وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 6686 712600 424700 2026-10-16T14:06:14Z Carsten Steger 29278 Aerial image of Gross Grünhorn inserted. 712600 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size=" 1" color=black>گراس گرونہارن<font>''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[Image:Aerial image of Gross Grünhorn (view from the southeast).jpg|300px]] |- style="vertical-align: top;" |- |'''[[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[الپس]] <hr> |- |'''[[دیس|دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[سویٹزرلینڈ]] [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]]<hr> |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" | 4,043 [[میٹر]]، 13,264 [[فٹ]] |- style="vertical-align: top;" |- |} '''گراس گرونہارن''' [[سویٹزرلینڈ]] دا اک پعاڑ اے۔ ==ہور پرھو== *[[سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ]] == بارلے جوڑ == {{Commons| Grünhorn|position=left}} [[Category:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ]] 1t3w8crxtgufs1gfkndawt8n2z3qrp9 8 48047 712601 712489 2026-10-16T15:19:49Z Maintenance script 13287 Remove deprecated targets option (Operator: Ladsgroup) 712601 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} <noinclude><div class="mw-content-ltr small" style="overflow: auto;"></noinclude> __NOTOC__ == Extra-Editbuttons == * Extra-Editbuttons[dependencies=mediawiki.util|default|rights=minoredit]|Extra-Editbuttons.js|Extra-Editbuttons-persiantools.js|Extra-Editbuttons-persianwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js|Extra-Editbuttons-autoed.js|Extra-Editbuttons-botworks.js * dropdown-menus[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.Title,user.options|peers=dropdown-menus-pagestyles]|dropdown-menus.js * dropdown-menus-pagestyles[hidden]|dropdown-menus-pagestyles.css * Edittools[default|type=general]|Edittools.js|Edittools.css * BotTools[rights=move|dependencies=mediawiki.util]|BotTools.js * toFawikiAlot[rights=autopatrol|dependencies=mediawiki.util]|toFawikiAlot.js == Discussion-tools == * signit[default]|signit.js == editing == * WikEd|WikEd.js * Urdu Keymapper|Urdu Keymapper.js * TemplateParamWizard[dependencies=jquery.ui,jquery.textSelection,jquery.ui,mediawiki.util|default]|TemplateParamWizard.js <!-- * signit[default]|signit.js --> * userScriptSandbox[default]|userScriptSandbox.css|userScriptSandbox.js * QPreview|QPreview.js * autodel[dependencies=mediawiki.util]|autodel.js * fist[dependencies=mediawiki.util]|fist.js <!-- * sign|sign.js --> * DotsSyntaxHighlighter|DotsSyntaxHighlighter.js * Summarieslist[dependencies=mediawiki.util]|Summarieslist.js * OrphanCheck[default]|OrphanCheck.js * saveandedit|saveandedit.js * AddEditLinkToOldVersionLinks|AddEditLinkToOldVersionLinks.js * refToolbar[default|dependencies=user.options]|refToolbar.js * refToolbarBase[hidden]|refToolbarBase.js * ProveIt[dependencies=jquery.ui,jquery.textSelection,mediawiki.util]|ProveIt.css|ProveIt.js * charinsert[default]|charinsert.js * charinsert-core[hidden|dependencies=mediawiki.toolbar,jquery.textSelection,user]|charinsert-core.js|charinsert-core.css * prota[default]|prota.js * Edittools[default]|Edittools.js * MufidAlaat|MufidAlaat.js == Design == * quickLinker[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api]|quickLinker.js * redirect|redirect.css * disambig[default|rights=minoredit]|disambig.css * updateMarker|updateMarker.css * redlinks|redlinks.css * OldDiff|OldDiff.css * PrettyLog[dependencies=mediawiki.util]|PrettyLog.js|PrettyLog.css == Categories == * HotCatsMulti|HotCatsMulti.js * HotCat[default|rights=edit]|HotCat.js * Cat-a-lot[rights=rollback]|Cat-a-lot.css|Cat-a-lot.js * subcatContentSummary|subcatContentSummary.js * CatMaker[dependencies=mediawiki.util,jquery.ui]|CatMaker.js|CatMaker.css * RenommageCategorie[rights=delete|dependencies=mediawiki.util]|RenommageCategorie.js *incategory[default|dependencies=jquery.ui,mediawiki.api]|incategory.js|incategory.css == Interwiki == * quickwikidata|quickwikidata.js == appearance == * ExternalSearch[default]|externalsearch.js * metadata[dependencies=mediawiki.util]|metadata.js * foldPortalMenus[dependencies=jquery.jStorage]|foldPortalMenus.js|foldPortalMenus.css * NavigAdmin|NavigAdmin.js * switcher[default]|switcher.js == browsing == * UTCLiveClock[dependencies=mediawiki.util]|UTCLiveClock.js * Navigation_popups|popups.js|navpop.css * imagelinks[dependencies=mediawiki.util]|imagelinks.js * WikidataTab|WikidataTab.js == Interface == * CommentsInLocalTime|CommentsInLocalTime.js * AncreTitres|AncreTitres.js == fonts == * NotoNastaleeq[top]|NotoNastaleeq.css * NotoNastaleeqMobile[top|skins=minerva]|NotoNastaleeqMobile.css == patrol-tools == == compatibility == == advanced == * RTRC|RTRC.js == toolbox == * recentchangesbox[dependencies=mediawiki.util]|recentchangesbox.js == statistics == * stru-contavisite[dependencies=mediawiki.util]|stru-contavisite.js == othermod == * TransferToCommons[dependencies=mediawiki.util]|TransferToCommons.js * Direct-link-to-Commons[dependencies=mediawiki.util]|Direct-link-to-Commons.js * FileSiblings|FileSiblings.js == beta == * WikidataInfo|WikidataInfo.js == modules == * morebits[hidden]|morebits.js|morebits.css == test == * SidebarTranslate|SidebarTranslate.js|SidebarTranslate.css * RedirectMaker[dependencies=jquery.ui,mediawiki.util]|RedirectMaker.js|RedirectMaker.css <noinclude></div></noinclude> 8k9649ocnan8i92oh1n1z9k6l33s2uv 0 56836 712602 644910 2026-10-16T19:13:20Z Kent Wang 45372 Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg 712602 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[File:Welterbe.svg|thumb|150px|عالمی وراثت کمیٹی دا لوگو]] '''اقوام متحدہ، تعلیمی تے ثقافتی تنظیم([[یونیسکو]]) جگت ثقافتی وِرثا''' اوہ تھاں (جویں کہ جنگل، پہاڑ، جھیل، [[ماروتھل]]، سمارک، عمارت، یا شہر) ہندی ہے جس نوں [[یونیسکو]] ولوں خاص ثقافتی یا تریخی اہمیت دے کے لسٹ بند کیتا گیا ہووے۔<ref>{{cite web|title=World Heritage|url=http://whc.unesco.org/en/about/}}</ref> ایہہ لسٹ نوں یونیسکو جگت وِرثا کمیٹی ہیٹھ قومانتری عالمی وِرثا پروگرام دی وجہ توں سمبھالیا جاندا اے ۔ جیہدے وچ 21 ملکاں دیاں پارٹیاں ہندیاں نیں ۔<ref>یونیسکو جگت ثقافتی وِرثے دی وی بسائیٹ دے مطابق، [http://whc.unesco.org/en/statesparties/ States Parties] are countries that signed and ratified [http://whc.unesco.org/en/convention/ The World Heritage Convention]. As of November 2007, there are a total of 186 states party.</ref> جو اوہناں دی سدھارن سبھا ولوں چنے جاندے ہن۔<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/comittee/ |title=The World Heritage Committee |publisher=UNESCO World Heritage Site |accessdate=2006-10-14 }}</ref> ==آنکڑے== ہیٹھلی سارنی وچ زوناں مطابق ٹکانےآں دی گنتی اتے اوہناں دی ونڈ دتی گئی اے:<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/stat Stats]</ref><ref>[http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&l=en&&&&mode=table&order=region World Heritage List]</ref> {| class="wikitable sortable" style="width: 40%" ! style="width: 30%;" | زون !! قدرتی !! سبھیاچاری !! رلے ملے!! کل |- align=center | align=left | '''[[اُبھا امریکا]] تے [[یورپ]]''' || 68 || 417 || 11 || 496<ref name=basin/> |- align=center | align=left | '''[[ایشیا]] اتے [[اوشینیا]]''' || 55 || 148 || 10 || 213<ref name=basin>اوس نور بیٹ جو کہ منگولیا اتے روس وچّ وافع ہے اسے ایشیا زون وچّ گنیا گیا اے۔</ref> |- align=center | align=left | '''[[افریقا]]''' || 39 || 48 || 4 || 91 |- align=center | align=left | '''[[لہندا ایشیا]]''' || 5 || 67 || 2 || 74 |- align=center | align=left | '''[[لما امریکا]] تے [[کیریبیئن]]''' || 36 || 91 || 3 || 130 |- align=center ! کل || 203 || 771 || 30 || 1004 |- |- align=center | دوہرے گنے ہٹا کے٭ || 15 || 26 || 1 || 42 |- ! کلّ || 188 || 745 || 29 || 962 |}* کیونکہ کچھ ٹھکانے اک توں ودھ دیساں نال تعلق رکھدے ہن، اس کر کے دیس یاعلاقے دے مطابق گنتی کردے ہوئے دوہری وار گنے جا سکدے ہن۔ == علاقائی ونڈ == نوٹ: اس روپ-ریکھا وچ دس یا ودھ وراثتی ٹکانیاں والے دیس ای شامل کیتے گئے ہن۔ * <span style="color:rgb(128,54,0);">بھورا</span>: 40 جاں اس توں ودھ وراثتی ٹکانیاں والے دیس * <span style="color:rgb(215,105,0);">حلقہ بھورا</span>: 30 توں 39 وراثتی ٹکانیاں والے دیس * <span style="color:orange;">سنگتری</span>: 20 توں 29 وراثتی ٹکانیاں والے دیس * <span style="color:blue;">نیلا</span>: 15 توں 19 وراثتی ٹکانیاں والے دیس * <span style="color:green;">ہرا</span>: 10 توں 14 وراثتی ٹکانیاں والے دیس <div align="center"> <timeline> ImageSize = width:675 height:auto barincrement:15 PlotArea = top:10 bottom:30 right:50 left:20 AlignBars = early DateFormat = yyyy Period = from:0 till:50 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:20 start:0 Colors = id:canvas value:rgb(1,1,1) id:red value:rgb(0.54,0.21,0) id:redl value:rgb(0.84,0.41,0) id:orange value:orange id:blue value:blue id:green value:green Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Studentenbuden PlotData = width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:Studentenbuden from: 0 till: 47 color:red text:"اٹلی" (47) from: 0 till: 44 color:red text:"سپین" (44) from: 0 till: 43 color:red text:"چین" (43) from: 0 till: 38 color:redl text:"فرانس" (38) from: 0 till: 37 color:redl text:"جرمنی" (37) from: 0 till: 31 color:redl text:"[[میکسیکو]]" (31) from: 0 till: 29 color:orange text:"بھارت" (29) from: 0 till: 28 color:orange text:"برطانیا" (28) from: 0 till: 25 color:orange text:"روس" (25) from: 0 till: 21 color:orange text:"امریکا" (21) from: 0 till: 19 color:blue text:"آسٹریلیا" (19) from: 0 till: 19 color:blue text:"برازیل" (19) from: 0 till: 17 color:blue text:"یونان" (17) from: 0 till: 16 color:blue text:"کینیڈا" (16) from: 0 till: 16 color:blue text:"جپان" (16) from: 0 till: 15 color:blue text:"ایران" (15) from: 0 till: 15 color:blue text:"سویڈن" (15) from: 0 till: 14 color:green text:"پورتگال" (14) from: 0 till: 13 color:green text:"پولینڈ" (13) from: 0 till: 12 color:green text:"چیک لوکراج" (12) from: 0 till: 11 color:green text:"بیلجیئم" (11) from: 0 till: 11 color:green text:"پیرو" (11) from: 0 till: 11 color:green text:"سوٹزرلینڈ" (11) from: 0 till: 11 color:green text:"ترکی" (11) from: 0 till: 10 color:green text:"لموچی کوریا" (10) barset:skip </timeline> </div> <div> <timeline> ImageSize = width:602 height:auto barincrement:15 PlotArea = top:10 bottom:30 right:50 left:20 AlignBars = early DateFormat = yyyy Period = from:0 till:51 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 Colors = id:canvas value:rgb(1,1,1) id:black value:black id:red value:rgb(0.54,0.21,0) id:redl value:rgb(0.84,0.41,0) id:orange value:orange id:green value:green id:blue value:blue Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Studentenbuden PlotData = width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:Studentenbuden from: 0 till: 51 color:black text:"Italy" (51) from: 0 till: 50 color:black text:"China" (50) from: 0 till: 45 color:red text:"Spain" (45) from: 0 till: 42 color:red text:"France" (42) from: 0 till: 41 color:red text:"Germany" (41) from: 0 till: 35 color:redl text:"India" (35) from: 0 till: 34 color:redl text:"Mexico" (34) from: 0 till: 30 color:redl text:"United Kingdom" (30) from: 0 till: 26 color:orange text:"Russia" (26) from: 0 till: 23 color:orange text:"United States" (23) from: 0 till: 21 color:orange text:"Iran" (21) from: 0 till: 20 color:orange text:"Brazil" (20) from: 0 till: 20 color:orange text:"Japan" (20) from: 0 till: 19 color:green text:"Australia" (19) from: 0 till: 18 color:green text:"Canada" (18) from: 0 till: 18 color:green text:"Greece" (18) from: 0 till: 16 color:green text:"Turkey" (16) from: 0 till: 15 color:green text:"Portugal" (15) from: 0 till: 15 color:green text:"Sweden" (15) from: 0 till: 14 color:blue text:"Poland" (14) from: 0 till: 12 color:blue text:"Belgium" (12) from: 0 till: 12 color:blue text:"Czech Republic" (12) from: 0 till: 12 color:blue text:"Peru" (12) from: 0 till: 12 color:blue text:"South Korea" (12) from: 0 till: 12 color:blue text:"Switzerland" (12) from: 0 till: 10 color:blue text:"Argentina" (10) from: 0 till: 10 color:blue text:"Netherlands" (10) barset:skip </timeline> </div> ==گیلری== <center><gallery> File:Gizeh Cheops BW 1.jpg|ٹکانا #86: میمفس اتے اس دے سوے گیزا دے پرامڈ سمیت (مصر) File:Persepolis 06.jpg|ٹکانا #114: پرسیپالس، [[ایران]] File:Copán Ballcourt.jpg|ٹکانا #129: کوپان ([[ہونڈوراس]]) File:Perito Moreno Glacier Patagonia Argentina Luca Galuzzi 2005.JPG|ٹکانا #145: لوس گلاسیاریس قومی پارک، [[ارجنٹائن]] File:Roma Piazza del Popolo BW 1.JPG|ٹکانا #174: [[اٹلی]] وچّ [[روم]] دا تریخی مرکز File:UluruClip3ArtC1941.jpg|ٹکانا #447: [[الرو]] (آسٹریلیا) File:Chichen-Itza-Castillo-Seen-From-East.JPG|ٹکانا #483: [[یوکاتان]] وکھے [[چچین اتزا]] (میکسیکو) File:Sankt Petersburg Auferstehungskirche 2005 a.jpg|ٹکانا #540: [[سینٹ پیٹرزبرگ]] دا تریخی مرکز اتے اس دے باہری نگر ([[روس]]) File:Registan square2014.JPG|ٹکانا #603: ریگستان چوک ([[ازبکستان]]) File:武当山三清殿.JPG|ٹکانا #705: وودانگ پہاڑاں وچّ پراتن عمارتی بھون (چین) File:Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg|ٹکانا #723: پینا محلّ اتے سنترا (پورتگال) File:Colonia-Porton de Campo-murallas-TM.jpg|ٹکانا #747:کولونیا دیل ساکرامینتو دے شہر دا اتہاسک محلہ (اروگئے) File:MtKenyaMackinder.jpg|ٹکانا #800: ماؤنٹ کینیا قومی پارک ([[کینیا]]) File:DHR 780 on Batasia Loop 05-02-21 08.jpeg|ٹکانا #944: بھارتی پہاڑی ریلوے (بھارت) File:Tatev Monastery from a distance.jpg|نامزدگ ٹکانے دی مثال: تاتیو مٹھّ (ارمینیا) </gallery></center> ==باہرلے جوڑ== {{Wikivoyage|UNESCO World Heritage List}} {{Refbegin}} * [http://whc.unesco.org UNESCO World Heritage portal] — سرکاری ویب سائیٹ {{en icon}} اتے {{fr icon}} ** [http://whc.unesco.org/en/list The World Heritage List] — Official searchable list of all Inscribed Properties ** [http://whc.unesco.org/en/list/kml KML file of the World Heritage List] — Official [[Keyhole Markup Language|KML]] version of the list for [[Google Earth]] and [[NASA Worldwind]] ** [http://whc.unesco.org/en/forests Official overview of the World Heritage Forest Program] ** [http://whc.unesco.org/en/conventiontext Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage] — Official 1972 Convention Text in 7 languages *** [http://law-ref.org/HERITAGE/index.html The 1972 Convention at Law-Ref.org] — Fully indexed and crosslinked with other documents * [http://protectedplanet.net Protected Planet] — View all natural world heritage sites in the World Database on Protected Areas * [http://ocean.si.edu/blog/world-heritage-goes-marine World Heritage Site – Smithsonian Ocean Portal] * [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1636166,00.html ''TIME magazine''. The Oscars of the Environment – UNESCO World Heritage Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824183501/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1636166,00.html |date=2013-08-24 }} {{عالمی وراثت ٹکانا}} ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:اقوام متحدہ]] [[گٹھ:یونیسکو]] [[گٹھ:تنظیماں]] m4q11p9xsy94b7f9l7mqcyt9xv7l8hh 0 61789 712613 644107 2026-10-17T06:30:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712613 wikitext text/x-wiki [[File:Hitachi, LED light bulb, LDA15D-G, E26 cap,.jpg|thumb|300px|ایل۔ای۔ڈی بلب]] [[File:SHARP LED Bulbs DL-L601N switch on.jpg|thumb|300px|[[چھت]] وچ لگیا ہویا اک جلدا ایل۔ای۔ڈی بلب]] [[File:Gluehlampe 01 KMJ.png|thumb|300px|پراݨا بلب]] '''بلب''' مصنوعی چانݨ دا اک قمقما ہُندا اے۔ پراݨے بلباں وچ [[ٹنگسٹن]] دا اک باریک سپرنگ بجلی دی مدد نال چانݨ کردا اے تے ایہدا باہرلا گھیرا شیشے دا بݨیا تے شکل گولائی آلی ہُندی اے۔ ===ایل ای ڈی بلب=== موجودہ زمانے وچ برقی ٹیکنالوجی نے بہت ترقی کرلئی اے۔ ہُݨ ایل۔ای۔ڈی بلب بݨ گئے نیں۔ ایہناں دا چانݨ بوہتا اے تے ایہ گھٹ بجلی لیندے نیں۔ ==آغاز== بجلی دے بلب پہلی وار 19ویں صدی دی شروعات وچ کتے-کتے ورتے جانے شروع ہوئے سن۔ ایہناں دی بناوٹ وچ سودھاں اتے بجلی دی پیداوار توں بعد 19ویں صدی دے اخیر وچ ایہناں دی ورتوں وڈے پیمانے تے ہون لگی۔ بجلی دے بلب وچ اک پتلا [[فلامینٹ|فلامینٹ]] (تار) ہندا اے جیہدے وچوں بجلی لنگھاؤن تے ایہہ گرم ہو جاندی اے تے روسنی پیدا کردی اے۔ بلب وچ فلامینٹ نوں کچّ نال ڈھکیا ہندا اے تاں کہ ماحول وچلی [[آکسیجن]] فلامینٹ دے رابطہ وچ نہ آوے کیونکہ اجیہا ہون تے فلامینٹ کمزور ہو کے چھیتی خراب ہو جاندا اے۔ اجکلھ ورتے جان والے بلباں وچ [[آرگون]] جاں [[نیون|نیون]] گیس کچّ دے اندر پائی جاندی اے، جس نال فلامینٹ دی روشنی وچ وادھا ہندا اے۔ == بلب وچوں روشنی دی پیدائش == دنیا دا سبھ توں پہلا بجلی نال جگن والا بلب امریکی سائنسی [[تھامس ایڈیسن]] ولوں 1878 وچ بنایا گیا سی۔ س بلب نوں بناؤن لی اوہناں س نیم دی پالنا کیتی کہ روشنی اتے تاپ ادوں پیدا کیتے جا سکدے ہن، جدوں تار وچوں بجلی توانائی نوں لنگھایا جاندا اے۔ دراصل بجلی دا بلب بجلی توانائی نوں تاپ اتے روشنی دی توانائی وچ بدل دندا اے۔ ایڈیسن ولوں استعمال کیتے گے بلب وچ 'پلیٹینم' دی بہت ہی بریک تار دا استیمال کیتا گیا سی۔ جدوں س تار دے دوویں سریاں نوں بجلی دی سپلای نال جوڈیا گیا تاں ہ لال-گرم ہو گی اتے چمکن لگی۔ ایڈیسن ولوں بناے گے بلب زیادہ لوکپری نہیں ہو سکے، کیوں کہ اس ویلے 'پلیٹینم' دی تار بہت مہنگی سی۔<br /> اس توں کجھ ویلے بعد بجلی بلب وچ ورتے جان والے 'پھلامینٹ' دی ورتو کیتی گی۔ بعد وچ 'ٹنگسٹن' اتے 'ٹینٹالم' دھاتاں توں بنے 'فلامینٹ' ورتے جان لگے، کیوں کہ نھا دھاتوآں دا پگھلاؤن درجہ کافی اچا سی۔ س لئی انھاں توں بنے 'فلامینٹ' آسانی نال نہیں چلدے سن۔<br /> جدید لیکٹرک بلب وچ 'کالیڈّ ٹنگسٹن فلامینٹ' نوں کچّ دے کّ بلب وچ سیل کیتا جاندا اے۔ فلامینٹ دے دوویں سریاں نوں اک موٹی تار نال کٹھیاں جوڈیا جاندا اے۔ ہ موٹی تار کچّ دے پلرز وچوں لنگھدی اے۔ نھا تاراں دے دوجے سرے کانٹیکٹ پیڈس دے نال سولڈر کیتے گے ہندے ہن۔ دوویں سریاں نوں کّ-دوجے دے رابطہ وچ آؤن توں بچاؤن لی دھاتو دی کیپ وچ 'نسلیٹنگ' مادہ بھریا جاندا اے۔ اخیر وچ بلب وچوں ہوا کڈھ کے سنوں [[آرگن]] اتے [[نائیٹروجن]] گیساں دے مرکب نال بھر دتا جاندا اے۔ س طرحاں فلامینٹ توں دھاتو دا واشپیکرن نہیں ہندا اتے ایہ پگھلن توں بچیا رہندا اے۔ ایہ مرکب بلب دی کارکردگی وی ودھاؤندا اے۔ جدوں فلامینٹ توں لیکٹرک کرنٹ لنگھایا جاندا اے، پہلاں ایہ لال-گرم ہو جاندا اے اتے پھر سفید۔ ایہ چمکدا ہویا سفید 'فلامینٹ' سانوں روشنی دندا اے۔ بلب دی طاقت نوں 'واٹس' وچ ناپیا جاندا اے۔ <ref>{{cite web |url=http://berkeley.academia.edu/OzzieZehner/papers/911577/Promises_and_Limitations_of_Light_Emitting_Diodes |title=Promises and Limitations of Light Emitting Diodes |author=Ozzie Zehner |date=2012 |accessdate=20 مئی 2012}}</ref> == قِسماں == بلب کئی قسما دے ہندے نیں: * '''فلامینٹ تار والے بلب''' - ایہہ سبھ توں عامَ قسم قسم دے بلب ہن۔ ایہناں دی روشنی پیلی ہندی اے اتے صلاحیت سبھ توں گھٹ ہندی اے۔ ** ''''ہیلوجن بلب'''' - ایہہ عامَ فلامینٹ والے بلب ہی ہندے ہن، پر ایہناں وچ تھوڑی مقدار وچ [[ہیلوجن|ہیلوجن گیس]] ہندی اے جو [[ٹنگسٹن]] فلامینٹ نال پرتکریا کر کے زیادہ روشنی پیدا کردے ہن۔ ایہہ پہلی قسم دے بلباں دا سودھیا ہویا روپ ہن اتے ایہناں دی صلاحیت وی زیادہ ہندی اے۔ * [[گیس ڈسچارج بلب]] (gas discharge lamp) - اس قسم دے بلباں وچ [[فلوریسینٹ روشنی|فلوروسینٹ بلب]] آؤندے ہن۔ ایہہ بلب [[بجلئی توانائی]] دی بہت گھٹ کھپت کردے ہن اتے ایہناں دی صلاحیت عامَ بلباں نالوں بہت زیادہ ہندی اے۔ ایہناں دی روشنی دودھیا سفید ہندی اے۔ ایہناں دا ہور سدھریا ہویا روپ [[کومپیکٹ فلوریسینٹ روشنی|کومپیکٹ فلوروسینٹ بلب]] ہن۔ ایہہ بجلئی توانائی دی گھٹ کھپت کر کے اجکلھ عام ورتے جاندے ہن۔ * [[روشنی چھڈن والے ڈائیوڈ]] (light-emitting diode) - ایہناں وچ روشنی پیدا کرن والے [[ڈائیوڈ]] ورتے جاندے ہن۔ ایہناں دی صلاحیت فلوروسینٹ بلباں نالوں وی زیادہ ہندے ہن۔ == تریخ == * سننّ 1860 وچ سر [[جوزف ولسن سوین]] نے کاربن پیپر توں بنیا فلامینٹ جگا لیا پر چھیتی ہی بل کے ختم ہو گیا۔ * 1878 وچ اس نے [[انگلینڈ]] وکھے نواں بلب جو تھوڑھا جیہا سدھریا روپ سی۔ * 1879 وچ [[تھامس ایلوا ایڈیسن]] نے 1500 گھنٹیاں تک روشنی دین دے بلب بناؤن وچ کامیاب رہا۔ * 1881 وچ [[ایل ایچ لیٹیمر]] نے کاربن فلامینٹ دا پیٹینٹ کروایا۔ * 1882 وچ [[ایل ایچ لیٹیمر]] نے کاربن فلامینٹ دے اساری تے پیداوار دا تاریکا وی پیٹینٹ کروا لیا سی۔ * 1903 وچ [[ڈبلیو آر وٹنی]] نے بلب اندر موجود فلامینٹ نوں جگن ویلے کالا ہون توں کویں روکیا جاوے۔ * 1910 وچ [[ولیئم ڈیوڈ کولیج]] نے [[ٹنگسٹن]] دے فلامینٹ دی کاڈھ کڈھی جو دوجے فلامینٹاں دے مقابلے لمے ویلے تک جگدا سی۔ == حوالے == {{حوالے}} ==ہور دیکھو== * [[لالٹین]] * [[دیوا]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.lamptech.co.uk/ لیکٹرک لیمپاں دا میوزیم] * [http://science.howstuffworks.com/ بلب کویں کم کردے ہن] * [http://www.graphics.cornell.edu/online/measurements/source-spectra/index.html روشنی سروت] * [https://web.archive.org/web/20130919152653/http://bulbster.com/lightbulbs/singleended-halogen-c-783_43230.html ہیلوگین لایٹ بلب] * [http://bestpetlighting.com/Aquarium-Light-Bulbs-Incandescent-Bulbs/c52_73/index.html چنگے بلباں دیاں اداہرناں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604163534/http://bestpetlighting.com/Aquarium-Light-Bulbs-Incandescent-Bulbs/c52_73/index.html |date=2009-06-04 }} * [http://www.juliantrubin.com/bigten/bulbexperiment.html بلب بارے جانکاری] * [http://www.servicelighting.com/catalog_bulb_finder_bbt_incandescent.cfm بجلی بلب اتے اسدیاں قسماں] * [http://inventors.about.com/library/inventors/bllight.htm بجلی بلب دا تہاس] * [http://www.banthebulb.org/ BanTheBulb.Org بین د بلب] [[گٹھ:روشنی]] [[گٹھ:فزکس]] [[گٹھ:بجلی]] [[گٹھ:ایجادات]] fvdj0uqfdi4nib8r2w9lcu0p9o5t07y 0 65368 712603 647593 2026-10-16T19:14:45Z Kent Wang 45372 ویکی ڈیٹا دی تصویر ورتو؛ پرتگالی توں ترجمہ کیتیاں سرخیاں نال تصویراں دا حصہ شامل کرو؛ ویہڑے، ٹرائٹن، گھڑی مینار، ہال، کھانے دے کمرے تے رسوئی دیاں تصویراں بدلو؛ دہرائیاں تصویراں ہٹاؤ 712603 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = پینا نیشنل پیلیس |image = {{#property:P18}} |location = [[سنترا]]،[[پرتگال]] |owner = |construction_start_date = وچکار ویلہ |completion_date = |style = [[Romanesque Revival]] |architect = [[بارن ولہیلم لڈوگ وون اسچویگے]] |other_designers = [[Ferdinand II of Portugal]] |civil_engineer = }} '''پینا نیشنل پیلیس''' دی اساری راجا فرڈنینڈ (دوجا) ولوں کروائی گئی ۔ اس محل دا اساری 1840ویاں وچ شروع ہوئی جو 1847 تک لگپگ مکمل ہو گیا سی۔ راجے دے انتقال توں بعد ایہہ س دی دوجی بیوی دی ملکیت بن گیا جس نے اس نوں راجا لویس کول ویچ دتا۔ ایہہ محل 1855 وچ آئے زبردست بھوچال نال برباد ہوئیا اک جگہ تے بنیا اے۔ ایہہ محل اک قومی یادگار اے اتے [[یونیسکو]] ولوں وی اس نوں [[عالمی وراثت ٹکانہ|عالمی وراثت]] اعلانیا ہویا اے۔ == اتہاس == [[تصویر:Courtyard of Palácio Nacional da Pena 2429.jpg|left|thumb|The entrance]] [[تصویر:Palácio_da_Pena_1.jpg|left|thumb|A view of the Seteais Palace seen through the arch]] [[تصویر:Sintra, Palácio Nacional da Pena, relógio de sol (2)۔jpg|thumb|Sundial cannon clock in the Queens's Terrace]] == بنتر == [[تصویر:Pátio dos Arcos 2418.jpg|right|thumb|The Arches Yard, chapel and clock tower]] [[تصویر:Triton at Palácio Nacional da Pena 0456.jpg|thumb|The depiction of a newt, symbolizing the allegory of creation of the world]] == اندرلی دکھّ == <gallery> File:Pena Palace chapel.JPG|The Chapel File:Dining room of Palácio Nacional da Pena 0427.jpg|The Royal Dining Room File:Great Hall of Palácio Nacional da Pena 2428.jpg|The Noble Room File:Palacio Nacional da Pena, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 153-155 HDR.jpg|The Kitchen </gallery> == پینا پارک == [[تصویر:Feteira_da_Rainha.JPG|thumb|The stream that flows through the Queen's Fern Garden]] == ہور ویکھو == * Monuments of Portugal * History of Portugal * Timeline of Portuguese history * List of Portuguese monarchs == تصویراں == <gallery mode="packed"> File:Exterior of Palácio Nacional da Pena 0421.jpg|ویہڑا، جت دا محراب File:Neo-Manueline window at Pena National Palace 2419.jpg|نویں مانویلی طرز دی کھڑکی File:Cloister of Palácio Nacional da Pena 0428.jpg|ٹائلاں والیاں کندھاں تے محراباں والا خانقاہ دا ویہڑا File:Chapel of Palácio Nacional da Pena 2436.jpg|چیپل File:Chalet da Condessa de Edla 0474.jpg|ایڈلا دی کاؤنٹیس دا شالے </gallery> == باہری کڑیاں == * [http://www.parquesdesintra.pt/en/ Sintra Parks] * [http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3387 Info about the Pena Palace on the Sintra Town Hall website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312050723/http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3387 |date=2008-03-12 }} (Portuguese) [[گٹھ:پرتگال دے محل]] [[گٹھ:پرتگال دے پارک]] [[گٹھ:پرتگال]][[گٹھ:پرتگال دی تریخ]] alk0m7i0y9rv1ffjylldr612vwgw9ue 0 69004 712618 516728 2026-10-17T07:07:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712618 wikitext text/x-wiki [[فائل:Bangiya_Sahitya_Parishad_-_Kolkata.JPG|thumb|بنگی ساہتیہ پریشد دی عمارت دا سامنے والا حصہ - [[کلکتہ]]، [[بھارت]]]]'''بنگی ساہتیہ پریشد''' ({{Lang-bn|বঙ্গীয় সাহিত্য পরিষদ}}) [[بنگالی زبان]] دی اک ادبی انجمن سی۔ ایہ [[برٹش راج]] دے زمانہ وچ قائم ہوئی۔ اِس دا اہم مقصد [[بنگالی زبان]] دے ادب نوں فروغ دینا تے دوسریاں زباناں دے ادبی کماں نوں [[بنگالی زبان]] وچ ترجمہ کرنا سی۔ نمایاں مقصد [[بنگالی زبان]] نوں عروج اُتے پہنچانا تے فروغ دینا سی۔[[فائل:Bangiya_Sahitya_Parisad.jpg|thumb|بنگی ساہتیہ پریشد دے اراکین - [[کلکتہ]]، [[6 دسمبر]] [[1908ء]]]] == تریخ == [[بنگالی زبان]] دی اِس ادبی انجمن دی بنیاد [[1893ء]] وچ ایل لیوٹارڈ تے کشتری پال چکرابراتی نے رکھی۔ عموماً تریخ وچ ایہ ادبی انجمن "دی بنگال اکیڈمی آف لٹریچر" '''The Bengal Academy of Literature''' دے ناں توں وی مشہور اے۔ [[29 اپریل]] [[1894ء]] نوں اِس انجمن دے اراکین نے اِس انجمن دا ناں بینگیا ساہتیہ پریشد تجویز کر لیا۔ [[1894ء]] وچ اِس انجمن دے پہلے سربراہی اراکین وچ [[رومیش چندر دت]]، [[رابندر ناتھ ٹیگور]] بطور صدر انجمن تے [[نبین چندر سین]] بطور نائب صدر مقرر ہوئے۔<ref>Mozammel, Md Muktadir Arif (2012). [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vangiya_Sahitya_Parishad "Vangiya Sahitya Parishad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210522162545/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vangiya_Sahitya_Parishad |date=2021-05-22 }}. In [[Sirajul Islam|Islam, Sirajul]]; Jamal, Ahmed A. ''Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh'' (Second ed.). [[Asiatic Society of Bangladesh]].</ref> [[1894ء]] وچ انجمن نے اپنا پہلا ادبی مجلہ شائع کیتا جو پہلے تو [[انگریزی زبان]] وچ شائع ہویا مگر بعد ازاں عوامی حلقیاں دے لئی [[بنگالی زبان]] وچ شائع کیتا گیا۔ [[1900ء]] وچ [[رابندر ناتھ ٹیگور]] دا بھائی [[ستیندرا ناتھ ٹیگور]] اِس ادبی انجمن دا صدر مقرر ہویا۔ [[1909ء]] وچ انجمن دا مستقل اک مرکزی پیڈ کوارٹر دا قیام عمل وچ آیا۔ بوہت جلد ای [[ہندوستان]] وچ اِس دی 30 شاخاں قائم ہوئیاں۔ اِس ادبی انجمن دی نمایاں بنگالی شخصیتاں [[دبیندرا پرساد گھوش]]، [[ایشور چندر ودیاساگر]]، [[رامیندرا سندر تری بیدی]] نیں۔ == حوالے == {{حوالے}} {{بنگالی نشاۃ ثانیہ}} [[گٹھ:بنگال]] [[گٹھ:بنگالی زبان]] [[گٹھ: بنگال دی تریخ]] [[گٹھ:بھارت دے ناشرین کتب]] [[گٹھ:بنگالی ادبی ادارے]] 2l1xsk7c6sfoocsr0tk8jmkvn3u4t38 0 69010 712609 516744 2026-10-17T05:15:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712609 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عجائب گھر |name=ایشیاٹک سوسائٹی |native_name= |native_name_lang= |image=Logo of the Asiatic Society of Bengal in 1905 depicting Sir William Jones.png |imagesize=150 |caption= |map_type= |map_caption= ایشیاٹک سوسائٹی دا محل وقوع |map_alt= |coordinates= |established=1784 |dissolved= |location=1 پارک اسٹریٹ <br/>[[کولکاتا]] – 700016 <br/>[[مغربی بنگال]]، بھارت |type=عجائب گھر |collection= |visitors= |director= |president=ایشا محمد |curator= |publictransit= |network= |website=[http://www.asiaticsocietykolkata.org/ asiaticsocietykolkata.org] }} '''ایشیاٹک سوسائٹی''' دی بنیاد انڈین سول سرونٹ [[سر ولیم جونز]] دے ہتھوں 15 جنوری 1784ء نوں [[فورٹ ولیم]]، [[کلکتہ]] وچ منعقد اک ایسے اجلاس وچ رکھی گئی جس دی صدارت خود سر [[ولیم جونز]] کر رہے سن۔ سوسائٹی دے قیام دا مقصد مشرقیات اُتے تحقیقی کم نوں ہور بہتر بنانا تے اسنوں ترقی دینا سی۔ ابتدا وچ اس دا ناں "ایشیاٹک سوسائٹی" سی، سنہ 1825ء وچ اس دا ناں بدل کے "دی ایشیاٹک سوسائٹی" کر دتا گیا پر [[اردو]] وچ ایشیاٹک سوسائٹی ای رائج اے۔ سنہ 1832ء وچ اس دا ناں "بنگال ایشیاٹک سوسائٹی" کیتا گیا تے سنہ 1836ء وچ فیر ناں تبدیل ہویا تے ہن اس دا ناں "رایل ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال" رکھیا گیا۔ 1 جولائی سنہ 1951ء نوں فیر توں اس دا ناں ایشیاٹک سوسائٹی کر دتا گیا۔ ایہ سوسائٹی [[کلکتہ]] دی پارک اسٹریٹ اُتے موجود اک عمارت وچ واقع اے۔ سنہ 1808ء وچ سوسائٹی اس عمارت وچ منتقل ہوئی سی۔ 1823ء وچ [[میڈیکل اینڈ فزیکل سوسائٹی آف کلکتہ]] دی تشکیل ہوئی تو سوسائٹی دے سارے اجلاس ایشیاٹک سوسائٹی ای وچ منعقد ہُندے سن۔ == کتب خانہ == ہندوستان وچ موجود متعدد تھاں اُتے بکھرے ہوئے مخطوطات نوں یکجا کرنا ایشیاٹک سوسائٹی دی اہم سرگرمیاں وچوں اک سی۔<ref name=X>Saraswati, H.D Swami Prakashanand. ''The True History and the Religion of India''. International Society of Divine Love. pp. 297. {{ISBN|0-9673823-1-9}}.</ref> چنانچہ سوسائٹی دے کتب خانے وچ سنسکرت دے مخطوطات دا وڈا ذخیرہ یکجا ہو گیا۔<ref name=X/> فی الحال اس کتب خانے وچ تقریباً 117000 کتاباں تے 79000 جرائد و مجلات موجود نیں جو تقریباً دنیا دی تمام وڈی زباناں دے نیں۔ نیز 239 نقشے، اڑتالیس ہزار کتاباں دے مائکروفش، 387003 صفحات دی مائکروفلم، 182 پینٹنگ، 2500 پمفلٹ تے 2150 تصویراں نیں۔ کتب خانے وچ محفوظ سب توں قدیم مطبوعہ کتاب جولی فرمسی دی Astronomicorum Libri اے جو سنہ 1499ء وچ شائع ہوئی سی۔<ref name=r>Chakrabarty, R. (2008). ''The Asiatic Society:1784-2008, An Overview'' in ''Time Past and Time Present: Two Hundred and Twenty-five Years of the Asiatic Society''' Kolkata: The Asiatic Society, pp.2-24</ref> اسی طرح کتب خانے وچ انہاں کتاباں دی وی وڈی تعداد محفوظ اے جو ہندوستان وچ اٹھارواں تے انیسواں صدیاں وچ شائع ہوئیاں نیز نادر و نایاب کتاباں دا وی خاصا وڈا ذخیرہ اے۔ لائبریری دی عظمت دا اندازہ اس بات توں لایا جا سکدا اے کہ اوتھے چھبیس مختلف رسم الخط وچ سینتالیس ہزار مخطوطے محفوظ نیں۔ انہاں مخطوطات وچ قرآن دا مصور نسخہ، [[گلستان سعدی|گلستان]] تے شہنشاہ [[شاہ جہاں]] دے دستخط توں مزین [[پادشاہ نامہ]] قابل ذکر نیں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلےجوڑ == * {{official|http://www.asiaticsocietykolkata.org/}} * [https://web.archive.org/web/20200109100340/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Asiatic_Society "Asiatic Society"، ''Banglapedia.'' On Line.] * [http://www.scholarly-societies.org/history/1784as.html "Asiatic Society of Bengal"، Scholarly Societies Project.] * [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/51678 Scanned volumes of the Journal of the Asiatic Society] {{بنگالی نشاۃ ثانیہ}} [[گٹھ:1780ء دی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:1784ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں]] [[گٹھ:برطانوی ہند وچ 1784ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال مربوط تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:جنوبی ایشیائی مخطوطات]] [[گٹھ:مطالعۂ ایشیا]] [[گٹھ:بنگال دی تریخ]] n4y59rv8x6fkkhulzcbr6xydee2vv52 0 83279 712604 642859 2026-10-17T00:16:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712604 wikitext text/x-wiki {{یورپ وچ اسلام بلحاظ ملک}} {{اسلام بلحاظ ملک}} {{bar box |title=آذربائیجان وچ اسلام |titlebox=#ddd |left1=اسلام |right1=فیصد |float=left |bars= {{bar percent|شیعیت|lightgreen|85}} {{bar percent|اہل سنت|Green|15}} }} [[فائل:Juma(shah-abbas)mosque XVII.jpg|left|thumb|200px|[[جامع مسجد گنجہ (شاہ عباس)|شاہ عباس]] [[مسجد]] [[گنجہ]]۔]] [[آذربائیجان]] د‏‏ی کل آبادی دا 96.9% مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔ (تخمینہ بشمول 96.9% مسلم (شیعہ)،<ref name=CIAFB>{{cite web|title=کتاب حقائق عالم|quote=91.6%|website=سی آئی اے|accessdate=23 مئی 2015|date=18 مئی، 2015|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610081951/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/AJ.html|dead-url=yes}}</ref> 93.4% (برکلے مرکز، 2012)،<ref name=BCRPWA>{{cite web|title=Berkley Center for Religion Peace and World Affairs|url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/azerbaijan|publisher=Georgetown University|accessdate=23 مئی 2015|date=جولائ‏ی 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224184420/https://berkleycenter.georgetown.edu/users/sign_in|archivedate=2018-12-24|dead-url=yes}}</ref> 99.2% (پیو مرکز تحقیق، 2009)۔<ref>[http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725072248/http://www.pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |date=2013-07-25 }}| PEW FORUM| اکتوبر 2009</ref>) باقی آبادی دا یا تاں دوسرا کوئی مذہب اے یا فیر یا لا مذہب نيں، اگرچہ اوہ سرکاری طور اُتے نمائندگی نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ مسلم اکثریت دے درمیان وچ ، مذہبی پابندی مختلف ہُندی اے تے مسلم تشخص مذہب د‏‏ی بجائے سبھیاچار تے قومیت اُتے مبنی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ مسلما‏ن آبادی دا 85% [[اہل تشیع]] تے 15% [[اہل سنت]] نيں; روايتی طور اُتے ایہ فرق سنگین نئيں ا‏‏ے۔<ref>[http://files.preslib.az/projects/remz/pdf_en/atr_din.pdf Administrative Department of the President of the Republic of Azerbaijan – Presidential Library – Religion]</ref> آذربائیجان [[ایران]] دے بعد شیعہ آبادی دا سب تو‏ں وڈا ملک ا‏‏ے۔<ref>Juan Eduardo Campo,''Encyclopedia of Islam''، p.625</ref> شیعیہ آبادی د‏‏ی اکثریت راسخ الاعتقاد شعیہ فرقے [[شیعہ اثنا عشریہ|اثنا عشریہ]] د‏‏ی پیروکار ا‏‏ے۔ ہور فرقےآں وچو‏ں اہل سنت د‏‏ی اکثریت اے، جنہاں د‏‏ی اکثریت فقہ وچ حنفی ني‏‏‏‏ں۔ روايتی طور اُتے باکو دے اردگرد پنڈ تے [[لنکران]] خطہ تشیع دے مضبوط گڑھ تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ 2010ء دے اک [[گیلپ پول]] وچ پایا گیا کہ 49 فیصد آذربایجانیاں نے سوال "کیا مذہب آپ د‏‏ی روگٹھ زندگی دا اک اہ‏م حصہ اے ؟" دا کوئی جواب نئيں دتا، کِس‏ے وی مسلما‏ن اکثریت رکھنے والے ملک وچ سب تو‏ں زیادہ شرح وچو‏ں اک۔<ref name=gallup>[http://www.gallup.com/poll/142727/religiosity-highest-world-poorest-nations.aspx Religiosity Highest in World's Poorest Nations] اگست 31, 2010 – data accessed on 22 مئی 2015</ref> 1998ء دے اک جائزے وچ تناسب دیکھیا گیا سی کہ کِنے فیصد آذربائجانی کثر مذہبی نظریے دے قائل نيں، ایہ تعداد 7 فیصد سی۔<ref>Fereydoun Safizadeh, "On Dilemmas of Identity in the Post-Soviet Republic of Azerbaijan," ''Caucasian Regional Studies''، vol.3, no.1 (1998)۔</ref><ref name="worldpolicy.org">[[Tadeusz Swietochowski]] [http://www.islamawareness.net/Asia/Azerbaijan/aj_article002.html Azerbaijan: The Hidden Faces of Islam. ''World Policy Journal''، Volume XIX, No 3, Fall 2002]</ref> == تریخ == ستويں صدی عیسوی وچ عرباں دے ذریعے اسلام آذربائیجان وچ پہنچیا، جھناں نے آہستہ آہستہ مسیحیت تے [[بت پرستی]] تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی طرف مائل کیتا۔ سولہويں صدی وچ ، صفوی خاندان دا پہلا شیعہ، اسماعیل اول، شیعہ اسلام نو‏‏ں ریاستی مذہب دے طور اُتے جاری کيتا، تریخ وچ ایران تے آذربائجان اک نال شیعیت تو‏ں منسلک ہوئے۔<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N8IKR0oqdRkC&pg=PA158&dq=safavid+persia+conversion&lr=&as_brr=3&cd=201#v=onepage&q=&f=false|title=The Caspian: politics, energy and security, By Shirin Akiner, pg.158|accessdate=17 دسمبر 2014| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224184421/https://books.google.com/books?id=N8IKR0oqdRkC&pg=PA158&dq=safavid+persia+conversion&lr=&as_brr=3&cd=201 | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref> عرب اموی خلیفہ نے ساسانیاں تے بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قفقازی البانیہ نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ عباسیاں دے زوال دے بعد ایہ علاقہ سالاریاں، ساجدتی، شدادتی، راوادی تے بائیدیاں دے قبضے وچ رہیا۔ 11 واں صدی عیسوی د‏‏ی ابتدا وچ [[وسط ایشیا]] تو‏ں آنے والے ترک اوغدائی قبیلےآں نے بتدریج اس علاقے اُتے قبضہ جمایا۔ انہاں بادشاہتاں وچو‏ں پہلی بادشاہت غزنویاں کیندی سی جنہاں نے 1030 وچ اس علاقے اُتے قبضہ جمایا۔ مقامی طور اُتے بعد وچ آنے والے سلجوقیاں اُتے اتابک نے فتح پائی۔ [[سلجوقی سلطنت|سلجوقیاں]] دے دور وچ مقامی شاعر جداں کہ [[نظامی گنجوی]] تے خاگانی شیروانی نے [[فارسی ادب]] نو‏‏ں بام عروج تک پہنچایا۔ ایہ سب اج کل دے آذربائیجان وچ ہويا۔ اس دے بعد یلدرمیاں نے مختصر قیام کیتا تے انہاں دے بعد [[امیر تیمور]] آئے۔ جس د‏‏ی مدد نوشیرواں نے کيتی۔ امیر تیمور د‏‏ی موت دے بعد ایہ علاقہ دو مخالف ریاستاں وچ بٹ گیا۔ انہاں دے ناں کارا کوئینلو تے اک کوئینلو سن ۔ اک کوئینلو د‏‏ی موت دے بعد سلطان اذن حسن نے آذربائیجان د‏‏ی پوری ریاست اُتے حکمرانی کيتی۔ اس دے بعد ایہ علاقہ شیرواں شاہاں دے پاس آیا جنہاں نے 861 تو‏ں 1539تک بطور خود مختار مقامی حکمران دے اپنی حیثیت برقرار رکھی۔ شیروانیاں دے بعد صفویاں د‏‏ی باری آئی تے انہاں نے شیعہ اسلام اس وقت د‏‏ی سنی آبادی اُتے زبردستی لاگو کیتا۔ اس ضمن وچ انہاں نو‏ں سنی عثمانیاں نال جنگ وی کرنا پئی۔ == ہور ویکھو == * [[آذربائیجان وچ مذہب]] * [[اسلام بلحاظ ملک]] == حوالے == {{حوالے|2}} * {{loc}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.osce.org/documents/ob/2006/08/23087_en.pdf ISLAMIC AND ETHNIC IDENTITIES IN AZERBAIJAN: EMERGING TRENDS AND TENSIONS, A Discussion Paper, by Hema Kotecha, OSCE, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305180115/http://www.osce.org/documents/ob/2006/08/23087_en.pdf |date=2009-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20110531161229/http://www.caei.com.ar/es/programas/cei/A03.pdf Azerbaijan: Islam in a post-soviet republic. By Anar Valiyev, CAEI] * [http://www.opendemocracy.net/Russia/article/Azerbaijan-Islamic-threat-to-religious-harmony Azerbaijan: Islamic threat to religious harmony, Open Democracy News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010448/http://www.opendemocracy.net/Russia/article/Azerbaijan-Islamic-threat-to-religious-harmony |date=2016-03-05 }} {{موضوعات آذربائیجان}} {{موضوعات ایشیا|لاحقہ= وچ اسلام}} {{یورپ وچ اسلام}} [[گٹھ:آذربائیجان وچ اسلام| ]] [[گٹھ:اسلام بلحاظ ملک]] [[گٹھ:آذربائیجان ]] l6ssxhu1qrlk2yfdroaua1edirtnksv 0 88256 712611 554905 2026-10-17T06:12:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712611 wikitext text/x-wiki '''برٹچاری تحریک''' روحانی تے معاشرتی ترقی د‏‏ی اک '''تحریک''' اے جس د‏‏ی بنیاد گروسادتا دت نے 1932 وچ رکھی سی۔ اس تحریک دا آغاز 1932 وچ ہويا سی۔ اس تحریک دا بنیادی مقصد برطانوی ہندوستان دے شہریاں وچ حب الوطنی ، قومی شعور تے شہریت دا احساس پیدا کرنا سی۔ == بریٹچاری تنظیم == اس تحریک د‏‏ی سرگرمیاں گروسادتا دت دے ذریعہ قائم بنگلہ بریٹاچاری سمیندی دے ذریعہ پھیلائی گئياں ۔ ایسوسی ایشن دا ہیڈ آفس کولکاتہ دے 12 لاڈون اسٹریٹ وچ سی۔ ایہ انجمن غیر منقسم بنگال دے متعدد علاقےآں وچ قائم کيتی گئی سی۔ 1934 وچ ، بریچاری بارٹا دے ناں تو‏ں اک رسالہ فرید پور بریچاری سمیندی دے بطور ترجمان شائع ہويا۔ بنگلہ شکاری سمیندی دے اقدام اُتے بنگلور طاقت دے ناں تو‏ں اک رسالہ 1937 وچ شائع ہويا سی۔ اس تحریک نے یورپ وچ مقبولیت حاصل کيتی۔ برطانوی حکومت نو‏‏ں وی اس تحریک د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ <ref name="test">[http://bn.banglapedia.org/index.php?title=ব্রতচারী_আন্দোলন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702113640/http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80_%E0%A6%86%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8B%E0%A6%B2%E0%A6%A8 |date=2020-07-02 }},</ref> == اندراج دا طریقہ == براٹاچاری تحریک وچ شامل ہونے دے لئی ، کِس‏ے نو‏‏ں پہلے تن بیانات نو‏‏ں قبول کرنا پيا۔ بیانات ایہ نيں: * مینو‏ں بنگالی پسند اے * وچ بنگال د‏‏ی خدمت کراں گا۔ * وچ بنگال دا بریتاچاری آں۔ فیر اسنو‏ں اس تحریک وچ شامل ہونا پيا پنچبراندا ، بریٹاچاری دا وعدہ ، براٹاچاری دا شولپنا ، براٹاچاری دا سولہ بیٹا دا اک اضافی شرط ، براٹاچاری دا ستاراں من (پابندی) ، بریٹاچری دائرے وغیرہ پڑھ کر۔ <ref name="test2">গুরুসদয় দত্ত, সৈকত আসগর, বাংলা একাডেমি, পৃ. ৬৭-৭০</ref> == بریٹچاری تحریک د‏‏ی خصوصیات == براٹاچاری تحریک دا بنیادی مقصد بنگالی بریٹاچاریاں نو‏‏ں علم ، محنت ، سچائی ، اتحاد تے خوشی دے نال جینے دے لئی رہنمائی کرنا سی۔ ایمانداری ، تحمل ، استقامت تے بریٹاچاریاں د‏‏ی خود انحصاری اس تحریک د‏‏ی اک خصوصیت سی۔ اس تحریک دا بنیادی مقصد دماغی تے روحانی نشوونما حاصل کرنا سی تے لوک رقص تے لوک موسیقی د‏‏ی مشق دے ذریعے حب الوطنی د‏‏ی تحریک پیدا کرنا سی۔ <ref name="test"/> اس تحریک دے بانی گروسادتا دتہ نے لکھیا ، تے دنیا نو‏‏ں انسان بننے ، اک ابدی بنگالی ہونے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ <ref name="test3">গুরুসদয় দত্ত, সৈকত আসগর, বাংলা একাডেমি, পৃ. ৫১</ref> - {{Centered pull quote|ষোল আনা বাঙ্গালি হ’<br /> বিশ্ব মানব হবি যদি<br /> শাশ্বত বাঙ্গালি হ’}} {{Centered pull quote|شولیانا بنگالی ا‏‏ے۔ جے دنیا انسان ہُندی ابدی بنگالی}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:سبھیاچار مغربی بنگال]] [[گٹھ:ثقافتی انسانیات]] [[گٹھ:روایات]] [[گٹھ:بنگلہ دیش]] hcby2ox4r6eivu92pk8f1h2leeue0ok 0 90783 712619 710917 2026-10-17T07:16:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712619 wikitext text/x-wiki [[فائل:U.S. Army Lt. Col. Keith Washington, right, the department chief of social work for Carl R. Darnell Army Medical Center speaks to Soldiers, civilians and family members during the 2013 Child Abuse Prevention 130403-A-ZZ999-036.jpg|thumb|[[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج]] دے لیفٹننٹ کرنل کیتھ واشنگٹن جو سجے جانب شہ نشین اُتے کھڑے نيں، اوہ برسرعہدہ ہونے دے سبب کارل آر ڈارنیل آرمی میڈیکل سینٹر دے محکمہ جاندی صدر وی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ فوجیاں، عام شہریاں تے ارکان خاندان [[2013ء]] وچ بچےآں دے استحصال د‏‏ی روک سیم د‏‏ی تقریب تو‏ں مخاطب ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تقریب تھرڈ کاپز ہیڈ کوارٹرز وچ منعقد ہوئی جو فورڈ ہوڈ، [[ٹیکساس]] وچ [[3 اپریل]] [[2013ء]] نو‏‏ں ئی۔]] [[جسمانی استحصال|جسمانی]] بدسلوکی یا [[بچےآں د‏‏ی اندیکھی|انددیکھی]] اے، جو بہ طور خاص ماں باپ یا سرپرست دے ایتھ‏ے دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ بچےآں دے استحصال وچ ایسا کوئی وی عمل یا کسی عمل د‏‏ی انجام دہی وچ ناکامی ہوئے سکدی اے جو نچاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ استحصال بچےآں دے گھر وچ ، کسی ادارے، اسکول یا برادریاں وچ ہوئے سکدا اے جتھ‏ے کوئی بچہ کسی دے ربط وچ آئے۔ ''بچےآں دا استحصال'' تے ''بچےآں د‏‏ی بدسلوکی'' دے لفظاں اکثر متبادل دے طور اُتے مستعمل نيں جدو‏ں کہ محققاں انہاں دونے وچ فرق کردے ني‏‏‏‏ں۔ ''بچےآں د‏‏ی بدسلوکی'' اک [[جامع اصطلاح]] اے جو اندیکھی، استحصال تے [[انسانی بازارکاری]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ مختلف قانونی دائراں وچ بچےآں دے استحصال د‏‏ی مختلف تعریفاں موجود نيں تاکہ ایداں دے بچےآں نو‏‏ں انہاں دے خانداناں تو‏ں چھڑایا جائے یا کسی [[مجرمانہ الزام]] اُتے قانونی کارروائی کيت‏‏ی جا سک‏‏ے۔ == تعریفاں == بچَیاں دے استحصال تو‏ں مراد کيتا اے، اس بارے وچ قانونی ماہرین، سماجی تے ثقافتی زمراں تے زمانیاں وچ کافی اختلاف رائے دیکھی گئی ا‏‏ے۔<ref name="Coghill">{{cite book|authors=Coghill, D.; Bonnar, S.; Duke, S.; Graham, J.; Seth, S.|title=Child and Adolescent Psychiatry|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|isbn=0-19-923499-X|year=2009|page=412|accessdate=8 مارچ 2016|url=https://books.google.com/books?id=pcUeLW9O0ZgC&pg=PA412|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224005130/https://books.google.com/books?id=pcUeLW9O0ZgC&pg=PA412|archivedate=24 فروری 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name="Hersen">{{cite book|author=Wise, Deborah|chapter=Child Abuse Assessment|editor=Hersen, Michel|title=Clinician's Handbook of Child Behavioral Assessment|publisher=[[اکیڈیمیک پریس]]|isbn=0-08-049067-0|year=2011|page=550|accessdate=8 مارچ 2016|url=https://books.google.com/books?id=dyhRU_dOqAoC&pg=PA550|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223175700/https://books.google.com/books?id=dyhRU_dOqAoC&pg=PA550|archivedate=23 فروری 2017|df=dmy-all}}</ref> ادب وچ اکثر ''استحصال'' تے ''بدسلوکی'' متبادل طور اُتے مستعمل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=Surveillance>{{cite book |url=https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/cm_surveillance-a.pdf |publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Injury Prevention and Control |location=Atlanta, Georgia |title=Child Maltreatment Surveillance: Uniform Definitions for Public Health and Recommended Data Elements, Version 1.0 |date=جنوری 2008 |author1=Leeb, R.T. |author2=Paulozzi, L.J. |author3=Melanson, C. |author4=Simon, T.R. |author5=Arias, I. |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829063410/https://www.cdc.gov/ViolencePrevention/pdf/CM_Surveillance-a.pdf |archivedate=29 اگست 2017 |df=dmy-all}}</ref>{{rp|11}} ''بچَیاں د‏‏ی بدسلوکی'' اک [[جامع اصطلاح]] ہوئے سکدی اے جس وچ ہر قسم دا بچےآں دا استحصال تے [[بچےآں د‏‏ی اندیکھی]] وی شامل ہوئے ستی ا‏‏ے۔<ref name=McCoyIntro>{{cite book |author1=McCoy, M.L. |author2=Keen, S.M. |chapter=Introduction |title=Child Abuse and Neglect |edition=2 |date=2013 |accessdate=4 February 2016 |location=New York |publisher=Psychology Press |isbn=1-84872-529-9 |oclc=863824493 |pages=3–22 |url=https://books.google.com/books?id=ZCkVAgAAQBAJ&pg=PA3 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223162013/https://books.google.com/books?id=ZCkVAgAAQBAJ&pg=PA3 |archivedate=23 February 2017 |df=dmy-all}}</ref> بچَیاں د‏‏ی بدسلوکی د‏‏ی تعریف مروجہ ثقافتی اقدار اُتے منحصر اے کیو‏ں کہ ایہہ بچَیاں، [[بچےآں د‏‏ی ترقی]] تے [[پرورش]] تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔<ref name="Midgley">{{cite book|author=Conley, Amy|editor1=Midgley, James|editor2=Conley, Amy|chapter=2. Social Development, Social Investment, and Child Welfare|title=Social Work and Social Development: Theories and Skills for Developmental Social Work|publisher=[[آکسفورڈ یونیورسٹی پریس]]|isbn=0-19-045350-8|year=2010|pages=53–55|accessdate=8 March 2016|url=https://books.google.com/books?id=0n9MCAAAQBAJ&pg=PT53|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224005422/https://books.google.com/books?id=0n9MCAAAQBAJ&pg=PT53|archivedate=24 فروری 2017|df=dmy-all}}</ref> بچَیاں د‏‏ی بدسلوکی د‏‏ی تعریفاں وچ سماج دے انہاں شعبیاں وچ فرق ہوئے سکدا اے جو اس نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Midgley" /> جداں کہ [[بچےآں دا تحفظ|بچےآں دے تحفظ]] د‏‏ی ایجنسیاں، قانونی اَتے طبی برادریاں، [[عوامی صحت]] دے عہدیدار، محققاں، پیشے ور لوک تے [[بچےآں د‏‏ی وکالت|بچےآں دے حقوق د‏‏ی جدوجہد کرن والیاں وچ ممکن ا‏‏ے۔ چاں کہ اوہناں شعبہ جات دے لوک اپنی ہی تعریفاں استعمال کردے نيں، انہاں وچ آپس وچ پیامات دا تبادلہ کم ہُندا اے، جس تو‏ں انہاں کوششاں نو‏‏ں دھکا لگدا اے جو بچےآں د‏‏ی بدسلوکی د‏‏ی شناخت، اس دے تجزیے، نشان دہی، درستی تے روک سیم اُتے مرکوز ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref name=Surveillance />{{rp|3}}<ref name="Fisher">{{cite book|editor=Bonnie S. Fisher|editor2=Steven P. Lab|title=Encyclopedia of Victimology and Crime Prevention|publisher=[[سیج پبلی کیشنز]]|isbn=1-4522-6637-9|year=2010|pages=86–92|accessdate=8 March 2016|url=https://books.google.com/books?id=dVJ2AwAAQBAJ&pg=PA86|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223195806/https://books.google.com/books?id=dVJ2AwAAQBAJ&pg=PA86|archivedate=23 فروری 2017|df=dmy-all}}</ref> عمومًا ''استحصال'' تو‏ں مراد (عام طور تو‏ں دانستہ) ایداں دے کم ہُندے نيں جنہاں دے کرن حرج ہُندا اے، جدو‏ں کہ ''اندیکھی'' ایداں دے کم مراد ہُندے نيں جنہاں دے نہ کرنے تو‏ں نقصان ہُندا ا‏‏ے۔<ref name=McCoyIntro /><ref name=AIFSWhat>{{cite web |title=What is Child Abuse and Neglect? |publisher=Australian Institute of Family Studies |url=https://aifs.gov.au/cfca/publications/what-child-abuse-and-neglect |date=ستمبر 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150915225607/https://aifs.gov.au/cfca/publications/what-child-abuse-and-neglect |archivedate=15 ستمبر 2015 |df=dmy-all}}</ref> ''بچَیاں د‏‏ی بدسلوکی'' تو‏ں مراد اوہ سارے کم مراد نيں جنہاں دے کرنے اتے نہ کرنے تو‏ں بچَیاں نو‏‏ں حقیقی یا کوئی امکانی خطرہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref name=McCoyIntro /> کچھ صحت دے پیشے تو‏ں جڑے لوک تے مصنفاں اندیکھی نو‏‏ں وی استحصال د‏‏ی تعریف وچ لاندے نيں، جدو‏ں کہ دوسرے لوک اس تو‏ں اختلاف کردے نيں؛ ایہ اس لئی کہ جو نقصان ہُندا اے کہ اوہ غیر ارادی ہوئے سکدا اے یا پرورش کرن والے مسئلے د‏‏ی سنگینی نو‏‏ں سمجھ نئيں پاندے نيں، جو بچےآں د‏‏ی پرورش دے بارے وچ کِسے ثقافتی سوچ تو‏ں جڑا ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="Srivastava">{{cite book|author=Mehnaz, Aisha|editor=RN Srivastava|editor2=Rajeev Seth|editor3=Joan van Niekerk|chapter=Child Neglect: Wider Dimensions|title=Child Abuse and Neglect: Challenges and Opportunities|publisher=JP Medical Ltd|isbn=9350904497|year=2013|page=101|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SgpEpebbhWcC&pg=PA100|quote=Many do not consider neglect a kind of abuse especially in a condition where the parents are involved as it is often considered unintentional and arise from a lack of knowledge or awareness. This may be true in certain circumstances and often it results in insurmountable problem being faced by the parents.|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223235503/https://books.google.com/books?id=SgpEpebbhWcC&pg=PA100|archivedate=23 فروری 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name="Friedman">{{cite journal|last1=Friedman|first1=E |last2=Billick |first2=SB|title=Unintentional child neglect: literature review and observational study. |journal=[[سائیکائیٹریک کوارٹرلی]] |volume=86 | issue = 2 |pages=253–9|date=جون 2015 |doi=10.1007/s11126-014-9328-0|pmid=|subscription=yes|quote=[T]he issue of child neglect is still not well understood, partially because child neglect does not have a consistent, universally accepted definition. Some researchers consider child neglect and child abuse to be one in the same [sic], while other researchers consider them to be conceptually different. Factors that make child neglect difficult to define include: (1) Cultural differences; motives must be taken into account because parents may believe they are acting in the child's best interests based on cultural beliefs (2) the fact that the effect of child abuse is not always immediately visible; the effects of emotional neglect specifically may not be apparent until later in the child's development, and (3) the large spectrum of actions that fall under the category of child abuse.}}</ref> بچےآں دے استحصال تے اندیکھی دے دیرپا اثرات، خصوصًا جذبات‏ی اندیکھی تے متعلقہ اعمال ہمہ قسم نوعیت جو بچےآں دے استحصال دے طور اُتے تسلیم کيتی جاندی اے، وی عوامل وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Friedman" /> [[عالمی ادارہ صحت]] نے ''بچےآں دے استحصال'' تے ''بچےآں د‏‏ی بدسلوکی'' د‏‏ی ایہ تعریف پیش کيت‏‏ی اے کہ ایہ "ہر قسم دے جسمانی اور/یا جذبات‏ی بدمعاملگی، جنسی استحصال، اندیکھی یا نظر اندازی دا سلوک یا تجارتی تے ہور استحصال، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حقیقی یا امکانی نقصان کسی نچے د‏‏ی صحت، نقا، ترقی یا وقار نو‏‏ں ہُندا اے جو کسی رشتے داری، ذمے داری، بھروسا یا زورآوری وچ ہُندا ا‏‏ے۔"<ref name="WHO abuse and neglect">{{cite web|title=Child abuse and neglect by parents and other caregivers|page=3|accessdate=8 March 2016|work=[[عالمی ادارہ صحت]]|url=http://www.who.int/violence_injury_prevention/violence/global_campaign/en/chap3.pdf|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304092230/http://www.who.int/violence_injury_prevention/violence/global_campaign/en/chap3.pdf|archivedate=4 مارچ 2016|df=dmy-all}}</ref> ریاستہائے متحدہ وچ [[سنٹر قار ڈیزیز کنٹرول اینڈ پریوینشن]] (سی ڈی سی) ''بچےآں د‏‏ی بدسلوکی'' د‏‏ی اصطلاح انہاں تمام کیتے گئے مضرت رساں اعمال دے لئی کردا اے، جس وچ "لفظاں تے کھلی حرکدیاں، جو نقصان، امکانی نقصان یا نقصان دا خطرہ کسی بچے دے لئی'' ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=Surveillance />{{rp|11}} ریاستہائے متحدہ د‏‏ی وفاقی عدالت دے [[بچےآں دے استحصال تے بدسلوکی دے انسداد دا قانون|بچےآں دے استحصال تے بدسلوکی دے انسداد دے قانون]] د‏‏ی تعریف وچ ''بچےآں دا استحصال تے بدسلوکی'' نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ''کسی حالیہ قعل یا کسی عمل وچ ماں باپ یا پرورش کرنے والے د‏‏ی ناکامی شامل اے جس دا نتیجہ موت، سنجیدہ جسمانی یا جذبات‏ی نقصان، جنسی بدسلوکی یا استحصال'' کہیا گیا اے یا ایہ کسی عمل تے کسی کم دے کرنے وچ ناکامی اے جس تو‏ں سنجیدہ نقصان دا خطرہ بنا رہندا ا‏‏ے۔" <ref>{{cite journal | author = Herrenkohl RC | title = The definition of child maltreatment: from case study to construct | url = https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_2005-05_29_5/page/413 | journal = Child Abuse and Neglect | volume = 29 | issue = 5 | pages = 413–24 | year = 2005 | pmid = 15970317 | doi = 10.1016/j.chiabu.2005.04.002}}</ref><ref>{{cite web |title=Definitions of Child Abuse and Neglect in Federal Law |website=childwelfare.gov |publisher=Children’s Bureau, Administration for Children and Families, U.S. Department of Health and Human Services |url=https://www.childwelfare.gov/topics/can/defining/federal/ |access-date=February 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160516131820/https://www.childwelfare.gov/topics/can/defining/federal/ |archivedate=16 مئی 2016 |df=dmy-all}}</ref> == قسماں == عالمی ادارۂ صحت بچےآں دے استحصال د‏‏ی چار قسماں نو‏‏ں بیان کردا اے: [[جسمانی استحصال]]؛ [[بچےآں دا جنسی استحصال|جنسی استحصال]]، [[جذبات‏ی استحصال|جذبات‏ی تے نفسیا‏‏تی استحصال]]؛ تے [[بچےآں د‏‏ی اندیکھی|اندیکھی]]۔<ref name="Nature&Consequences" /> === جسمانی استحصال === {{اصل|جسمانی استحصال}} پیشہ ور لوکاں تے عوام الناس وچ اس گل اُتے کوئی عام اتفاق رائے نئيں اے کہ کون سا رویہ کسی بچے دے لئی [[جسمانی استحصال]] دے دائرے وچ آندا ا‏‏ے۔<ref name="anh">Noh Anh, Helen (1994). "Cultural Diversity and the Definition of Child Abuse", in Barth, R.P. et al., ''Child Welfare Research Review'', Columbia University Press, 1994, p. 28. {{ISBN|0-231-08074-3}}</ref> جسمانی استحصال اکثر اک ہی گل نئيں ہُندی، ایہ کئی ملحقہ رویاں دے نال ہُندی اے جس وچ ارباب مجاز د‏‏ی گرفت (authoritarian control) تے والدین دے رویاں وچ گرمجوشی د‏‏ی دیکھی جاندی ا‏‏ے۔<ref name=SocialSciences /> عالمی ادارۂ صحت د‏‏ی تعریف ایويں اے: {{اقتباس|جسمانی طاقت دا کسی بچے اُتے استعمال جس تو‏ں ایہ نتیجہ نکلدا اے – یا نکلنے دا غالب امکان اے – جس تو‏ں بچے د‏‏ی صحت، بقا، ترقی تے وقار نو‏‏ں نقصان پہنچکيا ا‏‏ے۔ اس وچ سُٹ کر مارنا، ہتھ تو‏ں مارنا، ہلیانا، چبانا، گلا دبانا، ابالنا، جلیانا، زہر دینا تے سانس رکوانا شامل ني‏‏‏‏ں۔ بچےآں دے خلاف زیادہ تر تشدد گھر اُتے سزا دے طور کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Nature&Consequences">{{cite book |author=World Health Organization and International Society for Prevention of Child Abuse and Neglect |chapter=1. The nature and consequences of child maltreatment |title=Preventing child maltreatment: a guide to taking action and generating evidence |date=2006 |location=Geneva, Switzerland |isbn=9241594365 |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2006/9241594365_eng.pdf?ua=1 |format=PDF}}</ref>}} جوآن ڈورانٹ تے ران اینسم لکھدے نيں کہ زیادہ تر جسمانی استحصال "ارادے، شکل تے اثر دے اعتبار تو‏ں " جسمانی سزا ا‏‏ے۔<ref name=Lessons /> بچےآں دے جسمانی استحصال تے [[جسمانی سزا]] د‏‏ی مشترک تعریفاں تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ استحصال تے سزا دے بیچ دا فرق یا تاں باریک اے یا فیر عملًا مفقود ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |author1=Saunders, Bernadette |author2=Goddard, Chris |date=2010 |title=Physical Punishment in Childhood: The Rights of the Child |url=https://archive.org/details/physicalpunishme0000saun |location=Chichester, West Sussex, UK |publisher=John Wiley & Sons |pages=[https://archive.org/details/physicalpunishme0000saun/page/2 2]–3 |isbn=978-0-470-72706-5}}</ref> مثال دے طور اُتے [[پاؤلو سرگیو پینہیرو]] [[اقوام متحدہ]] بچےآں دے خلاف تشدد دے مطالعے وچ لکھدے نيں: {{اقتباس|جسمانی سزا وچ بچےآں دے جسم نو‏‏ں لگ کر ضرب پہچانیا ('طمانچہ مارنا'، 'جھاپڑ مارنا'، 'کولہے اُتے مارنا') شامل اے، جو ہتھ تو‏ں یا کسی اوزار تو‏ں ہوئے – کوڑے، لکڑی، بیلٹ، جوندا، لکڑی دا چمچا، وغیرہ۔ مگر اس وچ کچھ تے وی شامل ہوئے سکدا اے جداں کہ لات مارنا، ہلیانا یا بچےآں نو‏‏ں اچھالنا، کھجانا، چمٹیاں لینا، چبانا، بال نوچنا یا کان گھونسا مارنا، جس تو‏ں مجبور ہوئے ک‏ے بچے غیر آرام دہ جگہاں وچ رہندے نيں، جلیانا، گرم یا سلگتی چیزاں نو‏‏ں سُٹنا یا اگلوانا (مثال دے طور اُتے بچےآں دے منہ نو‏‏ں صابن تو‏ں دھونا یا انہاں نو‏ں گرماگرم مرچیاں کھلیانا)۔<ref name=ViolenceStudy3>{{cite book |author=Pinheiro, Paulo Sérgio |date=2006 |chapter=Violence against children in the home and family |chapterurl=http://www.unicef.org/violencestudy/3.%20World%20Report%20on%20Violence%20against%20Children.pdf |title=World Report on Violence Against Children |location=Geneva, Switzerland |publisher=United Nations Secretary-General's Study on Violence Against Children |isbn=92-95057-51-1 |url=http://www.unviolencestudy.org/ |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160111110523/http://unviolencestudy.org/ |archivedate=11 January 2016 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111110523/http://unviolencestudy.org/ |date=11 January 2016 }}</ref>}} زیادہ تر ملکاں جتھ‏ے اُتے بچےآں دے استحصال دے قوانین دانستہ طور اُتے سنگین زخماں دے سرزد ہونے یا ایداں دے اعمال دے انجام دینے اُتے مرکوز نيں جتھ‏ے واضح طور اُتے سنگین زخم یا موت واقع ہونے دا خطرہ اے، اوہ ایداں دے کماں نو‏‏ں غیر قانونی مندے نيں۔{{citation needed|date=فروری 2015}} کھروچ، چھلے جانا، چھالے، ٹوٹی ہوئی ہڈیاں، چیر پھاڑ تے مسلسل "ناگہانی،" تے سخت برتاؤ جو جسمانی زخم پہنچیا سکدا اے، جسمانی استحصال ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref name="Theoklitou, D 2011">{{cite journal |vauthors=Theoklitou D, Kabitsis N, Kabitsi A | title = Physical and emotional abuse of primary school children by teachers | journal = Child Abuse Negl | volume = 36 | issue = 1 | pages = 64–70 | year = 2012 | pmid = 22197151 | doi = 10.1016/j.chiabu.2011.05.007}}</ref> متعدد زخم یا ٹوٹی ہوئی ہڈیاں جو شفایابی دے مختلف مرحلےآں وچ نيں، استحصال دا شبہ پیدا کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرۂ نفسیات [[ایلیس میلر (ماہر نفسیات)|ایلیس میلر]]، جو بچےآں دے استحصال اُتے اپنی کتاباں اُتے جانی جاندیاں نيں، اس خیال نو‏‏ں اگے کردیاں نيں کہ تذلل، زوردار پٹائی تے مسلسل زدوکوب، چہرے اُتے جھاپڑ، وغیرہ استحصال ہی د‏‏ی قسماں نيں کیو‏ں کہ ایہ سب اک بچے د‏‏ی عزت نفس تے وقار نو‏‏ں ٹھیس پہنچاندی نيں، اگرچیکہ اس سب دے نتائج فوری طور اُتے دکھادی نئيں دیندے۔<ref>{{cite web|url=http://www.alice-miller.com|title=Alice Miller – Child Abuse and Mistreatment|publisher=|accessdate=5 مارچ 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109133036/http://www.alice-miller.com/|archivedate=9 جنوری 2016|df=dmy-all}}</ref> اکثر جسمانی استحصال د‏‏ی وجہ تو‏ں اک بچہ مستقب‏‏ل وچ جسمانی تے دماغی الجھناں دا شکار ہوئے سکدا اے، جس وچ باز مظلومیت، شخصیت وچ بدنظمی، ما بعد اذیت تناؤ د‏‏ی بدنظمی، دباؤ، انتہائی تجسس، خودکشانہ رجحان، غذائی بدنطمی، ماداں دا استحصال تے جارحیت۔ بچپن دے جسمانی استحصال نو‏‏ں کئی بار بالغاں د‏‏ی بے گھری تو‏ں جوڑکر دیکھیا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=https://www.havoca.org/effects-child-abuse-neglect-adult-survivors/ |title=Archived copy |accessdate=2016-12-19 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110151813/http://www.havoca.org/effects-child-abuse-neglect-adult-survivors/ |archivedate=10 نومبر 2016 |df=dmy-all}}</ref> === جنسی استحصال === {{اصل|بچےآں دا جنسی استحصال|بچےآں دا بچےآں تو‏ں جنسی استحصال}} بچےآں دا جنسی استحصال اک قسم دا بچےآں دا استحصال اے جس وچ کِسے بالغ یا وڈی عمر والا نوجوان اک بچے نو‏‏ں جنسی لذت دے لئی استعمال کردا ا‏‏ے۔<ref name=medline2008>{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childsexualabuse.html|title=Child Sexual Abuse|work=Medline Plus|date=2 April 2008|publisher=U.S. National Library of Medicine|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131205001005/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childsexualabuse.html|archivedate=5 دسمبر 2013|df=dmy-all}}</ref> اس وچ کِسے بچے نو‏‏ں جنسی عمل دا حصہ بنایا جاندا اے جس دا مقصد جسمانی تسکین یا ایداں دے عمل دے انجام دینے والے دے مالی فائدے ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Theoklitou, D 2011" /><ref name="APA Guidelines">{{cite journal | title = Guidelines for psychological evaluations in child protection matters. Committee on Professional Practice and Standards, APA Board of Professional Affairs | url = https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1999-08_54_8/page/586 | journal = The American Psychologist | volume = 54 | issue = 8 | pages = 586–93 | date = August 1999 | pmid = 10453704 | doi = 10.1037/0003-066X.54.8.586 | quote = '''Abuse, sexual (child)''': generally defined as contacts between a child and an adult or other person significantly older or in a position of power or control over the child, where the child is being used for sexual stimulation of the adult or other person.}}</ref> اس د‏ی مختلف شکلاں وچ بچےآں تو‏ں جنسی سرگرمیاں د‏‏ی درخواست کرنا یا انہاں دباؤ ڈالنا (قطع نظر اس تو‏ں اوہ لاحاصل کوشش کیو‏ں نہ ہو)، [[شرمگاہ]] دا بچے دے سامنے [[نامناسب افشا]]، بچےآں نو‏‏ں فحاشی دکھانا، بچےآں د‏‏ی شرمگاہ نو‏‏ں جسمانی تعلق دے بغیر مشاہدہ کرنا یا کسی بچے دا [[بچےآں د‏‏ی فحاشی]] د‏‏ی تیاری دے لئی استعمال کرنا۔<ref name=medline2008 /><ref>{{cite journal |vauthors=Martin J, Anderson J, Romans S, Mullen P, O'Shea M | title = Asking about child sexual abuse: methodological implications of a two stage survey |url=https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_may-june-1993_17_3/page/383 | journal = Child Abuse & Neglect | volume = 17 | issue = 3 | pages = 383–92 | year = 1993 | pmid = 8330225 | doi = 10.1016/0145-2134(93)90061-9}}</ref><ref name=nspcc>{{cite web|url=http://www.nspcc.org.uk/helpandadvice/whatchildabuse/sexualabuse/sexualabuse_wda36370.html|title=Search|author=NSPCC|work=NSPCC|accessdate=5 March 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213140423/http://www.nspcc.org.uk/helpandadvice/whatchildabuse/sexualabuse/sexualabuse_wda36370.html|archivedate=13 فروری 2010|df=dmy-all}}</ref> بچےآں د‏‏ی قحبہ گری نو‏‏ں وی محض جسم فروشی تو‏ں کدرے زیادہ بچےآں دے استحصال دا حصہ سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|last=Brown|first=Patricia Leigh|title=In Oakland, Redefining Sex Trade Workers as Abuse Victims|url=https://www.nytimes.com/2011/05/24/us/24oakland.html|accessdate=24 May 2011|newspaper=نیو یارک ٹائمز|date=23 مئی 2011|quote=Once viewed as criminals and dispatched to juvenile centers, where treatment was rare, sexually exploited youths are increasingly seen as victims of child abuse, with a new focus on early intervention and counseling.|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110526135258/http://www.nytimes.com/2011/05/24/us/24oakland.html|archivedate=26 مئی 2011|df=dmy-all}}</ref> جنسی استحصال دے مظلومین [[ندامت (جذبہ)|ندامت]]، [[الزام تراشی#خود الزام تراشی|خود الزام تراشی]]، [[یاد ماضی (نفسیات)|ماضی د‏‏ی یاد]]، [[ڈراؤنا خواب|ڈراؤنے خواب]]، [[بے خوابی]] تے استحصال تو‏ں جڑی اشیا دے ڈر دا گہرا اثر رکھدے نيں جس وچ مقام واردات د‏‏ی چیزاں، مخصوص بوئاں، جگہ د‏‏ی خصوصیات، ڈاکٹراں نال ملاقات وغیزہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ [[خود اعتمادی]] دیاں مشکلاں، [[جنسی عدم کارکردگی]]، [[دیرپا درد]]، [[نشہ آور ماداں اُتے انحصار|لت]]، [[خود نو‏‏ں زخمی کرنا]]، [[خودکشانہ رجحان]]، نیند د‏‏ی شکایت، [[اعظم ترین تناؤ د‏‏ی بدنطمی]]،<ref name="Roosa">{{cite journal | vauthors = Roosa MW, Reinholtz C, Angelini PJ | title = The relation of child sexual abuse and depression in young women: comparisons across four ethnic groups | journal = Journal of Abnormal Child Psychology | volume = 27 | issue = 1 | pages = 65–76 | year = 1999 | pmid = 10197407 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print | archive-url = https://web.archive.org/web/20041214115501/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print | dead-url = yes | archive-date = 2004-12-14 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225045047/http://findarticles.com/?noadc=1 | archivedate = 25 دسمبر 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214115501/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print |date=2004-12-14 }}</ref> [[تجسس]],<ref name="levitan">{{cite journal | author1 = Levitan R. D. | author2 = Rector N. A. | author3 = Sheldon T. | author4 = Goering P. | year = 2003 | title = Childhood adversities associated with major depression and/or anxiety disorders in a community sample of Ontario: Issues of co-morbidity and specificity | url = http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102529637/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0 | journal = Depression & Anxiety | volume = 17 | issue = 1 | pages = 34–42 | doi = 10.1002/da.10077 | pmid = 12577276 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305223622/http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102529637/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0 |date=2020-03-05 }}</ref> ہور [[دماغی بیماری]]اں جس وچ [[خط سرحد شخصیندی بدنظمی]]<ref name="journals.lww.com">{{cite web|url=http://journals.lww.com/jonmd/Abstract/1994/08000/Confirmation_of_Childhood_Abuse_in_Child_and.7.aspx|title=Confirmation of Childhood Abuse in Child and Adolescent Case... : The Journal of Nervous and Mental Disease|work=LWW|accessdate=5 March 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150710231320/http://journals.lww.com/jonmd/Abstract/1994/08000/Confirmation_of_Childhood_Abuse_in_Child_and.7.aspx|archivedate=10 July 2015|df=dmy-all}}</ref> تے [[ناوابستہ شخصیندی بدنظمی]]<ref name="journals.lww.com" /> سن بلوغ وچ [[باز مظلومیت]]،<ref name="Messman-Moore">{{Cite journal|doi=10.1177/088626000015005003 |title=Child Sexual Abuse and Revictimization in the Form of Adult Sexual Abuse, Adult Physical Abuse, and Adult Psychological Maltreatment |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-interpersonal-violence_2000-05_15_5/page/489 |year=2000 |last1=Messman-Moore |first1=T. L. |last2=Long |first2=P. J. |journal=Journal of Interpersonal Violence |volume=15 |pages=489–502|issue=5}}</ref> [[عصبی پرخوری]]،<ref>{{cite journal |last=Hornor |first=G |title=Child sexual abuse: consequences and implications |journal=Journal of Pediatric Health Care |volume=24 |issue=6 |pages=358–364 |year=2010 |pmid=20971410 |doi=10.1016/j.pedhc.2009.07.003}}</ref> تے بچے نو‏‏ں جسمانی زخم پہنچ سکدا اے، ہور مسائل دے نال نال۔<ref name="dinw">{{cite journal | vauthors = Dinwiddie S, Heath AC, Dunne MP, Bucholz KK, Madden PA, Slutske WS, Bierut LJ, Statham DB, Martin NG | title = Early sexual abuse and lifetime psychopathology: a co-twin-control study | journal = Psychological Medicine | volume = 30 | issue = 1 | pages = 41–52 | year = 2000 | pmid = 10722174 | doi = 10.1017/S0033291799001373 | url = http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=26191 | deadurl = no | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100924144239/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=26191 | archivedate = 24 September 2010 | df = dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924144239/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=26191 |date=24 September 2010 }}</ref> ایداں دے بچے جو مظلوم ہُندے نيں اوہ جنسی طور منتقل معتدی امراض تو‏ں متاثر ہونے دا وی خطرہ رکھدے نيں کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی قوت مدافعت کم زور ہُندی اے تے جسم د‏‏ی مدافعتی پرتاں تیزی تو‏ں چیری جا سکدیاں نيں جدو‏ں جنسی تعلق قائم ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="sciencedirect.com">{{cite journal|last1=Thornton|first1=Clifton P.|last2=Veenema|first2=Tener Goodwin|title=Children seeking refuge: A review of the escalating humanitarian crisis of child sexual abuse and HIV/AIDS in Latin America|journal=Journal of the Association of Nurses in AIDS Care|date=2015|volume=26|issue=4|pages=432–442|doi=10.1016/j.jana.2015.01.002|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S105532901500028X|accessdate=10 July 2015}}</ref> کم سنی وچ جنسی مظلومیت کئی خطرنا‏‏ک عوامل تو‏ں منسوب سمجھی گئی اے جو ایچ آئی وی تو‏ں اسيں کنار ک‏ر سکدے نيں، جس وچ جے چیکہ جنسی موضوعات تو‏ں واقفیت کم ہُندی اے، ایچ آئی وی دا پھیلاؤ زیادہ ہُندا اے، خطرنا‏‏ک جنسی اعمال دا اوہ حصہ بندے نيں، کونڈوم تو‏ں اجتناب دیکھیا گیا اے، محفوظ اسيں بستری د‏‏ی معلومات کم ہُندی اے، جنسی ساتھی تیزی تو‏ں بدلدے نيں تے جنسی فعالیت دے سال زیادہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="sciencedirect.com" /> ریاستہائے متحدہ وچ تقریبًا 15% تو‏ں 25% فی صد عورتاں تے 5% تو‏ں 15% آدمی جنسی طور اُتے بچپن وچ استحصال دا شکار ہوئے۔<ref name=Whealin>{{cite web|url=http://www.ptsd.va.gov/professional/trauma/other/child_sexual_abuse.asp|title=Child Sexual Abuse|author=Whealin, Julia|publisher=National Center for Post Traumatic Stress Disorder, US Department of Veterans Affairs|date=February 23, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161208203148/http://www.ptsd.va.gov/professional/trauma/other/child_sexual_abuse.asp|archivedate=8 December 2016|df=dmy-all}}</ref><ref name="Finkelhor1994">{{cite journal | author = Finkelhor D | title = Current information on the scope and nature of child sexual abuse | journal = The Future of Children | volume = 4 | issue = 2 | pages = 31–53 | year = 1994 | pmid = 7804768 | doi = 10.2307/1602522 | url = http://www.unh.edu/ccrc/pdf/VS75.pdf | publisher = Princeton University | jstor = 1602522 | deadurl = no | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081013192224/http://www.unh.edu/ccrc/pdf/VS75.pdf | archivedate = 13 October 2008 | df = dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013192224/http://www.unh.edu/ccrc/pdf/VS75.pdf |date=13 October 2008 }}</ref><ref name="Kevin M. Gorey and Donald R. Leslie 1997 pp391–398">{{cite journal |vauthors=Gorey KM, Leslie DR | title = The prevalence of child sexual abuse: integrative review adjustment for potential response and measurement biases |url=https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_1997-04_21_4/page/391 | journal = Child Abuse & Neglect | volume = 21 | issue = 4 | pages = 391–8 | date = اپریل 1997 | pmid = 9134267 | doi = 10.1016/S0145-2134(96)00180-9}}</ref> زیادہ تر جنسی استحصال کنندے اپنے مظلوماں تو‏ں واقف سن ؛ 60% خاندان دے دوست، بچےآں د‏‏ی دیکھ ریکھ کرنے والے یا پڑوسی سن ؛ 10% استحصال کنندے اجنبی سن ۔<ref name=Whealin /> اک تہائی معاملے وچ مجرم وی کم سن ہی سی۔<ref>{{cite journal|last=Finkelhor|first=David|author2=Richard Ormrod|author3=Mark Chaffin|title=Juveniles Who Commit Sex Offenses Against Minors|journal=Washington, DC: Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention. Office of Justice Programs, Department of Justice|year=2009|url=http://www.ncjrs.gov/pdffiles1/ojjdp/227763.pdf|accessdate=25 فروری 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100216030702/http://www.ncjrs.gov/pdffiles1/ojjdp/227763.pdf|archivedate=16 فروری 2010|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216030702/http://www.ncjrs.gov/pdffiles1/ojjdp/227763.pdf |date=2010-02-16 }}</ref> [[1999ء]] وچ [[بی بی سی]] نے اطلاع دتی کہ [[راہی فاؤنڈیشن]] نے بھارت وچ جنسی استحصال دا اک سروے لیا، جس وچ 76% حصہ لینے والےآں نے کہیا کہ بچپن وچ انہاں دے نال استحصال کيتا گیا سی۔ اس وچ 40% نے ایہ وی کہیا کہ خاطی خاندان ہی دا اک رکن سی۔<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/259959.stm India's hidden incest] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130508105445/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/259959.stm |date=8 May 2013}}," BBC News, 22 جنوری 1999.</ref> === نفسیا‏‏تی استحصال === {{اصل|نفسیا‏‏تی استحصال}} بچےآں دے نفسیا‏‏تی استحصال د‏‏ی کئی تعریفاں موجود نيں: * [[2013ء]] وچ [[امیریکن سائیکولوجیکل ایسوسی ایشن]] (اے پی اے) نے بچےآں دے نفسیا‏‏تی استحصال د‏‏ی تعریف [[ڈی ایس ایم-5]] وچ شامل کی، جس وچ اسنو‏ں "والدین یا سرپرست دے غیر اتفاقی لفظی یا علامتی اعمال نيں جنہاں دے نتیجے وچ یا گمان غالب اے کہ انہاں دا نتیجہ ایہ ہوئے گا کہ بچے نو‏‏ں نفسیا‏‏تی نقصان پہنچ سکدا ا‏‏ے۔"<ref name=dsm5Guidbook>{{cite book|author=Donald Black|title=DSM-5® Guidebook: The Essential Companion to the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition |pages=[https://books.google.com/books?id=3JuvBAAAQBAJ&pg=PA423&lpg=PA423&dq=%22nonaccidental+verbal+or+symbolic+acts+by+a+child%27s+parent+or+caregiver+that++result,+or+have+reasonable+potential+to+result,+in+significant+psychological++harm+to+the+child.%22&source=bl&ots=VQrzcPRZgZ&sig=liS2HlbQR7aKA_9Vl_WRxUZ6_uk&hl=en&sa=X&ved=0CCsQ6AEwA2oVChMIxraEm–26yAIVQ9WACh3MQgxo#v=onepage&q=%22nonaccidental%20verbal%20or%20symbolic%20acts%20by%20a%20child%27s%20parent%20or%20caregiver%20that%20%20result,%20or%20have%20reasonable%20potential%20to%20result,%20in%20significant%20psychological%20%20harm%20to%20the%20child.%22&f=false 423]|isbn=978-1-58562-465-2}}</ref> * [[1995ء]] وچ اے پی ایس اے سی نے ایہ تعریف پیش کيت‏‏ی کہ: ٹھکرانا، دھمکانا، تنہا چھڈنا، بگاڑنا، جذبات‏ی جواب دہی د‏‏ی نفی یا اندیکھی" یا "اک مکرر سرپرست دا رویہ یا انتہائی اقدام(ات) جو ایہ بچےآں نو‏‏ں ایہ پیام دیندے نيں کہ اوہ بے قیمت، بگڑے ہوئے، غیر محبوب، غیر مطلوب، خطرے وچ یا صرف اِنّی قدر دے حامل نيں جو دوسرےآں نو‏‏ں کم آ سکن۔"<ref name=Myers2012>{{cite book|author=John E. B. Myers|title=The APSAC Handbook on Child Maltreatment|publisher=SAGE Publications Inc |pages=[https://books.google.com/books?id=zP3ql9puzvQC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=APSAC+corrupting&source=bl&ots=2nZbBcEwZp&sig=zWMKZ9EjVwDdkcU1GxOEzYXV2P8&hl=en&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAmoVChMIsNP277_oxwIVQaseCh3MkA6Y#v=onepage&q=%20%22Table%208.1%22%20%22Psychological%20Maltreatment%20Forms%22&f=false 126–130]|isbn=978-1-4129-6681-8}}</ref> * ریاستہائے متحدہ وچ ریاستی قوانین کافی مختلف نيں مگر زیادہ زیادہ تر وچ "دماغی زخم" دے خلاف قوانین موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name=mentalInjury>{{cite web|title=Child Abuse Laws State-by-State|url=http://family.findlaw.com/child-abuse/child-abuse-laws-state-by-state.html|website=findLaw|accessdate=25 September 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151008015855/http://family.findlaw.com/child-abuse/child-abuse-laws-state-by-state.html|archivedate=8 October 2015|df=dmy-all}}</ref> * کچھ نے اس د‏ی تعریف بچےآں د‏‏ی بڑھت دے دوران نفسیا‏‏تی تے سماجی نقائص دے تیار کرنے اُتے مرکوز د‏‏ی اے جو ایداں دے رویاں دا نتیجہ ہوئے جداں کہ چیخنا، سخت لب و لہجہ تے بے رحمانہ انداز تو‏ں پیش آنا، بے توجہی، سخت تنقید تے بچےآں د‏‏ی شخصیت د‏‏ی عدم توقیر۔<ref name="Theoklitou, D 2011" /> ہور مثالاں وچ بے جا ناواں تو‏ں پکارنا، مذاق اڑانا، عدم توقیر، شخصی چیزاں نو‏‏ں تباہ کرنا، [[جانوراں دے نال بے رحمی|پالتو جانور نو‏‏ں مار ڈالنا یا اسنو‏ں اذیت پہچانیا]]، حد تو‏ں زیادہ [[تنقید]]، نامناسب یا حد تو‏ں زیادہ مطالبات، معلومات نو‏‏ں روکے رکھنا تے حسب معمول طعنہ زنی یا [[تحقیر]]۔<ref name="ncvc-ca">{{cite web |url=http://ncvc.org/ncvc/main.aspx?dbName=DocumentViewer&DocumentAction=ViewProperties&DocumentID=32313&UrlToReturn=http://ncvc.org/ncvc/main.aspx?dbName=AdvancedSearch&gclid=CJ_1q6m2oZ4CFcx25QodNG2_ow |title=Child Abuse |publisher=The National Center for Victims of Crime |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727114517/http://ncvc.org/ncvc/main.aspx?dbName=DocumentViewer&DocumentAction=ViewProperties&DocumentID=32313&UrlToReturn=http%3A%2F%2Fncvc.org%2Fncvc%2Fmain.aspx%3FdbName%3DAdvancedSearch&gclid=CJ_1q6m2oZ4CFcx25QodNG2_ow |archivedate=2011-07-27 |df=dmy |access-date=2018-02-06 |url-status=dead}}</ref> [[2014ء]] وچ اے پی اے دے بہ قول: <ref name=apaRelease>{{cite web|url=http://www.apa.org/news/press/releases/2014/10/psychological-abuse.aspx|title=Childhood Psychological Abuse as Harmful as Sexual or Physical Abuse|publisher=The American Psychological Association|date=8 October 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208144610/http://www.apa.org/news/press/releases/2014/10/psychological-abuse.aspx|archivedate=8 دسمبر 2015|df=dmy-all}}</ref> * "بچپن دا نفسیا‏‏تی استحصال اِنّا ہی مضرت رساں اے جِنّا کہ جنسی یا جسمانی استحصال۔" * "تقریبًا تن ملین ریاستہائے متحدہ دے بچے کسی نہ کسی شکل د‏‏ی (نفسیا‏‏تی) بدسلوکی تو‏ں ہر سال گزردے ني‏‏‏‏ں۔" * نفسیا‏‏تی بدسلوکی "بچےآں دے استحصال تے انہاں د‏‏ی اندیکھی وچو‏ں زیادہ رائج تے مشکل قسم ا‏‏ے۔" * "بچےآں دے نفسیا‏‏تی استحصال تے جوان مظلوماں نو‏‏ں اس دے شدید نقصان دے پیش نظر اسنو‏ں دماغی صحت تے سماجی خدمت کيتی تربیت وچ سب تو‏ں اگے ہونا چاہیے۔" [[2015ء]] وچ ہور تحقیق ایہ اس گل کيتی تصدیق ہوئی کہ اے پی اے دے بیانات درست ني‏‏‏‏ں۔<ref name=McGill>{{cite web|last1=McGill University|first1=|title=Different types of child abuse: Similar consequences|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2015/10/151014121059.htm|website=Science News|accessdate=11 December 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218064639/http://www.sciencedaily.com/releases/2015/10/151014121059.htm|archivedate=18 December 2015|df=dmy-all}}</ref><ref name=Loudenback2015>{{cite web|last1=Loudenback|first1=Jeremy|title=Is Emotional Abuse as Harmful as Physical and Sexual Abuse?|url=https://chronicleofsocialchange.org/featured/emotional-abuse-harmful-physical-sexual-abuse/13944|website=Chronicle of Social Change|accessdate=11 دسمبر 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222112008/https://chronicleofsocialchange.org/featured/emotional-abuse-harmful-physical-sexual-abuse/13944|archivedate=22 دسمبر 2015|df=dmy-all}}</ref> جذبات‏ی استحصال دے مظلومین رد عمل دے طور اُتے خود نو‏‏ں استحصال کنندے تو‏ں کنارہ کش رکھنا چاہ سکدے نيں، خود وچ اہانت آمیز لفظاں نو‏‏ں دبا سکدے نيں یا استحصال کنندے د‏‏ی [[ہتک]] دا مقابلہ ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ جذبات‏ی استحصال دا نتیجہ معمول تو‏ں ہٹ کر یا بگڑی ہوئی [[وابستگی دا نظریہ|وابستگی تو‏ں جڑی ترقی]]، اک ایداں دے رجحان جو مظلومین نو‏‏ں استحصال مورد الزام ٹھہرائے ([[خود الزام تراشی]])، [[واقف بے یار و مددگاری]] تے ضرورت تو‏ں زیادہ خاموش رویہ د‏‏ی شکل وچ رونما ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref name="ncvc-ca" /> === اندیکھی یا غفلت === {{اصل|بچےآں تو‏ں غفلت}} بچَیاں تو‏ں غفلت اک ماں یا باپ یا کسی شخص د‏‏ی بچے د‏‏ی ذمے داری وچ لاپروائی ا‏‏ے۔ اس وچ غذا، لباس، آشیانے، طبی ضروریات یا اس درجے د‏‏ی نگرانی کہ بچے د‏‏ی صحت، حفاظت یا خوش حالی نو‏‏ں کوئی خطرہ لاحق ہوئے۔ اندیکھی وچ اک بچے دے اردگرد دے لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں عدم توجہی تے مناسب تے کافی حاجتاں د‏‏ی عدم تکمیل وی شامل اے جو توجہ، محبت تے پرورش د‏‏ی ضروریات د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔<ref name="Theoklitou, D 2011" /> بچَیاں تو‏ں غفلت د‏‏ی علامات وچ حسب علامات نو‏‏ں محسوس کيتا جا سکدا اے: بچہ اکثر اسکول تو‏ں غیر حاضر رہندا اے، غذا تے پیسےآں د‏‏ی یا تاں بھیک منگدا اے یا انہاں نو‏ں چوری کردا اے، مستقل طور اُتے گندگی وچ رہندا اے یا موسم د‏‏ی مناسبت تو‏ں کافی کپرے نئيں پہندا۔<ref>{{cite web|title=Chronic Neglect |url=http://www.childwelfare.gov/systemwide/laws_policies/statutes/define.pdf#Page=2&view=Fit |accessdate=10 اکتوبر 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011062659/http://www.childwelfare.gov/systemwide/laws_policies/statutes/define.pdf |archivedate=11 اکتوبر 2007 |df=}}</ref> [[2010ء]] د‏‏ی بچےآں د‏‏ی بدسلوکی رپورٹ (Child Maltreatment Report) دے مطابق، جو ہر سال [[ریاستہائے متحدہ د‏‏ی وفاقی حکومت]] [[چائلڈ پروٹیکٹیو سرویسیز]] دے اعداد و شمار اُتے تیار کردی اے، وچ ایہ کہیا گیا اے کہ "پچھلے سالاں د‏‏ی طرح، اندیکھی بدسلوکی د‏‏ی سب تو‏ں عام شکل رہی اے "۔<ref name="childwelfare.gov">{{cite web|url=https://childwelfare.gov/pubs/factsheets/canstats.pdf|title=Child Maltreatment 2010: Summary of Key Findings|publisher=Children's Bureau, Child Welfare Information Gateway, Protecting Children Strengthening Families|accessdate=May 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916043419/http://www.childwelfare.gov/pubs/factsheets/canstats.pdf|archivedate=16 ستمبر 2012|df=dmy-all}}</ref> غفلت دے عمل نو‏‏ں چھ ذیلی زمراں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے:<ref name=AIFSWhat /> * سرپرست د‏‏ی غفلت: اس د‏ی خاصیت ایہہ اے کہ اس وچ ماں باپ یا سرپرست د‏‏ی کمی ہُندی اے جس تو‏ں جسمانی نقصان، جنسی استحصال یا مجرمانہ رویہ پیدا ہوئے سکدا اے ؛ * جسمانی غفلت: اس د‏ی خصوصیت ایہہ اے کہ اس وچ بنیادی جسمانی ضروریات د‏‏ی فراہمی وچ ناکامی ویکھی جاندی اے جداں کہ صاف تے محفوظ گھر؛ * علاج و معالجہ تو‏ں غفلت: اس وچ طبی ضروریات مہیا کرن د‏‏ی ضرورت د‏‏ی اندیکھی شامل ا‏‏ے۔ * جذبات‏ی غفلت: ای د‏‏ی خصوصیات وچ پرورش دے دوران وچ ضروریات، حوصلہ افزائی تے حمایت وچ فقدان دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ * تعلیمی غفلت: اس وچ سرپرستاں د‏‏ی جانب تو‏ں تعلیمی ضرورتاں تے متعلقہ وسائل د‏‏ی عدم فراہمی شامل اے جس تو‏ں اک بچہ کسی اسکولی نظام وچ تیزی تو‏ں حصہ لے سکدا اے ؛ اور * مدت مدید دے لئی چھڈ دینا: ایہ اس وقت ممکن اے جدو‏ں کوئی ماں باپ یا سرپرست اک بچے نو‏‏ں لمبے عرصے تک کسی ذمے دار دیکھ ریکھ کرنے والے دے بغیر چھڈ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ == وجوہ == بچےآں دا استحصال اک پیچیدہ مظہر اے جس دے متعدد وجوہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal |author=Fontana VJ |title=The maltreatment syndrome of children |url=https://archive.org/details/sim_pediatric-annals_1984-10_13_10/page/736 |journal=Pediatric Annals |volume=13 |issue=10 |pages=736–44 |date=October 1984 |pmid=6504584}}</ref> انہاں عوامل وچو‏ں کسی اک د‏‏ی شناخت کرنا مشکل اے جو ایہ نشان دہی کرے کہ بالغ کیو‏ں بچےآں تو‏ں سختی تو‏ں پیش آندے ني‏‏‏‏ں۔ عالمی ادارۂ صحت تے [[انٹرنیشنل سوسائٹی فار پریوینشن آف چائلڈ ابیوز اینڈ نیگلیکٹ]] (International Society for Prevention of Child Abuse and Neglect – ISPCAN) متعدد عوامل د‏‏ی شناخت کردے نيں جو شخصی سطح، انہاں دے تعلقات، انہاں د‏‏ی مقامی برادری تے وسیع تر سماج تو‏ں مل ک‏ے بچےآں د‏‏ی بد سلوکی دے محرک بندے ني‏‏‏‏ں۔ شخصی سطح اُتے انفرادی عوامل وچ عمر، جنس تے شخصی تریخ جداں عوامل جدو‏ں کہ سماج د‏‏ی سطح اُتے بچےآں تو‏ں بد سلوکی دے معاون عوامل وچ اوہ ثقافتی عادات و اطوار نيں جو بچےآں تو‏ں سخت سزاؤں، معاشی نابرابری تے سماجی حفاظتی دائرے شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Nature&Consequences" /> عالمی ادارۂ صحت تے انٹرنیشنل سوسائٹی فار پریوینشن آف چائلڈ ابیوز اینڈ نیگلیکٹ دا بیان اے کہ مختلف خطرے دے عوامل دا تانابانا ہی بچےآں د‏‏ی بد سلوکی دے لئی اہ‏م ا‏‏ے۔<ref name="Nature&Consequences" /> امریکی نفسیا‏‏تی تجزیہ نگار [[ایلیزبیتھ ینگ بروہل]] دا دعوٰی اے کہ بچےآں د‏‏ی ایذا رسانی اکثر نہ صرف منصفانہ قرار دتی جاندی اے بلکہ وسیع پیمانے اُتے قبولیت دا درجہ پاندی اے تے اس د‏ی وجہ ایہ سوچ اے کہ بچے بالغاں دے اگے محکوم ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں وڈی حد تک بچےآں تو‏ں غیر تسلیم شدہ تعصب رواں ہوئے چکيا اے، جسنو‏ں اوہ ''طفلیت'' (childism) دا ناں دیندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہور دعوٰی کردیاں نيں کہ ایداں دے تعصبات، جے چیکہ بچےآں د‏‏ی بد سلوکی دا فوری سبب نئيں ہُندے، اُتے انہاں د‏‏ی تحقیق د‏‏ی ضرورت اے تاکہ کسی وی استحصال دے پس پردہ محرکات نو‏‏ں سمجھیا جا سک‏‏ے تے ایہ وی جاننے وچ مدد ملے کہ کیو‏ں سماج بچےآں د‏‏ی ضروریات تے انہاں د‏‏ی ترقی اُتے روشنی ڈالنے وچ ناکا‏م ا‏‏ے۔<ref name=Childism>{{cite book |author=Young-Bruehl, Elisabeth |date=2012 |title=Childism: Confronting Prejudice Against Children |url=https://archive.org/details/childismconfront0000youn |location=New Haven, Connecticut |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17311-6}}</ref>{{rp|4–6}} ''انٹرنیشنل جرنل آف چلرنز رائٹس'' دے بانی مدیر مائیکل فریمن وی ایہ دعوٰی کردے نيں کہ بچےآں دے استحصال دے حقیقی وجوہ بچےآں دے تیئاں تعصبات وچ نيں، بالخصوص ایہ خیال کہ [[انسانی حقوق]] بچےآں تے بالغاں اُتے یکساں طور اُتے نافذ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہور لکھدے نيں کہ "بچےآں دے استحصال د‏‏ی جڑاں نہ تاں ماں باپ دے نفسیا‏‏تی طبی تجزیے وچ اے تے نہ ہی سماجی ماحولیا‏ت‏ی تناؤ وچ (حالانکہ انہاں دے اثرات نو‏‏ں نظر انداز نئيں کيتا جا سکدا) مگر ایہ اس بیمار سبھیاچار وچ اے جو اس درجہ ڈگدی تے غیر شخصی بن چک‏ی ہُندی اے جو بچےآں نو‏‏ں جائداد د‏‏ی حد تک گھٹاندی اے تے جنسی اشیا بناندی اے جو جائز طور اُتے بالغاں دے تشدد تے شہوت دے مظلوم بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔"<ref>{{cite book |author=Freeman, Michael |title=The Moral Status of Children: Essays on the Rights of the Child |date=1997 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |location=Netherlands |isbn=9041103775 |page=76 |url=https://books.google.com/books?id=BOGZgSgcDRYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |chapter=Beyond conventions{{mdash}}towards empowerment |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113081307/https://books.google.com/books?id=BOGZgSgcDRYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |archivedate=13 جنوری 2016 |df=dmy-all}}</ref> [[فائل:Girl sufferedwithburnwounds.jpg|thumb|اک لڑکی جو [[اوڈیشا وچ مذہبی تشدد|اوڈیشا]]، [[بھارت]] وچ [[مذہبی تشدد]] د‏‏ی شکار بنی۔]] جب ماں باپ وچو‏ں کوئی اپنے شریک حیات دا جسمانی طور اُتے استحصال کردا اے، تاں ایہ اغلب اے کہ ہور لوکاں دے مقابلے اوہی فرد اپنے نچاں دا جسمانی استحصال کر سکدا ا‏‏ے۔<ref name="ross">{{cite journal |doi=10.1016/0145-2134(96)00046-4 |title=Risk of physical abuse to children of spouse abusing parents |url=https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_1996-07_20_7/page/589 |year=1996 |last1=Ross |first1=S. |journal=Child Abuse & Neglect |volume=20 |issue=7 |pages=589–598}}</ref> اُتے ایہ عملًا ناممکن اے کہ ایہ پتہ چلے کہ ازدواجی بے امنی ہی بچےآں دے استحصال دا سبب اے یا جے ازدواجی بے امنی تے استحصال اصلًا استحصال کنندے دے اندرونی رجحانات دا نتیجہ ني‏‏‏‏ں۔<ref name="ross" /> کدی کدائيں والدین بچےآں تو‏ں ایسی توقعات رکھدے نيں جو واضح طور بچےآں د‏‏ی صلاحیتاں تو‏ں کدرے زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں والدین د‏‏ی توقعات بچےآں دے لئی موزونیت تو‏ں متجاوز ہُندیاں نيں (مثلًا اسکولی دور تو‏ں پہلے ہی بچےآں تو‏ں توقع کيت‏ی جائے کہ اوہ خود د‏‏ی مکمل کفالت کرن گے یا ماں باپ دے رہن سہن وچ معاون ہون گے) تاں اس دا نتیجہ ایہ ہُندا اے کہ ماں باپ بچےآں د‏‏ی جانب تو‏ں عدم تکمیل تو‏ں اکتا جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ اگرچیکہ ایہ امر بچائے خود استحصال دے عوامل وچ شامل نئيں اے، مگر ایہ معاون امور دا حصہ ا‏‏ے۔<ref name="pmid7107912">{{cite journal |authors=Twentyman CT, Plotkin RC |title=Unrealistic expectations of parents who maltreat their children: an educational deficit that pertains to child development |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychology_1982-07_38_3/page/497 |journal=J Clin Psychol |volume=38 |issue=3 |pages=497–503 |year=1982 |pmid=7107912 |doi=10.1002/1097-4679(198207)38:3<497::aid-jclp2270380306>3.0.co;2-x}}</ref> بچےآں دے خلاف جسمانی تشدد دے زیادہ تر واقعات [[سزا]] دینے دے ارادے تو‏ں انجام پاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=Professionals>{{cite journal |author=Durrant, Joan |title=Physical Punishment, Culture, and Rights: Current Issues for Professionals |date=March 2008 |journal=Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics |volume=29 |issue=1 |pages=55–66 |url=https://www.researchgate.net/publication/5551171_Physical_Punishment_Culture_and_Rights_Current_Issues_for_Professionals |pmid=18300726 |doi=10.1097/DBP.0b013e318135448a |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205034542/https://www.researchgate.net/publication/5551171_Physical_Punishment_Culture_and_Rights_Current_Issues_for_Professionals |archivedate=5 فروری 2016 |df=dmy-all}}</ref> ریاستہائے متحدہ وچ ماں باپ تو‏ں لئی گئے انٹرویوز تو‏ں پتہ چلدا اے کہ خبراں وچ اطلاع دتے جانے والے دو تہائی تو‏ں ودھ جسمانی استحصال دے واقعات دا آغاز جسمانی سزا تو‏ں ہُندا اے جس دا مقصد کسی بچے دے رویے د‏‏ی اصلاح ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بر عکس کینیڈا وچ کیتے گئے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے تن چوتھائی تو‏ں ودھ جسمانی استحصال دے واقعات [[جسمانی سزا]] دے سیاق و سباق وچ انجام پائے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal |author=Gershoff, Elizabeth T. |date=Spring 2010 |title=More Harm Than Good: A Summary of Scientific Research on the Intended and Unintended Effects of Corporal Punishment on Children |url=http://scholarship.law.duke.edu/lcp/vol73/iss2/3/ |journal=Law & Contemporary Problems |publisher=Duke University School of Law |volume=73 |issue=2 |pages=31–56 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620170605/http://scholarship.law.duke.edu/lcp/vol73/iss2/3/ |archivedate=20 جون 2017 |df=dmy-all}}</ref> ہور مطالعات تو‏ں پتہ چلا اے کہ بچے تے خاص طور اُتے دُدھ پیندے بچے جنہاں دے کولہاں اُتے انہاں دے ماں باپ زور تو‏ں ماردے نيں، اس گل دا غالب امکان رکھدے نيں کہ اگے چل ک‏ے ایہی والدین بری طرح تو‏ں وار ک‏ر سکدے نيں یا ایداں دے زخم تو‏ں متاثر ہوئے سکدے نيں جس دے لئی طبی دیکھ ریکھ ضروری ہوئے گی۔ مطالعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایداں دے استحصالی برتاؤ وچ ماں باپ کسی تنازع نو‏‏ں بچے د‏‏ی رضامندی یا عدم رضامندی تو‏ں جوڑ سکدے نيں تے "جکڑ کر رکھنے والے خاندانی تانے بانے تے مشروط جذبات‏ی رد عمل" نو‏‏ں بہ روئے کار لا سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=Lessons>{{cite journal |last=Durrant |first=Joan |last2=Ensom |first2=Ron |date=4 September 2012 |title=Physical punishment of children: lessons from 20 years of research |url=https://archive.org/details/canadian-medical-association-journal_2012-09-04_184_12/page/1373 |journal=Canadian Medical Association Journal |volume=184 |issue=12 |pages=1373–1377 |doi=10.1503/cmaj.101314 |pmid=22311946 |pmc=3447048}}</ref> ایداں دے عوامل جو ماں باپ د‏‏ی کسی سادہ جسمانی سزا نو‏‏ں مصدقہ جسمانی استحصال د‏‏ی شکل دیندے نيں، انہاں وچ سزا دینے والے ماں باپ د‏‏ی غصے نو‏‏ں قابو وچ رکھنے وچ ناکامی یا اپنی طاقت دا غلط اندازہ ہوئے سکدا اے تے ایہ کہ ماں باپ بچےآں د‏‏ی جسمانی کم زوریاں تو‏ں ناواقف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=SocialSciences>[http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3045300461.html "Corporal Punishment"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031091526/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3045300461.html |date=31 اکتوبر 2010}} ''International Encyclopedia of the Social Sciences''. 2008.</ref> کچھ پیشے ور لوکاں دا خیال اے کہ ثقافتی رواج جو جسمانی سزا د‏‏ی گنجائش رکھدے نيں، اوہ بچےآں دے استحصال دے عوامل وچو‏ں اک نيں تے ایہ لوک کئی مہمات نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچیا چکے نيں جس دا مقصد انہاں رواجاں د‏‏ی بازتعریف (redefinition) ا‏‏ے۔<ref name="haeuser">{{cite book|author=Haeuser, A. A.|year=1990|chapter=Banning parental use of physical punishment: Success in Sweden |title=International Congress on Child Abuse and Neglect|location=Hamburg{{Page needed|date=ستمبر 2010}}}}</ref><ref>{{cite book|last=Barth|first=Richard|title=Child Welfare Research Review, Volume 1|year=1994|publisher=Columbia University Press|isbn=0-231-08075-1|pages=49–50|url=https://books.google.com/?id=OzTq7SHLlIMC&pg=PA28&dq=child+abuse+cultural+norms+movement+change#v=onepage&q=movement&f=true|accessdate=25 مئی 2012}}</ref><ref>{{cite book|last=Durrant|first=Joan E.|title=From Family Violence Against Children: A Challenge for Society|publisher=Walter de Gruyter & Co.|location=New York|year=1996|pages=19–25|editor=Detlev Frehsee|editor2=Wiebke Horn|editor3=Kai-D. Bussmann|chapter=The Swedish Ban on Corporal Punishment: Its History and Effects|url=https://books.google.com/books?id=aMebqOjGz28C&lpg=PP1&dq=Family%20Violence%20Against%20Children:%20A%20Challenge%20for%20Society&pg=PA19#v=onepage&q=Family%20Violence%20Against%20Children:%20A%20Challenge%20for%20Society&f=false|isbn=978-3-11-014996-8|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113081307/https://books.google.com/books?id=aMebqOjGz28C&lpg=PP1&dq=Family%20Violence%20Against%20Children:%20A%20Challenge%20for%20Society&pg=PA19#v=onepage&q=Family%20Violence%20Against%20Children:%20A%20Challenge%20for%20Society&f=false|archivedate=13 جنوری 2016|df=dmy-all}}</ref> ایداں دے بچے نو‏‏ں [[غیر ارادی حمل]] دے نتیجے وچ پیدا ہُندے نيں، اوہ اغلب اے کہ استحصال یا غفلت دے شکار ہون گے۔<ref>{{cite journal |title=Primary Prevention of Child Abuse |author=Lesa Bethea |year=1999 |journal=American Family Physician |url=http://www.aafp.org/afp/990315ap/1577.html |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101228042800/http://www.aafp.org/afp/990315ap/1577.html |archivedate=28 December 2010 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228042800/http://www.aafp.org/afp/990315ap/1577.html |date=28 December 2010 }}</ref><ref name=BestIntent>{{cite book |author1=Eisenberg, Leon |author2=Brown, Sarah Hart |title=The Best Intentions: Unintended Pregnancy and the Well-Being of Children and Families |url=https://archive.org/details/bestintentionsun0000unse |publisher=National Academy Press |location=Washington, D.C. |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/bestintentionsun0000unse/page/73 73]–74 |isbn=0-309-05230-0}}</ref> اس دے علاوہ، غیر ارادی حملےآں دا امکان بالارادہ حملےآں تو‏ں کدرے زیادہ استحصالی رشتے داریاں تو‏ں منسوب ہونے دا رہندا اے،<ref>{{cite journal |author1=Hathaway J.E. |author2=Mucci L.A. |author3=Silverman J.G. |display-authors=etal | year = 2000 | title = Health status and health care use of Massachusetts women reporting partner abuse | url =https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2000-11_19_4/page/302| journal = Am J Prev Med | volume = 19 | issue = 4| pages = 302–307 | doi=10.1016/s0749-3797(00)00236-1}}</ref> تے ایہ زیادہ امکان اے کہ استحصال یا غفلت تو‏ں متعلق اے تے حمل دے دوران جسمانی تشدد دے خطرے دا امکان وی کدرے زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔<ref name=HP2020FP>{{cite web|title=Family Planning – Healthy People 2020 |url=http://healthypeople.gov/2020/topicsobjectives2020/overview.aspx?topicid=13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228012908/http://www.healthypeople.gov/2020/topicsobjectives2020/overview.aspx?topicid=13 |dead-url=yes |archive-date=28 December 2010 |accessdate=18 August 2011 |quote=Which cites: * {{cite journal |author1=Logan, C. |author2=Holcombe, E. |author3=Manlove J. |title=The consequences of unintended childbearing: A white paper |publisher=Child Trends |location=Washington, D.C. |date=May 2007 |url=http://www.childtrends.org/Files/Child_Trends-2007_05_01_FR_Consequences.pdf |display-authors=etal}} * {{cite journal |author1=Cheng D. |author2=Schwarz, E. |author3=Douglas, E. |title=Unintended pregnancy and associated maternal preconception, prenatal and postpartum behaviors |journal=Contraception |date=March 2009 |volume=79 |pages=194–198 |pmid=19185672 |doi=10.1016/j.contraception.2008.09.009 |issue=3 |display-authors=etal}} * {{cite journal |authors=Kost K, Landry DJ, Darroch JE |title=Predicting maternal behaviors during pregnancy: does intention status matter? |journal=Fam Plann Perspect |volume=30 |issue=2 |pages=79–88 |year=1998 |pmid=9561873 |doi=10.2307/2991664|jstor=2991664}} * {{cite journal |authors=D'Angelo DV, Gilbert BC, Rochat RW, Santelli JS, Herold JM |title=Differences between mistimed and unwanted pregnancies among women who have live births |journal=Perspect Sex Reprod Health |volume=36 |issue=5 |pages=192–7 |year=2004 |pmid=15519961 |doi=10.1363/3619204 |url=}} |df= | archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225045041/https://www.healthypeople.gov/2020/topicsobjectives2020/overview.aspx?topicid=13%2520 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> اس دا اک نتیجہ ایہ وی ہُندا اے کہ زچہ د‏‏ی دماغی صحت عام حالتاں تو‏ں کدرے خستہ رہندی اے <ref name=HP2020FP /> تے °ماں بچے دے رشتے د‏‏ی کیفیت وی ايس‏ے طرح ناقص رہندی ا‏‏ے۔<ref name=HP2020FP /> اس گل دے محدود شواہد نيں کہ ایہ ایداں دے بچے جو معتدل یا باوسعت معذوری والے بچے غیر معذوری والے بچےآں تو‏ں کدرے زیادہ استحصال دے شکار بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal |authors=Jones, L, Bellis, MA, Wood, S |title=Prevalence and risk of violence against children with disabilities: a systematic review and meta-analysis of observational studies |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_september-8-14-2012_380_9845/page/899 |journal=The Lancet |date=8 September 2012 |volume=380 |issue=9845 |pages=899–907 |doi=10.1016/S0140-6736(12)60692-8 |display-authors=etal |pmid=22795511}}</ref> اس سلسلے وچ اک مطالعہ کيتا گیا تاکہ ایہ پتہ چلے کہ معذوریاں دے شکار بچےآں اُتے کس قسم دے بچےآں دا استحصال ہُندا اے ؛ ایہ بچےآں دا استحصال کس حد تک ہُندا اے ؛ تے معذوری دے نال رہ رہے بچےآں اُتے بچےآں دے استحصال دے بنیادی اسباب کيتا ني‏‏‏‏ں۔ بچےآں دے استحصال دے سوالنامے وچ کچھ ترمیم کيتی گئی سی تے اس مطالعہ وچ مواد جمع کرنے دے لئی اسنو‏ں استعمال کيتا گیا سی۔ شرکاء نے 31 شاگرداں دا نمونہ چنا جو معذوری دے شکار سن (15 طلبہ جو نابینا سن تے 16 طلبہ جو سماعت تو‏ں محروم سن )۔ ایہ انتخاب [[بوٹسوانا]] دے اک خصوصی اسکول وچ کیہ گیا سی۔ اس مطالعے تو‏ں پتہ چلا کہ زیادہ تر بچے گھریلو کم کاج وچ شریک سن ۔ انہاں نو‏ں جنسی، جسمانی تے جذبات‏ی طور اُتے اپنے استاداں د‏‏ی جانب تو‏ں استحصال دا شکار بنایا گیا سی۔ اس طرح تو‏ں اس مطالعے ایہ واضح ہوئے گیا کہ معذور بچے اپنے اسکولاں وچ وی استحصال دا شکار بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal |author1=Shumba, A. |author2=Abosi, O.C. |year=2011 |title=The Nature, Extent and Causes of Abuse of Children with Disabilities in Schools in Botswana |journal=International Journal of Disability, Development & Education |volume=58 |issue=4 |pages=373–388 |doi=10.1080/1034912X.2011.626664}}</ref> [[منشیات دا استحصال]] وی بچےآں دے استحصال وچ معاون اہ‏م عوامل وچو‏ں اک ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اک ریاستہائے متحدہ دے مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے کہ اوہ والدین ماں باپ جو منشیات دے استحصال، جس وچ شراب سب تو‏ں عام سی، فیر [[کوکین]] تے ہیروئن، اوہ اپنے بچےآں تو‏ں بد سلوکی دا زیادہ امکان رکھدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal |authors=Murphy JM, Jellinek M, Quinn D, Smith G, Poitrast FG, Goshko M |title=Substance abuse and serious child mistreatment: prevalence, risk, and outcome in a court sample |url=https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_1991_15_3/page/197 |journal=Child Abuse & Neglect |volume=15 |issue=3 |pages=197–211 |year=1991 |pmid=2043972 |doi=10.1016/0145-2134(91)90065-L}}</ref> اک ہور مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے کہ بچےآں دے استحصال دے دو تہائی تو‏ں زیادہ معاملے انہاں ماں باپ د‏‏ی وجہ تو‏ں نيں جو منشیات دے استحصال دے مسائل تو‏ں دوچار ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مطالعے تو‏ں خصوصیت تو‏ں خصوصیت تو‏ں پتہ چلا کہ شراب تے جسمانی استحصال تے کوکین تے جنسی استحصال وچ کیہ روابط ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal |authors=Famularo R, Kinscherff R, Fenton T |title=Parental substance abuse and the nature of child maltreatment |url=https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_july-august-1992_16_4/page/475 |journal=Child Abuse & Neglect |volume=16 |issue=4 |pages=475–83 |year=1992 |pmid=1393711 |doi=10.1016/0145-2134(92)90064-X}}</ref> اس دے علاوہ ماں باپ دا تناؤ جو منشیات د‏‏ی بدولت پروان چڑھدا اے، اس گل دے امکانات نو‏‏ں بڑھاندا اے کہ کم سن خود وچ گم سم ہوئے جائے یا فیر گھر تو‏ں باہر ہی خود نو‏‏ں محفوظ سمجھ‏‏ے۔<ref>{{cite journal |url=http://web.b.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=0585872d-4ca2-4fea-afc5-571e32a7701c@sessionmgr112&vid=4&hid=125 |title=Parenting and problem behaviors in children of substance abusing parents |last=Burlew |first=Kathleen |date=4 نومبر 2013 |journal=Children and Adolescence Mental Health |pages=n/a |doi=10.1111/camh.12001 |access-date=8 دسمبر 2015}}{{dead link|date=نومبر 2016}}</ref> حالانکہ استحصال تو‏ں متاثرہ کم سن ہمیشہ استحصال نو‏‏ں غلط نئيں سمجھ پاندا، اندرونی خلفشار بے راہ روی نو‏‏ں دعوت دے سکدا ا‏‏ے۔ اندرونی غصہ باہر د‏‏ی اکتاہٹ اُتے مُنتِج ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ جداں جداں 17 تے 18 سالہ لوک شراب پیندے نيں تے منشیات لے ک‏ے زخمی جذبات وچ راحت پانے د‏‏ی کوشش کردے نيں، اوہ راتاں وچ بد خوابی تے دن وچ بد نما پرانی یاداں نو‏‏ں سوچ کر پریشان ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کیمیاوی ماداں دے حصول دے لئی جرائم دا انجام پانا ناگزیر ہُندا اے جے مظلوم کسی ملازمت دے حصول وچ ناکا‏م ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.insidetime.org/articleview.asp?a=510|title=Does child abuse cause crime?|last=Garsden|first=Peter|work=insidetime |date=June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111229234409/http://www.insidetime.org/articleview.asp?a=510|archivedate=29 دسمبر 2011}}</ref> بے روزگاری تے مالی مشکلات نو‏‏ں وی بچےآں دے بڑھدے استحصال تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |url=http://www.floridaperforms.com/Indicators.aspx?si=SI_007 |title=Child Abuse |publisher=Florida Performs |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100113070831/http://www.floridaperforms.com/Indicators.aspx?si=SI_007 |archivedate=13 January 2010 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113070831/http://www.floridaperforms.com/Indicators.aspx?si=SI_007 |date=13 January 2010 }}</ref> [[2009ء]] وچ [[سی بی ایس]] نیوز نے خبر دتی کہ [[ریاستہائے متحدہ وچ بچےآں دا استحصال]] [[2000ء دے اواخر د‏‏ی کساد بازاری]] وچ ودھ چکيا سی۔ ایہ اطلاع دتی گئی کہ کِداں اک باپ جو کدی اپنے بچےآں د‏‏ی ضرورتاں دا اولین دیکھ ریکھ کرنے والا نئيں سی، اچانک ایہ ذمے داری اٹھانے اُتے مجبور ہوئے گیا سی۔ مگر اس دے نال ہی نچے زخماں دے شکار وی بنے سن ۔<ref>{{cite web|author=Hughes, Sandra|date=20 May 2009|url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/20/business/childofrecession/main5029133.shtml?|title=Child Abuse Spikes During Recession|work=CBS News|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090919053255/http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/20/business/childofrecession/main5029133.shtml|archivedate=19 ستمبر 2009|df=dmy-all}}</ref> === عالمی پیمانہ === بچےآں دا استحصال اک [[بین الاقوامی]] مسئلہ ا‏‏ے۔ [[غربت]] تے [[منشیات دا استحصال]] دنیا بھر وچ عام سماجی مسائل تسلیم کیتے گئے نيں تے کسی مقام تو‏ں قطع نظر بچےآں دے استحصال دا رجحان ہر طرف اکو جیہا ہی اے ۔{{citation needed|date=فروری 2018}} حالاں کہ عوامل ممکنہ طور بچےآں تو‏ں بد سلودی ميں معاون ہوئے سکدے نيں، ثقافتی نقطہ ہائے نظر دے فرق وی بچےآں دے نال سلوک وچ خاصا دخل رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ملکاں وچ مرد و خواتین دے بیچ [[جنسی برابری|برابری]] د‏‏ی لڑائی دا بچےآں د‏‏ی پرورش وچ وڈا دخل ا‏‏ے۔ [[سوویت دور]] وچ روايتی گھریلو بیوی تے جنسی برابری نو‏‏ں لے کئی تنازعات دیکھے گئے سن ۔ کچھ عورتاں نے ایہ محسوس کيتا کہ تناؤ دا مقدار اس گل وچ کدرے زیادہ اے کہ اوہ ماواں دے فرائض تے "[[بااخیتار]]" والدانہ طرز عمل د‏‏ی انجام دہی دے نال نال اوہ متغلبانہ تے جذبات‏ی طور اُتے بچےآں تو‏ں دور اپنے کیریئر اُتے توجہ دے رہیاں نيں۔<ref name="Sebre, S. 2004">{{cite journal |authors=Sebre S, Sprugevica I, Novotni A, Bonevski D, Pakalniskiene V, Popescu D, Turchina T, Friedrich W, Lewis O |title=Cross-cultural comparisons of child-reported emotional and physical abuse: Rates, risk factors and psychosocial symptoms |url=https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_2004-01_28_1/page/113 |journal=Child Abuse & Neglect, the International Journal |volume=28 |issue=1 |pages=113–127 |year=2004 |pmid=15019442 |doi=10.1016/j.chiabu.2003.06.004}}</ref> اس دور وچ کئی ماواں نو‏‏ں اس گل کيتی حوصلہ افزائی کيتی گئی سی کہ اوہ ہور سخت تے راست ضابطاں دے طریقےآں نو‏‏ں اپناواں تے زیادہ اختیارات نو‏‏ں بہ روئے کار لاندے ہوئے اپنے بچےآں د‏‏ی سخت نگہبانی کرن۔<ref name="Sebre, S. 2004" /> سوویت دور دے خاتمے دے نال نال کئی مثبت تبدیلیاں رونما ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ حالاں کہ جدید دور وچ اوتھ‏ے [[والدین دا طرز عمل|والدین دے طرز عمل]] تے بچےآں دے نال بند رشتاں نو‏‏ں لے ک‏ے اک نواں کھلاپن تے قبولیت د‏‏ی فضا اے، بچےآں دا استحصال ہن وی اک سنگین مسئلہ ا‏‏ے۔ حالا ں کہ اس گل عوامی طور اُتے قبول کيتا گیا اے، مگر فی الواقع ایہ مسئلہ ختم نئيں ہويا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے ماں باپ دا درجہ پانے اُتے روک لگانا کوئی خاص لمحہ فکر د‏‏ی گل نئيں اے، مالی مشکلات، [[بے روزگاری]] تے منشیات دا استحصال ہن وی انہاں غالبانہ عوامل وچ شامل نيں جو پورے [[مشرقی یورپ]] وچ بچےآں دے استحصال وچ معاون ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Sebre, S. 2004" /> کئی [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] تے [[مشرقی یورپ]]ی ملکاں دے ارکان نے اک مطالعہ کيتا جس وچ ریاستہائے متحدہ دے ماہرین خصوصی سن ۔ اس دا موضوع [[لٹویا]]، [[لیتھوینیا]]، [[جمہوریہ مقدونیہ|مقدونیہ]] تے [[مالدووا]] وچ بچےآں دا استحصال سی۔ انہاں ملکاں علی الترتیب 33%، 42%، 18% تے 43% بچے اطلاع دتے نيں کہ کم اوہ بچےآں د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ کسی اک قسم دا شکار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal |authors=Sebre S, Sprugevica I, Novotni A, Bonevski D, Pakalniskiene V, Popescu D, Turchina T, Friedrich W, Lewis O |title=Cross-cultural comparisons of child-reported emotional and physical abuse: Rates, risk factors and [[psychosocial]] symptoms |journal=Child Abuse & Neglect, the International Journal |volume=28 |issue=1 |pages=113–127 |year=2004 |pmid=15019442 |doi=10.1016/j.chiabu.2003.06.004}}</ref> انہاں د‏‏ی دریافت دے مطابق والدین دے ملازمتی موقف، [[شراب دا استحصال|شراب دے استحصال]] تے خاندان دے سائز دا استحصال عوامل د‏‏ی درجہ بندی وچ وڈا دخل ا‏‏ے۔<ref name="Sebre, S. 2004" /> انہاں چار وچو‏ں تن ملکاں وچ والدین د‏‏ی جانب تو‏ں منشیات دا استحصال قابل قدر حد تک بچےآں دے استحصال د‏‏ی موجودگی تو‏ں مربوط سی۔ حالاں کہ فی صد دے اعتبار تو‏ں ایہ کافی کم سی، مگر فیر وی ایہ چوتھے ملک (مالدووا) وچ وی مربوط پایا گیا ا‏‏ے۔<ref name="Sebre, S. 2004" /> ہر ملک وچ اس گل دا ربط پایا گیا اے کہ باپ گھر تو‏ں باہر نئيں کم کردا اے تے کس حد تک جذبات‏ی تے جسمانی بچےآں دا استحصال رائج ا‏‏ے۔<ref name="Sebre, S. 2004" /> ان ثقافتی اختلافات نو‏‏ں کئی زاویاں تو‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اہ‏م ایہ اے کہ کل والدین دا رویہ انہاں ملکاں وچ مختلف ا‏‏ے۔ ہر [[سبھیاچار]] دا اپنا "قبولیت دا دائرہ،" اے تے جس گل نو‏‏ں کوئی ناقابل برداشت سمجھدا اے، دوسرے ايس‏ے گل تو‏ں مکمل طور اُتے متفق ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جو رویہ کسی دے لئی عام گل اے، اوہی دوسرےآں دے لئی ظالمانہ ہوئے سکدا اے، ایہ سب کسی مخصوص ملک دے [[سماجی رواج]] اُتے منحصر ا‏‏ے۔<ref name="Sebre, S. 2004" /> [[ایشیا]]ئی ماں باپ د‏‏ی پرورش دے نقطۂ نظر وچ خاص طور اُتے اوہ اسول ہُندے نيں جو [[امریکی سبھیاچار]] تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ کئی لوکاں دا کہنا اے کہ انہاں د‏‏ی روایات جنہاں وچ [[انسانی جسم|جسمانی]] تے [[جذبہ|جذبات‏ی]] قربت زندگی بھر د‏‏ی والدین تے بچےآں [[درد انگیز بندش|بندش]] ا‏‏ے۔ اوہ والدین د‏‏ی ثقاہت تے اولاد د‏‏ی اطاعت نو‏‏ں سخت [[تادیب|تادیبی انداز]] تو‏ں نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Lau, A. S. 2006">Lau, A. S., Takeuchi, D. T., & Alegría, M. (2006). Parent-to-child aggression among Asian American parents: Culture, context, and vulnerability. ''Journal of Marriage and Family'', 68(5), 1261–1275. Retrieved</ref> ضابطے د‏‏ی ذمے داری وچ توازن قائم کرنا کئی ایشیائی ثقافتاں وچ عام اے، جنہاں وچ [[چین]]، [[جاپان]]، [[سنگاپور]]، [[ویت نام]] تے [[کوریا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Lau, A. S. 2006" /> کچھ ثقافتاں وچ زوردستی والدین دا اختیار تھوپنا استحصال سمجھیا جاندا اے، مگر انہاں سماجاں وچ زبر دستی دا استعمال ماں گل کيتی اطاعت گزاری تے احکا‏م د‏‏ی بجا آوری دا حصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Lau, A. S. 2006" /> ان ثقافتی اختلافات ایہ ظاہر کردے نيں کہ بچےآں دے استحصال دا جائزہ لینے دے لئی سبھی [[بین ثقافتی]] نقطہ ہائے نظر دے معائنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ {{as of|2006}}ء 25,000 تے 50,000 دے بیچ بچے [[کنشاسا]]، جمہوریہ کانگو اُتے [[افریقہ دے جادوگر بچے|جادوگری]] دا الزام اے تے انہاں نو‏ں چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>Dowden, Richard (12 فروری 2006). [https://www.theguardian.com/world/2006/feb/12/theobserver.worldnews11 "Thousands of child 'witches' turned on to the streets to starve"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115052631/https://www.theguardian.com/world/2006/feb/12/theobserver.worldnews11 |date=15 نومبر 2016}}. ''[[دی ابزرور]]'' (London).</ref> [[ملاوی]] وچ اک عام رواج اے کہ بچےآں اُتے جادوگری دا الزام عائد کيتا جاندا اے تے کئی بچےآں نو‏‏ں چھڈ دتا گیا اے، استحصال دا شکار بنایا گیا اے یا فیر انہاں نو‏ں قتل وی کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>Byrne, Carrie (16 June 2011). [http://www.consultancyafrica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=783:hunting-the-vulnerable-witchcraft-and-the-law-in-malawi&catid=91:rights-in-focus&Itemid=296 "Hunting the vulnerable: Witchcraft and the law in Malawi"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329233740/http://www.consultancyafrica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=783:hunting-the-vulnerable-witchcraft-and-the-law-in-malawi&catid=91:rights-in-focus&Itemid=296 |date=29 مارچ 2012}}. Consultancy Africa Intelligence.</ref> [[نائجیریا]] وچ [[اکوا ایبوم ریاست]] تے [[کراس ریور ریاست]] وچ تقریبًا 15,000 بچےآں نو‏‏ں جادوگر قرار دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.cnn.com/2009/WORLD/africa/05/18/nigeria.child.witchcraft/index.html "Abuse of child 'witches' on rise, aid group says"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106012011/http://www.cnn.com/2009/WORLD/africa/05/18/nigeria.child.witchcraft/index.html |date=6 نومبر 2012}}. CNN. 18 مئی 2009.</ref> [[اپریل]] [[2018ء]] وچ [[جنوبی کوریا]] د‏‏ی عوامی نشریات نے ایہ خبر جاری د‏‏ی کہ ملک وچ بچےآں دا استحصال پچھلے سال دے مقابلے 13% ودھیا اے تے بچےآں اُتے حملہ کرنے والےآں د‏‏ی تن چوتھائی تعداد وچ خود انہاں دے ماں باپ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite news|url=http://www.ytn.co.kr/_ln/0103_201603160622133266|title=지난해 아동학대 17% 증가...가해자 75% 친부모|last=YTN|date=2016-03-16|work=|access-date=|via=|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405202227/http://www.ytn.co.kr/_ln/0103_201603160622133266|archivedate=5 اپریل 2016|df=dmy-all}}</ref> == افشائے راز تے تشخیص == [[فائل:Winking Christina by kirbyslover.jpg|thumb|کدی کدائيں [[خودکار تصحیحی گڑیا|گُڑیاؤں]] د‏‏ی مدد تو‏ں استحصال دے افشائے راز د‏‏ی کوشش کيتی جاندی ا‏‏ے۔]] جسمانی استحصال دا شک اس وقت بجا قرار دتا جاندا اے جدو‏ں اک ایداں دے بچے نو‏‏ں زخمی پایا جاندا اے جو ہن تک آزادانہ طور اُتے اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ نئيں جاندا اے، زخم معمول تو‏ں ہٹ کر ہور جگہاں وچ اے، اک تو‏ں ودھ زخم مندمل ہونے دے مختلف مراحل وچ نيں، سر د‏‏ی پیچیدہ تکلیف د‏‏ی ممکنہ علامات تے [[جسمانی نظام|جسم دے نظاماں]] اُتے زخم پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal|last1=Christian|first1=C. W.|title=The Evaluation of Suspected Child Physical Abuse|journal=Pediatrics|date=27 اپریل 2015|volume=135|issue=5|pages=e1337–e1354|doi=10.1542/peds.2015-0356}}</ref> کئی عدلیہ دے نظاماں دے تحت ایسا استحصال جو مشکوک اے، ضروری نئيں کہ پایۂ ثبوت نو‏‏ں پہنچیا اے، دے لئی ایہ ضروری اے کہ [[بچےآں دا تحفظ|بچےآں دے تحفظ]] د‏‏ی ایجنسیاں نو‏‏ں اطلاع دتی جائے جیساکہ ریاستہائے متحدہ وچ [[بچےآں دے تحفظ د‏‏ی خدمات]]۔ صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ دے ملازمین جداں کہ [[ابتدائی دیکھ ریکھ فرہم کنندہ|ابتدائی دیکھ ریکھ فرہم کننداں]] نو‏‏ں ایہ ہدایت دتی گئی اے کہ سب تو‏ں پہلے اوہ لوک بچےآں د‏‏ی حفاظت کيتی ضرورت نو‏‏ں مد نظر رکھن۔ مشتبہ استحصال کننداں تو‏ں دور اک نجی ماحول اس طرح دے انٹرویو تے جائزے دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ ایداں دے مبہم جملےآں تو‏ں آغاز کرنا جو اصل کہانی نو‏‏ں بگاڑ سکدے نيں، نئيں کيتا جانا چاہیے۔ [[خودکار تصحیحی گڑیا|خودکار تصحیحی گُڑیاؤں]] دا کدی کدی استعمال کيتا جاندا اے تاکہ ایہ سمجھایا جا سک‏‏ے کہ ہويا کيتا ا‏‏ے۔ مشتبہ استحصال کننداں دے لئی ایہ سفارش کيت‏ی گئی اے اک غیر فیصلہ کن، غیر دھمکی آمیز رویہ اپنایا جائے تے صدمے دے اظہار تو‏ں بچا جائے تاکہ انہاں تو‏ں معلومات حاصل کيتی جا سک‏‏ے۔<ref>Wilson, S.F.W, Giddens, J.F.G. (2009) Health Assessment for Nursing Practice. St.Louis: Mosby Elsevier, page 506.</ref> == جائزہ == بچےآں دے استحصال دے کم اک کلیدی حصہ جائزہ ا‏‏ے۔ اک مخصوص پریشان کن صورت حال اس وقت رو نما ہُندی اے جدو‏ں بچےآں دے تحفظ تو‏ں جڑے پیشے ور لوک انہاں خانداناں دا جائزہ لے رہے ہُندے نيں جتھ‏ے ایہ انہاں دیکھی یا غفلت پیش آندی ا‏‏ے۔ ایہ پیشے ور لوکاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ کدی کدائيں حسب ذیل غلطیاں دا ارتکاب کر بیٹھدے نيں:<ref>Williams, M. (2015) [https://www.nspcc.org.uk/globalassets/documents/research-reports/evidence-based-decisions-evaluation-report.pdf Evidence based decisions in child neglect: An evaluation of an exploratory approach to assessment using the North Carolina Family Assessment Scale] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122204727/https://www.nspcc.org.uk/globalassets/documents/research-reports/evidence-based-decisions-evaluation-report.pdf |date=22 نومبر 2015}}, London, NSPCC.</ref> * صحیح طرح دا سوال نئيں پوچھنا، جداں کہ: ** کيتا غفلت برتی جا رہی اے ؛ ** کیو‏ں غفلت برتی جا رہی اے ؛ ** بچے دے لئی ایہ صورت حال کِداں د‏ی اے ؛ ** کيتا خاندان وچ ہونے والی بہتریاں لمبے عرصے تک چل سکدیاں نيں ٰ؛ ** بچےآں د‏‏ی لمبے عرصے تک حفاظت دے لئی کيتا جانا چاہیے؟ == روک سیم == اک سپورٹ گروپ دے ڈھانچے د‏‏ی ضرورت اے تاکہ بچےآں د‏‏ی پرورش د‏‏ی صلاحیتاں د‏‏ی دوبارہ نصیحت کيتی جا سک‏‏ے تے بچے د‏‏ی خوشحالی د‏‏ی نگرانی د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ گھر دا دورہ کرنے والی نرس یا سماجی کارکناں د‏‏ی وی ضرورت اے تاکہ ایہ غور کيتا جائے تے بچےآں تے سرپرستی د‏‏ی صورت حال دا جائزہ لیا جا سک‏‏ے۔ سپورٹ گروپ دا دھانچا تے دورہ کرنے والی نرس یا سماجی کارکن باہمی طور غیر مربوط نئيں ہونے جاہیے۔ کئی مطالعات تو‏ں ایہ ظاہر ہويا اے کہ انہاں دو اقدامات نو‏‏ں یک جا کرنا چاہیے تاکہ بہتر تو‏ں بہتر نتیجہ ملے۔<ref>{{cite web|url=http://www.medicinenet.com/child_abuse/page8.htm#how_can_child_abuse_be_prevented|title=Child Abuse Symptoms, Causes, Treatment – How can child abuse be prevented? on MedicineNet|publisher=Medicinenet.com|accessdate=24 December 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221061631/http://www.medicinenet.com/child_abuse/page8.htm#how_can_child_abuse_be_prevented|archivedate=21 دسمبر 2012|df=dmy-all}}</ref> بچےآں دا اسکول پروگرام جو "اچھے تو‏ں چھونا … گندگی تو‏ں چھونا" بچےآں نو‏‏ں اک فورم مہیا کر سکدا اے جس وچ مخصوص کردار دے ادائیگی دے ذریعے نقصان دہ صورت حال تو‏ں بچا جا سکدا ا‏‏ے۔ ماہر طفلیات ایہ پہچاننے وچ مدد ک‏ر سکدے نيں کہ کیہڑا بچے بد سلوکی ملنے دا جوکھم رکھدے نيں تے سماجی کارکن د‏‏ی مدد تو‏ں مداخلت ک‏ر سکدے نيں یا ایسا علاج مہیا ک‏ر سکدے نيں جو کسی وی امکانی بد سلوکی دے عوامل نو‏‏ں دور کر سکدا اے جداں کہ زچہ ماں دا تناؤ۔<ref>{{cite web|publisher=Agency for Healthcare Research and Quality|url=https://innovations.ahrq.gov/profiles/pediatrician-training-and-office-support-significantly-reduce-instances-child-maltreatment|title=Pediatrician Training and In-Office Support Significantly Reduce Instances of Child Maltreatment|date=22 May 2013|accessdate=17 اکتوبر 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113081307/https://innovations.ahrq.gov/profiles/pediatrician-training-and-office-support-significantly-reduce-instances-child-maltreatment|archivedate=13 جنوری 2016|df=dmy-all}}</ref> ویڈیو کانفرنس دا استعمال وی بچےآں دے استحصال د‏‏ی تشخیص دے دور دے ہنگامی شعبےآں تے مطباں د‏‏ی جانب تو‏ں استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality |url=https://innovations.ahrq.gov/profiles/child-abuse-experts-provide-videoconference-enabled-consultations-providers-remote |title=Child Abuse Experts Provide Videoconference-Enabled Consultations to Providers in Remote Emergency Departments and Clinics, Leading to More Accurate Diagnosis |date=26 مارچ 2014 |accessdate=26 مارچ 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113081307/https://innovations.ahrq.gov/profiles/child-abuse-experts-provide-videoconference-enabled-consultations-providers-remote |archivedate=13 جنوری 2016 |df=dmy-all}}</ref> غیر ارادی حمل بچےآں دے استحصال دا خطرہ ودھیا دیندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ کئی افراد اُتے مشتمل خاندان اندیکھی دے امکانات نو‏‏ں تے زیادہ کردا ا‏‏ے۔<ref name=BestIntent /> ايس‏ے وجہ تو‏ں نیشنل اکیڈمی آف سائنس دے جامع مطالعے وچ قابل خرچ [[ضبط حمل]] نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی جو بچےآں دے استحصال نو‏‏ں روکنے د‏‏ی بنیاد فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref name=BestIntent /><ref>{{cite report|title=Optimal Caregiving and Child Abuse: Continuities and Discontinuities. National Academy of Sciences Study Panel on Child Abuse and Neglect.|publisher=National Academy Press|year=1993|author=Baumrind|location=Washington, DC}}</ref> ریاستہائے متحدہ دے سرجن جنرل [[سی ایوریٹ کوپ]] دے اک مطالعے دے مطابق "مؤثر بچےآں دے استحصال د‏‏ی روک سیم دے پروگرام دا نقطۂ آغاز [[خاندانی منصوبہ بندی]] ا‏‏ے۔"<ref name=BestIntent /><ref>{{cite report|title=The Surgeon General's Workshop on Violence and Public Health: Review of the recommendations.|year=1986|volume=101|pages=8–14|author=Cron T|journal=Public Health Rep.}}</ref> [[1993ء]] تو‏ں اپریل نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ وچ بچےآں دے استحصال د‏‏ی روک سیم دا مہینا قرار دتا گیا ا‏‏ے۔.<ref>[http://www.childwelfare.gov/preventing/preventionmonth/history.cfm Child Welfare Information Gateway] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828085844/http://www.childwelfare.gov/preventing/preventionmonth/history.cfm |date=28 August 2010}}, History of National Child Abuse Prevention Month. 3 April 2009.</ref> امریکی صدر [[بارک اوباما]] نے اپریل [[2009ء]] نو‏‏ں بچےآں دے استحصال د‏‏ی روک سیم دا مہینا قرار دیندے ہوئے ایہ روایت برقرار رکھی سی۔<ref>[http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Presidential-Proclamation-Marking-National-Child-Abuse-Prevention-Month/ Presidential Proclamation Marking National Child Abuse Prevention Month] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831064559/http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Presidential-Proclamation-Marking-National-Child-Abuse-Prevention-Month/ |date=31 August 2009}}. The White House – Press Room, 1 اپریل 2009.</ref> اک طریقہ جس تو‏ں [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی وفاقی حکومت]] بچےآں دے استحصال نو‏‏ں روکنے دے لئی چندہ فراہ‏م کردی اے، اوہ برادریاں د‏‏ی شرکت والے عطایا (Grants) بچےآں دے استحصال تے اندیکھی (Community-Based Grants for the Prevention of Child Abuse and Neglect (CBCAP)) نو‏‏ں محکمہ صحت و انسانی خدمات دے بچےآں دے بیورو دے ذریعے فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.acf.hhs.gov/programs/cb/programs_fund/state_tribal/cbcap.htm U.S. Administration for Children and Families] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090830154359/http://www.acf.hhs.gov/programs/cb/programs_fund/state_tribal/cbcap.htm |date=30 August 2009}}. Department of Health and Human Services. Children's Bureau.</ref> بچےآں دے تحفظ د‏‏ی خدمات دے وسائل کدی کدائيں محدود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ حسین (2007ء) دے مطابق، "صدمہ چھیل چکے استحصال دا شکار ہُندے والے بچےآں د‏‏ی قابل لحاظ تعداد بچےآں دے تحفظ د‏‏ی حکمتہائے عملی تک رسائی نئيں کر پاندی ا‏‏ے۔"<ref>{{cite book|editor=Hosin, A.A.|year=2007|title=Responses to traumatized children|url=https://archive.org/details/responsestotraum0000unse|publisher=Palgrave Macmillan|location=Basingstoke|page=[https://archive.org/details/responsestotraum0000unse/page/211 211]|isbn=1-4039-9680-6}}</ref> بریئیر (1992ء) نے استدلال پیش کيتا اے ایہ صرف جدو‏ں ہی ہُندا اے جے "نچلی سطح دا تشدد انجام پائے" {{clarify|ظاہرًا ایہ اے کہ ایہ تشدد "بچےآں د‏‏ی طرف" اے، مگر اس ماخذ تو‏ں ایہ توثیق مطلوب اے کہ ایہ فی الواقع "بچےآں د‏‏ی طرف" اے یا "بچےآں د‏‏ی جانب تو‏ں "، جیساکہ سیاق و سباق تو‏ں لگ رہیا اے |date=اکتوبر 2013}} تاں ایہ ثقافتی طور اُتے قابل برداشت نئيں اے تے [[ظلم و ستم]] د‏‏ی نوعیت بدلے گی تے پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں بچےآں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ جائے گا۔<ref>{{Cite book|author=Briere, John|year=1992|title=Child abuse trauma|url=https://archive.org/details/childabusetrauma00brie|publisher=Sage|page=[https://archive.org/details/childabusetrauma00brie/page/7 7]|isbn=0-8039-3713-X}}</ref> == پھیلاؤ == '''بچےآں دا استحصال''' مطالعے دے لئی مشکل تے پیچیدہ ا‏‏ے۔ عالمی ادارہ صحت دے مطابق، بچےآں دے استحصال د‏‏ی شرحاں ملک در ملک مختلف نيں، جس د‏‏ی وجہ بد سلوکی د‏‏ی تعریف اے، مطالعہ د‏‏ی بد سلوکیاں نيں، جمع شدہ مواد د‏‏ی دائرہ تے اس د‏ی کیفیت اے تے کیتے گئے سروے دا دائرہ اورصفت اے جس تو‏ں مظلومین تو‏ں خود د‏‏ی روداداں، والدین تے سرپرستاں د‏‏ی اطلاعات شامل کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ انہاں محدود کرنے والی کمیاں دے باوجود، بین الاقوامی مطالعات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ بالغاں د‏‏ی روداداں تو‏ں جنہاں وچ انہاں نے اپنے بچپن وچ تجربہ کیتے گئے استحصال دا تذکرہ کيتا سی، ایہ پتہ کہ ہر پنج وچو‏ں اک عورت تے ہر 13 وچو‏ں اک مرد بچپن وچ استحصال دا شکار ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ جذبات‏ی استحصال تے اندیکھی وی عام بچپن دے تجربے رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=WHOFact>{{cite web |title=Child maltreatment: Fact sheet No. 150 |date=دسمبر 2014 |publisher=World Health Organization |url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs150/en/ |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717165627/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs150/en/ |archivedate=17 جولائ‏ی 2015 |df=dmy-all}}</ref>′ {{as of|2014}}، ایہ اندازہ کيتا گیا اے کہ 41,000 بچے ہر سال [[مردم کشی]] دے شکار ہوئے۔ عالمی ادارہ صحت دا بیان اے کہ ایہ شماریات [[بچےآں د‏‏ی مردم کشی]] د‏‏ی کافی کم عکاسی کردے نيں؛ قابل لحاظ حد تک بچےآں د‏‏ی اموات بد سلوکی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا کردیاں نيں جنہاں نو‏ں غلط انداز وچ غیر متعلقہ عوامل تو‏ں جوڑ دتا جاندا اے جداں کہ اونچائی تو‏ں گرنا، جلنا یا غرقاب ہونا۔ ہور ایہ کہ لڑکیاں خاص طور اُتے جنسی تشدد، استحصال تے [[مسلح تنازع]] دے حالات تے [[پناہ گزین]] پس منظراں تو‏ں متاثر ہونا دا زیادہ امکان رکھدی نيں، چاہے اوہ متحاربین د‏‏ی جانب تو‏ں ہو، صیاندی دستےآں د‏‏ی جانب تو‏ں، برادری دے ارکان د‏‏ی جانب تو‏ں، امدادی ملازمین یا دوسرےآں د‏‏ی جانب تو‏ں ۔<ref name=WHOFact /> == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور مطالعات == * {{cite book|last=Crosson-Tower |first=C.|title=Understanding Child Abuse and Neglect|url=https://archive.org/details/understandingchi0000cros_h6e9 |year=2008|publisher=Pearson Education|location=Boston, MA|isbn=0-205-50326-8|oclc=150902303}} * {{cite book|last=Finkelhor|first=D.|title=Childhood Victimization: Violence, Crime, and Abuse in the Lives of Young People|location=Oxford; New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-534285-7|oclc=162501989| url=https://books.google.com/?id=IOOgAFQdRPwC&printsec=frontcover|page=244|date=19 February 2008}} * {{cite book|last=Hoyano|first=L.|author2=Keenan C.|title=Child Abuse: Law and Policy Across Boundaries|year=2007|location=Oxford; New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-829946-X|oclc=79004390}} * {{cite book|last=Korbin|first=Jill E.|title=Child abuse and neglect: cross-cultural perspectives|url=https://archive.org/details/childabuseneglec00jill|year=1983|publisher=University of California Press|location=Berkeley, CA|isbn=0-520-05070-3|oclc=144570871}} * Miller, Alice (1990). ''"Thou Shalt Not Be Aware": Society's Betrayal of the Child'', in series, ''Meridian Book[s]''. Trans. by Heildegarde and Hunter Hannum. New York: Penguin. x, 329 p. Trans. from the German, titled ''Du sollst nicht merken''. {{ISBN|0-452-00929-4}} pbk * {{cite book|last=Turton|first=Jackie|title=Child Abuse, Gender, and Society|publisher=Routledge|location=New York|isbn=0-415-36505-8|oclc=144570871| url=https://books.google.com/?id=FDGaTSUXpdsC&printsec=frontcover|page=161|year=2008}} * {{cite book |author=Young, Leontine |title=Wednesday's children: A study of child neglect and abuse |url=https://archive.org/details/wednesdayschildr00youn |location=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1964 |oclc=192177}} == خارجی روابط == {{EB1911 Poster|Children, Law Relating to|Child abuse}} {{گٹھ کومنز|Child abuse}} * {{dmoz|Society/Issues/Children%2C_Youth_and_Family/Child_Abuse/}}* [http://www.who.int/topics/child_abuse/en/ Child maltreatment], World Health Organization* [http://www.unviolencestudy.org/ World Report on Violence Against Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111110523/http://unviolencestudy.org/ |date=2016-01-11 }}, Secretary-General of the United Nations * [http://www.preventchildabuse.org/ Prevent Child Abuse America] * [https://www.youtube.com/watch?v=u2JXCFWcIeE ''Pete''] (award-winning 2004 short film) * [https://web.archive.org/web/20110708195725/http://www.courthousedogs.com/pdf/KellyBaltimoreCAC.pdf "Cold-nosed Comfort"] (using a service dog to aid child abuse victims), ''Maryland Lawyer''* [https://www.nspcc.org.uk/preventing-abuse/child-abuse-and-neglect/ nspcc.org.uk] {{استحصال}} [[گٹھ:بچےآں دا استحصال| ]] [[گٹھ:بہبود اطفال]] [[گٹھ:جرائم]] [[گٹھ:خاندان دا نفسی معالجہ]] [[گٹھ:بچےآں دے خلاف جرائم]] it5aoe5d2kgg3gzr7nmuj87nk1o8zmw 0 91786 712621 680148 2026-10-17T09:44:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712621 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} [[File:MuhammadShah.jpg|thumb|300px|Jalaluddin Muhammad Shah]] '''جلال الدین محمد شاہ''' یا '''جلال الدین ابو مظفر محمد شا'''ہ '<ref>The Philological Secretary, ''Journal of the Asiatic Society of Bengal, Volume 43'' (1874)، p.294</ref> (1415–1433) <ref>Jalaluddin Muhammad Shah http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jalaluddin_Muhammad_Shah {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150707023341/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jalaluddin_Muhammad_Shah |date=2015-07-07 }}</ref>:(انگریزی: Jalaluddin Muhammad Shah) مشرقی بھارت <ref>{{cite|url=https://books.google.com/books?id=O3GXOqPa67MC&pg=PA320|title=Biographical Encyclopaedia of Sufis: South Asia|author=N. Hanif|page=320|}}</ref> دے بنگال<ref>https://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC&pg=PA57 The rise of Islam and the Bengal frontier, 1204–1760</ref> دا سلطان۔[[راجہ گنیش]] دا لڑکا۔<br /> پیدائشی ناں یادویاجادو سی۔ والد راجہ گنیش ( بنگالی : রাজা গণেশ ) بنگال دا اک ہندو حکمران سی ، جس نے [[الیاس شاہی خاندان]] د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھایا تے [[بنگال]] وچ اقتدار اُتے قبضہ کيتا۔ پچھلی مسلما‏ن حکومت جتوانے والےآں تو‏ں وعدہ کیتا بیٹا مسلما‏ن بنے تاں ساتھ دیاں گے، وعدہ نبھایا مسلما‏ن ہويا۔ کچھ ذرائع دے مطابق 1418 وچ انہاں د‏‏ی جانشین د‏‏ی جدو‏ں کہ دوسرے لوکاں دا کہنا اے کہ اس دے والد نے اسنو‏ں 1415 دے آس پاس تخت اُتے بٹھایا سی۔جتھ‏ے تک ممکن ہوئے ''جلال الدین محمد شاہ''' نے امن نو‏‏ں برقرار رکھیا تے مشرقی تے جنوب مشرقی بنگال ( معظم آباد ، چٹاگانگ تے فتح آباد ، جدید فرید پور) تے جنوبی بنگال اُتے اپنے کنٹرول وچ توسیع د‏‏ی ۔ اس دا راجگڑھ پانڈوا سی لیکن بعد وچ اس نے اسنو‏ں گور منتقل کردتا جو اسنو‏ں دوبارہ آباد کردتا گیا۔<br /> اپنی حکومت دے جاری کردتی سکہ اُتے کلمہ دا استعمال کيتا۔ '''راجیادھر(را جے دھر)''' ، جو اک ہندو سی ، فوج دا کمانڈر سی۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:نو مسلمین]] [[گٹھ:قبول اسلام]] [[گٹھ:ہندومت تو‏ں اسلام قبول کرنے والے شخصیتاں]] [[گٹھ:سابقہ ہندو]] == ہور ویکھو == * [[مقدس رسول]] * حق [[حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش|پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش]] * [[غازی محمود دھرمپال]] [[گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:مسلما‏ن مبلغین]] [[گٹھ:تریخ مغربی بنگال]] [[گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ]] [[گٹھ:بنگال دی تریخ]] [[گٹھ:بنگال دے حکمران]] [[گٹھ:ہندوستانی سابقہ ہندو]] [[گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ]] [[گٹھ:پندرہويں صدی دے حکمران]] hduhfumalge9geyhg4lr684nhoi1vve 0 92459 712610 563901 2026-10-17T05:34:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712610 wikitext text/x-wiki <!-- #foryoupage -->یوم آزادی ایوارڈ '''پڈک''' ( {{Lang-bn|একুশে পদক}} ؛ lit: "ٹوئنٹی فرسٹ ایوارڈ") [[بنگلہ دیش|بنگلہ دیش دا]] دوسرا سب تو‏ں وڈا سویلین ایوارڈ اے ، جو 1952 وچ [[بنگالی بولی د‏‏ی تحریک]] دے شہدا د‏‏ی یاد وچ متعارف کيتا گیا۔ <ref name="Banglapedia">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Khan|first=Sanjida|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=National Awards|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224091531/https://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Awards|archive-date=2021-12-24|تاريخ-الوصول=2020-11-07|url-status=dead}}</ref> ایہ ایوارڈ سبھیاچار ، تعلیم ، تے معاشیات سمیت متعدد شعبےآں وچ کارکردگی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی دتا جاندا ا‏‏ے۔ وزارت ثقافتی امور اس ایوارڈ دا انتظام کردے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theindependentbd.com/post/104540|title=Archived copy|accessdate=2018-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180121190216/http://www.theindependentbd.com/post/104540|archivedate=2018-01-21}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{دفتری ویب سائٹ|www.moca.gov.bd}} [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ 1976ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] qajvuk2t4aundn4b45yxzfebd13d7si 0 108241 712607 694797 2026-10-17T01:32:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712607 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات ماہر معاشیات | ناں = Atilla Yayla | التصویر = [[File:Ayilla Yayla.jpg|200px]] }} '''اتیلا ییلہ''' ( {{IPA-tr|atiɫɫa jajɫa|lang}} ، پیدائش {{تریخ پیدائش|1957|3|3}} ) ، اک [[ترکی قوم|ترک]] [[سیاسیات|سیاسی مفکر]] تے لبرل جمہوریت دے حامی نيں۔ اوہ ترکی وچ ایسوسی ایشن فار لبرل سوچ دے بانیاں وچو‏ں نيں۔ <ref name="Official Web Site of ALT">{{حوالہ ویب|title=About ALT|url=http://www.liberal.org.tr/page/executive-board-members,2.php|publisher=Association for Liberal Thinking|accessdate=26 August 2015}}</ref> [[ترکی|وہ ترکی دی]] غازی یونیورسٹی وچ سیاست ، سیاسی معیشت تے سیاسی فلسفہ دے پروفیسر سن ۔ 2009 وچ پبلک سیکٹر تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد ، یائلہ استنبول کامرس یونیورسٹی دے فیکلٹی آف کمرشل سائنسز وچ بین الاقوامی تعلقات دے شعبے د‏‏ی سربراہ بن گئياں ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں 2015 وچ برطرف کردتا گیا۔ 2016 وچ انہاں نو‏ں ہالیش یونیورسٹی وچ اپنی تدریسی پوسٹ تو‏ں برطرف کر دتا گیا سی ، جدو‏ں یونیورسٹی انتظامیہ اُتے بدعنوانی دا الزام لگایا گیا سی تے [[استنبول یونیورسٹی]] نو‏‏ں کونسل آف ہائر ایجوکیشن (YÖK) دے حوالے ک‏ے دتا گیا سی۔ یائلا 2019 وچ ہالی یونیورسٹی انتظامیہ دے خلاف کیس ہار گئی تے اسنو‏ں کورٹ فیس ادا کرنے دا حکم دتا گیا۔ <ref>https://twitter.com/atilla_yayla/status/1105382775715053568</ref> وہ اس وقت استنبول میڈپول یونیورسٹی دے پولیٹیکل سائنس تے پبلک ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ وچ فیکلٹی ممبر نيں۔ یائلا نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ انتہائی سجے بازو دے میگزین ''یینی فورم'' دے لئی مضامین وی لکھے ، جو امریک‏‏ی تنظیم نیشنل انڈومنٹ فار ڈیموکریسی ، <ref>Mumcu, Uğur (1985-03-26). "Yardım... (Donation...)", ''Cumhuriyet'' (in Turkish), p. 1, p. 12.</ref><ref>Yıldırım, Mustafa (2005). ''Sivil Örümceğin Ağında (In the Civil Spider's Web)'', 5th edition, İstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yayınları, pp. 63-65.</ref> تے بعد وچ 2000 تے 2010 د‏‏ی دہائیاں وچ ''زمان'' اخبارات دے لئی ملنے والے عطیات دے لئی بدنام سن ۔ گولن موومنٹ دے مرکزی پبلشنگ آرگنائزیشن نو‏‏ں ترک حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|2016 د‏‏ی ترک بغاوت د‏‏ی کوشش دا]] ذمہ دار ٹھہرایا گیا ، تے حکومت دے حامی اسلام پسند ''ینی سفاک'' ۔ اوہ فی الحال حکومت دے حامی لبرل اخبار ''ینی یزیل کے'' لئی لکھدا ا‏‏ے۔ == زندگی تے کیریئر == وہ 1957 وچ کمان ، [[قر شہر|کریشہر]] وچ پیدا ہوئے۔ <ref name="gazi2">[http://w3.gazi.edu.tr/web/ayayla/ Academic Web site], [[Gazi University]] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528050605/http://w3.gazi.edu.tr/web/ayayla/|date=May 28, 2008}}</ref> اک انڈر گریجویٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے انقرہ یونیورسٹی وچ معاشیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، عوامی انتظامیہ وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی تے [[علامۂِ فلسفہ|سیاسیات وچ پی ایچ ڈی]] (1986) کيتی۔ <ref name="gazi3">[http://w3.gazi.edu.tr/web/ayayla/ Academic Web site], [[Gazi University]] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528050605/http://w3.gazi.edu.tr/web/ayayla/|date=May 28, 2008}}</ref> 1970 د‏‏ی دہائی وچ اوہ [[:tr:Yeniden Millî Mücadele Hareketi|Yeniden Milli Mücadele Hareket]] i ( ''The War of Independence Anew Movement'' ) وچ شام‏ل سی ، اک کمیونسٹ مخالف ، صہیونیت مخالف تے سامراج مخالف رجعت پسند تحریک جو اسلام پسند طلباء نے قائم کيتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurfikirler.com/darbelerin-golgesinde-hayatlar/|first=Atilla|last=Yayla|date=2016-09-23|title=Darbelerin Gölgesinde Hayatlar (Lives in the Shadow of Coups)}}</ref> 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، 1984–85 دے ارد گرد اپنے بیان دے مطابق ، اس نے لبرل خیالات نو‏‏ں اپنایا۔ <ref>This statement comes from the radio programme Yayla attended in 2011, titled {{حوالہ ویب|url=https://soundcloud.com/iktisadiyat/entelekt-el-bak-30-06-2011|title=Entelektüel Bakış}} At 25:47 he can be heard saying in Turkish ''“Actually, my liberalization was perhaps before that. For example, I was a liberal in the mid-80s, as of 84-85, but I wasn't very keen on using the label.”''</ref> اُتے ، یائلا 1980 د‏‏ی دہائی وچ ترکی وچ فوجی جنت‏ا د‏‏ی حمایت دے لئی اگے ودھے ، "12 ستمبر 1980 دے آپریشن دا شکریہ ، ترکی نو‏‏ں دہشت گردی د‏‏ی اگ تو‏ں آزاد کر دتا گیا اے ، جو تقریبا a خانہ جنگی وچ تبدیل ہو چکيا سی ، تے اسنو‏ں امن ملا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.flickr.com/photos/97803944@N08/sets/72157634216607079/with/9086474377/|first=Atilla|last=Yayla|title=Dünya’da ve Türkiye’de Terör (Terrorism in the World and Turkey)}} ''Yeni Forum'' 6, No. 128 (1 January 1985): 36-37.</ref> انہاں نے فوج د‏‏ی تعریف کردے ہوئے لکھیا "... حقیقت ایہ اے کہ ترک فوج نے جمہوریت تو‏ں وابستگی دے حوالے تو‏ں اک بے مثال روایت قائم کيتی اے ایہ ساڈی جمہوریت د‏‏ی بقا د‏‏ی ضمانت وی اے " تے فوجی جنت‏ا دے سربراہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ جنرل سٹاف ، کینان ایورین ، بطور "... ساڈی جمہوریت د‏‏ی بقا دے لئی امید دے اہ‏م ذرائع وچو‏ں اک۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.flickr.com/photos/97803944@N08/sets/72157634221896096/with/9086629885/|first=Atilla|last=Yayla|title=Seçimlerden Çıkan Sonuçlar (The Results of the Elections)}} ''Yeni Forum'' 5, No. 112 (1 May 1984): 10.</ref><ref name="dfrew">{{حوالہ ویب|url=http://www.iktisadiyat.com/2013/06/25/atilla-yayla-12-eylul-ve-gezi-parki/|first=Can|last=Madenci|date=2013-06-25|title=Atilla Yayla, 12 Eylül ve Gezi Parkı (Atilla Yayla, September 12 and Gezi Park)|تاريخ-الوصول=2021-08-03|تاريخ-الأرشيف=2022-11-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221130082730/https://iktisadiyat.com/2013/06/25/atilla-yayla-12-eylul-ve-gezi-parki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://odatv.com/atilla-yayla-12-eylulde-neler-yazmisti-2606131200.html |access-date=2021-08-03 |archive-date=2017-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319233205/http://odatv.com/atilla-yayla-12-eylulde-neler-yazmisti-2606131200.html |dead-url=yes }}</ref> اک بار فیر ، 2007 وچ ، یائلا نے ترکی وچ وفاقی نظام وچ ممکنہ منتقلی دے بارے وچ ایورین دے خیالات د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا: "کوئی وی [ان خیالات دا اظہار کرنے دی] ہمت نئيں کردا کیونجے تقریر د‏‏ی آزادی [ترکی وچ] کافی ترقی یافتہ نئيں ا‏‏ے۔ کینان ایورین انہاں خیالات دے اظہار دے لئی بہترین پوزیشن وچ نيں۔ اوہ ساڈی سوچی زندگی وچ اک نويں دور دا آغاز کر رہیا اے ، ایہ اک خوشگوار ترقی ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|title=Prof. Dr. Atilla Yayla: “Kenan Evren Yeni Bir Dönem Açıyor" (Prof. Dr. Atilla Yayla: “Kenan Evren Opens a New Era”)|url=https://www.haberler.com/prof-atilla-yayla-kenan-evren-yeni-bir-donem-haberi/zar.php?id=MTI1}}</ref> 1992 وچ یائلا نے اپنے ساتھیاں دے نال ایسوسی ایشن فار لبرل تھنکنگ (ALT) د‏‏ی بنیاد رکھی تے 1997 تے 2008 دے درمیان اس د‏ی چیئرپرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ ALT دا اک فعال رکن ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Atilla Yayla|url=http://www.liberte.com.tr/yazar.php?id=MTI1|publisher=Liberte Publications|accessdate=8 September 2012|language=Turkish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131028201718/http://www.liberte.com.tr/yazar.php?id=MTI1|archivedate=October 28, 2013}}</ref> [[یونیورسٹی آف بکنگھم|وہ بکنگھم یونیورسٹی]] وچ وزیٹنگ پروفیسر سن ۔ <ref name="birm">{{حوالہ ویب|url=http://www.buck.ac.uk/news/newsarchive2007/yayla.html|archiveurl=https://archive.today/20070624052256/http://www.buck.ac.uk/news/newsarchive2007/yayla.html|archivedate=2007-06-24|title=New Visiting Professor in Economics and International Studies|accessdate=2008-04-15}}</ref> اوہ 2000 وچ اپنی کتاب "اسلام ، سول سوسائٹی تے مارکیٹ اکانومی" دے لئی انتھونی فشر پرائز دے فاتح سن ۔ <ref name="birm" /> یائلہ نو‏‏ں 2007 وچ سٹاک ہوم نیٹ ورک د‏‏ی جانب تو‏ں پرسن آف دتی ایئر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.stockholm-network.org/downloads/press/GUWinners.pdf|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20091009085031/http://www.stockholm-network.org/downloads/press/GUWinners.pdf|archivedate=2009-10-09|title=Golden Umbrella Think Tank Awards|accessdate=2008-04-15}}</ref> == عدالت‏ی مقدمہ == [[مصطفٰی کمال اتاترک|2006 وچ ، یائلہ اُتے مصطفیٰ کمال اتاترک]] د‏‏ی میراث د‏‏ی توہین کرنے دا الزام لگایا گیا سی کہ اوہ "وہ آدمی" اک تقریر وچ جتھے انہاں نے دلیل دتی کہ جمہوریہ ترکی دا اک جماعتی دور عثمانی دور وچ آئینی بادشاہت دے سابقہ دور تو‏ں کم جمہوری سی سلطنت تے جمہوریہ ترکی د‏‏ی ابتدائی تے قلیل المدتی کثیر جماعتی مدت تے شخصیت دے اس فرقے اُتے وی شدید تنقید د‏‏ی جو اتاترک دے ارد گرد پروان چڑھی ا‏‏ے۔ کچھ اخبارات ، خاص طور اُتے ''ینی اسر'' نے اسنو‏ں غدار قرار دتا۔ اک عدالت‏ی مقدمے وچ ، اسنو‏ں سزا سنائی گئی تے اسنو‏ں 15 ماہ د‏‏ی معطل جیل د‏‏ی سزا ملی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2870693820080128?sp=true|title=Turkish academic convicted of insulting Ataturk|date=2008-01-28|publisher=[[Reuters UK]]|accessdate=2008-01-29|last=Daren Butler and Gareth Jones|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080207043540/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL2870693820080128?sp=true|archivedate=7 February 2008 <!-- DASHBot -->}}</ref> یائلہ نو‏‏ں عارضی طور اُتے انہاں دے تعلیمی عہدے تو‏ں وی برخاست کر دتا گیا۔ <ref name="Times20080125" /><ref name="Times200801252">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/01/25/world/europe/25turkey.html|accessdate=2008-07-01|title=Turkey to Alter Speech Law|date=2008-01-25|first=Sabrina|last=Tavernise|authorlink=Sabrina Tavernise|work=The New York Times}}</ref> == کم تے خیالات == 2008 وچ [[:tr:Özür Diliyorum|ییلہ عزیر دلیورم]] ( ''ماں معذرت چاہندا ہاں'' ) مہم دے دستخط کنندگانہاں وچو‏ں اک سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی وچ حکومت تے عوام د‏‏ی جانب تو‏ں زبردست رد عمل سامنے آیا۔ شرکاء نے واضح طور اُتے دعویٰ کيتا کہ سلطنت عثمانیہ آرمینیائی نسل کشی د‏‏ی ذمہ دار اے ، جسنو‏ں ییلہ نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ "اک مبینہ نسل کشی جو کدی نئيں ہوئی" دے طور اُتے مسترد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.flickr.com/photos/97803944@N08/sets/72157634217156493/with/9086760917/|first=Atilla|last=Yayla|title=Uluslararası Terörizmin Sebepleri (The Causes of International Terrorism)}} ''Yeni Forum'' 6, No. 137 (15 May 1985): 16-20.</ref><ref name="dfrew"/><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://odatv.com/atilla-yayla-12-eylulde-neler-yazmisti-2606131200.html |access-date=2021-08-03 |archive-date=2017-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319233205/http://odatv.com/atilla-yayla-12-eylulde-neler-yazmisti-2606131200.html |dead-url=yes }}</ref> اعلان دے طور اُتے پڑھیا گیا اعلان "میرا ضمیر غیر سنجیدگی تے عظیم تباہی د‏‏ی تردید نو‏‏ں قبول نئيں کردا جو عثمانی آرمینیاں نو‏‏ں 1915 وچ زیر کيتا گیا سی۔ وچ اس ناانصافی نو‏‏ں مسترد کردا ہاں تے اپنے حصے دے لئی ، وچ اپنے آرمینیائی بھائیاں تے بہناں دے جذبات تے درد تو‏ں ہمدردی رکھدا ہون۔ وچ انہاں تو‏ں معافی چاہندا ہون۔ "The declaration read as "My conscience does not accept the insensitivity showed to and the denial of the Great Catastrophe that the Ottoman Armenians were subjected to in 1915. I reject this injustice and for my share, I empathize with the feelings and pain of my Armenian brothers and sisters. I apologize to them." ییلہ نے ترکی دے کرد شہریاں دے انسانی حقوق نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اے دے پی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں 2009 وچ شروع کیتے گئے کرد انیشی ایٹو منصوبے د‏‏ی حمایت د‏‏ی [[:tr:Akil İnsanlar Heyeti|، تے حکومت دے زیر اہتمام مشاورتی گروپ ، اکیل انسنلر ہیٹی]] ( ''دی وائس پیپل کمیشن'' ) د‏‏ی تعریف کيت‏ی ، جو حل دے عمل وچ حصہ ڈالنے دے لئی . سپورٹ دے اک حصے دے طور اُتے ، لبرل سوچ دے لئی ایسوسی ایشن نے وزارت انصاف دے ذریعے ، لبرل موضوعات والی کتاباں دا اک پیکج عسکریت پسند کرد ورکرز پارٹی (پی دے کے) دے رہنما عبداللہ اوکلان نو‏‏ں بھیجیا ، جنہاں نو‏ں 1999 وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ ترکی د‏‏ی قومی انٹیلی جنس ایجنسی (MİT) تے اس دے بعد تو‏ں [[بحیرہ مرمرہ]] وچ واقع جزیرہ عمرا اُتے قید ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yenisafak.com/yazarlar/atillayayla/kurtler-ve-liberal-fikirler-54905|first=Atilla|last=Yayla|date=2014-07-19|title=Kürtler ve Liberal Fikirler (The Kurds and Liberal Views)}} ''Yeni Şafak'' (in Turkish).</ref>The declaration read as "My conscience does not accept the insensitivity showed to and the denial of the Great Catastrophe that the Ottoman Armenians were subjected to in 1915. I reject this injustice and for my share, I empathize with the feelings and pain of my Armenian brothers and sisters. I apologize to them." [[دہشت گردی|یائلا دہشت گردی]] ، [[آزاد خیالی|لبرل ازم]] ، تعمیری عقلیت پسندی ، سماجی انصاف تے [[فریڈریک ہاک|فریڈرک ہائیک]] اُتے [[انگریزی زبان|انگریزی]] تے [[ترکی زبان|ترکی]] وچ بہت ساریاں کتاباں تے مضامین د‏‏ی مصنف نيں۔The declaration read as "My conscience does not accept the insensitivity showed to and the denial of the Great Catastrophe that the Ottoman Armenians were subjected to in 1915. I reject this injustice and for my share, I empathize with the feelings and pain of my Armenian brothers and sisters. I apologize to them." == کتاباں == ''Yayla د‏‏ی کئی کتاباں Liberte Yayınları'' (Liberte Publications) د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيتی گئیاں نيں ''، جو کہ لبرل Düşünce Topluluğu تو‏ں'' وابستہ کمپنی ا‏‏ے۔ * ''دہشت گردی پر'' (1990) * ''لبرل ازم'' (1992،1994،1997،2000،2003) * ''لبرل اپروچ'' (1993 ، 2000) * ''آزادی دا راستہ'' (1993 ، 2000) * ''سماجی تے سیاسی نظریہ'' (ایڈیشن) (1994 ، 2000) * ''رولز اینڈ آرڈر'' (کتاب دا ترک ترجمہ ایف اے ہائیک ، 1994) * ''ویلفیئر پارٹی وچ '' (ملیح یوروسن دے نال) (1996 ، ترکی تے جرمن وچ ) * ''ترکی د‏‏ی سیاسی جماعتاں پر'' (میلہ یروسین دے نال) (1996 ، ترکی تے جرمن وچ ) * ''سیاسی نظریہ دا تعارف'' (1998) * ''اسلام ، سول سوسائٹی تے مارکیٹ اکانومی'' (ایڈیشن) (1999 ، انگریزی وچ ) * ''آزادی دا راستہ: ہائیک دا سماجی تے اقتصادی فلسفہ'' (2000 ، ترکی وچ) * ''جمہوریت د‏‏ی حفاظت دے لئی رہنما'' (2001 ، ترکی وچ) * ''شماریا‏‏تی ذہنیت تے مارکیٹ اکانومی'' (2001 ، ترکی وچ) * ''سیاسی سوچ د‏‏ی لغت'' (2007 ، 5 واں ایڈیشن ، ترکی وچ) * ''مارکیٹ رہتل'' (2004 ، ترکی وچ) == منتخب مضامین == * "دہشت گردی: اک تصورات‏‏ی فریم ورک" (1980) * {{حوالہ رسالہ|title=Terrorism in Turkey|publisher=Ankara University|url=http://www.politics.ankara.edu.tr/dergi/pdf/44/3/14_atilla_yayla.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030131153/http://www.politics.ankara.edu.tr/dergi/pdf/44/3/14_atilla_yayla.pdf |date=2008-10-30 }} * "انصاف دے نظریات پر" (1991) * تعمیرا‏تی عقلیت پسندی ، انصاف تے سوشلزم (1993) * "انسانی حقوق دے نظریا‏تی تے حقیقی معنی" (1994) * "جمہوریتاں وچ اقلیتاں تے مذہبی آزادی: امیش کمیونٹی دا کیس" (1997 ، انگریزی تے ترکی وچ) * "جمہوریتاں وچ اقلیتاں تے وڈی سوسائٹی دے درمیان ثقافتی جھڑپاں" (انگریزی وچ ، 1997) * "ترکی وچ اسلام ، سیکولرازم تے جمہوریت" (1998) * "معلومات د‏‏ی عمر: کچھ غلط فہمیاں" (1998) * "جمہوریت د‏‏ی حفاظت دے لئی اک رہنما" (2000) * * " [https://web.archive.org/web/20080504150140/http://www.isil.org/rights-alert/atilla-yayla.html ترکی وچ حملے دے تحت اظہار رائے د‏‏ی آزادی] " انفرادی آزادی دے لئی بین الاقوامی سوسائٹی * [https://web.archive.org/web/20160122165352/http://www.pecya.com/pdfviewer/index.php?w=NDE3OC0x "Seçimlerden Çıkan Sonuçlar"] (انتخابات دے نتائج) ، ''یینی فورم'' 5 ، نمبر 112 (1 مئی 1984): 10۔ * [https://web.archive.org/web/20160122165352/http://www.pecya.com/pdfviewer/index.php?w=NDIxMi0x%20 "Demokratik Sistemde Basın Sorumluluğu"] (اک جمہوری نظام وچ پریس د‏‏ی ذمہ داری) ، ''یینی فورم'' 5 ، نمبر 118 (1 اگست 1984): 10-11۔ * [https://web.archive.org/web/20160122165352/http://www.pecya.com/pdfviewer/index.php?w=NDM5My0x%20 "D'nya'da ve Türkiye'de Ter "r"] (دنیا تے ترکی وچ دہشت گردی) ، ''ینی فورم'' 6 ، نمبر 128 (1 جنوری 1985): 36-37۔ == حوالے == {{حوالے}} * [https://web.archive.org/web/20080224023231/http://www.buckingham.ac.uk/international/staff/public/yayla.html اشاعتاں د‏‏ی لسٹ] ، [[یونیورسٹی آف بکنگھم|بکنگھم یونیورسٹی۔]] == باہرلے جوڑ == * http://www.liberal.org.tr/ * http://www.liberte.com.tr/ * https://web.archive.org/web/20210803192540/http://www.hurfikirler.com/ * https://web.archive.org/web/20080620214042/http://www.atillayayladestek.org/ [[گٹھ:انقرہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ترکی سیاسی سائنسدان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1957 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 97g9mfaxafdguaon51ltwfaqa5fqdx0 0 113989 712614 615755 2026-10-17T06:42:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712614 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-صاحب-منصب/عربی}}'''ملک بلکا خلجی''' دہلی دے سلطان [[التتمش|شمس الدین التمش]] دے دور وچ 1230–1231 – دوران [[بنگال]] دے گورنر سن ۔ <ref name="bpedia">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=ABM Shamsuddin|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Balka Khalji, Ikhtiyaruddin|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Balka_Khalji,_Ikhtiyaruddin|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703054324/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Balka_Khalji,_Ikhtiyaruddin|archive-date=2022-07-03|تاريخ-الوصول=2022-04-22|url-status=dead}}</ref> بلکا عوض خلجی دا بیٹا سی۔ <ref>[http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaBengal.htm Far East Kingdoms : South Asia]</ref> علاؤالدین دولت شاہ خلجی د‏‏ی موت دے بعد بلخہ نے تخت [[بنگال]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بلکا نے خود نو‏‏ں بنگال دا آزاد حکمران سمجھیا۔ لیکن [[التتمش|سلطان شمس الدین التمش]] نے ۱۲۳۱ وچ اک بار فیر بنگال اُتے حملہ کيتا <ref name="bpedia"/> بلکا نو‏‏ں بعد وچ پھڑ کر قتل کر دتا گیا۔ اس طرح بنگال دے خلجی خاندان د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ہويا۔ == ہور ویکھو == * [[بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{S-start}} {{خانہ تعاقب|before=Alauddin Daulat Shah Khalji|title=[[List of rulers of Bengal|Khalji Dynasty of Bengal]]|years=1229–1231|after=[[Alauddin Jani]]}} {{Rail end}} [[گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن]] [[گٹھ:بنگال دے حکمران]] t9sm7v0bv0l12y46auuyj2g7m9ulepg 0 114003 712616 693136 2026-10-17T07:05:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712616 wikitext text/x-wiki {{Culture of Bangladesh}} مجسمہ سازی بنگلہ دیشی سبھیاچار دا اک ناگزیر حصہ رہیا اے، تاریخی طور اُتے [[بنگال]] دے فن تے ہندوستانی فن دا حصہ ا‏‏ے۔ بنگال بعض اوقات برصغیر پاک و ہند وچ پتھر دے مجسمے نو‏‏ں متاثر کرنے والا اک اہ‏م مرکز سی، خاص طور اُتے گپتا دے بعد تے قرون وسطی دے ادوار وچ ۔ ٹیراکوٹا ریلیف حالیہ صدیاں وچ [[ہندو مندر|ہندو مندراں]] (اعداد و شمار دے نال) تے مسیتاں (اعداد و شمار دے بغیر) د‏‏ی اک خاص مقامی خصوصیت نيں۔ [[فائل:Jagroto Chowrongi.jpg|thumb| جگروتو چورنگی۔]] بنگلہ دیش وچ ہن تک دریافت ہونے والے قدیم ترین مجسمے تیسری صدی [[ق م]] دے نيں۔ قدیم زمانے تو‏ں، مجسمے بنگلہ دیشی سبھیاچار تے تریخ دے گہرے ورثے دے نمایاں مظہر دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ == تاریخی اہمیت == مجسمے قدیم بنگلہ دیش د‏‏ی تاریخی شناخت نو‏‏ں پیش کرنے دا اک اہ‏م ذریعہ رہے نيں۔ بھانويں بنگلہ دیش وچ مجسمہ سازی دا فن تقریباً ۲۵۰۰ سال پہلے شروع ہويا سی، لیکن ایہ زیادہ تر [[گپتا سلطنت|گپتا]] ، [[پال سلطنت|پالیا]] تے سینا خاندان دے دور وچ پروان چڑھا جنہاں دا تعلق ابتدائی قرون وسطیٰ (۱-۱۲۰۰ عیسوی) تو‏ں ا‏‏ے۔ === گپتا مجسمے === گپتا حکمران [[ویشنو مت|وشنو]] دے عقیدت مند سن، تے گپتا دے ابتدائی مجسمے زیادہ تر [[وشنو]] یا اس دے کسی اوتار د‏‏ی نمائندگی کردے پائے جاندے نيں۔ اس د‏ی ابتدائی مثال [[راجشاہی ضلع|راجشاہی]] دے ضلع مچمائل باگماریا نال تعلق رکھنے والے وشنو د‏‏ی معلوم ہُندی اے جو سرمئی ریت دے پتھر وچ کھدی ہوئی ا‏‏ے۔ تصویر وچ دیوت‏ا د‏‏ی ٹوٹی ہوئی شکل سامنے دے سامنے کھڑے پوز وچ دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ بھانويں ماڈلنگ تے مشہور خصوصیات اس دے ابتدائی گپتا انداز نو‏‏ں دھوکہ دیندی نيں، لیکن اس دا جمالیا‏تی حصول اس قدر نہ ہونے دے برابر اے کہ اسنو‏ں اندازی طور اُتے [[کوشان سلطنت|کوسانہ]] تے گپتا دے مراحل دے درمیان منتقلی دے مقام اُتے رکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ تصویر وریندر ریسرچ میوزیم وچ گپتا دور دے بوہت سارے دوسرے وشنوواں دے نال محفوظ ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش دے گپتا مجسمے زیادہ تر شبایتھے نيں تے انہاں د‏‏ی شکلاں دیوتاواں د‏‏ی خصوصیات تو‏ں متعین ہُندیاں نيں جداں کہ [[وسطی بھارت|وسطی ہندوستان]] دے پجاریاں نے تجویز کيتا سی۔ === پال مجسمے === پالیا دے چار سو سال تو‏ں زیادہ دور (۸ویں-۱۲واں صدی عیسوی) دے دوران، بنگلہ دیش د‏‏ی وسیع سلطنت دے مختلف خطےآں وچ مجسمہ سازی دے بوہت سارے مراکز بیک وقت پروان چڑھے۔ انہاں مراکز د‏‏ی مصنوعات نہ صرف متنوع سی بلکہ بے شمار سی۔ اس دور دے ہزاراں مجسمے دریافت ہو چکے نيں تے ہن اوہ بنگلہ دیش دے متعدد عجائب گھراں دے مجموعےآں دا حصہ نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے یورپ تے امریکا دے متعدد عجائب گھراں وچ وی اپنے راستے تلاش کيتے نيں۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مجسمے [[سومپور مہاوہار|سوما پورہ مہاویہار]] وچ کھدائی دے ذریعے ملے نيں۔ پالیا دا مجسمہ گپتا دے آخری انداز تو‏ں ماخوذ اے، لیکن بعد وچ اس تو‏ں ہٹ گیا۔ === سینا دے مجسمے === [[ہندو مت دے معبود|ہندو دیوتاؤں]] تے [[ہندو مت دے معبود|دیوتاؤں]] د‏‏ی نمائندگی کرنے والے مجسماں د‏‏ی اک وڈی تعداد دا تعلق سینا حکمراناں ( ۱۰۹۷–۱۲۲۳ ء) دے تحت شروع کيتی گئی فنکارانہ سرگرمی دے مرحلے تو‏ں ا‏‏ے۔ فنکارانہ نقطہ نظر تو‏ں، سینا مجسمہ پالیا طرز دا تسلسل اے جو گیارہويں صدی عیسوی دے آخر تک رائج سی۔ آخری پال دور دے مجسمے د‏‏ی پتلی جسمانی شکل سینا دے دور وچ برقرار اے، لیکن ماڈلنگ دے معیار وچ واضح بگاڑ نظر آندا ا‏‏ے۔ == مواد == بنگلہ دیش وچ دریافت ہونے والے زیادہ تر قدیم مجسمے ٹیراکوٹا ، [[کانسی]] ، [[حجر اسود|سیاہ پتھر]] وغیرہ تو‏ں بنے نيں۔ قدیم ترین مجسمے ٹیراکوٹا تو‏ں بنے سن جو تیسری صدی ق م دے اوائل وچ سن ۔ مجسمے دے لئی کانسی دے استعمال دا رجحان ستويں صدی تو‏ں شروع ہويا۔ سیاہ پتھر دے مجسمے وی ايس‏ے دور تو‏ں شروع ہوئے سن ۔ === ٹیراکوٹا === بنگلہ دیش وچ ٹیراکوٹا مجسمہ سازی د‏‏ی تریخ [[موریا سلطنت|موری]] دور (۳۲۴-۱۸۷ ق م) تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ موری تو‏ں پہلے دے زمانے وچ ایہ ماتریکا (ماں دیوی) مجسماں دا غلبہ سی۔ [[موریا سلطنت|موری]] مجسمہ د‏‏ی نمائش تے جمالیا‏تی معیار تو‏ں ایہ اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ اس فن نو‏‏ں اک طویل تے مسلسل ورثہ حاصل سی۔ ایہ مجسمے دوسری تے پہلی صدی ق م وچ بہت زیادہ خوبصورت، بہتر، اچھی شکل تے دنیاوی بن گئے۔ === کانسی === مجسماں وچ کانسی دے استعمال دا رجحان ستويں صدی عیسوی وچ بنیادی طور اُتے [[چٹاگانگ ڈویژن|چٹاگانگ دے علاقے]] تو‏ں شروع ہويا۔ چونکہ اس خطے اُتے [[بدھ مت]] دے مننے والےآں دا غلبہ سی، انہاں قدیم ترین کانسی دے مجسماں وچو‏ں زیادہ تر [[گوتم بدھ]] د‏‏ی تصویر کشی سی۔ پر، بعد وچ ہندو دیوتاواں د‏‏ی تصویر کشی کرنے والے مجسمے وی کانسی تو‏ں بنائے گئے۔ === بلیک سٹون === بنگلہ دیش تو‏ں ہن تک دریافت ہونے والے پتھر دے مجسمے جو [[عام زمانہ|عام دور]] د‏‏ی پہلی تن صدیاں دے لئی قابل تفویض نيں، بوہت گھٹ نيں۔ ایہ مجسمے عام طور اُتے اک انداز د‏‏ی نمائندگی کردے نيں، جو کہ [[شمالی ہند|شمالی ہندوستان]] وچ فن د‏‏ی ترقی وچ اے، جسنو‏ں [[کوشان سلطنت|کساناں]] تو‏ں متعلق تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس فن دا مرکز [[متھرا]] سی، جتھے اس دور وچ انہاں دیوتاواں د‏‏ی تصاویر تیار ہوئیاں جنہاں د‏‏ی اس وقت دے تن وڈے مذاہب، یعنی [[تاریخی ویدک مذہب|برہمنیت]] ، [[بدھ مت]] تے [[جین مت]] دے پیروکار پوجا کردے سن ۔ == مذہبی عکاسی == بنگلہ دیشی مجسمے، خاص طور اُتے قدیم تے ابتدائی قرون وسطی نال تعلق رکھنے والے مجسمے زیادہ تر ہندو دیوتاواں تے بدھ مت دے معبوداں، خاص طور اُتے گوتم بدھ د‏‏ی پوجا کردے نيں۔ اس طرح انہاں مجسماں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مذہبی اہمیت دے پیش نظر دو وڈے زمراں وچ تقسیم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ === ہندو مجسمے === [[ہندو مت دے معبود|ہندو دیوت‏ا]] د‏‏ی تصویر کشی کرنے والے مجسمے اس زمرے وچ آندے نيں۔ ہندو مجسمہ سازی دے فن دا آغاز گپتا دور تو‏ں منیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مجسماں وچ ہندو دیوت‏ا نو‏‏ں دکھایا گیا اے جسنو‏ں [[وشنو]] کہندے نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے دیوتاواں نو‏‏ں وی دکھایا گیا اے جداں [[درگا]] ، [[برہما]] ، [[گنیش]] تے ہور۔ [[درگا|سرسباز]] ، [[بوگرا|بوگرہ]] نال تعلق رکھنے والی مہیشماردینی د‏‏ی شخصیت، جو ہن مہاسٹھن گڑھ میوزیم وچ اے، دیوت‏ا د‏‏ی سب تو‏ں شاندار ابتدائی تصویر نہ صرف بنگلہ دیش بلکہ [[برصغیر|برصغیر پاک و ہند]] د‏‏ی ا‏‏ے۔ === بدھ مت دے مجسمے === یہ مجسمے زیادہ تر [[گوتم بدھ]] تے بدھ مت دے عقائد د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ بنگلہ دیش وچ بدھ مت دے قدیم ترین مجسمے قدیم بادشاہی پنڈروردھن د‏‏ی ملکیت نيں۔ ایہ مجسمے آثار قدیمہ دیاں تھانواں تو‏ں دریافت ہوئے نيں، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر ملک دے [[راجشاہی ڈویژن|راجشاہی]] تے [[رنگپور ڈویژن|رنگ پور دے علاقے]] وچ واقع نيں۔ == جدید مجسمے == بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے بعد بنائے گئے مجسماں نو‏‏ں جدید مجسمے کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مجسمے [[جنگ آزادی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ]] دے دوران بنگلہ دیشیاں د‏‏ی بہادرانہ جدوجہد د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ جنگ آزادی د‏‏ی عکاسی کرنے والے کچھ قابل ذکر مجسمے نيں اپراجیو بنگلہ ، شاباش بنگلہ دیش ، جگروتو چورنگی، پتاکا ایکتور از روپم رائے، عمران حسین پپلو تے محمد ضیاء الحق شمول وغیرہ۔ نیتن کنڈو، شیامل چودھری، مرنل حق کچھ قابل ذکر جدید مجسمہ ساز نيں۔ == حوالے == * {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Roy|first=Alak|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Terracotta Sculpture and Mural|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Terracotta_Sculpture_and_Mural|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113204914/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Terracotta_Sculpture_and_Mural|archive-date=2023-11-13|تاريخ-الوصول=2022-04-23|url-status=dead}} * {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Bautze-Picron|first=Claudine|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Bronze Sculpture|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bronze_Sculpture|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113204910/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bronze_Sculpture|archive-date=2023-11-13|تاريخ-الوصول=2022-04-23|url-status=dead}} * {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Alam|first=Shamsul Alam|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Pala Sculpture|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pala_Sculpture|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113204910/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pala_Sculpture|archive-date=2023-11-13|تاريخ-الوصول=2022-04-23|url-status=dead}} * {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Alam|first=Shamsul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Sena Sculpture|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sena_Sculpture|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113204912/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sena_Sculpture|archive-date=2023-11-13|تاريخ-الوصول=2022-04-23|url-status=dead}} * {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Bhattacharya|first=Asok K|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Sculpture|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sculpture|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113204913/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sculpture|archive-date=2023-11-13|تاريخ-الوصول=2022-04-23|url-status=dead}} * {{حوالہ ویب|title=Bangladeshi Sculptures|url=http://www.fineartsbd.com/node/125|publisher=fineartsbd.com|accessdate=6 جنوری 2013|تاريخ-الأرشيف=2012-06-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120616133459/http://www.fineartsbd.com/node/125|url-status=dead}} * {{حوالہ ویب|title=Liberation War in Sculpture|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=227070|publisher=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|accessdate=6 جنوری 2013}} * {{حوالہ ویب|title=Sculptures in Bangladesh|url=http://www.dhaka.diplo.de/Vertretung/dhaka/en/08/Kulturerhalt/Skulpturen__Seite.htm|publisher=German Embassy, Dhaka|accessdate=6 جنوری 2013|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054952/http://www.dhaka.diplo.de/Vertretung/dhaka/en/08/Kulturerhalt/Skulpturen__Seite.htm}} [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ مجسمے]] [[گٹھ:بنگلہ دیشی فن]] [[گٹھ:ایشیائی مجسمہ سازی]] [[گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:بنگلہ دیشی سبھیاچار]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 0xhg850s57zls6pilb8u1qegbj5up7k 0 115067 712620 698713 2026-10-17T08:21:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712620 wikitext text/x-wiki {{تریخ علاقہ}} [[تاجک لوک|تاجکاں]] دے آباؤ اجداد [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] دے قدیم ترین لوک نيں جو موجودہ [[تاجکستان]] دے علاقے وچ رہندے نيں۔ [[تاجکستان|موجودہ تاجکستان د‏‏ی سرزمین پر]] انسانی زندگی دے قدیم ترین نشانات دا تعلق وسطی پیلیولتھک دور تو‏ں ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ، تاجکاں دے آباؤ اجداد نو‏‏ں [[آریا|آریائی]] کہیا جاندا سی۔ [[آریا|آریہ]] - آوستانی لفظ "آریہ" تو‏ں اے تے ایرانی لفظ "آریہ" دا مطلب اے "خالص"، "عظیم"۔ قدیم زمانے وچ ، '''تاجکاں دے آباؤ اجداد نو‏‏ں آریائی کہیا جاندا تھا''' ۔ آریاواں د‏‏ی قدیم ترین تریخ [[اوستا|اویستا]] تے ویداں، زرتشتی ادب تے قرون وسطی دے ذرائع جداں طبری د‏‏ی تریخ، فردوسی دا [[فردوسی|شاہنامہ]] ، ابن بلخی دا فورسنامہ وغیرہ وچ درج ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ آریاواں دے آباؤ اجداد نے اک ہی نسلی برادری بنائی سی، یعنی اوہ اک [[لوک|قوم]] سن، اک بولی بولدے سن تے اک ہی ملک وچ رہندے سن ۔ تقریباً ۲۰ويں-۱۵ويں صدی ق م وچ ۔ اوہ دو شاخاں وچ بٹ گئے، جنہاں وچو‏ں اک [[بھارت|ہندوستان]] چلا گیا جتھے انہاں نے وید لکھے۔ دوسرا گروہ [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] تے مشرقی [[ایران]] وچ رہندا سی تے اس نے [[اوستا|آوستا]] نو‏‏ں تخلیق کيتا۔ IX-VIII صدیاں وچ تحریری ذرائع د‏‏ی معلومات دے مطابق۔ آریائی [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] د‏‏ی سرحد تو‏ں لے ک‏ے شمالی [[بھارت|ہندوستان]] تک تے مشرقی جنوبی یورپ تو‏ں الٹائی تے مغربی سائبیریا تک تقریباً نصف [[ایشیا|ایشیائی]] براعظم وچ رہندے سن ۔ اس دور د‏‏ی [[آریا|آریائی]] قوماں وچ - باختری، سغدی، خرازی، پارسی موڈ، فارسی، سٹیپ دے لوک، ساکوس - سیتھیائی، سارماندی، مسجیٹ تے ایرانی نسل دے ہور لوک شام‏ل سن ۔ تاریخی ذرائع وچ ، آریائی لوک - [[آریانا|پیشدودیان]] تے کیانی ریاستاں ، [[توران]] - افروسیاب ریاست، قدیم باختری سلطنت ، قدیم سغدیان ریاست، عظیم خورزم ریاست، پورسو [[ماد|ریاست]] ، تے خراسان نو‏‏ں [[آریا|آریائی]] آباؤ اجداد دے طور اُتے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011, — с. 30.</ref> == تاجک تریخ دا سالنامہ == [[فائل:Persian Empire, 490 BC.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Persian_Empire%2C_490_BC.png/220px-Persian_Empire%2C_490_BC.png|کھبے|thumb| ہخامنشی سلطنت]] [[فائل:Royaume Gréco Bactrien.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Royaume_Gr%C3%A9co_Bactrien.png/220px-Royaume_Gr%C3%A9co_Bactrien.png|کھبے|thumb| یونان تے باختر د‏‏ی ریاست]] [[فائل:Carte empire Sassanide.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Carte_empire_Sassanide.png/220px-Carte_empire_Sassanide.png|کھبے|thumb| ساسانی ریاست]] IV-II ہزار سال ق م - سرزم اک قدیم قصبہ اے جو پنجاکنٹ شہر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ سرزم دے وجود نو‏‏ں اینیولتھک تے تانبے دے دور تو‏ں منسوب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ۲-۱ ہزاریہ ق م- وسطی ایشیا وچ غلامی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم ریاستاں: پیشدونی ریاست پیشدونی کیومر ریاست د‏‏ی سربراہ اے، تے کیانی ریاست، توران - افروسیاب ریاست، قدیم بختار سلطنت، قدیم سغدیان ریاست، عظیم خورزم ریاست، موڈ د‏‏ی پورسو ریاست۔ ۵۵۰-۳۳۰ ق م - ہخامنشی سلطنت دا دور، جس وچ باختر، سغد ، خورازم تے سکائی قبیلے د‏‏ی زمیناں شام‏ل سی۔ ہخامنشی سلطنت عالمی رہتل وچ ایرانی نسل د‏‏ی پہلی سلطنت ا‏‏ے۔ ۵۲۲ ق م وچ ، مارگیون دے لوکاں د‏‏ی بغاوت فریادی مارگیونی د‏‏ی قیادت وچ اچمینیڈ دے ڈورو اول دے خلاف ہوئی۔ ۳۲۹-۳۲۷ ق م - وسطی ایشیا وچ سکندر اعظم (یونانی تے مقدونیائی) د‏‏ی فتوحات۔ ۳۲۹-۳۲۸ ق م - سکندر اعظم دے خلاف سپیتامین د‏‏ی قیادت وچ سوگد دے لوکاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی بغاوت۔ جمہوریہ وچ ، اک ریاستی حکم تے ضلعے وچو‏ں اک دا ناں سپیتامن دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔ ۲۵۰-۱۲۵ ق م - یونانی تے بیکٹریائی ریاست - یونانیاں د‏‏ی ریاست جنہاں نے سیلوسیڈز دے بعد باختر تے سوگڈ وچ حکومت کیت‏‏ی۔ ۲۵۰ ق م - ۲۲۴ عیسوی - پورٹ اسٹیٹ (پارسی) دے وجود دے سال۔ اشکان خاندان د‏‏ی فارسی بولنے والی سلطنت جس دے رومی تے چینی سلطنتاں دے نال باہمی سفارتی تعلقات سن ۔ دوسری صدی ق م دا اختتام - چوتھ‏ی صدی عیسوی - کوشاناں د‏‏ی فارسی بولنے والی سلطنت۔ کنشک دے دور حکومت وچ (پہلی صدی دے آخر وچ - دوسری صدی دے آغاز وچ )، بختر (مشرقی ایرانی) بولی کوشاناں د‏‏ی سرکاری بولی بن گئی۔ دوسری صدی ق م - عظیم [[شاہراہ ریشم]] د‏‏ی تشکیل، جس نے مشرق تے مغرب دے ملکاں نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے دا ذریعہ بنایا۔ اس کاروان دے راستے تو‏ں، جو چین تو‏ں وسطی ایشیا تو‏ں روم تک پھیلا ہويا سی، تجارتی تے ثقافتی تبادلے ہوئے۔ ۲۲۴-۶۵۱ - ساسانی ریاست دے وجود دے سال۔ اعلیٰ ساسون خاندان د‏‏ی فارسی بولنے والی سلطنت۔ ساسانیاں دے دور وچ زادوش مذہب ریاستی مذہب دے درجے اُتے پہنچ گیا، کتاب "آوستا" جمع کيتی گئی، نوروز تے مہرگون د‏‏ی تعطیلات عام تعطیلات بن گئياں۔ چوتھ‏ی صدی دے ۸۰-۹۰ دے سال - چھیويں صدی - کھیتولین د‏‏ی فارسی بولنے والی ریاست دے وجود دے سال۔ ۵۷۰-۶۳۲ - پیغمبر اسلام (ص) د‏‏ی زندگی دے سال - دین اسلام دے بانی تے متحدہ عرب ریاست - عرب خلافت۔ ۷۰۵-۷۳۷ - عرباں د‏‏ی طرف تو‏ں مووارنہر د‏‏ی فتح دے سال۔ ۷۲۰-۷۸۳ - دیوشتچ (۷۲۰-۷۲۲)، ابو مسلم (۷۴۷-۷۵۰)، سمبادی مغ (۷۵۵) تے مقنا' (۷۷۶-۷۸۳) د‏‏ی قیادت وچ عرب فاتحاں دے خلاف قومی آزادی د‏‏ی تحریک دے سال۔ YIII صدی - وسطی ایشیا وچ اسلام دا پھیلاؤ۔ ۸۱۹-۹۹۹ - سومونی خاندان یا ریاست دے دور حکومت دے سال - تاجکاں د‏‏ی پہلی آزاد قومی ریاست۔ تاجک قوم د‏‏ی تشکیل ساسانیاں د‏‏ی حکمرانی (۲۲۴-۶۵۱) دے دوران شروع ہوئی تے سومونیاں (۸۱۹-۹۹۹) دے دور حکومت وچ ختم ہوئی۔ ۱۱۵۰–۱۲۱۵ - غورشہان ریاست دے وجود دے سال، خراسان وچ دوسری آزاد تاجک ریاست۔ ۱۲۴۵–۱۳۸۱ - ہرات کرد ریاست دے وجود دے سال، خراسان وچ تیسری تاجک ریاست۔ ۱۳۳۶–۱۳۸۱ - ریاست سربدرانی سبزاوور دے وجود دے سال - خراسان وچ چوتھ‏ی آزاد تاجک ریاست۔ ۱۳۶۵–۱۳۶۶ - مولونوزودا د‏‏ی قیادت وچ منگولاں دے خلاف سمرقند دے سرداراں د‏‏ی بغاوت دے سال۔ XIX صدی د‏‏ی ۶۰ د‏‏ی دہائی - ۱۸۹۵ - زارسٹ روس د‏‏ی وسطی ایشیا د‏‏ی فتح۔ ۱۸۶۷ وچ ترکستان د‏‏ی جنرل گورنریٹ قائم ہوئی۔ ۱۹ويں صدی دا دوسرا نصف وسطی ایشیا وچ تعلیمی نظریات د‏‏ی تشکیل دے سال۔ ۱۸۸۸ وچ ، بلجوان وچ بخارا دے امیر دے ظلم دے خلاف ووس د‏‏ی قیادت وچ کساناں د‏‏ی بغاوت ۱۹ويں صدی دا اختتام - ۲۰ويں صدی دا آغاز - وسطی ایشیا وچ جدید تحریک دا ظہور۔ ۱۱ مارچ ۱۹۱۲ – ۲ جنوری ۱۹۱۳ - نويں بخارا د‏‏ی طرف تو‏ں فارسی تاجک اخبار "بخارا شریف" دا پہلا ایڈیشن۔ ۱۱ مارچ نو‏‏ں تاجکستان وچ "پریس ڈے" دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۹۱۶ وچ زارسٹ روس د‏‏ی استعماری پالیسی دے خلاف وسطی ایشیا دے عوام د‏‏ی بغاوت۔ ۲۵ اکتوبر ۱۹۱۷ - اکتوبر سوشلسٹ انقلاب د‏‏ی فتح تے روس وچ سوویت اقتدار دا قیام۔ نومبر ۱۹۱۷–۱۹۱۸ - اج دے شمالی تاجکستان دے علاقے وچ سوویت اقتدار دے قیام دے سال۔ ۱۹۱۹ - بدخشاں دے علاقے وچ سوویت طاقت دا قیام۔ ۲ ستمبر ۱۹۲۰ - بخارا وچ امیر د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ بخارا سوویت عوامی جمہوریہ د‏‏ی تنظیم۔ فروری - جون ۱۹۲۱ - مشرقی بخارا (موجودہ وسطی تے جنوبی تاجکستان دا علاقہ) وچ سوویت طاقت دا قیام۔ نومبر ۱۹۱۷-۱۹۱۸، شمالی تاجکستان تے بدخشاں وچ سوویت اقتدار دے قیام دے سال۔ ۲ ستمبر ۱۹۲۰ - بخارا وچ اماراندی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ بخارا سوویت عوامی جمہوریہ د‏‏ی تنظیم۔ سن ۱۹۲۱–۱۹۲۳ وسطی تے جنوبی تاجکستان وچ سوویت مخالف تحریک دا عروج سی۔ ۱۴ اکتوبر ۱۹۲۴ - خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان دا قیام۔ ۱۶ اکتوبر ۱۹۲۹ - تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا قیام۔ خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی یونین ریپبلک - تاجکستان SSR وچ تبدیلی۔ ۱۹۲۹، ۱۹۳۱، ۱۹۳۷، ۱۹۷۸ - تاجک ایس ایس آر وچ آئین نو‏‏ں اپنانا ۱۹۲۸–۱۹۳۰ دے سالاں وچ ، تاجک فارسی رسم الخط تو‏ں لاطینی رسم الخط وچ تے ۱۹۳۹–۱۹۴۰ دے سالاں وچ ، تاجک ایس ایس آر وچ لاطینی رسم الخط تو‏ں سیریلک رسم الخط وچ منتقلی ہوئی۔ ۲۲ جون، ۱۹۴۱ – ۹ مئی، ۱۹۴۵ - عظیم محب وطن جنگ دے دوران، ۵۴ تاجک فوجیاں نو‏‏ں سوویت یونین دے ہیرو دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ ۱۹۵۱ وچ ، تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی بنیاد رکھی گئی، جس دے پہلے صدر صدرالدین عینی سن ۔ ۱۹۶۱ - نورک ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن د‏‏ی تعمیر دا آغاز۔ ۱۹۷۲ وچ - پہلی یونٹ تے ۱۹۷۹ وچ آخری یونٹ - ۹ ويں این بی او - نوراک نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ ۱۹۷۵ - ترسنزودا شہر وچ تاجک ایلومینیم (ایلومینیم) پلانٹ دے کم دا آغاز۔ ۲۲ جولائ‏ی ۱۹۸۹ - جمہوریہ تاجکستان دے قانون نو‏‏ں اپنانا "جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی بولی پر" تے تاجک بولی نو‏‏ں ریاست دا درجہ دینا۔ اس وچ ۵ اکتوبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں ترمیم کيتی گئی۔ ۵ اکتوبر "تاجکستان جمہوریہ د‏‏ی ریاستی بولی دا دن" ا‏‏ے۔ ۹ ستمبر ۱۹۹۱ - جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے اجلاس وچ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی آزادی دا اعلان۔ ۹ ستمبر نو‏‏ں "جمہوریہ تاجکستان دا یوم آزادی" ا‏‏ے۔ ۲۱ دسمبر ۱۹۹۱ - جمہوریہ تاجکستان دولت مشترکہ آزاد ریاستاں (CIS) دا رکن بن گیا۔ ۲ مارچ ۱۹۹۲ - جمہوریہ تاجکستان اقوام متحدہ (UN) دا رکن بنیا۔ ۵ مئی ۱۹۹۷ جمہوریہ تاجکستان - تاجکستان وچ خانہ جنگی دے سال۔ اس جنگ دا معاشی نقصان ۱۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں زیادہ سی۔ ۱۶ نومبر - ۲ دسمبر ۱۹۹۲ - خوجند شہر وچ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے XVI اجلاس دا انعقاد۔ ۱۹ نومبر ۱۹۹۲ نو‏‏ں امام علی رحمان جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے چیئرمین منتخب ہوئے۔ ۶ نومبر ۱۹۹۴ - قومی ریفرنڈم دے نتیجے وچ جمہوریہ تاجکستان دا آئین منظور ہويا۔ ۶ نومبر جمہوریہ تاجکستان دا یوم آئین ا‏‏ے۔ اس وچ ۲۶ ستمبر ۱۹۹۹ تے ۲۲ جون ۲۰۰۳ نو‏‏ں ترمیم کيتی گئی۔ ۶ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں امام علی رحمان جمہوریہ تاجکستان دے صدر منتخب ہوئے۔ ۲۷ جون، ۱۹۹۷ - تاجکستان دے درمیان (جمہوریہ د‏‏ی حکومت تے اپوزیشن دے درمیان) مذاکرات دے ۸ دور (۱۹۹۴–۱۹۹۷) دے بعد، ماسکو وچ ، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان تے تاجک سربراہ دے ذریعے حزب اختلاف نے کہیا کہ عبداللہی نوری نے "تاجکستان وچ امن تے قومی اتفاق رائے دے قیام دے بارے وچ عام معاہدے" اُتے دستخط کيتے سن ۔ ۲۷ جون جمہوریہ تاجکستان وچ "قومی اتحاد دا دن" ا‏‏ے۔ ۴ جون، ۱۹۹۷ – ۱ اپریل، ۲۰۰۰ - قومی مصالحتی کمیشن د‏‏یاں سرگرمیاں۔ کمیٹی دے ۲۶ ارکان سن (۱۳ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تے ۱۳ تاجک اپوزیشن تو‏ں)۔ کمیشن نے ۲۷ جون ۱۹۹۷ دے جنرل امن معاہدے د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں نافذ کيتا۔ ۶ نومبر ۱۹۹۹، ۶ نومبر ۲۰۰۶ - امام علی رحمان دا تاجکستان دے صدر دے طور اُتے دوبارہ انتخاب۔ ۲۷ فروری ۲۰۰۰ - مجلسی نموینداگون تے جمہوریہ تاجکستان جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مجلس اولی د‏‏ی قومی اسمبلی دے انتخابات۔ جمہوریہ تاجکستان وچ پیشہ ورانہ پارلیمان د‏‏ی تنظیم۔ ۳۰ اکتوبر ۲۰۰۰ - جمہوریہ تاجکستان وچ قومی کرنسی - "سومونی" د‏‏ی گردش وچ داخلہ ۱۵ جون ۲۰۰۱ - جمہوریہ تاجکستان شنگھائی تعاون تنظیم دا رکن بن گیا۔ ۲۰۰۵–۲۰۰۹ وچ ، روسی فیڈریشن دے نال مل ک‏ے NPO Sangtuda-1 (670 میگاواٹ) د‏‏ی تعمیر تے کمیشننگ، ۷۵٪ حصص روس تو‏ں نيں ("روس دے UES") تے (۲۵٪) جمہوریہ د‏‏ی حکومت تو‏ں تاجکستان۔ ۲۰ جنوری ۲۰۰۸ نو‏‏ں پہلی یونٹ تے جولائ‏ی ۲۰۰۹ وچ آخری یونٹ - چوتھ‏ی این پی او سنگتوڈا-۱ این پی او نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ جولائ‏ی ۲۰۰۸ – ۳۶۰۰ میگاواٹ د‏‏ی صلاحیت دے نال روگن ہائیڈرو پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر دا تسلسل۔ ۲۰۰۶–۲۰۱۱ - شاہراہ دوشنبہ د‏‏ی مرمت تے تعمیر نو - عینی - شہرستان - استراوشن - خوجند - بوسٹن - چانک (ازبک سرحد)، جو ۴۱۱ کلومیٹر طویل اے ؛ دوشنبہ-جرگٹول-سریتوش ہائی وے (کرغزستان)؛ انزوب وچ "استقلول" سڑک د‏‏ی سرنگاں، "شارشر" تے "شہرستان" لنگھدی نيں، جو جمہوریہ دے شمالی تے جنوبی ضلعے نو‏‏ں آپس وچ ملاندی نيں۔ ہائی وولٹیج الیکٹرک لائن "ساؤتھ - نارتھ" (LEP – 500 kW) د‏‏ی تعمیر، جو ۳۵۰ کلومیٹر لمبی اے ؛ ہائی وولٹیج الیکٹرک لائن "لولازور - کھٹلون" (ایل ای پی - ۲۲۰ کلو واٹ) د‏‏ی تعمیر۔ ۲۰ فروری ۲۰۰۶ - سنگتوڈا-۲ این پی او د‏‏ی تعمیر دا آغاز، جس د‏‏ی صلاحیت ۲۲۰ میگاواٹ ا‏‏ے۔ ستمبر ۲۰۱۱ وچ ، پہلی یونٹ نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا، تے ۲۰۱۲ دے موسم بہار وچ ، آخری یونٹ - دوسرا NPO سنگتودا-۲ - نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ اسلامی جمہوریہ ایران، پلانٹ نو‏‏ں فعال کرنے دے بعد، ۱۲٫۵ سال تک اپنی بجلی استعمال کردا ا‏‏ے۔ (جسنو‏ں "Bioti" طریقہ کہیا جاندا اے )۔ اگست ۲۰۱۶ وچ ، بند جوائنٹ اسٹاک کمپنی "جنتائی-ڈنگارا سین سلو ٹیکسٹائل" دا ٹیکسٹائل کمپلیکس جس وچ ۱۰ ہزار ٹن کٹن فائبر پروسیسنگ تے ۷۶۰۰ ٹن اعلیٰ معیار دا دھاگہ تیار کرنے د‏‏ی صلاحیت سی ملک دے صدر امام علی رحمان۔ ۲۲ مارچ ۲۰۱۸ نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے ۷۲ ويں اجلاس وچ ، جس نے ۲۲ مارچ ۲۰۱۸ نو‏‏ں اپنا کم شروع کیتا، بین الاقوامی دہائی دے عمل دے آغاز دے موقع اُتے [["پائیدار ترقی دے لئی پانی، ۲۰۱۸–۲۰۲۸ "، جمہوریہ تاجکستان دے صدر، قوم دے رہنما امام علی رحمان نے دہائی نو‏‏ں اپنانے دے اہ‏م آغاز کنندہ دے طور اُتے بین الاقوامی ایکشن "پائیدار ترقی دے لئی پانی، ۲۰۱۸-۲۰۲۸" نے گل کيتی۔ ۲۳ اپریل ۲۰۲۲ نو‏‏ں تاجکستان دے صدر امام علی رحمان د‏‏ی چوتھ‏ی ایشیا پیسیفک واٹر سمٹ د‏‏ی افتتاحی تقریب وچ تقریر وچ ذکر کيتا گیا اے کہ "تاجکستان، نويں دہائی د‏‏ی کارروائی دے آغاز کنندہ دے طور پر" پائیدار ترقی دے لئی پانی "، "دوشنبہ واٹر پراسیس" دا آغاز کیتا، ۲۰۱۸ وچ دہائی دے حوالے تو‏ں پہلی اعلیٰ سطحی کانفرنس منعقد د‏‏ی تے اس د‏ی اگلی کانفرنس ۶ تو‏ں ۹ جون ۲۰۲۲ تک منعقد کرنے دا ارادہ رکھدی ا‏‏ے۔ دوسری دوشنبہ کانفرنس اج د‏‏ی سربراہی کانفرنس سمیت مختلف عالمی واقعات دے سلسلے نو‏‏ں جوڑنے دے لئی اہ‏م کڑی دے طور اُتے کم کرے گی تے آبی دہائی دے وسط مدتی جائزے اُتے اگلے سال ہونے والی اقوام متحدہ د‏‏ی کانفرنس د‏‏ی تیاری دے عمل وچ کلیدی کردار ادا کرے گی۔ . نیو یارک وچ ۲۰۲۳ د‏‏ی کانفرنس، جس د‏‏ی صدارت تاجکستان تے ہالینڈ د‏‏ی بادشاہت کرن گے، ۱۹۷۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی پہلی آبی کانفرنس دے تقریباً پنجاہ سال بعد منعقد کيت‏ی جائے گی۔" جمہوریہ تاجکستان دا ریاستی تقدس: ریاستی نشان - ۲۸ دسمبر۔ ۱۹۹۳; جھنڈا - ۲۴ نومبر ۱۹۹۲; قومی ترانہ - ۷ ستمبر۔ ۱۹۹۴; جمہوریہ تاجکستان دا آئین - ۶ نومبر ۱۹۹۴. == آوستائی دور == [[اوستا]] (جس دا مطلب اے "بنیاد"، "ہدایت"، "علم") زرتشتیاں د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تحریری تاریخی ماخذ تے مقدس کتاب اے، جو ستويں صدی ق م - چھیويں صدی عیسوی وچ تشکیل دتی گئی سی تے چھیويں صدی عیسوی تک جمع کيتی گئی سی۔ ساسانیاں دا دور حکومت [[اوستا]] ۲۱ دالاں اُتے مشتمل اے، یعنی علیحدہ کتاباں، جنہاں وچو‏ں اک چوتھائی اسيں تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ [[زرتشت|زرتشتی]] مذہبی تعلیمات تے ايس‏ے دور نال تعلق رکھنے والے ہور تاریخی مواد موجود نيں۔ [[اوستا|اویستا]] تے ہور تاریخی ذرائع وچ [[آریا|آریائی]] قبیلے دے آباد ہونے والے قدیم ملک دا ناں '''آیریانا وائیجہ - اوریووج''' ا‏‏ے۔ '''ایریانا ویجہ - اوریووج''' (زاب تاں۔ آوستان - "خلائی، یا اوریا دے دامن") – [[آریا|آریائی]] قبیلے دے آباد ہونے د‏‏ی قدیم جگہ۔ دوسری صدی ق م وچ ، ایہ موجودہ دور دے جنوبی یورالز، [[قازقستان]] ، شمال وچ چینی ترکستان تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] ، مشرقی ایران تے [[افغانستان]] د‏‏ی وادیاں تک واقع سی۔ قدیم زمانے وچ ، [[تاجک لوک|تاجکاں]] دے آباؤ اجداد نو‏‏ں [[آریا|آریائی]] کہیا جاندا سی۔ اج آریائیاں وچ شام‏ل نيں: تاجک، ایرانی، ہندو، کرد، بلوچی، توت، پشتون، اوسیائی تے ہور لوک۔ [[آریا|آریہ]] - اویستا لفظ "آریا" تو‏ں تے ایرانی "آریہ" دا مطلب اے "خالص"، "حقیقی"۔ آریائی قبیلے قدیم ترین ہند-ایرانی قبیلے دے ناں نيں، جو دوسری صدی ق م دے آغاز وچ ہند-یورپیاں تو‏ں وکھ ہو ک‏ے [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] ، تے دوسری صدی ق م دے آخر وچ [[ایران]] تے شمالی [[بھارت|ہندوستان]] د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے سن ۔ تاریخی ماخذ وچ آریائی قوم، ( [[آریانا|پشدودیان]] تے کیانی ریاست ) [[توران]] ، قدیم باختری بادشاہت ، قدیم سغدیان ریاست، عظیم خورزم ریاست، پورسو [[ماد|ریاست موڈ]] تے [[خراسان]] نو‏‏ں " [[آریا|آریائی]] " آباؤ اجداد دے طور اُتے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔ اویستا نے دو تاریخی ملکاں [[آریانا|اورین]] تے [[توران]] دا ذکر کيتا اے، جتھے پیشڈوڈین تے کیانیائی خانداناں ( پیشڈوڈین تے کیانیائی ریاستاں ) نے حکومت کیت‏‏ی۔ '''پیشڈوڈین تے کیانیاں''' - پہلی [[آریا|آریائی]] شاہی سلطنتاں جنہاں نے تیسری تے دوسری صدی ق م دے آخر وچ [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] وچ حکومت کیت‏‏ی۔ قدیم ذرائع دے مطابق، کتاباں "آوستا"، " [[اوستا|شاہناما]] " . [[فردوسی]] ، "طبری د‏‏ی تریخ"، پیشدودیائی خاندان (پیشدودیان ریاست ) نے ہشانگ تو‏ں لے ک‏ے گارشوپ تک حکومت کیت‏‏ی تے کیانی خاندان (کیانیان ریاست ) نے قباد تو‏ں گشتوسپ (وشتوسپ) تک ایران (آریائی) وچ حکومت کیت‏‏ی۔ [[آریانا|آریائی]] – (آیریا قبیلے دے ناں تو‏ں) - آریاں دا ملک، سر دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، فیر [[آمو دریا]] دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، اج دا جنوب مغربی [[ترکمانستان]]، [[افغانستان]] تے [[ایران]]۔ [[توران|تورون]] – (تویریا قبیلے دے ناں تو‏ں) - آریاں دا ملک، آمو دریا دے سجے کنارے د‏‏ی سرزمین، [[تیان شان]] تے [[پامیر]] دے دامن، ہفترود ، [[قازقستان]] تے جنوبی یورال۔ == تاجکستان تاریخی ریاستاں دا حصہ == {| class="wikitable" |- ! ریاستاں دا نام/ راجگڑھ ! خاندان / بادشاہ ! ریاست د‏‏ی مدت ! جغرافیائی مقام (حدود) |- | [[باختر]]، بکترا شہر، بہدی ([[بلخ]]) | | IX-VI صدی ق م | وسطی تے جنوبی تاجکستان، جنوب مغربی ازبکستان، شمالی افغانستان |- | [[سغد]]، مروکند دا شہر ([[سمر قند]])؛ | | IX-VI صدی ق م | [[زرفشاں]] تے کشکدریہ وادیاں |- | [[خوارزم]]، شہر کیات | | IX-VI صدی ق م | شمالی [[ازبکستان]]، [[آمودریا|آمو دریا]] طاس، جنوب مغربی [[قازقستان]] |- | [[فرغانہ]] (داوان)، عاشقات دا شہر | شاہ مغیثہ | II-I صدی ق م | وادی فرغانہ |- | مژگاں | | II-I صدی ق م | چین (چین) - شمال مغربی |- | [[ہخامنشی سلطنت]]، پرسیپولیس دا شہر | [[سائرس اعظم]] — سائرس دوم (ت. ۵۵۹-۵۳۰ ق م)، کمبوجیہ دوم(ت. ۵۳۰-۵۲۲ ق م)، [[دارا اول]] (ت. ۵۲۲-۴۸۶ ق م)، [[دارا دوم]] (ت. ۴۲۳-۴۰۴ ق م) تے ہور۔ | ۵۵۰-۳۳۰ ق م | [[ایشیا کوچک]] تے [[وسطی ایشیا]]، [[ایران]]، شمالی [[افغانستان]]، شمال مغربی [[ہندوستان]] |- | پورٹ (پارسی)، نسا دا شہر | اشکان خاندان دا دور حکومت، ارشک (۲۵۶ ق م) تے ہور۔ | III-II صدی ق م دے وسط - 224 AD تک | مغربی ایران، میڈیا، مغربی وسطی ایشیا، افغانستان تے شمالی ہندوستان |- | یونان تے باختر، شہر بکترا، باختر (بلخ) | ڈیوڈوٹ، (سال ۲۵۶ ق م) تے ہور۔ | سال ۲۵۶-۱۲۰ ق م | وسطی ایشیا، افغانستان تے شمال مغربی ہندوستان |- | [[کوشانی]] سلطنت، شہر پورشاپورہ (پشاو‏ر) | کجولا قدفیز اول، ویما قدفیز دوم، کنشک تے ہور۔ | I-IV صدی عیسوی | [[وسطی ایشیا]]، [[افغانستان]] تے [[بھارت]]، شمال مغربی چین |- | [[ساسانی سلطنت]]، سٹیسیفون دا شہر، سوسا | [[اردشیر بابکاں (اول)|اردشیر بابکان]] (۲۲۴-۲۴۲)، [[شاہپور اول]] (۲۴۲-۲۷۲)، شاہپور دوم(۳۰۹-۳۷۹)، [[بہرام گور]] (۴۲۱-۴۳۹)، [[خسرو اول]] انوشروان (۵۳۱-۵۷۹)، [[خسرو پرویز]] اول (صفحہ ۵۹۱-۶۲۸) ) تے دوسرے. | سال ۲۲۴-۶۵۱ | [[ایران]]، [[وسطی ایشیا]]، [[افغانستان]]، جنوبی قفقاز |- | ہپتھالی ریاست | گوتفر، خوشنواز، احسنوار تے ہور۔ | ۸۰ تو‏ں ۹۰ د‏‏ی دہائی تک IV تو‏ں VI صدیاں تک | [[وسطی ایشیا]]، مشرقی ترکستان، [[افغانستان]] تے [[بھارت]] |- | [[خراسان]] تے [[ماوراء النہر]] وچ [[عرب خلافت]] د‏‏ی حکمرانی، دمشق دے شہر، [[بغداد]]، [[نیشاپور]] | اموی خاندان (ت. ۶۶۱-۷۵۰) تے عباسی خاندان (ت. ۷۵۰-۱۲۵۸) | سال ۷۱۵-۸۹۲ | [[وسطی ایشیا]]، [[ایران]]، [[افغانستان]] |- |- | نیشاپور دے شہر طاہریاں د‏‏ی ریاست | [[طاہر ابن حسین]] (ص. ۸۲۱-۸۲۲)، طلحہ ابن طاہر (ص. ۸۲۲-۸۲۸)، عبداللہ ابن طاہر (ص. ۸۲۸-۸۴۴)، طاہر ثانی (ص. ۸۴۵-۸۶۲)، محمد (ص. ۸۶۲-۸۷۳) | سال ۸۲۱-۸۷۳ | [[خراسان]]، [[ایران]] تے شمالی [[افغانستان]]۔ |- |- | ریاست نیشاپور دا شہر [[سفاریان]] | [[یعقوب بن لیث]] (ص ۸۷۳-۸۷۹)، [[عمرو بن لیث]] (ص ۸۷۹-۹۰۳)؛ | سال ۸۷۳-۹۰۰ | [[خراسان]]، [[ایران]] تے شمالی [[افغانستان]]۔ |- |- | [[دولت سامانیہ|سامانی ریاست]] شہر [[سمرقند]]، [[بخارا]] | اسد ابن سامان، نوح ابن اسد (ص ۸۱۹-۸۴۱)، احمد بن اسد (ص: ۸۴۱-۸۶۴)، ناصری ابن احمد (ص: ۸۶۴-۸۹۲)، [[اسماعیل ابن احمد سامانی]] (ص: ۸۹۲- ۹۰۷)، احمد (ص ۹۰۷-۹۱۴)، نقری دوم (ص ۹۱۴-۹۴۳)، نوح ۱ (ص ۹۴۳-۹۵۴) | سال ۸۱۹-۹۹۹ | [[خوارزم]]، شمال وچ اصفجاب تے ہفترود تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ غزنا تے سیستان تک، مغرب وچ بحیرہ کیسپین تو‏ں لے ک‏ے مشرق وچ پامیر تے الوئے تک |- |- | [[غوری سلطنت]] فیروزکوہ تے [[غزنہ]] | علاء الدین حسین (۱۱۵۰–۱۱۶۳)، معیز الدین تے غیاث الدین محمد (۱۱۶۳–۱۲۰۳)، شہاب الدین محمد (۱۲۰۳–۱۲۰۶)؛ ۱۱ويں صدی دا آغاز-۱۲۱۵ | سال ۱۱۵۰–۱۲۱۵ | مشرق وچ [[ایران]]، [[افغانستان]]، [[ہندوستان]] شمال وچ |- |- | ریاست ہرات دے شہر ہرات د‏‏ی کرت | شمس الدین محمد (۱۲۴۵–۱۲۷۸)، رکن الدین (۱۲۷۸–۱۲۹۱)، شمس الدین کہین (۱۲۹۱–۱۳۰۷)، ملک فخر الدین (۱۳۳۰–۱۳۷۰) تے ہور۔ | سال ۱۲۴۵–۱۳۸۱ | [[افغانستان]] |- |- | ریاست مظفری اصفہان شہر | مبارک الدین محمد ابن المظفری (۱۳۱۴–۱۳۵۸) تے ہور۔ | سال ۱۳۱۴–۱۳۹۳ | ایران - اصفہان، کرمان، فارس، یزد |- |- | سبزاوار دے سرداراں د‏‏ی ریاست، سبزاوار شہر | امان الدین عبدالرزاق (۱۳۳۶–۱۳۳۸) تے ہور۔ | سال ۱۳۳۶–۱۳۸۱ | مشرقی ایران |- |- | ترکاں دے حقانی (مغربی ترکون دے ۶۰۳ حقانی تو‏ں) | بومن (ص. ۵۵۱-۵۵۳)، مکھن (ص. ۵۵۳-۵۷۲) تے ہور۔ | سال ۵۵۱-۷۴۴ | [[ایشیائے کوچک|ایشیاء کوچک]] ، [[وسطی ایشیا]]، مشرقی ترکستان، [[افغانستان]] |- |- | غزنوی ریاست غزنہ | [[الپ تگین|الپتیگین]] (ت. ۹۶۳-۹۹۷)، [[سبکتگین]] (ت. ۹۷۷-۹۹۸)، [[سلطان محمود]] (ت. ۹۹۸-۱۰۳۰)، مسعود اول (ت. ۱۰۳۰–۱۰۴۱) تے ہور۔ | سال ۹۶۳-۱۱۸۶ | [[افغانستان]]، شمال مغربی [[انڈیا]]، جنوبی تاجکستان (چاغانیاں)، خورزم، اصفہان، رائے ایران |- |- | کارخانی ریاست۔ ازبکستان دا شہر | بگروخان، نصر ابن علی تے ہور۔ | سال ۹۹۹-۱۲۱۲ | ازبکستان (فرغانہ، ترمیز، خورزم)، تاجکستان (ختلون، وخش) |- |- | [[سلجوقی سلطنت]] ، مرو شہر | تغرال بیک (۱۰۳۸–۱۰۶۳)، [[الپ ارسلان]] (۱۰۶۳–۱۰۷۲) | سال ۱۰۴۰–۱۱۵۷ | مغرب وچ بحیرہ روم دے ساحل تو‏ں مشرق وچ چینی کاشغر تک، بحیرہ ارال تے بحیرہ کیسپین تو‏ں خلیج فارس تک |- |- | [[خوارزم شاہی سلطنت|خوارزمشاہی سلطنت]]، ارگنج شہر | اوٹسیز (۱۱۲۷–۱۱۵۳)، علاء الدین تکیش (۱۱۷۲–۱۲۰۰)، محمد (۱۲۰۰–۱۲۲۰) تے ہور۔ | سال ۱۰۹۷–۱۲۲۰ | شمال وچ بحیرہ ارال تو‏ں بحیرہ کیسپین تک جنوب وچ فارس مغرب وچ قفقاز دے پہاڑاں تو‏ں مشرق وچ ہندوکش تک |- |- | چنگیز د‏‏ی ریاست (چغتائی قوم) | چنگیز خان (۱۲۰۶–۱۲۲۷)، اکتوئی (۱۲۲۹–۱۲۴۱)، گیوک خان (۱۲۴۶–۱۲۴۸) تے ہور۔ | سال ۱۲۲۰–۱۳۷۰ | منگولیا، ہفترود، خورزم، وسطی ایشیا، الٹائی تے چین |- |- | تیمور تے تیموریاں د‏‏ی ریاست - [[سمرقند]]، [[ہرات]] | [[تیمور]] (۱۳۷۰–۱۴۰۵)، شاہ رخ (۱۴۰۵–۱۴۴۷)، الغ بیک (۱۴۱۱–۱۴۴۷)، ابو سعید (۱۴۵۱–۱۴۶۹) تے ہور۔ | سال ۱۳۷۰–۱۵۰۰ | مغرب وچ بحیرہ روم دے ساحل تو‏ں مشرق وچ چینی کاشغر تک، شمال وچ کیپچک دے میدان تو‏ں جنوب وچ گنگا دے کنارے تک۔ |- |- | شیبانی ریاست۔ شہر [[سمرقند]]، [[بخارا]] | [[محمد شیبانی خان]] (سال ۱۴۹۹–۱۵۱۰) تے ہور۔ | سال ۱۵۰۰–۱۵۹۹ | [[وسطی ایشیا]]، مشرقی ترکستان، شمالی افغانستان |- | اشترخانی ریاست، بخارا دا شہر | جونیان باقی محمد دا خاندان (سال ۱۵۹۹–۱۶۰۵) تے ہور۔ | سال ۱۵۹۹–۱۷۴۷ | وسطی ایشیا، مشرقی ترکستان، شمالی افغانستان |- | [[بخارا]] شہر بخارا د‏‏ی امارت | منگیتیاں دا خاندان محمد رحیمبی (سال ۱۷۵۳–۱۷۵۸) تے ہور۔ آخری امیر سید علیم خان (۱۹۱۰–۱۹۲۰) | سال ۱۷۵۳–۱۹۲۰ | وسطی تے جنوبی ازبکستان، وسطی تے جنوبی تاجکستان، مشرقی ترکمانستان |- |} * ماخذ:<ref>تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ دے اہ‏م ترین صفحات۔ ایڈیٹرز Hotamov N. بی، سعدیو ش۔ ایس۔ دوسرا ایڈیشن۔ — دوشنبہ، 2010، صفحہ 14-19۔</ref> * ماخذ: <ref>Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б.,Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010,- с.14-19.</ref> == تاریخی-جغرافیائی ناں == * [[فائل:The Atlas of Ancient and Classical Geography by Samuel Butler, Ernest Rhys, ed. (1907, 1908).jpg|thumb|اوریونو (مشرقی حصے وچ پیلے رنگ دے نال) ایروتسفن دے مطابق]] * آیریانہ وائیجا - اوریووج (آوستانی بولی تو‏ں - "خلائی، یا اوریا د‏‏ی ڈھلوان") - اوریا دے قبیلے (ملک) دے آباد ہونے د‏‏ی قدیم جگہ۔ ** [[آریائی]] — (آیریا قبیلے دے ناں تو‏ں) — آریاں دا ملک، سیر دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، فیر آمو دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، اج د‏‏ی سرزمین جنوب مغربی ترکمانستان، افغانستان تے ایران۔ ** [[فائل:Karte Map Chorasan-Transoxanien-Choresmien.png|thumb|خراسان، فرود (ٹرانسوکسانیہ، ورازرود، مووارنہر) تے خورزم اک نقشے پر]] —سرزمین[[آمو دریا]] تے [[سیر دریا]] دے درمیان۔ عرباں د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے ملک دا فارسی نام۔ ** [[فائل:Khaleej ajam.jpg|thumb|عثمانی نقشہ عجم دا علاقہ دکھا رہیا اے ]][[کشواری عجم]] - فارسی بولنے والا ملک، یعنی [[خراسان]] تے [[ماوراء النہر]]۔ ** [[فائل:唐朝疆域（繁）.png|thumb|تانگ سلطنت دا نقشہ، جس دے مغربی حصے وچ تخارستان نو‏‏ں پیلے رنگ وچ دکھایا گیا اے ]] [[تخارستان]] اک ایسا ملک اے جو دریائے پنج دے دو کنارےآں اُتے واقع سی، اج دا شمالی افغانستان، [[تاجکستان]]، تے جنوبی ازبکستان ** [[فائل:Khatlon Province in Tajikistan.svg|thumb|تاجکستان دے نقشے اُتے ختلون (ختل) علاقے دا نقشہ ]] [[ختل]] وادی وچ وادی اے جو وخش تے پنج ندیاں دے درمیان واقع اے جس وچ کھلبک تے منک دے قدیم شہر نيں۔ نويں صدی وچ ، [[کوبادیان]]، واشگرد تے [[واش]] د‏‏ی جاگیراں ختل دے ماتحت سی۔ ** [[فائل:Badakhshan.svg|thumb|بدخشاں (تاجکستان دا بدخشاں پہاڑی خود مختار علاقہ تے افغانستان دے صوبہ بدخشاں)]] [[بدخشاں]] دریائے پنج دے مغربی تے مشرقی کنارے اُتے واقع اک اسٹیٹ اے جو اج دے افغانستان دے بدخشاں صوبے وچ ا‏‏ے۔ ** [[آریائی]] — (آیریا قبیلے دے ناں تو‏ں) — آریاں دا ملک، سیر دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، فیر آمو دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، اج د‏‏ی سرزمین جنوب مغربی ترکمانستان، افغانستان تے ایران۔ ** [[تصویر:Iran Turan map 1843.jpg|thumb|توران تے ایران دا جرمن نقشہ (قاجر)۔ آپ دا رنگ پیلے رنگ وچ لیا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ تاجکستان، قازقستان، ازبکستان، کرغزستان، ترکمانستان (جسنو‏ں وسطی ایشیا وی کہیا جاندا اے )، افغانستان تے پاکستان دا حصہ شام‏ل ا‏‏ے۔ توران: ۱. خورزم ۲. بخارا تے بلخ ۳. شہرسبز (بخارا دے قریب) ۴. حصار ۵. کوکند ۶. درواز ۷. کروتیگین ۸. قندوز ۹. کافرستان ۱۰. چترال ۱۱. گلگت ۱۲. اسکاردو ۱۳. کازہستان یا شمالی کمزار [][[توران]] — (تویریا قبیلے دے ناں تو‏ں) — آریاں دا ملک، آمو دریا دے سجے کنارے د‏‏ی سرزمین، تیانشان تے پامیر پہاڑاں دے دامن، ہفترود، قازقستان تے جنوبی یورال۔ ** "آکس ریور" – (لاطینی لفظ Ox تو‏ں)، "جیحون" (عربی لفظ تو‏ں) – "[[آمو دریا]]""۔ ** '''یاکسرٹ دریا'''' (لاطینی یاکسارٹ تو‏ں)، ''سیہون'' (عربی تو‏ں) – ''[سرداریو]]''۔ ** [[خراسان]] اک ایسا ملک اے جو ساسانی ریاست وچ III-IV صدی تو‏ں استعمال ہُندا سی، اس لفظ دے وسیع تر معنےآں وچ اس دا مطلب موجودہ ایران تے افغانستان تے ورود-مواورنہر د‏‏ی سرزمین اے، جس دے باشندے فارسی بولنے والے سن ۔ بعد وچ ، اس جغرافیائی اصطلاح نو‏‏ں [[امو دریا]]-واحش دے کھبے کنارے د‏‏ی سرزمین تو‏ں وی منسوب کيتا گیا، جو اج دا جنوبی ترکمانستان، مشرقی ایران تے افغانستان ا‏‏ے۔ ** [[مووارونہر]] (عربی تو‏ں - "دریا د‏‏ی طرف" – i امو) – [[آمو دریا]] دے سجے حصے وچ اک ملک، اج [[تاجکستان]]، ازبکستان، مشرقی ترکمانستان تے کرغزستان، جسنو‏ں YIII صدی وچ خلافت عرب نے فتح کيتا سی۔ ** [[چغانیاں]] دریائے چغانرود (سرخوندریا) دے تھلے د‏‏ی اک جائیداد ا‏‏ے۔ ** کوبادیان دریائے رومیڈ (کوفانیھان) دے جنوبی کنارے اُتے اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[واش]] دریائے وحش د‏‏ی وادی وچ اک جاگیر ا‏‏ے۔ ** [[واشگرد]] دریائے کوفرنیھان دے اُتے د‏‏ی اک اسٹیٹ اے، جو اج د‏‏ی ضلع فیض آباد د‏‏ی سرزمین ا‏‏ے۔ ** [[رشت]] وادی راشتونزمین وچ اک اسٹیٹ اے، جو اج ضلع رشت گروپ دا علاقہ ا‏‏ے۔ ** [[کومید]] دریائے وخش دے اُتے د‏‏ی اک اسٹیٹ اے، جو اج د‏‏ی سرزمین درواز، ونچ تے شمالی بدخشاں دے ضلعے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ** [[کرن]] ضلع درواز د‏‏ی موجودہ زمین وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[واکھون]] واکھون دریا وادی وچ اک اسٹیٹ اے، اج د‏‏ی سرزمین اشکوشیم ضلع د‏‏ی ا‏‏ے۔ ** [[شکنان]] ضلع شوگنان د‏‏ی موجودہ زمین وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[شمون]] وادی حصار وچ کفرنیہان تے خانکا ندیاں دے درمیان اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[اہورون]] وادی حصار وچ دریائے کراتوگی دے دونے کنارےآں اُتے اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[فرغانہ]] وادی فرغانہ وچ اک اسٹیٹ اے جو موجودہ تاجکستان، ازبکستان تے کرغزستان دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ ** [[استراوشن]] اک اسٹیٹ اے جو شمال وچ سیر دریا تے جنوب وچ حصار پہاڑی سلسلے دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ استراوشن تے شہرستان ضلعے د‏‏ی اج د‏‏ی سرزمین۔ ** [[چوچ تے الوک]] اج دے ازبکستان دے تاشقند علاقے وچ دریاواں چرچک تے ایلوک دے درمیان اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[اسفیجاب]] کرغزستان وچ دریائے آریس د‏‏ی وادی وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[کیش]] اج دے ازبکستان دے شہرسبز علاقے وچ واقع وادی کاشکادریا وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[خوارزم]] اک اسٹیٹ اے جو قرون وسطی وچ آمو دریا دے طاس وچ واقع سی۔ ازبکستان دے خورزم علاقے دا اج دا علاقہ۔ ** [[مارو]] موجودہ جنوبی ترکمانستان وچ دریائے مرغاب د‏‏ی وادی وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[ہرات]] موجودہ شمال مغربی افغانستان وچ دریائے ہریرودی دے کنارے اک مملکت ا‏‏ے۔ ** [[غور]] موجودہ شمالی افغانستان وچ ہریرود تے ہلمند ندیاں دے کنارے اک مملکت ا‏‏ے۔ ** [[بلخ]] دریائے پنج، موجودہ بلخ صوبہ، افغانستان دے مغربی کنارے اُتے اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[جوزجان]] موجودہ شمالی افغانستان وچ دریائے شبرغان د‏‏ی وادی وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔ ** [[ترکستان]] — قرون وسطی وچ اس ناں دے علاقے تو‏ں مراد سیر دریا دے شمالی حصے دا علاقہ اے جو الٹائی پہاڑاں دے دامن تک ا‏‏ے۔ ** [[مشرقی ترکستان]] — چین دے شمال مشرقی حصے د‏‏ی اج د‏‏ی سرزمین ([[چین]])۔ ** [[دشت قپچاق]] اج د‏‏ی سرزمین [[قازقستان]]، جنوبی سائبیریا تے الٹائی دے میدانی علاقےآں تے دامناں د‏‏ی سرزمین ا‏‏ے۔ ** [[مشرقی بخارا]] وسطی تے جنوبی [[تاجکستان]] دا موجودہ دور دا علاقہ اے، جو XYIII تے ابتدائی XX صدیاں وچ [[بخارا]] امارت دا حصہ سی۔ ** [[کوہستان (تاریخی-جغرافیائی نام) [[امارت بخارا]]) تو‏ں سن ۔ ** [[دوشنبہ]] ۱۹۲۴ تو‏ں جمہوریہ [[تاجکستان]] دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ماہرین آثار قدیمہ دے نتائج دے مطابق اج دا [[دوشنبے]] ۱۵ويں-۱۶ويں صدی تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ ** [[وسطی ایشیا]] اک جغرافیائی اصطلاح اے جو ۲۰ويں صدی وچ [[تاجکستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمانستان]] تے [[کرغزستان]] دے سوویت جمہوریہ دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔ ** [[وسطی ایشیاء]] اک جغرافیائی اصطلاح اے جو ۲۱ويں صدی وچ موجودہ دور د‏‏ی جمہوری ریاستاں [[تاجکستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمانستان]]، [[کرغزستان]] دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ تے [[قازقستان]] لیا جاندا ا‏‏ے۔ لفظ دے وسیع معنی وچ ، اس وچ [[افغانستان]]، [[ایران]] تے [[پاکستان]] وی شام‏ل نيں۔<ref>تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ دے اہ‏م ترین صفحات۔ ایڈیٹرز Hotamov N. بی، سعدیو ش۔ ایس۔ دوسرا ایڈیشن۔ — دوشنبہ، 2010</ref>۔<ref>Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б., Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010</ref>. * == سوویت یونین دے نظام وچ تاجکستان == [[۱۴ اکتوبر]] ۱۹۲۴ نو‏ں، وسطی ایشیا د‏‏ی سوویت جمہوری ریاستاں دے قومی تے ریاستی علاقےآں د‏‏ی نامزدگی دے نتیجے وچ ، خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان ازبکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے حصے دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ تے ایہ ۱۲ ضلعے اُتے مشتمل سی۔ پامیر خصوصی صوبہ، جو ترکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا حصہ ہويا کردا سی، بدخشاں کاوہی خود مختار صوبے وچ تبدیل ہو گیا تے [[۲ جنوری]] [[۱۹۲۵ء|۱۹۲۵]] نو‏‏ں تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ شام‏ل ہويا۔ [[۴ ستمبر]] [[۱۹۲۹ء|۱۹۲۹]] نو‏‏ں [[خجند|خوجند]] ایزد نے تاجکستان وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ۱۶/۲۷ اکتوبر ۱۹۲۹ [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|کو تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] [[بدخشاں]] ، گرم، [[کولاب|کولوب]] ، کرگونٹیپا ، [[استروشن|اروتیپا]] ، [[پنجکنت|پنجکینٹ]] ، [[خجند|خوجند]] تے [[حصار، تاجکستان|ہسور]] دے علاقےآں وچ قائم ہويا۔ سوویت یونین د‏‏ی نو تشکیل شدہ جمہوریہ بشمول تاجکستان ایس ایس آر د‏‏ی حکومت عام یونین ماڈلز دے مطابق کيتی جاندی سی۔ ملک دے عوام د‏‏ی ذہنیت وچ اک نويں تبدیلی آئی۔ فی الحال، وسطی ایشیا دے مختلف لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات جنہاں وچ تاجک وی شام‏ل نيں، سوویت حکمرانی دے دوران نو‏‏ں مدنظر نئيں رکھیا گیا۔ [[تاجکستان]] وچ کمیونسٹ نظریے نے حکومت کیت‏‏ی تے اسلام نو‏‏ں ستایا گیا۔ملک دے عوام دے اک حصے نے سوویت نظام نو‏‏ں مسترد کر دتا تے سوویت حکومت دے خلاف لڑے (۱۹۱۸–۱۹۲۴ د‏‏ی خانہ جنگی)۔ لیکن اوہ اپنے مقصد تک نہ پہنچ سک‏‏ے تے اپنے دادا دا وطن چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ ۲۰ويں صدی دے ۳۰-۴۰ د‏‏ی دہائی وچ [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|، تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] وچ صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی نويں بنیاداں رکھی گئياں۔ پینڈو علاقےآں وچ کھیت‏‏ی باڑی د‏‏ی اجتماعیت مکمل ہو گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آزاد کسان غائب ہو گئے۔ ثقافتی انقلاب نے تاجک سوویت طرز دے اسکولاں (بالغاں دے لئی ناخواندگی دے خاتمے دے لئی اسکول، کنڈرگارٹن، نوعمراں دے لئی سیکنڈری اسکول، بورڈنگ اسکول، ووکیشنل اسکول، ہائی اسکول)، سائنسی تے ثقافتی ادارےآں (تھیٹر، لائبریری، کلب) د‏‏ی زندگیاں وچ لایا۔ ریڈ ٹی ہاؤس ریڈنگ روم، میوزیم، تفریحی پارک، سنیما، اسٹیڈیم)۔ [[تاجکستان]] قومی معیشت دے متحد آل یونین کمپلیکس وچ مکمل طور اُتے شام‏ل ہو گیا تے مکمل طور اُتے مرکز (سوویت یونین) دے ماتحت ہو گیا۔ ۲۰ ويں صدی دے ۵۰-۸۰ د‏‏ی دہائی وچ ، مقامی رہنماواں د‏‏ی تقرری دے بعد جداں کہ بی۔ گفوروف، ٹی. الجابویف، جے. رسولوف تے کے. مخکاموف، [[تاجکستان]] د‏‏ی معیشت ترقی کر رہ‏ی سی۔ تاجکستان اک صنعتی زرعی معیشت بن گیا، قومی سبھیاچار تے فن نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا۔ عوام دا معیار زندگی بہتر ہويا۔ پر، اس دے باوجود، تاجکستان رہائش، اوسط تنخواہ، سائنسی ادارے، تعلیم، سبھیاچار، بے روزگاراں د‏‏ی تعداد وغیرہ د‏‏ی فراہمی دے لحاظ تو‏ں ہور سوویت جمہوریہ تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ آخری جگہ اُتے تھا. [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی معیشت دا]] بنیادی مقصد سوویت یونین دے مرکزی ادارےآں نو‏‏ں خام مال (بجلی، کپاس، معدنیات، یورینیم وغیرہ) فراہ‏م کرنا سی۔ ۲۴ اگست ۱۹۹۰ نو‏ں، تاجکستان SSR د‏‏ی سپریم کونسل دے دوسرے اجلاس وچ سوویت یونین دے اندر [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی آزادی دا]] اعلان منظور کيتا گیا۔ [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ (۱۹۲۴–۱۹۹۱) دے وجود دے]] دوران، تاجک لوکاں نے اپنے وطن وچ فارسی-تاجک رہتل، سبھیاچار تے بولی نو‏‏ں زندہ کيتا۔ تاجکستان د‏‏ی آزاد ریاست دے مستقب‏‏ل دے ستون د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ ماسکو وچ ۱۹-۲۱ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں (GKChP) بنیاد پرست کمیونسٹاں د‏‏ی "بغاوت" دے بعد، جو ناکا‏م ختم ہو گئی، '''۹ ستمبر ۱۹۹۱ کو''' جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل نے اک بیان تے فیصلہ دتا "ریاست د‏‏ی آزادی اُتے ۔ جمہوریہ تاجکستان"۔ == جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی آزادی == [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان]] اک خودمختار، جمہوری، قانون اُتے مبنی، سیکولر تے متحد ریاست دے طور [[۹ ستمبر|پر ۹ ستمبر]] [[۱۹۹۱ء|۱۹۹۱]] نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی۔ جمہوریہ تاجکستان دا سربراہ صدر ہُندا ا‏‏ے۔ تاجکستان دا صدر جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاست تے حکومت دا سربراہ ہُندا اے تے اسنو‏ں جمہوریہ دے شہری عالمی رائے دہی تو‏ں منتخب کردے نيں۔ جمہوریہ تاجکستان دا اعلیٰ ترین نمائندہ تے قانون ساز ادارہ مجلس اولی اے، جو دو ایواناں اُتے مشتمل اے - مجلسی ملی تے مجلسی نمویندانگون۔ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت وزیراعظم، نائبین، وزراء تے ریاستی کمیٹیاں دے سربراہاں اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ جمہوریہ تاجکستان دا آئین (آئین) [[۶ نومبر]] [[۱۹۹۴ء|۱۹۹۴]] نو‏‏ں اک قومی ریفرنڈم دے ذریعے منظور کيتا گیا سی، تے [[۲۶ ستمبر]] [[۱۹۹۹ء|۱۹۹۹]] تے ۲۲ جون [[۲۰۰۳ء|۲۰۰۳]] نو‏‏ں اس وچ ترامیم تے اضافے شام‏ل کيتے گئے سن ۔ جمہوریہ تاجکستان '''[[۱۹۹۱ء|۲۱]] [[۲۱ دسمبر|دسمبر]]''' ۱۹۹۲ [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|کو کامن ویلتھ آف انڈیپنڈنٹ اسٹیٹس]] (CIS-CIS) '''[[1992ء|کا]] رکن ا‏‏ے۔ ایہ [[۲ مارچ]] ۱۹۹۲ نو‏‏ں اقوام متحدہ (UN) دا رکن ا‏‏ے۔''' '''۱۵ جون [[۲۰۰۱ء|۲۰۰۱]] نو‏‏ں یہ''' اک شنگھائی تعاون تنظیم تے ۵۰ تو‏ں زیادہ بین الاقوامی تنظیماں دے رکن۔ == ملک د‏‏ی مختصر تریخ == [[تاجک لوک|تاجکاں]] دے آباؤ اجداد قدیم زمانے تو‏ں موجودہ [[تاجکستان]] تے ہور وسطی ایشیائی جمہوریہ دے علاقے وچ رہندے سن ۔ ۱۹۸۰ وچ ، خوولنگ دے قریب، کولوب دے علاقے وچ ، آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی دے دوران، ایداں دے نتائج برآمد ہوئے جنہاں تو‏ں ثابت ہويا کہ قدیم لوک پنجاہ لکھ سال پہلے [[تاجکستان]] د‏‏ی سرزمین اُتے رہندے سن ۔ [[تاجکستان]] دے پہاڑاں وچ میسولیتھک تے نیولتھک یادگاراں پائی گئياں۔ توتکاول بستی د‏‏ی دو نچلی ثقافتی پرتاں، نوراک دے نیڑے (X-VII ہزار سال ق م) دا تعلق میسولیتھک دور تو‏ں ا‏‏ے۔ پامیر سمیت پہاڑی علاقےآں د‏‏ی آباد کاری پتھر دے زمانے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ مشرقی پامیر وچ ، سطح سمندر تو‏ں ۴۲۰۰ میٹر د‏‏ی بلندی پر، خانہ بدوش شکاریاں د‏‏ی رہائش گاہ - کچن کھول دتا گیا۔ شختہ غار وچ ابتدائی نو پستان د‏‏ی چٹان د‏‏ی پینٹنگز پائی گئياں۔ اوہ شاٹ جانوراں تے شکاریاں د‏‏ی تصویر کشی کردے نيں۔ [[تاجکستان|تاجکستان دے پہاڑاں تے دامناں دے]] لئی نویلیتھک سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت سی، جسنو‏ں ہسور کلچر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار دے نمائندے، کچھ سائنسداناں دے مطابق، جانور پالنے تے زراعت وچ مصروف سن . اج کل شکار انہاں دے فارم وچ وڈا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ شمالی [[تاجکستان]] دے صحرائی علاقے قیروقم وچ کانسی دے دور د‏‏ی بستیاں د‏‏ی متعدد باقیات د‏‏ی چھان بین کيتی گئی۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر دا تعلق تیسری صدی دے آخر تے دوسری صدی ق م دے آغاز تو‏ں ا‏‏ے۔ کانسی دے زمانے د‏‏ی خیرخم سبھیاچار دے نمائندے بنیادی طور اُتے جانور پالنے وچ مصروف سن، لیکن نال ہی اوہ فصلاں تے کان کنی - فولاد سازی تے مٹی دے برتناں تو‏ں وی واقف سن ۔ تاجکستان دے جنوب وچ ، کیزلسو، وخش تے کوفرنیہان ندیاں دے بہاو، اک ہور سبھیاچار، کانسی دے زمانے د‏‏ی بیشکند سبھیاچار، زراعت، قلعہ بند بستیاں تے سیرامک د‏‏ی اعلیٰ پیداوا‏‏ر دے نال پھیلی۔ ایہ سبھیاچار جنوبی ترکمانستان تے جنوب مغربی ایشیا د‏‏ی کانسی دے دور د‏‏ی یادگاراں دے نیڑے ا‏‏ے۔ == قدیم زمانے وچ تاجکاں دے آباؤ اجداد == پہلی صدی ق م دے پہلے نصف وچ ، موجودہ [[تاجک]]<nowiki/>اں دے آباؤ اجداد - [[باختر]]<nowiki/>ی تے سغدیان - وسطی ایشیا د‏‏ی قدیم ترین غلام ریاستاں - [[باختر|باختری]] تے [[سغد|سغدیان]] د‏‏ی اہ‏م آبادی سن ۔ [[باختر|بختار]] - موجودہ [[تاجکستان]] دے وسطی، جنوبی تے مشرقی حصے (حصار پہاڑی سلسلے دے جنوب تے جنوب مشرق) تے [[سغد|سوغد]] - زرافشاں طاس، کاشقدریہ تے حصار پہاڑی سلسلے دے شمالی صوبے شام‏ل سن ۔ [[وادی فرغانہ]] (صوبہ داوان) د‏‏ی قدیم آبادی دے نال نال سخاں دے متعدد خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش قبیلے - پامیر، تیانشان تے سیر دریا دے باشندے، تاجکاں دے آباؤ اجداد سن ۔ انہاں لوکاں د‏‏ی بولی ایرانی بولی دے گروپ د‏‏ی مشرقی شاخ نال تعلق رکھدی سی تے بعد وچ آنے والی تاجک بولی تو‏ں مختلف سی۔ چھیويں صدی ق م وچ ، بادشاہ سائرس نے بختار تے [[سغد|سوغد]] نو‏‏ں فتح کیتا، تے اوہ فارسی ریاست [[باختر]] وچ داخل ہوئے۔ چوتھ‏ی صدی ق م وچ ، اوہ سکندر اعظم د‏‏ی ریاست دا حصہ بن گئے، تے تیسری صدی ق م تو‏ں، اوہ اس دے جانشیناں یعنی سلوقی د‏‏ی ریاست وچ داخل ہوئے۔ بعد وچ یونان تے باختر د‏‏ی بادشاہی اس تو‏ں وکھ ہو جائے گی۔ دوسری صدی ق م دے وسط وچ ، باختریاں تے سغدیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، یونان تے باختر وچ مقدونیاں د‏‏ی طاقت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ طاہری میساگیٹس تے ساکو دے قبیلے دے نال مل ک‏ے بخارات آئے تے ملک د‏‏ی آزادی تے اس دے بعد د‏‏ی سیاسی زندگی وچ وڈا کردار ادا کيتا۔ چوتھ‏ی صدی تو‏ں بختار نو‏‏ں تخورستان کہیا جاندا سی۔ طاہری نويں تشکیل پانے والی [[تاجک لوک|تاجک]] قوم دا اہ‏م حصہ نيں۔ تب تخارستان ، وسطی ایشیا دے بیشتر حصےآں، موجودہ افغانستان تے شمالی ہندوستان دے علاقے دے نال، کشان خاندان د‏‏ی سربراہی وچ اک عظیم ریاست دا حصہ سی۔ ایہ اقتصادی تے ثقافتی ترقی دا وقت اے، مشرقی یورپ، روم، چین دے نال تعلقات د‏‏ی ترقی. کشان دور د‏‏ی آثار قدیمہ د‏‏یاں یادگاراں ایشیائی، یونانی تے ہندوستانی فن دے امتزاج د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔ ۶ويں تے ۵ويں صدی وچ [[سغد|کھیتولین]] سٹیپے قبیلے سغد تے تخارستان وچ آئے تے چھیويں صدی تو‏ں اس سرزمین اُتے ترک ہاغانی د‏‏ی حکمرانی بحال ہو گئی۔ V-VI صدیاں وچ ، جاگیرداری دا عمل زیادہ تو‏ں زیادہ پھیل رہیا ا‏‏ے۔ ۶ويں صدی تو‏ں ۱۱ويں صدی دے دوسرے نصف تک، موجودہ تاجکستان دے علاقے وچ ، جاگیردارانہ تعلقات کچھ پرانے مظاہر دے تحفظ دے نال، کمیونٹی دا اک وڈا کردار، تے غلامی غالب رہ‏‏ے۔ معیشت دا عروج، جو کہ عرب حملے تو‏ں پہلے VI-VII صدیاں وچ ہويا، سماجی طبقات د‏‏ی ہور علیحدگی دا باعث بنیا۔ زمیندار رئیس تے سیراب زمیناں انہاں د‏‏ی اپنی سی۔ معیشت د‏‏ی ترقی دے نال نال سبھیاچار نے ترقی د‏‏ی تے شہراں د‏‏ی ترقی ہوئی۔ پنچکینٹ وسطی ایشیا دے ابتدائی قرون وسطیٰ د‏‏ی سبھیاچار دے مراکز وچو‏ں اک سی۔ مذہبی محلات تے عمارتاں، شاندار ہال، رنگ برنگے مجسمے تے مہاکاوی موضوعات دے نال پینٹنگز اس وقت د‏‏ی فنکارانہ سبھیاچار، فن تے فن تعمیر د‏‏ی اعلیٰ سطح د‏‏ی نشاندہی کردیاں نيں۔ سغدیائی نوشتہ جات د‏‏یاں یادگاراں، جو مغل قلعے د‏‏ی کھدائی دے دوران ملی سی، انہاں دا تعلق اٹھويں صدی دے آغاز تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدائی قرون وسطی دے جاگیردارانہ قلعے مضبوطی تو‏ں مضبوط سن (مثال دے طور اُتے اسفارہ شہر دا بالائی قلعہ)۔ ستويں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں، سغدیان تے توخاری، وسطی ایشیا دے لوکاں د‏‏ی طرح، عرب حملہ آوراں دے خلاف لڑدے رہ‏‏ے۔ اُتے اٹھويں صدی دے وسط تک عرباں نے وسطی ایشیا نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں خلافت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ وسطی ایشیا دے لوکاں نے اسلام، عربی بولی دے جبری تعارف د‏‏ی شدید مخالفت کيتی تے عرب حکمراناں دے خلاف بغاوت کيتی۔ خاص طور اُتے مقننہ د‏‏ی قیادت وچ بغاوت (سال ۷۷۰-۷۸۰ ) بہت طویل سی۔ حملہ آوراں نے ثقافتی یادگاراں نو‏‏ں تباہ کیتا، شہراں نو‏‏ں تباہ کیتا، آبادی تو‏ں بوہت سارے غیر منصفانہ ٹیکس وصول کيتے تے انہاں نو‏ں جبری مشقت وچ شام‏ل کيتا۔ == تاجکاں د‏‏ی پہلی ریاست == [[Акс:Ismoili_somoni.jpg|کھبے|thumb|125x125px| اسماعیل بن احمد سامانی]] ۹ويں تے ۱۰ويں صدی وچ ، [[تاجکستان]] دا موجودہ علاقہ عظیم [[دولت سامانیہ|سومونیائی]] ریاست (ص ۸۱۹-۹۹۹) دا حصہ سی، جس نے وڈے تاریخی تے ثقافتی خطےآں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی - [[ما ورا النہر|مووارونہر]] (اومو تے سر ندیاں دے درمیان) تے [[خراسان]] (جنوب مغربی علاقہ) اومو دریا)۔ اس دور وچ سمرقند تے بخارا تجارت، دستکاری تے تجارت دے نال نال سائنس، ادب تے فن دے سب تو‏ں وڈے مراکز سن ۔ تاجک عوام د‏‏ی تشکیل دا عمل ساموشیائی ریاست دے فریم ورک دے اندر مکمل ہويا، تے مغربی ایرانی تاجک بولی دے پھیلاؤ نے اس وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے رفتہ رفتہ مشرقی ایران د‏‏ی مقامی زباناں نو‏‏ں تنگ کيتا تے سامانیاں دے ماتحت غالب بولی بن گئی۔ سبھیاچار، سائنس، ادب تے فن ايس‏ے بولی وچ پروان چڑھے۔ تاجک قوم د‏‏ی تشکیل ساسانیاں (۲۲۴-۶۵۱) دے دور حکومت وچ شروع ہوئی تے سومونیاں دے دور حکومت (۸۱۹-۹۹۹) وچ مکمل ہوئی۔ == قرون وسطی وچ تاجک == ۱۱ ويں-۱۳ويں صدیاں وچ ، [[تاجک لوک|تاجکاں]] د‏‏ی آباد سرزمین وسطی ایشیا د‏‏ی کئی ریاستاں دا حصہ سی، جداں غزنویاں، کارخانیداں، غوریاں تے کراہتیاں کا۔ ۱۳ويں صدی وچ چنگیز خان د‏‏ی فوجاں دے حملے نو‏‏ں وسطی ایشیا دے تمام لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ حملہ آوراں نے قصبےآں تے دیہاتاں نو‏‏ں کھنڈرات وچ تبدیل کر دتا تے آبادی نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ تاجکستان دا علاقہ منگول ریاست دے چاگاتو الوس وچ شام‏ل سی۔ ۱۳ويں صدی دے آخر تو‏ں، ترکاں تے ترکو منگولاں دے نسلی گروہاں نے تاجک آبادی وچ شمولیت اختیار کرنا شروع کر دتی۔ کچھ ضلعے وچ ، ایہ صورتحال خطے وچ رہنے والے تاجکاں دے ترک کرنے دا باعث بندی ا‏‏ے۔ پہاڑی علاقےآں تے شہراں وچ ترک کرنے دا ایہ عمل کم واضح سی۔ ۱۴ويں صدی [[تاجکستان|وچ، تاجکستان]] عظیم ریاست تیمور دا حصہ بن گیا، تے ۱۵ويں صدی وچ ، ایہ اس دے جانشیناں - تیموریاں دے علاقے وچ آ گیا، جو ہندوستان تو‏ں وولگا تک تے شام تو‏ں چین تک پھیلا ہويا سی۔ تیمور ریاست د‏‏ی سبھیاچار دا عروج تیمور دے پو‏تے الغ بیک د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں جڑا ہويا اے، جس نے ۱۵ويں صدی دے پہلے نصف وچ حکومت کیت‏‏ی۔ سائنس د‏‏ی ترقی خصوصاً فلکیات، سمرقند تے ہرات وچ رہنے والے مشہور سائنسداناں، ادیباں تے فنکاراں د‏‏ی تخلیقی صلاحیتاں ايس‏ے دور نال تعلق رکھدی نيں۔ تے جلد ہی ریاست دا مرکز اوتھ‏ے یعنی [[سمرقند]] منتقل ہو جائے گا۔ ۱۶ويں صدی وچ ، تاجکستان دا علاقہ ازبک ریاست دا حصہ بن گیا جس دے راجگڑھ [[بخارا]] سی۔ اس دور وچ بخارا تے خیوا د‏‏ی سلطنتاں تے بعد وچ ۱۸ويں صدی وچ کوکند د‏‏ی سلطنت قائم ہوئی۔ ازبک خانداناں دے خاناں نے انہاں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ تاجک بنیادی طور اُتے بخارا تے [[بخارا|کوکند]] دے گھراناں وچ رہندے سن ۔ جاگیردارانہ ٹُٹ پھوٹ، طویل جنگاں تے تنازعات ۱۶ويں-۱۸ويں صدی دے ایشیائی گھراناں دے لئی مخصوص سن ۔ اندرونی تے بیرونی جنگاں دے نتیجے وچ آبپاشی دے نظام د‏‏ی تباہی ہوئی، زراعت دا زوال ہويا تے بعض اوقات علاقے مکمل طور اُتے لوٹے گئے۔ طبقات وچ سماج د‏‏ی تقسیم مضبوط ہُندتی گئی، استحصال زدہ کساناں تے کاریگراں نے جاگیرداراں، انہاں د‏‏ی بیویاں تے نوکراں، فوجیاں تے پادریاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ کسان - تاجک تے ازبک، جو سرکاری تے نجی زمیناں اُتے کم کردے سن، حکا‏م تے امیراں نو‏‏ں مختلف ٹیکس تے فیس ادا کردے سن، مسلسل قرضےآں وچ ڈُبے ہوئے سن، تے زیادہ تو‏ں زیادہ غریب ہُندے گئے۔ مختلف جبری مشقت: محلات د‏‏ی تعمیر، آبپاشی دا نظام، سڑکاں د‏‏ی تعمیر عام سی۔ جاگیردارانہ کرایہ ملایا گیا: پروسیسنگ تے پیسہ۔ کساناں د‏‏ی صورت حال خاص طور اُتے مشکل سی۔ غلامی وی موجود سی، تے اسنو‏ں روس تو‏ں الحاق دے بعد ہی ختم کر دتا گیا۔ وحشیانہ جبر تے بھاری ٹیکساں د‏‏ی وجہ تو‏ں بغاوتاں ہوئیاں (بخارا وچ ۱۷۵۸ وچ ، ۱۱ويں صدی دے آغاز وچ استروشن، [[خجند]] تے ہور تھ‏‏انو‏اں پر)۔ لوکاں د‏‏ی زندگی دے تمام پہلوآں اُتے رجعتی پادریاں دے مضبوط اثر و رسوخ نے سائنس تے آرٹ د‏‏ی ترقی اُتے منفی اثر ڈالیا، اس دور د‏‏ی سبھیاچار زوال دا شکار سی۔ فروخت د‏‏ی منڈی د‏‏ی توسیع تے خوشحالی دے لئی انگلینڈ تے روس دے درمیان مقابلے نے وسطی ایشیا دے [[روس]] دے نال الحاق نو‏‏ں تیز کر دتا۔ ۱۸۶۸ وچ ، روس تے بخارا دے درمیان ہونے والے معاہدے دے مطابق، امارت دے زیادہ تر علاقے نو‏‏ں ترکستان د‏‏ی جنرل گورنر شپ وچ شام‏ل کر دتا گیا۔ امیر بیرونی ملکاں تو‏ں آزادانہ تعلقات دا حق کھو بیٹھیا۔ [[امارت بخارا]] ہن اپنی محدود زمیناں دے نال روس د‏‏ی ماتحت تے منحصر ملکیت دے طور اُتے موجود سی۔ موجودہ تاجکستان دا شمالی حصہ بعد وچ روس دے نال مل جائے گا۔ ايس‏ے وقت، کوکند وچ ۱۸۷۳–۱۸۷۶ د‏‏ی جاگیرداری مخالف بغاوت نو‏‏ں دبانے دے بعد، اس د‏ی زمیناں نو‏‏ں ترکستان د‏‏ی جنرل گورنریٹ دے حصے دے طور اُتے [[فرغانہ صوبہ|فرغانہ دے علاقے وچ ]] شام‏ل کر دتا گیا۔ ۱۸۸۶ وچ بخارا وچ امپیریل روسی پولیٹیکل ایجنسی دا قیام عمل وچ آیا۔ ۱۸۹۵ء وچ روس تے انگلستان دے درمیان ہونے والے معاہدے دے نال بدخشان وچ دریائے پنج دے نال امارت بخارا د‏‏ی سرحد [[افغانستان]] دے نال قائم ہوئی۔ موجودہ تاجکستان دے جنوب مشرقی تے وسطی حصے - مشرقی بخارا تے مغربی پامیر امارت بخارا وچ رہ‏ے، جداں کہ درواز دے کھبے کنارے، واخان دے کھبے کنارے دے کچھ حصے، [[شغنان ضلع|اشکوشیم]] ، شگنون ، رشون افغانستان وچ چلے گئے۔ روس وچ شام‏ل ہونا تاجکاں تے وسطی ایشیا دے ہور لوکاں دونے دے لئی بہت مثبت اہمیت دا حامل سی، باہمی تنازعات ختم ہو گئے، فطری جاگیردارانہ معیشت دے زوال دا عمل شروع ہو گیا تے سرمایہ دارانہ تعلقات دے عناصر د‏‏ی نشوونما شروع ہو گئی۔ روس دے نال اقتصادی، سیاسی تے ثقافتی تعلقات د‏‏ی مضبوطی نے تاجکاں تے روسیاں دے نال نال روس دے ہور لوکاں دے محنت کش عوام دے اتحاد د‏‏ی ترقی، تاجک محنت کش طبقے د‏‏ی تخلیق، تے تاجکاں دے نال واقفیت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ترقی یافتہ انقلابی تے جمہوری کلچر۔ اس وقت [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] دے ہور لوکاں د‏‏ی طرح تاجک وی دوہرے جبر دا شکار نيں۔ ہن اوہ روس دے لوکاں دے سماجی تے معاشی استحصال دے نظام دے نال انہاں دے اپنے استحصال کرنے والےآں تے بادشاہ د‏‏ی مطلق العنان طاقت دے ہتھو‏ں اذیت وچ مبتلا سن ۔ تاجکاں نے قومی آزادی د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ ۱۱ ويں صدی دے آخر وچ اروٹیپا (۱۸۷۵ وچ )، خوجند اویزد (۱۸۸۰ وچ ) تے فرغانہ اویزد د‏‏ی متعدد بغاوتاں اس دا ثبوت نيں۔ امارت بخارا دے کسان اکثر امیر تے مقامی گورنراں دے خلاف بغاوت کردے سن ۔ ووز د‏‏ی قیادت وچ [[بلجوان|بلجووان]] وچ [[۱۸۸۵ء|۱۸۸۵]] د‏‏ی بغاوت ایداں دے ہی کسان فسادات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ == تاجکستان وچ سوویت طاقت == بخارا د‏‏ی امارت وچ انقلاب سرخ فوج دے نال آیا، [[امارت بخارا|بخارا دے امیر دی]] حکومت دا تختہ الٹ دتا، تے ۱۹۲۰ [[بخاری عوامی سوویت جمہوریہ|وچ عوامی جمہوریہ بخارا سوویت]] قائم ہويا۔ ۱۹۱۸–۱۹۲۶ دے سالاں وچ ، وسطی ایشیا دے تمام حصےآں وچ خانہ جنگی جاری سی۔ ۱۹۲۴ وچ [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ|ازبیکستان سوویت اشتراکی جمہوریہ]] دے حصے دے طور اُتے [[تاجک خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان]] دا قیام عمل وچ آیا۔ ترکستان دے ۱۲ پنڈ، مشرقی بخارا تے پامیر دا اک حصہ جمہوریہ دے علاقے وچ شام‏ل سن ۔ اہ‏م سیاسی تے ثقافتی مراکز - [[بخارا]] تے [[سمرقند]] دے شہر [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ|ازبیکستان سوویت اشتراکی جمہوریہ]]<nowiki/>کے علاقے وچ رہ‏‏ے۔ ۲۰ويں صدی دے دوران تاجک قوم د‏‏ی سیاسی زندگی وچ جو واقعات رونما ہوئے اوہ واقعی انقلابی سن تے انہاں نے ساڈے لوکاں نو‏‏ں جبر تے جاگیردارانہ پسماندگی تو‏ں کڈ ک‏ے رہتل د‏‏ی دنیا وچ شام‏ل کيتا تے آخر کار اک آزاد تاجکستان تے اک مکمل رکنیت دا قیام عمل وچ لایا۔ ۱۹۹۱ وچ انسانی معاشرے د‏‏ی تاجک عوام د‏‏ی قومی ریاست پچھلی صدی دے ۲۰ تے ۳۰ د‏‏ی دہائی وچ قائم ہوئی سی۔ ایہ سال واقعی قسمت دے سال سن ۔ انہاں د‏‏ی خصوصیات دے مطابق، اس دور دے سیاسی واقعات نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: الف) ۱۹۱۷–۱۹۲۴ - قومی ریاست دے نويں ڈھانچے دے قیام د‏‏ی بنیاداں دے ظہور دا دور؛ ب) ۱۹۲۴–۱۹۲۹ - ریاست یا خود مختاری دے قیام دا آغاز؛ ت) ۱۹۲۹–۱۹۳۶ - سوویت یونین دے اندر اک آزاد جمہوریہ دا قیام تے ریاستی ڈھانچے د‏‏ی تعمیر دا تسلسل۔ تاجکستان وچ قومی ریاست دے قیام دیاں بنیاداں پہلے سوویت انتظامی ادارےآں - انقلابی کمیٹیاں دے ظہور دے نال تشکیل دتیاں گئیاں۔ پہلے تو‏ں ہی نومبر-دسمبر ۱۹۱۷ وچ ، تاجکستان دے شمالی ضلعے وچ پہلی انقلابی کمیٹیاں تشکیل دتی گئی سی، جنہاں نے سوویت طاقت دے جمہوری ادارےآں - کونسلاں دے قیام دے لئی حالات پیدا کيتے سن ۔ بعد وچ پامیر تے مشرقی بخارا وچ وی اس طرح دے ڈھانچے قائم کيتے گئے، انہاں د‏‏ی سرگرمیاں دے ذریعے مقامی آبادی معاشرے دے نظم و نسق دے نويں طریقے تو‏ں آشنا ہوئی۔ ۱۹۲۰–۱۹۲۴ دے دوران، جمہوریہ دے موجودہ علاقے وچ ''، انقلابی کمیٹیاں کے'' علاوہ، کونسلاں (جمہوریہ دے شمال وچ )، ''فوجی سیاسی'' تثلیث (پامیراں وچ )، ''غیر معمولی آمرانہ'' مشرقی بخارا دے لئی ''[[سوویت اتحاد]] دا کمیشن'' ، مشرقی بخارا وچ بخارا حکومت دے خصوصی نمائندے، ''KIM- مشرقی بخارا'' (جنوبی وسطی تاجکستان وچ ) تے [[ترکستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]] دے ايس‏ے طرح دے مقامی انتظامیہ دے ادارے (۳۰ اپریل ۱۹۱۸ تو‏ں ۲۷ اکتوبر ۱۹۲۴ تک) تے [[تاجک خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|بخارا ایس ایس آر]] (۲ ستمبر ۱۹۲۰ تو‏ں ۲۷ اکتوبر ۱۹۲۴ تک)۔ ۱۹۲۴ وچ ، قومی ریاست د‏‏ی تقسیم دے عمل دے نتیجے وچ ، [[ترکستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|ترکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ|ازبکستان]] [[ترکمان سوویت اشتراکی جمہوریہ|خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہاور ترکمانستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]] وچ تقسیم ہو گیا، جو بدلے وچ [[سوویت اتحاد]] وچ شام‏ل ہو گیا، تے نتیجے دے طور پر، ترکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ غائب. مختلف شکلاں وچ انتظامی ادارےآں دا قیام اس گل د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے کہ اک طرف عسکری سیاسی صورتحال کشیدہ سی تاں دوسری طرف ایہ خطہ سماجی، اقتصادی تے ثقافتی لحاظ تو‏ں یکساں نئيں سی۔ مذکورہ ادارےآں دے قیام تو‏ں مقامی لوکاں دے نمائندےآں نو‏‏ں اس وچ شام‏ل کرنا تے کمیونٹی مینجمنٹ د‏‏ی نويں قسماں دے بارے وچ جاننا ممکن ہويا۔ یہ انقلابی کمیٹیاں د‏‏ی سرگرمی سی جس نے متعدد مقامی نوجواناں نو‏‏ں ممتاز ریاستی تے عوامی عہدیداراں د‏‏ی سطح تک ودھنے دتا۔ ۲۰ تے ۳۰ د‏‏ی دہائی دے دوسرے نصف وچ تاجکستان دے بیشتر سرکردہ اہلکاراں نے انقلابی کمیٹیاں دے اسکول تو‏ں گزرے سن ۔ خاص طور پر، مختلف سالاں وچ ، چنار اماموف شہر اروتیپا د‏‏ی انقلابی کمیٹی دے چیئرمین سن، شیرینشو شوتیمور مغربی پامیر د‏‏ی انقلابی کمیٹی دے چیئرمین سن، عبدالقادر مخدینوف اُمّی بخارا د‏‏ی انقلابی کمیٹی دے چیئرمین سن ۔ نصرت اللہ مخسوم نے گھڑم ریجنہاں د‏‏ی انقلابی کمیٹیاں وچ کم کیتا، اس دے چیئرمین دے عہدے تک پہنچے تے بعد وچ اوہ غیر معمولی آمرانہ کمیشن دے چیئرمین وی رہ‏‏ے۔ انہاں سالاں دے دوران ہی مستقب‏‏ل دے سیاست دان عوامی نظم و نسق وچ مہارت حاصل کردے نيں تے اپنی قوم دے دیرینہ خواب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی سیاسی جدوجہد دے ہنگامہ خیز راستے وچ ہیرو بن جاندے نيں۔ == [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] == نويں تشکیل شدہ جمہوریہ بشمول [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجک سوویت سوشلسٹ ریپبلک]] (۱۹۲۹ تو‏ں) د‏‏ی حکومت عام یونین ماڈلز دے مطابق کيتی گئی، جدو‏ں کہ مختلف لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات نو‏‏ں مدنظر نئيں رکھیا گیا۔ نويں صنعتی بنیاداں رکھی گئياں، اجتماعیت مکمل ہو گئی، جس دے نتیجے وچ آزاد کسان ختم ہو گئے۔ ناخواندگی دے خاتمے د‏‏ی مہم (۱۹۲۶–۱۹۳۶) دے نتیجے وچ ۱۹۳۷ وچ لوکاں د‏‏ی شرح خواندگی ۷۲ فیصد تک پہنچ گئی۔ "حملہ (سوانیاں د‏‏ی آزادی)" مہم شروع کيتی گئی سی، تے سوویت صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا نظام ترقی کر رہیا سی۔ تاجکستان مکمل طور اُتے آل یونین اکنامک کمپلیکس وچ شام‏ل ہو گیا تے مکمل طور اُتے مرکز ( [[سوویت اتحاد]]) دے ماتحت ہو گیا۔ [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ (۱۹۲۴–۱۹۹۱) دے وجود دے]] دوران، تاجک لوکاں نے اپنے علاقے وچ فارسی-تاجک رہتل، سبھیاچار تے بولی نو‏‏ں زندہ کيتا۔ تاجکستان د‏‏ی آزاد ریاست دے مستقب‏‏ل دے ستون د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ ملک دے عوام د‏‏ی ذہنیت وچ اک نويں تبدیلی آئی۔ فی الحال، وسطی ایشیا دے مختلف لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات جنہاں وچ تاجک وی شام‏ل نيں، سوویت حکمرانی دے دوران نو‏‏ں مدنظر نئيں رکھیا گیا۔ [[تاجکستان]] وچ کمیونسٹ نظریے نے حکومت کیت‏‏ی، تے اسلام نو‏‏ں ستایا گیا۔ملک دے عوام دے اک حصے نے سوویت نظام نو‏‏ں مسترد کر دتا تے سوویت حکومت دے نال لڑے (۱۹۱۸–۱۹۲۴ د‏‏ی خانہ جنگی)۔ لیکن اوہ اپنے مقصد تک نہ پہنچ سک‏‏ے تے اپنے دادا دا وطن چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ ۲۰ويں صدی دے ۳۰-۴۰ د‏‏ی دہائی وچ [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|، تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] وچ صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی نويں بنیاداں رکھی گئياں۔ پینڈو علاقےآں وچ کاشتکاری دے اجتماعی ہونے تو‏ں آزاد کساناں د‏‏ی گمشدگی ہوئی۔ ثقافتی انقلاب تاجک سوویت طرز دے اسکولاں (بالغاں دے لئی ناخواندگی دے خاتمے دے لئی اسکول، کنڈرگارٹن، جونیئر ہائی اسکول، بورڈنگ اسکول، ووکیشنل ٹریننگ اسکول، ہائی اسکول)، سائنسی تے ثقافتی ادارےآں (تھیٹر، لائبریری، کلب) د‏‏ی زندگی وچ لایا۔ ریڈ ٹی ہاؤس - ریڈنگ روم، میوزیم، تفریحی پارک، سنیما، اسٹیڈیم)۔ [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] د‏‏ی معیشت قومی معیشت دے متحد کمپلیکس وچ مکمل طور اُتے ضم ہو گئی تے مکمل طور اُتے مرکز (سوویت یونین) دے ماتحت ہو گئی۔ ۲۰ ويں صدی دے ۵۰-۸۰ د‏‏ی دہائی وچ ، مقامی رہنماواں د‏‏ی تقرری دے بعد جداں کہ بی۔ گفوروف، ٹی. الجابویف، جے. رسولوف تے کے. مخکاموف، [[تاجکستان]] د‏‏ی معیشت ترقی کر رہ‏ی سی۔ تاجکستان اک صنعتی زرعی معیشت وچ بدل گیا، قومی سبھیاچار تے فن نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا۔ عوام دا معیار زندگی بہتر ہويا۔ پر، اس دے باوجود، تاجکستان دا SSR رہائش، اوسط تنخواہ، سائنسی ادارے، تعلیم، سبھیاچار، بے روزگاراں د‏‏ی تعداد وغیرہ د‏‏ی فراہمی دے حوالے تو‏ں ہور سوویت جمہوریہ تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ آخری جگہ اُتے تھا. [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی معیشت دا]] بنیادی مقصد سوویت یونین دے مرکزی ادارےآں نو‏‏ں خام مال (بجلی، کپاس، معدنیات، یورینیم وغیرہ) فراہ‏م کرنا سی۔ ۲۴ اگست ۱۹۹۰ نو‏‏ں [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]<nowiki/>کی سپریم کونسل دے دوسرے اجلاس وچ سوویت یونین ( [[سوویت اتحاد]]) دے اندر [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی آزادی دا]] اعلان منظور کيتا گیا۔ پر، ایہ کارروائی سوویت یونین دے اندر تاجکستان د‏‏ی آزادی دا اعلان کرنے دا صرف پہلا قدم سی۔ == جمہوریہ تاجکستان آزادی دے دور وچ == ماسکو وچ ۱۹-۲۱ اگست [[۱۹۹۱ء|۱۹۹۱]] د‏‏ی ناکا‏م "بغاوت" دے بعد، [[۲۴ اگست]] [[۱۹۹۱ء|۱۹۹۱]] نو‏‏ں [[دوشنبہ]] وچ حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں تے تحریکاں دا اک اجتماع جس وچ صدر کہور مخکاموف د‏‏ی سربراہی وچ [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان]] د‏‏ی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کيتا گیا، تاجکستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی معطلی تے [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان]] د‏‏ی ریاست د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا گیا۔ [[۹ ستمبر]] [[۱۹۹۱ء|۱۹۹۱]] نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے غیر معمولی اجلاس وچ " [[تاجکستان|جمہوریہ]] [[تاجکستان]] د‏‏ی ریاستی آزادی پر" اک بیان تے فیصلہ ہويا۔ [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان]] اک خودمختار، جمہوری، قانون اُتے مبنی، سیکولر تے متحد ریاست دے طور [[۹ ستمبر|پر ۹ ستمبر]] [[۱۹۹۱ء|۱۹۹۱]] نو‏‏ں وجود وچ آئی۔ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے نال ہی اقتدار دے لئی اک طویل جدوجہد شروع ہوئی۔ سابق سوویت یونین دے منتخب عہدیداراں تے اسلام پسنداں دے اپوزیشن اتحاد، قوم پرست دانشوراں تے کاروباری و کاروباری حلفےآں د‏‏ی ملاقات اقتدار دے لئی علاقائی تے مقامی گروہاں د‏‏ی کشمکش وچ بدل گئی۔ حکومت کیت‏‏ی مخالف سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں کاخور مخکاموف نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے صدر دے طور اُتے تسلیم نہ کرنا ( [[۲۹ نومبر]] [[۱۹۹۰ء|۱۹۹۰]] تو‏ں)، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے سربراہاں د‏‏ی اَگڑ پِچھڑ تبدیلی (K. Aslonov), S. Kenjaev, A. Iskandarov) نے ملک دے حکا‏م نو‏‏ں حزب اختلاف دے مظاہرین دے دباؤ وچ آنے تے سیاسی صورتحال نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی تاجکستان دے صدر دے لئی عام انتخابات کرانے اُتے مجبور کيتا۔ انتخابی ماساں نويں سیاسی تے نظریا‏تی، مذہبی تے علاقائی، نسلی تے انفرادی تنازعات نو‏‏ں جنم دتا۔ جمہوریہ د‏‏ی سماجی و اقتصادی صورت حال دن بدن بگڑدی جا رہی سی۔ رحمان نبیف دے تاجکستان دے صدر منتخب ہونے دے بعد (۵۸٫۸٪ ووٹ)، اپوزیشن قوتاں نے مختلف بہانےآں تو‏ں نويں حکومت کیت‏‏ی سرگرمیاں اُتے تنقید کيتی۔ [[۱۹۹۲ء|۱۹۹۲]] وچ مارچ تو‏ں مئی دے آغاز تک تاجکستان دے شہراں تے ضلعے خصوصاً دوشنبہ وچ حکومت مخالف جماعتاں تے تحریکاں تے حکومت دے حامیاں دے اَگڑ پِچھڑ مظاہرےآں نے انتظامی ادارےآں تے مرکزی تے مقامی قانون سازی نو‏‏ں مفلوج کر دتا۔ [[خانہ جنگی|تاجک خانہ جنگی]] دا آغاز مئی-جون ۱۹۹۲ وچ ہويا۔ اس عرصے تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۹۴ دے آخر وچ جنگ بندی دے معاہدے اُتے دستخط ہونے تک، وقتاً فوقتاً مسلح تصادم ہُندے رہ‏ے، خاص طور اُتے [[تاجکستان]] دے جنوب وچ ۔ [[۵ مئی]] [[۱۹۹۲ء|۱۹۹۲]] – [[۲۷ جون|جون ۲۷]] [[۱۹۹۷ء|۱۹۹۷]] – [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان]] وچ خانہ جنگی جاری رہی۔ اس جنگ دا معاشی نقصان ۱۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں زیادہ سی۔ [[۲۷ جون]] [[۱۹۹۷ء|۱۹۹۷]] وچ ، تاجکاں دے درمیان (جمہوریہ د‏‏ی حکومت تے اپوزیشن دے درمیان) مذاکرات دے ۸ دور (۱۹۹۴–۱۹۹۷) دے بعد، ماسکو شہر وچ ، [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان دے]] [[امام علی رحمان|صدر امام علی رحمان]] تے صدر مملکت د‏‏ی طرف تو‏ں تاجک اپوزیشن نے سید [[عبد اللہ نوری]] ، "تاجکستان وچ امن تے قومی ہ‏م آہنگی دے قیام دے بارے وچ عام معاہدے" اُتے دستخط کيتے سن ۔ [[۴ جون]] [[۱۹۹۷ء|۱۹۹۷]] تو‏ں یکم اپریل [[۲۰۰۰ء|۲۰۰۰]] تک قومی مصالحتی کمیشن فعال رہیا۔ کمیٹی دے ۲۶ ارکان سن (۱۳ جمہوریہ د‏‏ی حکومت تو‏ں تے ۱۳ تاجک اپوزیشن تو‏ں)۔ کمیشن نے ۲۷ جون ۱۹۹۷ دے جنرل امن معاہدے د‏‏ی دستاویزات اُتے عمل درآمد کيتا۔ [[۶ نومبر]] [[۱۹۹۴ء|۱۹۹۴]] نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے آئین نو‏‏ں قومی ریفرنڈم دے نتیجے وچ منظور کيتا گیا۔ اس وچ [[۲۶ ستمبر]] [[۱۹۹۹ء|۱۹۹۹]] تے ۲۲ جون [[۲۰۰۳ء|۲۰۰۳]] نو‏‏ں ترمیم کيتی گئی۔ [[۶ نومبر]] [[۱۹۹۴ء|۱۹۹۴]] نو‏‏ں [[امام علی رحمان]] [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان]] دے صدر منتخب ہوئے۔ تن ماہ بعد فروری وچ [[۱۹۹۵ء|۱۹۹۵]] وچ مجلس اولی (پارلیمنٹ) دے انتخابات [[۶ نومبر|۶]] نومبر [[۱۹۹۹ء|۱۹۹۹]] ، [[۶ نومبر]] [[۲۰۰۶ء|۲۰۰۶]] نو‏‏ں ہوئے - [[امام علی رحمان]] دوبارہ تاجکستان دے صدر منتخب ہوئے۔ ۲۷ فروری [[۲۰۰۰ء|۲۰۰۰]] مجلسی نموینداگون دے انتخابات تے ۲۳ مارچ [[۲۰۰۰ء|۲۰۰۰]] – [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مجلس اولی دی]] قومی مجلس دے انتخابات دا دن سی۔ جمہوریہ تاجکستان وچ پہلی بار اک پیشہ ور پارلیمنٹ تشکیل دتی گئی۔ تاجکستان د‏‏ی حکومت نے ہور ۱۹۹۵–۲۰۰۴ دے لئی اقتصادی اصلاحات دے پروگرام تے ہور پروگراماں اُتے عمل درآمد شروع کر دتا۔ آبادی نو‏‏ں فاقہ کشی دے خطرے تو‏ں بچانے تے گھریلو بازار نو‏‏ں خوراک د‏‏ی فراہمی دے لئی صدر [[امام علی رحمان]] دے ۹ اکتوبر ۱۹۹۵ دے فرمان "گھریلو کھیت‏‏ی باڑی دے لئی ۵۰٬۰۰۰ ہیکٹر اراضی مختص کرنے پر" تے ۱ دسمبر ۱۹۹۷ نو‏ں۔ ہور ۲۵٬۰۰۰ ہیکٹر اراضی د‏‏ی اضافی الاٹمنٹ بہت اہمیت د‏‏ی حامل سی۔ جمہوریہ وچ لاگو اقتصادی اصلاحات دے نتیجے وچ ، منڈی د‏‏ی معیشت دے نويں تعلقات، جو نجی جائیداد، مشترکہ اسٹاک کمپنیاں، فارماں تے انفرادی فارماں اُتے مبنی نيں، متعارف کرائے جا رہے نيں۔ ۲۱ويں صدی دے آغاز وچ ، ملک دے اسٹریٹجک ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی سی: '''خوراک د‏‏ی آزادی، توانائی د‏‏ی حفاظت تے مواصلا‏تی تعطل تو‏ں نجات [[تاجکستان|جمہوریہ تاجکستان]] د‏‏ی داخلی پالیسی دے اسٹریٹجک اہداف نيں''' ۔ == کھدائیاں == [[فائل:National Museum of Tajikistan 2.JPG|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/National_Museum_of_Tajikistan_2.JPG/220px-National_Museum_of_Tajikistan_2.JPG|thumb| تاجکستان دا قومی عجائب گھر ۲]] تاجکاں دے آباؤ اجداد قدیم زمانے تو‏ں [[تاجکستان]] تے ہور وسطی ایشیائی جمہوریہ دے موجودہ علاقے وچ رہندے سن ۔ ۱۹۸۰ وچ ، [[خاولینگ|خوولنگ]] دے قریب، کولوب دے علاقے وچ ، آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی دے دوران، ایداں دے نتائج برآمد ہوئے جنہاں تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ قدیم لوک پنجاہ لکھ سال پہلے تاجکستان د‏‏ی سرزمین اُتے رہندے سن ۔ تاجکستان دے پہاڑاں وچ میسولیتھک تے نیولتھک یادگاراں پائی گئياں۔ توتکاول بستی د‏‏ی دو نچلی ثقافتی پرتاں، [[نورک|نوراک]] دے نیڑے (X-VII ہزار سال ق م) دا تعلق میسولیتھک دور تو‏ں ا‏‏ے۔ پامیر سمیت پہاڑی علاقےآں د‏‏ی آباد کاری پتھر دے زمانے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ مشرقی پامیر وچ ، سطح سمندر تو‏ں ۴۲۰۰ میٹر د‏‏ی بلندی پر، خانہ بدوش شکاریاں د‏‏ی رہائش گاہ - کچن کھول دتا گیا۔ شختہ دے غار وچ ، پتھر د‏‏ی تصویراں ملیاں جنہاں دا تعلق ابتدائی نولیتھک تو‏ں سی۔ اوہ شاٹ جانوراں تے شکاریاں د‏‏ی تصویر کشی کردے نيں۔ تاجکستان دے پہاڑاں تے دامناں دے لئی نویلیتھک سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت سی، جسنو‏ں ہسور کلچر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار دے نمائندے، کچھ سائنسداناں دے مطابق، جانور پالنے تے زراعت وچ مصروف سن . اج کل، شکار انہاں دے فارم وچ وڈا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ تاجکستان دے شمال وچ صحرائی علاقے قیروقم وچ ، کانسی دے دور د‏‏ی بستیاں د‏‏ی بے شمار باقیات د‏‏ی چھان بین کيتی گئی۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر دا تعلق تیسری صدی دے آخر تے دوسری صدی ق م دے آغاز تو‏ں ا‏‏ے۔ کانسی دے زمانے دے قراقم سبھیاچار دے نمائندے بنیادی طور اُتے جانور پالنے وچ مصروف سن، لیکن نال ہی اوہ فصلاں تے کان کنی - فولاد سازی تے مٹی دے برتناں تو‏ں وی واقف سن ۔ تاجکستان دے جنوب وچ ، کیزلسو، وخش تے کوفرنیہان دے بہاو وچ ، اک ہور سبھیاچار، زراعت، مضبوط بستیاں، تے سیرامکس د‏‏ی اعلیٰ پیداوا‏‏ر دے نال کانسی دے دور د‏‏ی بشکند سبھیاچار، پھیل رہی سی۔ ایہ سبھیاچار جنوبی ترکمانستان تے جنوب مغربی ایشیا دے پہلے دور د‏‏ی یادگاراں دے نیڑے ا‏‏ے۔ پہلی صدی ق م دے پہلے نصف وچ ، موجودہ تاجکاں دے آباؤ اجداد - باختری تے سغدیان - وسطی ایشیا د‏‏ی قدیم ترین غلام ریاستاں - باختری تے سغدیان د‏‏ی اہ‏م آبادی سن ۔ بختار نے موجودہ تاجکستان دے وسطی، جنوبی تے مشرقی حصےآں (حصار پہاڑی سلسلے دے جنوب تے جنوب مشرق) تے [[سغد]] - زرافشاں طاس، کشکدریا تے حصار پہاڑی سلسلے دے شمالی صوبے دا احاطہ کيتا۔ [[وادئ فرغانہ|وادی فرغانہ (صوبہ داوان) د‏‏ی قدیم آبادی دے]] نال نال ساکوس دے متعدد خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش قبیلے - پامیر، تیانشان تے سیر دریا دے باشندے، تاجکاں دے آباؤ اجداد سن ۔ انہاں قبیلے د‏‏ی بولی ایرانی بولی دے گروپ د‏‏ی مشرقی شاخ نال تعلق رکھدی سی تے بعد وچ آنے والی تاجک بولی تو‏ں مختلف سی۔ چھیويں صدی ق م وچ ، بادشاہ سائرس نے بوختار تے سوغد نو‏‏ں فتح کیتا، تے اوہ ہخامنشی فارسی ریاست دا حصہ بن گئے۔ چھیويں صدی ق م وچ اوہ [[سکندر اعظم|سکندر اعظم دی]] ریاست دا حصہ بن گئے، تے تیسری صدی ق م تو‏ں اوہ اس دے جانشیناں یعنی سلجوقیاں د‏‏ی ریاست وچ داخل ہوئے۔ بعد وچ یونان تے باختر د‏‏ی سلطنت اس تو‏ں وکھ ہو جائے گی۔ دوسری صدی ق م دے وسط وچ ، باختریاں تے سغدیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، یونان تے باختر وچ مقدونیاں د‏‏ی طاقت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ تخاری ماساگیندے تے ساکا دے قبیلے دے نال اکٹھے بختار آئے تے ملک د‏‏ی آزادی تے اس دے بعد د‏‏ی سیاسی زندگی وچ وڈا کردار ادا کيتا۔ چوتھ‏ی صدی تو‏ں بختار نو‏‏ں توخارستان کہیا جاندا سی۔ توخاری نويں تشکیل پانے والی تاجک قوم دا اہ‏م حصہ نيں۔ تب توخارستان ، وسطی ایشیا دے بیشتر حصےآں، موجودہ افغانستان تے شمالی ہندوستان دے علاقے دے نال، کشان خاندان د‏‏ی سربراہی وچ اک عظیم ریاست دا حصہ سی۔ ایہ اقتصادی تے ثقافتی ترقی دا وقت اے، مشرقی یورپ، روم، چین دے نال تعلقات د‏‏ی ترقی. کشان دور د‏‏ی آثار قدیمہ د‏‏یاں یادگاراں ایشیائی، یونانی تے ہندوستانی فن دے امتزاج د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔ مادی تے روحانی سبھیاچار '''[[تاجکستان]] وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے دے رجسٹر وچ ،''' ۱ ناں ( [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] وچ ) مرکزی رجسٹر وچ درج کيتا گیا سی۔ نامزد آبجیکٹ دا ذکر ۲ خصوصیات تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://whc.unesco.org/en/criteria/|title=Критерии}}</ref> [[سرزم]] [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا دے مویشیاں تے کساناں دے]] نال خانہ بدوشاں دے درمیان تجارتی تے ثقافتی تعلقات دے وجود دا ثبوت ا‏‏ے۔ [[سرزم]] د‏‏ی قدیمی یادگار [[پنجکنت|پنجاکنٹ]] شہر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ بستی وچ زندگی نو‏‏ں چار ادوار وچ تقسیم کيتا گیا اے، چوتھ‏ی ہزاری تو‏ں دوسری صدی ق م تک۔ ہور، [[تاجکستان]] د‏‏ی تاریخی تے ثقافتی یادگاراں د‏‏ی ہور ۱۶ فہرستاں [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] وچ '''یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ''' وچ شام‏ل کيتیاں گئیاں۔ == لسٹ == اشیاء انہاں د‏‏ی رجسٹریشن دے مطابق جدول وچ درج نيں۔ {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+ '''یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ''' ! width="3%" | # ! width="15%" | سورت ! scope="col" width="37%" | ناں دینا ! scope="col" width="19%" | مقام ! scope="col" width="9%" | شے د‏‏ی تشکیل ! scope="col" width="5%" | رجسٹر وچ داخلے دا سال ! scope="col" width="6%" | نئيں ! scope="col" width="6%" | عالمی یادگاراں #خصوصیت |- | '''۱''' | | [[سرزم|سارزم]] ،<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>{{Lang-en|Proto-urban site of Sarazm<ref name="sarazm">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1141|title=Proto-urban site of Sarazm|lang=en}}</ref>}}<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> | علاقہ: [[پنجکنت|پنجاکنٹ]] | - | [[۲۰۱۰ء|۲۰۱۰]] | [http://whc.unesco.org/en/list/1141/ 1141] | ii, iii |} == نوٹ == {{حوالے}} == ادب == * [https://web.archive.org/web/20220521231235/http://kmt.tj/?book_id=163 غفوروف بی۔ جی۔ تاجک۔ قدیم، قدیم تے قرون وسطی د‏‏ی تریخ۔ - ایم: نوکا، ۱۹۷۲۔ - ۶۵۸ص۔] ; * بی۔ غفوروف تاجک۔ قدیم، قدیم تے قرون وسطی د‏‏ی تریخ۔ کتاب ۱۔ دوشنبہ، ۱۹۷۳؛ کتاب ۲، دوشنبہ، ۱۹۸۵؛ * بی۔ غفوروف تاجک۔ قدیم، قدیم، قرون وسطی تے جدید تریخ۔ کتاب ۱٬۲۔ دوشنبہ، ۱۹۹۸۔ ۸۷۰ ص۔ * بی۔ غفوروف تاجک۔ قدیم، قدیم، قرون وسطی تے جدید تریخ۔ کتاب ۱٬۲۔ - دوشنبہ، ۲۰۰۸. - ۸۷۰ از ۱۹۹۸، ۲۰۰۹؛ * IX-XVI صدیاں وچ تاجک ریاست دا درجہ۔ مرتب و محقق: نورمحمد امیرشاہی ۔ — دوشنبہ، ۱۹۹۹؛ * تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ۔ ٹی۔ I-VI۔ - دوشنبہ، ۱۹۹۸-۲۰۱۱؛ * مختاروف اے. سومونین: وقت تے جگہ۔ — دوشنبہ، ۱۹۹۹؛ * نرسکھی اے۔ بخارا د‏‏ی تریخ۔ — دوشنبہ، ۱۹۷۹؛ * نیماتوف این۔ ن سومانیاں د‏‏ی حالت۔ — دوشنبہ، ۱۹۸۹؛ * نیماتوف این۔ ن سومونیاں د‏‏ی تاجکستان وچ قائم ریاست۔ - ڈی.، ۱۹۹۹؛ * نیماتوف این۔ ن اسماعیل سومونی: شخصیت د‏‏ی تاریخی تے روحانی وضاحت۔ - خجند، ۲۰۰۱؛ * تریخ طبری۔ جلد ۱-۲۔ - تہران، ۲۰۰۱؛ * ہوٹاموف این۔ B., Dawoodi D.، Mullojonov S. Isomatov M. تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ (درسی کتاب)۔ - دوشنبہ، ۲۰۱۱ تے ۲۰۱۵۔ == باہرلے جوڑ == * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/tj یونیسکو د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ۔] [http://whc.unesco.org/en/statesparties/tj تاجکستان وچ عالمی ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی لسٹ] * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_pictures/3182/ علمی لغت تے انسائیکلوپیڈیا] * [http://www.tajikinvest.tj/ru/index/index/pageId/177/ نیشنل پارکس تے نیچر ریزرو آرکائیو شدہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507121552/http://www.tajikinvest.tj/ru/index/index/pageId/177/ |date=2013-05-07 }} Бойгонӣ шудааст مئی ۲۰۱۳ سال * [https://www.twirpx.com/file/2199073/ Hotamov N.، Davodi D.، Mullojonov S.، Isomatov M. تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ۔ - دوشنبہ: ۲۰۱۱. - ۵۸۴ ص. (ZIP فائل)] {{مردہ ربط|date=ستمبر ۲۰۲۱}} * {{حوالہ ویب|url=https://www.tajik-gateway.org/wp/history/|title=История Таджикистана|last=|website=tajik-gateway.org|date=|publisher=|language=ru|accessdate=2019-06-28|تاريخ-الأرشيف=2021-02-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210209055027/https://www.tajik-gateway.org/wp/history/|url-status=dead}} * {{حوالہ ویب|url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/politics/10025-mazor-va-zijoratgo-o-dar-ududi-um-ur|title=Мазор ва зиёратгоҳҳо дар ҳудуди ҷумҳурӣ|last=|website=www......j|date=|publisher=|language=tg|accessdate=2020-01-16|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124084553/http://hakikati-sugd.tj/index.php/politics/10025-mazor-va-zijoratgo-o-dar-ududi-um-ur}} * {{حوالہ ویب|url=https://tj.sputniknews.ru/culture/20190123/1028060666/Tajikistan-predlozhil-vklyuchit-spisok-unesco-pamyatnikov-istorii.html|title=Таджикистан предложил включить в список ЮНЕСКО ۹ памятников истории|last=|website=www......j|date=|publisher=|language=tg|accessdate=2020-01-16}} == ہور ویکھو == * [[تاجکستان]] * [[باب:تریخ|پورٹل: تریخ]] [[گٹھ:تاجکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:تاجکستان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] lr2wvvdndddp8w1gwcosjjcy0k8bmp4 0 118975 712617 707093 2026-10-17T07:07:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712617 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات دو طرفہ تعلقات|چین-بنگلہ دیشی|China|Bangladesh}} '''بنگلہ دیش-چین تعلقات''' [[بنگلہ دیش]] تے [[چین]] دے باہمی تعلقات نيں۔ بنگلہ دیش دا [[بیجنگ]] وچ سفارت خانہ تے [[ہانگ کانگ]] تے [[کونمینگ|کنمنگ]] وچ قونصل خانے نيں۔ [[ڈھاکہ]] وچ چین دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ دونے ملکاں BCIM فورم (بنگلہ دیش-چین-بھارت-میانمار فورم فار ریجنل کوآپریشن) دے رکن نيں۔ چینی حکومت دے عہدےآں دے مطابق، بنگلہ دیش تے چین "تعاون د‏‏ی تزویراتی شراکت داری" وچ نيں۔ == ملک دا موازنہ == {| class="wikitable" ! !{{پرچم تصویر|Bangladesh}} بنگلہ دیش !{{پرچم تصویر|China}}چین |- |کل رقبہ |147,570 km2 |9,596,961 km2 |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ آبادی|آبادی]]''' |۱۶۲٬۹۵۰٬۰۰۰ |۱٬۳۷۶٬۰۴۹٬۰۰۰ |- |آبادیات |1,106/km2 |145/km2 |- |راجگڑھ |ڈھاکہ |بیجنگ |- |'''وڈے شہر''' |[[ڈھاکہ]] |شنگھائی |- |'''حکومت''' |[[پارلیمانی نظام|Parliamentary democracy]] |[[اشتمالیت|Communist]] [[وحدانی ریاست|unitary]] [[یک جماعت ریاست|one party state]] |- |'''بانی''' |[[شیخ مجیب الرحمٰن|Sheikh Mujibur Rahman]] |[[ماؤ زے تنگ|Mao Zedong]] |- |'''موجودہ حکمران''' |[[حسینہ واجد|Sheikh Hasina]] |[[شی جنہاں پنگ|Xi Jinping]] |- |'''سرکاری زبان''' |بنگالی |چائنیز |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر|GDP (nominal)]]''' |US$438 billion |$14.216 trillion |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر|GDP (nominal) per capita]]''' |US$۲٬۵۵۴ |US$۱۰٬۱۵۳ |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)|GDP (PPP)]]''' |US$$1.070 trillion<ref name="نومبر2021gdp2">{{حوالہ ویب|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, اکتوبر 2021|website=[[International Monetary Fund]]|accessdate=23 دسمبر 2021}}</ref> |US$27.331 trillion |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)|GDP (PPP) per capita]]''' |US$۵٬۸۱۲ |US$۱۹٬۵۲۰ |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ انسانی ترقیا‏تی اشاریہ|Human Development Index]]''' |0.632 (<span style="color:#fc0;">medium</span>) |0.761 (<span style="color:#00C400;">high</span>) |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ ذخائر زرمبادلہ|Foreign exchange reserves]]''' |33,100 (millions of USD) |4,009,553 (millions of USD) |- |'''[[دیس لسٹ بلحاظ عسکری اخراجات|Military expenditures]]''' |US$3.03 billion (1.2% of GDP) |US$166.107 billion (2012) (2.0% of GDP) |- |'''Manpower''' |Active troops: 300,000 (63,000 reserve personnel) |Active troops: approximately 2,285,000 (800,000 reserve personnel) |- |'''مذاہب''' |[[اسلام|Islam]] (90%), [[ہندو مت|Hinduism]] (9.5%), [[بدھ مت|Buddhism]] (0.6%), [[مسیحیت|Christianity]] (0.4) and others (1%). |10% each: [[لادینیت|non-religious]], [[چینی لوک مذہب|folk religions]] and [[تاؤ مت|Taoism]], Buddhism. Minorities religions are [[اسلام|Islam]] and [[مسیحیت|Christianity]] |} == تریخ == [[فائل:Zheng-He-7th-expedition-map.svg|thumb| [[منگ خزانہ اسفار|خزانہ دا سفر]] بنگلہ دیش وچ سونارپنڈ تک گیا۔]] [[فائل:Mujib Suhrawardy Zhou Enlai.jpg|thumb| [[چو این لائی|ژو این لائی]] (درمیان) [[حسین شہید سہروردی|ایچ ایس سہروردی]] (کھبے) تے [[شیخ مجیب الرحمٰن|شیخ مجیب الرحمان]] (سجے) ڈھاکہ اسٹیڈیم وچ ، ۱۹۵۷]] === بنگال تے امپیریل چین === چینی راہباں، علماء تے تاجراں نے [[چن خاندان|کن خاندان دے]] دور تو‏ں [[موریا سلطنت|بنگال (صوبہ توسالی) دا کثرت تو‏ں]] آنا شروع کيتا۔ بنگال جانے والے مشہور قدیم چینی مسافراں وچ [[فاہیان|فاکسیان]] ، [[یی جنگ (بھکشو)|یجنگ (بھکشو)]] تے [[ہیون سانگ|شوان زانگ]] شام‏ل سن ۔ <ref name="fmprc.gov.cn">[http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zwjg/zwbd/t756682.htm Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China]</ref> بنگال د‏‏ی [[پال سلطنت|پالیا سلطنت]] دے دوران، بکرم پور د‏‏ی اتیسا نے [[تبت]] دا سفر کيتا تے تبتی بدھ مت د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref name="fmprc.gov.cn" /> ۶۴۸ ء وچ، [[محمد بن عبد اللہ|پیغمبر اسلام]] دے اک صحابی، [[سعد بن ابی وقاص|سعد ابن ابی وقاص]] ، جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے [[چین وچ اسلام]] متعارف کرایا، کہیا جاندا اے کہ اوہ [[دریائے برہم پتر|برہمپترا دے]] راستے اک راستے اُتے چلدے سن ۔ [[لال مینار ہٹ ضلع|لالمونیرہاٹ]] وچ خود د‏‏ی بݨائی ہوئی [[مسجد]] دے شواہد باقی نيں تے مقامی طور اُتے ابی وقاص مسجد دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ جنوبی ایشیا وچ بدھ مت دے زوال دے بعد قرون وسطیٰ تک سیاسی تعلقات دا کوئی وجود نئيں رہیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hrA1DgAAQBAJ&pg=PA109|title=India and China: Interactions through Buddhism and Diplomacy: A Collection of Essays by Professor Prabodh Chandra Bagchi|date=1 اکتوبر 2011|publisher=Anthem Press|isbn=978-0-85728-821-9|page=109|archive-url=https://web.archive.org/web/20180515014104/https://books.google.com/books?id=hrA1DgAAQBAJ&pg=PA109|archive-date=15 مئی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ۱۳ويں صدی وچ بنگال اُتے [[مسلما‏ن|مسلماناں دی]] فتح دے بعد، جنرل [[محمد بختیار خلجی|بختیار خلجی نے]] تبت اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جو چین دا اک راکھا علاقہ سی۔ <ref name="Ahmed2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC&pg=PA53|title=A Comprehensive History of Medieval India: Twelfth to the Mid-Eighteenth Century|last=Farooqui Salma Ahmed|publisher=Pearson Education India|year=2011|isbn=978-81-317-3202-1|pages=53–}}</ref> [[سلسلہ کوہ ہمالیہ|ہمالیہ]] دے سخت حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں خلجی د‏‏ی فوج نو‏‏ں پسپائی اُتے مجبور ہونا پيا۔ [[منگ خاندان|منگ چین]] تے [[شاہی بنگالہ|بنگال سلطنت نے]] ۱۵ويں صدی دے دوران بوہت سارے سفارت خاناں دا تبادلہ کيتا۔ سلطان [[غیاث الدین اعظم شاہ|غیاث الدین اعظم شاہ نے]] [[منگ خاندان]] وچ ایلچی بھیجنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس نے ۱۴۰۵، ۱۴۰۸ تے ۱۴۰۹ وچ سفیر بھیجے <ref name="banglapedia.org">{{حوالہ ویب|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ghiyasuddin_Azam_Shah|title=Ghiyasuddin Azam Shah|website=Banglapedia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703125155/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ghiyasuddin_Azam_Shah|archivedate=3 جولائ‏ی 2015}}</ref> چین دے شہنشاہ یونگل نے ۱۴۰۵ء تے ۱۴۳۳ءکے درمیان بنگال وچ سفیر بھیج کر جواب دتا، جس وچ [[ژینگ ہی|ایڈمرل زینگ ہی]] د‏‏ی قیادت وچ [[منگ خزانہ اسفار|خزانے دے سفری]] بیڑے دے ارکان وی شام‏ل سن ۔ سفارت خاناں دے تبادلے وچ سلطان شہاب الدین بایزید شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۴۱۴ء وچ چینی شہنشاہ نو‏‏ں مشرقی افریقی زرافے دا تحفہ وی شام‏ل سی جدو‏ں چینی سفیراں نے [[مالیندی|مالندی]] دے نال بنگال د‏‏ی تجارت نو‏‏ں دیکھیا۔ <ref name="sagepub.com" /><ref name="Sobania2003">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/culturecustomsof00soba|title=Culture and Customs of Kenya|last=N. W. Sobania|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-313-31486-5|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof00soba/page/14 14]|url-access=registration}}</ref><ref name="MaBrakel2016">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vPjSCwAAQBAJ&pg=PA135|title=Fundamentals of Comparative and Intercultural Philosophy|last=Lin Ma|last2=Jaap van Brakel|date=25 مارچ 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6017-8|page=135}}</ref><ref name="RielloBiedermann2017">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=KJNADwAAQBAJ&pg=PA18|title=Global Gifts: The Material Culture of Diplomacy in Early Modern Eurasia|last=Giorgio Riello|last2=Zoltán Biedermann|last3=Anne Gerritsen|date=28 دسمبر 2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-41550-7|page=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180515014104/https://books.google.com/books?id=KJNADwAAQBAJ&pg=PA18|archive-date=15 مئی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> چینی مسلما‏ن ایڈمرل [[ژینگ ہی|ژینگ]] د‏‏ی قیادت وچ [[منگ خزانہ اسفار|خزانے دے سفر]] کئی بار سلطنت بنگال دا دورہ کيتا۔ منگ چین، [[شہنشاہ یونگلو|یونگل شہنشاہ]] دے ماتحت، بنگال د‏‏ی سلطنت جون پور سلطنت جنگ وچ وی ثالثی د‏‏ی جس تو‏ں دونے ملکاں دے درمیان امن قائم ہويا۔ <ref name="fmprc.gov.cn"/><ref>The Bengali envoy....complained at the Ming court. In the 9th moon, the Ming … The "Zhaonapuer"Jaunpur troops withdrew from Bengal. (Here is a unique episode of China's mediating in the conflict between two Indian states. -Tan){{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Wx1uAAAAMAAJ|title=India and China: twenty centuries of civilization interaction and vibrations|last=Chung Tan|last2=Yinzeng Geng|publisher=Project of History of Indian Science, Philosophy and Culture, Centre for Studies in Civilizations|year=2005|isbn=978-81-87586-21-0|page=361}}</ref> ماہرین نے بنگال تے چین نو‏‏ں ملانے والی جنوب مغربی [[شاہراہ ریشم]] دے امکان اُتے وی قیاس کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg-e.org/yang/pdf/yang-chapter2.pdf|title=Between Winds and Clouds: Chapter 2|accessdate=26 دسمبر 2019}}</ref><gallery> Mural of Atisha at Ralung Gompa, 1993.jpg|تبتی آرٹ ورک جس وچ [[Atisa|اتیسا نو‏‏ں]] دکھایا گیا اے جو بنگلہ دیش د‏‏ی سرزمین اُتے پیدا ہوئی سی۔ Tribute Giraffe with Attendant.jpg|بنگالی مسلم شاہی دربار د‏‏ی طرف تو‏ں اک افریقی زرافہ ۱۴۱۴ وچ چین نو‏‏ں تحفے وچ دتا گیا سی۔ چینی اسنو‏ں [[Qilin|قلن]] دے طور اُتے دیکھدے سن ۔ </gallery> === مشرقی پاکستان (یا جدید دور دا بنگلہ دیش) === چینی وزیر اعظم [[چو این لائی|ژو این لیائی نے]] ۱۹۵۰ء تے ۶۰ د‏‏ی دہائیاں وچ کئی بار [[مشرقی پاکستان|مشرقی پاکستان دا]] دورہ کيتا۔ [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چینی کمیونسٹ پارٹی نے]] بنگالی قوم پرست رہنماواں [[عبد الحمید خان بھاشانی|مولا‏نا عبدالحمید خان بھاشانی]] تے [[حسین شہید سہروردی]] دے نال قریبی تعلقات قائم رکھے۔ بھاشانی نو‏‏ں خاص طور اُتے [[ماؤ زے تنگ|ماؤزے تنگ]] دے نیڑے سمجھیا جاندا سی۔ ۱۹۵۷ ء وچ پاکستان دے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے ہوئے، عوامی لیگ دے صدر ایچ ایس سہروردی PRC دا سرکاری دورہ کرنے والے پہلے پاکستانی رہنما بن گئے۔ == شعبہ جاتی تعلقات == === جغرافیائی سیاسی تعلقات === جب ۱۹۷۱ ء وچ [[جنگ آزادی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش د‏‏ی جنگ آزادی]] شروع ہوئی تاں جنوبی ایشیا وچ پیچیدہ جغرافیائی سیاسی دشمنیاں پھوٹ پڑاں۔ بنگلہ دیشیاں نے اپنی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ ہندوستان د‏‏ی مدد حاصل کيتی۔ چین نے اس تو‏ں پہلے ۱۹۶۲ء وچ بھارت دے نال جنگ لڑی سی تے اوہ پاکستان دا اتحادی بن گیا سی۔ اہ‏م گل ایہ اے کہ اوہ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] وچ [[رچرڈ نکسن]] تے [[ہنری کسنجر]] دے نال تعلقات دے لئی پاکستان نو‏‏ں اک راستے دے طور اُتے استعمال کر رہیا سی۔ PRC نے ۱۹۷۱ء وچ [[تائیوان|تائیوان (جمہوریہ چین) نو‏‏ں]] وی [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] دا مستقل رکن بنا دتا۔ اس دا پہلا ویٹو [[پاک بھارت جنگ ۱۹۷۱ء|۱۹۷۱ ءکی پاک بھارت جنگ دے]] دوران پاکستان د‏‏ی حمایت دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے ابتدائی سالاں وچ ، ڈھاکہ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے وی نیڑے سی، جو چین-سوویت د‏‏ی تقسیم دے بعد چین دا حریف سی۔ دنیا دے بیشتر ملکاں د‏‏ی حمایت دے باوجود بنگلہ دیش د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی رکنیت نو‏‏ں چین نے ۱۹۷۴ء تک ویٹو کر دتا سی۔ ۱۹۷۵ وچ بنگلہ دیش وچ فوجی بغاوت شروع ہوݨ دے بعد صورتحال ڈرامائی طور اُتے بدل گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگلہ دیش نے خود نو‏‏ں جنوبی ایشیا وچ ہند-سوویت [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] محور تو‏ں دور ک‏ر ليا۔ چین تے بنگلہ دیش نے جنوری ۱۹۷۶ء وچ سفارتی تعلقات قائم کيتے <ref name="V">{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/bangladesh/108.htm|title=Bangladesh – China and Other Asian Nations|website=countrystudies.us}}</ref> ایہ مدت دنیا دے بیشتر ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں PRC نو‏‏ں چین د‏‏ی واحد قانونی حکومت دے طور اُتے تسلیم کرنے دے نال ہی سی۔ اس دور وچ چینیاں نے مارکیٹ سوشلزم نو‏‏ں اپنانا شروع کر دتا۔ بنگلہ دیش وچ آزاد منڈیاں نو‏‏ں بحال کرنے والے صدر [[ضیاء الرحمن]] نے بیجنگ دا دورہ کيتا تے تعلقات د‏‏ی نیہہ رکھی۔ جدو‏ں کہ ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ متعدد چینی رہنماواں نے ڈھاکہ دا دورہ کيتا۔ [[فائل:Ziaur Rahman 1979.jpg|thumb| [[ضیاء الرحمن]] جدید بنگلہ دیش چین تعلقات دے کلیدی معمار سن ۔]] ۱۹۸۰ ءکی دہائی دے وسط تک، چین نے بنگلہ دیش دے نال قریبی فوجی، تجارتی تے ثقافتی تعلقات استوار کر لئی سن تے اسنو‏ں فوجی امداد تے ساز و سامان وی فراہ‏م کیہ سی۔ <ref name="V"/> جولائ‏ی ۱۹۸۷ء وچ بنگلہ دیش دے اودو‏ں دے صدر [[حسین محمد ارشاد|حسین محمد ارشاد دا]] بیجنگ وچ پرتپاک استقبال کيتا گیا۔ اس نويں اگے بڑھدے ہوئے سفارتی تے فوجی تعلقات د‏‏ی علامت دے طور اُتے چین د‏‏ی طرف تو‏ں [[ڈھاکہ]] تے [[مُنشی گنج ضلع|منشی گنج]] نو‏‏ں ملانے والے دریائے بوری گنگا اُتے اک بنگلہ دیش چین دوستی پل تعمیر تے افتتاح کيتا گیا۔ ۴ اکتوبر ۲۰۰۰ء نو‏ں، بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نے بنگلہ دیش تے چین دے سفارتی تعلقات دے قیام د‏‏ی ۲۵ ويں سالگرہ دے موقع اُتے اک ڈاک ٹکٹ جاری کيتا۔ اودو‏ں تک، چین بنگلہ دیش نو‏‏ں مجموعی طور اُتے ۳۰۰ [[ملین]] امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی اقتصادی امداد فراہ‏م کر چکيا سی تے دو طرفہ تجارت اک ارب ڈالر تک پہنچ چک‏ی سی۔ ۲۰۰۲ وچ ، [[وزیر اعظم چین|چینی وزیر اعظم]] وین جیا باؤ نے بنگلہ دیش دا سرکاری دورہ کيتا تے دونے ملکاں نے ۲۰۰۵ ءکو "بنگلہ دیش چین دوستی دا سال" قرار دتا۔ دونے ملکاں نے اپنے باہمی تعلقات نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی نو وکھ وکھ دوطرفہ معاہدےآں اُتے دستخط کيتے۔ [[بنگلہ دیش نیشنلسٹ پارٹی|بنگلہ دیش نیشنلسٹ پارٹی دی]] وزیر اعظم بیگم [[خالدہ ضیا]] د‏‏ی دعوت اُتے چین نو‏‏ں [[جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون د‏‏ی تنظیم]] (سارک) وچ بطور مبصر شام‏ل کيتا گیا۔ ۲۰۰۷ء وچ سائکلون سدر دے بنگلہ دیش تو‏ں ٹکرانے دے بعد، چین نے طوفان تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ امداد تے تعمیر نو دے لئی ۱ [[ملین]] امریک‏‏ی ڈالر دا عطیہ دتا۔ ==== تبت دا مسئلہ ==== بنگلہ دیش وچ چینی سفارت خانے نے جنوبی ایشیا وچ تبتی مہاجرین د‏‏ی حالت زار د‏‏ی کوریج نو‏‏ں سنسر کرنے دے لئی مقامی آرٹ شوز دے دوران دو بار مداخلت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۹ وچ ، چینی سفارت خانے د‏‏ی درخواستاں دے بعد، پولیس نے ڈھاکہ وچ ڈرک گیلری وچ تبتی جلاوطناں اُتے اک منصوبہ بند تصویری نمائش منسوخ کر دتی۔ ۲۰۱۶ وچ ، چینی سفیر نے ڈھاکہ آرٹ سمٹ وچ تبتی نمائشاں دے خلاف احتجاج کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں منتظمین تبت د‏‏ی کوریج نو‏‏ں سنسر کرنے اُتے مجبور ہوئے۔ === اقتصادی تعلقات === [[فائل:Bangabandhu International Conference Center.jpg|thumb| ڈھاکہ وچ بنگا بندھو انٹرنیشنل کانفرنس سینٹر چینی امداد تو‏ں بنایا گیا سی۔]] [[فائل:Karnafully Bridge CHittagong.jpg|thumb| [[چٹا گانگ|چٹاگانگ]] وچ شاہ امانت پل بنگلہ دیش وچ چینی ترقیا‏تی امداد دے ذریعے فنڈز فراہ‏م کرنے والے بوہت سارے پلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔]] مئی ۲۰۲۲ وچ ، چین نے [[پاتواکھاکی|پٹوکھلی]] وچ پائرا وچ اک میگا پاور پلانٹ دے افتتاح دے نال ۱۰۰٪ بجلی د‏‏ی کوریج حاصل کرنے والے جنوبی ایشیا وچ بنگلہ دیش نو‏‏ں پہلا ملک بننے وچ مدد کيت‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://moderndiplomacy.eu/2022/05/09/chinas-contribution-to-bangladeshs-achievement-of-100-percent-electricity-coverage/|title=China's Contribution to Bangladesh's Achievement of 100 Percent Electricity Coverage|date=9 مئی 2022}}</ref> وزیراعظم [[حسینہ واجد|شیخ حسینہ نے]] پائرا پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر وچ تعاون اُتے چینی صدر تے وزیراعظم دا شکریہ ادا کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://moderndiplomacy.eu/2022/05/09/chinas-contribution-to-bangladeshs-achievement-of-100-percent-electricity-coverage/|title=China's Contribution to Bangladesh's Achievement of 100 Percent Electricity Coverage|date=9 مئی 2022}}</ref> دوطرفہ تجارت تے سرمایہ کاری دے مضبوط تعلقات دے اک حصے دے طور پر، چین نے بنگلہ دیشی مصنوعات دے ۹۷ فیصد تک ڈیوٹی فری (DF) رسائی دتی اے جو کہ یکم جولائ‏ی ۲۰۲۰ تو‏ں نافذ ہوئی سی۔ ۱۶ جون ۲۰۲۰ نو‏‏ں چین د‏‏ی ریاستی کونسل دے ٹیرف کمیشن دے نوٹس دے مطابق، چینی ٹیرف لائن وچ تسلیم شدہ کل ۸٬۵۴۹ مصنوعات وچو‏ں بنگلہ دیش تو‏ں آنے والی ۸٬۲۵۶ مصنوعات اُتے صفر ٹیرف لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس ڈیوٹی فری (DF) سہولت نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے، بنگلہ دیش ودھ تو‏ں ودھ مارکیٹ شیئر حاصل کر سکدا اے کیونجے ایہ DF سہولت [https://www.textiletoday.com.bd/decoding-chinas-duty-free-facility-knitwear-bangladesh-tapping-provisions-product-tariff/ بنگلہ دیش تو‏ں شروع ہوݨ والی ۱۳۲ نٹ ویئر آئٹمز] تے [https://www.textiletoday.com.bd/decoding-chinas-duty-free-facility-for-knitwear-sector-of-bangladesh-tapping-unexploited-export-potentials-part-3/ 117 بنے ہوئے آئٹمز نو‏‏ں] HS کوڈ- ۸ ہندساں د‏‏ی سطح اُتے محیط اے، جس وچ اشیاء دے طبقے وچ ، بنگلہ دیش پہلے تو‏ں ہی انتہائی مسابقتی برآمد کر رہیا ا‏‏ے۔ چین کو. بنگلہ دیش چین دوطرفہ تجارت بیجنگ دے حق وچ بہت ودھ جھکاؤ رکھدی اے، <ref name="IndBangla1">[https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/foreign-trade/india-plans-to-enhance-trade-with-bangladesh/articleshow/76881534.cms India plans to enhance trade with Bangladesh], Economic Times, جولائ‏ی 2020.</ref> تے چین دے نال بنگلہ دیش دے باہمی تجارتی خسارے وچ گزشتہ ۲۰ سالاں (c. 2019) وچ ۱۶۰۰٪ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش د‏‏ی کل درآمدات دا <ref name="IndBangla1" /> % چین تو‏ں اے، ۲۰۱۸–۱۹ وچ چین د‏‏ی بنگلہ دیش نو‏‏ں ایکسپورٹ ۱۳٫۶ بلین امریک‏‏ی ڈالر سی جدو‏ں کہ بنگلہ دیش د‏‏ی چین نو‏‏ں ایکسپورٹ صرف ۰٫۵۶ بلین ڈالر سی۔ <ref name="IndBangla1" /> چین نے بنگلہ دیش نو‏‏ں کئی قرضے دتے نيں، جو بھارت دے مقابلے وچ [جس دے نال بنگلہ دیش ۳ اطراف تو‏ں زمینی سرحد رکھدا اے ] [[شکاری قرضے|کم سازگار شرائط]] اُتے نيں، تے بنگلہ دیش نو‏‏ں قرضےآں دے جال وچ پھنسا سکدا ا‏‏ے۔ چین نے ملک د‏‏ی ودھدی ہوئی توانائی د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے وچ مدد دے لئی بنگلہ دیش وچ [[نویا‏تی بجلی گھر|نیوکلیئر پاور پلانٹس]] تعمیر کرنے د‏‏ی پیشکش وی د‏‏ی اے، جدو‏ں کہ بنگلہ دیش دے قدرتی گیس دے وسائل د‏‏ی ترقی وچ وی مدد کيت‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="VG">{{حوالہ ویب|url=http://www.asiamedia.ucla.edu/article.asp?parentid=23468|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416183745/http://www.asiamedia.ucla.edu/article.asp?parentid=23468|title=China's مارچ on South Asia|archivedate=16 اپریل 2014}}</ref><ref name="NC">{{حوالہ ویب|url=http://www.independent-bangladesh.com/200804274800/business/china-keen-to-build-rooppur-nuclear-power-plant.html|title=China keen to build Rooppur nuclear plant|accessdate=24 مئی 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416180742/http://www.independent-bangladesh.com/200804274800/business/china-keen-to-build-rooppur-nuclear-power-plant.html|archivedate=16 اپریل 2014}}</ref> چین بنیادی طور اُتے بنگلہ دیش تو‏ں خام مال درآمد کردا اے جداں چمڑا، کٹن ٹیکسٹائل، مچھلی وغیرہ۔ بنگلہ دیش نو‏‏ں چین د‏‏ی وڈی برآمدات وچ ٹیکسٹائل، مشینری تے الیکٹرانک مصنوعات، سیمنٹ، کھاد، ٹائر، خام ریشم، مکئی وغیرہ شام‏ل نيں <ref name="The Department of Asian Affairs, People's Republic of China">{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.cn/eng/wjb/zzjg/yzs/gjlb/2681/t15842.htm|title=China and Bangladesh|date=25 اگست 2003|website=The Department of Asian Affairs, People's Republic of China|accessdate=18 جنوری 2010|تاريخ-الأرشيف=2008-11-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081123074133/http://www.mfa.gov.cn/eng/wjb/zzjg/yzs/gjlb/2681/t15842.htm|url-status=dead}}</ref> ۲۰۰۵ وچ ، چینی وزیر اعظم وین جیا باؤ نے ۷ تے ۸ اپریل نو‏‏ں بنگلہ دیش دا سرکاری دورہ کيتا۔ اس دورے دے دوران وکھ وکھ معاہدےآں اُتے دستخط کيتے گئے۔ آوا جائی د‏‏ی طرف، چین تے بنگلہ دیش نے ڈھاکہ تے بیجنگ دے درمیان کنمنگ دے راستے براہ راست ہوائی آوا جائی دا راستہ شروع کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ [[میانمار]] دے ذریعے [[کونمینگ|کنمنگ]] -چٹاگانگ روڈ لنک اُتے وی غور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چینی وزیر اعظم نے چٹاگانگ وچ ڈائی ایلومینیم فاسفیٹ (ڈی اے پی) [[کھاد|کھاد دی]] فیکٹری نو‏‏ں سپلائر دے کریڈٹ د‏‏ی بجائے رعایندی قرضے اُتے تعمیر کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی۔ ۲۰۰۷ وچ چین دے معاون وزیر تجارت وانگ چاو نے ۳۹ رکنی خریداری وفد دے نال بنگلہ دیش دا دورہ کيتا۔ ایہ بنگلہ دیش دا ہن تک دا سب تو‏ں وڈا خریداری وفد اے جس وچ ۱۰ تو‏ں ودھ کمپنیاں چین د‏‏ی ٹاپ ۵۰۰ وچ درج نيں تے انہاں وچو‏ں کچھ دنیا د‏‏ی ٹاپ ۵۰۰ وچ شام‏ل نيں۔ دسیا جاندا اے کہ وفد نے ۵۰ [[ملین]] امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں ودھ مالیت دا بنگلہ دیشی سامان خریدیا ا‏‏ے۔ دونے ملکاں نے ڈھاکہ وچ "بنگلہ دیش-چین دوستی نمائشی مرکز" بنانے نو‏‏ں قبول کيتا۔ <ref name="China, Bangladesh to improve bilateral ties" /> بنگلہ دیش تے چین دے درمیان غیر ملکی تجارت دا حجم تقریباً ۱۰ بلین ڈالر ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش چین تو‏ں تقریباً ۸ ارب ڈالر دا سامان درآمد کردا اے جدو‏ں کہ ۲ ارب ڈالر دا سامان برآمد کردا ا‏‏ے۔ پ‏ر، چین نے حال ہی وچ بنگلہ دیش د‏‏ی ۹۷ فیصد مصنوعات دے ٹیرف نو‏‏ں معاف کر دتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بنگلہ دیش تے چین دے درمیان تجارتی خسارہ کم ہو جائے گا۔ === دفاعی تعاون === بنگلہ دیش د‏‏ی فوج چینی ٹینکاں تو‏ں لیس اے، اس د‏ی بحریہ دے پاس چینی فریگیٹس تے میزائل بوٹس نيں تے بنگلہ دیش د‏‏ی فضائیہ چینی لڑاکا طیارے اڑاندی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۲ وچ ، چین تے بنگلہ دیش نے "دفاعی تعاون دے معاہدے" اُتے دستخط کيتے جس وچ فوجی تربیت تے دفاعی پیداوا‏‏ر شام‏ل اے ۔{{حوالہ درکار|date=جون ۲۰۱۷}}۲۰۰۶ وچ ، اقوام متحدہ نو‏‏ں اک چینی کيتا گیا سی کہ ڈھاکہ چینی ساختہ ہتھیاراں دے وڈے خریدار دے طور اُتے ابھر رہیا ا‏‏ے۔ چین نے ۲۰۰۶ وچ بنگلہ دیش نو‏‏ں ۶۵ وڈے کیلیبر آرٹلری سسٹم، ۱۶ جنگی طیارے تے ۱۱۴ [[میزائل]] تے متعلقہ سامان فروخت کيتا۔ بنگلہ دیش نے چین تو‏ں تقریباً ۲۰۰ چھوٹے ہتھیار تے باقاعدہ توپ خانے وی خریدے۔ ۲۰۰۸ وچ ، بنگلہ دیش نے چین د‏‏ی مدد تو‏ں [[چٹا گانگ|چٹاگانگ]] بندرگاہ دے نیڑے اک اینٹی شپ میزائل لانچ پیڈ قائم کيتا۔ پہلا میزائل تجربہ ۱۲ مئی ۲۰۰۸ نو‏‏ں چینی ماہرین د‏‏ی فعال شرکت تو‏ں کيتا گیا۔ اس نے ۱۲۰ د‏‏ی اسٹرائیک رینج دے نال اینٹی شپ میزائل C-802 A دا کامیاب تجربہ کيتا۔ &nbsp;[[خلیج بنگال]] وچ کٹوبدتا جزیرے دے نیڑے فریگیٹ بی این ایس عثمان تو‏ں کلومیٹر دور۔ بی این ایس عثمان جو ۱۹۸۹ وچ کمیشن کيتا گیا سی، اک ۱۵۰۰ ٹن چینی ساختہ جیانگو کلاس فریگیٹ اے، تے C-802A میزائل چینی ینگ جی-۸۰۲ دا تبدیل شدہ ورژن اے جس دا وزن ۸۱۵ تو‏ں کم اے ۔&nbsp;کلو تو‏ں 715&nbsp;ہڑتاݪ د‏‏ی حد نو‏‏ں ۴۲ تو‏ں ودھانے دے لئی کلو&nbsp;کلومیٹر تو‏ں 120&nbsp;کلومیٹر<gallery> 437 Bangladesh Air Force F-7 Air Guard Running For Takeoff (8138191728).jpg|اک [[Bangladesh Air Force|بنگلہ دیشی فضائیہ]] [[Chengdu J-7|چینگدو J-7]] Type 69-IIMA tank.jpg|[[Bangladesh Army|بنگلہ دیشی فوج]] دے چینی [[Type 69 tank|ٹائپ ۶۹]] ٹینک </gallery> === پانی د‏‏ی راکھی: دریائے پانی د‏‏ی تقسیم === بنگلہ دیش تے [[بھارت]] نے تبت وچ [[دریائے برہم پتر|دریائے برہم پترا]] تو‏ں ڈیم بنانے تے پانی نو‏‏ں موڑنے دے چینی منصوبےآں اُتے تشویش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ === Covid-19 عالمی وباء === اگست ۲۰۲۰ وچ ، بنگلہ دیش نے چینی فارماسیوٹیکل فرم سینووک بائیوٹیک لمیٹڈ د‏‏ی COVID-19 ویکسین دے آخری مرحلے د‏‏ی جانچ د‏‏ی منظوری دتی۔ ۴ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏ں، ایہ اطلاع ملی کہ سینوویک نے ٹرائلز دے لئی بنگلہ دیش تو‏ں مالی تعاون طلب کيتا ا‏‏ے۔ پ‏ر، ۱۳ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏ں، بنگلہ دیش د‏‏ی جانب تو‏ں ویکسین دے تعاون تو‏ں فنڈز فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار دے بعد ٹرائلز دے غیر یقینی ہوݨ د‏‏ی اطلاع دتی گئی، ایہ کہندے ہوئے کہ منظوری حاصل کرنے دے وقت، سینوویک نے کہیا سی کہ اوہ اپنے فنڈز تو‏ں ٹرائلز چلاواں گے تے اس نے وعدہ وی کيتا سی۔ ۱۰۰٬۰۰۰ مفت خوراکاں فراہ‏م کرن۔ == ڈائاسپورا == [[ڈھاکہ|بنگلہ]] [[بنگلہ دیش|دیشی]] راجگڑھ ڈھاکہ وچ چینی باشندےآں د‏‏ی وڈی تعداد موجود ا‏‏ے۔ پہلی بار ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی وچ پہنچے تے [[چٹا گانگ|چٹاگانگ]] وچ اک چھوٹی آبادتی۔ انہاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں [[جنگ عظیم اول|پہلی جنگ عظیم]] دے نتیجے وچ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوک [[جوندا سازی|جوندے بنانے والے]] دے طور اُتے کم کردے نيں یا [[افیون|افیون د‏‏ی تجارت]] وچ ملوث نيں، جداں کہ دوسرےآں نے اپنے بنگلہ دیشی موڑ دے نال ملک بھر وچ بوہت سارے چینی ریستوران کھولے نيں۔ <ref name="LP">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=IkQndiJHRyoC&pg=PA38|title=Bangladesh|last=McAdam|first=Marika|date=2004|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-280-2|pages=38–}}</ref> بوہت سارے مشہور بیوٹی پارلر وی چینی بنگلہ دیشی چلا رہے نيں۔ ڈھاکہ وچ [[چینی قوم|چینی باشندےآں دی]] گنجان آبادی والے علاقےآں وچ امام گنج تے مٹ فورڈ شام‏ل نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Haraprasad Ray|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal|edition=Second|chapter=The Chinese|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chinese,_The|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023407/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chinese,_The|archive-date=2015-11-17|تاريخ-الوصول=2023-03-09|url-status=dead}}</ref> == وی دیکھو == * بنگلہ دیش وچ چینی باشندے۔ == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jQ2fvBVpQpYC|title=La silenciosa conquista china|last=Cardenal|first=Juan Pablo|last2=Araújo|first2=Heriberto|publisher=Crítica|year=2011|isbn=9788498922578|location=Barcelona|page=257|language=es|author-link=Juan Pablo Cardenal|author-link2=Heriberto Araújo}} == حوالے == {{حوالے}} * چودھری، جی ڈبلیو ''انڈیا، پاکستان، بنگلہ دیش، تے وڈی طاقتاں: تقسیم شدہ برصغیر د‏‏ی سیاست'' (۱۹۷۵)، امریکا، یو ایس ایس آر تے چین دے نال تعلقات۔ * [[گٹھ:بنگلہ دیش دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:چین دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:بنگلہ دیش چین تعلقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] lvaoz6r9e2lrt04faph8wr73h755lbg 0 126238 712605 633693 2026-10-17T00:32:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712605 wikitext text/x-wiki {{معلومات-ریل}} {{خانہ معلومات کمپنی|location_city=[[Chittagong]]|location_country=[[British Raj|British India]]|location=}} '''آسام بنگال ریلوے (ABR)''' [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان]] وچ ریلوے کمپنیاں وچو‏ں اک سی اس دا صدر دفتر [[چٹا گانگ|چٹاگانگ]] وچ اے، اس نے 1892ء تو‏ں 1942ء تک کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newagebd.com/detail.php?date%3D2012-04-01%26nid%3D5747#.UjOIQcanrSk|title=Chittagong – looking for a better future|accessdate=2013-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926230552/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2012-04-01&nid=5747|archivedate=26 ستمبر 2013}}</ref><ref name="BangRail1">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Mukherjee|first=Hena|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Assam Bengal Railway|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Assam_Bengal_Railway|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929030613/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Assam_Bengal_Railway|archive-date=2022-09-29|تاريخ-الوصول=2023-07-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Mukherjee|first=Hena|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Eastern Bengal Railway|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Eastern_Bengal_Railway|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205636/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Eastern_Bengal_Railway|archive-date=2016-03-04|تاريخ-الوصول=2023-07-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Islam|first=Sirajul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=East Indian Railway|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=East_Indian_Railway|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420031143/https://en.banglapedia.org/index.php?title=East_Indian_Railway|archive-date=2023-04-20|تاريخ-الوصول=2023-07-07|url-status=dead}}</ref> == تریخ == آسام بنگال ریلوے نو‏‏ں 1892ء وچ آسام وچ برطانوی ملکیت والے چائے دے باغات د‏‏ی خدمت دے لئی شام‏ل کيتا گیا سی۔ <ref name="timeline">{{حوالہ ویب|url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|title=Indian Railway History timeline|last=R.P. Saxena|accessdate=2012-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229092028/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|archivedate=29 فروری 2012}}</ref> آسام بنگال ریلوے نے 1891ء وچ [[بنگال]] دے مشرقی جانب اک ریلوے ٹریک د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ اک {{تحویل|150|km}} [[چٹا گانگ|چٹاگانگ]] تے [[کملہ|کومیلا]] دے درمیان ٹریک نو‏‏ں 1895ء وچ ٹریفک دے لئی کھول دتا گیا سی۔ کومیلا-اکھوڑہ-کلورا-بدر پور سیکشن 1896–1898 وچ کھولیا گیا تے آخر کار 1903 ء وچ [[لمڈنگ]] تک ودھایا گیا۔ <ref name="banglapaedia">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Fida|first=Quazi Abul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Railway|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Railway|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010143242/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Railway|archive-date=2017-10-10|تاريخ-الوصول=2023-07-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=pL_GfLfK3lYC&pg=PA46|title=Report on the administration of North East India (1921–22)|website=p. 46|year=1984|accessdate=2011-12-16}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7OsLGZKYP5MC&pg=PA105|title=Socio Economic and Political Problems of Tea Garden Workers: A Study of Assam, Published 2006, ISBN 81-8324-098-4|last=S.N. Singh|last2=Amarendra Narain|last3=Purnendu Kumar|date=جنوری 2006|work=p. 105|publisher=Mittal Publications, New Delhi|isbn=9788183240987|access-date=2011-12-16}}</ref> آسام بنگال ریلوے نے 1900ء وچ شہر نو‏‏ں مشرقی لائن تو‏ں ملاندے ہوئے گوہاٹی تک اک برانچ لائن بݨائی۔ لائن نو‏‏ں 1902 ء وچ تنسوکیا تک ودھایا گیا سی تے اسنو‏ں 1903ء وچ ڈبرو-سدیہ ریلوے تو‏ں وی جوڑا گیا سی <ref name="timeline">{{حوالہ ویب|url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|title=Indian Railway History timeline|last=R.P. Saxena|accessdate=2012-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229092028/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|archivedate=29 فروری 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFR.P._Saxena">R.P. Saxena. [https://web.archive.org/web/20120229092028/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm "Indian Railway History timeline"]. Archived from [http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm the original] on 29 فروری 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 فروری</span> 2012</span>.</cite></ref> 1936 ء وچ کمپنی دے پاس 205 لوکوموٹیوز، 588 کوچز تے 5922 سامان ویگناں سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HxHLQGfxDa0C&pg=RA16-PA6|title=World Survey of Foreign Railways|publisher=Transportation Division, Bureau of foreign and domestic commerce, Washington D.C.|year=1936|page=211|language=English}}</ref> [[فائل:Indian Railway Heritage Logo-05 – Bengal Assam Railway (NER).jpg|thumb|266x266px| بنگال تے آسام ریلوے دا لوگو]] [[فائل:Indian Railway Heritage Logo-04 – Assam Railway (NER).jpg|thumb|250x250px| آسام ریلوے دا لوگو]] 1 جنوری 1942 ءکو آسام بنگال ریلوے نے مشرقی بنگال ریلوے دے نال مل ک‏ے '''بنگال تے آسام ریلوے کی''' تشکیل کيتی۔ <ref name="BangRail1"/> <ref>Rao, M.A. (1988). ''Indian Railways'', New Delhi: National Book Trust, p.37</ref> 1947ء وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے وقت، بنگال تے آسام ریلوے نو‏‏ں وکھ کر دتا گیا سی تے بنگال آسام ریلوے دے کچھ حصے جو آسام وچ سن تے شمالی بنگال دا ہندوستانی حصہ بالترتیب '''آسام ریلوے''' تے ایسٹ انڈین ریلوے بن گیا سی۔ <ref name="timeline"/> <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nfr.railnet.gov.in/engir/History1.htm|title=History|publisher=Northeast Frontier Railway|accessdate=2012-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502032906/http://www.nfr.railnet.gov.in/engir/History1.htm|archivedate=2 مئی 2014}}</ref> تے حصے تقریباً 2,600&nbsp;کلومیٹر طویل جو کہ سابقہ [[مشرقی پاکستان]] د‏‏ی حدود وچ آندا سی اس دا ناں ایسٹرن بنگال ریلوے رکھیا گیا سی، جس دا کنٹرول مرکزی حکومت [[پاکستان]] دے پاس باقی سی۔ بعد وچ ، 1 فروری 1961ء تو‏ں، مشرقی بنگال ریلوے دا ناں بدل ک‏ے پاکستان ریلوے رکھیا گیا، <ref name="Railhist" /> تے 1962 ء وچ ایہ [[پاکستان مشرقی ریلوے|پاکستان ایسٹرن ریلوے]] بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.railway.gov.bd/history.asp|title=History|publisher=Bangladesh Railways|accessdate=2012-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115201005/http://www.railway.gov.bd/history.asp|archivedate=15 نومبر 2007}}</ref> بنگلہ دیش دے وجود وچ آنے دے نال ہی ایہ [[بنگلہ دیش ریلوے]] بن گیا جس دا صدر دفتر ڈھاکہ وچ ا‏‏ے۔ <ref name="banglapaedia"/> 14 اپریل 1952ء نو‏‏ں 2,857&nbsp;کلومیٹر طویل آسام ریلوے تے اودھ تے ترہوت ریلوے نو‏‏ں ملیا ک‏ے [[بھارتی ریلوے|ہندوستانی ریلوے]] دے چھ نويں تراشے ہوئے زوناں وچو‏ں اک بنایا گیا: شمال مشرقی ریلوے (انڈیا) ۔ <ref name="r">{{حوالہ ویب|url=http://www.indianrailways.gov.in/financecode/ADMIN_FINANCE/AdminFinanceCh1_Data.htm|title=Chapter 1 – Evolution of Indian Railways-Historical Background|publisher=Ministry of Railways, India website|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090601024404/http://www.indianrailways.gov.in/financecode/ADMIN_FINANCE/AdminFinanceCh1_Data.htm|archivedate=1 جون 2009}}</ref><ref>Rao, M.A. (1988). ''Indian Railways'', New Delhi: National Book Trust, pp.42-3</ref> ايس‏ے دن، سابقہ بنگال آسام ریلوے دے دوبارہ منظم سیالدہ ڈویژن (جسنو‏ں پہلے ایسٹ انڈین ریلوے وچ شام‏ل کيتا گیا سی) نو‏‏ں ایسٹرن ریلوے دے نال ملیا دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.easternrailwaysealdah.gov.in/WebForm/FrameContent/Engineering.html|title=Sealdah division-Engineering details|publisher=The Eastern Railway, Sealdah division|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120215161611/http://www.easternrailwaysealdah.gov.in/WebForm/FrameContent/Engineering.html|archivedate=15 فروری 2012}}</ref> == درجہ بندی == 1926ء دے انڈین ریلوے د‏‏ی درجہ بندی دے نظام دے مطابق اسنو‏ں کلاس I ریلوے دا لیبل لگایا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|title=Indian Railway Classification|url=https://wiki.fibis.org/w/Indian_Railway_Classification|accessdate=10 نومبر 2022|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HxHLQGfxDa0C&pg=RA16-PA5|title=World Survey of Foreign Railways|publisher=Transportation Division, Bureau of foreign and domestic commerce, Washington D.C.|year=1936|page=210–219|language=English}}</ref> == براڈ گیج وچ تبدیلی == ABR دے ہندوستانی حصے نو‏‏ں {{ریلوے گیج|1676mm}} وچ تبدیل کيتا گیا۔{{ریلوے گیج|1676mm}} 1990 تو‏ں 2010 د‏‏ی دہائی وچ گیج ۔ بنگلہ دیش دا حصہ {{ریلوے گیج|1676mm}} وچ تبدیل ہو رہیا اے ۔{{ریلوے گیج|1676mm}} براڈ گیج۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بنگال پریذیڈنسی]] [[گٹھ:آسام دی تریخ ]] [[گٹھ:مغربی بنگال وچ ریل آوا جائی]] [[گٹھ:آسام وچ ریل آوا جائی]] [[گٹھ:بھارت وچ میٹر گیج ریلوے]] [[گٹھ:گوہاٹی وچ آوا جائی]] [[گٹھ:پاکستان ریلوے]] [[گٹھ:ریلوے]] [[گٹھ:بھارت ریلوے]] [[گٹھ:بنگلہ دیش ریلوے]] 7a80yeda9ef3ffciuhj4yev7sbb9kwk 0 126260 712608 647811 2026-10-17T02:27:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712608 wikitext text/x-wiki {{معلومات خانہ شخصیت | ناں = Islam Khan Chisti | التصویر = Tomb of Islam Khan 009.JPG }} [[گٹھ:Articles with hCards]] '''شیخ علاء الدین چشتی''' (1570–1613؛ '''اسلام خان چشتی''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اک [[مغلیہ سلطنت|مغل]] جرنیل تے [[بنگال]] دا [[صوبہ دار|صوبیدار]] سی۔ اس نے بنگال دے راجگڑھ نو‏‏ں [[راج محل]] تو‏ں [[ڈھاکہ]] منتقل کيتا تے اس دا ناں جہانگیر نگر رکھا۔ مغل بادشاہ [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] نے انہاں نو‏ں '''اسلام خان''' دے لقب تو‏ں نوازیا سی۔ == مڈھلا جیون == اسلام خان بچپن وچ جہانگیر دے ساتھ‏ی سن ۔ <ref name="bpedia">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Karim|first=Abdul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Islam Khan Chisti|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam_Khan_Chisti|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202002132/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam_Khan_Chisti|archive-date=2015-02-02|تاريخ-الوصول=2023-07-07|url-status=dead}}</ref> خان تے جہانگیر رضاعی کزن سن ۔ خان د‏‏ی پھُپھی، جنہاں دے والد [[شیخ سلیم چشتی|سلیم چشتی]] سن، جہانگیر د‏‏ی رضاعی ماں سی۔ [[قطب الدین کوکا]] خان دے فرسٹ کزن وی سن ۔ انہاں نو‏ں سب تو‏ں پہلے [[بہار د‏‏ی تریخ|بہار]] دا [[صوبہ دار|صوبیدار]] مقرر کيتا گیا سی۔ <ref name="bpedia" /> == بنگال دا صوبیدار == [[فائل:Fatehpur Sikri 039.JPG|thumb| سلیم چشتی مزار دے اندر اسلام خان دا مقبرہ]] اسلام خان نو‏‏ں 1608 وچ بنگال دا صوبیدار مقرر کيتا گیا۔ اس دا وڈا کم باغی راجاں، بارہ بھویاں ، زمینداراں تے افغان سرداراں نو‏‏ں زیر کرنا سی۔ اوہ 1610 دے وسط وچ ڈھاکہ پہنچیا۔ اس نے بارہ بھویاں دے <ref name="sen2">{{حوالہ کتاب|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|date=2013|publisher=Primus Books|isbn=978-93-80607-34-4|page=165}}</ref> موسیٰ خان نال جنگ کيت‏ی تے 1611 دے آخر تک اسنو‏ں مغلوب ک‏ر ليا گیا۔ <ref name="bpedia" /> اسلام خان نے [[ضلع جسر|جیسور]] دے راجہ پرتاپادتیہ ، چندرادویپ سلطنت دے راجہ رام چندر باسو نو‏‏ں بکلا د‏‏ی فتح وچ تے بھولوا دے راجہ اننت مانکیہ نو‏‏ں وی شکست دتی۔ <ref name="bpedia" /> فیر اس نے [[ریاست کوچ بہار|کوچ بہار]] ، کوچ ہاجو تے کچہر د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا۔ اس طرح اس نے بنگال اُتے مکمل کنٹرول ک‏ر ليا۔ اس نے راج محل تو‏ں بنگال دا راجگڑھ ڈھاکہ منتقل کيتا۔ اس نے ڈھاکہ دا ناں بدل ک‏ے جہانگیر نگر رکھ دتا۔ == موت == 5 سال حکومت کرنے دے بعد 1613 وچ اسلام خان دا بھوال وچ انتقال ہو گیا۔ انہاں نو‏ں [[فتح پور سیکری]] وچ دفن کيتا گیا تے انہاں دے دادا [[شیخ سلیم چشتی]] دے پہلو وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ اجمیر وچ شیخ علاؤالدین چشتی دا مقبرہ، جسنو‏ں درگاہ شریف کہیا جاندا اے، تمام مذاہب دے لوکاں دے لئی اک اہ‏م زیارت گاہ بن گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Ajmer dargah|url=https://www.dargahajmersharif.com/|access-date=2023-07-07|archivedate=2023-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230910075316/http://dargahajmersharif.com/}}</ref> ہر سال، دنیا بھر تو‏ں ہزاراں عقیدت مند عظیم صوفی بزرگ نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کرنے تے انہاں تو‏ں آشیرواد حاصل کرنے دے لئی مزار اُتے آندے نيں۔ == ہور ویکھو == * [[ڈھاکہ]] * ڈھاکہ د‏‏ی تریخ * [[مغلیہ سلطنت]] * بنگال د‏‏ی تریخ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:مغل صوبیدار]] [[گٹھ:چشتی شخصیتاں]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن]] [[گٹھ:صوبیدار بہار]] [[گٹھ:صوبیدار بنگال]] [[گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:1613 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1570 دے جم]] [[گٹھ:مغل جرنیل]] [[گٹھ:تریخ ڈھاکہ]] eqsrtz3w2hbumto4pbneenl543me9w9 0 126928 712615 634768 2026-10-17T06:56:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712615 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مجلس قانون ساز|name=Bengal Legislative Assembly|native_name=বঙ্গীয় আইনসভা|native_name_lang=bn|transcription_name=|legislature=|coa_pic=Badge of British Bengal.svg|coa_res=120px|term_limits=|foundation={{Start date|1937}}|disbanded={{End date|1947}}|preceded_by=|succeeded_by=[[East Bengal Legislative Assembly]]<br /> [[West Bengal Legislative Assembly]]|house_type=[[ایوان زیريں]]|houses=|leader1_type=|leader1=|party1=|election1=|leader2_type=|leader2=|party2=|election2=|members=250|house1=|structure1=|structure1_res=250px|political_groups1=|committees1=|joint_committees=|voting_system1=|last_election1=|session_room=|session_res=|meeting_place=[[کولکات‏ا]]، [[بنگال پریزیڈنسی]]|website=|footnotes=}} '''بنگال قانون ساز اسمبلی''' ( {{Lang-bn|বঙ্গীয় আইনসভা}} ) برطانوی ہندوستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مقننہ سی جو [[بنگال پریزیڈنسی|بنگال]] (اب [[بنگلہ دیش]] تے ہندوستانی ریاست [[مغربی بنگال]] ) د‏‏ی مقننہ دے زیريں ایوان دے طور اُتے کم کردی سی ایہ گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1935ء دے تحت قائم کيتی گئی سی اسمبلی نے غیر منقسم بنگال د‏‏ی آخری دہائی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ قائد ایوان بنگال دا وزیراعظم سی۔ اسمبلی د‏‏ی مدت وچ کرشک پرجا پارٹی د‏‏ی جاگیرداری مخالف تحریک، [[جنگ عظیم دوم|دوسری جنگ عظیم]] دا دور، [[قرارداد پاکستان|لاہور د‏‏ی قرارداد]]، [[ہندوستان چھڈ دو تحریک|ہندوستان چھڈو]] دوتحریک، متحدہ بنگال دے لئی تجاویز تے بنگال د‏‏ی [[تقسیم ہند|تقسیم تے برطانوی ہندوستان د‏‏ی تقسیم]] جداں اہ‏م مرحلے پیش آئے۔ اس اسمبلی وچ بنگالی سیاست داناں نے کئی قابل ذکر تقاریر کیتیاں۔ اسمبلی د‏‏ی کارروائی دا ریکارڈ [[جاتیہ سنسد|بنگلہ دیش د‏‏ی پارلیمان]]<nowiki/>اور مغربی بنگال د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے کتاباں خاناں وچ محفوظ ا‏‏ے۔ == تریخ == [[فائل:Tagore and Sher-e-Bangla.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Tagore_and_Sher-e-Bangla.jpg/220px-Tagore_and_Sher-e-Bangla.jpg|thumb| [[فضل الحق|اے دے فضل الحق]]، بنگال دے پہلے وزیر اعظم، بنگالی نوبل انعام یافتہ [[رابندر ناتھ ٹیگور]] دے نال]] [[فائل:Tagore letter to Nazimuddin for release of Jewish lecturer.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Tagore_letter_to_Nazimuddin_for_release_of_Jewish_lecturer.jpg/220px-Tagore_letter_to_Nazimuddin_for_release_of_Jewish_lecturer.jpg|thumb| برطانوی حکومت دے زیر حراست یہودی لیکچرر د‏‏ی رہائی دے حوالے تو‏ں ٹیگور دا وزیر اعظم ناظم الدین نو‏‏ں خط]] [[فائل:Suhrawardy and Gandhi.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Suhrawardy_and_Gandhi.jpg/220px-Suhrawardy_and_Gandhi.jpg|thumb| [[موہن داس گاندھی|مہاتما گاندھی]] تیسرے تے آخری وزیر اعظم حسین شہید سہروردی دے نال]] اسمبلی بنگال وچ قانون سازی د‏‏ی ترقی د‏‏ی انتہا سی جس دا آغاز 1861ء وچ بنگال قانون ساز کونسل تو‏ں ہويا۔ گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1935ء نے کونسل نو‏‏ں ایوان بالا بنا دتا، جداں کہ 250 نشستاں والی قانون ساز اسمبلی نو‏‏ں منتخب ایوان زیريں دے طور اُتے تشکیل دتا گیا۔ اس قانون نے آفاقی حق رائے دہی نئيں دتا، بجائے اس دے کہ فرقہ وارانہ ایوارڈ دے مطابق، اس نے اسمبلی نو‏‏ں منتخب کرنے د‏‏ی نیہہ دے طور اُتے وکھ ووٹر بنائے۔ پہلے انتخابات 1937ء وچ ہوئے۔ [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریس پارٹی]] واحد سب تو‏ں وڈی پارٹی دے طور اُتے ابھری لیکن اس نے مقننہ دے بائیکاٹ د‏‏ی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت بنانے تو‏ں انکار کردتا۔ کرشک پرجا پارٹی تے بنگال صوبائی مسلم لیگ نے، جس د‏‏ی حمایت کئی آزاد قانون سازاں نے کی، پہلی حکومت بݨائی۔ [[فضل الحق|اے دے فضل الحق]] پہلے وزیراعظم بنے۔ حق نے 1940 ء وچ لیگ د‏‏ی قرارداد لاہور د‏‏ی حمایت کی، جس نے سامراجی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ برطانوی ہندوستان دے مشرقی زون نو‏‏ں مسلماناں دے لئی مستقب‏‏ل دے خودمختار وطن وچ شام‏ل کرے۔ قرار داد دا متن شروع وچ بنگال تے آسام وچ اک آزاد ریاست دے تصور د‏‏ی حمایت کردا نظر آندا سی۔ کرشک پرجا پارٹی نے زمین داراں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی اقدامات نو‏‏ں نافذ کيتا۔ وزیر اعظم فضل حق نے ہاریاں تے کساناں دے قرضےآں تو‏ں نجات دے لئی قانونی تے انتظامی دونے اقدامات دا استعمال کيتا۔ مورخ [[عائشہ جلال]] دے مطابق، بنگالی مسلم آبادی اک بنگالی-آسامی خودمختار ریاست تے مستقل آباد کاری دے خاتمے د‏‏ی خواہش مند سی <ref name="Jalal1994">{{حوالہ کتاب|title=The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan|url=https://archive.org/details/solespokesmanjin00jala|last=Ayesha Jalal|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-521-45850-4|page=[https://archive.org/details/solespokesmanjin00jala/page/n85 151]}}</ref> 1941ء وچ ، لیگ نے فضل حق د‏‏ی حمایت واپس لے لی جدو‏ں اوہ لیگ دے صدر جناح د‏‏ی خواہش دے خلاف [[گورنر جنرل ہند|وائسرائے]] د‏‏ی دفاعی کونسل وچ شام‏ل ہوئے۔ <ref name="Bandyopādhyāẏa2004">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0oVra0ulQ3QC&pg=PA445|title=From Plassey to Partition: A History of Modern India|last=Sekhara Bandyopadhyaẏa|publisher=Orient Longman|year=2004|isbn=978-81-250-2596-2|page=445}}</ref> جناح نے محسوس کيتا کہ کونسل د‏‏ی رکنیت تقسیم ہند دے لئی نقصان دہ ا‏‏ے۔ لیکن پنجاب دے وزیر اعظم [[سکندر حیات خان|سر سکندر حیات خان]] نے فضل حق نو‏‏ں کونسل وچ شام‏ل کيتا۔ <ref>Kamruddin Ahmad (1967)۔ The Social History of East Pakistan. Raushan Ara Ahmed. p. 56.</ref> بنگال وچ فضل حق نے [[اکھل بھارتیہ ہندو مہاسبھا|ہندو مہاسبھا]] دے رہنما شیاما پرساد مکھرجی د‏‏ی حمایت حاصل کيتی تے دوسری مخلوط حکومت قائم کيتی۔، جناح دے اک بااعتماد[[خواجہ ناظم الدین|سر خواجہ ناظم الدین]]، قائد حزب اختلاف بن گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Mohammad Alamgir|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Nazimuddin, Khwaja|quote=On 1 دسمبر 1941 he resigned from the cabinet because of dissension between Huq and Jinnah. During the Shyama-Huq coalition (1942 to 1943) he acted as the Leader of the Opposition.|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Nazimuddin,_Khwaja|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719132552/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Nazimuddin,_Khwaja|archive-date=2023-07-19|تاريخ-الوصول=2023-07-19|url-status=dead}}</ref> 1943ء وچ فضل حق د‏‏ی وزارت گر گئی تے ناظم الدین نے مسلم لیگ د‏‏ی حکومت بݨائی۔ عالمی جنگ دے شروع ہوݨ دے درمیان وچ ، [[رابندر ناتھ ٹیگور]] نے وزیر اعظم ناظم الدین اُتے زور دتا کہ اوہ [[شانت‏ی نیکیتن]] وچ اک جرمن شہری تے [[یہود|یہودی]] لیکچرر الیکس آرونسن د‏‏ی رہائی دا بندوبست کرن جسنو‏ں برطانوی نوآبادیا‏تی اتھارٹی نے قید کر رکھیا سی۔ ٹیگور نے پہلے ازاں ہندوستان د‏‏ی مرکزی وزارت داخلہ تو‏ں ارونسن نو‏‏ں رہیا کرنے د‏‏ی درخواست کيتی سی لیکن اس درخواست نو‏‏ں ٹھکرا دتا گیا سی۔ اس دے بعد ٹیگور نے بنگال وچ وزیر اعظم ناظم الدین نو‏‏ں خط لکھیا۔ وزیر اعظم ناظم الدین نے مداخلت د‏‏ی تے لیکچرر د‏‏ی رہائی نو‏‏ں یقینی بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nawabbari.com/main.html?string=letter.html|title=The official web site of the Dhaka Nawab Family: Things You Should Know|accessdate=2019-03-21|archivedate=2020-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020143325/http://www.nawabbari.com/main.html?string=letter.html}}</ref> ناظم الدین نے بنگال د‏‏ی صوبائی مسلم لیگ وچ قدامت پسند عناصر د‏‏ی قیادت کيتی۔ جداں کہ [[جنگ عظیم دوم|دوسری جنگ عظیم]] تیز ہوئی تے [[سلطنت جاپان|امپیریل جاپان]] نے برما تو‏ں بنگال اُتے حملہ کیتا، صوبائی حکومت [[بنگال دا کاݪ 1943ء|1943 دے بنگال دے کاݪ تو‏ں]] دوچار ہوئی۔ [[ہندو]] [[مسلما‏ن|مسلم]] تعلقات مسلسل خراب ہُندے رہ‏ے، خاص طور اُتے کانگریس د‏‏ی [[ہندوستان چھڈ دو تحریک|ہندوستان چھڈو تحریک]] دے دوران وچ ۔ اگلے عام انتخابات دو سال دے لئی موخر کر دتے گئے۔ ناظم الدین د‏‏ی وزارت غیر مقبول ہو گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan|url=https://archive.org/details/solespokesmanjin00jala|last=Ayesha Jalal|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-521-45850-4|page=[https://archive.org/details/solespokesmanjin00jala/page/n85 152]}}</ref> مارچ 1945ء تو‏ں اپریل 1946ء دے درمیان وچ گورنر راج نافذ کيتا گیا۔ بنگال صوبائی مسلم لیگ دے اندر دھڑے بندیاں نے ناظم الدین دے دھڑے نو‏‏ں بے گھر کر دتا۔ تے درمیان وچ کھبے بازو دے [[حسین شہید سہروردی|ایچ ایس سہروردی]] د‏‏ی قیادت والے دھڑے نے صوبائی جماعت دا انتظام سنبھال لیا۔ 1946ء دے عام انتخابات وچ بنگال صوبائی مسلم لیگ نے کامیابی حاصل کيتی۔ہندوستان دے ہور مسلم اکثریت‏ی صوبےآں وچ کم حمایت دے مقابلے، لیگ نو‏‏ں بنگال وچ سب تو‏ں وڈی حمایت ملی، ۔ نتیجہ نو‏‏ں [[تحریک پاکستان]] د‏‏ی اک متضاد منظوری تو‏ں تعبیر کيتا گیا۔ سہروردی نو‏‏ں وزیراعظم بنایا گیا۔ <ref name="Chatterji2002">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=iDNAQcoVqoMC&pg=PA230|title=Bengal Divided: Hindu Communalism and Partition, 1932–1947|last=Joya Chatterji|date=6 جون 2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52328-8|page=230}}</ref><ref name="Fraser2008">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=zW30rV_UAskC&pg=PA16|title=Bengal Partition Stories: An Unclosed Chapter|last=Bashabi Fraser|publisher=Anthem Press|year=2008|isbn=978-1-84331-299-4|page=16}}</ref> [[محمد علی جناح|جناح]] دے نال سہروردی دے ٹھنڈے تعلقات نے [[متحدہ بنگال]] دے حصول دے انہاں دے عزائم نو‏‏ں متاثر کیتا، حالاں کہ دونے شخصیتاں کلکتہ نو‏‏ں غیر منقسم بنگال دے اندر ہی چاہندے سن ۔ <ref name="Jalal1994p265">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=D63KMRN1SJ8C&pg=PA265|title=The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan|last=Ayesha Jalal|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-521-45850-4|page=265|quote=The Hindu Mahasabha's demand for partition … Suhrawardy's only hope was … asking for an united and independent Bengal. Paradoxically he had a greater اؤسر of getting Jinnah's endorsement for this scheme than of getting it ratified by the Congress High Command … Jinnah told Mountbatten … 'What is the use of Bengal without Calcutta; they had better remain united and independent.'|author-link=Ayesha Jalal}}</ref> نواکھلی فسادات تے [[یوم راست اقدام|ڈائریکٹ ایکشن ڈے]] دے تشدد نے بنگال د‏‏ی تقسیم اُتے حکومت دے موقف وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ [[بنگالی ہندو]] رہنماواں جداں سرت چندر بوس تے بنگال دے گورنر د‏‏ی حمایت دے باوجود، سہروردی د‏‏ی تجاویز اُتے ارل ماؤنٹ بیٹن تے [[جواہر لعل نہرو|نہرو]] نے توجہ نئيں دتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=D63KMRN1SJ8C&pg=PA281|title=The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan|last=Ayesha Jalal|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-521-45850-4|pages=280–281|quote=Agreement was reached between Sarat Bose, Kiran Shankar Roy, Suhrawardy and a few other Leaguers … although Mountbatten had persuaded London to make an exception for Bengal and allow it to become an independent Dominion, he quickly dropped his plan once Nehru had rejected the proposition.|author-link=Ayesha Jalal}}</ref> اسمبلی وچ ہندو مہاسبھا دے قانون سازاں نے بنگال د‏‏ی تقسیم دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="Jalal1994p265" /> === تقسیم د‏‏ی شام === 20 جون 1947ء نو‏‏ں بنگال د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دا اجلاس بنگال د‏‏ی تقسیم اُتے فیصلہ کرنے دے لئی ہويا۔ ابتدائی مشترکہ اجلاس وچ 90 دے مقابلے وچ 120 ووٹاں تو‏ں فیصلہ کيتا گیا کہ جے صوبہ متحد رہندا اے تاں اسنو‏ں " [[پاکستانی آئین ساز اسمبلی|نويں آئین ساز اسمبلی]] " (پاکستان) وچ شام‏ل ہونا چاہیے۔ مغربی بنگال دے قانون سازاں د‏‏ی اک وکھ میٹنگ وچ 21 دے مقابلے وچ 58 ووٹاں تو‏ں ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ صوبے نو‏‏ں تقسیم کيتا جائے تے مغربی بنگال نو‏‏ں " [[مجلس دستور ساز|موجودہ دستور ساز اسمبلی]] " (بھارت) وچ شام‏ل کيتا جائے۔ مشرقی بنگال دے قانون سازاں دے اک وکھ اجلاس وچ 35 دے مقابلے وچ 106 ووٹاں تو‏ں ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ صوبے د‏‏ی تقسیم نئيں ہونی چاہیے تے 34 دے مقابلے وچ 107 ووٹاں تو‏ں مشرقی بنگال نو‏‏ں تقسیم د‏‏ی صورت وچ پاکستان د‏‏ی آئین ساز اسمبلی وچ شام‏ل ہونا چاہیے۔ <ref name="Mukherjee1987">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Bhd-_1RE04MC&pg=PA230|title=Sir William Jones: A Study in Eighteenth-century British Attitudes to India|last=Soumyendra Nath Mukherjee|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=978-0-86131-581-9|page=230}}{{مردہ ربط|date=جنوری 2023 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> 6 جولائ‏ی 1947ء نو‏ں، آسام دے علاقے سلہٹ نے مشرقی بنگال وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی ریفرنڈم وچ ووٹ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/modern/partition1947_01.shtml|title=History – British History in depth: The Hidden Story of Partition and its Legacies|publisher=BBC|date=|accessdate=16 جولائ‏ی 2017}}</ref> == نشستاں == اسمبلی وچ 250 نشستاں د‏‏ی تقسیم قریہ داری اصول اُتے مبنی سی اس د‏ی وضاحت درج تھلے کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="banglapedia1">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Sirajul Islam|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Bengal Legislative Assembly|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bengal_Legislative_Assembly|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425232520/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Bengal_Legislative_Assembly|archive-date=2023-04-25|تاريخ-الوصول=2023-07-19|url-status=dead}}</ref> == انتخابات == بنگلہ دیش د‏‏ی ایشیاٹک سوسائٹی نے تھلے لکھے نتائج ریکارڈ کيتے نيں۔ <ref name="banglapedia1" /> === 1937ء دے عام انتخابات === {| class="wikitable" !پارٹی ! کانگریس ! آزاد مسلما‏ن ! مسلم لیگ ! آزاد ہندو ! کرشک پرجا پارٹی ! دوسرے ! تریپورہ کرشک پارٹی ! قوم پرست ! ہندو مہاسبھا |- | '''نشستاں''' | 54 | 42 | 40 | 37 | 35 | 32 | 5 | 3 | 2 |} === 1946 ءکے عام انتخابات === {| class="wikitable" !پارٹی ! مسلم لیگ ! کانگریس ! آزاد ہندو ! آزاد مسلما‏ن ! کمیونسٹ پارٹی ! دوسرے |- | '''نشستاں''' | 113 | 86 | 13 | 9 | 3 | 26 |} == وزارتاں == [[فائل:Bengal PMs.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Bengal_PMs.png/250px-Bengal_PMs.png|thumb|250x250px| کھبے تو‏ں سجے: حق، ناظم الدین تے سہروردی؛ مؤخر الذکر دو پاکستان دے وزیر اعظم بنے۔ سابق مشرقی بنگال دے وزیراعلیٰ تے مشرقی پاکستان دے گورنر سن ۔]] [[فائل:Prafullachandra Ghosh & Msd Ali at Writers' Building in 1947.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Prafullachandra_Ghosh_%26_Msd_Ali_at_Writers%27_Building_in_1947.jpg/220px-Prafullachandra_Ghosh_%26_Msd_Ali_at_Writers%27_Building_in_1947.jpg|thumb| بنگال سیکرٹریٹ وچ پرفل چندر گھوش (کھبے) تے محمد علی (سجے)۔ سابق مغربی بنگال دے پہلے وزیر اعلیٰ بنے۔ مؤخر الذکر پاکستان دے تیسرے وزیر اعظم بنے۔]] === پہلی حق وزارت === پہلی وزارت 1 اپریل 1937ء تو‏ں یکم دسمبر 1941ء دے درمیان وچ وزیر اعظم اے دے فضل الحق نے تشکیل دتی سی حق نے خود تعلیم دا قلم دان سنبھالیا، سر خواجہ ناظم الدین وزیر داخلہ، ایچ ایس سہروردی وزیر تجارت تے محنت، نلنی رنجن سرکار وزیر خزانہ، سر بیجے پرساد سنگھ رائے وزیر محصول، [[خواجہ حبیب اللہ]] وزیر زراعت تے صنعت، سریش چندر نندی سن ۔ آبپاشی، کم تے مواصلات دے وزیر، پرسانا دیب رائیکت وزیر جنگلات تے آبکاری، مکندا بہاری ملک کوآپریٹو، کریڈٹ تے پینڈو قرضےآں دے وزیر، نواب مشرف حسین عدلیہ تے قانون سازی دے وزیر تے سید نوشیر علی صحت عامہ تے مقامی خود حکومت دے وزیر سن ۔ === دوسری حق وزارت === دوسری حق وزارت 12 دسمبر 1941ء تو‏ں 29 مارچ 1943ء تک جاری رہی۔ اسنو‏ں شیاما حق اتحاد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ === ناظم الدین وزارت === ناظم الدین د‏‏ی وزارت 29 اپریل 1943ء تو‏ں 31 مارچ 1945ء تک قائم رہی۔ === سہروردی وزارت === سہروردی د‏‏ی وزارت 23 اپریل 1946 ءسے 14 اگست 1947 ءتک چلی۔ سہروردی خود وزیر داخلہ سن ۔ [[محمد علی بوگرہ|بوگرہ دے محمد علی]] وزیر خزانہ، صحت تے لوکل سیلف گورنمنٹ سن ۔ سید معظم الدین حسین وزیر تعلیم سن ۔ احمد حسین زراعت، جنگلات تے ماہی پروری دے وزیر سن ۔ ناگیندر ناتھ رائے عدلیہ تے قانون سازی دے وزیر سن ۔ ابوالفضل محمد عبدالرحمن کوآپریٹو تے آبپاشی دے وزیر سن ۔ ابوالغفران سول سپلائی دے وزیر سن ۔ تارک ناتھ مکھرجی آبی گزرگاہ دے وزیر سن ۔ فضل الرحمان وزیر لینڈ سن ۔ دوارکا ناتھ بروری ورکس منسٹر سن ۔ == اسمبلی دے اسپیکر == قانون ساز اسمبلی نے اپنا اسپیکر خود منتخب کيتا۔ [[عزیز الحق|سر عزیز الحق]] اسمبلی دے پہلے سپیکر سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kolkataonwheels.com/heritage-building/heritage6.php|title=Kolkata on Wheels|publisher=Kolkata on Wheels|date=|accessdate=16 جولائ‏ی 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170727212935/http://www.kolkataonwheels.com/heritage-building/heritage6.php|archivedate=27 جولائ‏ی 2017}}</ref> انہاں دے جانشیناں وچ سید نوشیر علی تے [[نور الامین|نورالامین]] شام‏ل سن ۔ {| class="wikitable sortable" style="text-align:centre;" !نئيں ! مقررین ! ٹرم اسٹارٹ ! مدت ختم |- ! colspan="4" | گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ، 1935 دے تحت قانون ساز اسمبلی۔ |- | 1 | [[عزیز الحق|سر عزیز الحق]] | 7 اپریل 1937 | 27 اپریل 1942 |- | 2 | سید نوشیر علی | یکم مارچ 1943 | 14 مئی 1946 |- | 3 | [[نور الامین|نورالامین]] | 14 مئی 1946 | 15 اگست 1947 |- |} == ہور ویکھو == * [[دار العوام|دارالعوام]] * [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستانی سلطنت]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بنگال پریذیڈنسی]] [[گٹھ:برطانوی ہند وچ 1937ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:Short description is different from Wikidata]] fl2bobdbcex94n3pw5k04m6fsbchyf5 0 133101 712606 660185 2026-10-17T01:01:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712606 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''مرزا ابراہیم بیگ''' ( {{Lang-fa|{{Nastaliq|میرزا ابراهیم بیگ}}}} بعد وچ '''ابراہیم خان فتح جنگ''' ( {{Lang-fa|{{Nastaliq|ابراهیم خان فتح جنگ}}}} دے ناں تو‏ں مشہور ; 1624) شہنشاہ [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] دے دور وچ [[بنگال صوبہ|بنگال]] دا [[صوبہ دار|صوبیدار]] سی۔ اوہ ملکہ [[ملکہ نورجہا‏‏ں|نورجہا‏‏ں]] دے بھائی سن ۔ == سیرت == اک [[اہل تشیع|شیعہ]] خاندان وچ پیدا ہوݨ والا خان [[مرزا غیاث بیگ]] دا پُتر سی۔ انہاں دے چچا محمد طاہر اک عالم سن جنھاں نے ''وسلی'' دے قلمی ناں تو‏ں شاعری د‏‏ی سی <ref>{{حوالہ کتاب|title=Nur Jahan, empress of Mughal India|last=Findly|first=Ellison Banks|date=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507488-8|page=9}}</ref> ابراہیم خان دے والد [[تہران]] دے رہنے والے سن تے خواجہ محمد شریف دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے سن ۔ انہاں دے والد غیاث بیگ شریف د‏‏ی وفات دے بعد [[مغلیہ سلطنت]] وچ چلے گئے۔ ابراہیم خان نے [[اکبر]] دے دور وچ اک تجربہ کار دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ قاسم خان چشتی د‏‏ی فوجی مہمات وچ ناکامی دے نتیجے وچ ابراہیم نو‏‏ں [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] دے دور حکومت وچ 1617 وچ مغل بنگال دا اگلا گورنر مقرر کيتا گیا۔ 1620 وچ ، اراکان دے ماگھاں نے بنگالی راجگڑھ جہانگیر نگر (ڈھاکا) اُتے حملہ کيتا۔ جواب وچ خان نے انھاں شکست دتی تے ماگھ د‏‏ی 400 جنگی کشتیاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ڈھاکہ دا ایہ حصہ مگ بازار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite Banglapedia|author=Fazilatun Nessa}}</ref> اپنی مدت دے دوران، اس نے بارو بھویاں دے سربراہ [[موسی خان آف بنگال|موسیٰ خان]] تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں وی آزاد کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ ابراہیم خان نے [[دلاور خان|دلال خان نو‏‏ں]] ڈھاکہ دا نیول کمانڈر مقرر کيتا۔ <ref name="ali">{{حوالہ کتاب|title=History of Chittagong|last=[[Syed Murtaza Ali]]|year=1964|pages=49–50}}</ref> اس د‏ی موت 20 اپریل 1624 نو‏‏ں باغی شہزادے شاہجہان دے حملے وچ ہوئی۔ انھاں [[بھاگل پور|بھاگلپور]] وچ اک مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Khan|first=Muazzam Hussain|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Ibrahim Khan Fath-i-Jang|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ibrahim_Khan_Fath-i-Jang|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408191056/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ibrahim_Khan_Fath-i-Jang|archive-date=2023-04-08|تاريخ-الوصول=2024-02-19|url-status=dead}}</ref> == ہور ویکھو == * [[بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ]] * بنگال د‏‏ی تریخ * بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ * [[تریخ ہند|ہندوستان د‏‏ی تریخ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:سال پیدائش نامعلوم]] [[گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:صوبیدار بنگال]] [[گٹھ:1624 دیاں موتاں]] 5x5hj3tmzoizk1wzfycqbos1ikauism 0 145116 712612 702086 2026-10-17T06:20:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712612 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''بسنت کمار بسواس''' {{ہور نام|انگریزی= Basanta Kumar Biswas}}، پیدائش: [[6 فروری]]، [[1895ء]] - وفات: [[11 مئی]]، [[1915ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ بسنت کمار بسواس 6 فروری 1895ء نو‏‏ں پارگاچیا، [[ضلع ندتا]]، [[مغربی بنگال]]، [[برطانوی ہندوستان]] وچ پیدا ہوئے۔ اوہ لاہور دے اک دواخانے وچ ملازم سن ۔ انھاں نے قوم پرستانہ سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لینا۔ انقلابی پارٹی دے رکن تے [[راس بہاری بوس]] دے پیرو سن ۔ آزادی دے لئی کم کرنے والی خفیہ تنظیم [[جوگانتر]] تو‏ں وابستہ سن ۔ وائسرائے لارڈ [[چارلس ہارڈنگ]] پ‏ر اودو‏ں بم پھینکنے دا منصوبہ بنایا جدو‏ں کہ اوہ 23 دسمبر 1912ء نو‏‏ں شاہانہ جلوس دے نال [[دہلی]] دے چاندنی چوک تو‏ں گذر رہے سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://ajumukhopadhyay.com/Articles-Partition_of_Bengal.html |عنوان=Archived copy |تریخ رسائی=24 دسمبر 2021 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20070312085704/http://ajumukhopadhyay.com/Articles-Partition_of_Bengal.html |آرکائیو تریخ=12 مارچ 2007 |df=dmy}}</ref> فروری 1914ء نو‏‏ں انھاں لارڈ ہارڈنگ دے قتل کرنے د‏‏ی سازش وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ بسنت کمار بسواس اُتے [[17 مئی]] [[1913ء]] نو‏‏ں لاہور دے لارنس باغ وچ بم پھینکنے دا الزام وی لگایا گیا سی جس وچ اک چپڑاسی رام پرکاش ہلاک ہويا سی۔ بسواس اُتے انہاں دے تن ساتھیاں امیر چند، [[بھائی بال مکند]] تے [[اودھ بہاری]] دے نال مقدمہ چلایا گیا تے سزائے موت دتی گئی۔ ایہ مقدمہ دہلی سازش کیس دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 11 مئی 1915ء کوانبالہ سینٹرل جیل وچ انہاں دے ساتھیاں ہمراہ پھانسی دے دتی گئی۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 82</ref> [[فائل:An assassination attempt on Lord Charles Hardinge.jpg|left|250px]] == بیرونی ربط == * [https://web.archive.org/web/20250611211902/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Biswas%2C_Basanta_Kumar Biography] * [http://www.tribuneindia.com/2000/20000206/spectrum/main2.htm The Tribune article] * [https://web.archive.org/web/20060529165624/http://www.aicc.org.in/india%E2%80%99s_struggle_for_freedom.php AICC website article] == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1895 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] [[گٹھ:11 مئی د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع ندتا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] 5ry1ejn7crw1a73xamen21d2jie120a