuman|first=William|title=In Venezuela, Protesters Point to Their Scars|url=https://www.nytimes.com/2014/04/28/world/americas/in-venezuela-protesters-point-to-their-scars.html?_r=0|accessdate=28 April 2014|newspaper=The New York Times|date=27 April 2014}}&lt;/ref&gt;

ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ اک شخص گھر جارہیا سی تے مظاہرین دے اک گروپ نو‏‏ں منتشر کردے ہوئے نیشنل گارڈزمین نے اس اُتے حملہ کيتا۔ اس دے بعد اسنو‏ں نیشنل گارڈز مین نے ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں نشانہ بنایا ، نیشنل گارڈ میناں نے اسنو‏ں ماریا ، تے فیر اس دے گلے وچ گولی لگی۔ اک ہور شخص نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، اسنو‏ں بار بار ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں گولی ماری گئی ، تن نیشنل گارڈ مین نے رائفل تے ہیلمٹ تو‏ں پیٹا تے اس تو‏ں پُچھیا گیا &quot;آپ دا صدر کون اے ؟&quot; کچھ افراد جنہاں نو‏ں بے گناہ طور اُتے گرفتار کيتا گیا سی انہاں نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا تے انہاں نو‏ں دہرانے اُتے مجبور کيتا گیا کہ نکولس مادورو صدر سن ۔ &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt;

''این ٹی این 24'' نے اک وکیل دے ''ذریعہ'' اطلاع دتی اے کہ قومی ''گارڈزمین'' تے [[میریدا، میریدا|ماریڈا]] وچ &quot;کیوبا لہجے&quot; والے افراد نے تن گرفتار نوعمراں نو‏‏ں انہاں جرائم دا اعتراف کرنے اُتے مجبور کيتا جنہاں دا انہاں نے کوئی اعتراف نئيں کيتا سی ، تے فیر نو عمر نوجوان گھٹنے ٹیکے سن تے انھاں اپنے بازو اٹھانے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے فیر انھاں پورے جسم وچ بکشوٹ تو‏ں گولی مار دتی گئی سی۔ مبینہ &quot; ٹارگٹ پریکٹس &quot; دے دوران&lt;ref name=&quot;venezuelaaldia.com2&quot;&gt;{{cite news|title=Denuncian que GNB y agentes cubanos habrían jugado tiro al blanco con adolescentes detenidos (+Video)|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/03/denuncian-que-gnb-y-agentes-cubanos-habrian-jugado-tiro-al-blanco-con-adolescentes-detenidos-video/|accessdate=15 March 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=14 March 2014}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref name=&quot;ntn24.com2&quot;&gt;{{cite news|title=&quot;Funcionarios jugaban con ellos al tiro al blanco&quot;: abogado que atendió a 3 adolescentes detenidos en Mérida|url=http://www.ntn24.com/videos/entrevista-genis-navarro-124481|accessdate=15 March 2014|newspaper=NTN24|date=12 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718165056/http://www.ntn24.com/videos/entrevista-genis-navarro-124481|archive-date=18 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ''این ٹی این 24'' نے اطلاع دتی اے کہ کچھ مظاہرین نو‏‏ں سرکاری فورسز نے تشدد دا نشانہ بنایا تے انہاں دے نال زیادتی د‏‏ی جنہاں نے احتجاج دے دوران انہاں نو‏ں حراست وچ لیا&lt;ref name=&quot;testigos2&quot;&gt;{{cite news|title=&quot;Fuimos testigos de cómo algunos estudiantes fueron violados vía anal&quot;: abogado del Foro Penal Venezolano|trans-title=&quot;We witnessed some students were anally violated&quot;: Venezuelan legal forum lawyer|language=Spanish|url=http://www.ntn24.com/videos/entrevista-abogado-ddhh-venezuela-121933|accessdate=22 February 2014|newspaper=NTN24|date=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228071250/http://www.ntn24.com/videos/entrevista-abogado-ddhh-venezuela-121933|archive-date=28 February 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;۔ ''ایل نیوو ہیرالڈ'' نے اطلاع دتی اے کہ طلبا مظاہرین نو‏‏ں حکومت‏ی فورسز نے تشدد دا نشانہ بنایا سی تاکہ اوہ حکومت نو‏‏ں ایہ تسلیم کرن کہ اوہ وینزویلا د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے غیر ملکی افراد دے منصوبے دا حصہ نيں&lt;ref name=&quot;ENHtorture2&quot;&gt;{{cite news|title=Torturan a estudiantes en Venezuela para vincularlos con Miami|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/03/21/1706509/torturan-a-estudiantes-en-venezuela.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=El Nuevo Herald|date=21 March 2014|archivedate=1 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901025400/http://www.elnuevoherald.com/2014/03/21/1706509/torturan-a-estudiantes-en-venezuela.html}}&lt;/ref&gt;۔ ویلینشیا وچ ، ایل ٹریگل وچ نیشنل گارڈ دے ذریعہ مظاہرین نو‏‏ں منتشر کردتا گیا جتھ‏ے چار طلباء (تین مرد تے اک عورت) اک گڈی دے اندر وڑ ک‏ے حملہ ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں کہ اس نے اپنے ارد گرد نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;notitarde.com2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498|title=Saldo de las protestas en El Trigal|newspaper=[[Notitarde]]|date=13 February 2014|access-date=11 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402160110/http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498|archive-date=2 April 2014|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140402160110/http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498}}&lt;/ref&gt;ان تِناں افراد نو‏‏ں قید کردتا گیا تے انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں رائفل دے ذریعہ اک افسر نے بد نظمی دا نشانہ بنانے د‏‏ی اطلاع دی۔ &lt;ref name=&quot;diariolasamericas.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.diariolasamericas.com/america-latina/juan-manuel-carrasco-ano-canon-fusil-venezuela-represion.html%7ctitle|title=Documento no encontrado|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024912/http://www.diariolasamericas.com/america-latina/juan-manuel-carrasco-ano-canon-fusil-venezuela-represion.html%7Ctitle|archivedate=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;

''ایل نسیونل کے'' اک مضمون وچ گرفتار مظاہرین دے نال انٹرویو ''ونڈدے'' ہوئے ، گرفتار افراد نے جیل وچ اپنے تجرگل کيتی وضاحت کيتی۔ اک مظاہرین نے دسیا کہ کس طرح اسنو‏ں 30 دوسرے قیدیاں دے نال 3 بائی 2 میٹر سیل وچ رکھیا گیا سی جتھ‏ے قیدیاں نو‏‏ں اک ہی پردے دے پِچھے اک بیگ وچ شوچ کرنا پيا سی۔ مظاہرین نے ایہ وضاحت جاری رکھی کہ کس طرح قیدی اک دوسرے دے نال سزاواں دا معاملہ کردے نيں تے &quot;گورمبیرس&quot; د‏‏ی سزا نو‏‏ں بنھ کر اس تو‏ں جکڑنا پڑدا اے ، جو مبینہ طور اُتے حکا‏م د‏‏ی مداخلت دے بغیر ہوئے گا۔ ہور گرفتار مظاہرین نے جنہاں تو‏ں انٹرویو کیتے انھاں نے پرتشدد مجرماں دے نال قید ہونے دا خدشہ وی واضح کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Emilia Jorge|first1=Maria|title=La cárcel, según los jóvenes que protestaron|url=http://www.el-nacional.com/sociedad/carcel-jovenes-protestaron_0_455954474.html|accessdate=7 August 2014|agency=El Nacional|date=3 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140806150904/http://www.el-nacional.com/sociedad/carcel-jovenes-protestaron_0_455954474.html|archivedate=6 August 2014}}&lt;/ref&gt;

وینزویلا پینل فورم دے ڈائریکٹر ، الفریڈو رومیرو نے حزب اختلاف تے وینزویلا د‏‏ی حکومت دونے تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انسانی حقوق د‏‏ی مبینہ خلاف ورزیاں دے دعوے اُتے کان دھراں جو سنیا نئيں گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ اک عورت نو‏‏ں بری طرح دے جھٹکے تو‏ں اس دے چھاتیاں اُتے تشدد کيتا گیا سی&lt;ref&gt;{{cite news|title=Foro Penal denuncia torturas con descargas eléctricas a mujeres en los senos|url=http://caraotadigital.net/articledetail.asp?art=1930902|accessdate=13 April 2014|newspaper=Carota Digital|date=12 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140413213729/http://caraotadigital.net/articledetail.asp?art=1930902|archivedate=13 April 2014}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=En video: Foro Penal denuncia en CNN torturas con descargas eléctricas en Táchira|url=http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414141911/http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/|url-status=dead|archive-date=14 April 2014|accessdate=13 April 2014|newspaper=YoYo Press|date=13 April 2014|archivedate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140414141911/http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/}}&lt;/ref&gt; وینزویلا دے پینل فورم نے ایہ وی دسیا کہ طلبا نو‏‏ں بجلی دے جھٹکے تو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا ، ماریا پیٹا گیا ، تے دھمکی دتی جارہی اے کہ اوہ گرفتار ہونے دے بعد پٹرول وچ ڈُبے ہوئے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Estudiantes venezolanos detenidos habrían sufrido torturas, según abogada del Foro Penal Venezolano|url=http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano|accessdate=13 April 2014|newspaper=NTN24|date=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414172429/http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano|archive-date=14 April 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140414172429/http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano}}&lt;/ref&gt;

ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ ، &quot;ان معاملات وچ متاثرین دا سامنا کرنے والے سکیورٹی فورس دے تمام ممبران یا انصاف دے عہدیداراں نے وی ناگوار طریقےآں وچ حصہ نئيں لیا۔ در حقیقت ، کچھ معاملات وچ … سرکاری اسپتالاں وچ سیکیورٹی عہدیداراں تے ڈاکٹراں نے انہاں د‏‏ی مدد کرنے یا انہاں د‏‏ی تکلیف نو‏‏ں کم کرنے دے لئی خفیہ طور اُتے مداخلت د‏‏ی سی۔ کچھ نیشنل گارڈزمین نے انہاں حراست وچ آنے والے افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی جو &quot;انمومینیکاڈو&quot; وچ رکھے ہوئے سن ۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ &quot; متعدد معاملات ، سرکاری اسپتالاں وچ ڈاکٹراں تے نرساں تے ایتھ‏ے تک کہ فوجی کلینک وچ خدمات انجام دینے والے وی ، مسلح سیکیورٹی فورسز دے نال کھڑے ہوئے ، جو شدید طور اُتے زخمی زیر حراست افراد نو‏‏ں طبی امداد تو‏ں انکار کرنا چاہندے سن ۔ انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ براہ راست خطرات دے باوجود قیدیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے طبی دیکھ بھال حاصل کيت‏ی جائے - ایسی مداخلتاں جس تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی جان بچائی جاسکدی ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt;

8 اکتوبر 2018 نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی حکومت نے اعلان کيتا کہ صدر مادورو دے قتل د‏‏ی مشکوک کوشش دے الزام وچ جیل وچ بند فرنینڈو البین سالزار نے جیل وچ [[خود کشی|خودکشی]] کرلئی ، لیکن دوستاں ، رشتہ داراں ، اپوزیشن ارکان تے این جی اوز نے اس الزام د‏‏ی تردید کيتی۔ &lt;ref&gt;[https://www.foxnews.com/world/venezuelan-opposition-denies-jailed-politician-took-own-life Venezuelan opposition denies jailed politician took own life]&lt;/ref&gt; البانیہ نو‏‏ں 5 اکتوبر نو‏‏ں کاراکاس بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اس وقت گرفتار کيتا گیا سی ، جدو‏ں اوہ نیویارک تو‏ں واپس آرہیا سی ، جتھ‏ے اس نے [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] وچ شریک غیر ملکی سفارت کاراں تو‏ں ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;[https://www.foxnews.com/world/opposition-venezuelan-politician-dies-in-jail Opposition Venezuelan politician dies in jail]&lt;/ref&gt;

===== سرعام زیادتیاں اُتے حکومت دا ردعمل =====
وینزویلا دے اٹارنی جنرل دے دفتر نے اطلاع دتی اے کہ ایہ کم کر رہیا اے ، ہیومن رائٹس واچ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، انسانی حقوق د‏‏ی مبینہ خلاف ورزیاں دے بارے وچ 145 تحقیقات کيتیاں گئیاں ، تے انہاں دے سلسلے وچ 17 سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا سی۔ صدر مادورو تے ہور سرکاری عہدیداراں نے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دا اعتراف کيتا اے ، لیکن کہیا اے کہ ایہ وکھ تھلگ واقعات سن نہ کہ کسی وڈے نمونہ دا حصہ۔ &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt; جدو‏ں اپوزیشن جماعتاں نے قومی اسمبلی وچ تشدد دے بارے وچ بحث دا مطالبہ کيتا تاں وینزویلا د‏‏ی حکومت نے حزب اختلاف اُتے ہونے والے تشدد دا الزام ایہ کہندے ہوئے انکار کردتا ، &quot;متشدد اسيں نئيں نيں ، پرتشدد حزب اختلاف دے اک گروپ وچ نيں&quot;۔ &lt;ref name=&quot;EUtorture2&quot;&gt;{{cite news|title=Bancada del PSUV en la AN niega debate sobre las torturas y tratos crueles|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140513/bancada-del-psuv-en-la-an-niega-debate-sobre-las-torturas-y-tratos-cru|accessdate=14 May 2014|newspaper=El Universal|date=13 May 2014}}&lt;/ref&gt;

ایل یونیورسل نے دسیا کہ وزیر داخلہ تے انصاف دے وزیر میگول روڈریگ ٹورس دے اک محافظ ، سیبین دے میلوین کولیزوس ، تے جوناتھن روڈریکوز ، غیر مسلح ، فرار ہونے ، مظاہرین نو‏‏ں متعدد بار پروٹوکول د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے گولیاں دا نشانہ بنانے دے بعد حراست وچ سن ۔&lt;ref name=&quot;SEBINshooting2&quot;&gt;{{cite news|title=Foreign journal provides identity of shooters|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140219/foreign-journal-provides-identity-of-shooters|accessdate=21 February 2014|newspaper=El Universal|date=19 February 2014}}&lt;/ref&gt; صدر مادورو نے اعلان کيتا کہ مظاہرین اُتے فائرنگ کرنے والے اہلکاراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارروائیاں دے سبب گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Maduro evalúa intervenir policía de Lara porque protege a &quot;guarimberos&quot;|language=Spanish|trans-title=Maduro evaluates intervene in the Lara police for protecting &quot;guarimberos&quot;|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/21/maduro-evalua-intervenir-policia-de-lara-porque-protege-a-guarimberos/|accessdate=22 February 2014|newspaper=La Patilla|date=21 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303135904/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/21/maduro-evalua-intervenir-policia-de-lara-porque-protege-a-guarimberos/|archivedate=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;

==== من منی گرفتاریاں ====
[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، وینزویلا دے سرکاری حکا‏م نے بوہت سارے بے گناہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ انھاں نے دسیا کہ &quot;حکومت معتبر ثبوت پیش کرنے وچ معمول تو‏ں ناکا‏م رہی کہ ایہ مظاہرین جدو‏ں گرفتار ہوئے سن اس وقت اوہ جرائم دا ارتکاب کررہے سن ، جو وینزویلا دے قانون دے تحت جدو‏ں گرفتاری دے وارنٹ دے بغیر کسی نو‏‏ں حراست وچ لیا جائے تاں ایہ اک ضرورت اے &quot;۔ انہاں نے ایہ وی وضاحت کيتی کہ &quot;حراست وچ لیا گیا کچھ افراد ، اس دے علاوہ ، محض احتجاج دے آس پاس سن لیکن انہاں وچ حصہ نئيں لے رہے سن ۔ زیر حراست افراد دے اس گروپ وچ اوہ لوک شامل سن جو انہاں علاقےآں تو‏ں گزر رہے سن جتھ‏ے احتجاج ہورہیا سی ، یا نیڑےی عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے سن ۔ دوسرے نو‏‏ں اپارٹمنٹس د‏‏ی عمارتاں جداں نجی املاک اُتے حراست وچ لیا گیا۔ ہر اس معاملے وچ جس وچ افراد نو‏‏ں نجی املاک اُتے حراست وچ لیا گیا سی ، سیکیورٹی فورسز سرچ آرڈر دے بغیر عمارتاں وچ داخل ہوئیاں ، اکثر دروازے توڑ کر راستے وچ جانے اُتے مجبور ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ &quot; اک شخص اپنے اپارٹمنٹ وچ سی جدو‏ں سرکاری فوج نے عمارت وچ آنسو گیس فائر کيتی۔ ایہ شخص تازہ ہويا دے لئی صحن وچ گیا تے پولیس نو‏‏ں اپارٹمنٹس وچ توڑنے دے بعد بلا وجہ گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt;

=== پرتشدد احتجاج ===
[[فائل:Protesta en Caracas, 10May14c.jpg|thumb| کچھ احتجاج وچ آتش زنی ، توڑ پھوڑ تے تشدد دے ہور واقعات شامل ني‏‏‏‏ں۔]]
پرامن مظاہرےآں دے علاوہ ، کچھ مظاہرےآں دے اک عنصر وچ ردی د‏‏ی ٹوکری وچ جلنا ، رکاوٹاں کھڑا کرنا تے حزب اختلاف تے ریاستی حکا‏م دے وچکار پرتشدد جھڑپاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ مظاہرین &quot;جنہاں نے مظاہرےآں دے دوران تشدد دا ارتکاب کیہ اوہ اک چھوٹی سی اقلیت سی - عام طور اُتے اسکورز یا سینکڑاں افراد د‏‏ی موجودگی وچ اک درجنہاں تو‏ں کم افراد&quot;۔ ایہ اطلاع دتی گئی اے کہ رکاوٹاں احتجاج د‏‏ی سب تو‏ں عام شکل نيں تے ایہ کہ کدی کدی مولوٹوو کاک ، پتھراں تے سلنگ شاٹس تو‏ں حکا‏م اُتے حملے کردے ني‏‏‏‏ں۔ کدی کدائيں ہی واقعات وچ ، مظاہرین دے ذریعہ گھر تو‏ں بننے والے مارٹر استعمال ہُندے سن ۔ بعض معاملات وچ مولوٹو کاک دے استعمال تو‏ں حکا‏م تے کچھ سرکاری گڈیاں نو‏‏ں اگ لگ گئی۔ &lt;ref name=&quot;HRWpfp&quot;/&gt; صدر مادورو نے کہیا اے کہ کچھ احتجاج وچ &quot;سرکاری عمارتاں ، یونیورسٹیاں تے بس اسٹیشناں اُتے آتش گیر حملےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/08/venezuela-protests-sign-us-wants-oil-says-nicolas-maduro|title=Venezuela protests are sign that US wants our oil, says Nicolás Maduro|last=Seumas Milne|website=the Guardian|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

نیشنل گارڈ نے الزام لگایا کہ انہاں نے یونیورسٹی آف اینڈیس (یو ایل اے) دے کچھ متشدد طلباء نو‏‏ں اک احاطے وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.laiguana.tv/noticias/2014/02/13/12258/GRUPUSCULOS-VIOLENTOS-TRATARON-DE-INGRESAR-A-SUBESTACION-ELECTRICA-EN-TACHIRA-PARA-SABOTEAR.html|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222175219/http://www.laiguana.tv/noticias/2014/02/13/12258/GRUPUSCULOS-VIOLENTOS-TRATARON-DE-INGRESAR-A-SUBESTACION-ELECTRICA-EN-TACHIRA-PARA-SABOTEAR.html|title=GRUPÚSCULOS VIOLENTOS TRATARON DE INGRESAR A SUBESTACIÓN ELÉCTRICA EN TÁCHIRA PARA SABOTEAR|archivedate=22 February 2014}}&lt;/ref&gt; ریاست اراگوا دے گورنر ، تاریک الیسامی نے دعوی کيتا اے کہ مخالفین دے چھ مظاہرین اُتے اک نے آتشاں اسلحہ رکھنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی جس اُتے الزام عائد کيتا گیا اے کہ اس نے الیسامی دے نال اک افسر اُتے مبینہ طور اُتے گولی چلانے دا الزام عائد کيتا اے ، &quot;وہ اک فاشسٹ ا‏‏ے۔ اساں پبلک وزارت تے تمام عدلیہ نو‏‏ں تمام سزاواں دے اطلاق دا حکم دتا &quot; آئین دے آرٹیکل 68 وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ&quot; شہریاں نو‏‏ں اس وقت تک مظاہرہ کرنے دا حق اے جدو‏ں تک کہ اوہ &quot;پرامن تے بغیر ہتھیاراں کے&quot; ہون۔ &lt;ref name=&quot;art68&quot;&gt;[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;constitution_art68&quot;/&gt;

==== بیرکیڈز ====
مظاہرےآں دے دوران ، اک مشترکہ حربہ جس نے وینزویلاین تے حکومت مخالف حزب اختلاف دے وچکار رائے تقسیم کردتی اے ، سڑک دے راستے وچ رکاوٹاں کھڑی کررہی اے ، جس نو‏‏ں ''بروقت'' طور اُتے ''گارمباس کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اسٹریٹ بیریکیڈس ، جو گڈیاں نو‏‏ں گزرنے تو‏ں رکدے نيں ، وینزویلا دے آئین دے 50 واں آرٹیکل د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں ، جو مفت آمدورفت دا حق دیندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#16|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#16]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tsj.gov.ve/legislacion/constitucion1999.htm|title=Archived copy|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140417173551/http://www.tsj.gov.ve/legislacion/constitucion1999.htm|archivedate=17 April 2014}}&lt;/ref&gt; ابتدائی طور اُتے ، انہاں رکاوٹاں وچ رات دے وقت ردی د‏‏ی ٹوکری تے گتے اُتے اگ لگ گئی سی ، تے وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے اسنو‏ں آسانی تو‏ں ہٹا دتا سی۔ ''گوریمبا'' اس دے بعد ''مظاہرین دے زیر انتظام'' اِٹاں ، گداں ، لکڑی دے تختاں تے خاردار تاراں د‏‏ی &quot;قلع نما ساختی ڈھانچے&quot; وچ ''تبدیل ہوچکے'' نيں ، جنھاں &quot;صدر نکولس مادورو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ردعمل حاصل کرنے دے لئی گوریلا طرز دے حرباں دا سہارا لینا پيا&quot;۔ اُتے ، انہاں دا استعمال متنازعہ ا‏‏ے۔ ناقدین دا دعوی اے کہ ''گارمباس'' ، جو بنیادی طور اُتے رہائشی علاقےآں وچ بنائے جاندے نيں ، مقامی رہائشیاں تے کاروباری ادارےآں دا شکار نيں تے انہاں دا سیاسی اثر بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;BBCStreetblockades&quot;/&gt;
[[فائل:Guarimba Wall Painting.JPG|کھبے|thumb| &quot;گارمباس&quot; اُتے تنقید کرنے والی وال پینٹنگ]]
[[فائل:Barricade 2 Venezuela 2014.jpg|سجے|thumb| مظاہرین د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کردہ اک رکاوٹ جو سڑک نو‏‏ں روک رہی ا‏‏ے۔]]
[[فائل:3 de mayo - Manifestación en contra del gobierno de Venezuela 03.jpg|thumb| مئی 2017 وچ وینزویلا دے عوام نے نیکلس مادورو د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کيتا]]
صدر مادورو تے کچھ شہراں دے ناقص شعبےآں نے بیریکیڈز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، جس دے نال ہی مادورو نے مذمت کيتی کہ &quot;ہزاراں افراد دس یا ویہہ افراد دے اک چھوٹے تو‏ں گروپ تو‏ں متاثر نيں&quot; ، تے ایہ کہ &quot;انہاں وچو‏ں کچھ بچےآں تے بچےآں سمیت صحت د‏‏ی دیکھ بھال تک رسائی نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بزرگ &quot;، اگرچہ بہت سارے اپوزیشن مظاہرین دا استدلال اے کہ ''گوریمباس'' نو‏‏ں مسلح گروہاں دے خلاف تحفظ دے طور اُتے وی استعمال کيتا جاندا اے ، تے نہ کہ ایہ صرف احتجاج د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;OPPbarricade&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiascentro.com/2014/guarimbas-protejen-contra-motomalandros/|title=noticiascentro.com|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413141901/http://www.noticiascentro.com/2014/guarimbas-protejen-contra-motomalandros/|archivedate=13 April 2014}}&lt;/ref&gt; کچھ رکاوٹاں اُتے ، ''&quot;گوایا&quot;'' یا تاراں نو‏‏ں انہاں دے نیڑے رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تاراں نو‏‏ں موٹرسائیکلاں دے لئی دیکھنا مشکل اے تے مبینہ طور اُتے موٹرسائیکل اُتے سوار اک شخص نو‏‏ں ہلاک کردتا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں نے جو ''بیریکیڈز'' اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن نے دعوی کيتا کہ ''گیوا'' نو‏‏ں ''توپماروس'' تے ''کولیٹیووس'' گروپاں دے خلاف دفاع دے لئی استعمال کيتا گیا سی جو مظاہرین وچ مبینہ طور اُتے &quot;دہشت گردی نو‏‏ں ''بڑھاوا'' &quot; دیندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، حکومت دا الزام اے کہ ''گویاں'' نو‏‏ں &quot;فاشسٹاں&quot; دا گروہ رکھیا گیا اے جس دا کہنا اے کہ &quot;عدم استحکا‏م دا واحد ارادہ اے &quot;۔ &lt;ref name=&quot;Alba Ciudad 96.3 FM&quot;&gt;{{حوالہ ویب|language=Spanish|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/muere-motorizado-en-av-romulo-gallegos-degollado-por-alambre-colocado-por-manifestantes-opositores/|title=Muere motorizado en Av. Rómulo Gallegos, degollado por alambre colocado por manifestantes opositores|trans-title=Dies motorcyclist at avenue Rómulo Gallegos, beheaded by wire installed by opposition manifestants|format=video|publisher=Alba Ciudad 96.3 FM|date=Feb 2014|accessdate=25 February 2014}}&lt;/ref&gt; لڑے گئے بیانات وچ دعوی کيتا گیا اے کہ کم تو‏ں کم تیرہ اموات انہاں بیریکیڈس اُتے حزب اختلاف دے حامیاں نو‏‏ں دتیاں گئیاں۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ مظاہرین نے موٹرسائیکل دے ٹائر پھٹنے دے لئی نلی دے ٹکڑےآں تے ناخن تو‏ں بنی گھریلو کیلٹریاں دا استعمال کيتا اے ، جنہاں نو‏ں ہسپانوی وچ بولی تو‏ں &quot;میگولیٹوز&quot; یا &quot;چائنز&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://lta.reuters.com/article/domesticNews/idLTASIEA1O06A20140225?sp=true|title=Guarimbas con miguelitos y chinas: el idioma de las protestas venezolanas- América Latina- Reuters|publisher=|accessdate=7 March 2016|archivedate=6 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200906234322/https://lta.reuters.com/article/domesticNews/idLTASIEA1O06A20140225?sp=true}}&lt;/ref&gt; حکومت نے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی وی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiasdiarias.informe25.com/2014/02/presidente-maduro-presenta-video-donde.html|title=Presidente Maduro presenta vídeo donde se observa a grupos violentos preparando guarimbas – Noticias Diarias|publisher=|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; کچھ مظاہرین نے یوکرین تے مصر وچ احتجاج د‏‏ی ویڈیوز نو‏‏ں حوصلہ افزائی دے طور اُتے روک دتا اے کہ اوہ اپنے حرباں دا دفاع تے حکومت‏ی افواج نو‏‏ں پسپا کردے نيں ، جداں عام سامان جداں بیئر د‏‏ی بوتلاں ، دھات د‏‏ی نلیاں ، تے پٹرول ، فائر بم تے مارٹر تعمیر کرنے دے لئی ، جدو‏ں کہ بھری بوتلاں استعمال کرنا پینٹ دے نال ٹینک تے بکتر بند گاڑیاں چلانے والےآں دے خیالات نو‏‏ں روکنے دے لئی۔ مظاہرین دے لئی مشترکہ حفاظتی پوشاک وچ موٹرسائیکل ہیلمٹ ، تعمیرا‏تی ڈسٹ ماسک تے دستانے شامل ني‏‏‏‏ں۔ صدر مادورو نے دعویٰ کيتا کہ بیریکیڈز دے نتیجے وچ 50 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;barricades_50deaths&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rpp.com.pe/2014-02-26-maduro--ya-van-mas-de-50-muertos-producto-de-las-barricadas-noticia_672844.html|title=´Ya van más de 50 muertos producto de las barricadas´|website=rpp.pe|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

==== عوامی املاک اُتے حملے ====
مظاہرین اُتے تشدد دا نشانہ بننے والی عوامی املاک دا اکثر نشانہ رہیا ا‏‏ے۔ اٹارنی جنرل لوئیسہ اورٹیگا ڈیاز دے ذریعہ ''وزیریو پبلکو'' دے صدر دفتر اُتے حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Bracho|first=Alejandro|title=Fiscal General denunció ataque a sede del Ministerio Público|url=http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40283-fiscal-general-denuncio-ataque-a-sede-del-ministerio-publico|publisher=sunoticiero.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222062942/http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40283-fiscal-general-denuncio-ataque-a-sede-del-ministerio-publico|archivedate=22 February 2014}}&lt;/ref&gt; وزیر برائے سائنس ، ٹکنالوجی تے انوویشن مینوئل فرنینڈیز نے بارکویسمیٹو وچ قومی ٹیلیفون سروس CANTV دے صدر دفتر وچ ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=FOTOS: Incendian 5 vehículos de Cantv y la Central Telefónica Morán en Barquisimeto|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/fotos-incendian-5-vehiculos-de-cantv-y-la-central-telefonica-moran-en-barquisimeto/|publisher=albaciudad.org|accessdate=24 April 2014}}&lt;/ref&gt; تے وینزویلا دے بینک تے بی بی وی اے صوبائی دے میئر رامین مچاچو دے ذریعہ۔ حملےآں تے دستاویز نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے اعلان دے لئی بہت سارے سرکاری عہدیداراں نے سوشل میڈیا دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ کارابوبا دے ریاستی گورنر فرانسسکو امیلیچ نے ویلنشیا وچ یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی وینزویلا دے صدر دفتر اُتے &quot;فاشسٹ حق&quot; دے حملےآں د‏‏ی اطلاع دینے دے لئی ٹویٹر دا استعمال کيتا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Ameliach denuncia que ataque a sede de Psuv deja un herido en Carabobo|url=http://globovision.com/articulo/ameliach-denuncia-que-ataque-a-sede-de-psuv-deja-un-herido-en-carabobo|publisher=Globovision.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227145958/http://globovision.com/articulo/ameliach-denuncia-que-ataque-a-sede-de-psuv-deja-un-herido-en-carabobo|archivedate=27 February 2014}}&lt;/ref&gt; جداں کہ جوس ڈیوڈ کابیلو نے صدر دفتر دے صدر اُتے &quot;مسلح حزب اختلاف&quot; دے حملے دے بعد کيتا۔ کسٹم ڈیوٹی تے ٹیکس دے انتظام دے لئی قومی انٹیگریٹڈ سروس ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Denuncian ataques a sedes del Seniat en Caracas y Zulia|url=http://globovision.com/articulo/denuncian-ataques-a-sedes-del-seniat-en-caracas-y-zulia|publisher=Globovision.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307013045/http://globovision.com/articulo/denuncian-ataques-a-sedes-del-seniat-en-caracas-y-zulia|archivedate=7 March 2014}}&lt;/ref&gt; تچیرا دے گورنر کارلا جمہور ڈی وائیلما د‏‏ی اہلیہ نے دسیا کہ فنڈسیئن ''ڈی لا فیمیلیا تاچیرینس کے'' ہیڈ کوارٹر اُتے &quot;غنڈےآں&quot; نے حملہ کيتا سی تے اس نے اپنے فیس بک پیج اُتے ہونے والے نقصان د‏‏ی تصاویر شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Yepes|first=Hector|title=Primera dama denunció ataque a la sede de la Fundación de la Familia Tachirense (Fotos)|url=http://www.lanacion.com.ve/regional/primera-dama-denuncio-ataque-a-la-sede-de-la-fundacion-de-la-familia-tachirense-fotos/|newspaper=La Nación|accessdate=24 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226225844/http://www.lanacion.com.ve/regional/primera-dama-denuncio-ataque-a-la-sede-de-la-fundacion-de-la-familia-tachirense-fotos/|archivedate=26 February 2014}}&lt;/ref&gt;

کچھ حملےآں وچ ادارےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ ماریہ کورینہ ماچاڈو نو‏‏ں قومی اسمبلی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے چھیڑ چھاڑ کرنے اُتے غصے وچ ، کچھ مظاہرین نے وزارت عامہ تے رہائش دے وزارت دے ہیڈکوارٹر اُتے حملہ کيتا۔ صدر مادورو نے کہیا کہ اس حملے تو‏ں مزدوراں تے عمارت دے 89 بچےآں دے انخلاء اُتے مجبور ہوگیا جدو‏ں عمارت دے زیادہ تر سامان تباہ تے اس د‏ی کھڑکیاں ٹُٹ گئياں تے عمارت دے &quot;اگ وچ لپٹ گئے&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Venezuela Ministry Torched By Protesters|url=https://uk.news.yahoo.com/venezuela-ministry-torched-protesters-094601485.html#ugF7qD3|publisher=Yahoo! News UK|accessdate=24 April 2014}}&lt;/ref&gt; دو ہفتے پہلے ، مسلح افواج د‏‏ی قومی تجربا‏تی یونیورسٹی دے تکیرا ریاستی کیمپس ، اک سرکاری یونیورسٹی جسنو‏ں سرکاری فرمان دے ذریعہ اک عوامی یونیورسٹی وچ تبدیل کيتا گیا سی ، اُتے پیٹرول بماں تو‏ں حملہ کيتا گیا تے وڈے پیمانے اُتے تباہ کردتا گیا۔ ڈین ، جس نے سجے بازو دے گروہاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، اس نے یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری ، ٹکنالوجی لیبز ، دفاتر تے بساں نو‏‏ں ہونے والے نقصان نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;laiguana&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=SHOCKING GALLERY: SEE HOW WAS TOTALLY DESTROYED HEADQUARTERS UNEFA-TÁCHIRA|url=http://laiguana.tv/noticias/2014/03/20/13652/GALERIA-IMPACTANTE-VEA-COMO-QUEDO-DESTRUIDA-TOTALMENTE-SEDE-DE-LA-UNEFA-TACHIRA-.html|publisher=laiguana.tv|accessdate=6 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407093317/http://laiguana.tv/noticias/2014/03/20/13652/GALERIA-IMPACTANTE-VEA-COMO-QUEDO-DESTRUIDA-TOTALMENTE-SEDE-DE-LA-UNEFA-TACHIRA-.html|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Robertson&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Robertson|first=Ewan|title=Venezuelan Opposition Mayor Jailed and Another Arrested as More Die in Violent Disturbances|url=http://nsnbc.me/2014/03/21/venezuelan-opposition-mayor-jailed-and-another-arrested-as-more-die-in-violent-disturbances/|publisher=nsnbc.me|accessdate=6 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407111033/http://nsnbc.me/2014/03/21/venezuelan-opposition-mayor-jailed-and-another-arrested-as-more-die-in-violent-disturbances/|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt; یونیورسٹی وچ تعینات نیشنل گارڈ دے اک افسر نو‏‏ں کیمپس وچ دوسرے حملے دے دوران کچھ دن بعد گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔

بوہت سارے گاڑیاں تباہ ہوگئياں ، جنہاں وچ قومی فوڈ ڈسٹری بیوشن کمپنیاں PDVAL &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Queman 5 vehículos de Pdval en Carabobo|url=http://www.reporteconfidencial.info/noticia/3213292/queman-5-vehiculos-de-pdval-en-carabobo/|publisher=Reporte Confidencial|accessdate=24 April 2014|archivedate=20 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220082219/http://www.reporteconfidencial.info/noticia/3213292/queman-5-vehiculos-de-pdval-en-carabobo/}}&lt;/ref&gt; تے بسنتاریو تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Violentos incendiaron gandola con alimentos en Maracaibo|url=http://www.ciudadccs.org.ve/?p=535489|publisher=cuidadccs.org|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224194259/http://www.ciudadccs.org.ve/?p=535489|archivedate=24 February 2014}}&lt;/ref&gt; بجلی دے وزیر ورگی چاکن نے کہیا کہ کمپنی کورپولیک د‏‏ی 22 گاڑیاں جل گئياں تے کچھ عوامی املاک بجلی تقسیم کرنے والے تاراں نو‏‏ں کٹ دتا گیا ، ایہ مبینہ &quot;فاشسٹ توڑ پھوڑ&quot; دا نتیجہ ا‏‏ے۔ وزیر لینڈ ٹرانسپورٹ ، ہیمان ایل ترودی نے آوا جائی دے نظام اُتے حملےآں د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://laradiodelsur.com/?p%3D247548|title=Archived copy|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224131030/http://laradiodelsur.com/?p=247548|archivedate=24 February 2014}}&lt;/ref&gt; صدر مادورو نے &quot;فاشسٹ گروہاں&quot; د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی گڈیاں نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی ویڈیو دکھادی تے دسیا کہ 50 تباہ شدہ یونٹاں نو‏‏ں تبدیل کرنا پئے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/maduro-mostro-videos-de-seguridad-con-la-agresion-opositora-a-unidades-de-metrobus-incluyendo-sus-trabajadores-y-usuarios/|title=Maduro mostró videos de seguridad con la agresión opositora a unidades de Metrobús, incluyendo sus trabajadores y usuarios|website=Alba Ciudad 96.3 FM|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; زمینی آوا جائی اُتے حملےآں تو‏ں متاثرہ گاڑیاں مختلف تنظیماں تے بس لائناں نال تعلق رکھدی نيں جنہاں وچ بس کاراکاس ، بس گوریناس-گیٹیئر ، میٹروبس &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/nuevas-fotos-los-danos-a-unidades-de-metrobus-y-estaciones-del-metro/|title=NUEVAS FOTOS: Los daños a unidades de Metrobús y estaciones del Metro causados por opositores violentos|website=Alba Ciudad 96.3 FM|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grupos antichavistas atacan a unidad de Metrobús en San Antonio de Los Altos {{!}} AVN |url=http://www.avn.info.ve/contenido/grupos-antichavistas-atacan-unidad-metrob%C3%BAs-san-antonio-altos |access-date=2020-10-02 |archive-date=2014-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225094245/http://www.avn.info.ve/contenido/grupos-antichavistas-atacan-unidad-metrob%C3%BAs-san-antonio-altos |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.correodelorinoco.gob.ve/nacionales/grupos-fascistas-atacan-nuevamente-unidad-metrobus-y-lesionan-un-usuario/|title=Grupos fascistas atacan nuevamente unidad de metrobús y lesionan un usuario|publisher=|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; تے کاراکاس سب وے شامل نيں ، جس دے نتیجے وچ کچھ آوا جائی دے راستے عارضی طور اُتے بند ہوگئے سن تے ایہ راستہ بند ہويا سی۔ نقصان تو‏ں بچنے دے لئی کراکس سب وے دے اسٹیشناں نو‏‏ں بند کرنا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/ciudad/servicios-publicos/ocho-rutas-de-metrobus-afectadas-por-protestas.aspx|title=Inicio – Últimas Noticias|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227165406/http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/ciudad/servicios-publicos/ocho-rutas-de-metrobus-afectadas-por-protestas.aspx|archivedate=27 February 2014}}&lt;/ref&gt;

== واقعات د‏‏ی ٹائم لائن ==
[[فائل:Gráfica Protestas Venezuela.png|thumb|350x350px| وینزویلا وچ ہر سال احتجاج د‏‏ی تعداد۔]]
[[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 06.jpg|thumb| فروری 2014 وچ [[ماراکایبو|وینزویلا دے]] مراکیبو وچ پلاسیو ڈی جسٹیسیا دے باہر ہزاراں حزب اختلاف دے مظاہرین ]]
وینزویلا آبزروری آف سوشل کِلکِلِٹ (او وی سی ایس) دے مطابق ، 2014 وچ 9،286 مظاہرے ہوئے ، کئی دہائیاں وچ وینزویلا وچ ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ایہ ا‏‏ے۔ زیادہ تر مظاہرے ، 6،369 مظاہرے ، 2014 دے پہلے چھ ماہ دے دوران ہوئے ، جنہاں وچ روزانہ اوسطا 35 احتجاج ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایس وی سی او نے اندازہ لگایا کہ جنوری وچ 445 مظاہرے ہوئے۔ فروری وچ 2،248؛ مارچ وچ 1،423؛ اپریل وچ 1،131؛ مئی وچ 633؛ تے جون وچ 489&lt;ref name=&quot;SVCOprotestINFO4&quot;&gt;{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141120/http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/}}&lt;/ref&gt;۔ احتجاج د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ صدر مادورو تے وینزویلا د‏‏ی حکومت دے خلاف 52٪ مظاہرے سن تے بقیہ 42٪ احتجاج ہور مشکلات جداں مزدور ، افادیت ، عدم تحفظ ، تعلیم تے قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ &lt;ref name=&quot;SVCOprotest23&quot;&gt;{{cite news|title=En 2014 se registraron 9.286 protestas, cifra inédita en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|accessdate=25 January 2015|agency=La Patilla|date=19 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180518032822/http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|archivedate=18 May 2018}}&lt;/ref&gt; طلباء تے حزب اختلاف دے رہنماواں دے احتجاج دے مطالبے دے بعد سب تو‏ں زیادہ احتجاج فروری دے پہلے ہفتے وچ شروع ہويا ، جو اس ماہ دے وسط وچ عروج اُتے پہنچ گیا۔ &lt;ref name=&quot;SVCOprotestINFO3&quot;&gt;{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141120/http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/}}&lt;/ref&gt;

اس دے بعد تیل د‏‏ی قیمت وچ کمی تے وینزویلا وچ قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں 2014 دے وسط وچ صرف 2014 دے آخر وچ احتجاج د‏‏ی تعداد کم ہوئے گئی۔ جولائ‏ی 2014 وچ 41 مظاہرےآں تو‏ں جنوری 2015 وچ 147 ہوچکے نيں ، احتجاج د‏‏ی کمی وچ چار گنیااضافہ د‏‏ی مذمت دے نال۔ جنوری 2015 وچ ، جنوری 2014 وچ 445 دے مقابلے 518 مظاہرے ہوئے ، انہاں مظاہرےآں وچ زیادہ تر ملک وچ قلت دا سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref name=&quot;SVCOjan15&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Conflictividad social en Venezuela en enero de 2015|url=http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/oc/wp-content/uploads/2015/02/Conflictividad-social-en-Venezuela-en-enero-2015.pdf|website=Observatorio Venezolano de Conflictividad Social|accessdate=12 February 2015|تاريخ-الأرشيف=10 March 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210310112222/https://www.observatoriodeconflictos.org.ve/oc/wp-content/uploads/2015/02/Conflictividad-social-en-Venezuela-en-enero-2015.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015 دے پہلے نصف حصے وچ ، 2،836 مظاہرے ہوئے ، 2014 دے پہلے ششماہی وچ مظاہرےآں د‏‏ی تعداد 6،369 تو‏ں کم ہوگئی۔ 2015 دے پہلے نصف وچ ہونے والے 2،836 مظاہرےآں وچ ، 6 واقعات وچو‏ں 1 تو‏ں کچھ زیادہ قلت دے خلاف مظاہرے سن ۔ تجزیہ کاراں نے احتجاج وچ حصہ لینے والی تعداد وچ کمی د‏‏ی وجہ حکومت دے کریک ڈاؤن دے خدشے نو‏‏ں قرار دتا تے وینزویلاین نو‏‏ں قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کھانا تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں وچ مصروف رہیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Thousands March Against Socialist President in Venezuela|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/24/world/americas/ap-lt-venezuela-protest.html?_r=0|accessdate=8 August 2015|agency=''[[International New York Times]]''|date=24 January 2015}}&lt;/ref&gt;

سنہ 2016 دے پہلے دو ماہ وچ ، اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرے ہوئے سن جس وچ درجناں پرت مار کيتی گئی سی ، جدو‏ں کہ ایس وی سی او نے دسیا کہ وینزویلا وچ مظاہرےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ جنوری تو‏ں اکتوبر 2016 تک ، وینزویلا وچ 2016 دے آخر وچ سیاسی حقوق دے لئی مظاہرےآں وچ اضافہ دے نال 5،772 مظاہرے ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Conflictividad Social en Venezuela en Octubre 2016|url=https://www.scribd.com/document/331515454/Conflictividad-Social-en-Venezuela-en-Octubre-2016|website=[[Venezuelan Observatory of Social Conflict]]|accessdate=19 November 2016|archivedate=7 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201107044734/https://www.scribd.com/document/331515454/Conflictividad-Social-en-Venezuela-en-Octubre-2016}}&lt;/ref&gt;

وینزویلا دے آئینی بحران دے بعد ، تے حزب اختلاف دے صدارتی امیدوار ہنریک کیپریل نو‏‏ں 15 سالاں تو‏ں سیاست تو‏ں روکنے دے دباؤ دے بعد ، 2014 وچ شروع ہونے دے بعد تو‏ں احتجاج انہاں دے سب تو‏ں زیادہ &quot;لڑاکا&quot; ہوئے گئے۔&lt;ref name=&quot;ABC17grown3&quot;&gt;{{cite news|last1=Goodman|first1=Joshua|title=Venezuela's Maduro blasts foe for chemical attack comments|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-maduro-blasts-foe-chemical-attack-comments-46695565|accessdate=10 April 2017|work=[[اے بی سی نیوز]]|agency=[[Associated Press]]|date=9 April 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; اگست 2017 وچ وینزویلا دے آئین ساز اسمبلی دے انتخابات دے بعد ، سال دے باقی حصے وچ احتجاج کم ہوئے گیا۔

سنیپ انتخابات دے اعلان دے بعد 2018 وچ ، احتجاج وچ تعداد وچ اضافہ ہويا ، جس دا نتیجہ بالآخر نکولس مادورو دے دوبارہ انتخابات دے نتیجے وچ ہويا۔ انتخابات دے بعد ، احتجاج اک بار فیر غائب ہونا شروع ہوگیا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lapatilla.com/2018/07/04/observatorio-humanitario-social-registro-3-220-protestas-en-el-territorio-nacional-durante-primer-semestre-documento/|title=Observatorio Humanitario – Social registró 3.220 protestas en el territorio nacional durante primer semestre (DOCUMENTO)|last=|first=|date=2018-07-04|work=[[La Patilla]]|access-date=2018-07-04|language=es-ES|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308101504/https://www.lapatilla.com/2018/07/04/observatorio-humanitario-social-registro-3-220-protestas-en-el-territorio-nacional-durante-primer-semestre-documento/|archivedate=2021-03-08|accessdate=2020-10-02}}&lt;/ref&gt; وینزویلا آبزرویٹری آف سوشل کشمکش دے مطابق ، جون 2018 تک 2018 وچ چار ہزار تو‏ں زیادہ احتجاج ہوچکے نيں ، اوسطا روزانہ ویہہ مظاہرے ہوئے ، جنہاں وچو‏ں دس وچو‏ں اٹھ نو‏‏ں معاشرتی حقوق دا مطالبہ کرنا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Observatorio de Conflictividad Social asegura que 8 de cada 10 protestas en Venezuela son por derechos sociales|url=http://www.ntn24.com/america-latina/el-informativo-ntn24/venezuela/observatorio-de-conflictividad-social-asegura-que-8-de|accessdate=4 July 2018|agency=NTN24|date=30 June 2018|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;

== گھریلو رد عمل ==

=== حکومت ===
[[فائل:Manifestación en apoyo a Nicolás Maduro.jpg|thumb| دسمبر 2016 وچ حکومت دے زیر اہتمام مظاہرہ]]

==== حکومت‏ی الزامات ====
[[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 11.jpg|کھبے|thumb| بولیواری نیشنل پولیس دے پولیس اہلکار [[ماراکایبو|ماراکیبو]] وچ مظاہرین نو‏‏ں دیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]]
مارچ 2014 وچ ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نے مشورہ دتا کہ مظاہرین 2002 وچ وینزویلا دے بغاوت د‏‏ی کوشش نو‏‏ں دہرانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/venezuela-riots-kill-students-827/|title=Venezuela coup? Gunfire, clashes as 3 dead in violent Caracas protest|format=photos, video|website=RT News|date=12 February 2014|accessdate=16 February 2014}}&lt;/ref&gt; صدر مادورو نے حزب اختلاف نو‏‏ں &quot;فاشسٹ&quot; وی قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;5myths2&quot;&gt;{{cite news|title=5 myths about the Venezuela crisis|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/americas/venezuela/140304/5-myths-venezuela-crisis|accessdate=31 March 2014|newspaper=Global Post|date=5 March 2014}}&lt;/ref&gt;

صدر مادورو نے کہیا اے کہ: &quot;12 فروری تو‏ں ، اسيں اک نويں دور وچ داخل ہوئے نيں جس وچ انتہائی حق ، جمہوری طور اُتے جیتنے تو‏ں قاصر اے ، خوف ، تشدد ، سبقتل تے میڈیا د‏‏ی ہیرا پھیری تو‏ں جیتنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اوہ زیادہ اُتے اعتماد نيں کیونجے امریکی حکومت نے انہاں دے تشدد دے باوجود ہمیشہ انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://afgj.org/alliance-for-global-justice-statement-on-right-wing-violence-in-venezuela|title=Statement on Right-Wing Violence in Venezuela|publisher=Alliance for Global Justice|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt; ''نیو یارک ٹائمز دے اک بیان وچ '' ، صدر مادورو نے کہیا کہ مظاہرین د‏‏ی کارروائیاں نے عوامی املاک نو‏‏ں کئی لکھاں ڈالر دا نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ انہاں نے جاری رکھدے ہوئے کہیا کہ مظاہرین دے پاس جمہوری طور اُتے منتخبہ حکومت دا تختہ الٹنے دا غیر جمہوری ایجنڈا اے ، تے غریباں د‏‏ی کوئی حمایت نہ ملنے اُتے انہاں نو‏ں دولت منداں د‏‏ی مدد حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی ہور کہیا کہ حکومت‏ی حامیاں دے ذریعہ جرائم نو‏‏ں کدی وی برداشت نئيں کيتا جائے گا تے ایہ کہ تمام مجرمان ، خواہ اس د‏ی حمایت کرن ، انہاں دے اقدامات دا جوابدہ ہون گے ، تے حکومت نے کسی وی معاملے د‏‏ی تحقیقات دے لئی انسانی حقوق کونسل کھول رکھی اے ، جداں &quot;ہر شکار&quot; انصاف دے مستحق نيں &quot;۔ &lt;ref name=&quot;NYTmaduro&quot;/&gt; ''[[دی گارڈین|دی گارڈین نو‏‏ں]]'' اک انٹرویو دیندے ہوئے ، صدر مادورو نے ریاستہائے مت'حدہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی انقلاب د‏‏ی تریخ د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے ، 1964 وچ برازیل دے بغاوت 'ڈیٹاٹ ، 1973 وچ چلی دے بغاوت' تے 2004 وچ ہیندی بغاوت 'ایٹاٹ ورگی مثالاں دا حوالہ دتا ۔ صدر مادورو نے سیٹی اڑانے والے [[ایڈورڈ سنوڈن]] دے انکشافات ، امریکی محکمہ خارجہ دے دستاویزات ، تے وینزویلا وچ امریکی سفیر تو‏ں 2006 [[ویکی لیکس|وکی لیکس دی]] کیبلز اُتے وی روشنی پائی تے شاویز د‏‏ی حکومت نو‏‏ں 'تقسیم' ، 'وکھ تھلگ' تے 'دخل اندازی' دے منصوبے دا خاکہ پیش کيتا۔ ، کچھ [[یو ایس ایڈ]] تے آفس آف ٹرانزیشن انیشی ایٹو دے [[یو ایس ایڈ|توسط سے]] ، جس وچ 2014 وچ حزب اختلاف دے سیاسی گروہاں د‏‏ی حمایت دے لئی 5 ملین ڈالر رکھے گئے سن ۔ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما دے]] نال وینزویلا دے احتجاج وچ ہر طرح د‏‏ی شمولیت تو‏ں انکار کيتا اے ، &quot;امریکی سفارت کاراں دے خلاف جھوٹھے الزامات لگیا کر مظاہرےآں تو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی جائز شکایات نو‏‏ں دور کرنا چاہیدا&quot;۔

صدر مادورو نے ایہ وی دعوی کيتا کہ [[پاناما|پاناما دی]] حکومت وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ مداخلت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|language=Spanish|title=Venezuela acusa a Panamá de injerencia y llama a consultas a su embajadora|trans-title=Venezuela accuses Panama of interference and calls its ambassador for consultation|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/20/maduro-llamo-a-consulta-a-embajadora-venezolana-en-panama/|accessdate=20 February 2014|newspaper=La Patilla|date=20 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225001156/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/20/maduro-llamo-a-consulta-a-embajadora-venezolana-en-panama/|archivedate=25 February 2014}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے وقت ، وینزویلا دے حامیاں نے صدر شاویز د‏‏ی موت دے بعد پہلے سال د‏‏ی یاد منائی ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نے پاناما دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ تن دن بعد ، حکومت نے پاناما دے نال معاشی تعلقات نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا۔

21 فروری نو‏‏ں اک نیوز کانفرنس دے دوران ، مادورو نے اک بار فیر امریکا تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] اُتے الزام لگایا کہ اوہ میڈیا دے توسط تو‏ں اپنی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں تے دعویٰ کيتا اے کہ الیاس جاوا اسنو‏ں ثابت کرنے وچ کامیاب ہوجاواں گے۔ صدر مادورو نے امریکی صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما سے]] مذاکرات وچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ 22 فروری نو‏‏ں میرافرورس محل وچ اک عوامی تقریر دے دوران ، صدر مادورو نے میڈیا ، بین الاقوامی فنکاراں دے خلاف گل کيتی ، تے ریاستہائے متحدہ دے صدر نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا ، &quot;ميں اوباما تے انہاں دے افریقی امریکی جذبے تو‏ں التجا کردا ہاں ، تاکہ وینزویلا دا احترام کرنے دا حکم دتا جائے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{cite news|language=Spanish|title=Maduro: Yo invoco a Obama, a su espíritu afroamericano, para que de la orden de respetar a Venezuela|trans-title=Maduro: I call Obama, his Afro American spirit, to order respect to Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/maduro-yo-invoco-a-obama-a-su-espiritu-afroamericano-para-que-de-la-orden-de-respetar-a-venezuela/|accessdate=23 February 2014|newspaper=La Patilla|date=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223220856/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/maduro-yo-invoco-a-obama-a-su-espiritu-afroamericano-para-que-de-la-orden-de-respetar-a-venezuela/|archivedate=23 February 2014}}&lt;/ref&gt;

18 مارچ 2014 نو‏‏ں اک پریس کانفرنس دے دوران ، قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے کہیا کہ حکومت نے مظاہرے دے نتیجے وچ ہونے والی اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا کورینا مچاڈو اُتے قتل دے 29 جرماں دا الزام عائد کيتا۔ 22 مارچ نو‏‏ں جدو‏ں مکیٹیا ایئرپورٹ پہنچی تاں ماریہ کورینہ ماچاڈو نو‏‏ں مختصر طور اُتے حراست وچ لیا گیا تے بعد وچ ايس‏ے دن رہیا کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Maiquetia Airport2&quot;&gt;{{cite news|title=Con la bandera nacional sale María Corina Machado de Maiquetía (Fotos)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/22/retienen-a-diputada-maria-corina-machado-en-altamira/|accessdate=23 March 2014|newspaper=La Patilla|date=22 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010124250/https://www.lapatilla.com/site/2014/03/22/retienen-a-diputada-maria-corina-machado-en-altamira/|archivedate=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;

''نیویارک ٹائمز کے'' ایڈیٹوریل بورڈ نے کہیا اے کہ صدر مادورو د‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت دے اس طرح دے خدشےآں &quot;بطور انحصار کرنے والے سیاستدان د‏‏ی طرف تو‏ں موڑ د‏‏ی حکمت عملی دکھادی دیندی اے جو اپنے ملک د‏‏ی معیشت د‏‏ی خراب حالت تے تیزی تو‏ں بگڑدے ہوئے معیار زندگی تو‏ں نمٹنے دے قابل نئيں ا‏‏ے۔ دنیا دے سب تو‏ں وڈے تیل ذخائر &quot; حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں لگائے جانے والے انہاں الزامات نو‏‏ں لاطینی امریکا اُتے واقع واشنگٹن آفس دے ڈیوڈ سملڈ نے اتحاد د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے بلايا سی ، اس دے نال سملڈ نے کہیا سی ، &quot;جب آپ سازشاں د‏‏ی گل کردے نيں تاں ، ایہ بنیادی طور اُتے فوجیاں نو‏‏ں اکھٹا کرنے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ ایہ کہنے دا اک طریقہ اے کہ 'یہ اختلاف رائے دا وقت نئيں اے '۔ &quot;&lt;ref name=&quot;GUARDIANcoup2&quot;&gt;{{cite news|title=Venezuelan president Nicolás Maduro accuses three generals of plotting coup|url=https://www.theguardian.com/world/2014/mar/26/venezuela-president-nicolas-maduro-accuses-generals-plotting-coup|accessdate=26 March 2014|newspaper=The Guardian|date=26 March 2014}}&lt;/ref&gt;

ستمبر 2018 وچ ، ''نیویارک ٹائمز'' نے اطلاع دتی اے کہ &quot; انہاں نے صدر نیکولس مادورو نو‏‏ں معزول کرنے دے انہاں دے منصوبےآں اُتے تبادلہ خیال دے لئی گذشتہ سال وینزویلا دے باغی فوجی افسران دے نال خفیہ ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Trump Administration Discussed Coup Plans With Rebel Venezuelan Officers|url=https://www.nytimes.com/2018/09/08/world/americas/donald-trump-venezuela-military-coup.html|accessdate=8 September 2018|agency=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=8 September 2018}}&lt;/ref&gt;

ریٹائرڈ جنرل ہیوگو کارجال جو وینزویلا د‏‏ی فوجی انٹلیجنس دے سربراہ نيں ، جو ہیوگو شاویز د‏‏ی صدارت دے دوران دس سال تک وینزویلا د‏‏ی یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی دے قومی اسمبلی دے نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہے سن تے مادورو دے حامی قانون ساز سمجھ‏‏ے جاندے سن ، &quot;حکومت وچو‏ں اک سب تو‏ں نمایاں شخصیتاں &quot; - کہیا اے کہ مادورو بیرون ملک اپنے حق وچ ناں نہاد&quot; اچانک احتجاج &quot;کا حکم دیندے نيں ، تے انہاں دے شراکت دار انہاں د‏‏ی مالی اعانت کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.el-nacional.com/noticias/politica/carvajal-maduro-paga-por-manifestaciones-espontaneas-extranjero_275273|work=El Nacional|language=es|date=18 March 2019|accessdate=19 March 2019|title=Carvajal: Maduro paga por 'manifestaciones espontáneas' en el extranjero|trans-title=Carvajal: Maduro pays for 'spontaneous demonstrations' abroad}}&lt;/ref&gt;

==== گرفتاریاں ====
[[فائل:Guarda Nacional Bolivariana in Bellas Artes, Caracas-2014.jpg|کھبے|thumb| سڑک اُتے بولیواین نیشنل گارڈ نال تعلق رکھنے والے VN-4s ۔]]
15 فروری نو‏‏ں ، لیوپولڈو لوپیز دے والد نے کہیا ، &quot;وہ میرے بیٹے لیوپولڈو د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں ، لیکن انتہائی مہذب انداز وچ &quot; جدو‏ں حکومت نے اپنے گھر د‏‏ی تلاشی لئی۔ اگلے دن ، پاپولر ول دے رہنما لیوپولڈو لوپیز نے اعلان کيتا کہ اک ہور احتجاج دے بعد اوہ خود نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ شامل کرن گے ، ایہ کہندے ہوئے کہ ، &quot;ميں نے کوئی جرم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ جے مینو‏ں قانونی طور اُتے جیل وچ ڈالنے دا فیصلہ ہُندا اے تاں وچ خود نو‏‏ں اس ظلم و ستم دے سامنے پیش کراں گا۔ &quot; 17 فروری نو‏‏ں ، مسلح سرکاری انٹیلیجنس اہلکاراں نے غیرقانونی طور اُتے کاراکاس وچ پاپولر ول دے ہیڈکوارٹر جانے دے لئی مجبور کيتا تے بندوق د‏‏ی نوک اُتے موجود افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ 18 فروری نو‏‏ں ، لوپیز نے اپنی تقریر دے دوران وضاحت کيتی کہ اوہ کِداں ملک چھڈ سکدے نيں ، لیکن &quot;وینزویلا وچ مظلوم لوکاں دے لئی لڑنے دے لئی ٹھہرے&quot;۔ لوپیز نے تقریر کرنے دے بعد پولیس دے سامنے ہتھیار ڈال دتے تے انہاں نو‏ں کاراکاس دے پلوسیو ڈی جسٹیسیا منتقل کردتا گیا جتھ‏ے اگلے دن تک انہاں د‏‏ی سماعت ملتوی کردتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Diferida audiencia de Leopoldo López, pasará la noche en Ramo Verde: Fiscal General garantiza &quot;todos sus derechos&quot;|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/18/leopoldo-lopez-ha-sido-trasladado-al-palacio-de-justicia/|accessdate=19 February 2014|newspaper=La Patilla|date=18 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224233610/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/18/leopoldo-lopez-ha-sido-trasladado-al-palacio-de-justicia/|archivedate=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;

[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری دے بعد انہاں د‏‏ی فوری رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے کہیا ، &quot;لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری مناسب عمل دے اک بنیادی اصول د‏‏ی اک انتہائی قابل مذمت خلاف ورزی اے: آپ کسی نو‏‏ں کسی جرم دے نال منسلک ثبوت دے بغیر اسنو‏ں قید نئيں ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela opposition leader Leopoldo Lopez surrenders, urges protests|url=https://www.latimes.com/world/la-fg-venezuela-opposition-20140219,0,3729933.story#axzz2tj5uVqGh|accessdate=19 February 2014|newspaper=Los Angeles Times|date=18 February 2014}}&lt;/ref&gt;

مارچ دے آخری چند ہفتےآں دے دوران ، حکومت نے ہور الزامات لگانے تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی گرفتاری شروع کردتی۔ اپوزیشن دے میئر وائسینیو سکارانو سپیسو نو‏‏ں انہاں د‏‏ی میونسپلٹی وچ رکاوٹاں اتارنے دے عدالدی حکم د‏‏ی تعمیل وچ ناکا‏م ہونے اُتے ساڈھے دس ماہ قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی جس دے نتیجے وچ پچھلے دناں وچ متعدد اموات تے زخمی ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;uk.reuters.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Wallis|first=Daniel|url=http://uk.reuters.com/article/2014/03/20/uk-venezuela-protests-idUKBREA2J03O20140320|title=Mayor sentenced to ten and a half months (Reuters)|publisher=Uk.reuters.com|date=20 March 2014|access-date=2 October 2020|archivedate=27 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227040459/http://uk.reuters.com/article/2014/03/20/uk-venezuela-protests-idUKBREA2J03O20140320}}&lt;/ref&gt; ہیوگو شاویز دے وڈے بھائی ، عدن شاویز نے حزب اختلاف دے میئراں اُتے تنقید کرنے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی کوشش وچ شامل ہوئے گئے جنھاں نے احتجاج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، تے کہیا اے کہ اوہ &quot;مختلف معاملات دے الزامات عائد کرکے&quot; سکارونو تے سیالبلوس د‏‏ی طرح ختم ہوسکدے نيں &quot;۔ 27 فروری نو‏‏ں ، حکومت نے مختلف الزامات دے تحت پاپولر وِل دے رہنما کارلوس وِچیو دے گرفتاری دا وارنٹ جاری کيتا ۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Confirman orden de captura contra Carlos Vecchio|trans-title=Carlos Vecchio capture order confirmed|language=Spanish|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/27/confirman-orden-de-captura-contra-carlos-vecchio/|accessdate=28 February 2014|newspaper=La Patilla|date=27 February 2014}}&lt;/ref&gt;

25 مارچ نو‏‏ں ، صدر مادورو نے اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی فضائیہ دے تن جرنیلاں نو‏‏ں حکومت دے خلاف تے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وچ مبینہ طور اُتے &quot;بغاوت&quot; د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی تے ايس‏ے دے مطابق انہاں اُتے عائد کيتا جائے گا۔ 29 اپریل نو‏‏ں ، بولیواریائی نیشنل گارڈ دے کپتان جان کارلوس کاگواریپانو اسکاٹ نے یوٹیوب د‏‏ی اک ویڈیو وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ انہاں نے کہیا کہ &quot;بطور قومی گارڈ ممبر جو اس ملک نال محبت کردا اے تے ساڈے مستقب‏‏ل تے اپنے بچےآں دے بارے وچ فکر مند اے &quot;۔ انہاں نے ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ ، &quot;صدر تو‏ں استعفیٰ مانگنے ، سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی کافی وجوہات موجود نيں&quot; تے کہیا کہ حکومت نے &quot; [[برادر کشی|جنونی]] جنگ&quot; کيتی۔ اس ویڈیو دے انہاں دناں دے بعد اسکاٹ اُتے حکومت دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی جس دے بعد &quot;فضائیہ دے تن جرنیلاں تے قومی محافظ دے اک ہور کپتان دے نال ہی ریاست دے خلاف سازش کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی&quot;۔ &lt;ref name=&quot;BBscott2&quot;&gt;{{cite news|last=Parshely|first=Lois|title=Venezuela's Latest Military Defector Puts the Focus on Civilian Deaths|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-05-02/venezuelas-latest-military-defector-draws-focus-to-civilian-deaths|accessdate=3 May 2014|newspaper=Bloomberg Businessweek|date=2 May 2014|archivedate=3 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503163335/http://www.businessweek.com/articles/2014-05-02/venezuelas-latest-military-defector-draws-focus-to-civilian-deaths}}&lt;/ref&gt;

225 وینزویلا دے فوجی افسران نے انہاں تِناں فضائیہ دے جرنیلاں دے خلاف لگائے گئے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں نو‏ں فوجی عدالت دے سامنے لیانے تو‏ں &quot;ان دے آئینی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی ، کیونجے ابتدائی سماعت پیش کرنا پہلے ضروری اے &quot; تے نیشنل گارڈ نو‏‏ں &quot;محدود رہنے&quot; دے لئی کہیا۔ آئین دے آرٹیکل 320 ، 328 تے 329 دے تحت اپنے فرائض د‏‏ی تکمیل تے عوامی نظم و ضبط اُتے اپنی غیرقانونی سرگرمیاں ختم کرنا &quot;۔ فضائیہ دے جنرلاں اُتے لگائے جانے والے الزامات نو‏‏ں وینزویلا دے سابق عہدیداراں تے کمانڈراں نے &quot;میڈیا پینتریبازی&quot; دے طور اُتے وی دیکھیا سی تاکہ یو این اے ایس او آر د‏‏ی حمایت حاصل کيتی جاسک‏‏ے کیونجے صدر مادورو نے اس میٹنگ دا وقت مقرر کيتا سی تے اوہ تفصیلات دینے تو‏ں قاصر سن ۔ &lt;ref name=&quot;ENHgenerals2&quot;&gt;{{cite news|last=Maria Delgado|first=Antonio|title=Oficiales retirados cuestionan arrestos de generales venezolanos|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/03/26/1710614/arresto-de-generales-venezolanos.html|accessdate=26 March 2014|newspaper=El Nuevo Herald|date=26 March 2014|archivedate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140530022304/http://www.elnuevoherald.com/2014/03/26/1710614/arresto-de-generales-venezolanos.html}}&lt;/ref&gt;

==== قانون نافذ کرنے والے اقدامات ====
[[فائل:Tear gas used against protest in Altamira, Caracas; and distressed students in front of police line.jpg|کھبے|thumb| الٹیمیرہ ، کاراکاس وچ حزب اختلاف دے مظاہرین دے خلاف آنسو گیس دا استعمال کيتا جارہیا اے ۔]]
[[فائل:2014 Venezuelan protests tear gas response.jpg|کھبے|thumb| مظاہرین آنسو گیس دا جواب دیندے ہوئے 12 مارچ 2014۔]]
بولیواریائی نیشنل پولیس تے وینزویلا دے قومی گارڈ دے اہلکار وی انہاں عمارتاں اُتے ہتھیاراں تے بماں دے فائر کردے ہوئے دکھائے گئے جتھ‏ے اپوزیشن دے مظاہرین جمع سن ۔ پریس کانفرنس دے دوران ، وزیر داخلہ تے انصاف میگول روڈریگ ٹوریس نے کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے &quot;بلیک واپس&quot; دے ناں تو‏ں جانے والی کیوبا د‏‏ی خصوصی فورسز دے مظاہرےآں وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے دے الزامات د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا اے کہ وینزویلا وچ صرف کیوبا ہی دوا د‏‏ی مدد کر رہیا اے تے کھیل.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Desmiente que haya &quot;Avispas Negras&quot; en Táchira: los únicos cubanos que hay están en los CDI|trans-title=&quot;Black hornets&quot; in Táchira denied: the only Cubans are in the CDIs|language=Spanish|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/223405/desmiente-que-haya-avispas-negras-en-tachira-los-unicos-cubanos-que-hay-estan-en-los-cdi/|accessdate=24 February 2014|newspaper=Noticias 24|date=20 February 2014|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213123029/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/223405/desmiente-que-haya-avispas-negras-en-tachira-los-unicos-cubanos-que-hay-estan-en-los-cdi/}}&lt;/ref&gt;

وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے ممبران دے ایہ الزامات اس وقت شروع ہوئے جدو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اک فوجی ٹرانسپورٹ طیارے د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جو کیوبا دا ہونے دا الزام لگایا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Cartaya|first=Rolando|title=Cuban troops suspected to be in Venezuela|url=http://www.martinews.com/content/cuban-troops-suspected-to-be-in-venezuela-/32317.html|accessdate=24 February 2014|newspaper=Marti News|date=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;

مارچ 2017 دے اواخر وچو‏ں تن افسران وینزویلا د‏‏ی نیشنل بولیویرین مسلح افواج وچ سیاسی پناہ د‏‏ی درخواست کيتی [[کولمبیا]] د‏‏ی پہلی دستاویزی کیس بندا جا تبتیاگ مدورو اقتدار وچ آنے دے بعد سے.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela demands Colombia return 3 military deserters|url=http://www.cnn.com/2017/04/22/americas/venezuela-military-deserters/|accessdate=23 April 2017|newspaper=CNN|date=23 April 2017}}&lt;/ref&gt;

اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق OHCHR دے دفتر نے جولائ‏ی 2018 وچ اک رپورٹ جاری کيت‏ی سی جس وچ جولائ‏ی 2017 تو‏ں وینزویلا د‏‏ی انٹلیجنس تے سکیورٹی فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں حد تو‏ں زیادہ من منی گرفتاریاں تے نظربندی دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ohchr.org&quot;&gt;[https://www.ohchr.org/Documents/Countries/VE/VenezuelaReport2018_EN.pdf Human rights violations in the Bolivarian Republic of Venezuela:a downward spiral with no end in sight]&lt;/ref&gt; رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 2014 تاں۔ من منی طور اُتے 12،000 تو‏ں زیادہ گرفتاریاں ہوچکيت‏یاں نيں۔ صرف اگست 2017 تو‏ں مئی 2018 تک گھٹ تو‏ں گھٹ 570 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا اے ، انہاں وچ 35 بچےآں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/report/2017/11/29/crackdown-dissent/brutality-torture-and-political-persecution-venezuela Crackdown on DissentBrutality, Torture, and Political Persecution in Venezuela]&lt;/ref&gt; وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے حکومت مخالف مظاہرین وچو‏ں بوہت سارے افراد نو‏‏ں مختصر طور اُتے پھانسی دے دتی ا‏‏ے۔

==== قرارداد 8610 ====
27 جنوری 2015 نو‏‏ں ، وینزویلا دے وزیر دفاع ، ولادیمیر پیڈرینو لوپیز نے قرارداد 8610 اُتے دستخط کیتے جس وچ کہیا گیا اے کہ &quot;ممکنہ طور اُتے مہلک طاقت دے استعمال دے نال ، آتشاں اسلحہ یا کسی تے مہلک ہتھیار دے نال نال&quot; وینزویلا دے مسلح افراد دے ذریعہ آخری حربے دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ &quot;عوارض د‏‏ی روک سیم دے لئی ، جائز طور اُتے قائم کردہ اتھارٹی د‏‏ی حمایت کرنے تے کسی وی جارحیت نو‏‏ں مسترد کرنے ، اس دا سامنا کرنے دے لئی فوری طور اُتے تے ضروری وسائل&quot; اُتے مجبور کردی ا‏‏ے۔ ایہ قرارداد وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل 68 تو‏ں متصادم اے جس وچ کہیا گیا اے کہ ، &quot;پرامن مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ تے زہریلے مادے دے استعمال اُتے پابندی ا‏‏ے۔ قانون عوامی نظم و ضبط دے کنٹرول وچ پولیس تے سیکیورٹی دے اقدامات نو‏‏ں باقاعدہ بنائے گا۔ &quot; &lt;ref name=&quot;EN86102&quot;&gt;{{cite news|last1=Lopez|first1=Edgar|title=Autorizan uso de armas mortales contra protestas|url=http://www.el-nacional.com/politica/Autorizan-uso-armas-mortales-protestas_0_564543734.html|accessdate=12 February 2015|agency=El Nacional|date=29 January 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216080935/http://www.el-nacional.com/politica/Autorizan-uso-armas-mortales-protestas_0_564543734.html|archivedate=16 February 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

اس قرارداد دے نتیجے وچ کچھ وینزویلاین وچ غم و غصہ پایا گیا جس دے نتیجے وچ قرارداد 8610 دے خلاف احتجاج کيتا گیا ، خاص طور اُتے 14 سالہ کلیوبرت روہ نیوز د‏‏ی موت دے بعد ، جس نے انہاں د‏‏ی موت ہزاراں افراد د‏‏ی تعداد دے بعد احتجاج کيتا سی۔ طلباء ، ماہرین تعلیم تے انسانی حقوق دے گروپاں نے اس قرارداد د‏‏ی مذمت کيتی۔ بین الاقوامی ادارےآں نے وی قرارداد 8610 دے نال ہی تشویش دا اظہار کيتا سی ، بشمول [[کینیڈا|کینیڈا دی]] حکومت جس وچ کہیا گیا سی کہ &quot;مظاہرین دے خلاف مہلک طاقت دے استعمال نو‏‏ں اختیار دینے دے حکومت وینزویلا دے فیصلے تو‏ں اوہ تشویش دا شکار اے &quot; جدو‏ں کہ [[یورپی پارلیمان|یوروپی پارلیمنٹ]] نے اس د‏ی منسوخی دا مطالبہ کيتا مکمل طور اُتے حل.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Merchán|first1=Johan|title=Parlamento Europeo pide liberación inmediata de López, Ledezma, Ceballos y manifestantes pacíficos detenidos por régimen de Maduro|url=http://www.enoriente.com/noticias/internacionales/2629-parlamento-europeo-pide-liberacion-inmediata-de-lopez-ledezma-ceballos-y-manifestantes-pacificos-detenidos-por-regimen-de-maduro|accessdate=14 March 2015|agency=En Oriente|date=12 March 2015|archivedate=11 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311233338/http://enoriente.com/noticias/internacionales/2629-parlamento-europeo-pide-liberacion-inmediata-de-lopez-ledezma-ceballos-y-manifestantes-pacificos-detenidos-por-regimen-de-maduro}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Canadá está preocupada por resolución 8610 en Venezuela|url=http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/|accessdate=14 March 2015|agency=[[Globovison]]|date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227025638/http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/|archive-date=27 February 2015|url-status=dead|archivedate=27 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227025638/http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/}}&lt;/ref&gt;

قرارداد پیش کرنے دے کچھ دن بعد ، پیڈرینو لوپیز نے کہیا کہ ناقدین نے اس فیصلے نو‏‏ں &quot;زندگی تے ایتھ‏ے تک کہ مظاہرین نو‏‏ں وی انسانی حقوق دے لئی گہرے احترام د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت دستاویز&quot; قرار دیندے ہوئے اس حکمنامے نو‏‏ں &quot;غیر منحرف&quot; قرار دتا ا‏‏ے۔ 7 مارچ 2015 نو‏‏ں ، پیڈرینو لوپیز نے بعد وچ اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی حکومت ہور تفصیل وضاحتاں پیش کرنے دے لئی قرارداد 8610 اُتے توسیع کر رہ‏ی اے تے اس فرمان نو‏‏ں &quot;ریگولیٹ تے اس اُتے نظرثانی د‏‏ی جانی چاہیدا&quot;۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pomenta Llaña|first1=Sonia|title=Redactan manual para normar la resolución 8610|url=http://www.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=195885&amp;tpCont=1&amp;idSec=3|accessdate=14 March 2015|agency=Union Radio|date=7 March 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402123510/http://www.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=195885&amp;tpCont=1&amp;idSec=3|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

=== مخالفت ===

==== اپوزیشن دے الزامات ====
[[فائل:MCM LT 2014 Venezuelan Protests.jpg|کھبے|thumb| اپوزیشن دے اجتماع وچ ماریا کورینا ماچاڈو تے لیلین ٹنٹوری]]
&quot;وینزویلا د‏‏ی ناکا‏م ریاست&quot; دے عنوان تو‏ں دتی ''نیویارک ٹائمز کے'' اک اختیاری پروگرام وچ ، لوپیز نے &quot;کاراکاس دے باہر ریمو وردے فوجی جیل سے&quot; اس اُتے افسوس دا اظہار کيتا کہ پچھلے پندرہ سالاں تو‏ں ، &quot;اس ملک وچ 'ناقابل برداشت' د‏‏ی تعریف ڈگریاں تو‏ں کم ہوئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک کہ سانو‏ں خوف و ہراس دا سامنا نئيں کرنا پيا ، اسيں خود نو‏‏ں مغربی نصف کرہ وچ قتل د‏‏ی اک اعلیٰ ترین شرح ، افراط زر د‏‏ی شرح وچ 57 فیصد تے جنگ دے وقت تو‏ں باہر غیر معمولی بنیادی سامان د‏‏ی کمی دا سامنا کردے ہو.۔ انہاں نے ہور کہیا ، معاشی تباہی دا مقابلہ اِنّے ہی جابر سیاسی ماحول نے کيتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں 4 فروری نو‏‏ں طلباء دے مظاہرےآں دا آغاز ہويا ، 1500 تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، 30 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے 50 تو‏ں ودھ افراد نے پولیس د‏‏ی تحویل وچ رہندے ہوئے انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا ، &quot;اس طرح&quot; اس حکومت دے مجرمانہ ہونے د‏‏ی گہرائی نو‏‏ں بے نقاب کيتا گیا اختلاف رائے تو‏ں اپنے قید وچ خطاب کردے ہوئے ، لوپیز نے دسیا کہ 12 فروری نو‏‏ں ، انہاں نے &quot;وینزویلا تو‏ں اپیل کيت‏ی سی کہ اوہ احتجاج تے آزادانہ تقریر دے اپنے قانونی حقوق استعمال کرن - لیکن ایسا امن تے تشدد دے بغیر کرن۔ اس دن تن افراد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی۔ خبر رساں ادارے الٹیمس نوٹیاس دے ویڈیو دے تجزیے وچ ایہ گل طے کيتی گئی اے کہ گولیاں نو‏‏ں بردار فوجی دستےآں د‏‏ی سمت تو‏ں فائر کيتا گیا ا‏‏ے۔ فیر وی احتجاج دے بعد ، &quot;صدر نکولس مادورو نے قتل ، آتش زنی تے دہشت گردی دے الزامات دے تحت ذا‏تی طور اُتے میری گرفتاری دا حکم دیا…. اج تک کسی وی قسم دا کوئی ثبوت پیش نئيں کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;NYTlopez3&quot;&gt;{{cite news|last=Lopez|first=Leopoldo|title=Venezuela's Failing State|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/opinion/venezuelas-failing-state.html?hp&amp;rref=opinion&amp;_r=0}}&lt;/ref&gt;

یونیورسٹی آف اینڈیس دے طالب علم رہنما نے مظاہرین دے نال مارچ کيتا تے کیوبا دے سفارت خانے نو‏‏ں اک دستاویز پیش د‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی ، &quot;چلاں کیوبا دے سفارتخانے جاو تاکہ انہاں تو‏ں وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی مداخلت بند کرو۔ اسيں اس حقیقت دے لئی جاندے نيں کہ کیوبا بیرکاں تے میرافلوراں وچ اے کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں دبانے دے لئی ہدایات دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Estudiantes llegaron a la embajada de Cuba|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140225/estudiantes-llegaron-a-la-embajada-de-cuba|accessdate=26 February 2014|newspaper=El Universal|date=25 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Estudiantes marcharon hasta la embajada de Cuba (Fotos y Video)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/25/estudiantes-seguiran-en-las-calles-2/|accessdate=26 February 2014|newspaper=La Patilla|date=25 February 2014}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Opposition medic 2014 Venezuelan protests..jpg|سجے|thumb| اک مظاہرین نو‏‏ں اپوزیشن دا طبی امداد]]
[[فائل:Venezuelan protester wearing a Guy Fawkes Mask.jpg|کھبے|thumb| گائے فاوکس دا ماسک پہنے ہوئے اک خاتون مظاہرین]]
اس دے بعد حزب اختلاف دے مظاہرےآں نو‏‏ں کچھ لوکاں نے &quot;مڈل کلاس احتجاج&quot; دے ناں تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ اُتے ، کچھ نچلے طبقے دے وینزویلاین نے طلبہ مظاہرین تو‏ں انہاں دا دورہ کرنے والے افراد نو‏‏ں دسیا کہ اوہ &quot;ودھدی ہوئی غذائی قلت ، افراط زر د‏‏ی افراتفری تے بے لگام پرتشدد جرم&quot; دے خلاف وی احتجاج کرنا چاہندے نيں لیکن اوہ اس تو‏ں خوفزدہ نيں کیونجے &quot;کولیٹیووس&quot; دے ناں تو‏ں مشہور حکومت نواز گروپاں نے &quot;پرتشدد دباؤ&quot; ڈالیا سی۔ مظاہرے ہوئے تے انہاں نے مبینہ طور اُتے کچھ اپوزیشن مظاہرین نو‏‏ں وی ہلاک کردتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Bajak|first=Frank|title=Venezuelan student protesters seek to woo poor|url=http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|accessdate=19 March 2014|newspaper=Associated Press|date=19 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140319231639/http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|archivedate=19 March 2014}}&lt;/ref&gt;

== لوکاں د‏‏ی رائے ==

=== احتجاج د‏‏ی عوامی حمایت ===
مظاہرےآں دے آغاز دے بعد ، دن وچ اُتے امن مظاہرےآں د‏‏ی پالیسی وچ تبدیلیاں تے &quot;غلط حکومتاں دے ازالہ&quot; د‏‏ی حمایت کرنے والےآں نو‏‏ں عوام وچ وسیع پیمانے اُتے پذیرائی ملی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Toro2&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Toro|first1=Francisco|title=The Venezuelan Protests Are Playing Right Into the Regime's Hands|url=https://newrepublic.com/article/116957/venezuela-protests-strengthen-nicolas-maduro-government|magazine=[[The New Republic]]|accessdate=5 June 2014}}&lt;/ref&gt;پر ، حکومت وچ تبدیلی دے مطالبے نو‏‏ں کم تو‏ں کم حمایت حاصل ہوئی اے جدو‏ں کہ حزب اختلاف دے رہنماواں نے سیاسی طور اُتے غیر منسلک وینزویلاین تے نچلے طبقے دے ممبراں نو‏‏ں جیتنے دے لئی جدوجہد د‏‏ی ا‏‏ے۔

==== غریباں د‏‏ی مدد ====
{{Quote box|source=ڈیوڈ سملڈ [[واشنگٹن آفس برائے لاطینی امریکا]] ، مئی 2016&lt;ref name=&quot;GUARD16may2016&quot; /&gt;|quote=غریباں د‏‏ی طرف تو‏ں اس طرح دے مظاہرے واقعی نويں ني‏‏‏‏ں۔ اپوزیشن نے ہمیشہ دعوی کيتا کہ اوہ پہلے موجود سن ، لیکن جدو‏ں آپ مظاہرین تو‏ں گل کردے سن تاں اوہ سب متوسط طبقے دے ہُندے سن ۔ لیکن ہن ، ایہ غریب ترین ہی نيں جو سب تو‏ں زیادہ نقصان اٹھا رہے ني‏‏‏‏ں۔|bgcolor=#EFEFEF|border=3px|align=left|width=200px}}
احتجاج د‏‏ی اکثریت اصل وچ وڈے شہراں دے متمول علاقےآں تک محدود سی جس وچ بہت سارے محنت کش طبقے دے شہریاں دا ایہ خیال سی کہ احتجاج انہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والا اے تے انہاں دے مفادات وچ کم نئيں کررہیا ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے راجگڑھ کاراکاس وچ واضح سی ، جتھ‏ے شہر دے متناسب امیر مشرقی حصے وچ ، مظاہرےآں نے روزانہ د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے متاثر کيتا ، جدو‏ں کہ شہر دے غریب ترین مغرب کنارے د‏‏ی زندگی ، خاص طور اُتے ملک د‏‏ی معاشی جدوجہد تو‏ں سخت متاثر ہوئی اے - جو عام طور اُتے بدستور جاری ا‏‏ے۔ ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' نے اس &quot;منقسم شخصیت&quot; نو‏‏ں ملک دے اندر دیرینہ طبقات‏ی تقسیم تے حکومت مخالف تحریک دے اندر اک ممکنہ طور اُتے اپاہج عیب د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے حزب اختلاف دے رہنماواں تے صدر مادورو دونے دے ذریعہ تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ اُتے بعد وچ مظاہرےآں وچ ، وینزویلا د‏‏ی بوہت سارے کچی آبادیاں وچ ، جنہاں نو‏ں &quot;حکومت کیت‏‏ی حمایت&quot; دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، سماجی بہبود دے پروگراماں د‏‏ی بدولت ، جرائم ، قلت تے افراط زر &lt;ref name=&quot;Bajak2&quot;&gt;{{cite news|last1=Bajak|first1=Frank|title=Venezuelan student protesters seek to woo poor|url=http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|work=Associated Press|accessdate=5 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140504140447/http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|archivedate=4 May 2014}}&lt;/ref&gt; اُتے مایوسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مظاہرین د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے تیزی تو‏ں احتجاج کرنا شروع کيتا۔ تے پرت مار جدو‏ں وینزویلا وچ صورتحال مسلسل خراب ہُندتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;GUARD16may20163&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/19/venezuela-unrest-nicolas-maduro-protests|title=President says Venezuela won't be next to fall, but he may not have a choice|date=19 May 2016|work=the Guardian|agency=''[[دی گارڈین]]''|last1=Watts|first1=Jonathan|accessdate=26 May 2016}}&lt;/ref&gt;

مغربی کاراکاس وچ پیٹیر جداں کچھ غریب محلےآں وچ ، ایداں دے باشندے جنہاں نے اس طرح دے سرکاری پروگراماں تو‏ں فائدہ اٹھایا اے ، مہنگائی ، قتل د‏‏ی اعلیٰ شرح تے قلت دے خلاف احتجاج وچ شامل ہوئے۔ کچھ غریب برادریاں وچ مظاہرے نایاب ہی رہندے نيں ، جزوی طور اُتے مسلح ''کولیٹیو'' دے خوف تو‏ں جو برادری نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے نيں تے اپوزیشن رہنماواں اُتے ''عدم'' اعتماد کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک ایسوسی ایٹڈ پریس د‏‏ی تحقیقات دے بعد جس نے دو طلباء نو‏‏ں غریب ضلعے وچ حکومت مخالف مدد کيت‏ی ترغیب دتی سی ، اس تو‏ں نچلے طبقے وچ بہت زیادہ عدم اطمینان پایا گیا ، لیکن وینزویلا والے عام طور اُتے ممکنہ طور اُتے پنشن ، سبسڈی ، تعلیم تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تو‏ں محروم ہونے دے بارے وچ زیادہ پریشان سن جے اپوزیشن نے اقتدار حاصل کرنا سی تاں ، تے بوہت سارے لوکاں نے کہیا کہ اوہ محسوس کردے نيں کہ دونے طرف دے رہنما صرف اپنے مفادات تے عزائم تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ ''[[دی گارڈین|گارڈین]]'' نے وینزویلا دے عوام تو‏ں نقطہ نظر وی تلاش کيتا ا‏‏ے۔ جواب دہندگان نے اپنی مظاہرین د‏‏ی حمایت دے لئی مرکزی احتجاج دے بوہت سارے مرکزی موضوعات دا اعادہ کيتا: بنیادی سامان وچ قلت دے نال جدوجہد۔ جرم؛ تیل د‏‏ی آمدنی وچ بدانتظامی؛ ایئر لائن دے ٹکٹ خریدنے وچ دشواریاں تے غیر ملکی کرنسی خریدنے دے &quot;افسر شاہی خواب&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں بین الاقوامی سفری جدوجہد۔ تے حزب اختلاف د‏‏ی مبینہ طور اُتے &quot;انتہائی سجے&quot; نوعیت دے بارے وچ حکومت کیت‏‏ی بیان بازی اُتے مایوسی۔ دوسرےآں نے احتجاج وچ شامل نہ ہونے د‏‏ی متعدد وجوہات پیش کيتیاں جنہاں وچ شامل نيں: تعلیم ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے عوامی آوا جائی وچ بہتری د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی حمایت۔ اس اُتے مایوسی دا اظہار کيتا کہ آیا مادورو د‏‏ی معزولی تو‏ں معنی خیز تبدیلیاں ہوسکن گی۔ تے ایہ اعتقاد کہ اک سرمایہ دارانہ ماڈل کسی بدعنوان حکومت‏ی نظام وچ سوشلسٹ ماڈل تو‏ں زیادہ موثر نئيں ہوئے گا۔ &lt;ref name=&quot;Walsh2&quot;&gt;{{cite news|last1=Walsh|first1=James|last2=Law|first2=Philippa|title=Venezuela protests: the other side of the story|url=https://www.theguardian.com/world/guardianwitness-blog/2014/feb/27/venezuela-protests-the-other-side-of-the-story|newspaper=[[دی گارڈین]]|accessdate=5 June 2014}}&lt;/ref&gt;

==== احتجاج د‏‏ی کوریج ====
میڈیا کوریج تو‏ں وی مظاہرےآں دے لئی عوامی حمایت متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ کچھ ذرائع ابلاغ نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں کم کردتا اے تے بعض اوقات انہاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں احتجاجی تحریک نو‏‏ں اس دے &quot;چھوٹے ، پُرتشدد ''گارمبیرو'' گروہ&quot; د‏‏ی طرف تو‏ں تعبیر کيتا جاسکدا اے ، جس د‏‏ی بنیاد پرستی مرکزی ''دھارے کی'' مخالفت کيتی حمایت نو‏‏ں کم کردی اے تے بظاہر حکومت دے &quot;فاشسٹ&quot; دے بیانیہ نو‏‏ں تقویت بخشتی ا‏‏ے۔ حکومت نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی جس وچ مدورو نے &quot;سست تحریک بغاوت&quot; د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيتا سی۔ جسٹس فرسٹ پارٹی تو‏ں وابستہ اک کارکن دا کہنا سی ، &quot;میڈیا سنسرشپ دا مطلب اے کہ ایتھ‏ے دے لوک صرف حکومت‏ی ورژن نو‏‏ں جاندے نيں کہ بگڑے ہوئے امیر بچے ، بغاوت نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی کاراکاس دے دولت مند حصےآں نو‏‏ں جلا رہے نيں ،&quot; تے حزب اختلاف دے رہنماواں تے مزدور طبقے وینزویلا دے وچکار رابطہ پیدا ہوگیا ا‏‏ے۔ احتجاج نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Kurmanaev3&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}&lt;/ref&gt;

==== حمایت دا تجزیہ ====
کچھ وینزویلا دا دعوی اے کہ مظاہرےآں نو‏‏ں &quot;معاشی محرومیاں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے دولت مند افراد&quot; د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ صرف انقلاب دے دفاع وچ غریباں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ پورٹو لا کروز وچ یونیورسٹی آف ایسٹ وچ پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر اسٹیو ایلنر جداں تجزیہ کاراں نے احتجاج د‏‏ی حتمی تاثیر اُتے شکوک دا اظہار کيتا اے جے اپوزیشن وسیع تر معاشرتی تحرک پیدا نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ ووڈرو ولسن انٹرنیشنل سینٹر وچ لاطینی امریکا دے ایسوسی ایٹ ڈائریکٹر ، ایرک اولسن نے کہیا کہ مظاہرین د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ نے مدورو نو‏‏ں &quot;لالچی معاشی کلاس&quot; نو‏‏ں قربانی دے بکرے دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے ، جو حمایت حاصل کرنے دے لئی اک مؤثر داستان رہیا اے کیونجے لوک &quot;زیادہ مائل ني‏‏‏‏ں۔ &quot;اقتصادی پالیسیاں د‏‏ی روشنی ڈالنے د‏‏ی تدبیراں دے مقابلہ وچ قیمتاں دے اضافے دے سازشی نظریات اُتے یقین کرنا۔&quot; &lt;ref name=&quot;Kurmanaev4&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}&lt;/ref&gt;

=== پول تے سروے دا ڈیٹا ===
[[فائل:President Maduro's approval rating.png|کھبے|thumb| صدر نکولس مادورو د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی۔ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; '''ذرائع:''' [http://www.lapatilla.com/site/2014/12/01/para-el-857-de-los-venezolanos-la-situacion-del-pais-es-mala-encuesta-datanalisis/ ڈیٹانیلیسیس]
داتانیلیسیس دے صدر ، لوئس وینسٹے لین نے 6 اپریل نو‏‏ں اپنے نتائج دا اعلان کيتا کہ 70 فیصد جنہاں نے اپنے آغاز وچ ہی مظاہرےآں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اوہ وینزویلا دے 63٪ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے جس نے احتجاج د‏‏ی شکل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی تازہ ترین رائے جائزاں دے نتائج تو‏ں صدر مادورو نے 42 ٪سے 45 ٪ دے درمیان مقبولیت ظاہر کیت‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ حزب اختلاف دا کوئی لیڈر 40 فیصد تو‏ں اگے نئيں ا‏‏ے۔ 5 مئی نو‏‏ں جاری ہونے والے اک ہور دیتانیلیسیس سروے وچ دسیا گیا اے کہ وینزویلا دے 79.5٪ افراد نے ملک د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں &quot;منفی&quot; قرار دتا ا‏‏ے۔ مادورو د‏‏ی نامنظور درجہ بندی نومبر 2013 وچ 44.6 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 59.2٪ ہوگئی سی۔ اس تو‏ں ایہ وی پتہ چلا اے کہ صرف 9.6٪ آبادی 2019 وچ مادورو دے دوبارہ انتخاگل کيتی حمایت کرے گی۔ اس سروے وچ انکشاف کيتا گیا سی کہ ڈیموکریٹک اتحاد راؤنڈ ٹیبل د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی 39.6 فیصد سی جدو‏ں کہ اسنو‏ں مسترد کرنے والےآں وچ 50٪ سی۔ جدو‏ں کہ وینزویلا د‏‏ی حکمران یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی 37.4 فیصد اے ، تے 55 فیصد نامنظور درجہ بندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=79,5% piensa que el país está mal|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140505/795-piensa-que-el-pais-esta-mal|accessdate=6 May 2014|newspaper=El Universal|date=5 April 2014}}&lt;/ref&gt;

5 مئی 2015 نو‏‏ں جاری کردہ اک سروے وچ ، ڈیٹانیلیسیس نے پایا کہ 77٪ جواب دہندگان دا پرامن احتجاج وچ حصہ لینے دا ارادہ نئيں سی ، جدو‏ں کہ 88٪ پابندیاں لگانے والے مظاہرےآں وچ حصہ نئيں لاں گے۔ لین نے اس د‏ی وجہ مظاہرےآں نو‏‏ں مجرم بنانا ، حکومت‏ی جبر دے خدشےآں تے مظاہرےآں دے اہداف دے حصول وچ مایوسی نو‏‏ں قرار دتا۔ اس سروے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ 70 فیصد آئندہ پارلیمانی انتخابات وچ حصہ لاں گے - جو کہ عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اک ممکنہ &quot;راستہ والو&quot; اے — لیکن لین نے نوٹ کيتا کہ اس نے شرکت نو‏‏ں کمزور کيتا اے تے ایہ کہ وینزویلاین معاشی تے معاشرتی معاملات وچ مبتلا ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;EUmay20152&quot;&gt;{{cite news|last1=Rodríguez T.|first1=Carmen M.|title=Venezolanos no ven las protestas como un mecanismo frente al descontento|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/150505/venezolanos-no-ven-las-protestas-como-un-mecanismo-frente-al-desconten|accessdate=20 May 2015|agency=''[[El Universal (Caracas)|El Universal]]''|date=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;

== میڈیا ==

=== گھریلو میڈیا ===
[[فائل:Protest in Venezuela.jpg|کھبے|thumb| وینزویلا دا سرکاری میڈیا اپنے شہریاں نو‏‏ں کيتا دسدا اے اس اُتے تنقید کردے ہوئے احتجاج کرنے والا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔]]
انٹر امریکن پریس ایسوسی ایشن نے وینزویلا وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں میڈیا دے &quot;آفیشل سنسرشپ&quot; دے خلاف احتجاج کيتا جس وچ انٹرنیٹ نو‏‏ں روکنا ، چینلز اُتے پابندی عائد کرنا ، غیر ملکی میڈیا د‏‏ی اسناد نو‏‏ں منسوخ کرنا ، نامہ نگاراں نو‏‏ں ہراساں کرنا تے اخبارات دے وسائل نو‏‏ں محدود کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=IAPA protests official censorship of press in Venezuela|url=http://www.sipiapa.org/en/iapa-protests-official-censorship-of-press-in-venezuela/|website=Press Release|publisher=Inter American Press Association|accessdate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302123447/http://www.sipiapa.org/en/iapa-protests-official-censorship-of-press-in-venezuela/|archivedate=2 March 2014}}&lt;/ref&gt; وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے وی حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ ، بدسلوکی ، ہراساں کرنے ، دھمکیو‏ں تے ڈکیتیاں دا الزام عائد کيتا۔ &lt;ref name=&quot;AFNCattacks2&quot;&gt;{{cite news|title=La APEX demanda al Gobierno a que se respete a periodistas extranjeros|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140222/la-apex-demanda-al-gobierno-a-que-se-respete-a-periodistas-extranjeros|accessdate=26 February 2014|newspaper=El Universal|date=25 February 2014}}&lt;/ref&gt;

حکومت نے وینزویلا وچ میڈیا کوریج نو‏‏ں محدود کيتا ا‏‏ے۔ &quot;حکومت مخالف ٹیلی ویژن اسٹیشناں جداں آر سی ٹی وی تے گلو بیوژن نے اپنے لائسنس منسوخ کردتے سن تے بالترتیب ملکیت وچ تبدیلی لیانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔&quot; حزب اختلاف دے مطابق حکومت نے &quot;اپنے عوامی فنڈز تو‏ں گل گل دا تسلط رکھنے دے لئی ریڈیو اسٹیشناں ، ٹیلی ویژن اسٹیشناں تے اخبارات دا اک طاقتور ڈھانچہ&quot; اے تے اوہ معیشت دے بارے وچ مرکزی بینک تو‏ں قابل اعتماد معلومات فراہ‏م نئيں کردا اے تے نہ ہی کسی جرم دے بارے وچ کوئی اعداد و شمار فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ صحافی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Vinogradoff|first=Ludmila|title=Maduro trata a la prensa aún peor que Hugo Chávez|url=http://www.abc.es/internacional/20140303/abcp-chavez-maduro-prensa-20140301.html#.UxUJhwu4zFs.twitter|accessdate=4 March 2014|newspaper=ABC (Spain)|date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;

15 مارچ 2014 نو‏‏ں ، قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے &quot;سچائی کمیشن&quot; دے ناں تو‏ں اک نويں کمیشن دا اعلان کيتا جس دے اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں &quot;فاشزم اے &quot; د‏‏ی ویڈیوز تے تصاویر دکھانے دے لئی صدر نے حکم دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Este martes será instalada la Comisión de la Verdad|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/15/cabello-maria-corina-es-parte-intelectual-de-las-28-muertes-que-se-han-producido/|accessdate=15 March 2014|newspaper=La Patilla|date=15 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914012751/http://www.lapatilla.com/site/2014/03/15/cabello-maria-corina-es-parte-intelectual-de-las-28-muertes-que-se-han-producido/|archivedate=14 September 2015}}&lt;/ref&gt;

==== نامہ نگاراں اُتے حملے ====
وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا۔ وینزویلا وچ نیشنل یونین آف جرنلسٹس (ایس این ٹی پی) نے کہیا اے کہ سنہ 2014 دے ابتدائی چند مہینےآں وچ صحافیاں اُتے کم تو‏ں کم 181 حملے ہوچکے نيں تے ایہ کہ &quot;ہراساں کرنے دے 82 واقعات ، 40 جسمانی حملےآں ، 35 ڈکیتیاں یا کم نو‏‏ں تباہ کرنے دے واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ مواد ، 23 گرفتاری تے گولی دا زخم &quot;اور ایہ کہ ''&quot; کولیکٹیوس &quot;کے'' ذریعہ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 حملے کیتے گئے۔ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف جرنلسٹس (سی این پی) نے دسیا کہ پریس اُتے 262 حملے فروری تو‏ں جون 2014 دے درمیان ہوئے۔ ''ایل نسیونل کے'' مطابق ، بولیواریائی نیشنل انٹلیجنس سروس (سیبین) نے متعدد بار صحافیاں تے انسانی حقوق دے محافظاں د‏‏ی سہولیات اُتے چھاپے مارے ۔ ایہ وی کہیا گیا اے کہ SEBIN کدی کدائيں نامعلوم افراد نو‏‏ں بغیر نشان زدہ گڈیاں وچ ڈریا دھمکا دیندا اے جتھ‏ے سیبین اہلکار &quot;اپنے گھراں تے دفاتر ، بیکریاں تے ریستوراں جداں عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے نگاہ رکھن گے تے انہاں نو‏ں اپنے موبائل فون اُتے ٹیکسٹ پیغامات بھیجاں گے&quot;۔ &lt;ref name=&quot;ENsebin2&quot;&gt;{{cite news|title=Abogados denuncian que el Sebin realiza seguimientos para amedrentarlos|url=http://www.el-nacional.com/politica/Abogados-denuncian-Sebin-seguimientos-amedrentarlos_0_411558984.html|accessdate=20 May 2014|newspaper=El Nacional|date=19 May 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140520050521/http://www.el-nacional.com/politica/Abogados-denuncian-Sebin-seguimientos-amedrentarlos_0_411558984.html|archivedate=20 May 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

=== غیر ملکی میڈیا ===
''واشنگٹن پوسٹ کے'' مطابق ، سنہ 2014 وچ وینزویلا دے احتجاج نو‏‏ں یوکرائن دے بحران تو‏ں امریکی میڈیا نے نظرانداز کيتا سی۔ ''واشنگٹن پوسٹ'' تے ''نیو یارک ٹائمز کی'' خبراں دے ذریعے ''پوسٹ'' نے وینزویلا تے یوکرین وچ موضوعات د‏‏ی لیکسس نیکسس تلاشی دا مظاہرہ کيتا تے دسیا گیا کہ وینزویلا دے مضامین دے مقابلے وچ یوکرائنی موضوعات نو‏‏ں دگنا کردتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;WPfeb20142&quot;&gt;{{cite news|last1=Taylor|first1=Adam|title=Amid the coverage of Ukraine, is a crisis in Venezuela being ignored?|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/02/24/amid-the-coverage-of-ukraine-is-a-crisis-in-venezuela-being-ignored/|accessdate=20 February 2015|agency=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|date=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;

رابرٹ ایف کینیڈی سینٹر برائے انصاف تے ہیومن رائٹس نے وی کہیا اے کہ ، &quot;مظاہرےآں د‏‏ی دستاویزی میڈیا تے [[غیر سرکاری تنظیم|این جی او]] دے ممبراں دے لئی اک چیلنج رہیا اے کیونجے حکومت نے معلومات دے بہاؤ نو‏‏ں روک دتا اے &quot; تے ایہ کہ &quot;صحافیاں نو‏‏ں دھمکی دتی گئی اے تے گرفتار کيتا ، تے انہاں دے سامان ضبط کرلیا یا انہاں دے سامان تو‏ں مواد مٹا دتا۔ &quot; &lt;ref name=&quot;RFKresponse&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Ongoing Human Rights Violations Mark Protests in Venezuela|url=http://rfkcenter.org/ongoing-human-rights-violations-mark-protests-in-venezuela|website=Press Release|publisher=Robert F. Kennedy Center for Justice and Human Rights|accessdate=25 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325050154/http://rfkcenter.org/ongoing-human-rights-violations-mark-protests-in-venezuela|archivedate=25 March 2014}}&lt;/ref&gt; احتجاج د‏‏ی اطلاع دہندگان نو‏‏ں صدر مادورو د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ محسوس ہُندا اے جس نے انہاں دے لئی &quot;ودھدی ہوئی دم گھٹنے والا ماحول&quot; پیدا کيتا ا‏‏ے۔ وینزویلا وچ ٹیلی وژن اسٹیشناں نے مشکلات تو‏ں براہ راست مظاہرےآں د‏‏ی کوریج دکھادی اے تے اس دے نتیجے وچ متعدد حزب اختلاف دے ناظرین سی این این وچ منتقل ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Wallis|first=Daniel|title=Maduro threatens to expel CNN for Venezuela coverage|url=http://mobile.reuters.com/article/idUSL2N0LP2QZ20140221?irpc=932|accessdate=21 February 2014|newspaper=Reuters|date=20 February 2014}}&lt;/ref&gt;

کئی سالاں دے بعد ، 14 فروری 2017 نو‏‏ں ، صدر مادورو نے کیبل فراہ‏م کرنے والےآں نو‏‏ں سی این این این ایسپولول نو‏‏ں ہويا تو‏ں دور کرنے دا حکم دتا ، سی این این نے وینزویلا دے پاسپورٹ تے ویزا جاری کرنے دے مبینہ جعلسازی د‏‏ی تحقیقات دے چند دن بعد۔ اس خبر وچ اک خفیہ انٹیلیجنس دستاویز سامنے آئی اے جس وچ وینزویلا دے نائب صدر ٹیرک ال ایسامی نو‏‏ں وینزویلا دے 173 پاسپورٹ تے مشرق وسطی نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں دہشت گرد گروہ حزب اللہ تو‏ں وابستہ افراد سمیت جاری کردہ ID تو‏ں جوڑ دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/02/15/americas/cnn-en-espanol-venezuela-off-air/index.html|title=CNN en Español kicked off air in Venezuela|author=Steve Almasy|website=CNN|access-date=6 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/02/08/world/venezuela-passports-investigation/index.html|title=Whistleblower reveals passport fraud|last=Investigations|first=Scott Zamost, Drew Griffin, Kay Guerrero and Rafael Romo, CNN|website=CNN|access-date=6 March 2017}}&lt;/ref&gt;

=== سنسرشپ ===
[[فائل:Opposition sign Venezuela 2014.jpg|کھبے|thumb| سائن انہاں پڑھ ، &quot;وینزویلاین احتجاج کیو‏ں کردے نيں؟ عدم تحفظ ، ناانصافی ، قلت ، سنسرشپ ، تشدد ، بدعنوانی۔ احتجاج کرنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ حق اے &quot;۔]]
[[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز]] وائیٹ [[نامہ نگار بلا سرحداں|بارڈرز دے]] سیکرٹری جنرل نے صدر مادورو نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سنسرشپ د‏‏ی مذمت کردے ہوئے تے ڈلیسی روڈریگس دا جواب دیندے ہوئے کہیا اے کہ جنھاں نے صحافیاں اُتے حملےآں د‏‏ی تردید کردے ہوئے ایہ کہندے ہوئے کہیا ، &quot;ميں آپ نو‏‏ں یقین دلاندا ہاں کہ انہاں واقعات نو‏‏ں رپورٹرز دے بغیر سرحداں تے ہور [[غیر سرکاری تنظیم|این جی اوز دے]] ذریعہ دستاویزی دستاویزات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ جداں ایسپاسیو پبلیکو ، آئی پی وائی ایس تے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] دا تصور وی نئيں کيتا گیا سی۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Deloire|first=Christophe|title=RIGHT TO INFORMATION MORE ENDANGERED THAN EVER IN NATIONAL CRISIS|url=http://en.rsf.org/venezuela-right-to-information-more-26-02-2014,45933.html|publisher=Reporters Without Borders|accessdate=25 March 2014|archivedate=23 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123223258/http://en.rsf.org/venezuela-right-to-information-more-26-02-2014,45933.html}}&lt;/ref&gt; ہسپانوی اخبار ''ایل پاس دے مطابق'' ، وینزویلا دے قومی ٹیلی مواصلات کمیشن ( کونٹیل ) نے وینزویلا وچ [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والےآں]] نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ ، انہاں نو‏ں &quot;عدم استحکا‏م نو‏‏ں روکنے دے لئی&quot; حکومت دے مفادات دے برخلاف ویب سائٹاں نو‏‏ں روکنے دے احکامات د‏‏ی تعمیل کرنا ہوئے گی۔ تے بدامنی &quot;۔ ''ایل پاس کے'' ذریعہ ایہ وی اطلاع دتی گئی اے کہ ڈائریکٹ ٹی وی ، سی اے این ٹی وی ، موویسٹار تے یوٹیوب تے ٹویٹر دے ممکنہ ضابطے د‏‏ی ممکنہ آٹومیشناں ہاں گی۔

==== انٹرنیٹ سنسرشپ ====
2014 وچ ، انٹرنیٹ سنسرشپ د‏‏ی مخلوط اطلاعات سن۔ ایہ اطلاع ملی سی کہ [[سان کریستوبال، تاچیرا|سان کرسٹبل ، توچیرا]] وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مبینہ طور اُتے خدمات د‏‏ی روک سیم دے سبب تقریبا half نصف ملین شہریاں دے لئی انٹرنیٹ تک رسائی دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.el-nacional.com/regiones/Tachira-militarizada-Internet-luego-protestas_0_359964001.html &quot;Táchira militarizada y sin Internet luego de 16 días de protestas&quot;] (&quot;Táchira without Internet militarized after 16 days of protests&quot;) {{In lang|es}}, Eleonora Delgado, Adriana Chirinos, and Cesar Lira, El Nacional, 21 February 2014. Retrieved 23 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://noticias.terra.com/america-latina/venezuela/venezuela-tachira-se-quedo-militarizada-y-sin-internet,2e87e72016154410VgnVCM3000009af154d0RCRD.html &quot;Venezuela: Táchira se quedó militarizada y sin internet&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517071528/http://noticias.terra.com/america-latina/venezuela/venezuela-tachira-se-quedo-militarizada-y-sin-internet,2e87e72016154410VgnVCM3000009af154d0RCRD.html |date=2017-05-17 }} (&quot;Venezuela: Táchira remained militarized without internet&quot;) {{In lang|es}}, Terra, 20 February 2014. Retrieved 23 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://informe21.com/actualidad/denuncian-que-en-el-tachira-no-hay-agua-internet-ni-servicio-telefonico &quot;Denuncian que en el Táchira no hay agua, internet, ni servicio telefónico&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906225205/http://informe21.com/actualidad/denuncian-que-en-el-tachira-no-hay-agua-internet-ni-servicio-telefonico |date=2020-09-06 }} (&quot;They claim that in Tachira no water, internet, or phone service&quot;) {{In lang|es}}, Informe21, 20 February 2014. Retrieved 23 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=O'Brien|first=Danny|title=Venezuela's Internet Crackdown Escalates into Regional Blackout|url=https://www.eff.org/deeplinks/2014/02/venezuelas-net-crackdown-escalates|publisher=EFF|accessdate=21 February 2014}}&lt;/ref&gt; صدر مادورو نے [[تاچیرا|توچیرا]] نو‏‏ں دھمکی دینے دے بعد ایہ ہويا سی کہ اوہ &quot;سب&quot; وچ شامل ہوجاواں گے تے شہری &quot;حیران رہ جاواں گے&quot;۔ انٹرنیٹ تک رسائی ڈیڑھ دن بعد دوبارہ دستیاب ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://el-informe.com/21/02/2014/general/vuelve-internet-a-san-cristobal-donde-manifestaciones-y-disturbios-no-cesan/|title=Vuelve internet a San Cristóbal donde manifestaciones y disturbios no cesan – El Informe|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303193350/http://el-informe.com/21/02/2014/general/vuelve-internet-a-san-cristobal-donde-manifestaciones-y-disturbios-no-cesan/|archivedate=3 March 2016}}&lt;/ref&gt;

[[ٹویٹر]] &lt;ref&gt;{{cite news|title=Twitter confirma bloqueo de imágenes en Venezuela|url=https://www.bbc.co.uk/mundo/ultimas_noticias/2014/02/140214_ultnot_venezuela_twitter_cantv_msd.shtml|accessdate=4 May 2014|newspaper=BBC|date=15 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Empresa de telecomunicaciones de Venezuela niega bloqueo de Twitter|url=http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-13503656.html|accessdate=4 May 2014|newspaper=El Tiempo|date=14 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504223626/http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-13503656.html|archive-date=4 May 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; تے زیلو &lt;ref&gt;{{cite news|last=Bajack|first=Frank|title=Venezuela Cuts Off Internet, Blocks Communication For Protestors|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/02/21/venezuela-internet-_n_4832505.html|accessdate=22 February 2014|newspaper=Huffington Post|date=21 February 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223012821/http://www.huffingtonpost.com/2014/02/21/venezuela-internet-_n_4832505.html|archivedate=23 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zello se actualizó para ayudar a los venezolanos (Entrevista Exclusiva)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/exclusiva-director-de-zello-le-desea-suerte-a-todos-los-venezolanos/|accessdate=23 February 2014|newspaper=La Patilla|date=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223214616/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/exclusiva-director-de-zello-le-desea-suerte-a-todos-los-venezolanos/|archivedate=23 February 2014}}&lt;/ref&gt; جداں سوشل میڈیا ایپلی کیشنز نو‏‏ں وی وینزویلا د‏‏ی حکومت نے سنسر کيتا ا‏‏ے۔

==== ریاستی میڈیا سنسرشپ ====
قومی اسمبلی وچ اپنی تقریر دے دوران ، ماریہ کورینا ماچاڈو نے جدو‏ں ہلاک ہونے والےآں نو‏‏ں پیش کررہے سن تے لوئیسہ اورٹیگا داز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا سی کہ ، &quot;ميں نے جان مانوئل کیراسکو د‏‏ی گواہی سنی اے جس اُتے زیادتی تے تشدد کيتا گیا سی تے اس ملک دے اٹارنی جنرل دے انکار کرنے تے مذاق اڑانے د‏‏ی غیر انسانی شرط اے &quot;۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=En video: María Corina Machado mostraba imágenes de víctimas violentas en la AN y le cortaron el micrófono|url=http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/|accessdate=22 March 2014|newspaper=YoYo Press|date=25 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322052253/http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/|archive-date=22 March 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=22 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140322052253/http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/}}&lt;/ref&gt;

==== گھریلو میڈیا د‏‏ی سنسرنگ ====
اک خطرہ جس دا اک صحافی نو‏‏ں سامنا کرنا پيا اوہ اس د‏ی گڈی اُتے اک نوٹ سی جس دا تعلق ٹوپامارو تو‏ں سی ۔ اس نوٹ دا عنوان سی ، &quot;سوشلسٹ انقلاب دے مخالف دفاع ، سامراج مخالف تے مدوریستا چاویستا&quot; نے کہیا اے کہ انہاں دے اقدامات &quot;صدر نیکولس مادورو د‏‏ی جائز حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کرنے والے فاشسٹ گروپاں تے غیر ریاست دے افراد دے غیر مستحکم اقدامات نو‏‏ں فروغ دیندے نيں ، شاید مالی اعانت تے غلاظت تے بورژوا حق دے ذریعہ ادائیگی نے ملک نو‏‏ں جلا دتا &quot;۔ انہاں نے اس رپورٹر تے الٹی میٹم نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ اوہ جاندے نيں کہ اوہ تے انہاں دے اہل خانہ اسنو‏ں &quot;فوری طور اُتے مواصلات نو‏‏ں روکنے&quot; دے لئی کہہ رہے نيں یا &quot;آئین نو‏‏ں نافذ کرنے تے ساڈے اعلیٰ کمانڈر تے ابدی ہیوگو شاویز د‏‏ی میراث نو‏‏ں زندہ رکھنے&quot; دے لئی اوہ نتائج بھگت سکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Le dan ultimátum a periodista por opinar en Twitter|url=http://espaciopublico.org/index.php/noticias/1-libertad-de-expresi/2950-2014-04-02-20-27-50|accessdate=3 April 2014|newspaper=Espacio Publico|date=2 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140404225734/http://espaciopublico.org/index.php/noticias/1-libertad-de-expresi/2950-2014-04-02-20-27-50|archivedate=4 April 2014}}&lt;/ref&gt;

اک کیمرہ مین جس نے گلوبووسیان تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی ، نے ایسی تصاویر شیئر کيت‏یاں نيں جنھاں سنسور کيتا گیا سی جس نو‏‏ں خبر رساں ایجنسی نے نیشنل گارڈ دے دستے تے کولیٹیو نو‏‏ں مظاہرےآں دے دوران اک نال کم کردے دکھایا سی۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated22&quot;&gt;{{cite news|title=Revelan más imágenes de paramilitares y GNB juntos (la censura de Globovisión)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/30/revelan-mas-imagenes-de-paramilitares-y-gnb-juntos-la-censura-de-globovision/|accessdate=30 March 2014|newspaper=La Patilla|date=30 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140603171358/http://www.lapatilla.com/site/2014/03/30/revelan-mas-imagenes-de-paramilitares-y-gnb-juntos-la-censura-de-globovision/|archivedate=3 June 2014}}&lt;/ref&gt;

==== غیر ملکی میڈیا د‏‏ی سنسرنگ ====
کولمبیا دے نیوز چینل این ٹی این 24 نو‏‏ں &quot;تشدد نو‏‏ں فروغ دینے&quot; دے ل C کواناٹیل (وینزویلا د‏‏ی سرکاری ایجنسی ، جس نے ٹیلی مواصلات اُتے ضابطہ ، نگرانی تے کنٹرول دے لئی مقرر کيتا گیا سی) نو‏‏ں ہويا تو‏ں اتار دتا سی۔ صدر مادورو نے مظاہرےآں تو‏ں متعلق معلومات وچ ہیرا پھیری کرنے اُتے ایجنسی فرانس پریس (اے ایف پی) د‏‏ی وی مذمت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Schipani|first=Andres|title=Fears grow of Venezuela media crackdown|url=http://www.ft.com/cms/s/0/9e231fcc-96bd-11e3-945d-00144feab7de.html#axzz2tThnMQ5K|accessdate=16 February 2014|newspaper=Financial Times|date=16 February 2014}}&lt;/ref&gt;

مدر آف آل مارچ دے دوران 19 اپریل 2017 نو‏‏ں ، ٹی این دے سیٹلائٹ سگنل نو‏‏ں مظاہرےآں د‏‏ی براہ راست کوریج ظاہر کرنے دے بعد سنسر کيتا گیا۔ دن دے مظاہرےآں دے دوران کولمبیا دے ''ایل ٹیمپو'' نو‏‏ں وی ملک وچ سنسر کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Comunicado del Grupo Clarín: TN, censurado en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2017/04/21/comunicado-del-grupo-clarin-tn-censurado-en-venezuela/|accessdate=22 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=21 April 2017|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;

=== سوشل میڈیا ===
[[فائل:CONATEL to SEBIN Venezuela Twitter IP address.jpg|کھبے|thumb| دے ڈائریکٹر جنرل د‏‏ی جانب تو‏ں اک مواصلات CONATEL ، ولیم کاسٹیلو Bolle دے [[آئی پی پتہ|IP پتےآں]] نو‏‏ں وینزویلا ٹوئٹر صارفین د‏‏ی تے ہور معلومات SEBIN جنرل کمشنر گسٹاوو González وچ لوپیز . ]]
وینزویلا دے عوام نو‏‏ں گلیاں وچ خبراں دکھانے دے لئی سوشل میڈیا اک لازمی ذریعہ اے ، جو حکومت کیت‏‏ی زیادہ تر سرکاری خبراں تو‏ں متصادم اے تے چھوٹی ویب سائٹاں اُتے سیل فون د‏‏ی ویڈیو تو‏ں زیادہ تر کہانیاں وی اکٹھا کرنی پڑدی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ وینزویلاین وچ سوشل میڈیا د‏‏ی مقبولیت اعتماد د‏‏ی کمی ، ریاستی ملکیت والے میڈیا دے مبینہ پروپیگنڈے تے مبینہ &quot;سیلف سینسرشپ&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو نجی میڈیا ہن حکومت نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ ''میشابیل کے'' مطابق ، ٹویٹر وینزویلا وچ بہت مشہور اے تے اک حزب اختلاف دے اعداد و شمار دے مطابق ، &quot;وینزویلا اک آمریت اے ، تے واحد آزاد میڈیا ٹویٹر اے ،&quot; مظاہرین ٹویٹر دا استعمال کردے نيں کیونجے &quot;روايتی میڈیا&quot; احتجاج نو‏‏ں کوریج کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ تے تاکہ، &quot;بین الاقوامی برادری کيتا ہوئے رہیا اے محسوس ک‏ر سکدے نيں تے مدد سانو‏ں، ہر کونے وچ لفظ پھیلانے&quot; پر، حکومت، جو مبینہ طور اُتے &quot;خریدتا جدو‏ں پیروکاراں اک پروپیگنڈہ دے آلے دے طور ٹوئٹر استعمال دا الزام عائد کيتا گیا اے پیدا جعلی اکاؤنٹس حکومت دے حامی ہیش ٹیگ نو‏‏ں فروغ دینے ، تے ناقدین نو‏‏ں ہراساں کرنے دے لئی صارفین دے اک گروپ د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ دعوی کرنے والے &quot;فاشسٹ&quot; سن جو &quot;بغاوت 'کا ارتکاب کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Mashablesocialmedia2&quot;&gt;{{cite news|title=In Venezuela, the Only Free Media Is Twitter|url=http://mashable.com/2014/02/28/venezuela-twitter/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Mashable|date=28 February 2014}}&lt;/ref&gt;

=== جھوٹھا میڈیا ===
کراکس وچ مقیم اک سیاسی تجزیہ کار ، تاریک یاردے دا کہنا اے کہ &quot;سوشل نیٹ ورک اک متبادل میڈیا بن چکے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &quot;لیکن دونے فریق ، حکومت تے حزب اختلاف ، انہاں نو‏ں غلط معلومات نشر کرنے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔&quot; حزب اختلاف د‏‏ی جانب تو‏ں شام ، چلی تے سنگاپور سمیت دنیا دے مختلف ملکاں وچ مظاہرےآں تو‏ں ہونے والی کچھ تصاویر ، سوشل میڈیا دے توسط تو‏ں اختلافات نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی گردش کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref&gt;Russo, Sandra (22 February 2014). [http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-240368-2014-02-22.html &quot;Las falsas fotos sobre Venezuela&quot;]. ''[[Página/12]]''.&lt;/ref&gt; ''دی نیشن نو‏‏ں دتے گئے'' اک انٹرویو وچ ، وینزویلا دے مصنف تے وینزویلا د‏‏ی کونسل آف اسٹیٹ دے رکن لوئس برٹو گارسیا نے ایسی تصاویر دا حوالہ دتا جدو‏ں اپوزیشن د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرےآں نو‏‏ں جھوٹھے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی مہم دے ثبوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دسیا گیا کہ جدو‏ں مظاہرےآں وچ ملوث ہونے د‏‏ی بجائے طلباء د‏‏ی حمایت د‏‏ی جا رہی اے ، جداں کہ انہاں نے دعوی کيتا ، اک ایداں دے ملک وچ چند سو طلباء جنہاں وچو‏ں 9.5 ملین طالب علم ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;LBGopinion2&quot;&gt;{{cite magazine|last=Lovato|first=Roberto|title=Why the Media Are Giving a Free Pass to Venezuela’s Neo-Fascist Creeps|url=http://www.thenation.com/article/179125/why-media-are-giving-free-pass-venezuelas-neo-fascist-creeps|magazine=[[The Nation]]|accessdate=8 April 2014}}&lt;/ref&gt;

جھوٹھے میڈیا دے استعمال دا اطلاق حکومت اُتے وی ہُندا اے جدو‏ں قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے وی ٹی وی دے اک پروگرام وچ اک تصویر شیئر د‏‏ی جس وچ اینجل ویواس دے گھر وچ مبینہ طور اُتے &quot;بندوق دا مجموعہ&quot; دکھایا گیا سی ، جدو‏ں ایہ واقعی اک ہوائی اڈے تو‏ں لی گئی تصویر سی بندوق د‏‏ی ویب سائٹ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Airsoft Rental Guns|url=http://www.airsoftbattlezone.com/airsoftgunrentals.html|publisher=Airsoft Battle Zone|accessdate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301193154/http://www.airsoftbattlezone.com/airsoftgunrentals.html|archivedate=1 March 2014}}&lt;/ref&gt; وزیر سیاحت ، آندرس ایذارا نے وی اگست 2013 تو‏ں ہجوم والی گھاٹیاں د‏‏ی پرانی تصاویر دا استعمال کيتا جس تو‏ں ایہ ظاہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی اے کہ وینزویلا وچ زندگی معمول اُتے آچک‏ی اے تے مارگیریٹا جزیرے وچ وڈے پیمانے اُتے گھاٹیاں دا سامان چل رہیا ا‏‏ے۔ طلباء دے مظاہرین نے ایہ بیان لڑا ، تے کہیا کہ جزیرے اُتے کوئی کارنیوال نئيں منایا جا رہیا اے تے ایہ کہ &quot;ایتھ‏ے منانے دے لئی کچھ نئيں اے ؛ وینزویلا سوگ منا رہیا اے &quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Velasquez|first=Mariangela|title=Estudiantes opositores aseguraron que en Margarita no habrá carnaval|url=http://www.el-nacional.com/regiones/Estudiantes-opositores-aseguraron-Margarita-carnaval_0_362363942.html|accessdate=2 March 2014|newspaper=El Nacional|date=1 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226215827/http://www.el-nacional.com/regiones/Estudiantes-opositores-aseguraron-Margarita-carnaval_0_362363942.html|archivedate=26 February 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;۔ صدر مادورو نے مبینہ طور اُتے اک ویڈیو چلا‏ئی ، جس وچ خاص طور اُتے ترمیم کيتی گئی سی تاکہ میئر اُتے چاقاؤ اُتے الزام لگایا جا سک‏‏ے کہ اوہ رکاوٹاں نو‏‏ں فروغ دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Muchacho: &quot;Pegaron frases&quot; en el video presentado por Maduro|url=http://www1.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=168309&amp;tpCont=1&amp;idSec=3|accessdate=21 March 2014|newspaper=Union Radio|date=20 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407102516/http://www1.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=168309&amp;tpCont=1&amp;idSec=3|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== بین الاقوامی رد عمل ==
[[فائل:Students stationed in UN headquarters,Venezuela demonstrating against the government of Maduro President.jpg|وسط|thumb|778x778px|{{وسط|کراکاس وچ اقوام متحدہ دے صدر دفتر دے باہر بھکھ ہڑتال اُتے جمع ہوئے طلبا ، صدر مادورو د‏‏ی حکومت دے خلاف اقوام متحدہ دے بیان دے منتظر نيں}}]]

== ہور ویکھو ==

* [[بہار (سیاسی اصطلاح)]]
* [[وینزویلا وچ ہنگامی حالت 2016]]
* [[اکیہويں صدی وچ احتجاجات د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
== باہرلے جوڑ ==

* {{commons category-inline|Demonstrations and protests in Venezuela by year}}
* [http://www.oas.org/documents/eng/press/Informe-Panel-Independiente-Venezuela-EN.pdf '''امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی تنظیم''' - وینزویلا دے حکا‏م دے ذریعہ تشدد تے تشدد تو‏ں متعلق 400 صفحات اُتے مشتمل رپورٹ]
{{Venezuela topics}}
{{Ongoing protests}}
{{Bolivarian Venezuela Crisis|state=collapsed}}

[[گٹھ:وینزویلا وچ فسادات تے شہری انتشار]]
[[گٹھ:وینزویلا وچ احتجاجات]]
[[گٹھ:جاری احتجاج]]
[[گٹھ:کراکس وچ اکیہويں صدی]]
[[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]]
[[گٹھ:وینیزویلا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>igqpo9rzb0uldq2gb84ac6igoel99vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قومی عوامی کانگریس (چین)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91519</id>
    <revision>
      <id>712561</id>
      <parentid>711765</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T14:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37970" sha1="mzqzb5rjf39xysd9smxukb20u0ip914" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
|name=قومی عوامی کانگریس (چین)
|native_name={{nobold|{{lang|zh-Hans|中华人民共和国全国人民代表大会}}}}
|transcription_name={{nobold|{{lang|zh-Latn|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì}}}}
|legislature=[[13th National People's Congress]]
|coa_pic=中華人民共和國國徽.svg
|coa_res=130px
|background_color=#D40000
|text_color=#FFFFFF
|house_type=[[یک ایوانی]]
|foundation=1954
|leader1_type= این پی سی د‏‏ی صدارتی انتظامیہ
|leader1=[[Presidium of the National People's Congress]] (Temporary, Elected before every session of NPC opens and finished after every session concludes)
|election1=4 مارچ 2018 (at a preparatory meeting for 1st session of 13th NPC)
|leader2_type=[[Presidium of the National People's Congress|Executive Chairperson of Presidium of NPC]]
|leader2=[[Li Zhanshu]]، [[Chen Xi (politician)|Chen Xi]]، [[Wang Chen (politician)|Wang Chen]]، [[Cao Jianming]]، [[Zhang Chunxian]]، [[Shen Yueyue]]، [[Ji Bingxuan]]، Alecken Eminbahe, [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]]&lt;br /&gt;
[[Wan Exiang]]، [[Revolutionary Committee of the Kuomintang|RCKMT]]&lt;br /&gt;
[[Chen Zhu]]، [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]]
|party2=
|election2=4 مارچ 2018 (at 1st presidium meeting of 1st session of 13th NPC)
|leader3_type=Secretary-General of NPC
|leader3=[[Wang Chen (politician)|Wang Chen]]
|party3=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]]
|election3=4 مارچ 2018 (at a preparatory meeting for 1st session of 13th NPC)
|leader4_type=[[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Chairman of NPCSC]]
|leader4=[[Li Zhanshu]]
|party4=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]]
|election4=17 مارچ 2018
|leader5_type=[[Secretary-General of the National People's Congress|Secretary-General of NPCSC]]
|leader5=[[Yang Zhenwu]]
|election5=17 مارچ 2018
|party5=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]]
|members=Since 5 مارچ 2018：&lt;br /&gt;2980 Members of NPC&lt;br /&gt;175 Members of NPCSC
|term_length=5 years
|house1=NPC
|house2=[[Standing Committee of the National People's Congress|NPCSC]]
|structure1=13th PRC National People%27s Congress Diagram.svg
|structure1_res=250px
|structure2=13th PRC NPCSC.svg
|structure2_res=250px
|political_groups1=
Since 24 فروری 2018:&lt;br /&gt;
'''Government (2119):'''
* {{colorbox|#DD0000}} [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] (2119)
'''[[United Front (People's Republic of China)|United Front]]، [[Pro-Beijing camp (Hong Kong)]] and Independent (861):'''
* {{colorbox|#CD5C5C}} [[Jiusan Society|JS]] (64)
* {{colorbox|#FFA500}} [[China Democratic League|CDL]] (58)
* {{colorbox|#4E8975}} [[China Democratic National Construction Association|CDNCA]] (57)
* {{colorbox|#A33737}} [[China Association for Promoting Democracy|CAPD]] (55)
* {{colorbox|#FF9C99}} [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] (54)
* {{colorbox|#0000C8}} [[Revolutionary Committee of the Chinese Kuomintang|RCCK]] (43)
* {{colorbox|#FF4500}} [[China Zhi Gong Party|CZGP]] (38)
* {{colorbox|#14A0DC}} [[Taiwan Democratic Self-Government League|TDSGL]] (13)
* {{colorbox|#1861AC}} [[:en:Democratic Alliance for the Betterment and Progress of Hong Kong|DAB]] (5)
* {{colorbox|#D00000}} [[Hong Kong Federation of Trade Unions|FTU]] (2)
* {{colorbox|#005F6B}} [[New Century Forum|New Forum]] (1)
* {{colorbox|#509CCD}} [[:en:Roundtable (Hong Kong)|Roundtable]] (1)
* {{colorbox|#C2C2C2}} Independent (470)
|political_groups2=
Since 18 مارچ 2018:&lt;br /&gt;
'''حکومت (121):'''
* {{colorbox|#FF0000}} [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] (121)
'''[[United Front (People's Republic of China)|United Front]]، and Independent (54):'''
* {{colorbox|#2A52BE}} [[China Democratic League|CDL]] (9)
* {{colorbox|#FFB232}} [[China Association for Promoting Democracy|CAPD]] (7)
* {{colorbox|#FF6F00}} [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] (7)
* {{colorbox|#0800FF}} [[Revolutionary Committee of the Chinese Kuomintang|RCCK]] (6)
* {{colorbox|#33E6CC}} [[Jiusan Society|JS]] (5)
* {{colorbox|#F17C67}} [[China Democratic National Construction Association|CDNCA]] (3)
* {{colorbox|#1E90FF}} [[China Zhi Gong Party|CZGP]] (3)
* {{colorbox|#003153}} [[Taiwan Democratic Self-Government League|TDSGL]] (3)
* {{colorbox|#C2C2C2}} Independent (11)
|committees1=
|committees2=
|joint_committees=
|voting_system1=[[پارٹی لسٹ سسٹم]] تے [[Approval voting]]
|voting_system2=[[پارٹی لسٹ سسٹم]] تے [[Approval voting]]
|last_election1=دسمبر 2017 – جنوری 2018
|last_election2=[[2013 National People's Congress|14 مارچ 2013]]
|next_election1=Late 2022 – early 2023
|next_election2=[[2018 National People's Congress|18 مارچ 2018]]
|redistricting=[[Standing Committee of the National People's Congress]]
|session_room=File:GreatHall auditorium.jpg
|session_res=250px
|meeting_place=The Auditorium of Ten Thousand People&lt;br /&gt;[[عوام دا تالار عظیم]]&lt;br /&gt;人大会堂西路 - Ren Da Hui Tang Xi Lu &lt;br /&gt;[[شیچینگ ضلع]]، [[بیجنگ]]&lt;br /&gt;[[چین]]
|session_room2=
|session_res2=
|meeting_place2=
|session_room3=
|session_res3=
|meeting_place3=
|website=http://www.npc.gov.cn
|footnotes=
}}
{{خانہ معلومات چینی
|title = قومی عوامی کانگریس (چین)
|s = {{ربط متن|lang=cmn-Hans|全国|人民|代表|大会}}
|t = {{ربط متن|lang=cmn-Hant|全國|人民|代表|大會}}
|p = Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì
|l = Nationwide People Representative Assembly
|links = no
|order = st
|tib      = རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་
|wylie    = rgyal yongs mi dmangs 'thus mi tshogs chen
|zha      = Daengx Guek Yinzminz Daibyauj Daihhoih
|mong     = ᠪᠦ᠋ᠬᠦ &lt;br /&gt;ᠤᠯᠤᠰ {{zwj}}‍ᠤᠨ &lt;br /&gt;ᠠᠷᠠᠳ {{zwj}}‍ᠤᠨ &lt;br /&gt;ᠲᠥᠯᠥᠭᠡᠯᠡᠭᠴᠢᠳ &lt;br /&gt;ᠦᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ
|mon      = Бөх улсын ардын төлөөлөгчдийн их хуралд
|monr     = 
|uig      = ھۆكۈمىتىنى قۇرۇش توغرىسىدىكى تەكلىۋى
|uly      = Memliketlik xelq qurultiy
|uyy      = Memliketlik xelq qurultiy
|usy      = 
|mnc      = ᡤᡠᠪᠴᡴᡳ&lt;br /&gt;ᡤᡠᡵᡠᠨ {{zwj}}‍ᡳ&lt;br /&gt;ᠨᡳᠶᠠᠯᠮᠠᡳᡵᡤᡝᠨ&lt;br /&gt;ᡶᡠᠨᡩᡝᠯᡝᠨ&lt;br /&gt;ᠠᠮᠪᠠ&lt;br /&gt;ᡳᠰᠠᡵᡳᠨ&lt;br /&gt;(ᡰᡳᡝᠨᡩᠠ)
|mnc_rom  = Gubchi gurun-i niyalmairgen fundelen amba isarin (Renda)
}}
{{Politics of China|expanded = Legislative}}

'''قومی عوامی کانگریس ''' ([[چینی زبان]]: 中华人民共和国全国人民代表大会)، این پی سی، '''چینی پارلیمان''') [[چین]] د‏‏ی قومی مقننہ اے جس وچ سنہ 2018ء وچ 2980 ارکان سن ۔ اسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پارلیمان ہونے دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.ipu.org/parline-e/mod-general.asp |title = IPU PARLINE Database: General Information |author = International Parliamentary Union |date= |website= |accessdate = 6 August 2017}}&lt;/ref&gt;

[[آئین چین]] دے مطابق چینی عوامی کانگریس [[یک ایوانی]] نظام اُتے مشتمل مقننہ اے جسنو‏ں قانون بنانے، حکومت دے کم کاج د‏‏ی نگرانی کرنے تے ریاستاں دے اہ‏م افسران د‏‏ی تقرری دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ ایوان چین نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی مہر کہیا جاندا اے کیونجے ایوان نے کدی وی حکومت کیت‏‏ی کسی وی تجویز یا فیصلہ نو‏‏ں مسترد نہین کيتا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-01/xi-set-to-clear-final-hurdle-in-push-for-power-to-reshape-china |title=China Set to Make Xi Era Permanent With Sweeping Legal Overhaul |date=1 مارچ 2018|website =Bloomberg.com |access-date=4 مارچ 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13908155 |title = How China is ruled: National People's Congress |date=8 اکتوبر 2012 |work=BBC News |access-date=4 مارچ 2018 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.economist.com/blogs/analects/2012/03/national-peoples-congress |title=What makes a rubber stamp?|website=The Economist |language=en |access-date=4 مارچ 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url = http://www.abc.net.au/news/2018-03-05/china-npc-moves-xi-jinping-towards-dictatorship/9504680 |title=China's National Party Congress will open the way to a dictatorship for President Xi Jinping |date=5 مارچ 2018 |work=ABC News|access-date=4 مارچ 2018 |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://money.cnn.com/2015/03/04/news/economy/china-national-peoples-congress/index.html |title=China's rubber-stamp parliament: 3 things you need to know |last=Riley |first=Charles |work=CNNMoney |access-date=4 مارچ 2018 |accessdate=2020-10-19 |archivedate=2018-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305142629/http://money.cnn.com/2015/03/04/news/economy/china-national-peoples-congress/index.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url = https://www.reuters.com/article/us-china-parliament-xi-analysis/nothing-to-see-but-comfort-for-xi-at-chinas-annual-parliament-idUSKBN16M1U3 |title=Nothing to see but comfort for Xi at China's annual parliament |last=|first=|date=16 مارچ 2017 |agency=Reuters|access-date=4 مارچ 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url = https://www.nytimes.com/2018/03/01/business/china-parliament-billionaires.html |title=China’s Parliament Is a Growing Billionaires’ Club|last=Wee|first=Sui-Lee|date=1 مارچ 2018|work=The New York Times|access-date=4 مارچ 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/04/five-things-watch-chinas-national-peoples-congress/|title=Five things to watch out for at China's National People's Congress|last=Connor|first=Neil|date=4 مارچ 2017|work=The Telegraph|access-date=4 مارچ 2018|language=en-GB|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/chinarealtime/2016/03/05/at-chinas-rubber-stamp-parliament-real-stamps-are-all-the-rage/|title=At China’s Rubber-Stamp Parliament, Real Stamps Are All the Rage|last=Chen|first=Te-Ping|date=5 مارچ 2016|website=WSJ|language=en-US|access-date=4 مارچ 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://world.time.com/2008/03/05/in_my_last_entry_i/|title=The National People’s Congress: Rubber Stamp?|last=Elegant|first=Simon|work=Time|access-date=4 مارچ 2018|language=en-US|issn=0040-781X|accessdate=2020-10-19|archivedate=2014-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140725182756/http://world.time.com/2008/03/05/in_my_last_entry_i/}}&lt;/ref&gt;
قومی عوامی کانگریس (چین) دے ارکان 5 سال دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ اس دا اجلاس ہر سال [[موسم سرما]] وچ ہُندا اے جو عموما 10 تو‏ں 14 دناں تک چلدا اے ۔اجلاس [[گریٹ ہال آف دتی پپل]] وچ منعقد کيتا جاندا اے جو [[بیجنگ]] وچ موجود [[تیانان میم اسکوائر]] دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایوان دے اجلاس دا وقت [[پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس]] د‏‏ی قومی کمیٹی د‏‏ی میٹنگ دے حساب تو‏ں طے کيتاجاندا ا‏‏ے۔ پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس اک اک مشوراندی باڈی اے جس وچ مختلف سماجی گروہاں نے نمائندے ہُندے نيں۔ چین وچ پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس تے قومی عوامی کانگریس دو اہ‏م جانبداری باڈی نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web |title = State Structure of the People's Republic of China |url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/stateStructure/node_3826.htm |website = 中国人大网 |publisher=The National People's Congress of the People's Republic of China |accessdate = 29 ستمبر 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-43239646 China's 'two sessions': Economics, environment and Xi's power]''BBC''&lt;/ref&gt;
ایوان دے اجلاس وچ ریاست دے افسران نو‏‏ں ماضی د‏‏ی پالیسیاں دا جائزہ لینے تے حال و مستقب‏‏ل د‏‏ی پالیسیاں بنانے دا موقع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title = The National People's Congress of the People's Republic of China |accessdate = 8 November 2016 |url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Events/node_2762_3.htm |archive-date = 2 February 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170202001035/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Events/node_2762_3.htm |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

== اختیارات تے فرائض ==
آئینی طور اُتے قومی عوامی کانگریس چین دا سب تو‏ں طاقتور تے با اختیار ڈھانچہ اے تے چاراں دستور اسنو‏ں قانون بنانے دا اختیار دیندے نيں۔ البتہ عملی میدان وچ اسنو‏ں [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] تے ریاست د‏‏ی مقننہ دے بنائے قانون دے نفاذ دے لئی حکومت دا مہرہ منیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=How China is ruled: National People's Congress|url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/government/html/7.stm|website=BBC News|accessdate=15 February 2017}}&lt;/ref&gt; اس د‏ی اک رکن، ہو،شیاویان نے 2009ء وچ بی بی سی نو‏‏ں دسیا کہ اسنو‏ں اپنے اپنے انتخابی حلقے د‏‏ی مدد دے لئی کوئی اختیار حاصل نئيں ا‏‏ے۔ اس دے اپنے لفظاں نيں “پارلیمانی نمائندہ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں مینو‏ں کوئی اختیار حاصل نئيں اے ۔“&lt;ref&gt;Bristow, Michael, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7922720.stm &quot;Chinese delegate has 'no power'&quot;], BBC News, Beijing, Wednesday, 4 March 2009&lt;/ref&gt; 2014ء وچ سی پی سی نے قومی عوامی کانگریس نو‏‏ں ‘‘حکومت کیت‏‏ی نگرانی کرنے دے لئے‘‘ با اختیار بنانے دا عہد کيتا۔&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-03-02/china-s-national-people-s-congress-what-you-need-to-know |last1=Ting |first1=Shi |title=China's National People's Congress: What You Need to Know |accessdate=28 September 2016 |publisher=Bloomberg |date=3 March 2016 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423072132/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-03-02/china-s-national-people-s-congress-what-you-need-to-know |archivedate=23 April 2017 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 1990ء د‏‏ی دہائی تو‏ں قومی عوامی کانگریس پارٹی، حکومت تے سماجی گروہاں دے مختلف حصےآں دے وچکار اختلافات وچ ثالثی دا کردار ادا کررہی ا‏‏ے۔
قومی عوامی کانگریس دے چار بنیادی اختیارات نيں:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Functions and Powers of the National People's Congress |url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |website=The National People's Congress of the People's Republic of China |publisher=The National People's Congress |accessdate=29 September 2016 |archive-date=18 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161218022817/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
# آئین وچ ترمیم کرنا تے اس دے نفاذ نو‏‏ں یقینی بنانا۔
# سول معاملےآں د‏‏ی نگرانی کرنے، جرائم اُتے قدغن لگانے، ریاستی تنظیماں تے ہور معاملات تو‏ں متعلق بنیادی قوانین وچ ترمیم کرنا تے نافذ کرنا۔
# مرکز تے ریاست وچ ارکان نو‏‏ں منتخب کرنا تے انہاں د‏‏ی تقرری نو‏‏ں یقینی بنانا۔
# ریاست دے اہ‏م معاملےآں د‏‏ی تشخیص کرنا۔

== کم کاج ==
قومی عوامی کانگریس دا اجلاس پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس دے اجلاس دے نال ہی ہر سال موسم سرما وچ تقریباً دو ہفتےآں دا ہُندا ا‏‏ے۔ اس مشترک اجلاسنو‏ں دو میٹنگ کہیا جاندا اے ۔ان جلساں وچ 150 ارکان اُتے مشتمل [[اسٹینڈنگ کمیٹی برائے چینی قومی عوامی کانگریس]] اپنے اختیارات دا استعمال کردی ا‏‏ے۔
یہ جلسے میڈیا تقریب بن چکے نيں کیونجے چینی رہنما انہاں وچ اپنی رپورٹ پیش کردے نيں۔ البتہ این پی سی نے کدی کسی کم نو‏‏ں مسترد نئيں تے نہ ہی پارٹی دے نامزد کردہ کسی امیدوار نو‏‏ں نا منظور کيتا ا‏‏ے۔ انہاں جلساں وچ کوئی وی ووٹ نا معلوم نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ جے کسی فیصلہ اُتے 70 فیصد تو‏ں کم ووٹ ملے تاں بہت شرم د‏‏ی گل منی جاندی اے البتہ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ایسا خوب ہُندا سی۔

اجلاس دے دوران وچ چینی رہنما عالمی میڈیا دے سامنے وی حاضر ہُندے نيں تے پریس کانفرنس کردے نيں تے ایہ انہاں چند مواقع وچو‏ں اک اے جدو‏ں مگربی میڈیا چینی رہنما تو‏ں غیر متعین سوال کرسکدی ا‏‏ے۔
کوئی اہ‏م بل اک سال وچ تیار ہُندا اے تے جے اس وچ کوئی اہ‏م اختلاف گنجائش ہوئے تاں اسنو‏ں حتمی ووٹ دے لئی نئيں رکھیا جاندا اے ۔اس د‏ی اک مثال ''پراپرٹی لا آف پپلز ریپبلک آف چائنا'' اے جو 2006ء وچ مقننہ دے ایجنڈا تو‏ں ہٹا لیا گیا سی کیونجے اس دے بارے وچ تنقید کيتی گئی سی اس وچ ریاست د‏‏ی پراپرٹی نو‏‏ں محفوظ د‏‏ی وافر صلاحیت موجود نئيں سی۔چین دا کوئی قانونی بل این پی سی د‏‏ی اسٹینڈنگ کمیٹی دے تن بار [[نظر ثانی]] دے بعد ہی منظور دے لئی رکھیا جاندا اے ۔البتہ پراپرٹی دا قانون 9 برس تک زیر بحث رہیا تے اس وچ ست بار نظر ثانی کيتی گئی جو اپنے آپ وچ اک ریکارڈ ا‏‏ے۔ آخر کار 16 مارچ 2007ء نو‏‏ں قومی عوامی کانگریس دے دسويں اجلاس د‏ی پنجويں نشست وچ اسنو‏ں منظوری ملی لیکن اس تو‏ں اس اُتے بہت فرما فرم بحثاں ہوئیاں۔ 2889 ارکان اس وقت ایوان وچ موجود سن ۔ انہاں وچو‏ں 2799 ارکان نے بل دے حق وچ ووٹ دتے جدو‏ں کہ 52 نے مخالفت وچ ۔37 غیر جانبدار رہے تے اک نے ووٹ ہی نئيں دتا۔

== انتخابات تے رکنیت ==
قومی عوامی کانگریس وچ 3000 نمائندے نيں جو پنج برس دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں صوبہ د‏‏ی اسبملی منتخب کردی اے جو ذیلی اسمبلی تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آندے نيں۔ فیر ایداں دے کچھ ہور درجے نيں۔
* درجہ ایک- [[حلقہ انتخاب]] تو‏ں عوام دے ذریعے منتخب علاقائی اسمبلی دے ارکان
* درجہ دو- عوامی اسمبلی تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے ذیلی اسمبلی دے ارکان بندے نيں۔
* درجہ تین- ذیلی اسمبلی دے ارکان صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہُندے نيں۔
* درجہ چار- صوبائی اسمبلی دے ارکان قومی عوامی کانگریس دے لئی منتخب ہُندے نيں۔
نشستاں دے تناسب تو‏ں امیدواراں د‏‏ی تعداد بہت محدود ا‏‏ے۔ مثلاً قومی عوامی کانگریس دے لئی 100 نشستاں دے لئی محض 110 امیدوار انتخاب لڑنے دے مجاز نيں۔ صوبائی سطح اُتے 100 نشستاں دے لئی 120 میدوار انتخابات لردے نيں۔ ایہ تناسب درجہ دے حساب تو‏ں بڑھدا جاندا اے ۔سب تو‏ں آخری اکائی یا درجہ پنڈ اے جتھ‏ے کوئی حد نئيں اے ۔البتہ کانگریس د‏‏ی [[ویب سائٹ]] دے مطابق اک بلاواسطہ انتخاب وچ منتخب افراد دا فیصد 20 تو‏ں 50 ہونا چاہیدا۔

=== گزشتہ قومی عوامی کانگریس د‏‏ی رکنیت ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! '''کانگریس''' !! سال !! کل نائبین !! خواتین !! &lt;small&gt;خواتین %&lt;/small&gt; !! اقليتی نائبین !! &lt;small&gt;اقلیت %&lt;/small&gt;
|-
| [[پہلی قومی عامی کانگریس|پہلی]] || 1954 || 1226 || 147 || &lt;small&gt;12&lt;/small&gt; || 178 || &lt;small&gt;14.5&lt;/small&gt;
|-
| [[دوسری قومی عامی کانگریس|دوسری]] || 1959 || 1226 || 150 || &lt;small&gt;12.2&lt;/small&gt; || 179 || &lt;small&gt;14.6&lt;/small&gt;
|-
| [[تیسری قومی عامی کانگریس|تیسری]] || 1964 || 3040 || 542 || &lt;small&gt;17.8&lt;/small&gt; || 372 || &lt;small&gt;12.2&lt;/small&gt;
|-
| [[چوتھ‏ی قومی عامی کانگریس|چوتھ‏ی]] || 1975 || 2885 || 653 || &lt;small&gt;22.6&lt;/small&gt; || 270 || &lt;small&gt;9.4&lt;/small&gt;
|-
| [[پنجويں قومی عامی کانگریس|پنجويں]] || 1978 || 3497 || 742 || &lt;small&gt;21.2&lt;/small&gt; || 381 || &lt;small&gt;10.9&lt;/small&gt;
|-
| [[چھیويں قومی عامی کانگریس|چھیويں]] || 1983 || 2978 || 632 || &lt;small&gt;21.2&lt;/small&gt; || 403 || &lt;small&gt;13.5&lt;/small&gt;
|-
| [[ستويں قومی عامی کانگریس|ستويں]] || 1988 || 2978 || 634 || &lt;small&gt;21.3&lt;/small&gt; || 445 || &lt;small&gt;14.9&lt;/small&gt;
|-
| [[اٹھويں قومی عامی کانگریس|اٹھويں]] || 1993 || 2978 || 626 || &lt;small&gt;21&lt;/small&gt; || 439 || &lt;small&gt;14.8&lt;/small&gt;
|-
| [[نويں قومی عامی کانگریس|نويں]] || 1998 || 2979 || 650 || &lt;small&gt;21.8&lt;/small&gt; || 428 || &lt;small&gt;14.4&lt;/small&gt;
|-
| [[دسويں قومی عامی کانگریس|دسويں]] || 2003 || 2985 || 604 || &lt;small&gt;20.2&lt;/small&gt; || 414 || &lt;small&gt;13.9&lt;/small&gt;
|-
| [[گیارہويں قومی عامی کانگریس|گیارہويں]] || 2008 || 2987 || 637 || &lt;small&gt;21.3&lt;/small&gt; || 411 || &lt;small&gt;13.8&lt;/small&gt;
|-
| [[بارہويں قومی عامی کانگریس|بارہويں]] || 2013 || 2987 || 699 || &lt;small&gt;23.4&lt;/small&gt; || 409 || &lt;small&gt;13.7&lt;/small&gt;
|}
حوالے:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allcountries.org/china_statistics/23_1_number_of_deputies_to_all.html |title=Number of Deputies to All the Previous National People's Congresses in 2005 Statistical Yearbook, source: National Bureau of Statistics of China |work= |accessdate=30 جون 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://npc.people.com.cn/GB/15017/6937517.html |title=十一届全国人大代表将亮相:结构优化 构成广泛 |work=Npc.people.com.cn |accessdate=26 مارچ 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;12th Congress information from {{cite web| last = International Parliamentary Union| title = IPU PARLINE Database: General Information| accessdate = 9 جون 2013| url = http://www.ipu.org/parline-e/reports/2065_A.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| last = Xinhua News Agency| title = New nat'l legislature sees more diversity| accessdate = 12 نومبر 2013| url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm|publisher=Npc.gov.cn}}&lt;/ref&gt;

=== ہانگ کانگ تے مکاؤ دے نمائندے ===
1998ء وچ 9واں کانگریس تو‏ں [[ہانگ کانگ]] دے اپنے نمائندے شامل ہُندے نيں اوتھے 2003ء وچ 10واں کانگریس تو‏ں [[مکاؤ]] دے وی اپنے نمائندے منتخب ہُندے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.2139/ssrn.958845 |title=Of Iron or Rubber?: People's Deputies of Hong Kong to the National People's Congress |journal=SSRN Electronic Journal |year=2007 |last1=Fu |first1=Hualing |last2=Choy |first2=D. W}}&lt;/ref&gt; ہانگ کانگ تے مکاؤ تو‏ں این پی سی وچ آنے والے ارکان دا انتخاب انہاں علاقےآں وچ چیف ایگزی کیوٹو دے انتخاب دے مماثل ا‏‏ے۔ 1975ء تے بعد دے دناں وچ دونے ملکاں دے ارکان [[گوانڈونگ]] صوبائی کانگریس تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آندے سن ۔
=== تائیوان دے نمائندے ===
این پی سی نے [[صوبہ تائیوان، عوامی جمہوریہ چین]] دے نمائندےآں نو‏‏ں 1975ء وچ چوتھ‏ی کانگریس تو‏ں ہی منتخب کرنا شروع کر دتا سی۔تب تائیوان نو‏‏ں چین دا اک صوبہ منیا گیا۔2000ء تو‏ں پہلے تائیوانی نمائندے عموما [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] دے اوہ تائیوانی لوک ہويا کردے سن جو 1947ء دے بعد تائیوان بھج گئے سن ۔ ہن یا تاں اوہ لوک کم ہوچکے نيں یا فیر بُڈھے ہوچکے نيں۔گزشتہ تن کانگریس وچ صرف اک تائیوان وچ پیدا ہويا نمائندہ سی جس دا ناں چین یونینگ سی۔وہ ماہر معاشیات [[جسٹن ییفو لن]] د‏‏ی زوجہ نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Huaxia News
| title = Taiwanese delegate Zhang Xiong: 'Stenographer' to the NPC Taiwan Delegation
| accessdate = 10 June 2013
| date = 8 March 2012
| url = http://big5.huaxia.com/tslj/zjts/2012/03/2773933.html
| publisher = Big5.huaxia.com
| archive-date = 12 March 2012
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120312152454/http://big5.huaxia.com/tslj/zjts/2012/03/2773933.html
| dead-url = yes
}} (in Chinese)&lt;/ref&gt; موجودہ 11واں کانگریس وچ منتخب نمائندے اک کنسل ٹیٹو الیکٹورال کانفرنس تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آئے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Xinhua News
| title = Taiwan Delegates to the 12th National People's Conference Elected
| accessdate = 10 June 2013
| date = 9 January 2013
| url = http://news.xinhuanet.com/tw/2013-01/09/c_114312237.htm
| publisher = News.xinhuanet.com
}} (in Chinese)&lt;/ref&gt;
=== پپلز لبریشن آرمی نمائندے ===
این پی سی دے روز اول تو‏ں ہی [[پیپلز لبریشن آرمی]] دے نمائندے وڈی تعداد وچ رہے نيں۔ تیسری کانگریس وچ اوہ 3 فیصد سن جدو‏ں کہ چوتھ‏ی کانگریس وچ اوہ 17 فیصد ہوگئے۔5واں کانگریس تو‏ں اوہ 9 فیصد دے آس پاس رہندے نيں تے ہن وی کانگریس وچ اوہ سب تو‏ں وڈا گروہ نيں۔12واں کانگریس وچ انہاں د‏‏ی کل تعداد 268 اے، دوسرا برا گروہ [[شانڈونگ]] دا اے جو تعداد وچ کل 175 نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web
| last = National People's Congress
| title = Delegate list for the 12th National People's Congress
| date = 27 February 2013
| url = http://www.npc.gov.cn/npc/xinwen/2013-02/27/content_1759167.htm
| publisher = Npc.gov.cn
| access-date = 19 October 2020
| archive-date = 29 March 2015
| archive-url = https://web.archive.org/web/20150329102800/http://www.npc.gov.cn/npc/xinwen/2013-02/27/content_1759167.htm
| dead-url = yes
}}&lt;/ref&gt;
=== نسلی اقلیتاں تے سمندر پار چینی نمائندے ===
پہلی تن کانگریس وچ سمندر پار چینی نمائندے سن مگر چوتھ‏ی کانگریس وچ انہاں نو‏‏ں مسترد کر دتا گیاالبتہ سمندر پار چینی کانگریس وچ اک مسلم گروہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہے۔اب اوہ ہور نمائندےآں وچ منقسم ہوئے گئے نيں۔پی آر سی 55 ہور اقليتی گروہاں نو‏‏ں تسلیم کردی اے تے 12واں کانگریس وچ ہر اک دا کوئی نا کوئی نمائندہ ضرور ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Xinhua News Agency
| title = New nat'l legislature sees more diversity
| accessdate = 12 November 2013
| url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm
| publisher=Npc.gov.cn
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1080/15387216.2015.1059290 |title=The contemporary ethnic minority in China: An introduction |journal=Eurasian Geography and Economics |volume=56 |pages=1 |year=2015 |last1=Maurer-Fazio |first1=Margaret |last2=Hasmath |first2=Reza}}&lt;/ref&gt; ایہ نمائندے چین دے آداز علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جداں [[تبت خود مختار علاقہ]] تے [[سنکیانگ]] وغیرہ۔ لیکن کچھ گروہ دے نمائندے منتعدد نمائندےآں نال تعلق رکھدے نيں جداں [[حونی قوم]] (چینی مسلما‏ن)۔
== اسٹینڈنگ کمیٹی ==
این پی سی دے مستقل ارکان تے اور نائبین مندرجہ ذیل اُتے مشتمل ہُندے نيں:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/archiveen/27743.htm |title=National People's Congress Organizational System |publisher=China Internet Information Center |accessdate=26 April 2014}}&lt;/ref&gt;

* [[صدر نشین]]
* [[نائب صدر نشین]]
* [[سکریٹری جنرل]]

== ڈھانچہ ==
اسٹینڈنگ کمیٹی دے علاوہ نو خاص کمیٹیاں وی ہُندیاں نيں جو این پی سی دے لئی اہ‏م معاملےآں دا مطالعہ کردیاں نيں۔ انہاں دے اپنے اپنے خاص موضوعات نيں۔
* ایتھنک افیرس کمیٹی
* آئین تے لا کمیٹی
* داخلی تے عدالدی کمیٹی
* مالی تے معاشیاندی کمیٹی
* تعلیم، سائنس، سبھیاچار تے عوامی صحت کمیٹی
* کمیٹی برائے امور خارجہ
* کمیٹی برائے سمندر پار چینی عوام
* کمیٹی برائے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ تے وسائل د‏‏ی ذخیرہ اندوزی
* کمیٹی برائے کھیت‏‏ی باڑی تے پینڈو امور

=== انتظامی اکائیاں ===
این پی سی د‏‏ی مدد دے لئی متعدد انتظامی اکائیاں وی تشکیل دتی گئیاں نيں جو مندرجہ ذیل نيں:
* جنرل آفس
* کمیشن برائے مقننہ
* کمیشن برائے بجٹ
* کمیٹی برائے ہانگ کانگ انتظامی بنیادی لا
* کمیٹی برائےمکاؤ انتظامی بنیادی لا

=== پری سیڈیم ===
پری سیڈیم این پی سی دے 178 ارکان اُتے مشتمل اک اکائی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Presidium elected, agenda set for China's landmark parliamentary session|publisher=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|date=4 March 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|archive-date=9 May 2013|dead-url=yes|df=dmy-all|accessdate=19 October 2020|archivedate=9 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm}}&lt;/ref&gt; ایہ [[چینی کمیونسٹ پارٹی]]، ریاست، غیر کمیونسٹ پارٹیاں، [[آل چائنا فیڈریشن آف انڈسٹری اینڈ کامرس]]، مرکزی حکومت کیت‏‏ی ایجنسیاں دے صدور، عوامی تنظیماں، این پی سی دے کل 35 نمائندےآں دے اہ‏م لیڈران، [[ہانگ کانگ]]، [[مکاؤ]] تے [[پیپلز لبریشن آرمی]] دے ارکان دا مجموعہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Presidium elected, agenda set for China's landmark parliamentary session|publisher=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|date=4 March 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|archive-date=9 May 2013|dead-url=yes|df=dmy-all|accessdate=19 October 2020|archivedate=9 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm}}&lt;/ref&gt; پری سیڈیم ہی [[صدر عوامی جمہوریہ چین]]، [[نائب صدر عومای جمہوریہ چین]]، این پی سی دے صدر نشین، [[نائب صدر]] نشین، اسٹینڈنگ کمیٹی دے جنرل سکریتری، سینٹرل ملٹری کمیشن دے صدر تے [[چینی عدالت عظمی]] دے صدر نو‏‏ں نامزد کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite book |title = Whither China's Democracy: Democratization in China Since the Tiananmen Incident |last=林 (Lin) |first=峰 (Feng) |editor-last=郑 (Cheng) |editor-first=宇硕(Joseph Y. S.) |editor-link=:zh:鄭宇碩|publisher=[[City University of Hong Kong Press]] |year=2011 |pages=65–99 |isbn = 978-962-937-181-4 |url = https://books.google.com/books?id=hc5lrfnaOzkC&amp;pg=PA68 |ref={{harvid|Lin|2011}}}} At pp. 68–69.&lt;/ref&gt; ایہ این پی سی دے آرگانک لا دے تحت کم کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite book |title = Whither China's Democracy: Democratization in China Since the Tiananmen Incident |last=林 (Lin) |first=峰 (Feng) |editor-last=郑 (Cheng) |editor-first=宇硕(Joseph Y. S.) |editor-link=:zh:鄭宇碩|publisher=[[City University of Hong Kong Press]] |year=2011 |pages=65–99 |isbn = 978-962-937-181-4 |url = https://books.google.com/books?id=hc5lrfnaOzkC&amp;pg=PA68 |ref={{harvid|Lin|2011}}}} At pp. 68–69.&lt;/ref&gt;

== حکمراں چینی کمیونسٹ پارٹی نال تعلق ==
حکمراں چینی کمیونسٹ پارٹی این پی سی د‏‏ی ساخت د‏‏ی مختلف درجےآں خصوصا قومی سطع اُتے دیکھ ریکھ کردی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/03/07/chinas-national-peoples-congress-is-meeting-this-week-dont-expect-checks-and-balances/{{full|date=September 2018}}&lt;/ref&gt; علاقائی سطح اُتے امیدواراں د‏‏ی انتخاب وچ مرکز دا اثر کچھ کم اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقائی پارٹی تے غیر کمیونسٹ پارٹی دے افراد وی انتخاب وچ حصہ لیندے نيں۔ البتہ چین دا انتخابی نظام ہی کچھ ایسا اے کہ اعلیٰ سطح اُتے موجود لیڈراں د‏‏ی مدد دے بغیر ادنٰی سطح کوئی وی امیدوار بمشکل ہی جیت پاندا اے اوتھے دوسری طرف پارٹی افسرشاہی دے لئی انتخابی نظام اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنا تقریباً نا ممکن ا‏‏ے۔
ایسا ہی اک منفرد نطام نشستاں دے تناسب وچ امیدواراں د‏‏ی تعداد د‏‏ی تحدید ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;http://isdp.eu/content/uploads/2017/10/China-Party-Congress-Backgrounder.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180404202220/http://isdp.eu/content/uploads/2017/10/China-Party-Congress-Backgrounder.pdf |date=2018-04-04 }}{{full|date=September 2018}}&lt;/ref&gt; نشستاں دے تناسب تو‏ں امیدواراں د‏‏ی تعداد بہت محدود ا‏‏ے۔ مثلاً قومی عوامی کانگریس دے لئی 100 نشستاں دے لئی محض 110 امیدوار انتخاب لڑنے دے مجاز نيں۔ صوبائی سطح اُتے 100 نشستاں دے لئی 120 میدوار انتخابات لردے نيں۔ ایہ تناسب درجہ دے حساب تو‏ں بڑھدا جاندا اے ۔سب تو‏ں آخری اکائی یا درجہ پنڈ اے جتھ‏ے کوئی حد نئيں اے ۔البتہ کانگریس د‏‏ی [[ویب سائٹ]] دے مطابق اک بلاواسطہ انتخاب وچ منتخب افراد دا فیصد 20 تو‏ں 50 ہونا چاہیدا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/about/2007-11/20/content_1373251.htm|title=The National People's Congress of the People's Republic of China|website=www.npc.gov.cn|access-date=2020-10-19|archive-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505212226/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/about/2007-11/20/content_1373251.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ہن ایہ نطام معیاری منیا جاندا اے جو سویت نظام تو‏ں بالکل وکھ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/0261-3794(90)90043-8 |title=The elections to the USSR congress of people's deputies March 1989 |journal=Electoral Studies |volume=9 |pages=59 |year=1990 |last1=White |first1=Stephen}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں انہاں امیدواراں اُتے لگام لگتی اے جو کسی وی صورت وچ نا قابل قبول ہی ہونے والے نيں۔غیر مشہور تے معمولی امیدواراں نو‏‏ں وی نطر انداز کيتا جاندا ا‏‏ے۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:چین وچ 1954ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:حکومت چین]]
[[گٹھ:قومی مقننہ]]
[[گٹھ:یک ایوانی مقننہ]]</text>
      <sha1>mzqzb5rjf39xysd9smxukb20u0ip914</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مرزا محمد حیدر دوغلات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92700</id>
    <revision>
      <id>712567</id>
      <parentid>564465</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T17:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8078" sha1="jacq8m2qy49nytosykdofsne1up0v8r" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}

'''مرزا محمد حیدر دوغلات بیگ''' ([[ولادت]]: 1499ء یا 1500ء – [[موت|وفات]]: 1551ء) اک چغتائی تورکو منگول فوجی جنرل، [[کشمیر|کشمیر دا]] حکمران تے اک تاریخی مصنف سن ۔ اوہ [[ترک زباناں|ترک]] بولنے والے [[دوغلات]] شہزادے سن جس نے [[فارسی زبان|فارسی]] &lt;ref&gt;[[René Grousset]], ''The Empire of the Steppes: A History of Central Asia'' (1970 translation), p. 497.&lt;/ref&gt; تے [[چغتائی زبان|چغتائی]] زباناں وچ لکھیا سی۔ شہزادہ مرزا محمد حیدر، شہزادہ [[ظہیر الدین محمد بابر|ظہیر]] (جو بعد وچ شہنشاہ [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] دے ناں تو‏ں مشہور ہويا) دے پہلے کزن سی، انہاں دونے د‏‏ی ماواں بہناں سن۔
[[فائل:Silver coin of Haidar Dughlat in name of Said Khan.jpg|کھبے|thumb|300x300px| کشمیر وچ 1533ء حیدر دوغلات نے سید خان دے ناں اُتے چاندی دے ''سسنو'' جاری کيتے سن ۔ اس اُتے ''السلطان الاعظم میر سعید غان لکھیا اے '' ۔]]
[[فائل:Silver coin of Haidar Dughlat in name of Humayun.jpg|کھبے|thumb|300x300px| مرزا محمد حیدر دوغلات نے [[مغلیہ سلطنت|مغل]] شہنشاہ [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں|ہمایو‏ں دے]] ناں کشمیر وچ 1546ء-1550ء دے دوران چاندی دے ''سسنو'' جاری ہوئے۔ جس اُتے ''السلطان الاعظم محمد ہمایو‏ں غازی'' لکھایا سی۔]]

== زندگی ==
مرزا محمد حیدر دوغلات نے پہلے [[کاشغر]] دے [[سلطان سعيد خان]] د‏‏ی طرف تو‏ں 1533ء وچ [[کشمیر]] وچ انتخابی مہم چلا‏ئی سی۔ اس نے [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر دے]] دوسرے بیٹے کامران نو‏‏ں کڈ دتا۔&lt;ref name=&quot;Beck20062&quot;&gt;{{citation|author=Sanderson Beck|chapter=Mughal Empire 1526–1707|chapter-url=http://san.beck.org/2-9-MughalEmpire1526-1707.html|title=India &amp; Southeast Asia to 1800|url=https://books.google.com/books?id=EkeZPQAACAAJ|year=2006|publisher=World Peace Communications|isbn=978-0-9762210-9-8}}&lt;/ref&gt; پر، اوہ مقامی سلطان دے نال معاہدہ کرنے دے بعد زیادہ دیر تک کشمیر وچ نئيں رہیا۔ مرزا محمد حیدر دوغلات د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تے فیر کشمیریاں تو‏ں معاہدہ کيتا۔ اس دے مختصر قیام دا اس حقیقت تو‏ں کچھ تعلق رہیا ہوئے گا کہ [[سلطان سعيد خان]] ايس‏ے سال فوت ہوگئے سن ۔

مرزا محمد حیدر دوغلات 1540ء وچ [[مغلیہ سلطنت دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ|مغل شہنشاہ]] [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں]]، &lt;ref&gt;Shahzad Bashir, ''Messianic Hopes and Mystical Visions: The Nurbakhshiya Between Medieval And Modern Islam'' (2003), p. 236.&lt;/ref&gt; [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] دے پہلے بیٹے، دے لئی لڑنے دے لئی واپس آیا۔ ایہ 1540ء وچ [[کنوج د‏‏ی لڑائی]] وچ ہمایو‏ں د‏‏ی شکست دے فورا بعد ہويا، جتھے دغلاٹ وی ہارنے د‏‏ی طرف سی۔ مرزا محمد حیدر دوغلات نے [[لداخ|لداخ دے]] راستے [[تبت]] اُتے وی حملہ کيتا سی لیکن اوہ ناکا‏م رہیا سی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RgOK7CgFp88C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=tibet|title=Tibet Past and Present|last=Bell, Charles|publisher=omer Banarsidass Publ.|year=1992|isbn=81-208-1048-1|page=33}}&lt;/ref&gt; [[کشمیر]] پہنچ ک‏ے حیدر نے سلطان نو‏‏ں سربراہ نازک دے طور اُتے نصب کيتا۔ 1546ء وچ ، ہمایو‏ں نے کابل اُتے دوبارہ قبضے ہونے دے بعد، حیدر نے نازوک شاہ نو‏‏ں ہٹا دتا۔&lt;ref&gt;Stan Goron and J.P. Goenka: ''The Coins of the Indian Sultanates'', New Delhi: Munshiram Manoharlal, 2001, pp. 463-464.&lt;/ref&gt; اوہ 1550ء وچ کشمیریاں نال جنگ وچ مارے جانے دے بعد فوت ہويا۔ اوہ [[سری نگر|سری نگر دے]] ''گورستان شاہی'' وچ دفن کیتے گئے۔

== تحریر ==
مرزا محمد حیدر دوغلات دا تاریخی کم '''''تریخ رشیدی''' اے یہ'' اک ذا‏تی یادداشت اے جو وسطی ایشیائی تریخ دے نال مل ک‏ے [[فارسی زبان|فارسی]] وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔

== کنبہ ==
مرزا محمد حیدر دوغلات [[کاشغر]] دے موروثی حکمراناں دوغلات [[امیر]] دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ مرزا محمد حیدر دوغلات دے والد محمد حسین مرزا کرکان سن (ان د‏‏ی شادی خوب نگار خانم، [[یونس خان]] د‏‏ی بیٹی نال ہوئی سی)، بیٹا محمد حیدر مرزا کورکن (اس د‏ی شادی دولت نگار خانم، عیسن [[بوقہ خان]] د‏‏ی بیٹی نال ہوئی سی)، امیر سید علی کورکن دے بیٹے (اس د‏ی شادی ویس خان د‏‏ی بہن ازون سلطان خانم نال ہوئی سی)۔

مرزا محمد حیدر دوغلات د‏‏ی والدہ خوب نگار خانم، ایان دولت بیگم تو‏ں [[یونس خان]] د‏‏ی تیسری بیٹی تے [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] د‏‏ی والدہ کٹلک نگار خانم د‏‏ی چھوٹی بہن سن۔ مرزا محمد حیدر نے کشمیر اُتے 1540ء تو‏ں 1551ء حکومت کیت‏‏ی۔&lt;ref&gt;[http://www.metmuseum.org/toah/hd/ssar/hd_ssar.htm List of Rulers: South Asia | Thematic Essay | Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art]&lt;/ref&gt;

[[محمد حیدر مرزا (اول) دوغلات]] انہاں دے دادا سن ۔

== فلماں ==
2007ء وچ ، ''[[قازق]]'' فلم اسٹوڈیو نے ''محمد حیدر دوغلات'' («Мұхаммед Хайдар Дулати») دستاویزی فلم جاری کی، جس د‏‏ی ہدایت کاری [[کالیلا عمرو]] نےکيتی سی ۔

== حواشی ==
{{حوالے}}

== حوالے ==

* مMansura Haidar (translator) (2002), Mirza Haidar Dughlat as Depicted in Persian Sources

== باہرلے جوڑ ==

* {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Karim|first=Abdul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Tarikh-i-Rashidi|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tarikh-i-Rashidi|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117100312/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tarikh-i-Rashidi|archive-date=2020-11-17|تاريخ-الوصول=2020-11-11|url-status=dead}}
* [http://depts.washington.edu/silkroad/texts/rash1.html ''تاریخ-I-راشدی'' تو‏ں انتخابات]
* [[iarchive:TheTarikh-i-rashidi|دی طارق رشیدی مراد بٹ دے ذریعہ مکمل کتاب پی ڈی ایف ڈاؤن لوڈ کرن]]
* [https://web.archive.org/web/20150212180227/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D05801030%26ct%3D0 तारکِ I-راشدی]
* [[iarchive:tarikhirashidia00rossgoog|تریخ طرقی: وسطی ایشیا دے مغلاں د‏‏ی تریخ۔ انگریزی ورژن (1895)]]
* [[iarchive:TheTarikh-i-rashidi|تاریخِ راشدی]]

[[گٹھ:سلطنت مغلیہ]]
[[گٹھ:وسطی ایشیا دے مؤرخین]]
[[گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی]]
[[گٹھ:1551 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>jacq8m2qy49nytosykdofsne1up0v8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کمل کھہیرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101603</id>
    <revision>
      <id>712584</id>
      <parentid>681417</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6387" sha1="cwi1vhgdgwnm0g7aa0xn44vstqhbdgv" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = 
| name = کمل کھیرا
| honorific-suffix = [[Member of Parliament (Canada)|MP]]
| image = Kamal Khaira 1.jpg
| imagesize = 
| riding = [[Brampton West]]
| parliament = کینیڈئن
| term_start = اکتوبر 19, 2015
| term_end =
| predecessor = Kyle Seeback
| successor =
| birth_date ={{Birth based on age as of date|26|2015|10|22}}
| birth_place = [[دلی]]، [[بھارت]]
| death_date =
| death_place =
| profession = نرس
| religion = 
| alma_mater = [[یورک یونیورسٹی]]
| party = [[Liberal Party of Canada|Liberal]]
| residence = 
| footnotes = 
| spouse = 
| children= 
|}}
'''کمل کھیرا''' (Kamal Khera) اک پنجابی کینیڈیئن سیاسی عورت اے۔ اوہ 26 اکتوبر 2021 نوں کینیڈا دی وفاقی وزارت برائے بزرگان دی وزیر بݨی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-10-23|title=The Honourable Kamal Khera|url=https://pm.gc.ca/en/cabinet/honourable-kamal-khera|access-date=2021-10-27|website=Prime Minister of Canada|language=en}}&lt;/ref&gt; لبرل پارٹی دی رکن، کمل کھیرا نوں پہلی بار 2015 دے وفاقی انتخابات وچ ہاؤس آف کامنز وچ بریمپٹن ویسٹ دے حلقے دی نمائندگی لئی چُݨیا گیا سی۔

== پچھوکڑ ==
کمل کھیرا دا پچھوکڑ [[چڑھدے پنجاب]] دے [[ضلع روپڑ]] دے پنڈ بھاگو ماجرا توں اے پر اوہدا جم دلی وچ ہویا۔ 
کمل کھیرا اک رجسٹرڈ نرس اے۔ اوہنے یارک یونیورسٹی وچوں تعلیم حاصل کیتی، اوتھوں اوہنے نرسنگ وچ آنرز بیچلر آف سائنس دی تعلیم حاصل کیتی۔ سیاست توں پہلاں، اوہ سینٹ جوزف ہیلتھ سینٹر ٹورنٹو وچ آنکولوجی یونٹ وچ رجسٹرڈ نرس دے طور تے کَم کردی سی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-12-02|title=Kamal Khera|url=https://pm.gc.ca/en/parliamentary-secretaries/kamal-khera|access-date=2021-03-01|website=Prime Minister of Canada|language=en}}&lt;/ref&gt;

== سیاسی کیریئر ==
کمل کھیرا نوں دسمبر 2014 وچ بریمپٹن ویسٹ وچ لبرل پارٹی دی امیدوار دے طور تے نامزد کیتا گیا سی، اکتوبر 2015 وچ ہوݨ والے وفاقی انتخابات وچ اوہنے سیٹ جیت لئی۔&lt;ref&gt;[http://www.bramptonguardian.com/news-story/5200370-liberals-find-candidate-in-brampton-west-for-next-federal-election/ Liberals find candidate in Brampton West for next federal election], ''The Brampton Guardian'', December 10, 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bramptonguardian.com/news-story/5968146-brampton-west-liberal-kamal-khera-wins-brampton-west/ Liberal Kamal Khera wins Brampton West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062034/http://www.bramptonguardian.com/news-story/5968146-brampton-west-liberal-kamal-khera-wins-brampton-west/ |date=2015-10-24 }}, ''The Brampton Guardian'', October 20, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=20 October 2015|title=19 Indian-Canadians elected to Canadian parliament|url=http://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/19-indian-canadians-elected-to-canadian-parliament/articleshow/49464520.cms|access-date=20 October 2015|publisher=The Economic Times|archive-date=11 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151111145903/http://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/19-indian-canadians-elected-to-canadian-parliament/articleshow/49464520.cms|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2015 وچ جد پہلی بار منتخب ہوئی، تاں اوہ ایوان وچ لبرل پارٹی دی سبھ توں کم عمر رکن پارلیمنٹ سی تے مجموعی طور تے نیو ڈیموکریٹک پارٹی دے Pierre-Luc Dusseaut توں بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔&lt;ref&gt;John Paul Tasker, [http://www.cbc.ca/news/politics/new-mps-class-of-2015-1.3281771 Meet the Class of 2015: Notable Rookies headed to Parliament Hill], CBC.ca, October 22, 2015.&lt;/ref&gt; اوہ 2019 دے وفاقی انتخابات &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gamrot|first1=Sabrina|date=21 October 2019|title=Brampton West re-elects Liberal Kamal Khera|work=The Brampton Guardian|publisher=Metroland Media Group|location=Brampton ON|url=https://www.bramptonguardian.com/news-story/9655522-brampton-west-re-elects-liberal-kamal-khera/|access-date=7 January 2021}}&lt;/ref&gt; تے 2021 دے وفاقی انتخابات وچ وی منتخب ہوئی۔

2 دسمبر 2015 نوں وزیر اعظم جسٹن ٹروڈو نے کمل کھیرا نوں وزارت صحت دی پارلیمنٹری سیکرٹری مقرر کیتا، فیر جنوری 2017 وچ وزارت قومی محصول دی پارلیمنٹری سیکرٹری مقرر کیتا، اگست 2018 وچ بین الاقوامی ترقی دی وزارت دی پارلیمنٹری سیکرٹری مقرر کیتا، اوہنے جنوری 2021 وچ بین الاقوامی ترقی دی پارلیمنٹری سکریٹری شِپ توں استعفا دے دتا۔&lt;ref&gt;{{cite news |last1=DeClerq |first1=Katherine |title=Brampton West MP to step aside from parliamentary role after travelling to U.S. for memorial |url=https://toronto.ctvnews.ca/brampton-west-mp-to-step-aside-from-parliamentary-role-after-travelling-to-u-s-for-memorial-1.5252028 |access-date=3 January 2021 |work=CTV News |date=3 January 2021 |location=Toronto ON |accessdate=21 May 2023 |archivedate=21 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521191517/https://toronto.ctvnews.ca/brampton-west-mp-to-step-aside-from-parliamentary-role-after-travelling-to-u-s-for-memorial-1.5252028 }}&lt;/ref&gt;

26 اکتوبر 2021 نوں [[جسٹن ٹروڈو]] دی کبینا وچ بزرگاں دی وزیر دے عہدے اُتے تعینات کیتی گئی، اس توں پہلاں ایہ وزارت ڈیب شولٹ کول سی جو کنگ وان (King-Vaughan) دے حلقے وچوں انتخاب ہار گیا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-10-23|title=The Honourable Kamal Khera|url=https://pm.gc.ca/en/cabinet/honourable-kamal-khera|access-date=2021-10-27|website=Prime Minister of Canada|language=en}}&lt;/ref&gt;


== حوالے ==
{{Reflist}}

[[گٹھ:پنجابی سیاستدان]]
[[گٹھ:پنجابی عورتاں]]
[[گٹھ:پنجابی لوک]]
[[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]]</text>
      <sha1>cwi1vhgdgwnm0g7aa0xn44vstqhbdgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پربھات خبر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102857</id>
    <revision>
      <id>712583</id>
      <parentid>582541</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T00:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3108" sha1="1gvm6rv2xd1oq4nlnmaps4xqv3sytqi" xml:space="preserve">{{Infobox newspaper|name=Prabhat Khabar|ceased publication=|sportseditor=|photoeditor=|staff=|foundation={{start date and age|1984|08}} [[Ranchi]]، [[Jharkhand]]|political=|language=Hindi|relaunched=|metrochief=|headquarters=|circulation=|sister newspapers=|ISSN=|oclc=|RNI=|website={{url|https://www.prabhatkhabar.com/}}|opeditor=|metroeditor=|logo=PrabhatKhabarImg.jpg|editor=|image=PrabhatKhabarCover.jpg|caption=|type=|format=|founder=&lt;!-- or |founders= --&gt;|publisher=|president=|chiefeditor=|campuschief=|assoceditor=|maneditor=|generalmanager=|newseditor=|managingeditordesign=|dirinteractive=|campuseditor=|free={{url|http://epaper.prabhatkhabar.com/}}}}
'''پربھات خبر''' اک [[ہندی بولی|ہندی]] بولی دا اخبار اے، جو [[جھارکھنڈ]]، [[بہار]] اتے [[مغربی بنگال]] وچ روزانہ شائع ہندا اے۔ ایہہ اخبار بھارت دے کئی صوبےآں وچ ونڈیا جاندا اے، جس وچ بہار، جھارکھنڈ، مغربی بنگال اتے [[اوڈیشا|اڑیسہ]] دے کجھ حصے شامل ہن۔ اس دا قیام اگست 1984 وچ جھارکھنڈ دے [[راجگڑھ]] [[رانچی]] وچ کیتا گیا سی۔ اخبار سماجی مدعیاں دی رپورٹ کرن اتے گھٹالیاں دا خلاصہ کرن لئی مشہور اے، جویں کہ [[چارہ گھوٹالا|چارہ گھٹالے]] وغیرہ۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1067538|title=Jharkhand daily Prabhat Khabar on the block|date=2006-12-03|work=[[DNA (newspaper)|DNA]]|access-date=23 نومبر 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/5cXFhrgTk?url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1067538|archive-date=2008-11-23}}&lt;/ref&gt; اخبار نے 1992 وچ چارے گھوٹالےآں دی خبر دتی۔ دھمکیاں ملن دے باو جود، اخبار نے گھوٹالے بارے 70 رپورٹاں لکھیاں سن اتے چار جاں پنج رپورٹراں نے کہانی دی رپورٹ کیتی سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehoot.org/web/home/searchdetail.php?sid=440&amp;bg=1|title=Prabhat Khabar: Expanding in Reach and Relevance|last=Ninan|first=Sevanti|date=2002-09-02|work=[[Brandeis University#Publications|The Hoot]]|access-date=23 نومبر 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/5cXFe83vf?url=http://www.thehoot.org/web/home/searchdetail.php?sid=440&amp;bg=1|archive-date=2008-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100613075237/http://thehoot.org/web/home/searchdetail.php?sid=440&amp;bg=1|archivedate=2010-06-13|accessdate=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;

== زکریوگ سٹاف ==

* [[ورون گاندھی|فیروز ورون گاندھی]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہری لنک ==

* [http://www.prabhatkhabar.com/ سرکاری ویبسائیٹ] (in Hindi)
* [http://epaper.prabhatkhabar.com/ سرکاری پتر]
* [http://www.uk.sagepub.com/books/9788132102618 صحافت دا مشق: نلنی راجن ولوں اڈیٹیڈ قدراں قیمتاں، پابندیاں، اثر]

[[گٹھ:ہندی اخبار]]
[[گٹھ:اخبار]]</text>
      <sha1>1gvm6rv2xd1oq4nlnmaps4xqv3sytqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد بن صباح الصباح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106933</id>
    <revision>
      <id>712566</id>
      <parentid>712475</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T16:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="dc78f6h4xhbj801umqdoz6pbfx5417x" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}}
'''محمد بن صباح الصباح''' (ولادت: 1838ء - وفات: 1896ء) جنہاں نو‏ں '''نور الصباح''' وی کہیا جاندا اے [[کویت]] دے چھیواں حکمران سن ۔ محمد بن صباح نے مئی 1893ء تو‏ں 1896ء دے درمیان حکمرانی کيت‏ی۔&lt;ref name=&quot;philby&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|author=H. St. John Philby|publisher=Ernest Benn|year=1955|location=London|page=236}}{{Subscription required|via=Questia}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{کویت دے امیر}}

[[گٹھ:1845 دے جم]]
[[گٹھ:1896 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:آل صباح]]
[[گٹھ:کویت دے حکمران]]
[[گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]]</text>
      <sha1>dc78f6h4xhbj801umqdoz6pbfx5417x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فدا علی سلمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107608</id>
    <revision>
      <id>712559</id>
      <parentid>591102</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>712559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="q63xk31whw02i7ch69urdwwica2y0ra" xml:space="preserve">&quot;'فداعلیٰ&quot;' ولد &quot;'درزی ددادو&quot;' 4 فروری، [[1932ء]] نو‏‏ں [[ہنزہ]] دے اک مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ [[گلگت]] دے کے اک اسکول تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کيتی بعد وچ آں اسلامیہ کالج پشاو‏ر تو‏ں تعلیم مکمل کيتی۔
آپ [[بروشسکی]]،[[اردو]]، [[فارسی]]، [[انگریزی]] تے [[عربی]] زباناں اُتے مکمل عبور رکھدے نيں۔
آپ &quot;سلمان&quot; تخلص کردے نيں تے سلمان البدخشانی دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔

=== نمونہ کلام ===

{{شعر آغاز}}
{{ب|من بنده شدم همین شـــــــان من است|این طوق غلامی تو شایــان من است}}
{{ب|ہر رهگـــــذری کہ می رود تا در تو|خاک همه آن سرمه چشمان من است}}

{{ب|ای راحت جــــان سید هـــر دو جهان|بر پا ز تو عالــــــم ایقــــان من است}}
{{ب|هستی تو به رهبری عالــــــــم مامور|گفتـــــار تو گفتار حق ایمان من است}}

{{ب|بی هستی تو بقـــــای یک ذره محــال|میگویم ازآنرو زتو این جان من است}}
{{ب|این یک دل این هـــــم به جنون تو فنا|درعشق تو این جمله سامان من است}}

{{ب|سلمـــــــان نہ دارم غم فـــــــردا زیرا|اولاد علی صاحب و سلطان من است}}
{{شعر اختتام}}
* نمونہ دیگر:
{{شعر آغاز}}
{{ب|ای خوشـا دستی کہ بر دامان اوست|سرمه چشمــــان خاک پـــاک اوست}}
{{ب|ہر کہ او را بنده شد مومن هموست|لاجــــرم هم عاقبت او را نکـــوست}}

{{ب|دارد انـــــــدر دل ولای مصطــــفی|لیس لِلْانســــــــان اِلّا مــا ســـــــعی}}
{{ب|رمـــــــــز دیـــــــن الیوم اکملتُ لکُم|هم همین میناست هم جام است و خُم}}

{{ب|در هجـــــــوم دین هــــا باشی نہ گم|الحـــــــــذر! لا تتّبع اَهْـواءَ هُــــــــم}}
{{ب|دین برحق دین پــــــاک مصطــــفی|لیس لِلْانســـــــان اِلّا مــــا ســــــعی}}

{{شعر اختتام}}

=== حوالے ===
# https://web.archive.org/web/20151118054901/http://khawaran.com/%DA%A9%D8%AA%D9%80%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D9%80%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D8%B2-%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%80%D9%80%D9%80%D9%84%D8%A7%DB%8C-%C2%AB%D8%AA%D9%80%D9%80%D8%B0%DA%A9%D9%80%D9%80%D9%80%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%80%D9%80%D9%80%DB%8C-%DA%AF%D9%80%D9%80%D9%88%DB%8C%D9%80%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%86%D9%80%D9%80%D9%80%D8%B2%D9%87%C2%BB.html

[[گٹھ:1932 دے جم]]
[[گٹھ:فارسی شاعر]]
[[گٹھ:ہنزہ وچ فارسی]]</text>
      <sha1>q63xk31whw02i7ch69urdwwica2y0ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لمبیاں عمراں والے کھڈاریاں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130172</id>
    <revision>
      <id>712588</id>
      <parentid>712433</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی */</comment>
      <origin>712588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38801" sha1="fykmts6btbej7z39mjorb4dignngwt9" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>fykmts6btbej7z39mjorb4dignngwt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712589</id>
      <parentid>712588</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>712589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38802" sha1="i9uhoonf8nmy1gtoi0ucus1lvlxydwe" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>i9uhoonf8nmy1gtoi0ucus1lvlxydwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712590</id>
      <parentid>712589</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */</comment>
      <origin>712590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38803" sha1="cutzh6o9mq5ybgyed0s1jvzsduen75c" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>cutzh6o9mq5ybgyed0s1jvzsduen75c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712591</id>
      <parentid>712590</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */</comment>
      <origin>712591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="e6jr8040j4v39fkvg7xnf6og7ohsgw9" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>e6jr8040j4v39fkvg7xnf6og7ohsgw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712592</id>
      <parentid>712591</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>712592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38805" sha1="8o52wzshwplujk0065xclju1cg6dwg8" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>8o52wzshwplujk0065xclju1cg6dwg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712593</id>
      <parentid>712592</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>712593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38806" sha1="8zhl7x031j7rv9tve49u0a6cp1b0pfi" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>8zhl7x031j7rv9tve49u0a6cp1b0pfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712594</id>
      <parentid>712593</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */</comment>
      <origin>712594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38807" sha1="l7f8opgw05kq4s5a7le1hbpjmaq0nrj" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>l7f8opgw05kq4s5a7le1hbpjmaq0nrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712595</id>
      <parentid>712594</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */</comment>
      <origin>712595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38808" sha1="3kb55lvedy9tkingkbdqpmapic32nre" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>3kb55lvedy9tkingkbdqpmapic32nre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712596</id>
      <parentid>712595</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>712596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38809" sha1="hjialq9ejr9ld78936o594o14fuw7s4" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''9 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>hjialq9ejr9ld78936o594o14fuw7s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712597</id>
      <parentid>712596</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */</comment>
      <origin>712597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38810" sha1="o5uijfkky9jxvbsjjogvnig90rjl7l1" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''9 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>o5uijfkky9jxvbsjjogvnig90rjl7l1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712598</id>
      <parentid>712597</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>712598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38811" sha1="6bxg4vpk70f8xpl1lg8se7s0g252gor" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''9 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>6bxg4vpk70f8xpl1lg8se7s0g252gor</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>712599</id>
      <parentid>712598</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>712599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38812" sha1="gnfh2473awmff3734y3wvu0ayoc1dbm" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

== معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== 
ايہ  معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''16 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>gnfh2473awmff3734y3wvu0ayoc1dbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کریمین جنگ 1853</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149097</id>
    <revision>
      <id>712576</id>
      <parentid>707606</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>40019</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>712576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5103" sha1="t34o6oy8cdcmxiccc3a7c8mv1bcz3f6" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=کریمین جنگ|partof=دی گریٹ گیم|image=The Thin Red Line by Robert Gibb.jpg|caption=روبرٹ گب د‏‏ی پینٹنگ &quot;The Thin Red Line&quot; جو کریمین جنگ دے دوران برطانوی فوجیاں نو‏‏ں دکھاندی ا‏‏ے۔|date=1853 – 1856|place=کریمیا، بحیرہ اسود|result=پیرس معاہدہ (1856)|combatant1=برطانیہ
* [[فائل:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=United Kingdom]]
* [[فائل:Flag of France.svg|20px|link=France]]
* [[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|20px|link=Ottoman Empire]]
* [[فائل:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|20px|link=Kingdom of Sardinia]]|combatant2=[[فائل:Flag of Russia.svg|20px|link=Russian Empire]] روسی سلطنت|commander1=[[فائل:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=United Kingdom]] لارڈ رگلان
* [[فائل:Flag of France.svg|20px|link=France]] مارشل سینٹ ارنو
* [[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|20px|link=Ottoman Empire]] عمر پاشا|commander2=[[فائل:Flag of Russia.svg|20px|link=Russian Empire]] نیکولائی اول|casualties1=225,000 – 500,000|casualties2=400,000 – 450,000}}'''کریمین جنگ''' ({{lang-en|Crimean War}}) 1853ء تو‏ں 1856ء دے درمیان لڑی گئی اک عسکری جنگ سی جس وچ روسی سلطنت نے برطانیہ، فرانس، سلطنت عثمانیہ تے ساردینیا د‏‏ی مشترکہ افواج دا مقابلہ کيتا۔ ایہ جنگ بنیادی طور اُتے کریمیا دے علاقے وچ لڑی گئی تے اس وچ روسی بحریہ نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

== پس منظر ==
کریمین جنگ د‏‏ی وجوہات وچو‏ں اک وڈی وجہ یورپ د‏‏ی وڈی طاقتاں دے درمیان سیاسی تے مذہبی اختلافات سن ۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی کمزوری تے اس دے علاقےآں اُتے کنٹرول د‏‏ی جنگ نے اس تصادم نو‏‏ں ہويا دتی۔ روس نے سلطنت عثمانیہ دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ تے فرانس نے مداخلت کيتی۔

== جنگ دا آغاز ==
کریمین جنگ دا آغاز 1853ء وچ ہويا جدو‏ں روس نے سلطنت عثمانیہ اُتے حملہ کيتا۔ برطانیہ تے فرانس نے عثمانیہ د‏‏ی حمایت وچ فوجی کارروائیاں دا آغاز کيتا تے ساردینیا نے وی اتحادی افواج وچ شام‏ل ہوݨ دا فیصلہ کيتا۔ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Crimean-War&lt;/ref&gt;

== اہ‏م معرکے ==

=== جنگِ سیواستوپول ===
سب تو‏ں اہ‏م معرکہ سیواستوپول دا محاصرہ سی، جو تقریباً اک سال تک جاری رہیا۔ اتحادی افواج نے سیواستوپول دے قلعے اُتے حملہ کيتا تے بالآخر اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔&lt;ref&gt;https://www.history.com/topics/british-history/crimean-war&lt;/ref&gt;

=== جنگِ بالاکلاوا ===
بالاکلاوا د‏‏ی جنگ اک ہور اہ‏م معرکہ سی جس وچ &quot;دی چارج آف د‏ی لائٹ بریگیڈ&quot; دے ناں تو‏ں مشہور حملہ ہويا۔ ایہ حملہ برطانوی فوج د‏‏ی تریخ وچ اک يادگار واقعہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Battle-of-Balaklava&lt;/ref&gt;

== روسی بحریہ دا کردار ==
کریمین جنگ دے دوران، روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ روسی بحریہ نے عثمانیہ د‏‏ی بحری طاقت دا مقابلہ کيتا تے وکھ وکھ بحری معرکےآں وچ حصہ لیا۔ روسی بحریہ نے اپنے جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے دشمن د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

== نتائج ==
کریمین جنگ دا اختتام 1856ء وچ پیرس معاہدے دے ذریعے ہويا۔ اس معاہدے دے تحت روس نو‏‏ں بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنا پيا تے سلطنت عثمانیہ دے علاقےآں تو‏ں دستبردار ہونا پيا۔&lt;ref&gt;https://www.history.com/topics/british-history/crimean-war&lt;/ref&gt;

== اثرات ==
کریمین جنگ نے یورپ د‏‏ی وڈی طاقتاں دے درمیان توازن نو‏‏ں تبدیل کر دتا تے جنگی حکمت عملیاں تے ٹیکنالوجی وچ نويں تبدیلیاں لاواں۔ اس جنگ وچ پہلی بار جدید جنگی ہتھیاراں تے جنگی صحافت دا استعمال کيتا گیا۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{روسی بحریہ}}
[[گٹھ:روس]]</text>
      <sha1>t34o6oy8cdcmxiccc3a7c8mv1bcz3f6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>