Wikiamachti pplwiki https://ppl.wikipedia.org/wiki/Achtu_Amat MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Takwikwil Wey Titajtaketzakan Tuknew Tuknew titajtaketzakan Wikiamachti Wikiamachti titajtaketzakan Taanalis Taanalis titajtaketzakan MediaWiki MediaWiki titajtaketzakan Tailwitilis Tailwitilis titajtaketzakan Shinechpalewikan Shinechpalewikan titajtaketzakan Takutun Takutun titajtaketzakan TimedText TimedText talk Tapualtakutun Tapualtakutun titajtaketzakan Evento Evento discusión María Félix 0 1334 9976 9972 2026-09-10T18:14:43Z Fificasru 378 mejoré informaciones 9976 wikitext text/x-wiki [[Taanalis:María Félix 1947.jpg|miniaturadeimagen|'''María Félix''' tik ne weyak ulinkwikwil ''La diosa arrodillada,'' tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]] '''María de los Ángeles Félix Güereña''' kaj tiktukeytiat '''María Félix,''' wan la Doña, wan María Bonita. María nesik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti majtakti nawi (1914) tik ne techan Álamos, Sonora takutun italyu [[Meshijku]]. Yaja se wey tamawiltiani<ref>Actriz</ref> sujsul galanchin katka. == '''Ne ichtaka itunal''' == Ne inan itukey Josefina Güereña Rosas katka. Yaja se Meshijkuchanej katka, wan ne iteku itukey Bernardo Félix Flores katka. Yaja se tatuktiani Meshijkuchanej katka nusan. María kipiat nawi imajmanujwan, yey ikawan, wan yey ipipiwan katka. Yaja munamiktij iwan Enrique Álvarez Alatorre tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti se (1931), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual kashtul yey (1938). Iwan Enrique, yaja kipiat se ikunew itukey Enrique Álvarez Félix katka. Enrique yulmikik<ref>Ataque cardíaco</ref> se tunal se pual nawi pal ne metzi makwil tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chikwasen (1996). Yaja munamiktij iwan Raúl Prado Gutiérrez tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944). Uksenpa, yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Agustín Lara tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947). Yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Jorge Negrete katka tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952), melka ishulejyu eltapachmikik<ref>murió de cirrosis hepática</ref> tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953). Yaja munamiktij iwan Alex Berger tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956), melka ishulejyu mikik tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti nawi (1974). María mikik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit ume shikipil ume (2002), keman ikuchi katka tik ne techan Meshijku, tik ne italyu [[Meshijku]]. == '''Ne itekiw''' == '''Yaja kichiwki miak wejweyak ujulinkwikwil'''<ref>Filmografía</ref> '''ken:''' {| class="wikitable sortable" |+ !Itukey !Mawiltia ken !Shiwit |- |''El Peñón de las Ánimas'' |María Ángela Valdivia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942) |- |''María Eugenia'' |María Eugenia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942) |- |''Doña Bárbara'' |Doña Bárbara |se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943) |- |''La China poblana'' |Catarina de San Juan |se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943) |- |''La mujer sin alma'' |Teresa |se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944) |- |''La monja alférez'' |Catalina / Don Alonso |se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944) |- |''Amok'' |Señora Travis / Señora Belmont |se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944) |- |''El monje blanco'' |Galata Orsina |se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945) |- |''Vértigo'' |Mercedes Mallea |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''La devoradora'' |Diana de Arellano |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''La mujer de todos'' |María Romano |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''Enamorada'' |Beatriz Peñafiel |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''La diosa arrodillada'' |Raquel |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) |- |''Río Escondido'' |Rosaura |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) |- |''¡Que Dios me perdone!'' |Lena Kovach |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) |- |''Maclovia (Belleza Maldita)'' |Maclovia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948) |- |''Mare Nostrum'' |Freya |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948) |- |''Doña Diabla'' |Ángela |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949) |- |''Una mujer cualquiera'' |Nieves |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949) |- |''La noche del sábado'' |Imperia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950) |- |''La corona negra'' |Mara |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951) |- |''Mesalina'' |Mesalina |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951) |- |''Incantesimo Tragico'' |Oliva |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951) |- |''La pasión desnuda'' |Malva Rey |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952) |- |''Camelia'' |Camelia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952) |- |''Reportaje'' (Episódio del hotel) |Actriz de cine |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953) |- |''El rapto'' |Aurora Campos |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953) |- |''La Belle Otero'' |Carolina Otero |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954) |- |''French Cancan'' |Lola de Castro "La Belle Abesse" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954) |- |''Les héros sont fatigués'' |Manuella |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955) |- |''La escondida'' |Gabriela |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955) |- |''Canasta de cuentos mexicanos (Episodio "La Tigresa")'' |"La Tigresa" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955) |- |''Tizoc (Amor indio)'' |María Eugenia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956) |- |''Flor de mayo (Topolobampo)'' |Magdalena |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957) |- |''Faustina'' |Faustina |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957) |- |''Miércoles de ceniza'' |Victoria |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958) |- |''Café Colón'' |Mónica |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958) |- |''La estrella vacía'' |Olga Lang |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958) |- |''La cucaracha'' |"La Cucaracha" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959) |- |''Sonatas'' |"Niña Chole" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959) |- |''La fièvre monte à El Pao'' |Inés |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959) |- |''Juana Gallo'' |Juana Gallo |se shikipil chiknawi tzunti yey pual se (1961) |- |''Si yo fuera millonario'' |"La Doña" |se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962) |- |''La bandida'' |María Mendoza |se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962) |- |''Amor y sexo (Safo '63)'' |Diana |se shikipil chiknawi tzunti yey pual yey (1963) |- |''La Valentina'' |La Valentina |se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikwasen (1966) |- |''La generala'' |Mariana Sampedro |se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti (1970) |} ==== Yajyawaltakwikalis<ref>Discografía</ref>: ==== * ''La voz de María y la inspiración de Agustín'' (se shikipil chiknawi tzunti yey pual nawi - 1964) * ''Enamorada'' (se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul yey - 1998) == '''Kimakaket miak tajtakulis ken''' == [[Taanalis:María Félix publicity still.JPG|miniaturadeimagen|María Félix ''tik ne'' shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]] {| class="wikitable" !'''Takulis''' !'''Weyak Ulinkwikwil''' !Shiwit |- |''Premio Ariel'' |''Enamorada'' |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''Premio Ariel'' |''Río Escondido'' |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948) |- |''Premio Ariel'' |''Doña Diabla'' |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950) |} === ''' '''Ukseuk tajtakulis: === {| class="wikitable" !'''Takulis''' !'''Taika''' !Shiwit |- |''Premio Ariel de Oro'' |''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil'' <ref>Reconocimiento a su carrera cinematográfica</ref> |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chikwasen (1986) |- |''Diosa de Plata'' |''ika ipal yaja itekiw ejkuni'' <ref>Por su carrera internacional como actriz</ref> |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chiknawi (1989) |- |''Medalla Filmoteca UNAM'' |''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil meshijkuchanej'' <ref>Por su contribución al cine mexicano</ref> |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual majtakti ume (1992) |} == '''Ijilpika''' == Itunal https://es.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%ADa_F%C3%A9lix#cite_note-5 Ujulinkwikwil https://mubi.com/pt/cast/maria-felix https://elpais.com/smoda/placeres/2025-09-18/dona-maria-felix-la-actriz-mas-bella-entre-las-bellas.html https://www.gob.mx/cultura/prensa/maria-felix-inspiracion-para-artistas-escritores-y-compositores https://www.lavanguardia.com/historiayvida/historia-contemporanea/20190719/47311576825/maria-felix-dona-cine-mexicano.html == '''Ipanpa uni''' == <references /> jkfjjdcbdssdab6mgyj2mg6fcs55kat 9979 9976 2026-09-11T03:52:54Z Fificasru 378 Correcciones 9979 wikitext text/x-wiki [[Taanalis:María Félix 1947.jpg|miniaturadeimagen|'''María Félix''' tik ne weyak ulinkwikwil ''La diosa arrodillada,'' tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]] '''María de los Ángeles Félix Güereña''' kaj tiktukeytiat '''María Félix,''' wan la Doña, wan María Bonita. María nesik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti majtakti nawi (1914) tik ne techan Álamos, Sonora takutun italyu [[Meshijku]]. Yaja se wey tamawiltiani<ref>Actriz</ref> sujsul galanchin katka. == '''Ne ichtaka itunal''' == Ne inan itukey Josefina Güereña Rosas katka. Yaja se Meshijkuchanej katka, wan ne iteku itukey Bernardo Félix Flores katka. Yaja se tatuktiani Meshijkuchanej katka nusan. María kipiat nawi imajmanujwan, yey ikawan, wan yey ipipiwan katka. Yaja munamiktij iwan Enrique Álvarez Alatorre tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti se (1931), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual kashtul yey (1938). Iwan Enrique, yaja kipia se ikunew itukey Enrique Álvarez Félix katka. Enrique yulmikik<ref>Ataque cardíaco</ref> se tunal se pual nawi pal ne metzi makwil tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chikwasen (1996). Yaja munamiktij iwan Raúl Prado Gutiérrez tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944). Uksenpa, yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Agustín Lara tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947). Yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Jorge Negrete katka tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952), melka ishulejyu eltapachmikik<ref>murió de cirrosis hepática</ref> tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953). Yaja munamiktij iwan Alex Berger tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956), melka ishulejyu mikik tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti nawi (1974). María mikik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit ume shikipil ume (2002), keman ikuchi katka tik ne techan Meshijku, tik ne italyu [[Meshijku]]. == '''Ne itekiw''' == '''Yaja kichiwki miak wejweyak ujulinkwikwil'''<ref>Filmografía</ref> '''ken:''' {| class="wikitable sortable" |+ !Itukey !Mawiltia ken !Shiwit |- |''El Peñón de las Ánimas'' |María Ángela Valdivia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942) |- |''María Eugenia'' |María Eugenia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942) |- |''Doña Bárbara'' |Doña Bárbara |se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943) |- |''La China poblana'' |Catarina de San Juan |se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943) |- |''La mujer sin alma'' |Teresa |se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944) |- |''La monja alférez'' |Catalina / Don Alonso |se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944) |- |''Amok'' |Señora Travis / Señora Belmont |se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944) |- |''El monje blanco'' |Galata Orsina |se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945) |- |''Vértigo'' |Mercedes Mallea |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''La devoradora'' |Diana de Arellano |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''La mujer de todos'' |María Romano |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''Enamorada'' |Beatriz Peñafiel |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''La diosa arrodillada'' |Raquel |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) |- |''Río Escondido'' |Rosaura |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) |- |''¡Que Dios me perdone!'' |Lena Kovach |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) |- |''Maclovia (Belleza Maldita)'' |Maclovia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948) |- |''Mare Nostrum'' |Freya |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948) |- |''Doña Diabla'' |Ángela |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949) |- |''Una mujer cualquiera'' |Nieves |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949) |- |''La noche del sábado'' |Imperia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950) |- |''La corona negra'' |Mara |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951) |- |''Mesalina'' |Mesalina |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951) |- |''Incantesimo Tragico'' |Oliva |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951) |- |''La pasión desnuda'' |Malva Rey |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952) |- |''Camelia'' |Camelia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952) |- |''Reportaje'' (Episódio del hotel) |Actriz de cine |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953) |- |''El rapto'' |Aurora Campos |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953) |- |''La Belle Otero'' |Carolina Otero |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954) |- |''French Cancan'' |Lola de Castro "La Belle Abesse" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954) |- |''Les héros sont fatigués'' |Manuella |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955) |- |''La escondida'' |Gabriela |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955) |- |''Canasta de cuentos mexicanos (Episodio "La Tigresa")'' |"La Tigresa" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955) |- |''Tizoc (Amor indio)'' |María Eugenia |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956) |- |''Flor de mayo (Topolobampo)'' |Magdalena |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957) |- |''Faustina'' |Faustina |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957) |- |''Miércoles de ceniza'' |Victoria |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958) |- |''Café Colón'' |Mónica |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958) |- |''La estrella vacía'' |Olga Lang |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958) |- |''La cucaracha'' |"La Cucaracha" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959) |- |''Sonatas'' |"Niña Chole" |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959) |- |''La fièvre monte à El Pao'' |Inés |se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959) |- |''Juana Gallo'' |Juana Gallo |se shikipil chiknawi tzunti yey pual se (1961) |- |''Si yo fuera millonario'' |"La Doña" |se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962) |- |''La bandida'' |María Mendoza |se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962) |- |''Amor y sexo (Safo '63)'' |Diana |se shikipil chiknawi tzunti yey pual yey (1963) |- |''La Valentina'' |La Valentina |se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikwasen (1966) |- |''La generala'' |Mariana Sampedro |se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti (1970) |} ==== Yajyawaltakwikalis<ref>Discografía</ref>: ==== * ''La voz de María y la inspiración de Agustín'' (se shikipil chiknawi tzunti yey pual nawi - 1964) * ''Enamorada'' (se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul yey - 1998) == '''Kimakaket miak tajtakulis ken''' == [[Taanalis:María Félix publicity still.JPG|miniaturadeimagen|María Félix ''tik ne'' shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]] {| class="wikitable" !'''Takulis''' !'''Weyak Ulinkwikwil''' !Shiwit |- |''Premio Ariel'' |''Enamorada'' |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946) |- |''Premio Ariel'' |''Río Escondido'' |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948) |- |''Premio Ariel'' |''Doña Diabla'' |se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950) |} === ''' '''Ukseuk tajtakulis: === {| class="wikitable" !'''Takulis''' !'''Taika''' !Shiwit |- |''Premio Ariel de Oro'' |''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil'' <ref>Reconocimiento a su carrera cinematográfica</ref> |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chikwasen (1986) |- |''Diosa de Plata'' |''ika ipal yaja itekiw ejkuni'' <ref>Por su carrera internacional como actriz</ref> |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chiknawi (1989) |- |''Medalla Filmoteca UNAM'' |''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil meshijkuchanej'' <ref>Por su contribución al cine mexicano</ref> |se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual majtakti ume (1992) |} == '''Ijilpika''' == Itunal https://es.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%ADa_F%C3%A9lix#cite_note-5 Ujulinkwikwil https://mubi.com/pt/cast/maria-felix https://elpais.com/smoda/placeres/2025-09-18/dona-maria-felix-la-actriz-mas-bella-entre-las-bellas.html https://www.gob.mx/cultura/prensa/maria-felix-inspiracion-para-artistas-escritores-y-compositores https://www.lavanguardia.com/historiayvida/historia-contemporanea/20190719/47311576825/maria-felix-dona-cine-mexicano.html == '''Ipanpa uni''' == <references /> 6gmcpy40j338b1uyo0bxdsgo5oihgvo Yalitza Aparicio 0 1338 9978 9975 2026-09-11T03:48:28Z Fificasru 378 Correcciones 9978 wikitext text/x-wiki [[Taanalis:Yalitza Aparicio Oscars 2019.jpg|miniaturadeimagen|Yalitzia Aparicio ka takulis Oscar tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019) ]] '''Yalitza Aparicio Martínez''' nesik se tunal majtakti se pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual majtakti yey (1993) tik ne techan Tlaxiaco, Oaxaca takutun italyu [[Meshijku]]. Yaja se wey tamawiltiani<ref>Actriz</ref> wan tamachtiani. Ipal yaja achtu itekiw tik ne weyak ulinkwikwil ''Roma'', yaja kipia miak tajtakulis wan ejkunishmatilis<ref>Reconocimiento internacional</ref> katka. Yajasan ne achtu siwat meshijkuchanej ikman kitukeytiat pal ne takulis ''Oscar'' katka<ref>La primera mujer indígena mexicana nominada al Premio Óscar</ref>. Tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019) ne amatwawasualis ''Time''<ref>Revista Time</ref> kitukeytia yaja ne wey siwat katka. Senpa tik ne ukse shiwit, yaja kintukeytia tatuktiani pal ne ijikman<ref>Ese año fue nombrada Embajadora de las Naciones Unidas para los pueblos indígenas</ref> katka. == '''Ne itekiw''' == ==== '''Tailwiltiluyan'''<ref>Cine</ref>''':''' ==== {| class="wikitable" !'''Itukey''' !'''Mawiltia ken''' !'''Shiwit''' |- |''Roma'' |Cleo |Ume shikipil kashtul yey (2018) |- |''Let's Dance'' |Mujer joven |Ume shikipil kashtul yey (2018) |- |''El Renacer de una Industria'' |Ella misma |Ume shikipil se pual (2020) |- |''Presencias'' |Paulina |Ume shikipil se pual ume (2022) |- |''Sweatshop Girl'' | |Ume shikipil se pual yey (2023) |- |''La gran seducción'' |Ana |Ume shikipil se pual yey (2023) |} ==== '''Tepustachialis'''<ref>Televisión</ref>''':''' ==== {| class="wikitable" !'''Itukey''' !'''Mawiltia ken''' !Shiwit |- |''Plaza Sésamo: Día internacional de la mujer'' |Yalitza |Ume shikipil kashtul nawi (2019) |- |''Bite Size Halloween'' |Clara |Ume shikipil se pual se (2021) |- |''Los Espookys'' |La Luna |Ume shikipil se pual ume (2022) |- |''Mujeres asesinas'' |Rocío «La Insomne» |Ume shikipil se pual ume (2022) |- |''Peace Peace Now Now'' |Yaja |Ume shikipil se pual ume (2022) |- |''Midnight Family'' |Nayeli |Ume shikipil se pual nawi (2024) |} == '''Tajtakulis''' == {| class="wikitable" !'''Takulis''' !'''Weyak Ulinkwikwil''' !Shiwit ! |- |''Premios Oscar'' |''Roma'' |Ume shikipil kashtul nawi (2019) |Kitukeytia katka<ref>Nominada</ref> |- |''Gotham Awards'' |''Roma'' |Ume shikipil kashtul yey (2018) |Kitukeytia katka |- |''Hollywood Film Awards'' |''Roma'' |Ume shikipil kashtul yey (2018) |Kimakaket ne tajtakulis |- |Critic´s Choice Awards |Roma |Ume shikipil kashtul yey (2018) |Kitukeytia katka |- |Premios Platino |Roma |Ume shikipil kashtul nawi (2019) |Kitukeytia katka |- |Premios Ariel |Roma |Ume shikipil kashtul nawi (2019) |Kitukeytia katka |} == '''Ijilpika''' == https://es.wikipedia.org/wiki/Yalitza_Aparicio https://heraldodemexico.com.mx/espectaculos/2019/1/24/asi-era-la-vida-de-yalitza-aparicio-como-maestra-antes-de-roma-74546.html https://24-horas.mx/vida/entretenimiento/celebridades/yalitza-aparicio-entre-las-100-mujeres-mas-importantes-del-mundo/ https://elpais.com/cultura/2019/01/22/actualidad/1548163634_444142.html https://www.milenio.com/espectaculos/cine/yalitza-aparicio-10-mejores-actores-new-york-times == '''Ipanpa uni''' == slr67v6obff2gh3vg84r33iiww92zdb Gustavo Petro 0 1340 9977 2026-09-11T00:13:30Z Alicia María Siu 695 Página creada con «<big><big>'''Gustavo Petro'''</big></big> '''<big>Gustavo Francisco Petro Urrego</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual (19 de Abril de 1960) tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Yawaltumini''' (Economista) wan wey Takitini pal ne Talyu (Politico), wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzaj…» 9977 wikitext text/x-wiki <big><big>'''Gustavo Petro'''</big></big> '''<big>Gustavo Francisco Petro Urrego</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual (19 de Abril de 1960) tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Yawaltumini''' (Economista) wan wey Takitini pal ne Talyu (Politico), wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''. <big>'''Ne itekiw:'''</big> '''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas): * '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024 * '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral)Law 2466 of 2025 * '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo) * '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación) * '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli Tamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”) <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> * 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007) * 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011) * 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023) * 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024) <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne ichan tik ne tachan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierrakatka. Yaja se Colombiachanej (gentilicio) wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka. Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre. Yaja kipia chiwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka. Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administracion Publica Bogota, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, Espana. Wan mumachtij pal muchiwki se tik ne wey tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982). <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> # '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia. # '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia. # '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia. # '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia. # '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia. # '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Belgica. # '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia. # '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010. # '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022. # '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022. # '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia. '''Ijilpika:''' https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com [[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Presidency of Gustavo Petro in 2026 - Bogota, Colombia]] [[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Gustavo Petro speaking at the Emergency Conference on Palestine in Bogotá (17 July 2025)]] [[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258]] [[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779]] lu058mey01hfwq8k4vyfuq5kr3vtftg 9981 9977 2026-09-11T05:09:42Z Alicia María Siu 695 9981 wikitext text/x-wiki <big><big>'''Gustavo Petro'''</big></big> '''<big>Gustavo Francisco Petro Urrego</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual (19 de Abril de 1960) tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Yawaltumini''' (Economista) wan wey Takitini pal ne Talyu (Politico), wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''. <big>'''Ne itekiw:'''</big> '''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas): * '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024 * '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral)Law 2466 of 2025 * '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo) * '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación) * '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli Tamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”) <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> * 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007) * 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011) * 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023) * 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024) <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne ichan tik ne tachan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierrakatka. Yaja se Colombiachanej (gentilicio) wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka. Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre. Yaja kipia chiwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka. Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administracion Publica Bogota, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, Espana. Wan mumachtij pal muchiwki se Tayawaltumini (Economista) tik ne wey tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982). <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> # '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia. # '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia. # '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia. # '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia. # '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia. # '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Belgica. # '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia. # '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010. # '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022. # '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022. # '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia. '''Ijilpika:''' https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com [[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Presidency of Gustavo Petro in 2026 - Bogota, Colombia]] [[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Gustavo Petro speaking at the Emergency Conference on Palestine in Bogotá (17 July 2025)]] [[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258]] [[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779]] i0x3zpkq858yq4zhx9tf4gvz6pn9fln 9982 9981 2026-09-11T05:21:02Z Alicia María Siu 695 9982 wikitext text/x-wiki <big><big>'''Gustavo Petro'''</big></big> '''<big>Gustavo Francisco Petro Urrego</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual (19 de Abril de 1960) tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Yawaltumini''' (Economista) wan wey Takitini pal ne Talyu (Político), wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''. <big>'''Ne itekiw:'''</big> '''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas): * '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024 * '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral)Law 2466 of 2025 * '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo) * '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación) * '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli Tamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”) <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> * 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007) * 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011) * 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023) * 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024) <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne ichan tik ne tachan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierrakatka. Yaja se Colombiachanej wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka. Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre. Yaja kipia chiwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka. Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administración Pública Bogotá, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, España. Wan mumachtij pal muchiwki se Tayawaltumini (Economista) tik ne wey tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982). <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> # '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia. # '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia. # '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia. # '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia. # '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia. # '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Belgica. # '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia. # '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010. # '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022. # '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022. # '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia. '''Ijilpika:''' https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com [[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro tik ne Bogotá Colombia 2026]] [[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro taketza ka "Emergency Conference" panpa Palestine tik ne Bogotá (17 July 2025)]] [[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|New York, Tatuktiani Gustavo Petro mutuskapelua pal Palestina iwan Roger Waters- Hugo Sierra (fotografo)]] [[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|Muneshtia (Declaracion)Tatuktiani Gustavo Petro-Joel González9779]] ponq8gzvecexhvafckeokfa7p38ozjf 9983 9982 2026-09-11T05:23:44Z Alicia María Siu 695 9983 wikitext text/x-wiki <big><big>'''Gustavo Petro'''</big></big> '''<big>Gustavo Francisco Petro Urrego</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual (19 de Abril de 1960) tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Yawaltumini''' (Economista) wan wey Takitini pal ne Talyu (Político), wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''. <big>'''Ne itekiw:'''</big> '''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas): * '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024 * '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral)Law 2466 of 2025 * '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo) * '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación) * '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli Tamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”) <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> * 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007) * 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011) * 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023) * 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024) <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne techan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierra katka. Yaja se Colombiachanej wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka. Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre. Yaja kipia chikwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka. Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administración Pública Bogotá, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, España. Wan mumachtij pal muchiwki se Tayawaltumini (Economista) tik ne wey Tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982). <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> # '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia. # '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia. # '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia. # '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia. # '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia. # '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Belgica. # '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia. # '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010. # '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022. # '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022. # '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia. '''Ijilpika:''' https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com [[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro tik ne Bogotá Colombia 2026]] [[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro taketza ka "Emergency Conference" panpa Palestine tik ne Bogotá (17 July 2025)]] [[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|New York, Tatuktiani Gustavo Petro mutuskapelua pal Palestina iwan Roger Waters- Hugo Sierra (fotografo)]] [[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|Muneshtia (Declaracion)Tatuktiani Gustavo Petro-Joel González9779]] np2surbfpq0gonemo9i57ybv70j978u 9984 9983 2026-09-11T05:25:01Z Alicia María Siu 695 9984 wikitext text/x-wiki <big><big>'''Gustavo Petro'''</big></big> '''<big>Gustavo Francisco Petro Urrego</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual (19 de Abril de 1960) tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Yawaltumini''' (Economista) wan wey Takitini pal ne Talyu (Político), wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''. <big>'''Ne itekiw:'''</big> '''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas): * '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024 * '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral)Law 2466 of 2025 * '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo) * '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación) * '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli Tamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”) <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> * 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007) * 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011) * 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022) * 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023) * 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023) * 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024) <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne techan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierra katka. Yaja se Colombiachanej wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka. Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre. Yaja kipia chikwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka. Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administración Pública Bogotá, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, España. Wan mumachtij pal muchiwki se Tayawaltumini (Economista) tik ne wey Tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982). <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> # '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia. # '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia. # '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia. # '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia. # '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia. # '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Bélgica. # '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia. # '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010. # '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia. # '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022. # '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022. # '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia. '''Ijilpika:''' https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com [[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro tik ne Bogotá Colombia 2026]] [[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro taketza ka "Emergency Conference" panpa Palestine tik ne Bogotá (17 July 2025)]] [[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|New York, Tatuktiani Gustavo Petro mutuskapelua pal Palestina iwan Roger Waters- Hugo Sierra (fotógrafo)]] [[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|Muneshtia (Declaracion)Tatuktiani Gustavo Petro-Joel González9779]] s3v8f84f7jemtbl8lm7s94lg6e3j644 Titajtaketzakan:Victor Montejo 1 1341 9980 2026-09-11T05:05:27Z Alicia María Siu 695 Página creada con «'''<big>Victor D. Montejo</big>''' '''Victor D. Montejo''' kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1].…» 9980 wikitext text/x-wiki '''<big>Victor D. Montejo</big>''' '''Victor D. Montejo''' kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Ekchiwalis ne Kanchulwialis nemaj Musuma[4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey (9 de Agosto) ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Guatemala''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman. <big> '''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> * El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984) * Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987) * The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991) * Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993) * Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995) * Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998) * Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999) * Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999) * Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999) * Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999) * El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000) * El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001) * Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003) * The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004) * Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005) * White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005) * Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005) * Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014) * Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016) * Secuestro a ultratumba — 2020 * Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021) * Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021 * The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021 * <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:</big> ''' # “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995 # “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000. # Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000. # Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”. # Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011. # <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Jacaltenango, Huehuetenango. Yaja kipia yey pijpipil. Keman yaja se piltzin, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, Guatemala. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua Guatemala, keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan. Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995). Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011). Ijilpika: https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com Ipanpa uni: * [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos * [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala * [3] Ministro de Paz (2004-2005) * [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala y * [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas * [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala. [[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]] [[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]] [[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]] 5qtbspj2nxkbjfuh45zxktabzem9vvo 9986 9980 2026-09-11T05:44:40Z Alicia María Siu 695 Página blanqueada 9986 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Victor Montejo 0 1342 9985 2026-09-11T05:43:42Z Alicia María Siu 695 Página creada con «'''<big>Victor D. Montejo</big>''' '''Victor D. Montejo''' kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1].…» 9985 wikitext text/x-wiki '''<big>Victor D. Montejo</big>''' '''Victor D. Montejo''' kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Ekchiwalis ne Kanchulwialis nemaj Musuma[4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey (9 de Agosto) ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Guatemala''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman. <big> '''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> * El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984) * Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987) * The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991) * Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993) * Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995) * Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998) * Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999) * Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999) * Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999) * Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999) * El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000) * El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001) * Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003) * The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004) * Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005) * White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005) * Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005) * Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014) * Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016) * Secuestro a ultratumba — 2020 * Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021) * Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021 * The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021 * <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:</big> ''' # “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995 # “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000. # Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000. # Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”. # Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011. # <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Jacaltenango, Huehuetenango. Yaja kipia yey pijpipil. Keman yaja se piltzin, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, Guatemala. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua Guatemala, keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan. Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995). Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011). Ijilpika: https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com Ipanpa uni: * [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos * [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala * [3] Ministro de Paz (2004-2005) * [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala y * [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas * [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala. [[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]] [[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]] [[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]] 5qtbspj2nxkbjfuh45zxktabzem9vvo