Wikiamachti
pplwiki
https://ppl.wikipedia.org/wiki/Achtu_Amat
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Takwikwil
Wey
Titajtaketzakan
Tuknew
Tuknew titajtaketzakan
Wikiamachti
Wikiamachti titajtaketzakan
Taanalis
Taanalis titajtaketzakan
MediaWiki
MediaWiki titajtaketzakan
Tailwitilis
Tailwitilis titajtaketzakan
Shinechpalewikan
Shinechpalewikan titajtaketzakan
Takutun
Takutun titajtaketzakan
TimedText
TimedText talk
Tapualtakutun
Tapualtakutun titajtaketzakan
Evento
Evento discusión
María Félix
0
1334
10170
9979
2026-09-24T17:55:48Z
TimumachtikanNawat
33
10170
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:María Félix 1947.jpg|miniaturadeimagen|'''María Félix''' tik ne weyak ulinkwikwil ''La diosa arrodillada,'' tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]]
== '''María de los Ángeles Félix Güereña''' ==
Kaj tiktukeytiat '''María Félix,''' wan la Doña, wan María Bonita.
María nesik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti majtakti nawi (1914) tik ne techan Álamos, Sonora takutun italyu [[Meshijku]].
Yaja se wey tamawiltiani<ref>Actriz</ref> sujsul galanchin katka.
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan itukey Josefina Güereña Rosas katka. Yaja se Meshijkuchanej katka, wan ne iteku itukey Bernardo Félix Flores katka. Yaja se tatuktiani Meshijkuchanej katka nusan. María kipiat nawi imajmanujwan, yey ikawan, wan yey ipipiwan katka.
Yaja munamiktij iwan Enrique Álvarez Alatorre tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti se (1931), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual kashtul yey (1938). Iwan Enrique, yaja kipia se ikunew itukey Enrique Álvarez Félix katka. Enrique yulmikik<ref>Ataque cardíaco</ref> se tunal se pual nawi pal ne metzi makwil tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chikwasen (1996).
Yaja munamiktij iwan Raúl Prado Gutiérrez tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944). Uksenpa, yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Agustín Lara tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947).
Yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Jorge Negrete katka tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952), melka ishulejyu eltapachmikik<ref>murió de cirrosis hepática</ref> tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953).
Yaja munamiktij iwan Alex Berger tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956), melka ishulejyu mikik tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti nawi (1974).
María mikik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit ume shikipil ume (2002), keman ikuchi katka tik ne techan Meshijku, tik ne italyu [[Meshijku]].
== '''Ne itekiw:''' ==
'''Yaja kichiwki miak wejweyak ujulinkwikwil'''<ref>Filmografía</ref> '''ken:'''
{| class="wikitable sortable"
|+
!Itukey
!Mawiltia ken
!Shiwit
|-
|''El Peñón de las Ánimas''
|María Ángela Valdivia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942)
|-
|''María Eugenia''
|María Eugenia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942)
|-
|''Doña Bárbara''
|Doña Bárbara
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943)
|-
|''La China poblana''
|Catarina de San Juan
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943)
|-
|''La mujer sin alma''
|Teresa
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944)
|-
|''La monja alférez''
|Catalina / Don Alonso
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944)
|-
|''Amok''
|Señora Travis / Señora Belmont
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944)
|-
|''El monje blanco''
|Galata Orsina
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945)
|-
|''Vértigo''
|Mercedes Mallea
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''La devoradora''
|Diana de Arellano
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''La mujer de todos''
|María Romano
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''Enamorada''
|Beatriz Peñafiel
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''La diosa arrodillada''
|Raquel
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)
|-
|''Río Escondido''
|Rosaura
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)
|-
|''¡Que Dios me perdone!''
|Lena Kovach
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)
|-
|''Maclovia (Belleza Maldita)''
|Maclovia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948)
|-
|''Mare Nostrum''
|Freya
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948)
|-
|''Doña Diabla''
|Ángela
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949)
|-
|''Una mujer cualquiera''
|Nieves
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949)
|-
|''La noche del sábado''
|Imperia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950)
|-
|''La corona negra''
|Mara
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951)
|-
|''Mesalina''
|Mesalina
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951)
|-
|''Incantesimo Tragico''
|Oliva
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951)
|-
|''La pasión desnuda''
|Malva Rey
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952)
|-
|''Camelia''
|Camelia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952)
|-
|''Reportaje'' (Episódio del hotel)
|Actriz de cine
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953)
|-
|''El rapto''
|Aurora Campos
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953)
|-
|''La Belle Otero''
|Carolina Otero
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954)
|-
|''French Cancan''
|Lola de Castro "La Belle Abesse"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954)
|-
|''Les héros sont fatigués''
|Manuella
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955)
|-
|''La escondida''
|Gabriela
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955)
|-
|''Canasta de cuentos mexicanos (Episodio "La Tigresa")''
|"La Tigresa"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955)
|-
|''Tizoc (Amor indio)''
|María Eugenia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956)
|-
|''Flor de mayo (Topolobampo)''
|Magdalena
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957)
|-
|''Faustina''
|Faustina
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957)
|-
|''Miércoles de ceniza''
|Victoria
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958)
|-
|''Café Colón''
|Mónica
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958)
|-
|''La estrella vacía''
|Olga Lang
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958)
|-
|''La cucaracha''
|"La Cucaracha"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959)
|-
|''Sonatas''
|"Niña Chole"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959)
|-
|''La fièvre monte à El Pao''
|Inés
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959)
|-
|''Juana Gallo''
|Juana Gallo
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual se (1961)
|-
|''Si yo fuera millonario''
|"La Doña"
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962)
|-
|''La bandida''
|María Mendoza
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962)
|-
|''Amor y sexo (Safo '63)''
|Diana
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual yey (1963)
|-
|''La Valentina''
|La Valentina
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikwasen (1966)
|-
|''La generala''
|Mariana Sampedro
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti (1970)
|}
==== Yajyawaltakwikalis<ref>Discografía</ref>: ====
* ''La voz de María y la inspiración de Agustín'' (se shikipil chiknawi tzunti yey pual nawi - 1964)
* ''Enamorada'' (se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul yey - 1998)
== '''Kimakaket miak tajtakulis ken:''' ==
[[Taanalis:María Félix publicity still.JPG|miniaturadeimagen|María Félix ''tik ne'' shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]]
{| class="wikitable"
!'''Takulis'''
!'''Weyak Ulinkwikwil'''
!Shiwit
|-
|''Premio Ariel''
|''Enamorada''
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''Premio Ariel''
|''Río Escondido''
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948)
|-
|''Premio Ariel''
|''Doña Diabla''
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950)
|}
=== ''' '''Ukseuk tajtakulis: ===
{| class="wikitable"
!'''Takulis'''
!'''Taika'''
!Shiwit
|-
|''Premio Ariel de Oro''
|''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil'' <ref>Reconocimiento a su carrera cinematográfica</ref>
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chikwasen (1986)
|-
|''Diosa de Plata''
|''ika ipal yaja itekiw ejkuni'' <ref>Por su carrera internacional como actriz</ref>
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chiknawi (1989)
|-
|''Medalla Filmoteca UNAM''
|''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil meshijkuchanej'' <ref>Por su contribución al cine mexicano</ref>
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual majtakti ume (1992)
|}
== '''Ijilpika:''' ==
Itunal https://es.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%ADa_F%C3%A9lix#cite_note-5
Ujulinkwikwil https://mubi.com/pt/cast/maria-felix
https://elpais.com/smoda/placeres/2025-09-18/dona-maria-felix-la-actriz-mas-bella-entre-las-bellas.html
https://www.gob.mx/cultura/prensa/maria-felix-inspiracion-para-artistas-escritores-y-compositores
https://www.lavanguardia.com/historiayvida/historia-contemporanea/20190719/47311576825/maria-felix-dona-cine-mexicano.html
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
ol6gt4rjfykhnv0vfg8o55f1dl5z6yy
10173
10170
2026-09-24T18:02:06Z
TimumachtikanNawat
33
10173
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:María Félix 1947.jpg|miniaturadeimagen|'''María Félix''' tik ne weyak ulinkwikwil ''La diosa arrodillada,'' tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]]
== '''María de los Ángeles Félix Güereña''' ==
Kaj tiktukeytiat '''María Félix,''' wan la Doña, wan María Bonita.
María nesik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti majtakti nawi (1914) tik ne techan Álamos, Sonora takutun italyu [[Meshijku]].
Yaja se wey mawiltiani<ref>Actriz</ref> sujsul galanchin katka.
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan itukey Josefina Güereña Rosas katka. Yaja se Meshijkuchanej katka, wan ne iteku itukey Bernardo Félix Flores katka. Yaja se tatuktiani Meshijkuchanej katka nusan. María kipiat nawi imajmanujwan, yey ikawan, wan yey ipipiwan katka.
Yaja munamiktij iwan Enrique Álvarez Alatorre tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti se (1931), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual kashtul yey (1938). Iwan Enrique, yaja kipia se ikunew itukey Enrique Álvarez Félix katka. Enrique yulmikik<ref>Ataque cardíaco</ref> se tunal se pual nawi pal ne metzi makwil tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chikwasen (1996).
Yaja munamiktij iwan Raúl Prado Gutiérrez tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944). Uksenpa, yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Agustín Lara tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945), wan muajkaw iwan ne ishulejyu tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947).
Yaja munamiktij iwan se wey tamawiltiani wan takwikani itukey Jorge Negrete katka tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952), melka ishulejyu eltapachmikik<ref>murió de cirrosis hepática</ref> tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953).
Yaja munamiktij iwan Alex Berger tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956), melka ishulejyu mikik tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti nawi (1974).
María mikik se tunal chikwey pal ne metzti nawi tik ne shiwit ume shikipil ume (2002), keman ikuchi katka tik ne techan Meshijku, tik ne italyu [[Meshijku]].
== '''Ne itekiw:''' ==
'''Yaja kichiwki miak wejweyak ujulinkwikwil'''<ref>Filmografía</ref> '''ken:'''
{| class="wikitable sortable"
|+
!Itukey
!Mawiltia ken
!Shiwit
|-
|''El Peñón de las Ánimas''
|María Ángela Valdivia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942)
|-
|''María Eugenia''
|María Eugenia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942)
|-
|''Doña Bárbara''
|Doña Bárbara
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943)
|-
|''La China poblana''
|Catarina de San Juan
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual yey (1943)
|-
|''La mujer sin alma''
|Teresa
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944)
|-
|''La monja alférez''
|Catalina / Don Alonso
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944)
|-
|''Amok''
|Señora Travis / Señora Belmont
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual nawi (1944)
|-
|''El monje blanco''
|Galata Orsina
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual makwil (1945)
|-
|''Vértigo''
|Mercedes Mallea
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''La devoradora''
|Diana de Arellano
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''La mujer de todos''
|María Romano
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''Enamorada''
|Beatriz Peñafiel
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''La diosa arrodillada''
|Raquel
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)
|-
|''Río Escondido''
|Rosaura
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)
|-
|''¡Que Dios me perdone!''
|Lena Kovach
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)
|-
|''Maclovia (Belleza Maldita)''
|Maclovia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948)
|-
|''Mare Nostrum''
|Freya
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948)
|-
|''Doña Diabla''
|Ángela
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949)
|-
|''Una mujer cualquiera''
|Nieves
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi (1949)
|-
|''La noche del sábado''
|Imperia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950)
|-
|''La corona negra''
|Mara
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951)
|-
|''Mesalina''
|Mesalina
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951)
|-
|''Incantesimo Tragico''
|Oliva
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951)
|-
|''La pasión desnuda''
|Malva Rey
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952)
|-
|''Camelia''
|Camelia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti ume (1952)
|-
|''Reportaje'' (Episódio del hotel)
|Actriz de cine
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953)
|-
|''El rapto''
|Aurora Campos
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti yey (1953)
|-
|''La Belle Otero''
|Carolina Otero
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954)
|-
|''French Cancan''
|Lola de Castro "La Belle Abesse"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti nawi (1954)
|-
|''Les héros sont fatigués''
|Manuella
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955)
|-
|''La escondida''
|Gabriela
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955)
|-
|''Canasta de cuentos mexicanos (Episodio "La Tigresa")''
|"La Tigresa"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul (1955)
|-
|''Tizoc (Amor indio)''
|María Eugenia
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956)
|-
|''Flor de mayo (Topolobampo)''
|Magdalena
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957)
|-
|''Faustina''
|Faustina
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume (1957)
|-
|''Miércoles de ceniza''
|Victoria
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958)
|-
|''Café Colón''
|Mónica
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958)
|-
|''La estrella vacía''
|Olga Lang
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul yey (1958)
|-
|''La cucaracha''
|"La Cucaracha"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959)
|-
|''Sonatas''
|"Niña Chole"
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959)
|-
|''La fièvre monte à El Pao''
|Inés
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959)
|-
|''Juana Gallo''
|Juana Gallo
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual se (1961)
|-
|''Si yo fuera millonario''
|"La Doña"
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962)
|-
|''La bandida''
|María Mendoza
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962)
|-
|''Amor y sexo (Safo '63)''
|Diana
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual yey (1963)
|-
|''La Valentina''
|La Valentina
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikwasen (1966)
|-
|''La generala''
|Mariana Sampedro
|se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti (1970)
|}
== '''Yajyawaltakwikalis<ref>Discografía</ref>:''' ==
* ''La voz de María y la inspiración de Agustín'' (se shikipil chiknawi tzunti yey pual nawi - 1964)
* ''Enamorada'' (se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul yey - 1998)
== '''Kimakaket miak tajtakulis ken:''' ==
[[Taanalis:María Félix publicity still.JPG|miniaturadeimagen|María Félix ''tik ne'' shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)]]
{| class="wikitable"
!'''Takulis'''
!'''Weyak Ulinkwikwil'''
!Shiwit
|-
|''Premio Ariel''
|''Enamorada''
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen (1946)
|-
|''Premio Ariel''
|''Río Escondido''
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwey (1948)
|-
|''Premio Ariel''
|''Doña Diabla''
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950)
|}
=== ''' '''Ukseuk tajtakulis: ===
{| class="wikitable"
!'''Takulis'''
!'''Taika'''
!Shiwit
|-
|''Premio Ariel de Oro''
|''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil'' <ref>Reconocimiento a su carrera cinematográfica</ref>
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chikwasen (1986)
|-
|''Diosa de Plata''
|''ika ipal yaja itekiw ejkuni'' <ref>Por su carrera internacional como actriz</ref>
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual chiknawi (1989)
|-
|''Medalla Filmoteca UNAM''
|''ika ipal yaja itekiw tik ne wejweyak ujulinkwikwil meshijkuchanej'' <ref>Por su contribución al cine mexicano</ref>
|se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikwasen nawi pual majtakti ume (1992)
|}
== '''Ijilpika:''' ==
Itunal https://es.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%ADa_F%C3%A9lix#cite_note-5
Ujulinkwikwil https://mubi.com/pt/cast/maria-felix
https://elpais.com/smoda/placeres/2025-09-18/dona-maria-felix-la-actriz-mas-bella-entre-las-bellas.html
https://www.gob.mx/cultura/prensa/maria-felix-inspiracion-para-artistas-escritores-y-compositores
https://www.lavanguardia.com/historiayvida/historia-contemporanea/20190719/47311576825/maria-felix-dona-cine-mexicano.html
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
i7c2uz09k76af5rcfxi1fti9mujaoxr
Yalitza Aparicio
0
1338
10171
9978
2026-09-24T17:56:22Z
TimumachtikanNawat
33
10171
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Yalitza Aparicio Oscars 2019.jpg|miniaturadeimagen|Yalitzia Aparicio ka takulis Oscar tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019) ]]
== '''Yalitza Aparicio Martínez''' ==
Yaja nesik se tunal majtakti se pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual majtakti yey (1993) tik ne techan Tlaxiaco, Oaxaca takutun italyu [[Meshijku]].
Yaja se wey tamawiltiani<ref>Actriz</ref> wan tamachtiani. Ipal yaja achtu itekiw tik ne weyak ulinkwikwil ''Roma'', yaja kipia miak tajtakulis wan ejkunishmatilis<ref>Reconocimiento internacional</ref> katka. Yajasan ne achtu siwat meshijkuchanej ikman kitukeytiat pal ne takulis ''Oscar'' katka<ref>La primera mujer indígena mexicana nominada al Premio Óscar</ref>.
Tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019) ne amatwawasualis ''Time''<ref>Revista Time</ref> kitukeytia yaja ne wey siwat katka. Senpa tik ne ukse shiwit, yaja kintukeytia tatuktiani pal ne ijikman<ref>Ese año fue nombrada Embajadora de las Naciones Unidas para los pueblos indígenas</ref> katka.
== '''Ne itekiw:''' ==
==== '''Tailwiltiluyan'''<ref>Cine</ref>''':''' ====
{| class="wikitable"
!'''Itukey'''
!'''Mawiltia ken'''
!'''Shiwit'''
|-
|''Roma''
|Cleo
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|-
|''Let's Dance''
|Mujer joven
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|-
|''El Renacer de una Industria''
|Ella misma
|Ume shikipil se pual (2020)
|-
|''Presencias''
|Paulina
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Sweatshop Girl''
|
|Ume shikipil se pual yey (2023)
|-
|''La gran seducción''
|Ana
|Ume shikipil se pual yey (2023)
|}
==== '''Tepustachialis'''<ref>Televisión</ref>''':''' ====
{| class="wikitable"
!'''Itukey'''
!'''Mawiltia ken'''
!Shiwit
|-
|''Plaza Sésamo: Día internacional de la mujer''
|Yalitza
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|-
|''Bite Size Halloween''
|Clara
|Ume shikipil se pual se (2021)
|-
|''Los Espookys''
|La Luna
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Mujeres asesinas''
|Rocío «La Insomne»
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Peace Peace Now Now''
|Yaja
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Midnight Family''
|Nayeli
|Ume shikipil se pual nawi (2024)
|}
== '''Tajtakulis:''' ==
{| class="wikitable"
!'''Takulis'''
!'''Weyak Ulinkwikwil'''
!Shiwit
!
|-
|''Premios Oscar''
|''Roma''
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|Kitukeytia katka<ref>Nominada</ref>
|-
|''Gotham Awards''
|''Roma''
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|Kitukeytia katka
|-
|''Hollywood Film Awards''
|''Roma''
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|Kimakaket ne tajtakulis
|-
|Critic´s Choice Awards
|Roma
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|Kitukeytia katka
|-
|Premios Platino
|Roma
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|Kitukeytia katka
|-
|Premios Ariel
|Roma
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|Kitukeytia katka
|}
== '''Ijilpika:''' ==
https://es.wikipedia.org/wiki/Yalitza_Aparicio
https://heraldodemexico.com.mx/espectaculos/2019/1/24/asi-era-la-vida-de-yalitza-aparicio-como-maestra-antes-de-roma-74546.html
https://24-horas.mx/vida/entretenimiento/celebridades/yalitza-aparicio-entre-las-100-mujeres-mas-importantes-del-mundo/
https://elpais.com/cultura/2019/01/22/actualidad/1548163634_444142.html
https://www.milenio.com/espectaculos/cine/yalitza-aparicio-10-mejores-actores-new-york-times
== '''Ipanpa uni:''' ==
g3uxm9srwtj52bykz0alt3g0ecx2vr3
10174
10171
2026-09-24T18:04:20Z
TimumachtikanNawat
33
10174
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Yalitza Aparicio Oscars 2019.jpg|miniaturadeimagen|Yalitzia Aparicio ka takulis Oscar tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019) ]]
== '''Yalitza Aparicio Martínez''' ==
Yaja nesik se tunal majtakti se pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual majtakti yey (1993) tik ne techan Tlaxiaco, Oaxaca takutun italyu [[Meshijku]].
Yaja se wey tamawiltiani<ref>Actriz</ref> wan tamachtiani. Ipal yaja achtu itekiw tik ne weyak ulinkwikwil ''Roma'', yaja kipia miak tajtakulis wan ejkunishmatilis<ref>Reconocimiento internacional</ref> katka. Yajasan ne achtu siwat Meshijkuchanej ikman kitukeytiat pal ne takulis ''Oscar'' katka<ref>La primera mujer indígena mexicana nominada al Premio Óscar</ref>.
Tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019) ne amawwawasualis ''Time''<ref>Revista Time</ref> kitukeytia yaja ne wey siwat katka. Senpa tik ne ukse shiwit, yaja kintukeytia tatuktiani pal ne ijikman<ref>Ese año fue nombrada Embajadora de las Naciones Unidas para los pueblos indígenas</ref> katka.
== '''Ne itekiw:''' ==
==== '''Tailwiltiluyan'''<ref>Cine</ref>''':''' ====
{| class="wikitable"
!'''Itukey'''
!'''Mawiltia ken'''
!'''Shiwit'''
|-
|''Roma''
|Cleo
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|-
|''Let's Dance''
|Mujer joven
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|-
|''El Renacer de una Industria''
|Ella misma
|Ume shikipil se pual (2020)
|-
|''Presencias''
|Paulina
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Sweatshop Girl''
|
|Ume shikipil se pual yey (2023)
|-
|''La gran seducción''
|Ana
|Ume shikipil se pual yey (2023)
|}
==== '''Tepustachialis'''<ref>Televisión</ref>''':''' ====
{| class="wikitable"
!'''Itukey'''
!'''Mawiltia ken'''
!Shiwit
|-
|''Plaza Sésamo: Día internacional de la mujer''
|Yalitza
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|-
|''Bite Size Halloween''
|Clara
|Ume shikipil se pual se (2021)
|-
|''Los Espookys''
|La Luna
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Mujeres asesinas''
|Rocío «La Insomne»
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Peace Peace Now Now''
|Yaja
|Ume shikipil se pual ume (2022)
|-
|''Midnight Family''
|Nayeli
|Ume shikipil se pual nawi (2024)
|}
== '''Tajtakulis:''' ==
{| class="wikitable"
!'''Takulis'''
!'''Weyak Ulinkwikwil'''
!Shiwit
!
|-
|''Premios Oscar''
|''Roma''
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|Kitukeytia katka<ref>Nominada</ref>
|-
|''Gotham Awards''
|''Roma''
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|Kitukeytia katka
|-
|''Hollywood Film Awards''
|''Roma''
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|Kimakaket ne tajtakulis
|-
|Critic´s Choice Awards
|Roma
|Ume shikipil kashtul yey (2018)
|Kitukeytia katka
|-
|Premios Platino
|Roma
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|Kitukeytia katka
|-
|Premios Ariel
|Roma
|Ume shikipil kashtul nawi (2019)
|Kitukeytia katka
|}
== '''Ijilpika:''' ==
https://es.wikipedia.org/wiki/Yalitza_Aparicio
https://heraldodemexico.com.mx/espectaculos/2019/1/24/asi-era-la-vida-de-yalitza-aparicio-como-maestra-antes-de-roma-74546.html
https://24-horas.mx/vida/entretenimiento/celebridades/yalitza-aparicio-entre-las-100-mujeres-mas-importantes-del-mundo/
https://elpais.com/cultura/2019/01/22/actualidad/1548163634_444142.html
https://www.milenio.com/espectaculos/cine/yalitza-aparicio-10-mejores-actores-new-york-times
== '''Ipanpa uni:''' ==
kmzyjyoqrad3jt3oecc9960jpttxfjk
Zélie Lardé Arthés
0
1339
10172
9988
2026-09-24T17:57:23Z
TimumachtikanNawat
33
10172
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:La artista plástica Zélie Lardé Arthés, esposa de Salarrué y madre de sus tres hijas.jpg|miniaturadeimagen|Zélie Lardé iwan Salarrué]]
Kaj tiktukeytiat '''Zélie Lardé''', nesik se tunal majtakti se pal ne metzti chikwey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se (1901) tik ne italyu Kuskatan.
Yaja se wey takwikwiluani, tawawasuani wan ne achtu mele takwikwiluani<ref>Primitivista (o estilo ''naïf'' / ingenuo)</ref> kuskatanchanej katka.
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Yaja munamiktij iwan [[Salarrué]] tik ne shiwit se shikipil nawi tzunti se pual yey (1923). Ne ishulejyu se wey tawawasuani wan takwikwiluani kuskatanchnej katka. Yaja kipia yey ipilawan katka. Ne ipilawan itukey Olga Teresa, María Teresa (kaj tiktukeytiat Maya), wan Aída Estela katka.
Yaja mikik se tunal se pual chikume pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil nawi tzunti se pual kashtul nawi (1974).
== '''Ne itekiw:''' ==
Ikwijkwikil miak itajtachishka tik ne achtu amachti itukey Cuentos de Cipotes, ipal Salarrué, tik ne shiwit se shikipil nawi tzunti ume pual makwil (1945).
'''Yaja kichiwki miak ikwijkwikil:'''
* Día de Fiesta
* Recreo de escuela
* Familia
'''Takwikalis'''<ref>Poemas</ref>''':'''
* ''Poemas de mi soledad''
== '''Ijilpika:''' ==
https://es.wikipedia.org/wiki/Z%C3%A9lie_Lard%C3%A9
https://www.artistadelmes.com.sv/?page_id=45
https://books.google.com.br/books?id=yb6jBQAAQBAJ&dq=Zelie+Lard%C3%A9&pg=PA65&redir_esc=y#v=onepage&q=Zelie%20Lard%C3%A9&f=false
https://bitterwinter.org/zelie-larde-salarrues-wife-salvadorean-theosophist-and-painter/
https://www.heroinas.net/2025/10/zelie-larde-pintora-salvadorena.html
https://lazebra.net/2025/03/26/zelie-larde-poemas-de-mi-soledad-poesia/
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
tl0g6ibxdiit2dnqkwtv58xaybqdad2
10175
10172
2026-09-24T18:05:42Z
TimumachtikanNawat
33
10175
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:La artista plástica Zélie Lardé Arthés, esposa de Salarrué y madre de sus tres hijas.jpg|miniaturadeimagen|Zélie Lardé iwan Salarrué]]
Kaj tiktukeytiat '''Zélie Lardé''', nesik se tunal majtakti se pal ne metzti chikwey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se (1901) tik ne italyu Kuskatan.
Yaja se wey takwikwiluani, tawawasuani wan ne achtu mele takwikwiluani<ref>Primitivista (o estilo ''naïf'' / ingenuo)</ref> kuskatanchanej katka.
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Yaja munamiktij iwan [[Salarrué]] tik ne shiwit se shikipil nawi tzunti se pual yey (1923). Ne ishulejyu se wey tawawasuani wan takwikwiluani kuskatanchnej katka. Yaja kipia yey ipilawan katka. Ne ipilawan itukey Olga Teresa, María Teresa (kaj tiktukeytiat Maya), wan Aída Estela katka.
Yaja mikik se tunal se pual chikume pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil nawi tzunti se pual kashtul nawi (1974).
== '''Ne itekiw:''' ==
Ikwijkwikil miak itajtachishka tik ne achtu amachti itukey Cuentos de Cipotes, ipal Salarrué, tik ne shiwit se shikipil nawi tzunti ume pual makwil (1945).
== '''Yaja kichiwki miak ikwijkwikil:''' ==
* Día de Fiesta
* Recreo de escuela
* Familia
== '''Takwikalis'''<ref>Poemas</ref>''':''' ==
* ''Poemas de mi soledad''
== '''Ijilpika:''' ==
https://es.wikipedia.org/wiki/Z%C3%A9lie_Lard%C3%A9
https://www.artistadelmes.com.sv/?page_id=45
https://books.google.com.br/books?id=yb6jBQAAQBAJ&dq=Zelie+Lard%C3%A9&pg=PA65&redir_esc=y#v=onepage&q=Zelie%20Lard%C3%A9&f=false
https://bitterwinter.org/zelie-larde-salarrues-wife-salvadorean-theosophist-and-painter/
https://www.heroinas.net/2025/10/zelie-larde-pintora-salvadorena.html
https://lazebra.net/2025/03/26/zelie-larde-poemas-de-mi-soledad-poesia/
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
fsrmkygkg9h0mbb2shshcerqevqdrgp
Gustavo Petro
0
1340
10148
9997
2026-09-24T17:01:22Z
TimumachtikanNawat
33
Forma
10148
wikitext
text/x-wiki
== <big><big>'''Gustavo Petro'''</big></big> ==
'''<big>Gustavo Francisco Petro Urrego</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual (19 de Abril de 1960) tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Yawaltumini''' (Economista) wan wey Takitini pal ne Talyu (Político), wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''.
[[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro tik ne Bogotá Colombia 2026]]
[[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro taketza ka "Emergency Conference" panpa Palestine tik ne Bogotá (17 July 2025)]]
== <big>'''Ne itekiw:'''</big> ==
'''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas):
* '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024
* '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral)Law 2466 of 2025
* '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo)
* '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación)
* '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli Tamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”)
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
* 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007)
* 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011)
* 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018)
* 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022)
* 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024)
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne techan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierra katka. Yaja se Colombiachanej wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka.
Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se
Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre.
Yaja kipia chikwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka.
Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administración Pública Bogotá, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, España.
Wan mumachtij pal muchiwki se Tayawaltumini (Economista)
tik ne wey Tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982).
[[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|New York, Tatuktiani Gustavo Petro mutuskapelua pal Palestina iwan Roger Waters- Hugo Sierra (fotógrafo)]]
[[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|Muneshtia (Declaración)Tatuktiani Gustavo Petro]]
== <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> ==
# '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia.
# '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia.
# '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia.
# '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia.
# '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia.
# '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Bélgica.
# '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia.
# '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia.
# '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010.
# '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia.
# '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022.
# '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022.
# '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia.
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com
https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com
https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com
ccsvk4jipjvfm92ry3ivi8vpr1ge07s
10153
10148
2026-09-24T17:12:14Z
TimumachtikanNawat
33
10153
wikitext
text/x-wiki
== <big><big>'''Gustavo Francisco Petro Urrego'''</big></big> ==
'''<big>Yaja</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Tuminmatiani''' wan wey Tatuktiani tik ne italyu, wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''.
[[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro tik ne Bogotá Colombia 2026]]
[[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro taketza ka "Emergency Conference" panpa Palestine tik ne Bogotá (17 July 2025)]]
== <big>'''Ne itekiw:'''</big> ==
'''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas):
* '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024
* '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral)Law 2466 of 2025
* '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo)
* '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación)
* '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli Tamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”)
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
* 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007)
* 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011)
* 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018)
* 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022)
* 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024)
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne techan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierra katka. Yaja se Colombiachanej wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka.
Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se
Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre.
Yaja kipia chikwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka.
Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administración Pública Bogotá, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, España.
Wan mumachtij pal muchiwki se Tayawaltumini (Economista)
tik ne wey Tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982).
[[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|New York, Tatuktiani Gustavo Petro mutuskapelua pal Palestina iwan Roger Waters- Hugo Sierra (fotógrafo)]]
[[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|Muneshtia (Declaración)Tatuktiani Gustavo Petro]]
== <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> ==
# '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia.
# '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia.
# '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia.
# '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia.
# '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia.
# '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Bélgica.
# '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia.
# '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia.
# '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010.
# '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia.
# '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022.
# '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022.
# '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia.
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com
https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com
https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com
mrx2ttji1rn5bm1iyp0rmk1ozhwnnus
10154
10153
2026-09-24T17:13:32Z
TimumachtikanNawat
33
/* Ne itekiw: */
10154
wikitext
text/x-wiki
== <big><big>'''Gustavo Francisco Petro Urrego'''</big></big> ==
'''<big>Yaja</big>''' nesik se tunal kashtul nawi pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual tik ne techan Ciénaga de Oro, Córdoba takutun italyu Colombia. Yaja se wey '''Tuminmatiani''' wan wey Tatuktiani tik ne italyu, wan yaja se '''Wey Tatuktiani tapual se pual kashtul pal Colombia''' ka shiwit ume shikipil se pual ume intzajtzalan ume shikipil se pual chikwasen katka '''(2022-2026)'''.
[[File:20260720 Último discurso público del presidente Gustavo Petro -Andrea Puentes (49).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro tik ne Bogotá Colombia 2026]]
[[File:20250716Conferencia emergencia Palestina Andrea Puentes (7).jpg|thumb|Tatuktiani Gustavo Petro taketza ka "Emergency Conference" panpa Palestine tik ne Bogotá (17 July 2025)]]
== <big>'''Ne itekiw:'''</big> ==
'''Yaja kichiwki miak taishpatalis* namej Tatuktiani''' pal Colombia (Cambios o Reformas):
* '''Ne taishpatalis pal ne tashtawalis pal ne lajlamatmet wan ne chujchuletmet''' (La reforma pensional) Law 2381 of 2024
* '''Taishpatalis pal ne tekiti''' (La reforma laboral) Law 2466 of 2025
* '''Ne wey tamutkitia pal ne tashtawialis.''' (Los grandes aumentos del salario mínimo)
* '''Tzuyutztikchiwa pal ne tatzinnewalis''' ( La importante reducción de la deforestación)
* '''Samawaya ne wey tamachtialis pal ne tuijikniwan.''' Yaja kichiwa '''ne taishkejketzalis: “Niweli nitamachtia”''' ( La expansión de la educación superior pública gratuita, por medio del programa “Puedo Estudiar”)
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
* 🏅 Premio Letelier-Moffitt de Derechos Humanos, ume shikipil chikume (2007)
* 🏅 Medalla Luis Carlos Galán Sarmiento, ume shikipil maktakti se (2011)
* 🏅 Profesor Honorario de la Universidad Nacional de Lanús, ume shikipil kashtul yey (2018)
* 🏅 Gran Collar de la Orden de Boyacá, ume shikipil se paul ume (2022)
* 🏅 Gran Collar de la Orden de Isabel la Católica, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🎓 Doctor Honoris Causa de la Universidad para la Paz, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🎓 Doctor Honoris Causa de ocho universidades públicas del Caribe, ume shikipil se pual yey (2023)
* 🏅 Gran Collar del Estado de Palestina, ume shikipil se pual nawi(2024)
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan itukey Clara Nubia Urrego Duarte katka. Yaja se Colombiachanej, wan ne ichan tik ne techan Gachetá, Cundinamarca, Colombia. Wan ne iteku itukey Gustavo Ramiro Petro Sierra katka. Yaja se Colombiachanej wan tik ne ichan Cereté, Córdoba katka.
Ne isiwaw itukey Verónica Alcocer García katka. Yaja se
Colombiachanej wan ne ichan Sincelejo, Sucre. Yaja kipia chikwasen ipilawan katka. Ne ipilawan intukey '''Nicolás Petro Burgos, Andrea Petro Herrán, Andrés Petro, Sofía Petro Alcocer, Antonella Petro Alcocer, Nicolás Alcocer''' katka.
Yaja mumachtij tik ne tajtamachtiluyan Colegio San Felipe Neri, Gimnasio Canadiense, Colegio San Juan Bautista de La Salle de Zipaquirá, Universidad Externado de Colombia, Escuela Superior de Administración Pública Bogotá, wan ne wey Tajtamachtiluyan Universidad Javeriana, Universidad Catolica de Lovaina, Belgica, Universidad de Salamanca, España.
Wan mumachtij pal muchiwki se Tayawaltumini (Economista) tik ne wey Tamachtiluyan Universidad Externado de Colombia. Wan kiski tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti (1982).
[[File:20250926 NY Presidente Gustavo Petro se moviliza por Palestina-Hugo Sierra9258.jpg|thumb|New York, Tatuktiani Gustavo Petro mutuskapelua pal Palestina iwan Roger Waters- Hugo Sierra (fotógrafo)]]
[[File:20250311 Declaracion presidente Gustavo Petro-Joel González9779.jpg|thumb|Muneshtia (Declaración)Tatuktiani Gustavo Petro]]
== <big>'''Yaja tekitki ken se:'''</big> ==
# '''Monitor académico de Economía Urbana''' tik Universidad Externado de Colombia, Bogotá, ka 1981 tik ne italyu Colombia.
# '''Personero y Concejal Municipal de Zipaquirá''', tik Cundinamarca intzajtzalan 1883 wan 1986 tik ne italyu Colombia.
# '''Militante y dirigente del Movimiento 19 de Abril (M-19)''' intzajtzalan 1980 wan 1990+ tik ne italyu Colombia.
# '''Asesor del Gobernador de Cundinamarca''' tik Cundinamarca intzajtzalan 1990 wan 1991 tik ne italyu Colombia.
# '''Representante a la Cámara, por la Alianza Democrática M-19''' tik Congreso de Colombia intzajtzalan 1991 wan 1994 tik ne italyu Colombia.
# '''Primer Secretario de la Embajada de Colombia''', tik Bruselas intzajtzalan 1994 wan 1996 tik ne italyu Bélgica.
# '''Representante a la Cámara tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 1998 wan 2006 tik ne italyu Colombia.
# '''Senador de la República, tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2006 wan 2010 tik ne italyu Colombia.
# '''Candidato a la Presidencia de Colombia, por el Polo Democrático Alternativo''' tik ne italyu Colombia ka 2010.
# '''Alcalde Mayor de Bogotá''', tik Bogota intzajtzalan 2012 wan 2015 tik ne italyu Colombia.
# '''Senador de la República tik Congreso de Colombia''' intzajtzalan 2018 wan 2022.
# '''Candidato presidencial wan Wey Tatuktiani (Presidente) electo de Colombia''', 2022.
# '''Tatuktiani pal ne Italyu Colombia''' (Presidente de la República de Colombia) tik ne Colombia wan tik ne Talsital Taltikpak intzajtzalan ne tunal chikume pal ne Metzti chiwey ne shiwit ume shikipil se pual ume wan ne tunal chikume pal ne Metzti chive ne shiwit ume shikipil se pual chikwase (7 de agosto de 2022 hasta el 7 de agosto de '''2026''') tik ne italyu Colombia.
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.presidencia.gov.co/gobierno/Paginas/presidente.aspx?utm_source=chatgpt.com
https://congresovisible.uniandes.edu.co/congresistas/perfil/gustavo-francisco-petro-urrego/811/?utm_source=chatgpt.com
https://www.uexternado.edu.co/la-universidad/el-nuevo-presidente-del-pais-es-externadista/?utm_source=chatgpt.com
470m3gg18dcxc6c7n31p9mij8bjmzqi
Victor Montejo
0
1342
10147
9994
2026-09-24T17:00:40Z
TimumachtikanNawat
33
Forma
10147
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
'''Victor D. Montejo''' kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Ekchiwalis ne Kanchulwialis nemaj Musuma[4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey (9 de Agosto) ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Guatemala''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Jacaltenango, Huehuetenango.
Yaja kipia yey pijpipil. Keman yaja se piltzin, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, Guatemala. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua Guatemala, keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala y
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
4htqzyinomgx6d2ih5fgwvjadsz31ac
10150
10147
2026-09-24T17:06:31Z
TimumachtikanNawat
33
10150
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
Kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Ekchiwalis ne Kanchulwialis neman Musuma[4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Kwawtemalan''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Jacaltenango, Huehuetenango.
Yaja kipia yey pijpipil. Keman yaja se piltzin, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, Guatemala. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua Guatemala, keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala y
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
ijfk6tduycdkpdza5n4a74cepjupc6m
10151
10150
2026-09-24T17:07:47Z
TimumachtikanNawat
33
/* Yaja kichiwki miak ajamachti: */
10151
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
Kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Ekchiwalis ne Kanchulwialis neman Musuma[4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Kwawtemalan''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Jacaltenango, Huehuetenango. Yaja kipia yey ipijpipil. Keman yaja se piltzin katka, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, Guatemala. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua Guatemala, keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala y
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
d82xo5uko9zhqcb7oh89tw65bewm8m9
10152
10151
2026-09-24T17:09:43Z
TimumachtikanNawat
33
correcciones en toponimia
10152
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
Kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Ekchiwalis ne Kanchulwialis neman Musuma[4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Kwawtemalan''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Tzakaltenanku, Wewetenanku. Yaja kipia yey ipijpipil. Keman yaja se piltzin katka, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, '''Kwawtemalan'''. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua '''Kwawtemalan''', keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala y
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
ao7axnxsj1zdkwm36492jixabfds40c
10177
10152
2026-09-24T23:23:20Z
~2026-51558-67
897
/* Ipanpa uni: */
10177
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
Kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Ekchiwalis ne Kanchulwialis neman Musuma[4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Kwawtemalan''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Tzakaltenanku, Wewetenanku. Yaja kipia yey ipijpipil. Keman yaja se piltzin katka, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, '''Kwawtemalan'''. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua '''Kwawtemalan''', keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
0sxvah1ejin6yl2mniqd1mq4z28i1k5
10178
10177
2026-09-24T23:24:16Z
~2026-51558-67
897
/* Victor D. Montejo */
10178
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
Kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Guatemala. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Guatemala[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala [4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Kwawtemalan''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Tzakaltenanku, Wewetenanku. Yaja kipia yey ipijpipil. Keman yaja se piltzin katka, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, '''Kwawtemalan'''. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua '''Kwawtemalan''', keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
7khe1gnxkrszs9i7l5r914bn98skk0s
10179
10178
2026-09-24T23:53:52Z
~2026-51558-67
897
/* Victor D. Montejo */
10179
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
Kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Jacaltenango, Huehuetenango, takutun italyu Kwawtemalan. Yaja Ijikman '''Maya Jakaltek''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Kwawtemalan[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala [4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Kwawtemalan''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Guatemala ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Jakaltekchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Jakaltekchanej, wan itechan nemi tik ne Tzakaltenanku, Wewetenanku. Yaja kipia yey ipijpipil. Keman yaja se piltzin katka, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Guatemala, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, '''Kwawtemalan'''. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua '''Kwawtemalan''', keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestria, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
rwhhxoi982faymcds4zpxkqwczdbk3v
10180
10179
2026-09-24T23:59:18Z
~2026-51558-67
897
/* */
10180
wikitext
text/x-wiki
== '''<big>Victor D. Montejo</big>''' ==
Kaj tiktukeytiat. Victor Montejo nesik se tunal chiknawi pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (9/10/1951) tik ne techan Tzakaltenanku, Wewetenanku, takutun italyu Kwawtemalan. Yaja Ijikman '''Maya Tzakaltenanku''', wan yaja yultaketza ne tajtaketzalis ne '''maya Popb’al ti’'''. Yaja se wey Tawawasuani, Tamachtiani,Takwikalismawawasuani, wan Ijikmanmumachtiani[1]. Yaja se Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli tik ne Tajtatuktianimet tik ne Kwawtemalan[2] ka shijshiwit ume shikipil nawi wan ume shikipil makwil, wan yaja mutekitilia namej Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis[3] wan yaja kichiwa ne '''Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala [4]'''. Yaja se nusan Tatuktiani pal ne Tuijikniwan tik ne Wey Kalpuli pal ne Ijikman[5]. Namej Wey Tekitini Victor Montejo kichiwa se “Decreto Legislativo Tapual se pual nawi (24) tik ne shiwit ume shikipil chikwasen (2006). Ne '''“Decreto 24-2026” kisa tik ne amat yajyankwik ne tunal chiknawi pal ne metzi chikwey ne Tanestuk pal ne Ijikman[6] ka Kwawtemalan''' namej tishmatit tupatiw ipanpa Ijikman.
[[File:Entre Dos Mundos, Victor Montejo.png|thumb|Entre Dos Mundos, Victor Montejo]][[File:Victorenjardin.png|thumb|Victor Montejo, Jakaltek, Ministro de Paz, Wey Tekutini pal ne Nejmachnemilis 2004-2005]]
== <big>'''Yaja kichiwki miak ajamachti:'''</big> ==
* El Q'anil, Man of Lightning: A Legend of Jacaltenango (English/Kastiya, 1984)
* Testimony: Death of a Guatemalan Village (non-fiction, English, 1987)
* The Bird Who Cleans the World and Other Mayan Fables (English, 1991)
* Testimonio: muerte de una comunidad indígena en Guatemala (non-fiction, Kastiya, 1993)
* Sculpted Stones / Piedras labradas (Tajtawikalis, 1995)
* Las aventuras de mister Puttison entre los mayas (casoj (novela), 1998)
* Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History (non-fiction, 1999)
* Q'anil, el hombre rayo: una leyenda de Jacaltenango / Komam q'anil, ya' k'uh winaj : yik'ti' al xajla' (Kastiya/Popb’al Ti’, 1999)
* Popol Vuj: libro sagrado de los mayas (edition for children, Kastiya, 1999)
* Popol Vuh: A Sacred Book of the Maya (edition for children, English, 1999)
* El pájaro que limpia el mundo y otras fábulas mayas / No' ch'ik xtx' ahtx'en sat yib' anh q'inal (folklore, Spanish/Popb’al Ti’, 2000)
* El Q'anil: Man of Lightning. A Legend of Jacaltenango, Guatemala, in English, Spanish, and Popb’al Ti’ (2001)
* Oxlanh B'aqtun: recordando al sacerdote Jaguar (Chilam Balam) en el portón del nuevo milenio (Tajtawikalis, 2003)
* The Good Rainbow Road / Rawa ʻkashtyaaʼtsi hiyaani (translator, 2004)
* Blanca flor: una princesa maya (edition for children, Kastiya, 2005)
* White flower: A Maya Princess (edition for children, English, 2005)
* Maya Intellectual Renaissance: Identity, Representation, and Leadership (non-fiction, 2005)
* Pixan, el cargador del espíritu (casoj (novela, 2014)
* Guatemala merece un destino mejor: una mirada generosa a una patria herida. Manifiesto político (co-authored, 2016)
* Secuestro a ultratumba — 2020
* Entre dos Mundos: Una Memoria — (Elnamikilis, memoir, autobiografia, 2021)
* Mayalogue: An Interactionist Theory of Indigenous Cultures — 2021
* The Rabbit and the Goat: A Trickster's Tale of Transnational Migration to the United States of America (El Norte), and Other Stories — 2021
[[File:VoiceVictor.png|thumb|Victor Montejo]]
[[File:ElQanilVictor.png|thumb|El Q'anil, Man of Lightning, Victor Montejo]]
== <big>'''Kimakaket miak tajtakulis ken:'''</big> ==
# “UC President’s Postdoctoral Fellowship ka Wey Tamachtiluyan UC Davis” ka 1995
# “Achtu Wey Tainalis ipanpa Wey Yek Tawawasualis ka Native Americas” ka Wey Tamachtiluyan Cornell University panpa Ne Ijikman Tuijikniwan Tajtawawasuani. (Primera Mención Honorable por Mejor Columna en “Native Americas” Cornell University de la Asociación de Periodistas Nativo Americanos) ka 2000.
# Ipanpa iamachti Voices from Exile: Violence and Survival in Modern Maya History, kimakaket ne tajtakulis “Race, Ethnicity and Politics Award” pal ne Tuijikniwan ne American Political Science Association ka 2000.
# Ka 2003, imakaket ne tajtakulis “Fullbright Scholars Award” pal tamachtia wan mumachtia ka Kwawtemalan ka Wey Tamachtiluyan “Universidad El Valle de Guatemala”.
# Wey Emeritus Tamachtiani ka Wey Tamachtiluyan UC Davis ka 2011.
== <big>'''Ne ichtaka itunal:'''</big> ==
Ne inan wan ne iteku se Tzakaltenankuchanej (Popti’chanej) katka. Ne isiwaw itukey Mercedes Montejo. Yaja se Tzakaltenankuchanej, wan itechan nemi tik ne Tzakaltenanku, Wewetenanku. Yaja kipia yey ipijpipil. Keman yaja se piltzin katka, yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan ka Colegio Fray Bartolomé de las Casas tik ne Kwawtemalan, wan ka Colegio Seminario de San José tik ne techan Sololá, '''Kwawtemalan'''. Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan Instituto Indígena para Varones Santiago tik ne Antigua '''Kwawtemalan''', keman yaja muchiwki se Tamachtiani pal Achtu Tamachtiluyan.
Wan mumachtij pal muchiwki se Ijikmanmumachtiani M.A.( Maestría, Antropólogo) tik ne wey tamachtiluyan State University of New York at Albany wan ne wey tamachtiluyan University of Conneticut kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi majtakti yey (1993). Wan mumachtij pal muchiwiki se Ijikmanmumachtiani Ph.D. (Postgrado, Estudios Nativo Americanos) tik ne wey tamachtiluyan University of California Davis kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul (1995).
Yaja itekitilia ken se Wey Tamachtiluyan pal Mumachtialis Ijikman tik ne Wey Tamachtiluyan University of California Davis ka ne majtakti nawi shijshiwit (1997- 2011).
== Ijilpika: ==
https://nas.ucdavis.edu/people/victor-montejo-jakaltek-maya
https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-2/15-montejo/?utm_source=chatgpt.com
https://litres.com/book/victor-montejo/entre-dos-mundos-66640645/read/?utm_source=chatgpt.com
== Ipanpa uni: ==
* [1] Antropólogo/Estudios Nativo Americanos
* [2]Congresista en el Congreso Nacional de Guatemala
* [3] Ministro de Paz (2004-2005)
* [4] Trabajó e implementó el Programa por la Reparación a las Víctimas del Conflicto Armado en Guatemala
* [5] Presidente de la Comisión del Congreso de los Pueblos Indígenas
* [6] Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala: Como Congresista, Victor Montejo decreto la Ley: Decreto 24-2006 — Ley del Día Nacional de los Pueblos Indígenas de Guatemala, Aprobada: 1 de agosto de 2006, Día establecido: 9 de agosto de cada año. Propósito: Reconocer y exaltar los valores culturales, espirituales/cosmogónicos e históricos de los pueblos indígenas de Guatemala.
318ysxeyn6tie64wxgyr93bslzwj10w
Austra Berta Flores
0
1345
10149
9999
2026-09-24T17:02:14Z
TimumachtikanNawat
33
Forma
10149
wikitext
text/x-wiki
== <big>'''Austra Berta Flores López'''</big> ==
'''Austra Berta Flores López''' kaj tiktukeytiat '''niña Bertita, Mamá Berta o Doña Bertita''', nesik se tunal yey pal ne metzti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti yey (1933) tik ne techan La Esperanza, Intibucá takutun italyu Honduras.
Yaja se '''Lencachanej''', wan se '''wey Tapalewiani Tiskaliani [1], Tamachtiani, achtu siwat Kalpuliani [2]''' tik ne La Esperanza Intibuca, wan '''Wey Kalpuliani tik ne Tajtatuktianimet tik ne Honduras[3]''' katka. Yaja se '''inan Berta Cáceres'''; ne Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan [4] wan Tatajpiani pal Taltikpak [5].
[[File:Mamás Bertas.png|thumb|Mamás Bertas: Berta Cáceres iwan inan Austra Berta Flores]]
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
* Yaja palewia tiskalia[6] miak kujkunet: '''makwil shikipil kujkunet''' katka.
* '''Nemaj Wey Kalpuliani yaja kichiwki ne Convenio 169''' pal ne OIT nemaj Ijikman tik ne Honduras [7]
* Yaja ne '''achtu siwat Kalpuliani tik ne La Esperanza Intibucá''' ka shiwit 1981, wan uksenpa ka shiwit 1982, wan uksiujti ka shiwit 1983.
* Yaja se '''Gobernadora'''''' ka takutun Intibucá.'''
* Yaja kichiwki ne “'''Comité de Mujeres por la Paz Visitación Padilla”''' wan yaja '''itzintia ne kali pal ne Comité para la Defensa de los Derechos Humanos (CODEH)'''.
== '''Kimakaket miak tajtakulis ken:''' ==
# Tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019), ne amachti El Pais tik ne italyu Espana, kimaka ne tajtakulis nemaj yaja nemi intzajtzalan ne '''majtakti Wey Tuijikniwan tik ne America Latina'''[8], pal ne taishtemualis pal ne Tajshitilialis [9] pal ne tamikitanilis isiwkunew Berta Caceres.
# Yejemet kishmatit nemaj '''achtu siwat Wey Kalpuliani tik ne La Esperanza''' wan tik ne italyu Honduras, 1982. [10]
# Yejemet kishmatit '''“Distinción por la Salud Comunitaria”''' pal ipalewia tiskalia 5,000 kujkunet.
# Yejemet kishmatit ne '''“Reconocimiento Humanitario” pal ne itakwaltia ne Mijmijkwaniani[11] pal ne Kuskatanchanej''' (El Salvador).
# Kimakaket ne “tumin ume tzunti Lempiras” iwan ishkalyu Berta Caceres. [12]
# Ne Tamachtiluyan itukey '''“Jardín de Niños “Austra Bertha Flores López”''' tik ne Nueva Esperanza, La Esperanza, Intibucá, iwan yaja itukey.
'''
[[File:Austra Berta Flores.png|thumb|Palewia Tiskalia (Partera), Wey Kalpuliani (Alcaldesa, Gobernadora), Inan Berta Cáceres]]
[[File:Austra Berta Flores madre de Berta Cáceres.png|thumb|Justicia para Berta!]]
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan itukey '''Agustina López Pineda''' katka. Yaja se Lencachanej (Eramani) tik ne techan La Esperanza, Intibucá, Honduras katka. Wan ne iteku itukey '''Manuel Flores Orellana''', katka. Yaja se Honduraschanej tik ne techan San Miguelito katka.
Ne ishulejyu itukey '''José Doré Cáceres Portillo''' katka. Yaja se Honduraschanej katka. Yaja kipia majtakti ume ipijpipil katka. Ne ipilawan/ipijpipil intukey '''Nery, Joaquina, Hasel, Julio, Carlos, Agustina, Isis, Roberto, Lucila, Francisco y Gustavo, wan Berta Cáceres''', ne inhikaw katka. Wan mumachtij pal muchiwki se tapajtiani Tapalewiani Tiskaliani.
== '''Ijilpika:''' ==
https://grassrootsonline.org/learning_hub/mothers-in-resistance-berta-caceres-vive/
https://elpais.com/internacional/2017/11/09/america/1510235803_537959.html
https://elpais.com/america/2026-03-02/berta-caceres-y-la-resistencia-que-nacio-bajo-un-roble.html
https://www.radioamerica.hn/madre-de-berta-caceres-entre-las-personas-mas-destacadas-del-2019-en-america-latina/
https://www.revistafactum.com/nunca-imagine-enterrar-hija-dia-cumpleanos/
https://asjhonduras.com/la-esperanza-que-aun-respira-el-testimonio-de-austra-berta-flores/
== '''Ipanpa uni''' ==
* [1] Partera, Comadrona (Tradicional, Ayudante de partos)
* [2] Alcaldesa,
* [3] Diputada al Congreso Nacional de Honduras por el Partido Liberal.
* [4] Como partera atendió a más de 5,000 partos.
* [5] Activista Social y [6] Defensora Ambiental (Protectora de la madre Tierra/Ambientalista).
* [7]Diputada al Congreso Nacional: Desde donde impulsó de manera decisiva la moción para que Honduras firmara el Convenio 169 de la OIT, un tratado internacional histórico que protege los derechos territoriales y culturales de los pueblos indígenas y tribales.
* [8]En 2019, el periódico español El País la incluyó entre las 10 personas más destacadas de América Latina de ese año, en reconocimiento al papel que desempeñó junto con su familia en la búsqueda de [9] justicia por el asesinato de su hija Berta Cáceres.
* [10] Pionera política nacional: Es reconocida históricamente por ser la primera mujer alcaldesa en la historia de La Esperanza y una de las primeras en todo Honduras (1982), abriendo el camino para la participación de las mujeres en la política hondureña.
* [11]Refugiados/Migrantes/Desplazados
* [12]Recientemente, ha recibido con orgullo el homenaje estatal de ver el rostro de su hija plasmado en el billete oficial de 200 lempiras en Honduras.
lb4z4m2k255giwa3birqlykkxar1s52
10155
10149
2026-09-24T17:14:22Z
TimumachtikanNawat
33
10155
wikitext
text/x-wiki
== <big>'''Austra Berta Flores López'''</big> ==
Kaj tiktukeytiat '''niña Bertita, Mamá Berta o Doña Bertita''', nesik se tunal yey pal ne metzti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti yey (1933) tik ne techan La Esperanza, Intibucá takutun italyu Honduras. Yaja se '''Lencachanej''', wan se '''wey Tapalewiani Tiskaliani [1], Tamachtiani, achtu siwat Kalpuliani [2]''' tik ne La Esperanza Intibuca, wan '''Wey Kalpuliani tik ne Tajtatuktianimet tik ne Honduras[3]''' katka. Yaja se '''inan Berta Cáceres'''; ne Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan [4] wan Tatajpiani pal Taltikpak [5].
[[File:Mamás Bertas.png|thumb|Mamás Bertas: Berta Cáceres iwan inan Austra Berta Flores]]
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
* Yaja palewia tiskalia[6] miak kujkunet: '''makwil shikipil kujkunet''' katka.
* '''Nemaj Wey Kalpuliani yaja kichiwki ne Convenio 169''' pal ne OIT nemaj Ijikman tik ne Honduras [7]
* Yaja ne '''achtu siwat Kalpuliani tik ne La Esperanza Intibucá''' ka shiwit 1981, wan uksenpa ka shiwit 1982, wan uksiujti ka shiwit 1983.
* Yaja se '''Gobernadora'''''' ka takutun Intibucá.'''
* Yaja kichiwki ne “'''Comité de Mujeres por la Paz Visitación Padilla”''' wan yaja '''itzintia ne kali pal ne Comité para la Defensa de los Derechos Humanos (CODEH)'''.
== '''Kimakaket miak tajtakulis ken:''' ==
# Tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019), ne amachti El Pais tik ne italyu Espana, kimaka ne tajtakulis nemaj yaja nemi intzajtzalan ne '''majtakti Wey Tuijikniwan tik ne America Latina'''[8], pal ne taishtemualis pal ne Tajshitilialis [9] pal ne tamikitanilis isiwkunew Berta Caceres.
# Yejemet kishmatit nemaj '''achtu siwat Wey Kalpuliani tik ne La Esperanza''' wan tik ne italyu Honduras, 1982. [10]
# Yejemet kishmatit '''“Distinción por la Salud Comunitaria”''' pal ipalewia tiskalia 5,000 kujkunet.
# Yejemet kishmatit ne '''“Reconocimiento Humanitario” pal ne itakwaltia ne Mijmijkwaniani[11] pal ne Kuskatanchanej''' (El Salvador).
# Kimakaket ne “tumin ume tzunti Lempiras” iwan ishkalyu Berta Caceres. [12]
# Ne Tamachtiluyan itukey '''“Jardín de Niños “Austra Bertha Flores López”''' tik ne Nueva Esperanza, La Esperanza, Intibucá, iwan yaja itukey.
'''
[[File:Austra Berta Flores.png|thumb|Palewia Tiskalia (Partera), Wey Kalpuliani (Alcaldesa, Gobernadora), Inan Berta Cáceres]]
[[File:Austra Berta Flores madre de Berta Cáceres.png|thumb|Justicia para Berta!]]
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan itukey '''Agustina López Pineda''' katka. Yaja se Lencachanej (Eramani) tik ne techan La Esperanza, Intibucá, Honduras katka. Wan ne iteku itukey '''Manuel Flores Orellana''', katka. Yaja se Honduraschanej tik ne techan San Miguelito katka.
Ne ishulejyu itukey '''José Doré Cáceres Portillo''' katka. Yaja se Honduraschanej katka. Yaja kipia majtakti ume ipijpipil katka. Ne ipilawan/ipijpipil intukey '''Nery, Joaquina, Hasel, Julio, Carlos, Agustina, Isis, Roberto, Lucila, Francisco y Gustavo, wan Berta Cáceres''', ne inhikaw katka. Wan mumachtij pal muchiwki se tapajtiani Tapalewiani Tiskaliani.
== '''Ijilpika:''' ==
https://grassrootsonline.org/learning_hub/mothers-in-resistance-berta-caceres-vive/
https://elpais.com/internacional/2017/11/09/america/1510235803_537959.html
https://elpais.com/america/2026-03-02/berta-caceres-y-la-resistencia-que-nacio-bajo-un-roble.html
https://www.radioamerica.hn/madre-de-berta-caceres-entre-las-personas-mas-destacadas-del-2019-en-america-latina/
https://www.revistafactum.com/nunca-imagine-enterrar-hija-dia-cumpleanos/
https://asjhonduras.com/la-esperanza-que-aun-respira-el-testimonio-de-austra-berta-flores/
== '''Ipanpa uni''' ==
* [1] Partera, Comadrona (Tradicional, Ayudante de partos)
* [2] Alcaldesa,
* [3] Diputada al Congreso Nacional de Honduras por el Partido Liberal.
* [4] Como partera atendió a más de 5,000 partos.
* [5] Activista Social y [6] Defensora Ambiental (Protectora de la madre Tierra/Ambientalista).
* [7]Diputada al Congreso Nacional: Desde donde impulsó de manera decisiva la moción para que Honduras firmara el Convenio 169 de la OIT, un tratado internacional histórico que protege los derechos territoriales y culturales de los pueblos indígenas y tribales.
* [8]En 2019, el periódico español El País la incluyó entre las 10 personas más destacadas de América Latina de ese año, en reconocimiento al papel que desempeñó junto con su familia en la búsqueda de [9] justicia por el asesinato de su hija Berta Cáceres.
* [10] Pionera política nacional: Es reconocida históricamente por ser la primera mujer alcaldesa en la historia de La Esperanza y una de las primeras en todo Honduras (1982), abriendo el camino para la participación de las mujeres en la política hondureña.
* [11]Refugiados/Migrantes/Desplazados
* [12]Recientemente, ha recibido con orgullo el homenaje estatal de ver el rostro de su hija plasmado en el billete oficial de 200 lempiras en Honduras.
dxu9ce2f1didchn09l6afajy3w2bsvx
10156
10155
2026-09-24T17:20:22Z
TimumachtikanNawat
33
/* Ne itekiw: tay kichiwki? */
10156
wikitext
text/x-wiki
== <big>'''Austra Berta Flores López'''</big> ==
Kaj tiktukeytiat '''niña Bertita, Mamá Berta o Doña Bertita''', nesik se tunal yey pal ne metzti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti yey (1933) tik ne techan La Esperanza, Intibucá takutun italyu Honduras. Yaja se '''Lencachanej''', wan se '''wey Tapalewiani Tiskaliani [1], Tamachtiani, achtu siwat Kalpuliani [2]''' tik ne La Esperanza Intibuca, wan '''Wey Kalpuliani tik ne Tajtatuktianimet tik ne Honduras[3]''' katka. Yaja se '''inan Berta Cáceres'''; ne Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan [4] wan Tatajpiani pal Taltikpak [5].
[[File:Mamás Bertas.png|thumb|Mamás Bertas: Berta Cáceres iwan inan Austra Berta Flores]]
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
* Yaja kinpalewia tiskalia[6] miak kujkunet: '''makwil shikipil kujkunet''' katka.
* '''Nemaj Wey Kalpuliani yaja kichiwki ne Convenio 169''' pal ne OIT namej Ijikman tik ne Honduras [7]
* Yaja ne '''achtu siwat Kalpuliani tik ne La Esperanza Intibucá''' ka shiwit 1981, wan uksenpa ka shiwit 1982, wan uksiujti ka shiwit 1983.
* Yaja se '''Gobernadora'''''' ka takutun Intibucá.'''
* Yaja kichiwki ne “'''Comité de Mujeres por la Paz Visitación Padilla”''' wan yaja '''itzintia ne kali pal ne Comité para la Defensa de los Derechos Humanos (CODEH)'''.
== '''Kimakaket miak tajtakulis ken:''' ==
# Tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019), ne amachti El Pais tik ne italyu Espana, kimaka ne tajtakulis nemaj yaja nemi intzajtzalan ne '''majtakti Wey Tuijikniwan tik ne America Latina'''[8], pal ne taishtemualis pal ne Tajshitilialis [9] pal ne tamikitanilis isiwkunew Berta Caceres.
# Yejemet kishmatit nemaj '''achtu siwat Wey Kalpulitatukani tik ne La Esperanza''' wan tik ne italyu Honduras, 1982. [10]
# Yejemet kishmatit '''“Distinción por la Salud Comunitaria”''' pal ipalewia tiskalia 5,000 kujkunet.
# Yejemet kishmatit ne '''“Reconocimiento Humanitario” pal ne itakwaltia ne Mijmijkwaniani[11] pal ne Kuskatanchanej''' (El Salvador).
# Kimakaket ne “tumin ume tzunti Lempiras” iwan ishkalyu Berta Caceres. [12]
# Ne Tamachtiluyan itukey '''“Jardín de Niños “Austra Bertha Flores López”''' tik ne Nueva Esperanza, La Esperanza, Intibucá, iwan yaja itukey.
'''
[[File:Austra Berta Flores.png|thumb|Palewia Tiskalia (Partera), Wey Kalpuliani (Alcaldesa, Gobernadora), Inan Berta Cáceres]]
[[File:Austra Berta Flores madre de Berta Cáceres.png|thumb|Justicia para Berta!]]
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan itukey '''Agustina López Pineda''' katka. Yaja se Lencachanej (Eramani) tik ne techan La Esperanza, Intibucá, Honduras katka. Wan ne iteku itukey '''Manuel Flores Orellana''', katka. Yaja se Honduraschanej tik ne techan San Miguelito katka.
Ne ishulejyu itukey '''José Doré Cáceres Portillo''' katka. Yaja se Honduraschanej katka. Yaja kipia majtakti ume ipijpipil katka. Ne ipilawan/ipijpipil intukey '''Nery, Joaquina, Hasel, Julio, Carlos, Agustina, Isis, Roberto, Lucila, Francisco y Gustavo, wan Berta Cáceres''', ne inhikaw katka. Wan mumachtij pal muchiwki se tapajtiani Tapalewiani Tiskaliani.
== '''Ijilpika:''' ==
https://grassrootsonline.org/learning_hub/mothers-in-resistance-berta-caceres-vive/
https://elpais.com/internacional/2017/11/09/america/1510235803_537959.html
https://elpais.com/america/2026-03-02/berta-caceres-y-la-resistencia-que-nacio-bajo-un-roble.html
https://www.radioamerica.hn/madre-de-berta-caceres-entre-las-personas-mas-destacadas-del-2019-en-america-latina/
https://www.revistafactum.com/nunca-imagine-enterrar-hija-dia-cumpleanos/
https://asjhonduras.com/la-esperanza-que-aun-respira-el-testimonio-de-austra-berta-flores/
== '''Ipanpa uni''' ==
* [1] Partera, Comadrona (Tradicional, Ayudante de partos)
* [2] Alcaldesa,
* [3] Diputada al Congreso Nacional de Honduras por el Partido Liberal.
* [4] Como partera atendió a más de 5,000 partos.
* [5] Activista Social y [6] Defensora Ambiental (Protectora de la madre Tierra/Ambientalista).
* [7]Diputada al Congreso Nacional: Desde donde impulsó de manera decisiva la moción para que Honduras firmara el Convenio 169 de la OIT, un tratado internacional histórico que protege los derechos territoriales y culturales de los pueblos indígenas y tribales.
* [8]En 2019, el periódico español El País la incluyó entre las 10 personas más destacadas de América Latina de ese año, en reconocimiento al papel que desempeñó junto con su familia en la búsqueda de [9] justicia por el asesinato de su hija Berta Cáceres.
* [10] Pionera política nacional: Es reconocida históricamente por ser la primera mujer alcaldesa en la historia de La Esperanza y una de las primeras en todo Honduras (1982), abriendo el camino para la participación de las mujeres en la política hondureña.
* [11]Refugiados/Migrantes/Desplazados
* [12]Recientemente, ha recibido con orgullo el homenaje estatal de ver el rostro de su hija plasmado en el billete oficial de 200 lempiras en Honduras.
9f8oe7bilzli2uz2m5uv3biupbkl2eu
10176
10156
2026-09-24T19:15:10Z
~2026-51558-67
897
/* Kimakaket miak tajtakulis ken: */
10176
wikitext
text/x-wiki
== <big>'''Austra Berta Flores López'''</big> ==
Kaj tiktukeytiat '''niña Bertita, Mamá Berta o Doña Bertita''', nesik se tunal yey pal ne metzti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti yey (1933) tik ne techan La Esperanza, Intibucá takutun italyu Honduras. Yaja se '''Lencachanej''', wan se '''wey Tapalewiani Tiskaliani [1], Tamachtiani, achtu siwat Kalpuliani [2]''' tik ne La Esperanza Intibucá, wan '''Wey Kalpuliani tik ne Tajtatuktianimet tik ne Honduras[3]''' katka. Yaja se '''inan Berta Cáceres'''; ne Wey Tekitini pal ne Tuijikniwan [4] wan Tatajpiani pal Taltikpak [5].
[[File:Mamás Bertas.png|thumb|Mamás Bertas: Berta Cáceres iwan inan Austra Berta Flores]]
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
* Yaja kinpalewia tiskalia[6] miak kujkunet: '''makwil shikipil kujkunet''' katka.
* '''Nemaj Wey Kalpuliani yaja kichiwki ne Convenio 169''' pal ne OIT namej Ijikman tik ne Honduras [7]
* Yaja ne '''achtu siwat Kalpuliani tik ne La Esperanza Intibucá''' ka shiwit 1981, wan uksenpa ka shiwit 1982, wan uksiujti ka shiwit 1983.
* Yaja se '''Gobernadora'''''' ka takutun Intibucá.'''
* Yaja kichiwki ne “'''Comité de Mujeres por la Paz Visitación Padilla”''' wan yaja '''itzintia ne kali pal ne Comité para la Defensa de los Derechos Humanos (CODEH)'''.
== '''Kimakaket miak tajtakulis ken:''' ==
# Tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi (2019), ne amachti El Pais tik ne italyu España, kimaka ne tajtakulis nemaj yaja nemi intzajtzalan ne '''majtakti Wey Tuijikniwan tik ne América Latina'''[8], pal ne taishtemualis pal ne Tajshitilialis [9] pal ne tamikitanilis isiwkunew Berta Cáceres.
# Yejemet kishmatit nemaj '''achtu siwat Wey Kalpulitatukani tik ne La Esperanza''' wan tik ne italyu Honduras, 1982. [10]
# Yejemet kishmatit '''“Distinción por la Salud Comunitaria”''' pal ipalewia tiskalia 5,000 kujkunet.
# Yejemet kishmatit ne '''“Reconocimiento Humanitario” pal ne itakwaltia ne Mijmijkwaniani[11] pal ne Kuskatanchanej''' (El Salvador).
# Kimakaket ne “tumin ume tzunti Lempiras” iwan ishkalyu Berta Cáceres. [12]
# Ne Tamachtiluyan itukey '''“Jardín de Niños “Austra Bertha Flores López”''' tik ne Nueva Esperanza, La Esperanza, Intibucá, iwan yaja itukey.
'''
[[File:Austra Berta Flores.png|thumb|Palewia Tiskalia (Partera), Wey Kalpuliani (Alcaldesa, Gobernadora), Inan Berta Cáceres]]
[[File:Austra Berta Flores madre de Berta Cáceres.png|thumb|Justicia para Berta!]]
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan itukey '''Agustina López Pineda''' katka. Yaja se Lencachanej (Eramani) tik ne techan La Esperanza, Intibucá, Honduras katka. Wan ne iteku itukey '''Manuel Flores Orellana''', katka. Yaja se Honduraschanej tik ne techan San Miguelito katka.
Ne ishulejyu itukey '''José Doré Cáceres Portillo''' katka. Yaja se Honduraschanej katka. Yaja kipia majtakti ume ipijpipil katka. Ne ipilawan/ipijpipil intukey '''Nery, Joaquina, Hasel, Julio, Carlos, Agustina, Isis, Roberto, Lucila, Francisco y Gustavo, wan Berta Cáceres''', ne inhikaw katka. Wan mumachtij pal muchiwki se tapajtiani Tapalewiani Tiskaliani.
== '''Ijilpika:''' ==
https://grassrootsonline.org/learning_hub/mothers-in-resistance-berta-caceres-vive/
https://elpais.com/internacional/2017/11/09/america/1510235803_537959.html
https://elpais.com/america/2026-03-02/berta-caceres-y-la-resistencia-que-nacio-bajo-un-roble.html
https://www.radioamerica.hn/madre-de-berta-caceres-entre-las-personas-mas-destacadas-del-2019-en-america-latina/
https://www.revistafactum.com/nunca-imagine-enterrar-hija-dia-cumpleanos/
https://asjhonduras.com/la-esperanza-que-aun-respira-el-testimonio-de-austra-berta-flores/
== '''Ipanpa uni''' ==
* [1] Partera, Comadrona (Tradicional, Ayudante de partos)
* [2] Alcaldesa,
* [3] Diputada al Congreso Nacional de Honduras por el Partido Liberal.
* [4] Como partera atendió a más de 5,000 partos.
* [5] Activista Social y [6] Defensora Ambiental (Protectora de la madre Tierra/Ambientalista).
* [7]Diputada al Congreso Nacional: Desde donde impulsó de manera decisiva la moción para que Honduras firmara el Convenio 169 de la OIT, un tratado internacional histórico que protege los derechos territoriales y culturales de los pueblos indígenas y tribales.
* [8]En 2019, el periódico español El País la incluyó entre las 10 personas más destacadas de América Latina de ese año, en reconocimiento al papel que desempeñó junto con su familia en la búsqueda de [9] justicia por el asesinato de su hija Berta Cáceres.
* [10] Pionera política nacional: Es reconocida históricamente por ser la primera mujer alcaldesa en la historia de La Esperanza y una de las primeras en todo Honduras (1982), abriendo el camino para la participación de las mujeres en la política hondureña.
* [11]Refugiados/Migrantes/Desplazados
* [12]Recientemente, ha recibido con orgullo el homenaje estatal de ver el rostro de su hija plasmado en el billete oficial de 200 lempiras en Honduras.
t7p6k13ggen4m56fhy74j9zsn5or3jb
Geraldine Keams
0
1348
10161
10018
2026-09-24T17:40:58Z
TimumachtikanNawat
33
10161
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Entering Navajo Indian Reservation.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Tik ne techan Diné (Navajo) Reservation.]]
Yaja nesik se tunal kashtul nawi (19) pal ne metzti chikwey (Augusto) tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtaki se tik ne techan Flaggstaf, Arizona takutun italyu Estados Unidos. Yaja weya tik ne techan Diné (Navajo) Reservation katka.
Yaja se wey mawiltiani. Yaja mawiltia ken Nantzin uksenpa.
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
Yaja tekitki ken se mawiltiani tik Native American Theater Ensemble intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) tik ne italyu Estados Unidos. Yaja kimawawasua ne casoj Na Haaz Zan wan tekitki ken se mawiltiani ne Geiogamah’s Body Indian. Geraldine Keams wan anmukujkumpa metzinhilwiat ume casoj intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) ne kalmawiltiani<ref>Teatro</ref> pal ne University of New Mexico, ne College of Santa Fe, ne Haskell Indian Junior College, ne Walker Art Center, ne American Indian Center tik ne techan Chicago, ne Smithsonian Institution, Rough Rock Demonstration School tik ne techan Chinle, Arizona, Springfield College, ne University of Massachusetts Amherst, ne University of Michigan, ne University of Wisconsin - Milwaukee, Dartmouth College, wan ne University at Buffalo.
Yaja kichiwki miak wejweyak ulinkwikwil. Geraldine Keams tekiti mawiltiani achtu ne wejweyak ulinkwikwil Outlaw Josey Wales (1976).
Yaja tekitki ken miak wejweyak ulinkwikwil intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti chikwasen (1976) wan ume shikipil se pual se (2021).
== '''Ulinkwikwil''' ==
{| class="wikitable"
|'''Shiwit'''
|'''Itukey'''
|'''Mawiltia Ken'''
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se
|''The Outlaw Josey Wales''
|Little Moonlight
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Car''
|Donna
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual ume
|''Born to the Wind''
|Ejekat Siwat
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Twin Peaks''
|Irene Littlehorse
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Northern Exposure''
|Ipan Ipipi Inan
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti yey
|''Shadowhunter''
|Tapajtiani
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual kashtul se
|''The Secret of Lizard Woman''
|Kulut Siwat
|-
|Ume shikipil se
|''Dharma & Greg''
|Tamachtiani
|-
|Ume shikipil ume
|''The Slaughter Rule''
|Gretchen Two Dogs
|-
|Ume shikipil ume
|''Angels Don't Sleep Here''
|Arlene Grey Eagle
|-
|Ume shikipil ume
|''Skinwalkers''
|Gina
|-
|Ume shikipil yey
|''DreamKeeper''
|Iktome's Isiwaw
|-
|Ume shikipil yey
|''Edge of America''
|Inan Tsosie
|-
|Ume shikipil yey
|''Scrambled''
|Dora
|-
|Ume shikipil makwil
|''A Thousand Roads''
|
|-
|Ume shikipil makwil
|''Buffalo Dreams''
|Inoya Rose
|-
|Ume shikipil chikwey
|''Comanche Moon''
|Hema
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Pickin' and Grinnin'''
|Hopi Siwat
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Faster''
|Preacher's Isiwaw
|-
|Ume shikipil majtakti ume
|''Arcadia''
|Tajpiani
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Rutherford Falls''
|Rayanne
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Reservation Dogs''
|Mabel
|}
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
[[Taanalis:Navajo elder.jpg|miniaturadeimagen|322x322px|Nantzin Navajo]]
Ne inan wan iteku se Kuskatanchanej Diné (Navajo) katka.
Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan University of Arizona.
Wan mumachtij pal muchiwki se mawiltiani tik ne wey tamachtiluyan University of Arizona wan kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume.
An Geraldine Keams kitakwikalia wan kimachtia ne Los Angeles Music Center. Yaja tik ne techan Pasadena, California takutun italyu Estados Unidos
== '''Ijilpika:''' ==
# https://web.archive.org/web/20180404073104/http://gerikeams.com/?page_id=71
# https://catalog.lamama.org/Detail/Entities/3646
# https://www.imdb.com/name/nm0443789/?_ssoLoop=1
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
1c7plszs9ae6fnbs8v1kvz70twnpnhd
10165
10161
2026-09-24T17:46:32Z
TimumachtikanNawat
33
10165
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Entering Navajo Indian Reservation.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Tik ne techan Diné (Navajo) Reservation.]]
Yaja nesik se tunal kashtul nawi (19) pal ne metzti chikwey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtaki se tik ne techan Flaggstaf, Arizona takutun italyu Estados Unidos. Yaja weya tik ne techan Diné (Navajo) Reservation katka.
Yaja se wey mawiltiani. Yaja mawiltia ken Nantzin uksenpa.
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
Yaja tekitki ken se mawiltiani tik Native American Theater Ensemble intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) tik ne italyu Estados Unidos. Yaja kimawawasua ne casoj Na Haaz Zan wan tekitki ken se mawiltiani ne Geiogamah’s Body Indian. Geraldine Keams wan anmukujkumpa metzinhilwiat ume casoj intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) ne kalmawiltiani<ref>Teatro</ref> pal ne University of New Mexico, ne College of Santa Fe, ne Haskell Indian Junior College, ne Walker Art Center, ne American Indian Center tik ne techan Chicago, ne Smithsonian Institution, Rough Rock Demonstration School tik ne techan Chinle, Arizona, Springfield College, ne University of Massachusetts Amherst, ne University of Michigan, ne University of Wisconsin - Milwaukee, Dartmouth College, wan ne University at Buffalo.
Yaja kichiwki miak wejweyak ulinkwikwil. Geraldine Keams tekiti mawiltiani achtu ne wejweyak ulinkwikwil Outlaw Josey Wales (1976).
Yaja tekitki ken miak wejweyak ulinkwikwil intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti chikwasen (1976) wan ume shikipil se pual se (2021).
== '''Ulinkwikwil''' ==
{| class="wikitable"
|'''Shiwit'''
|'''Itukey'''
|'''Mawiltia Ken'''
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se
|''The Outlaw Josey Wales''
|Little Moonlight
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Car''
|Donna
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual ume
|''Born to the Wind''
|Ejekat Siwat
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Twin Peaks''
|Irene Littlehorse
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Northern Exposure''
|Ipan Ipipi Inan
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti yey
|''Shadowhunter''
|Tapajtiani
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual kashtul se
|''The Secret of Lizard Woman''
|Kulut Siwat
|-
|Ume shikipil se
|''Dharma & Greg''
|Tamachtiani
|-
|Ume shikipil ume
|''The Slaughter Rule''
|Gretchen Two Dogs
|-
|Ume shikipil ume
|''Angels Don't Sleep Here''
|Arlene Grey Eagle
|-
|Ume shikipil ume
|''Skinwalkers''
|Gina
|-
|Ume shikipil yey
|''DreamKeeper''
|Iktome's Isiwaw
|-
|Ume shikipil yey
|''Edge of America''
|Inan Tsosie
|-
|Ume shikipil yey
|''Scrambled''
|Dora
|-
|Ume shikipil makwil
|''A Thousand Roads''
|
|-
|Ume shikipil makwil
|''Buffalo Dreams''
|Inoya Rose
|-
|Ume shikipil chikwey
|''Comanche Moon''
|Hema
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Pickin' and Grinnin'''
|Hopi Siwat
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Faster''
|Preacher's Isiwaw
|-
|Ume shikipil majtakti ume
|''Arcadia''
|Tajpiani
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Rutherford Falls''
|Rayanne
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Reservation Dogs''
|Mabel
|}
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
[[Taanalis:Navajo elder.jpg|miniaturadeimagen|322x322px|Nantzin Navajo]]
Ne inan wan iteku se Kuskatanchanej Diné (Navajo) katka.
Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan University of Arizona.
Wan mumachtij pal muchiwki se mawiltiani tik ne wey tamachtiluyan University of Arizona wan kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume.
An Geraldine Keams kitakwikalia wan kimachtia ne Los Angeles Music Center. Yaja tik ne techan Pasadena, California takutun italyu Estados Unidos
== '''Ijilpika:''' ==
# https://web.archive.org/web/20180404073104/http://gerikeams.com/?page_id=71
# https://catalog.lamama.org/Detail/Entities/3646
# https://www.imdb.com/name/nm0443789/?_ssoLoop=1
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
qk5zhy8tw4p2ql9z550fd0dj1h6ecet
10166
10165
2026-09-24T17:47:39Z
TimumachtikanNawat
33
/* Ulinkwikwil */
10166
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Entering Navajo Indian Reservation.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Tik ne techan Diné (Navajo) Reservation.]]
Yaja nesik se tunal kashtul nawi (19) pal ne metzti chikwey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtaki se tik ne techan Flaggstaf, Arizona takutun italyu Estados Unidos. Yaja weya tik ne techan Diné (Navajo) Reservation katka.
Yaja se wey mawiltiani. Yaja mawiltia ken Nantzin uksenpa.
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
Yaja tekitki ken se mawiltiani tik Native American Theater Ensemble intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) tik ne italyu Estados Unidos. Yaja kimawawasua ne casoj Na Haaz Zan wan tekitki ken se mawiltiani ne Geiogamah’s Body Indian. Geraldine Keams wan anmukujkumpa metzinhilwiat ume casoj intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) ne kalmawiltiani<ref>Teatro</ref> pal ne University of New Mexico, ne College of Santa Fe, ne Haskell Indian Junior College, ne Walker Art Center, ne American Indian Center tik ne techan Chicago, ne Smithsonian Institution, Rough Rock Demonstration School tik ne techan Chinle, Arizona, Springfield College, ne University of Massachusetts Amherst, ne University of Michigan, ne University of Wisconsin - Milwaukee, Dartmouth College, wan ne University at Buffalo.
Yaja kichiwki miak wejweyak ulinkwikwil. Geraldine Keams tekiti mawiltiani achtu ne wejweyak ulinkwikwil Outlaw Josey Wales (1976).
Yaja tekitki ken miak wejweyak ulinkwikwil intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti chikwasen (1976) wan ume shikipil se pual se (2021).
== '''Ulinkwikwil''' ==
{| class="wikitable"
|'''Shiwit'''
|'''Itukey'''
|'''Mawiltia Ken:'''
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se
|''The Outlaw Josey Wales''
|Little Moonlight
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Car''
|Donna
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual ume
|''Born to the Wind''
|Ejekat Siwat
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Twin Peaks''
|Irene Littlehorse
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Northern Exposure''
|Ipan Ipipi Inan
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti yey
|''Shadowhunter''
|Tapajtiani
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual kashtul se
|''The Secret of Lizard Woman''
|Kulut Siwat
|-
|Ume shikipil se
|''Dharma & Greg''
|Tamachtiani
|-
|Ume shikipil ume
|''The Slaughter Rule''
|Gretchen Two Dogs
|-
|Ume shikipil ume
|''Angels Don't Sleep Here''
|Arlene Grey Eagle
|-
|Ume shikipil ume
|''Skinwalkers''
|Gina
|-
|Ume shikipil yey
|''DreamKeeper''
|Iktome's Isiwaw
|-
|Ume shikipil yey
|''Edge of America''
|Inan Tsosie
|-
|Ume shikipil yey
|''Scrambled''
|Dora
|-
|Ume shikipil makwil
|''A Thousand Roads''
|
|-
|Ume shikipil makwil
|''Buffalo Dreams''
|Inoya Rose
|-
|Ume shikipil chikwey
|''Comanche Moon''
|Hema
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Pickin' and Grinnin'''
|Hopi Siwat
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Faster''
|Preacher's Isiwaw
|-
|Ume shikipil majtakti ume
|''Arcadia''
|Tajpiani
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Rutherford Falls''
|Rayanne
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Reservation Dogs''
|Mabel
|}
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
[[Taanalis:Navajo elder.jpg|miniaturadeimagen|322x322px|Nantzin Navajo]]
Ne inan wan iteku se Kuskatanchanej Diné (Navajo) katka.
Yaja mumachtij tik ne tamachtiluyan University of Arizona.
Wan mumachtij pal muchiwki se mawiltiani tik ne wey tamachtiluyan University of Arizona wan kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume.
An Geraldine Keams kitakwikalia wan kimachtia ne Los Angeles Music Center. Yaja tik ne techan Pasadena, California takutun italyu Estados Unidos
== '''Ijilpika:''' ==
# https://web.archive.org/web/20180404073104/http://gerikeams.com/?page_id=71
# https://catalog.lamama.org/Detail/Entities/3646
# https://www.imdb.com/name/nm0443789/?_ssoLoop=1
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
78ofn9nql80aegy7q5xrlj119dit1l5
10167
10166
2026-09-24T17:48:28Z
TimumachtikanNawat
33
/* Ne ichtaka itunal: */
10167
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Entering Navajo Indian Reservation.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Tik ne techan Diné (Navajo) Reservation.]]
Yaja nesik se tunal kashtul nawi (19) pal ne metzti chikwey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtaki se tik ne techan Flaggstaf, Arizona takutun italyu Estados Unidos. Yaja weya tik ne techan Diné (Navajo) Reservation katka.
Yaja se wey mawiltiani. Yaja mawiltia ken Nantzin uksenpa.
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
Yaja tekitki ken se mawiltiani tik Native American Theater Ensemble intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) tik ne italyu Estados Unidos. Yaja kimawawasua ne casoj Na Haaz Zan wan tekitki ken se mawiltiani ne Geiogamah’s Body Indian. Geraldine Keams wan anmukujkumpa metzinhilwiat ume casoj intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (1972) wan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yey (1973) ne kalmawiltiani<ref>Teatro</ref> pal ne University of New Mexico, ne College of Santa Fe, ne Haskell Indian Junior College, ne Walker Art Center, ne American Indian Center tik ne techan Chicago, ne Smithsonian Institution, Rough Rock Demonstration School tik ne techan Chinle, Arizona, Springfield College, ne University of Massachusetts Amherst, ne University of Michigan, ne University of Wisconsin - Milwaukee, Dartmouth College, wan ne University at Buffalo.
Yaja kichiwki miak wejweyak ulinkwikwil. Geraldine Keams tekiti mawiltiani achtu ne wejweyak ulinkwikwil Outlaw Josey Wales (1976).
Yaja tekitki ken miak wejweyak ulinkwikwil intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti chikwasen (1976) wan ume shikipil se pual se (2021).
== '''Ulinkwikwil''' ==
{| class="wikitable"
|'''Shiwit'''
|'''Itukey'''
|'''Mawiltia Ken:'''
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se
|''The Outlaw Josey Wales''
|Little Moonlight
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Car''
|Donna
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual ume
|''Born to the Wind''
|Ejekat Siwat
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Twin Peaks''
|Irene Littlehorse
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti se
|''Northern Exposure''
|Ipan Ipipi Inan
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual majtakti yey
|''Shadowhunter''
|Tapajtiani
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti pual kashtul se
|''The Secret of Lizard Woman''
|Kulut Siwat
|-
|Ume shikipil se
|''Dharma & Greg''
|Tamachtiani
|-
|Ume shikipil ume
|''The Slaughter Rule''
|Gretchen Two Dogs
|-
|Ume shikipil ume
|''Angels Don't Sleep Here''
|Arlene Grey Eagle
|-
|Ume shikipil ume
|''Skinwalkers''
|Gina
|-
|Ume shikipil yey
|''DreamKeeper''
|Iktome's Isiwaw
|-
|Ume shikipil yey
|''Edge of America''
|Inan Tsosie
|-
|Ume shikipil yey
|''Scrambled''
|Dora
|-
|Ume shikipil makwil
|''A Thousand Roads''
|
|-
|Ume shikipil makwil
|''Buffalo Dreams''
|Inoya Rose
|-
|Ume shikipil chikwey
|''Comanche Moon''
|Hema
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Pickin' and Grinnin'''
|Hopi Siwat
|-
|Ume shikipil majtakti
|''Faster''
|Preacher's Isiwaw
|-
|Ume shikipil majtakti ume
|''Arcadia''
|Tajpiani
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Rutherford Falls''
|Rayanne
|-
|Ume shikipil se pual se
|''Reservation Dogs''
|Mabel
|}
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
[[Taanalis:Navajo elder.jpg|miniaturadeimagen|322x322px|Nantzin Navajo]]
Ne inan wan iteku se Kuskatanchanej Diné (Navajo) katka.
Yaja mumachtij tik ne wey tamachtiluyan pal Arizona.
Wan mumachtij pal muchiwki se mawiltiani tik ne wey tamachtiluyan University of Arizona wan kiski tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume.
An Geraldine Keams kitakwikalia wan kimachtia ne Los Angeles Music Center. Yaja tik ne techan Pasadena, California takutun italyu Estados Unidos
== '''Ijilpika:''' ==
# https://web.archive.org/web/20180404073104/http://gerikeams.com/?page_id=71
# https://catalog.lamama.org/Detail/Entities/3646
# https://www.imdb.com/name/nm0443789/?_ssoLoop=1
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
8ais4cpwlevokpzzxqqn8u1o7zaulc5
Raven De la Croix
0
1351
10162
10017
2026-09-24T17:41:43Z
TimumachtikanNawat
33
10162
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Raven De La Croix 1976.jpg|miniaturadeimagen|Raven De La Croix se Americachanej mawiltiani wan mijtutiani]]
Kaj tiktukeytiat Lynn Christine Martin se Americachanej mawiltiani wan mijtutiani.
Raven nesik se tunal se pual nawi (24) pal ne metzti chikwey (August) tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) tik ne techan Manhattan, New York takutun italyu United States. Yaja iishwiyu pal tapataniltiani<ref>aviador</ref> Lieutenant William Knox Martin.
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
Yaja kipia nusan miak itekiw. Yaja tikiti katka ne tapajtiani wan ne mijtutiani.
Yaja tekitki ken se mawiltiani tik Holllywood intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se (1976) wan ume shikipil chikwasen (2006) tik ne italyu Estados Unidos.
Yaja kichiwki miak wejweyak Ulinkwikwil. Yaja ulinkwikwil pal Russ Myers, Up (1976) ken miwaltiani achtu. Yaka tekiti iwan Jim Wynorski, John Landis wan ukse. Yaja ulinkwikwilchiwa<ref>director/directora de pelicula</ref> yey wejweyak ulinkwikwil wan ken tainacasojani.<ref>narrador</ref>
== '''Ulinkwikwil''' ==
Yaja kichiwki miak wejweyak Ulinkwikwil:
{| class="wikitable"
|'''Shiwit'''
|'''Title'''
|'''Mawiltia'''
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se
|''Up!''
|Margo Winchester
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Chicken Chronicles''
|Mrs. Worth
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Happy Hooker Goes to Washington''
|
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul yey
|''Jokes My Folks Never Told Me''
|Isiwaw
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual
|''The Blues Brothers''
|Siwat tik ne inhikniwan
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual yey
|''Screwballs''
|Miss Anna Tomical
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual nawi
|''The Lost Empire''
|Whitestar
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual chikume
|''Heat and Sunlight''
|Raven De La Croix
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul se
|''The Elastic Zenith''
|Tainacasojani
|-
|Ume shikipil se
|''The Double-D Avenger''
|Dr. De La Croix
|-
|Ume shikipil makwil
|''Frankenstein vs. the Creature from Blood Cove''
|Gypsy Siwat
|-
|Ume shikipil chikwasen
|''Alien Secrets''
|Iwes pal Brandon
|}
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan se Franciachanej katka wan ne iteku se Comanchechanej katka. Yaja kipia chikwey iikawan.
An yaja tekiti ken se tamachtiani pal itunal tik ne techan Sedona, Arizona takutun italyu Estados Unidos.
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.imdb.com/name/nm0209189/?_ssoLoop=1
https://to-hollywood-and-beyond.fandom.com/wiki/Raven_De_La_Croix_(1947)
https://www.themoviedb.org/person/44615-raven-de-la-croix?language=en-US
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
mdun2dbhh83y7jt7utvc2goougtk4az
10168
10162
2026-09-24T17:48:55Z
TimumachtikanNawat
33
10168
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Raven De La Croix 1976.jpg|miniaturadeimagen|Raven De La Croix se Americachanej mawiltiani wan mijtutiani]]
Kaj tiktukeytiat Lynn Christine Martin se Americachanej mawiltiani wan mijtutiani.
Raven nesik se tunal se pual nawi (24) pal ne metzti chikwey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) tik ne techan Manhattan, New York takutun italyu United States. Yaja iishwiyu pal tapataniltiani<ref>aviador</ref> Lieutenant William Knox Martin.
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
Yaja kipia nusan miak itekiw. Yaja tikiti katka ne tapajtiani wan ne mijtutiani.
Yaja tekitki ken se mawiltiani tik Holllywood intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se (1976) wan ume shikipil chikwasen (2006) tik ne italyu Estados Unidos.
Yaja kichiwki miak wejweyak Ulinkwikwil. Yaja ulinkwikwil pal Russ Myers, Up (1976) ken miwaltiani achtu. Yaka tekiti iwan Jim Wynorski, John Landis wan ukse. Yaja ulinkwikwilchiwa<ref>director/directora de pelicula</ref> yey wejweyak ulinkwikwil wan ken tainacasojani.<ref>narrador</ref>
== '''Ulinkwikwil''' ==
Yaja kichiwki miak wejweyak Ulinkwikwil:
{| class="wikitable"
|'''Shiwit'''
|'''Title'''
|'''Mawiltia'''
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se
|''Up!''
|Margo Winchester
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Chicken Chronicles''
|Mrs. Worth
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Happy Hooker Goes to Washington''
|
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul yey
|''Jokes My Folks Never Told Me''
|Isiwaw
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual
|''The Blues Brothers''
|Siwat tik ne inhikniwan
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual yey
|''Screwballs''
|Miss Anna Tomical
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual nawi
|''The Lost Empire''
|Whitestar
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual chikume
|''Heat and Sunlight''
|Raven De La Croix
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul se
|''The Elastic Zenith''
|Tainacasojani
|-
|Ume shikipil se
|''The Double-D Avenger''
|Dr. De La Croix
|-
|Ume shikipil makwil
|''Frankenstein vs. the Creature from Blood Cove''
|Gypsy Siwat
|-
|Ume shikipil chikwasen
|''Alien Secrets''
|Iwes pal Brandon
|}
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan se Franciachanej katka wan ne iteku se Comanchechanej katka. Yaja kipia chikwey iikawan.
An yaja tekiti ken se tamachtiani pal itunal tik ne techan Sedona, Arizona takutun italyu Estados Unidos.
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.imdb.com/name/nm0209189/?_ssoLoop=1
https://to-hollywood-and-beyond.fandom.com/wiki/Raven_De_La_Croix_(1947)
https://www.themoviedb.org/person/44615-raven-de-la-croix?language=en-US
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
2gmsh8cl096ug5dfqw9ws1mltv90voh
10169
10168
2026-09-24T17:50:43Z
TimumachtikanNawat
33
/* Ne itekiw: tay kichiwki? */
10169
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Raven De La Croix 1976.jpg|miniaturadeimagen|Raven De La Croix se Americachanej mawiltiani wan mijtutiani]]
Kaj tiktukeytiat Lynn Christine Martin se Americachanej mawiltiani wan mijtutiani.
Raven nesik se tunal se pual nawi (24) pal ne metzti chikwey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) tik ne techan Manhattan, New York takutun italyu United States. Yaja iishwiyu pal tapataniltiani<ref>aviador</ref> Lieutenant William Knox Martin.
== '''Ne itekiw: tay kichiwki?''' ==
Yaja kipia nusan miak itekiw. Yaja tikiti katka ne tapajtiani wan ne mijtutiani.
Yaja tekitki ken se mawiltiani tik Holllywood intzajtzalan se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se (1976) wan ume shikipil chikwasen (2006) tik ne italyu Estados Unidos.
Yaja kichiwki miak wejweyak Ulinkwikwil. Yaja ulinkwikwil pal Russ Myers, Up (1976) ken miwaltiani achtu. Yaka tekiti iwan Jim Wynorski, John Landis wan ukse. Yaja ulinkwikwilchiwa<ref>director/directora de pelicula</ref> yey wejweyak ulinkwikwil wan ken tainacasojani.<ref>narrador</ref>
== '''Ulinkwikwil''' ==
Yaja kichiwki miak wejweyak Ulinkwikwil:
{| class="wikitable"
|'''Shiwit'''
|'''Title'''
|'''Mawiltia'''
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se
|''Up!''
|Margo Winchester
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Chicken Chronicles''
|Mrs. Worth
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume
|''The Happy Hooker Goes to Washington''
|
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul yey
|''Jokes My Folks Never Told Me''
|Isiwaw
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual
|''The Blues Brothers''
|Siwat tik ne inhikniwan
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual yey
|''Screwballs''
|Miss Anna Tomical
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual nawi
|''The Lost Empire''
|Whitestar
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual chikume
|''Heat and Sunlight''
|Raven De La Croix
|-
|Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul se
|''The Elastic Zenith''
|Tainacasojani
|-
|Ume shikipil se
|''The Double-D Avenger''
|Dr. De La Croix
|-
|Ume shikipil makwil
|''Frankenstein vs. the Creature from Blood Cove''
|Gypsy Siwat
|-
|Ume shikipil chikwasen
|''Alien Secrets''
|Iwes pal Brandon
|}
== '''Ne ichtaka itunal:''' ==
Ne inan se Franciachanej katka wan ne iteku se Comanchechanej katka. Yaja kipia chikwey iikawan.
An yaja tekiti ken se tamachtiani pal itunal tik ne techan Sedona, Arizona takutun italyu Estados Unidos.
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.imdb.com/name/nm0209189/?_ssoLoop=1
https://to-hollywood-and-beyond.fandom.com/wiki/Raven_De_La_Croix_(1947)
https://www.themoviedb.org/person/44615-raven-de-la-croix?language=en-US
== '''Ipanpa uni:''' ==
<references />
pebyqrplppw3f65enmwdyjw7uk0n437
Weyak Ulinkwikwil: The Legend of Boggy Creek
0
1356
10157
10034
2026-09-24T17:31:33Z
TimumachtikanNawat
33
10157
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Bigfoot ill artlibre jnl.png|miniaturadeimagen|Tzitzimit Fouke Monster]]
Ne Legend of Boggy Creek se ulinkwikwil pal se tzitzimit itugey Fouke Monster. Ne Foulke Monster kimutia tik ne techan Fouke Arkansas. Ne ullinkwikwil kipia miak tuijikniwan kinaket keman kitat ne Fouke Monster. Charles B Pierce tashtawket se tzunti shikipil yey pual ($160,000) kichiwki ne ulinkwikwil.
== '''Casoj''' ==
Ne ulinkwikwil kina ne casoj tejkia. Yaja kina ne Fouke Monster wey kojtik (2.3 m) wan pajsulijtuk. Ne ulinkwikwil kipia miak casoj. Se casoj ume siwat, se inan, ne iksiwakunew wan ne iikaw, kuchit. Ne Fouke Monster kitzkiltia ne kal wan kimutia ume siwat wan kimiktia imistun pal siwat. Tachantiani<ref>Criador de animales</ref> kitki ne Fouke Monster kitek ume kuyamet wan kimiktia ipelu pal tachantiani.
Ne tajpiani kinak yaja nejnemki wan ne Fouke Monster mutalua ka ipan wan kitzkiltia ne tajpiani.
Ne Fouke Monster puliwik.
== '''Mawiltiani''' ==
* Vern Stierman ken Takeztani<ref>narrador</ref>
* Chuck Pierce Jr. ken piltzin Jim
* William Stumpp ken Jim
* Willie E. Smith ken Willie
* Buddy Crabtree ken James Crabtree
* Jeff Crabtree ken Fred Crabtree
* Judy Haltom ken Mary Beth Searcy
* Mary B. Johnson ken Mary Beth's sister
* George Dobson ken George
* Dave Hall ken Dave
* Jim Nicklus ken Jim
* Flo Pierce ken Bessie Smith
* Glenn Carruth ken Bobby Ford
* Bunny Dees ken Nantzin Sue Ford
* John Wallis ken Tajtzin Don Ford
* Aaron Ball ken piltzin Ford
* Sarah Coble ken Nantzin Carter
* Dave O'Brien ken Tajtzin Charles Turner
* Sarah Coble ken Nantzin Ann Turner
* Billy Crawford ken Corky Hill
* Dennis Lamb ken Tatzin Kennedy
* Loraine Lamb ken Nantzin Kennedy
* Lloyd Bowen ken Lloyd Bowen
* B.R. Barrington ken B.R. Barrington
* J.E. "Smokey" Crabtree ken J.E. "Smokey" Crabtree
* Travis Crabtree ken Travis Crabtree
* John P. Hixon ken John P. Hixon
* John W. Oates ken John W. Oates
* Herb Jones ken himself Herb Jones
* Anthony Newsom ken Anthony Newsom
* Cecil Newsom ken Cecil Newsom
* Denise Newsom ken Denise Newsom
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.nwaonline.com/news/2023/nov/03/the-legend-of-boggy-creek-1972/
https://www.imdb.com/title/tt0068837/
https://www.legendofboggycreek.com/
== '''Ipanpa Uni:''' ==
<references />
fl3dgt3wxzz0dlhobxabkl8r94shpeu
10158
10157
2026-09-24T17:34:17Z
TimumachtikanNawat
33
TimumachtikanNawat trasladó la página [[The Legend of Boggy Creek]] a [[Weyak Ulinkwikwil: The Legend of Boggy Creek]]
10157
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Bigfoot ill artlibre jnl.png|miniaturadeimagen|Tzitzimit Fouke Monster]]
Ne Legend of Boggy Creek se ulinkwikwil pal se tzitzimit itugey Fouke Monster. Ne Foulke Monster kimutia tik ne techan Fouke Arkansas. Ne ullinkwikwil kipia miak tuijikniwan kinaket keman kitat ne Fouke Monster. Charles B Pierce tashtawket se tzunti shikipil yey pual ($160,000) kichiwki ne ulinkwikwil.
== '''Casoj''' ==
Ne ulinkwikwil kina ne casoj tejkia. Yaja kina ne Fouke Monster wey kojtik (2.3 m) wan pajsulijtuk. Ne ulinkwikwil kipia miak casoj. Se casoj ume siwat, se inan, ne iksiwakunew wan ne iikaw, kuchit. Ne Fouke Monster kitzkiltia ne kal wan kimutia ume siwat wan kimiktia imistun pal siwat. Tachantiani<ref>Criador de animales</ref> kitki ne Fouke Monster kitek ume kuyamet wan kimiktia ipelu pal tachantiani.
Ne tajpiani kinak yaja nejnemki wan ne Fouke Monster mutalua ka ipan wan kitzkiltia ne tajpiani.
Ne Fouke Monster puliwik.
== '''Mawiltiani''' ==
* Vern Stierman ken Takeztani<ref>narrador</ref>
* Chuck Pierce Jr. ken piltzin Jim
* William Stumpp ken Jim
* Willie E. Smith ken Willie
* Buddy Crabtree ken James Crabtree
* Jeff Crabtree ken Fred Crabtree
* Judy Haltom ken Mary Beth Searcy
* Mary B. Johnson ken Mary Beth's sister
* George Dobson ken George
* Dave Hall ken Dave
* Jim Nicklus ken Jim
* Flo Pierce ken Bessie Smith
* Glenn Carruth ken Bobby Ford
* Bunny Dees ken Nantzin Sue Ford
* John Wallis ken Tajtzin Don Ford
* Aaron Ball ken piltzin Ford
* Sarah Coble ken Nantzin Carter
* Dave O'Brien ken Tajtzin Charles Turner
* Sarah Coble ken Nantzin Ann Turner
* Billy Crawford ken Corky Hill
* Dennis Lamb ken Tatzin Kennedy
* Loraine Lamb ken Nantzin Kennedy
* Lloyd Bowen ken Lloyd Bowen
* B.R. Barrington ken B.R. Barrington
* J.E. "Smokey" Crabtree ken J.E. "Smokey" Crabtree
* Travis Crabtree ken Travis Crabtree
* John P. Hixon ken John P. Hixon
* John W. Oates ken John W. Oates
* Herb Jones ken himself Herb Jones
* Anthony Newsom ken Anthony Newsom
* Cecil Newsom ken Cecil Newsom
* Denise Newsom ken Denise Newsom
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.nwaonline.com/news/2023/nov/03/the-legend-of-boggy-creek-1972/
https://www.imdb.com/title/tt0068837/
https://www.legendofboggycreek.com/
== '''Ipanpa Uni:''' ==
<references />
fl3dgt3wxzz0dlhobxabkl8r94shpeu
10160
10158
2026-09-24T17:40:44Z
TimumachtikanNawat
33
10160
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Bigfoot ill artlibre jnl.png|miniaturadeimagen|Tzitzimit Fouke Monster]]
Ne weyak ulinkwikwil Legend of Boggy Creek se ulinkwikwil pal se tzitzimit itugey Fouke Monster. Ne Foulke Monster kimutia tik ne techan Fouke Arkansas. Ne ullinkwikwil kipia miak tuijikniwan kinaket keman kitat ne Fouke Monster. Charles B Pierce tashtawket se tzunti shikipil yey pual ($160,000) kichiwki ne ulinkwikwil.
== '''Casoj''' ==
Ne ulinkwikwil kina ne casoj tejkia. Yaja kina ne Fouke Monster wey kojtik (2.3 m) wan pajsulijtuk. Ne ulinkwikwil kipia miak casoj. Se casoj ume siwat, se inan, ne iksiwakunew wan ne iikaw, kuchit. Ne Fouke Monster kitzkiltia ne kal wan kimutia ume siwat wan kimiktia imistun pal siwat. Tachantiani<ref>Criador de animales</ref> kitki ne Fouke Monster kitek ume kuyamet wan kimiktia ipelu pal tachantiani.
Ne tajpiani kinak yaja nejnemki wan ne Fouke Monster mutalua ka ipan wan kitzkiltia ne tajpiani.
Ne Fouke Monster puliwik.
== '''Mawiltiani''' ==
* Vern Stierman ken Takeztani<ref>narrador</ref>
* Chuck Pierce Jr. ken piltzin Jim
* William Stumpp ken Jim
* Willie E. Smith ken Willie
* Buddy Crabtree ken James Crabtree
* Jeff Crabtree ken Fred Crabtree
* Judy Haltom ken Mary Beth Searcy
* Mary B. Johnson ken Mary Beth's sister
* George Dobson ken George
* Dave Hall ken Dave
* Jim Nicklus ken Jim
* Flo Pierce ken Bessie Smith
* Glenn Carruth ken Bobby Ford
* Bunny Dees ken Nantzin Sue Ford
* John Wallis ken Tajtzin Don Ford
* Aaron Ball ken piltzin Ford
* Sarah Coble ken Nantzin Carter
* Dave O'Brien ken Tajtzin Charles Turner
* Sarah Coble ken Nantzin Ann Turner
* Billy Crawford ken Corky Hill
* Dennis Lamb ken Tatzin Kennedy
* Loraine Lamb ken Nantzin Kennedy
* Lloyd Bowen ken Lloyd Bowen
* B.R. Barrington ken B.R. Barrington
* J.E. "Smokey" Crabtree ken J.E. "Smokey" Crabtree
* Travis Crabtree ken Travis Crabtree
* John P. Hixon ken John P. Hixon
* John W. Oates ken John W. Oates
* Herb Jones ken himself Herb Jones
* Anthony Newsom ken Anthony Newsom
* Cecil Newsom ken Cecil Newsom
* Denise Newsom ken Denise Newsom
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.nwaonline.com/news/2023/nov/03/the-legend-of-boggy-creek-1972/
https://www.imdb.com/title/tt0068837/
https://www.legendofboggycreek.com/
== '''Ipanpa Uni:''' ==
<references />
pfr3rmigjhgjpumqur6f14e4ugpafg8
10163
10160
2026-09-24T17:42:43Z
TimumachtikanNawat
33
10163
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Bigfoot ill artlibre jnl.png|miniaturadeimagen|Tzitzimit Fouke Monster]]
Ne weyak ulinkwikwil Legend of Boggy Creek se weyak ulinkwikwil pal se tzitzimit itugey Fouke Monster. Ne Foulke Monster kimutia tik ne techan Fouke Arkansas. Ne ullinkwikwil kinpia miak tuijikniwan kinaket keman kitat ne Fouke Monster. Charles B Pierce tashtawket se tzunti shikipil yey pual ($160,000) kichiwki ne weyak ulinkwikwil.
== '''Casoj''' ==
Ne ulinkwikwil kina ne casoj tejkia. Yaja kina ne Fouke Monster wey kojtik (2.3 m) wan pajsulijtuk. Ne ulinkwikwil kipia miak casoj. Se casoj ume siwat, se inan, ne iksiwakunew wan ne iikaw, kuchit. Ne Fouke Monster kitzkiltia ne kal wan kimutia ume siwat wan kimiktia imistun pal siwat. Tachantiani<ref>Criador de animales</ref> kitki ne Fouke Monster kitek ume kuyamet wan kimiktia ipelu pal tachantiani.
Ne tajpiani kinak yaja nejnemki wan ne Fouke Monster mutalua ka ipan wan kitzkiltia ne tajpiani.
Ne Fouke Monster puliwik.
== '''Mawiltiani''' ==
* Vern Stierman ken Takeztani<ref>narrador</ref>
* Chuck Pierce Jr. ken piltzin Jim
* William Stumpp ken Jim
* Willie E. Smith ken Willie
* Buddy Crabtree ken James Crabtree
* Jeff Crabtree ken Fred Crabtree
* Judy Haltom ken Mary Beth Searcy
* Mary B. Johnson ken Mary Beth's sister
* George Dobson ken George
* Dave Hall ken Dave
* Jim Nicklus ken Jim
* Flo Pierce ken Bessie Smith
* Glenn Carruth ken Bobby Ford
* Bunny Dees ken Nantzin Sue Ford
* John Wallis ken Tajtzin Don Ford
* Aaron Ball ken piltzin Ford
* Sarah Coble ken Nantzin Carter
* Dave O'Brien ken Tajtzin Charles Turner
* Sarah Coble ken Nantzin Ann Turner
* Billy Crawford ken Corky Hill
* Dennis Lamb ken Tatzin Kennedy
* Loraine Lamb ken Nantzin Kennedy
* Lloyd Bowen ken Lloyd Bowen
* B.R. Barrington ken B.R. Barrington
* J.E. "Smokey" Crabtree ken J.E. "Smokey" Crabtree
* Travis Crabtree ken Travis Crabtree
* John P. Hixon ken John P. Hixon
* John W. Oates ken John W. Oates
* Herb Jones ken himself Herb Jones
* Anthony Newsom ken Anthony Newsom
* Cecil Newsom ken Cecil Newsom
* Denise Newsom ken Denise Newsom
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.nwaonline.com/news/2023/nov/03/the-legend-of-boggy-creek-1972/
https://www.imdb.com/title/tt0068837/
https://www.legendofboggycreek.com/
== '''Ipanpa Uni:''' ==
<references />
72sfzq4igf4bjfb4rybctr84stt13tb
10164
10163
2026-09-24T17:44:59Z
TimumachtikanNawat
33
/* Casoj */
10164
wikitext
text/x-wiki
[[Taanalis:Bigfoot ill artlibre jnl.png|miniaturadeimagen|Tzitzimit Fouke Monster]]
Ne weyak ulinkwikwil Legend of Boggy Creek se weyak ulinkwikwil pal se tzitzimit itugey Fouke Monster. Ne Foulke Monster kimutia tik ne techan Fouke Arkansas. Ne ullinkwikwil kinpia miak tuijikniwan kinaket keman kitat ne Fouke Monster. Charles B Pierce tashtawket se tzunti shikipil yey pual ($160,000) kichiwki ne weyak ulinkwikwil.
== '''Casoj''' ==
Ne ulinkwikwil kina ne casoj kia panuk. Yaja kina ne Fouke Monster wey kojtik (2.3 m) wan pajsulijtuk. Ne ulinkwikwil kipia miak casoj. Se casoj ume sijsiwatket, se inan, ne iksiwakunew wan ne iikaw, kuchit. Ne Fouke Monster kitzkiltia ne kal wan kimutia ume siwat wan kimiktia imistun pal siwat. Tachantiani<ref>Criador de animales</ref> kitki ne Fouke Monster kitek ume kuyamet wan kimiktia ipelu pal tachantiani.
Ne tajpiani kinak yaja nejnemki wan ne Fouke Monster mutalua ka ipan wan kitzkiltia ne tajpiani.
Ne Fouke Monster puliwik.
== '''Mawiltiani ken:''' ==
* Vern Stierman ken Takeztani<ref>narrador</ref>
* Chuck Pierce Jr. ken piltzin Jim
* William Stumpp ken Jim
* Willie E. Smith ken Willie
* Buddy Crabtree ken James Crabtree
* Jeff Crabtree ken Fred Crabtree
* Judy Haltom ken Mary Beth Searcy
* Mary B. Johnson ken Mary Beth's sister
* George Dobson ken George
* Dave Hall ken Dave
* Jim Nicklus ken Jim
* Flo Pierce ken Bessie Smith
* Glenn Carruth ken Bobby Ford
* Bunny Dees ken Nantzin Sue Ford
* John Wallis ken Tajtzin Don Ford
* Aaron Ball ken piltzin Ford
* Sarah Coble ken Nantzin Carter
* Dave O'Brien ken Tajtzin Charles Turner
* Sarah Coble ken Nantzin Ann Turner
* Billy Crawford ken Corky Hill
* Dennis Lamb ken Tatzin Kennedy
* Loraine Lamb ken Nantzin Kennedy
* Lloyd Bowen ken Lloyd Bowen
* B.R. Barrington ken B.R. Barrington
* J.E. "Smokey" Crabtree ken J.E. "Smokey" Crabtree
* Travis Crabtree ken Travis Crabtree
* John P. Hixon ken John P. Hixon
* John W. Oates ken John W. Oates
* Herb Jones ken himself Herb Jones
* Anthony Newsom ken Anthony Newsom
* Cecil Newsom ken Cecil Newsom
* Denise Newsom ken Denise Newsom
== '''Ijilpika:''' ==
https://www.nwaonline.com/news/2023/nov/03/the-legend-of-boggy-creek-1972/
https://www.imdb.com/title/tt0068837/
https://www.legendofboggycreek.com/
== '''Ipanpa Uni:''' ==
<references />
7m9ix2nu3wolf5n35643fzr1a288kbx
The Legend of Boggy Creek
0
1379
10159
2026-09-24T17:34:17Z
TimumachtikanNawat
33
TimumachtikanNawat trasladó la página [[The Legend of Boggy Creek]] a [[Weyak Ulinkwikwil: The Legend of Boggy Creek]]
10159
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Weyak Ulinkwikwil: The Legend of Boggy Creek]]
dqwputzsp4n522tysuiov6rhyfgz9ht