ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 6463 364034 364033 2026-05-17T12:22:56Z شاه زمان پټان 26102 364034 wikitext text/x-wiki {{وګړي مالوماتبکس |نوم = '''نجيبه سارا بياباني''' |بشپړ نوم = |انځور = نجيبه سارا بياباني.jpg |څرګندونه = اغلې نجيبه سارا بياباني |زېږون نېټه = {{زېږون نېټه|1963|04|02}} |زېږون ځای = [[کندهار]] |مړينې نېټه = |مړينې ځای = |مړينې لامل = |ښخولو ځای = |اوسېدنځی = |تابعيت = {{بيرغ|افغانستان}} |هېواد غړيتوب = {{بيرغ|افغانستان}} او {{بيرغ|ناروې}} |زده کړې = |لومړنی ښوونځی = الايي د نجونو لېسه او رابعه بلخي د نجونو لېسه |مسلک = [[شاعر|شاعره]]<ref>{{Cite web|url=https://larawbar.net/5108.html|title=له ويرژلې شاعرې خور سارا بياباني سره په ويرکې|date=۲۰۰۸ز اگست ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=لراوبر ټکی نېټ|last=لر او بر|first=اداره}}</ref>، [[ليکوال|ليکواله]]، [[لوبغاړی|ممثله]] او ديکليماتوره |کار کلونه = |پېژند لامل = د کونډې زوی ډرامه<ref>{{Cite web|url=https://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/hewaddost_yusuf_jaw_jad_jaw_wejar.pdf|title=يو ياد يو وياړ نجیبه سارا بیاباني د پښتو فلم او تیاتر غوره استازې|date=۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=افغان جرمن انلاين|last=هېواد دوست|first=يوسف}}</ref> |دين = [[اسلام]] |مېړه = محمد اسماعيل بياباني |جايزې = |لاسليک = |اولادونه= [[احمد نجيب بياباني]]، احمد مجيب بياباني<ref>{{Cite web|url=https://larawbar.net/5108.html|title=له ويرژلې شاعرې خور سارا بياباني سره په ويرکې|date=۲۰۰۸ز اگست ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=لراوبر ټکی نېټ|last=لر او بر|first=اداره}}</ref> {{اورېدل | filename = Janat.ogg | title = شعر: '''جنت'''، شاعر: ''اجمل خټک'' | embed = yes }} }} نجيبه سارا بياباني يوه افغان شاعره<ref>{{Cite web|url=https://larawbar.net/5108.html|title=له ويرژلې شاعرې خور سارا بياباني سره په ويرکې|date=۲۰۰۸ز اگست ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=لراوبر ټکی نېټ|last=لر او بر|first=اداره}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sporghay.com/index.php/poems/77-poets/8017-|title=ملنگ جان ته|accessdate=۲۰۲۵ز می ۱۷مه|website=سپرغۍ|last=بياباني|first=نجيبه سارا}}</ref>، ليکواله، خبرياله، ممثله او ديکليماتوره ده چې د ۱۹۶۳ز کال د اپريل په ۲مه نېټه د [[کندهار]] ښار دوهمه حوزه کې زېږېدلې ده، خو پلرنی ټاټوبی او د خاپوړو ځای يې [[کابل]]، [[د پغمان ولسوالۍ]]، د سينو بابا کلی دی.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=177538|title=نجيبه سارا بياباني|date=۲۰۲۵ز اگست ۲۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=دعوت مېډيا|publisher=شېبه گهيځ|last=زيار|first=فرزانه}}</ref> نوموړې د استاد محمد اسماعيل بياباني مېرمن، د کنډک مشر حضرت مير خان لور او د عبدالکريم خان لمسۍ، په خټه ابراهيمخېل پښتانه دي. <ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=177538|title=نجيبه سارا بياباني|date=۲۰۲۵ز اگست ۲۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=دعوت مېډيا|publisher=شېبه گهيځ|last=زيار|first=فرزانه}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pashtoonkhwa.com/?page=pashtoonkhwa&cnt=708|title=دنجيبې سارا بياباني لنډ ژوند ليک|website=پښتونخوا ټکی کام}}</ref> == زده کړې == دغې پښتنې شاعرې <ref>{{Cite web|url=https://tolafghan.com/posts/22691|title=په مالمو کې د هيواد د علمي، ادبي او فرهنگي شخصيت او تاريخپوه غوث خيبري په وياړ درنه علمي غونډه جوړه شوه|date=۲۰۱۱ز سېپتمبر ۱۵مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=ټول افغان|last=احسان|first=عبدالله}}</ref> خپلې لومړنۍ زده کړې پخپل کلي کې او تر دې وروسته يې خپلې دويمې زده کړې د جلال آباد په الايي لېسې او د کابل د رابعه بلخي په لېسې کې سر ته رسولي. کله چې د وطن غميزې پېل شوې نو دغو ناخوالو يې د ژوند شريک ترې واخيست او دا د خپلو بچو سره يوازې پاتې شوه نو بيا يې په رسمي چارو کې د دندو سره سره خپلې لوړې زده کړې هم پيل کړې او تر يوه کاله، د ژورناليزم پوهنځي کې، په خپلو زده کړو هم بوخته وه، خو بيا په [[افغانستان]] کې د گډوډۍ او کورنيو جگړو له امله يې لوړې زده کړې ترې نيمگړې پاتې شوې. يو کلنه زده کړه د ټولنپوهنې او فلسفې په برخه کې د ناروې په هېواد کې د لیله هامر ښار په نانسن فرېد سکول (د نانسن سولې ښوونځي) څخه ترسره کړې . <ref>{{Cite web|url=https://www.pashtoonkhwa.com/?page=pashtoonkhwa&cnt=708|title=دنجيبې سارا بياباني لنډ ژوند ليک|website=پښتونخوا ټکی کام}}</ref> == دندې == نجيبه سارا بياباني په [[افغانستان]] او [[پښتونخوا]] کې گڼ شمېر دندې ترسره کړي. د کاري ژوند پيل يې د زده کړې له کالونو څخه پيل شوی او د ۱۳۵۲ لمريز کال څخه تر ۱۳۷۰ لمريز کال پورې د افغانستان په ملي راډيو کې بېلابېلې دندې ترسره کړي. <ref>{{Cite web|url=https://tolafghan.com/posts/22691|title=په مالمو کې د هيواد د علمي، ادبي او فرهنگي شخصيت او تاريخپوه غوث خيبري په وياړ درنه علمي غونډه جوړه شوه|date=۲۰۱۱ز سېپتمبر ۱۵مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=ټول افغان|last=احسان|first=عبدالله}}</ref> د افغانستان په ملي راډيو کې يې لومړنۍ دنده د ماشومانو د خپرونې د وياندۍ څخه پېل شوې، همدا راز د ډرام او ډيالوگ په برخه کې يې تمثيل زده کړ. تر څه مودې کار وروسته بيا د هنر او ادبياتو په څانگه کې د حرف خوش صدای خوش و آهنگ خوش، جمعه او زموږ ډالۍ د خپرونو کوربنه او د شومه دم انگازې د خپرونې جوړونکې او ډيکليمه کوونکې ، د پښتنو او بلوڅو د خپرونې جوړونکې او ويانده او د روزنې څانگې پورې اړونده د کلي کور او کرهڼې د خپرونې ويانده هم پاتې شوې. دا چې مېرمن سارا په خپل شخصي ژوند کې هم يوه کونډه ده نو په ۱۳۶۷ لمريز کال کې د لومړي ځل لپاره د کونډې زوی په سريال کې د افغان ټلويزون په پرده راښکاره شوه.<ref>{{Cite web|url=https://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/hewaddost_yusuf_jaw_jad_jaw_wejar.pdf|title=يو ياد يو وياړ نجیبه سارا بیاباني د پښتو فلم او تیاتر غوره استازې|date=۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=افغان جرمن انلاين|last=هېواد دوست|first=يوسف}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=177538|title=نجيبه سارا بياباني|date=۲۰۲۵ز اگست ۲۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=دعوت مېډيا|publisher=شېبه گهيځ|last=زيار|first=فرزانه}}</ref> نوموړې په دغه سريال کې د شادگل د مور رول لوبولی.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=177538|title=نجيبه سارا بياباني|date=۲۰۲۵ز اگست ۲۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۷مه|website=دعوت مېډيا|publisher=شېبه گهيځ|last=زيار|first=فرزانه}}</ref> څه موده يې د قبايلو په وزارت کې د جرگې مجلې د خبريالې په توگه هم دنده ترسره کړې. کله چې د افغانستان کورنۍ جگړې تودې شوې او هغه د خپلې کورنې سره پېښور کې کډواله شوه نو هلته يې هم د ژوند و ژواک لپاره هلې ځلې پيل کړي او بېلابېلې دندې يې ترسره کړي. د کډوالۍ په کالونو کې يې د وحدت په ورځپاڼه کې د خبريالې په توگه لنډ مهاله کار کړی، تر دې وروسته يې د هېواد په ورځپاڼه کې د ښځو لپاره د گل پاڼې ځانگړې پاڼې بنسټ کېښوده او درې کاله يې ورته ليکنې چمتو کولې، همدا راز يو نيم کال يې د پامير ورځپاڼې سره هم د خبريالې په توگه دنده ترسره کړې. د پېښور د راډيو سره يې هم قلمي همکاري کړې، او د پېښور په ټلويزون کې يې د پردې تر شا په پښتو او دري ژبو د خبرتياوو د لوستلو دنده هم سر ته رسولې. په پېښور کې يې د بي بي سي د پښتو او دري ژبې د روزنيزې پروژې د پيل هلې ځلې کړي او د نوي کور او نوي ژوند د پښتو او دري راډيويي ډرامو په بنسټ ايښودلو کې يې د افغاني ممثلينو په راټولولو کې مرسته کړې او بيا يې په همدغې راډيويي ډرامې کې د رابعه گل رول په دواړو ژبو لوبولی او په دې روزنيزې پروژې کې يې ۵ کاله دنده ترسره کړې. د يادونې وړ ده چې آغلې سارا بياباني او د کورنۍ غړي يې د هېڅ سیاسي بهیر ، گوند او ډلې مخینه نه لري او نه هم د ښځو په نوم لوېدیځواله شعارونو او افراطي بنسټونو کې اړیکې او ونډې لري ځکه یې ژوند په ټولنیزه توگه باخبره افغانې خبريالې ، لیکوالې او شاعرې په توگه غوره کړی .<ref>{{Cite web|url=https://www.pashtoonkhwa.com/?page=pashtoonkhwa&cnt=708|title=دنجيبې سارا بياباني لنډ ژوند ليک|website=پښتونخوا ټکی کام}}</ref> == چاپ شوي اثار == نجيبه سارا د ماشومتوب نه شاعري کوي او تر اوسه پورې يې د شعرونو څلور ټولگې چاپ شوي. لومړۍ شعري ټولگه یې د کابل د کورنيو جگړو ښکار شوه خو تر اوسه پورې يې چې کوم کتابونه چاپ شوي هغه په لاندې ډول دي. #'''د ماښامونو ډيوه''' <ref>{{Cite web |url=http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0acku--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=acku&cl=CL2.344.32&d=HASH0168d95d0a6b2a484ca0f016 |title=آرشیف کاپي |access-date=2009-08-17 |تاريخ الأرشيف=2016-03-05 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305100831/http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0acku--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=acku&cl=CL2.344.32&d=HASH0168d95d0a6b2a484ca0f016 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2016-03-05 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160305100831/http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0acku--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=acku&cl=CL2.344.32&d=HASH0168d95d0a6b2a484ca0f016 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160305100831/http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0acku--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=acku&cl=CL2.344.32&d=HASH0168d95d0a6b2a484ca0f016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305100831/http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0acku--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=acku&cl=CL2.344.32&d=HASH0168d95d0a6b2a484ca0f016 }}</ref> - د شعرونو ټولگه، چاپکال (1994) #'''د پنجرې مرغۍ''' - د شعرونو ټولگه، چاپکال (2003) #'''تاته کيسه په نثر که نوم د نظم درکړم؟''' - د آزاد نظمونو او ليکنو غورچاڼ، چاپکال (2003) #'''زما د عشق جونگړه ورانه شوله''' - د هېوادپاله شعرونو ټولگه، چاپکال (2003) <center> <gallery> انځور:De-Makhamoono-Dewa.jpg|د ماښامونو ډيوه انځور:De-Panjray-Merghai.jpg|د پنجرې مرغۍ انځور:Zema-De-Ishq-Jongara-Wrana-Shwola.jpg|زما د عشق جونگړه ورانه شوله انځور:Ta-Ta-Keesa-Pe-Nasr-Ka-Noom-De-Nazm-Darkrem.jpg|تا ته کيسه په نثر که نوم د نظم درکړم؟ </gallery> </center> == ناچاپه آثار == د نوموړې گڼ شمېر ناچاپه آثار لا تر اوسه نه دي چاپ شوي. سارا بياباني د شعرونو تر څنگ لنډې کيسې او داستانونه هم ليکلي چې تر اوسه پورې يې لا نه دي خپاره کړي. د ټولنيز ژوند په اړه په بېلابېلو موضوعگانو باندې يې هم د يو کتاب تکل کړی چې لا تر اوسه پورې نه دی بشپړ شوی. نوموړې د پښتو ژبې تر څنگ په دري ژبه هم څو ټوټې شعرونه ليکلي او د گوتو په شمار يې يو څو نارويژي شعرونه هم خپاره شوي. == شخصي ژوند == نجيبه سارا بياباني د څلورو ماشومانو مور ده او له ۱۹۹۹ زېږيز کال څخه راپدېخوا د ناروې په هېواد کې د کډوالۍ شپې سبا کوي. ==باندنۍ تړنې== * [http://ps.poems.wikia.com/wiki/وېشنيزه:نجيبه_سارا_بياباني په ويکي شعرونه کې د نجيبه سارا بياباني شعرونه]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.samsoor.com/sheruna.php د سمسور په وېبپاڼه کې د نجيبه سارا بياباني شعرونه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003173303/http://www.samsoor.com/sheruna.php |date=2020-10-03 }} *[http://www.youtube.com/profile?user=DeShomadamAngazay&view=playlists د نجيبه سارا په غږ کې د شعرونو ډکليمې] *[http://lekwal.com/fullstory.php?id=212 د نجيبه سارا بياباني يو شعر] ==سرچينې== <div class="references-small"> <references/> </div> [[وېشنيزه: پښتنې شاعرانې]] [[وېشنيزه: پښتنې ليکوالې]] e1c34pxuzws3wpsbegefr7y03m3dklg 0 9049 364037 334977 2026-05-17T23:28:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364037 wikitext text/x-wiki '''آلانين ټرانس امينېز''' يا '''ALT''' د ټرانس امينېز د ډلې يو اېنزايم دی. د دې اېنزايم دويم نوم '''سېروم گلوټامېک پايرووېک ټرانس امينېز''' (SGPT) يا '''آلانين امينوټرانسفېرېز''' (ALAT) هم دی. دا اېنزايم د وينې په پلازما او د بدن په نورو ووبونو کې موندل کېږي، خو تر ټولو زيات د دغه اېنزايم تړاؤ د [[ځيگر]] سره دی. دا اېنزايم [[د آلانين څرخ]] د دوؤ برخو په [[کټلايز کول|کټلايز کولو]] کې کارېږي. ==د دې اېنزايم دنده== آلانين ټرانس امينېز د [[الانين]] نه تر [[الفا-کيټوگلوټارېټ]] ته د [[امينو ډله|امينو ډلې]] لېږدېدل کټلايز کوي، چې د دې کيميايي تعامل په نتيجه کې [[پايرووېټ]] او [[گلوټامېټ]] رامېنځ ته کېږي چې دا وروستي لاس ته راغلي [[امينو اسيد|امينو اسيدونه]] بېرته د [[ټرانس امينېشن]] تعامل په مرسته وړاندې او وروسته کېدلای شي. :[[گلوټامېټ]] + [[پايرووېټ]] {{unicode|&#8652;}} [[الفا-کيټوگلوټاريک اسيد|الفا-کيټوگلوټارېټ]] + [[آلانين]] [[Image:Alanine amino transférase.png|thumb|center|600px|آلانين ټرانس امينېز]] ==کلينيکي ارزښت== په کلينيکي لحاظ دا يو اهم اېنزايم دی چې د ځيگر د کړنو په تشخيصي آزمېښت کې او د ځيگر د روغۍ او ناروغۍ په پېژندلو کې په کلينک کې د عامو لابراتواري آزمېښتونو په کتار کې راځي. په تشخيصي توگه، دا اېنزايم تل د يونټ/ليتر يا (U/L) په يوون سره مېچل کېږي. ===د دې اېنزايم لوړه کچه=== د وينې په پلازما کې د ALT اېنزايم لوړه کچه د يو ډول ناروغۍ د حالت لکه ويروسي هېپاټايټس، کانجېسټيو هارټ فېليير، د ځيگر صدمه، د سفرا د نلۍ ستونزې، مونونيوکلوسېز انتان او د مايوپاتۍ شتون څرگندوي. نو په همدې خاطر، ALT د ځيگر د ناروغيو په تشخيص کې د لابراتواري کتنو يوه اهمه برخه جوړوي. خو د ALT لوړه کچه ضرور نه ده چې تل د يو ډول ناروغۍ سپارښتنه وکړي. د ورځې په اوږدو کې د ALT په کچه کې ښکاره بدلون يو نورماله کار دی او په ځانگړې توگه د فيزيکي تمرين په وخت کې په پلازما کې د ALT کچه په څرگند ډول لوړېږي.<ref>Paul T. Giboney M.D., [http://www.aafp.org/afp/20050315/1105.html Mildly Elevated Liver Transaminase Levels in the Asymptomatic Patient] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926230651/http://www.aafp.org/afp/20050315/1105.html |date=2007-09-26 }}, ''American Family Physician''.</ref>. کله چې د ALT کچه په وينه کې لوړه ښکاره شي، نو د دغه اېنزايم د لوړوالي د سببونو د موندلو لپاره د نورو اېنزايمونو د کچې مېچنه بايد ترسره شي تر څو په يوه کس کې د بېلابېلو رنځونو د شتون احتمال نور هم دقيق او مشخص او روښانه شي. د ساري په توگه د ځيگر د ژونکو د تخريب او د سفرا د نلۍ د ناروغيو تر مېنځ د توپير لپاره د الکلاين فاسفاټېز د اېنزايم مېچنه يو اړين شرط دی. په همدې توگه د مايوپاتۍ اړونده د کرياټينين کاينېز د اېنزايم مېچنه ضروري کار دی. داسې ډېر درمل هم شته چې د ALT کچه لوړوي، د مثال په ډول زېليوټون. For years, the [[American Red Cross]] used ALT testing as part of the battery of tests to ensure the safety of its blood supply by deferring donors with elevated ALT levels. The intent was to identify donors potentially infected with [[Hepatitis C]] ("non-A non-B [[Hepatitis]]") because there was no specific test for that disease at the time. With the introduction of second generation [[ELISA]] antibody tests for [[Hepatitis C]], the Red Cross changed the ALT policy. As of July 2003, donors previously disqualified for elevated ALT levels and no other reason may be reinstated as donors by contacting the donor counseling department of their regional Red Cross organization<ref>{{Cite web |url=http://www.tompkins-redcross.org/donor_req.htm |title=Red Cross Donor Requirements |access-date=2010-01-23 |تاريخ الأرشيف=2005-11-03 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20051103142555/http://www.tompkins-redcross.org/donor_req.htm |url-status=dead |خونديځ نېټه=2005-11-03 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20051103142555/http://www.tompkins-redcross.org/donor_req.htm |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20051103142555/http://www.tompkins-redcross.org/donor_req.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20051103142555/http://www.tompkins-redcross.org/donor_req.htm }}</ref>. ==دا هم وگورۍ== *[[اسپارټېټ ټرانس امينېز]] *[[د ځيگر د کړنو آزمېښت]] ==سرچينې== {{reflist}} ==باندنۍ تړنې== * {{MeshName|Alanine+transaminase}} * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003473.htm ALT: MedlinePlus Medical Encyclopedia] [[وېشنيزه:کيميايي رنځپوهنه]] [[وېشنيزه:اېنزايمونه]] [[وېشنيزه:ځيگرپوهنه]] 20gqfgocjrljkntczcrq6oy3inq548z 0 10672 364064 346594 2026-05-18T08:26:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364064 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس |نوم= |انځور= |انځوراړوند= }} '''فېسبوک''' د مېټا پلټفارم شرکت یوه امریکایي انلاین ټولنیزه رسنۍ او د ټولنیزو خدمتونو شبکه ده. فېسبوک په ۲۰۰۴ کال کې د [[مارک زاکربرګ|مارک زوکربرګ]] او د هغه د هاروارډ پوهنتون هم‌دوره زدکړیالانو او د کوټې د ملګرو، اېډوارډو ساوېرن ، انډریو مککالم ، ډسټين موسکووېټز، او کریس هګز له لوري جوړ شو، چې نوم یې  د "مخ کتاب" (face book) لارښودو کتابچو څخه چې ډېری وختونه به د امریکا په پوهنتونونو کې زده‌کړیالانو ته ورکول کېدې، اخیستل شوی دی. د فېسبوک غړیتوب په لومړیو کې یوازې د هاروارډ پوهنتون تر زده‌کړیالانو پورې محدود و، خو وروسته یې بیا غړیتوب ورو ورو د شمالي امریکا نورو پوهنتونونو ته هم پراخ شو او له ۲۰۰۶م کال وروسته بیا هر له ۱۳ کلونو لوړو کسانو کولی شو غړیتوب یې ولري. په ۲۰۲۰م کال کې د فېسبوک د ادعا له مخې، دغې شبکې ۲.۸ میلیارده فعال کاروونکي لرل او د نړۍ په کچه یې د انټرنېټ کارونې اووم ځای خپل کړ. فېسبوک په ۲۰۱۰مو کلونو کې تر ټولو ډېر راښکته شوی یا ډانلوډ شوی مبایل اپلیکېشن و.  <ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=The top 500 sites on the web|url=https://www.alexa.com/topsites|access-date=January 21, 2021|website=|publisher=Alexa Internet|تاريخ الأرشيف=March 2, 2015|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150302173920/https://www.alexa.com/topsites|url-status=dead|خونديځ نېټه=July 15, 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180715000009/https://www.alexa/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150302173920/https://www.alexa.com/topsites|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715000009/https://www.alexa/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://9to5mac.com/2019/12/16/apps-and-games-of-the-decade/|title=These were the most-downloaded apps and games of the decade|last=Miller|first=Chance|date=December 17, 2019|website=9to5Mac|language=en-US|access-date=December 17, 2019}}</ref> فېسبوک د هغو وسایلو له لارې د لاسرسي وړ دی چې له انټرنېټ سره تړلي وي لکه شخصي کمپیوترونه، ټابلېټونه او ځيرک موبایلونه. له راجستر کېدو وروسته، کاروونکي کولی شي یو پروفایل پکې جوړ او د ځان اړوند معلومات پکې په ډاګه کړي. دوی بیا کولی شي چې متنونه، انځورونه او ملټي مېډیا (multimedia) توکي پوسټ یا خپاره کړي، کوم چې له ټولو هغو نورو کارنانو سره چې له دوی سره یې ملګرتیا منلې وي او همدا راز د محرمیت اړوند بېلابېلو برخو (privacy settings) سره په ډاګیزه توګه او ازاد ډول شریکېږي. کاروونکي له یو بل سره د فېسبوک مېسېنجر له لارې مخامخ اړیکه نيولی شي، له هم-ګټو یا هم-علاقه ګروپونو سره یو ځای کېدای شي، او د فېسبوک ملګرو او خوښو کړو پاڼو د فعالیتونو اړوند نوټیفېکشنونه یا خبراوي ترلاسه کولی شي. فېسبوک د ګڼو لانجمنو بحثونو د موضوع په توګه، دغه شبکه ډېر ځله د ځینو قضیو له کبله تر نیوکو لاندې هم راغلې ده. د بېلګې په توګه، د کاروونکي خصوصي حریم یا د کارن محرمیت (لکه د کامبرېج انلېټيکا”Cambridge Analytica”  د معلوماتو بربنډېدل)، سیاسي کارېدنه (لکه د امریکا د ۲۰۱۶ کال ټاکنې)، ډله‌ییزې څارنې، رواني اغېزې لکه روږديتوب او پر ځان باور کمېدل، او داسې منځپانګې لکه جعلي خبرونه، دسیسه‌اي نظريې، د چاپ له حق څخه سرغړونه  او کرکه پاروونکې ویناوې پکې د یادولو وړ دي. څارونکو او د نظر خاوندانو فېسبوک تورن کړی، چې په قصدي توګه یې د دا ډول منځپانګو د خپراوي اسانتیاوې برابرې کړې او همدا راز د اعلاناتو خپروونکو (advertisers) د راجلبولو لپاره د خپلو کاروونکو په شمېر کې مبالغه کوي.<ref>{{Cite web|date=May 24, 2018|title=Facebook accused of conducting mass surveillance through its apps|url=http://www.theguardian.com/technology/2018/may/24/facebook-accused-of-conducting-mass-surveillance-through-its-apps|access-date=October 9, 2020|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/dec/21/quit-facebook-privacy-scandal-private-messages|title=Is 2019 the year you should finally quit Facebook? &#124; Arwa Mahdawi|first=Arwa|last=Mahdawi|date=December 21, 2018|via=www.theguardian.com|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/facebook-spreads-viral-fake-news-story-about-vaccines-791331|title=Facebook Spreads Viral Fake News Story About Vaccines|first=Kastalia|last=Medrano|website=Newsweek|date=January 25, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/90301427/a-shockingly-large-majority-of-health-news-shared-on-facebook-is-fake|title=A shockingly large majority of health news shared on Facebook is fake or misleading|first=Rina|last=Raphael|website=Fast Company|date=February 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-44809815|title=Facebook will not remove fake news - but will 'demote' it|work=BBC News|date=July 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.poynter.org/fact-checking/2019/forget-fake-news-stories-false-text-posts-are-getting-massive-engagement-on-facebook/|title=Forget fake news stories. False text posts are getting massive engagement on Facebook.|first=Daniel|last=Funke|website=Poynter|date=March 6, 2019}}</ref> == تاریخچه == === ۲۰۰۳-۲۰۰۶: فېسبوک، د تایل پانګونه (Thiel Investment) او د نوم بدلون === زوکربرګ په ۲۰۰۳م کال کې په هاروارډ پوهنتون کې د زده کړې پرمهال دفېس ماش (Facemash) په نوم وېبپاڼه جوړه کړه. دغه سایټ له "جذاب یا نه" (Hot or Not) سایټ سره د پرتلې وړ و او هغه "انځورونه چې د نهو کورونو له انلاین "مخ کتابونو" (face books) څخه راټول شوي وو، دوه یې پر یوه وخت د یو بل څنګ ته کېښودل او له کاروونکو یې وغوښتل چې "جذاب" (hotter) شخص غوره کړي." فېس ماش (Facemash) په لومړیو څلورو ساعتونو کې ۴۵۰ لیدونکي او انځورونو یې ۲۲۰۰۰ کتنې راجلب کړې. دا سایټ د پوهنتون ډېری ګروپ لېستونو ته لېږل شوی و، مګر څو ورځې وروسته د هاروارډ ادارې له خوا وتړل شو.  زوکربرګ له اخراج سره مخ شو او له امنیتي اصولو، د چاپ حقونو او د انفرادي محرمیت یا خصوصي حریم له اصولو پر سرغړونې تورن شو.  بالاخره دا تورونه لرې شول او زوکربرګ په هماغه سمستر کې د هنر تاریخ تر وروستۍ ازموینې وړاندې د ټولنیزې مطالعې د وسیلې په رامنځته کولو سره دا پروژه پراخه کړه. نوموړي ټول هنري انځورونه یوې وېبپاڼې ته پورته کړل، چې هر یوه یې د تبصرې برخه لرله، بیا یې دا سایټ له خپلو ټولګیوالو سره شریک کړ.<ref name="Harvard Crimson on Facemash">{{cite web|first=Katharine A.|last=Kaplan|title=Facemash Creator Survives Ad Board|url=https://www.thecrimson.com/article/2003/11/19/facemash-creator-survives-ad-board-the/|website=[[The Harvard Crimson]]|date=November 19, 2003|access-date=June 24, 2017}}</ref><ref name="Fast Company on Zuckerberg">{{cite web|first=Ellen|last=McGirt|title=Facebook's Mark Zuckerberg: Hacker. Dropout. CEO.|url=https://www.fastcompany.com/59441/facebooks-mark-zuckerberg-hacker-dropout-ceo|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|publisher=Mansueto Ventures|date=May 1, 2007|access-date=July 4, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Jason|last=Kincaid|title=Startup School: An Interview With Mark Zuckerberg|url=https://techcrunch.com/2009/10/24/startup-school-an-interview-with-mark-zuckerberg/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=October 24, 2009|access-date=June 24, 2017}}</ref> "مخ کتاب" (face book) د محصلینو یا زده‌کړیالانو لپاره یو لارښود کتابګوټی دی چې عکسونه او شخصي معلومات پکې شامل وي. هاروارډ پوهنتون یې په ۲۰۰۳م کال کې، د شخصي انلاین لارښودونو ترڅنګ، یوازې کاغذي نسخه لرله. زوکربرګ د هاروارډ کرېمسن ورځپاڼې (''The Harvard Crimson'') ته وویل: "هرڅوک په هاروارډ کې د نړیوال مخ کتاب (universal face book) په اړه ډېرې خبرې کوي ... زما په اند دا به ناسمه خبره وي چې پوهنتون ته رسېدل به یې څو کاله وخت ونیسي. زه کولی شم دا د دوی په پرتله په ښه بڼه ترسره کړم او زه دا په یوه اوونۍ کې کولی شم." د ۲۰۰۴ کال په جنوري کې زوکربرګ د فېسبوک (TheFaceebook) په نوم یو نوی وېبسایټ د فېس ماش (Facemash) په اړه د کرېمسن ورځپاڼې له یوې سرمقالې څخه په الهام اخیستنې جوړ کړ او ویې وویل: "ښکاره ده چې د یوه متمرکز وېبسایټ رامنځته کولو لپاره اړینه ټکنالوژي په اسانۍ سره د لاسرسي وړ ده... او ګټې یې زیاتې دي." زوکربرګ د هاروارډ پوهنتون له یوه بل زده‌کړیال اېډوارډو ساوېرن (Eduardo Saverin) سره وکتل او دواړه پر دغه وېبسایټ د ۱۰۰۰ ډالرو پر پانګونې سره سلا شول. د ۲۰۰۴م کال د فبروري په ۴مه زوکربرګ رسما فېسبوک (TheFacebook) وړاندې کړ چې پر (thefacebook.com) د لاسرسي وړ و.<ref>{{Cite news|first=Sarah|last=Phillips|title=A brief history of Facebook|url=https://www.theguardian.com/technology/2007/jul/25/media.newmedia|newspaper=[[The Guardian]]|date=July 25, 2007|access-date=July 4, 2017}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Claire|last=Hoffman|title=The Battle For Facebook|url=https://www.rollingstone.com/culture/news/the-battle-for-facebook-20100915|magazine=[[Rolling Stone]]|publisher=Wenner Media|date=September 15, 2010|access-date=July 4, 2017}}</ref><ref>{{cite news|first=Lily|last=Rothman|title=Happy Birthday, Facebook|url=http://time.com/3686124/happy-birthday-facebook/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=February 4, 2015|access-date=July 4, 2017}}</ref><ref name="Harvard Crimson on Facebook">{{cite web|first=Alan T.|last=Tabak|title=Hundreds Register for New Facebook Website|url=https://www.thecrimson.com/article/2004/2/9/hundreds-register-for-new-facebook-website/|website=[[The Harvard Crimson]]|date=February 9, 2004|access-date=July 4, 2017}}</ref> == وېبسایټ == === د کارن پروفایل/ شخصي ټایملاین === په فېسبوک کې هر راجستر شوی کارن یو شخصي پروفایل لري چې د هغه د پوسټونو او منځپانګې ښودنه کوي. د انفرادي کارنانو د پاڼو بڼه د ۲۰۱۱ په سپتمبر کې بدله شوه او د "مهال وېش" (Timeline) په نوم وړاندې شوه، چې پکې د کارن کیسې په زماني ترتیب پکې راځي او د وضعیت تازه معلومات (status update)، انځورونه، او له اپليکېشنونو او پېښو سره تعامل هم پکې شامل وو. په دې بڼه کې همدا راز کارنانو کولی شو چې د "پوښ انځور" یا (cover photo) هم په خپل پروفایل کې کېږي. کاروونکو ته د خصوصي حریم یا محرمیت نور ترتیبات (privacy settings) ورکړل شول. په ۲۰۰۷ کال کې فېسبوک د برنډونو او مشهورو شخصیتونو لپاره له خپلو مینه والو سره د اړیکو او تعامل لپاره د فېسبوک پاڼې هم پیل کړې. د دغه کال په نوامبر کې ۱۰۰۰۰۰ پاڼې جوړې شوې. د ۲۰۰۹ په جون کې، فېسبوک د "کارن نومونو" ځانګړتیا معرفي کړه چې کاروونکو ته یې دا شونتیا برابره کړه ترڅو یو ځانګړی مستعار نوم غوره کړي چې د اسانه شریکولو لپاره د دوی د شخصي پروفایل په نږه (URL) کې کارول کېږي.<ref>{{cite web|first=Kate|last=Knibbs|title=How Facebook's design has changed over the last 10 years|url=https://www.dailydot.com/debug/old-facebook-profiles-news-feeds/|website=[[The Daily Dot]]|date=December 11, 2015|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Jacob|last=Schulman|title=Facebook introduces Timeline: 'a new way to express who you are'|url=https://www.theverge.com/2011/09/22/facebook-introduces-timeline-a-express-are|website=[[The Verge]]|publisher=[[Vox Media]]|date=September 22, 2011|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Chris|last=Gayomali|title=Facebook Introduces 'Timeline': The 'Story' of Your Life|url=http://techland.time.com/2011/09/22/facebook-introduces-timeline-the-story-of-your-life/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=September 22, 2011|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref name="TNW Timeline">{{cite web|first=Matthew|last=Panzarino|title=Facebook introduces radical new profile design called Timeline: The story of your life [Video]|url=https://thenextweb.com/facebook/2011/09/22/facebook-introduces-timeline-the-story-of-your-life/|website=The Next Web|date=September 22, 2011|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Jason|last=Weaver|title=The Evolution of Facebook for Brands|url=http://mashable.com/2012/03/30/facebook-for-brands/|website=[[Mashable]]|date=March 30, 2012|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Before Graph Search: Facebook's Biggest Changes|url=http://uk.pcmag.com/internet-products/58174/gallery/before-graph-search-facebooks-biggest-changes?p=3|website=[[PC Magazine]]|publisher=[[Ziff Davis]]|access-date=June 14, 2017|date=January 15, 2013}}</ref><ref>{{cite news|first=Rob|last=Hof|title=Facebook Declares New Era for Advertising|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2007-11-05/facebook-declares-new-era-for-advertising|website=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|date=November 6, 2007|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Ben|last=Parr|title=Facebook to Launch Vanity URLs for All|url=http://mashable.com/2009/06/09/facebook-vanity-urls/|website=[[Mashable]]|date=June 9, 2009|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Nick|last=O'Neill|title=Facebook Begins Rolling Out Free Profile Usernames For Vanity URLs|url=http://www.adweek.com/digital/facebook-begins-rolling-out-free-profile-usernames-for-vanity-urls/|website=[[Adweek]]|publisher=Beringer Capital|date=June 9, 2009|access-date=June 14, 2017}}</ref> د ۲۰۱۴ کال په فبروري کې فېسبوک د جنسیت ترتیب (gender setting) پراخ کړ او یوه د سفارشي داخلولو برخه (custom input) یې پکې زیاته کړه چې کاروونکو پکې کولی شول د جنسیتي هویت له یوې پراخې لړۍ څخه يوه یې غوره کړي. کاروونکي همدا راز کولی شي دا هم وټاکي چې کوم د جنسیت مشخص ضمیر په ټول سایټ کې دوی ته وکارول شي. د ۲۰۱۴ کال په مې میاشت کې فېسبوک یوه بله ځانګړنه معرفي کړه چې له مخې یې کاروونکي کولی شي د هغو معلوماتو غوښتنه هم وکړي چې نورو کسانو پر خپلو پروفایلونو نه دي ډاګیز کړي. که چېرې کوم کارن خپل کلیدي معلومات، لکه موقعیت، ښار، یا د اړیکې حالت نه وي وړاندې کړي، نور کاروونکي کولی شي د نوې "پوښتنې" تڼۍ په کارولو سره هغوی ته په یوه عادي کلېک یو پیغام واستوي او د دغو څیزونو په اړه پوښتنه ترې وکړي. <ref>{{cite news|first1=Jordan|last1=Crook|first2=Josh|last2=Constine|title=Facebook Opens Up LGBTQ-Friendly Gender Identity And Pronoun Options|url=https://techcrunch.com/2014/02/13/facebook-gender-identity/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=February 13, 2014|access-date=March 23, 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Facebook expands gender options: transgender activists hail 'big advance'|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/feb/13/transgender-facebook-expands-gender-options|website=[[The Guardian]]|date=February 14, 2014|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Alexei|last=Oreskovic|title=In new profile feature, Facebook offers choices for gender identity|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-gender-idUSBREA1C1RU20140214|website=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|date=February 13, 2014|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Sam|last=Machkovech|title=Facebook adds naggy "ask" button to profile pages|url=https://arstechnica.com/business/2014/05/facebook-introduces-naggy-ask-function-into-profile-pages/|website=[[Ars Technica]]|publisher=[[Condé Nast]]|date=May 16, 2014|access-date=June 14, 2017}}</ref><ref>{{cite news|first=Laura|last=Stampler|title=Facebook's New 'Ask' Button Gives You a Whole New Way to Badger Friends About Their Relationship Status|url=http://time.com/104720/facebooks-new-ask-button-gives-you-a-whole-new-way-to-badger-friends-about-their-relationship-status/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=May 19, 2014|access-date=June 14, 2017}}</ref> == نیوکې او لانجمنې قضیې == د فېسبوک اهمیت او ځای په ډېرو ساحو (domains) کې د نيوکو لامل هم شوی. د انټرنېټ محرمیت یا خصوصي حریم، د کاروونکي د معلوماتو ډېر زیات ساتل، د مخ پېژندنې سافټویر یا ډیپ فېس (DeepFace)،  روږدی کېدونکی کيفيت يې، په کارځای کې یې رول چې د کارمندانو حسابونو (accounts) ته د ګمارونکي لاسرسی پکې د یادولو وړ دی، په دغو قضیو کې شاملېږي.<ref>{{cite news|first=Maria|last=Aspen|title=How Sticky Is Membership on Facebook? Just Try Breaking Free|url=https://www.nytimes.com/2008/02/11/technology/11facebook.html|website=[[The New York Times]]|date=February 11, 2008|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Sebastian|last=Anthony|title=Facebook's facial recognition software is now as accurate as the human brain, but what now?|url=http://www.extremetech.com/extreme/178777-facebooks-facial-recognition-software-is-now-as-accurate-as-the-human-brain-but-what-now|website=[[ExtremeTech]]|publisher=[[Ziff Davis]]|date=March 19, 2014|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/billrobinson/facebook-the-worlds-bigge_b_4585457.html|title=Facebook: The World's Biggest Waste of Time?|last=Robinson|first=Bill|date=February 10, 2014|work=Huffington Post|access-date=March 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web|first=Liz|last=Gannes|title=Facebook facial recognition prompts EU privacy probe|url=https://www.cnet.com/news/facebook-facial-recognition-prompts-eu-privacy-probe/|website=[[CNET]]|publisher=[[CBS Interactive]]|date=June 8, 2011|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Matt|last=Friedman|title=Bill to ban companies from asking about job candidates' Facebook accounts is headed to governor|url=http://www.nj.com/politics/index.ssf/2013/03/bill_to_ban_companies_from_req.html|website=[[NJ.com]]|publisher=[[Advance Digital]]|date=March 21, 2013|access-date=June 3, 2017}}</ref> پر فېسبوک د برېښنا کارونې، له مالیاتو څخه ډډه، د کاروونکي د اصلي نوم د الزامیت پالیسیو، سانسور او د متحده ایالاتو د پرېزم (PRISM) څارنې په پروګرام کې یې د ښکېلتیا له امله هم نیوکې شته دي. د اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې په وینا، فېسبوک "د ناقانونه یا په نورو ځایونو کې راجستر شوو شرکتونو په کارولو سره له ملیاردونو ډالره مالیې څخه ځان ایستلی دی".<ref>{{cite web|first=Robin|last=Wauters|title=Greenpeace Slams Zuckerberg For Making Facebook A "So Coal Network" (Video)|url=https://techcrunch.com/2010/09/16/greenpeace-slams-zuckerberg-for-making-facebook-a-so-coal-network-video/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=September 16, 2010|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Rupert|last=Neate|title=Facebook paid £2.9m tax on £840m profits made outside US, figures show|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/23/facebook-tax-profits-outside-us|website=[[The Guardian]]|date=December 23, 2012|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Emanuella|last=Grinberg|title=Facebook 'real name' policy stirs questions around identity|url=http://edition.cnn.com/2014/09/16/living/facebook-name-policy|website=[[CNN]]|date=September 18, 2014|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Vidhi|last=Doshi|title=Facebook under fire for 'censoring' Kashmir-related posts and accounts|url=https://www.theguardian.com/technology/2016/jul/19/facebook-under-fire-censoring-kashmir-posts-accounts|website=[[The Guardian]]|date=July 19, 2016|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Michael|last=Arrington|author-link=Michael Arrington|title=Is Facebook Really Censoring Search When It Suits Them?|url=https://techcrunch.com/2007/11/22/is-facebook-really-censoring-search-when-it-suits-them/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=November 22, 2007|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first1=Glenn|last1=Greenwald|first2=Ewen|last2=MacAskill|title=NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jun/06/us-tech-giants-nsa-data|website=[[The Guardian]]|date=June 7, 2013|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1550750/3-paradise-papers-reveal-hidden-wealth-global-elite/|title=Paradise Papers reveal hidden wealth of global elite|date=November 6, 2017|work=[[The Express Tribune]]}}</ref> فېسبوک همدا راز تورن دی چې پر کاروونکو یې زیان رسوونکې رواني اغېزې لکه د کينې او د فشار احساس، د پاملرنې یا توجه نشتوالی او پر ټولنیزو رسنیو روږديتوب، پکې لیدل کېږي. د اروپا د انحصار-ضد پالیسۍ تنظیموونکي مارګرېت وېستګر (Margrethe Vestager) وویل چې د شخصي معلوماتو په اړه د فېسبوک د خدمتونو شرایط "غیر متوازن" دي.<ref>{{cite web|title=How Facebook Breeds Jealousy|url=https://www.seeker.com/how-facebook-breeds-jealousy-1765020296.html|website=[[Seeker (media company)|Seeker]]|publisher=[[Group Nine Media]]|date=February 10, 2010|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Chris|last=Matyszczyk|title=Study: Facebook makes lovers jealous|url=https://www.cnet.com/news/study-facebook-makes-lovers-jealous/|website=[[CNET]]|publisher=[[CBS Interactive]]|date=August 11, 2009|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Chenda|last=Ngak|title=Facebook may cause stress, study says|url=https://www.cbsnews.com/news/facebook-may-cause-stress-study-says/|website=[[CBS News]]|publisher=[[CBS]]|date=November 27, 2012|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Dave|last=Smith|title=Quitting Facebook will make you happier and less stressed, study says|url=http://www.businessinsider.com/quitting-facebook-will-make-you-happier-and-less-stressed-study-2015-11|website=[[Business Insider]]|publisher=[[Axel Springer SE]]|date=November 13, 2015|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Michael J.|last=Bugeja|title=Facing the Facebook|url=http://chronicle.com/jobs/news/2006/01/2006012301c/careers.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220193743/http://chronicle.com/jobs/news/2006/01/2006012301c/careers.html|website=[[The Chronicle of Higher Education]]|date=January 23, 2006|archive-date=February 20, 2008|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite news|first=Andrew|last=Hough|title=Student 'addiction' to technology 'similar to drug cravings', study finds|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/8436831/Student-addiction-to-technology-similar-to-drug-cravings-study-finds.html|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=April 8, 2011|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Facebook and Twitter 'more addictive than tobacco and alcohol'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/health/news/9054243/Facebook-and-Twitter-more-addictive-than-tobacco-and-alcohol.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216152536/http://www.telegraph.co.uk/news/health/news/9054243/Facebook-and-Twitter-more-addictive-than-tobacco-and-alcohol.html|url-status=dead|archive-date=February 16, 2015|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=February 1, 2012|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Evan|last=Osnos|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/09/17/can-mark-zuckerberg-fix-facebook-before-it-breaks-democracy|title=Can Mark Zuckerberg Fix Facebook Before It Breaks Democracy?|work=The New Yorker|date=September 17, 2018<!--Issue yes, after the actual date of access-->|access-date=September 15, 2018}}</ref> پر فېسبوک دا نیوکې هم شوې چې کاروونکو ته ناقانونه یا توهین امیزه مطالبو د خپرولو اجازه ورکوي. د بېلګې په توګه: د چاپ له حق او د فکري ملکیت سرغړونې، کرکه پاروونکې ویناوې، د جنسي تېري او ترهګرۍ لمسون، جعلي خبرونه، او جرمونه، وژنې او د تاوتریخوالي د پېښو په ژوندۍ بڼه خپرول. سرېلانکا د ۲۰۱۹ کال په مې میاشت کې د مسلمانانو پر ضد له پاڅونونو وروسته، چې په همدغه کال د ایسټر یکشنبې د اختر له چاودنې وروسته د دغه هېواد په کچه تر ټولو بده پېښه وه، فېسبوک او واټساپ دواړه د سولې د ټینګښت لپاره د یوه لنډمهالي اقدام په توګه بند کړل.  فیسبوک یوازې د ۲۰۱۸ کال په وروستۍ او د ۲۰۱۹ کال په لومړۍ ربع کې ۳ میلیارده جعلي حسابونه حذف کړل، په داسې حال کې چې په پرتليزه توګه دا ټولنیزه شبکه د میاشتې د ۲.۳۹ ميليارده فعالو کاروونکو راپور ورکوي. <ref>{{cite web|first=Ariha|last=Setalvad|title=Why Facebook's video theft problem can't last|url=https://www.theverge.com/2015/8/7/9114149/facebook-freebooting-video-copyright-infringement|website=[[The Verge]]|publisher=[[Vox Media]]|date=August 7, 2015|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Facebook, Twitter and Google grilled by MPs over hate speech|url=https://www.bbc.com/news/uk-39272261|website=[[BBC News]]|publisher=BBC|date=March 14, 2017|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Amar|last=Toor|title=Facebook will work with Germany to combat anti-refugee hate speech|url=https://www.theverge.com/2015/9/15/9329119/facebook-germany-hate-speech-xenophobia-migrant-refugee|website=[[The Verge]]|publisher=[[Vox Media]]|date=September 15, 2015|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite news|first=Philip|last=Sherwell|title=Cyber anarchists blamed for unleashing a series of Facebook 'rape pages'|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/8829165/Cyber-anarchists-blamed-for-unleashing-a-series-of-Facebook-rape-pages.html|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=October 16, 2011|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=20,000 Israelis sue Facebook for ignoring Palestinian incitement|url=http://www.timesofisrael.com/20000-israelis-sue-facebook-for-ignoring-palestinian-incitement/|website=[[The Times of Israel]]|date=October 27, 2015|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Israel: Facebook's Zuckerberg has blood of slain Israeli teen on his hands|url=http://www.timesofisrael.com/israel-facebooks-zuckerberg-has-blood-of-slain-israeli-teen-on-his-hands/|website=[[The Times of Israel]]|date=July 2, 2016|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Samuel|last=Burke|title=Zuckerberg: Facebook will develop tools to fight fake news|url=https://money.cnn.com/2016/11/19/technology/mark-zuckerberg-facebook-fake-news-election/|website=[[CNN]]|date=November 19, 2016|access-date=June 3, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108115311/https://money.cnn.com/2016/11/19/technology/mark-zuckerberg-facebook-fake-news-election/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Hillary Clinton says Facebook 'must prevent fake news from creating a new reality'|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2017/05/31/hillary-clinton-says-facebook-must-prevent-fake-news-creating/|newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=June 1, 2017|access-date=June 3, 2017|last=Staff|first=Our Foreign}}</ref><ref>{{cite web|first=Seth|last=Fiegerman|title=Facebook's global fight against fake news|url=https://money.cnn.com/2017/05/09/technology/facebook-fake-news/index.html|website=[[CNN]]|date=May 9, 2017|access-date=June 3, 2017|archive-date=December 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213202422/https://money.cnn.com/2017/05/09/technology/facebook-fake-news/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|first1=Emanuella|last1=Grinberg|first2=Samira|last2=Said|title=Police: At least 40 people watched teen's sexual assault on Facebook Live|url=http://edition.cnn.com/2017/03/21/us/facebook-live-gang-rape-chicago|website=[[CNN]]|date=March 22, 2017|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Emanuella|last=Grinberg|title=Chicago torture: Facebook Live video leads to 4 arrests|url=http://edition.cnn.com/2017/01/04/us/chicago-facebook-live-beating|website=[[CNN]]|date=January 5, 2017|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{cite news|first=Aatif|last=Sulleyman|title=Facebook Live killings: Why the criticism has been harsh|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/facebook-live-killings-ai-artificial-intelligence-not-blame-fatalities-murders-us-steve-stephens-a7706056.html|website=[[The Independent]]|date=April 27, 2017|access-date=June 3, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/sri-lanka-imposes-nationwide-curfew-after-anti-muslim-riots/articleshow/69311594.cms|title=Sri Lanka Riots: Sri Lanka imposes nationwide curfew after anti-Muslim riots - Times of India|last1=May 13|first1=Reuters {{!}} Updated|last2=2019|website=The Times of India|access-date=May 14, 2019|last3=Ist|first3=21:29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/world/asia/sri-lanka-blocks-social-media-after-worst-anti-muslim-violence-since-easter-sunday-attacks-1.860859|title=Sri Lanka blocks social media after worst anti-Muslim violence since Easter Sunday attacks|website=The National|date=May 13, 2019|access-date=May 14, 2019}}</ref><ref name="Sullivan">{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/90354777/facebooks-active-user-problem-how-many-maus-are-fake|title=Facebook catches 3&nbsp;billion fake accounts, but the ones it misses are the real problem|last=Sullivan|first=Mark|website=Fast Company|date=May 23, 2019}}</ref><ref name="Sullivan2">{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/90354777/facebooks-active-user-problem-how-many-maus-are-fake|title=Facebook catches 3&nbsp;billion fake accounts, but the ones it misses are the real problem|last=Sullivan|first=Mark|website=Fast Company|date=May 23, 2019}}</ref> د ۲۰۱۹ کال د جولای په وروستیو کې دغې کمپنۍ اعلان وکړ چې د فدرالي سوداګرۍ کمیسیون (Federal Trade Commission) له لوري تر انحصار-ضد (antitrust) څېړنو لاندې ده.<ref>{{cite web|last=Cox|first=Kate|title=The FTC is investigating Facebook. Again|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2019/07/facebook-faces-new-anti-competition-investigation-as-privacy-probe-is-settled/|website=ars Technica|date=July 25, 2019|access-date=August 11, 2019}}</ref> [[وېشنيزه:وېبپاڼې]] [[وېشنيزه:ټولنيزې وب‌پاڼې]] [[وېشنيزه:اينټرنټ]] [[وېشنيزه:د اينټرنټ ټولنيزې وېبپاڼې]] ==څنګه کولی شو د فېسبوک اپلکېشېن ډانلوډ کړو ؟== د‌ فېسوک اپلکېشېن په وړيا توګه دی تاسو کولی شئ له Google Store څخه ډانلوډ کړئ. د ډانلوډ کولو لپاره لپاره لاندې لینک کلیک کړئ . https://play.google.com/store/apps/details?id=com.facebook.katana ==د فېسبوک زیانونه== فېسبوک د ځوانانو د خپګان سبب شوی که ستاسو زړه تل خپه وي او یا د ستړیا احساس کوئ، نو د دې لوی علت دا دی چې له فېسبوکه ډېر کار اخلئ. په ډنمارک کې ساینسپوهانو په یوه څیړنه کې څرګنده کړې چې هغه ځوانان چې فیسبوک کاروي، له زیات خپګان سره مخامخ او په ژوند کې د پاتي راتلو احساس کوي که چیرته ځوانان غواړي چي تیرې خوشالۍ یې بیرته په ژوند کې راشي نو د فیسبوک په کارولو کې دې بیا کتنه وکړي. دا څیړنه د اف کوپنهیګن پوهنتون ساینسپوهانو کړې او ۱۹۰۵ کال د ځوانانو او د اوسنۍ زمانې ځوانان یې سره پرتله کړي چې تر اوسنیو له جسمي او ذهني پلوه قوي ول. څیړونکو لومړی ځوانان په دوو ګروپونو وویشل په دې څېړنه کې لومړی ګروپ ځوانانو ته د فیسبوک د دوامداره کارونې هدایت وشو او دوهم ګروپ ته د فیسبوک نه کارونې هدایت وشو له یوې اوونۍ وروسته معلومه شوه چا چې فیسبوک نه دی کارولی د بدن وړتیا یې زیاته شوې او هیڅ خپګان یې نه احساساوه او هغه چا چي فیسبوک کارولی د بدن له وړتیا څخه مایوسه وه او په خپل ژوند کې یې خوښي نه احساسوله. څیړونکو ویلي چې که د فیسبوک کارونې ته مو زړه کیږي نو د یو څه وخت له پاره رخصت هم ورکوئ څو د جسم وړتیا مو قوي او په خپل ژوند کې خوشالي راولئ abaki8cpk1hf26t45f5s1w63u7hzv4u 0 14562 364059 347306 2026-05-18T07:12:16Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364059 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Saad Mohseni 2011 Shankbone.JPG|thumb|سعد محسني]] '''سعد محسني''' (۲۳ د اپرېل، ۱۹۶۶ ز. لندن، انگلستان) د يو شمېر [[افغان]] رسنيو خاوند [[موبي ډله|د موبي ډلې]]، چې په افغانستان کې د رسنيو شرکتونو تر ټولو لوی شرکت دی، مشر دی. هغه [[طلوع تلويزون|د طلوع تلويزون]]، [[طلوع نيوز]]، [[لمر تلويزون]]، [[فارسي۱]] او [[ارمان اف ام]] خاوند دی. تر دې دمخه چې هغه د موبي ډلې بنسټ کېږدي او مشرتوب يې په غاړه واخلي هغه يو بانکي کارکوونکی و، او د اسټراليا د پانگې اچونې بانکي شرکت کې يې د مالي سلاکار په توگه کار کاوه. == مخينه == محسيني په اصل کې [[لندن]] کې پيدا شوی او هغه د ياسين محسني زوی دی. د هغه پلار يو افغان ديپلومات و چې لندن ته د کار لپاره تللی و. کله چې سعد محسني درې کلن و نو بېرته د خپلې کورنۍ سره افغانستان ته ستون شو. د سعد مور صفيې په هغه وخت کې د ملگرو ملتونو لپاره کار کاوه. کله چې په افغانستان باندې روسي پوځونو يرغل وکړ نو د محسني کورنۍ په ۱۹۸۲ ز. کې آسټراليا کې کډوالۍ ته اړ شول.<ref name=new_yorker4>{{cite web |url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/07/05/100705fa_fact_auletta?currentPage=3 |title=Profile: Saad Mohseni, Afghanistan's first media mogul |publisher=[[The New Yorker]] |date=29 June 2010}}</ref> هغه دوه کشران وروڼه او يوه کشرۍ خور لري چې هر يو يې زيد محسني ، جاهد محسني او وږمه محسني نومېږي. هغه په دري او انگرېزي ژبو روان غږېږي. کله چې په ۲۰۰۱ ز. کال کې د [[طالبان|طالبانو]] دولت له مېنځه لاړ، نو سعد محسني او د هغه وروڼه افغانستان ته راستانه شول او د رسنيو په سوداگرۍ کې يې ځان ته لوی مقام جوړ کړ. د رسنيو په سوداگرۍ کې يې ټينگ بنسټ جوړ کړی او د موبي کپټال تر نامه يې يوه رسنيز شرکت جوړ کړی. "زما تل رسنۍ خوښېدې، دا ځکه چې د رسنيو له لارې خلک په رښتيا اغېزمن کېدلی شي، په ځانگړي توگه ځوانان," د محسني گروهه.<ref name=new_yorker4/> == سرچينې == <references/>‎ == باندنۍ تړنې == * [http://www.youtube.com/watch?v=v0GwxfU0gr4 انگرېزي الجزيره: د افغانستان لومړنی ۲۴ ساعته تلويزون (۸ د جولای، ۲۰۱۰)] * [http://www.youtube.com/watch?v=2xwY-xR6NSI راچل مادو: رسنۍ د يوې بلې جبهې په توگه - سعد محسني (۷ د جولای، ۲۰۱۰)] * [http://www.reuters.com/article/idUSTRE6651DT20100706 رويټرز: د افغانستان لومړنی ۲۴ ساعته خبري تلويزون (۶ د جولای، ۲۰۱۰)] * [http://www.clicker.com/tv/morning-joe/Afghanistan-s-first-media-mogul-969206/ Morning Joe (کېن اوليتا د موبي ډلې په اړه بحث) (۲۹ د جون، ۲۰۱۰)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723131958/http://www.clicker.com/tv/morning-joe/afghanistan-s-first-media-mogul-969206/ |date=2012-07-23 }} * [http://www.newyorker.com/reporting/2010/07/05/100705fa_fact_auletta د نيويارکر پېژنليک: سعد محسني, د افغانستان د رسنيو لومړنی مغول (۲۹ د جون، ۲۰۱۰)] * [http://www.msnbc.msn.com/id/26315908/vp/35941776#35941776 د راچل مادو خپرونه "په ام اس ان بي سي کې سعد محسني راچل مادو" (۱۸ د مارچ، ۲۰۱۰)] * [http://www.onthemedia.org/episodes/2010/03/05/segments/151251?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed:+onthemedia+(On+The+Media+from+NPR/WNYC) په رسنۍ کې "سعد محسني د ان پي آر په رسنۍ کې (۵ د مارچ، ۲۰۱۰)”]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.msnbc.msn.com/id/3036789/#31385292 MSNBC “ سعد محسني د ام اس ان بي سي په سهارنۍ جو خپرونه کې” (۱۶ د جون، ۲۰۰۹)] * [http://www.thedailyshow.com/video/index.jhtml?videoId=230080&title=Saad-Mohseni ورځينۍ خپرونه “ سعد محسني په ورځينۍ خپرونه کې د جان سټيوارټ سره” (۱۰ د جون، ۲۰۰۹)] * [http://www.charlierose.com/view/interview/8876 چارليس روز “د سعد محسني سره يوه مرکه” (جنوري، ۲۰۰۸)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201042340/http://www.charlierose.com/view/interview/8876 |date=2008-12-01 }} * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=89905065 ان پي آر “افغان تلويزوني کانال د سيريال د بنديزو سره په جگړه کې ” (اپرېل، ۲۰۰۸)] * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14412392 ان پي آر “مخ پر وده افغان رسنۍ د بدلون راوستلو په حال کې” (سېپتمبر، ۲۰۰۷)] * [http://marketplace.publicradio.org/display/web/2006/10/18/radical_change_on_afghanistans_airwaves/ Marketplace/Public Radio “د افغانستان په هوايي څپو کې بنسټيز بدلون” (اکتوبر، ۲۰۰۶)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927143654/http://marketplace.publicradio.org/display/web/2006/10/18/radical_change_on_afghanistans_airwaves/ |date=2011-09-27 }} * [http://www.journeyman.tv/?lid=56961 اې بي سي تلويزون “افغان تلويزون” (نومبر، ۲۰۰۶)] * [http://www.journeyman.tv/?lid=18968 اس بي اس تلويزون “انقلابي تلويزون (اگسټ، ۲۰۰۵)] * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/17/AR2008121702924.html واشنگټن پوسټ “ډاويډ اگناتيوس: څه چې افغانان غواړي” (دېسمبر، ۲۰۰۸)] * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/13/AR2007091302444.html واشنگټن پوسټ “په افغانستان کې پرايم ټايم ته رسېدنه” (سېپتمبر، ۲۰۰۷)] * [http://www.nytimes.com/2007/08/01/world/asia/01afghan.html?_r=1&scp=1&sq=Tolo%20TV&st=cse نيويارک ټايمز “اميد جنگ، د تلويزون د پخوونکو، سريالونو او ستورو شوق ” (اگسټ، ۲۰۰۷)] * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1565618-2,00.html ټايم مجله “کپيټاليزم افغانستان ته راغلی” (ډېسمبر، ۲۰۰۶)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829015051/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1565618-2,00.html |date=2008-08-29 }} * [http://money.cnn.com/2006/01/06/magazines/fortune/kabul_fortune/index.htm بخت “ په کابل کې د رسنيو امپراتوري جوړول” (جنوري، ۲۰۰۶)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106023606/http://money.cnn.com/2006/01/06/magazines/fortune/kabul_fortune/index.htm |date=2012-01-06 }} 4cjobe3ngafz6o53eryehmrjnj8yffj 0 15079 364072 357569 2026-05-18T10:30:34Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364072 wikitext text/x-wiki ټولنيزه روانپېژندنې کليشه په دې ډول تعريف کړې چې دا د خلکو د يوې ځانګړې ډلې په اړوند يو عام شوی باور دی. دا يو اټکل دی چې شونې ده چې د يوې ځانګړې ډلې د هر غړي په اړوند یې ولري. شونې ده چې د اټکل بڼې بدلې را بدلې وي، د بېلګې په ډول: شونې ده چې دا اټکل د يوې ډلې د شخصيت، غوراوي، بڼې يا وړتياوو په اړوند وي. کله ناکله کليشې ډېرې عامې، ناکره او د نويو معلوماتو سره په ټکر کې وي، خو کله ناکله بيا ډېرې دقيقې وي.<ref>{{Cite book|title=Dictionary of psychology|last=Cardwell|first=Mike|publisher=Chicago Fitzroy Dearborn|year=1999|isbn=978-1579580643|url=https://archive.org/details/dictionaryofpsyc0000card}}</ref><ref>{{Cite book|last=Myers, David G.|url=https://www.worldcat.org/oclc/795645100|title=Social psychology|date=2013|publisher=McGraw-Hill|others=Twenge, Jean M., 1971-|isbn=978-0-07-803529-6|edition=11th|location=New York, NY|oclc=795645100}}</ref> په داسې حال کې چې شونې ده، د خلکو د ډلو په اړه دا ډول تعميم د چټکو پرېکړو په اړوند ګټورې وي، خو که د ځانګړو خلکو په اړوند وي، تېروتنه او د تعصبي چلندونو دلايل بلل کېدای شي. == څرګندې کليشې == څرګندې کلېشې هغو کليشو ته ويل کېږي چې يو څوک ورڅخه خبر وي او په دې هم پوهېږي چې له دې کليشو څخه د خلکو په اړه د قضاوت لپاره کار اخلي. که چېرې د «الف» په نوم يو څوک د «ج» په نوم د يوې ډلې د يوه غړي په اړه چې د «ب» په نوم ياديږي، يو قضاوت کوي او «الف» د «ج» ډلې په اړه څرګند کليشه يي نظر لري، د شعوري مديت په کارولو سره کېدای شي، د دوی د يو اړخيزه قضاوت تعصبي بڼه کمه کړي، خو د کليشه يې اندونو په اړه د شعوري پوهې له امله د تعصب د لرې کولو هڅه ډېر ځله په حقيقي معنا د بې پرېتوب په برخه کې ناکامېږي، يا له دې امله چې د دې کليشې له امله، د منځ ته راغلي تعصب اندازه يا ډېره کمه ګڼل شوې، يا ډېره زياته ګڼل شوې ده. == ضمني کليشه يي تصورات == ضمني کليشه يي تصورات هغه دي چې د افرادو د لاشعور په اړه وي او هغوی يې په اړه خبر نه وي.<ref>{{Cite web|url=https://implicit.harvard.edu/implicit/faqs.html#faq1|title=Frequently Asked Questions|website=implicit.harvard.edu|access-date=14 April 2018}}</ref> په ټولنيزه ارواپوهنه کې، کليشه هغه فکر دی چې د افرادو د ځانګړو ډولونو يا د چلندونو د ټاکلو لارو په اړه موجوده وي او  موخه يې د ټولې ډلې د افرادو يا په ټوله کې د هغوی د چلندونو استازولي کول وي. شونې ده چې دا افکارو يا باورونو د حقيقت عکاسي وکړي يا ونه کړي. د ارواپوهنې او نورو اصولو په رڼا کې، د کليشې ډول ډول تصورات او اندونه شته، کله کله يې مشترکات سره شريک او کله نا کله بیا متضاد عناصر لري. ان په ټولنيزو علومو او د ارواپوهنې په فرعي اصولو کې، کله نا کله کليشه يي تصورات بيا بيا مخې ته راځي او په ځينو نظریاتو کې يې پېژندل ممکن وي، د بېلګې په ډول: د نورو کلتورنو په اړوند اټکلونه.<ref name="McGarty Yzerbyt et al. (2002)">{{cite book|title=Stereotypes as explanations: The formation of meaningful beliefs about social groups|last1=McGarty|first1=Craig|last2=Yzerbyt|first2=Vincent Y.|last3=Spears|first3=Russel|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2002|isbn=978-0-521-80047-1|location=Cambridge|pages=1–15|chapter=Social, cultural and cognitive factors in stereotype formation|chapter-url=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam033/2002073438.pdf}}</ref><ref name="Judd et al. (1993)">{{cite journal|last1=Judd|first1=Charles M.|last2=Park|first2=Bernadette|year=1993|title=Definition and assessment of accuracy in social stereotypes|journal=[[Psychological Review]]|volume=100|issue=1|pages=109–128|doi=10.1037/0033-295X.100.1.109|pmid=8426877}}</ref><ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal|last1=Cox|journal=[[Perspectives on Psychological Science]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003741/http://www.archpsychological.com/blog/wp-content/uploads/2012/09/deprejudice-txng-dep-n-prejudice-w-tx-for-other.pdf|url-status=dead|s2cid=1512121|pmid=26168502|doi=10.1177/1745691612455204|pages=427–449|issue=5|volume=7|url=http://www.archpsychological.com/blog/wp-content/uploads/2012/09/deprejudice-txng-dep-n-prejudice-w-tx-for-other.pdf|first1=William T. L.|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|year=2012|first4=Steven D.|last4=Hollon|first3=Patricia G.|last3=Devine|first2=Lyn Y.|last2=Abramson|archive-date=3 December 2013|access-date=19 March 2022|archivedate=3 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203003741/http://www.archpsychological.com/blog/wp-content/uploads/2012/09/deprejudice-txng-dep-n-prejudice-w-tx-for-other.pdf}}</ref><ref name="Chakkarath, P. (2010)">{{cite journal|last1=Chakkarath|first1=Pradeep|year=2010|title=Stereotypes in social psychology: The 'West-East' differentiation as a reflection of Western traditions of thought|url=https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/58094|journal=[[Psychological Studies]]|volume=55|issue=1|pages=18–25|doi=10.1007/s12646-010-0002-9|s2cid=144061506}}</ref> == رېښه == د انګليسي ژبې «''stereotype'' » ټکی، د فرانسوي ژبې له توصيفي ټکي «''stéréotype'' » څخه اخستل شوی او فرانسوي ته د يوناني ژبې له « στερεός» ټکي څخه راغلی دی، په يوناني ژبه کې د (Stereos) معنا ده «ثابت،سخت» او د « τύπος» (typos) معنا ده تاثر، په همدې بنسټ د دې اصطلاح معنا په دې ډول جوړېږي چې، «د يوې يا زياتو اندونو/نظرياتو په اړه ثابت تاثر».<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dstereo%2Fs στερεός], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref><ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dtu%2Fpos τύπος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> دا اصطلاح، په لومړي ځل په ۱۷۹۸ز کال کې «فرم ډيډوټ» په چاپي سوداګرۍ کې وکاروله، تر څو د چاپ يوه تخته تشرېح کړي چې بيا بیا يې چاپ کولای شو. د تکراري چاپ تخته، يا سټيريوټايپ، د اصلي معنا پر ځای د چاپولو لپاره کارول شوې وه. له چاپي کار دباندې د کليشې "stereotype" يادونه، په ۱۸۵۰ز کال کې د يوه نوم په توګه شوې وه چې معنا يې وه، هغه انځور چې له بدلون پرته دوام ومومي، خو د اوسنۍ ارواپوهنې په معنا سره تر ۱۹۲۲ز کال پورې دا اصطلاح نه وه کارول شوې، تر څو چې امريکايي ژورنالست «والټر ليپمين» په خپل اثر «عامه نظريه» کې په دې موډرنه معنا سره وکاروله.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=stereotype|title=stereotype – Origin and meaning of stereotype by Online Etymology Dictionary|website=etymonline.com|access-date=22 October 2017}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kleg|first1=Milton|title=Hate Prejudice and Racism|url=https://archive.org/details/hateprejudicerac0000kleg|url-access=registration|year=1993|publisher=State University of New York Press|location=Albany|pages=[https://archive.org/details/hateprejudicerac0000kleg/page/135 135]–137|isbn=978-0-585-05491-9}}</ref> == د ډلو ترمنځ د چلندونو له نورو ډولونو سره اړيکه == کليشه يي اندونه، تعصب، توکمپالنه او توپيري چلند يو له بل سره تړلي بولي، خو جلا تصورات دي. کليشه يي تصورات تر ټولو زيات علمي عناصر بلل کېږي او ډېر ځله په لاشعوري ډول وي، په داسې حال کې چې تعصب، د کليشه يي تصوراتو اغېزغورځوونکې برخه ده او توپيري چلند د تعصبي غبرګون چلندونو د عناصرو په توګه پېژندل کېږي. د ډلو تر منځ د دې درې اړخيز نقطه يي نظر څخه، کليشه يي تصورات د هغو ډلو د غړيو د ځانګړتياوو په اړه د اټکلونو او باورونو عکاسي کوي، کوم چې د تصور کوونکي څخه بدل وي، تعصب د احساساتي غبرګون استازولي کوي او د توپيري چلند په موخه کارونه دي.<ref>{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2015/11/25/news/economy/racial-discrimination-work/index.html|title=Working while brown: What discrimination looks like now|last=Vega|first=Tanzina|work=CNNMoney|access-date=26 March 2018|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512085420/https://money.cnn.com/2015/11/25/news/economy/racial-discrimination-work/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Fiske1998">{{cite book|last1=Fiske|volume=Two|chapter=Stereotyping, Prejudice, and Discrimination|page=357|isbn=978-0-19-521376-8|location=Boston, Mass.|publisher=[[McGraw-Hill]]|year=1998|edition=4th|first1=Susan T.|title=The Handbook of Social Psychology|editor3-last=Lindzey|editor3-first=Gardner|editor2-last=Fiske|editor2-first=Susan T.|editor-last=Gilbert|editor-first=Daniel T.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=w27pSuHLnLYC&pg=PA357}}</ref><ref name="Denmark">{{cite book|last1=Denmark|first1=Florence L.|editor1-first=Irving B.|editor1-last=Weiner|editor2-first=W. Edward|editor2-last=Craigheaid|title=The Corsini Encyclopedia of Psychology|edition=4th|volume=Three|year=2010|publisher=[[John Wiley & Sons|John Wiley]]|location=Hoboken, N.J.|isbn=978-0-470-47921-6|page=1277|chapter=Prejudice and Discrimination|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hhGdag3Wf-YC&pg=PA1276}}</ref><ref name="Katz & Braly (1935)">{{cite journal|last1=Katz|first1=Daniel|last2=Braly|first2=Kenneth W.|year=1935|title=Racial prejudice and racial stereotypes|journal=[[Journal of Abnormal Psychology|The Journal of Abnormal and Social Psychology]]|volume=30|issue=2|pages=175–193|doi=10.1037/h0059800}}</ref><ref name="Oakes et al. (1994)">Oakes, P. J., Haslam, S. A., & Turner, J. C. (1994). Stereotyping and social reality. Oxford: Blackwell.</ref><ref name="faculty.washington.edu">{{cite journal|last1=Devine|first1=Patricia G.|year=1989|title=Stereotypes and Prejudice: Their Automatic and Controlled Components|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=56|issue=1|pages=5–18|url=https://www.researchgate.net/publication/229067921_Stereotypes_and_Prejudice_Their_Automatic_and_Controlled_Components}}</ref> که څه هم يو له بل سره اړيکه لري، بيا هم شونې ده چې درې واړه تصورات په جلا جلا توګه موجود و اوسي. د «دانیال کيټز» او «کينيت بريلي» په وينا: کليشه يي فکر کول، هغه مهال تعصب منځ ته راوړي، کله چې د يوې ډلې د نوم په وړاندې احساساتي غبرګون ښيي، د دې ډلې د غړيو ځانګړتياوې بيانوي او بیا همدا ځآنګړنې ارزوي.<ref name="Tajfel (1981)">{{cite book|last1=Tajfel|first1=Henri|editor1-first=John C.|editor1-last=Turner|editor2-first=Howard|editor2-last=Giles|title=Intergroup behaviour|year=1981|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell]]|location=Oxford|isbn=978-0-631-11711-7|pages=144–167|chapter=Social stereotypes and social groups}}</ref> د تعصبي کليشه يي تصور ممکنه اغېزې دا دي: * په غلطو بنسټونو تعصباتو يا ناپوهۍ ته جواز موندل. * د چا په چلند يا چلند د بيا فکر کولو هيله نه لرل. * په ځينو کارونو او ډګرونو کې د کليشه يي ډلو د ځينو غړو د داخلېدو يا برياوو مخه نيول.<ref name="Tilcsik">{{cite journal|last1=Tilcsik|first1=András|year=2011|title=Pride and Prejudice: Employment Discrimination against Openly Gay Men in the United States|journal=[[American Journal of Sociology]]|volume=117|issue=2|pages=586–626|doi=10.1086/661653|pmid=22268247|hdl=1807/34998|s2cid=23542996}}</ref> == محتوا == له کليشه يي محتوا څخه موخه هغه ځانګړتياوې دي، د کومو په اړه چې خلک فکر کوي ،چې د يوې ډلې خانګړتیاوې دي. د کليشه يي محتوا څېړنه د دې ازموینه کوي چې خلک د نورو په اړه څه فکر کوي، نه دا چې په کليشه يي تصوراتو کې د ښکېلو تګلارو او لاملونو څخه بحث وکړي.<ref name="operario&fiske">{{cite book|last1=Operario|first1=Don|last2=Fiske|first2=Susan T.|editor1-first=Rupert|editor1-last=Brown|editor2-first=Samuel L|editor2-last=Gaertner|title=Blackwell Handbook of Social Psychology: Intergroup Processes|year=2003|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell]]|location=Malden, MA|isbn=978-1-4051-0654-2|pages=22–44|chapter=Stereotypes: Content, Structures, Processes, and Context|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Wfx55Z-Dw10C&pg=PA22}}</ref> د «ګورډن الپورټ» په څېر ټولنيزو ارواپوهانو له خوا وړانديز شويو کليشه يي محتوياتو د لومړيو نظریاتو د اټکل له مخې: له خپلې ډلې څخه دباندې ډلو کليشه يي تصورات د يو ډول مخالفت انځور وړاندې کوي. د بېلګې په ډول: «کيټز» او «بريلي» د ۱۹۳۳ز کال په خپله کلاسيکه څېړنه کې استدلال کړی دی چې قومي کليشې په يو ډول منفي دي.<ref name="fiske et al. 2002">{{cite journal|last1=Fiske|journal=[[Journal of Personality and Social Psychology]]|pmid=12051578|url=http://www.cos.gatech.edu/facultyres/Diversity_Studies/Fiske_StereotypeContent.pdf|doi=10.1037/0022-3514.82.6.878|pages=878–902|issue=6|volume=82|title=A Model of (Often Mixed) Stereotype Content: Competence and Warmth Respectively Follow From Perceived Status and Competition|first1=Susan T.|year=2002|first4=Jun|last4=Xu|first3=Peter|last3=Glick|first2=Amy J. C.|last2=Cuddy|citeseerx=10.1.1.320.4001|access-date=2022-03-19|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402162902/https://cos.gatech.edu/facultyres/Diversity_Studies/Fiske_StereotypeContent.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{cite book|last1=Cuddy|first1=Amy J. C.|last2=Fiske|first2=Susan T.|editor1-first=Todd D|editor1-last=Nelson|title=Ageism: Stereotyping and Prejudice against Older Persons|year=2002|publisher=[[MIT Press]]|location=Cambridge, Mass.|isbn=978-0-262-14077-5|pages=7–8|chapter=Doddering But Dear: Process, Content, and Function in Stereotyping of Older Persons|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UvxEoFQ0LYwC&pg=PA7}}</ref> د دې په خلاف، د کليشه يي محتوا يوې نوې بېلګې دا نظریه وړاندې کړې ده چې: کليشه يي تصورات ډېر ځله مبهم او په دوو اړخونو کې مختلف وي، چې دا دوه اړخونه دا دي: خواخوږي او وړتيا. د خواخوږۍ او وړتیا وړاندوينه په ترتيب سره د سيالۍ او حيثيت د کمۍ له امله منځته راځي. هغه ډلې چې د يو ډول سرچينو (لکه د کالج ځای) لپاره په خپله ډله کې سيالۍ نه کوي، دوی خواخوږي بلل کېږي، په داسې حال کې چې د لوړ حيثيت (لکه د اقتصاد يا زده کړې له اړخه بريالي) ډلې بيا وړ او برابرې بلل شوې دي. د خواخوږۍ او وړتيا لوړې او ښکته درجې، په څلورو ټولګو کې هره ډله يې جلا جلا احساسات منځ ته راوړي. دا بېلګه هغه ښکارنده تشرېح کوي چې د ځينو بهرنيو ډلو ستاينه کېږی، خو ناخوښه وي، په داسې حال کې چې نورې ډلې خوښې ګڼل کېږي، خو درناوی يې نه کيږي. دا نمونه په بېلا بېلو قومي او نړيوالو بېلګو، په تجرباتي ډول ازمايل شوې وه او موندل شوې وه چې باوري کليشه يي محتوياتو اټکل کوي.<ref>{{cite journal|last1=Cuddy|first1=Amy J. C.|year=2009|title=Stereotype content model across cultures: Towards universal similarities and some differences|journal=[[British Journal of Social Psychology]]|volume=48|issue=1|pages=1–33|doi=10.1348/014466608X314935|pmid=19178758|url=http://www.people.hbs.edu/acuddy/2009,%20cuddy%20et%20al.,%20BJSP.pdf|display-authors=etal|pmc=3912751}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dovidio|edition=5th|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Pye5IkCFgRYC&pg=PA1085|chapter=Intergroup Bias|page=[https://archive.org/details/handbookofsocial5ed2unse/page/1085 1085]|isbn=978-0-470-13747-5|location=Hooboken, N.J.|publisher=John Wiley|year=2010|volume=Two|title=Handbook of Social Psychology|first1=John F.|editor3-last=Lindzey|editor3-first=Gardner|editor2-last=Gilbert|editor2-first=Daniel T.|editor1-last=Susan T.|editor1-first=Fiske|first2=Samuel L.|last2=Gaertner|url=https://archive.org/details/handbookofsocial5ed2unse/page/1085}}</ref> == کارونه == لومړيو څېړنو ښودلې ده چې کليشه يي تصورات، يواځې سختو، ځپل شويو او امرانه خلکو کارولي دي. دا اند اوسنيو څېړنو رد کړی دی، کوم چې وړانديز کوي، چې کليشه یي تصورات په هر ځای کې کېدای شي او وړانديز شوی و، چې کليشه يي تصورات د ټوليزو ډلو په باورونو کې وشمېرل شي، دا معنا، هغه خلک چې په يوې ټولنيزې ډلې پورې اړه لري، دوی يو شان کليشه يي تصورات لري. اوسنۍ څېړنې ټينګار کوي چې: په کليشه يي تصوراتو د بشپړ پوهېدو لپاره د هغې په دوو بشپړونکو ليدونو د غور کولو اړتيا ده: يو هغه ،کوم چې د يو ځانګړي کلتور/فرعي کلتور په دننه کې سره شریک دي او دويم هغه، کوم چې د يو کس(فرد) په ذهن کې جوړ شوي دي.<ref>Macrae CN, Stangor C, Hewstone M. (eds.) "Stereotypes and stereotyping." 1995, p. 4</ref> === د پوهې او ټولنيزو کارونو تر منځ اړيکه === کليشه يي تصورات د خلکو تر منځ په خپلمنځي کچه د پوهې فعاليتونه او د ډلو په کچه ټولنيز کارونه وړاندې کولای شي. د ډلو په کچه د کار په موخه د کليشه يي تصوراتو لپاره (د ټولنيزې پېژندګلوي لارې چارې وګورئ: د ټولنيزې پېژندګلوئ اند او د خپل ځان د ډلبندي کولو نظر) ، يو کس بايد خپل ځان د يوې ډلې د برخې په توګه وويني او د دې ډلې د برخې ګرځېدل هم بايد د يو فرد لپاره روښانه وي.<ref name="Tajfel (1981)2">{{cite book|last1=Tajfel|first1=Henri|editor1-first=John C.|editor1-last=Turner|editor2-first=Howard|editor2-last=Giles|title=Intergroup behaviour|year=1981|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell]]|location=Oxford|isbn=978-0-631-11711-7|pages=144–167|chapter=Social stereotypes and social groups}}</ref> «کریګ ميک ګارټي، رسل سپيرز او ونسنټ وای يزربيټ» (۲۰۰۲ز) استدلال کړی چې، د کليشه يي تصوراتو ادراکي فعاليتونه، له ټولنيزو کارونو سره د اړيکې په لړ کې تر ټولو ښه د پوهېدو وړ دي او همدا راز د دې پر عکس.<ref name="McGarty Spears et al. (2002)">{{cite book|last1=McGarty|first1=Craig|last3=Yzerbyt|first3=Vincent Y.|last2=Spears|first2=Russel|title=Stereotypes as explanations: The formation of meaningful beliefs about social groups|url=https://archive.org/details/stereotypesasexp00mcga|url-access=limited|year=2002|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-80047-1|pages=[https://archive.org/details/stereotypesasexp00mcga/page/n197 186]–199|chapter=Conclusion: stereotypes are selective, variable and contested explanations}}</ref> === د پوهېدو کارونه === کليشه يي تصورات د نړۍ په پېژندلو کې مرسته کولای شي. دا د ډلبندي کولو يوه بڼه ده، کومه چې د معلوماتو په ساده کولو او منظمولو کې مرسته کوي. په همدې بنسټ معلومات په اسانۍ پېژندل کېدای شي، يادېدای شي، اټکل يې کېدای شي او په وړاندې يې غبرګون ښودل کېدای شي. کليشه يي تصورات د شیانو يا خلکو ټولګې دي. د کليشو تر منځ، شيان يا خلک د شونتيا تر بريده يو له بل سره مختلف دي. د کليشو په دننه کې شیان يا خلک د شونتيا تر بريده يو بل ته ورته دي.<ref name="Allport (1954)">{{cite book|title=The Nature of Prejudice|last=Allport|first=Gordon W.|author-link=Gordon Allport|year=1954|publisher=[[Addison-Wesley]]|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-201-00175-4|page=[https://archive.org/details/natureofprejudic00gord/page/189 189]|url=https://archive.org/details/natureofprejudic00gord|url-access=registration}}</ref> == سرچينې == د هالڼډي ژبې د ويکيپېډيا پاڼه [[وېشنيزه:ارواپوهنه| ]] [[وېشنيزه:ساپوهنه]] fhk2uydxqgyj54mxhrs2evqopmqzfz7 0 19182 364060 363713 2026-05-18T07:15:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364060 wikitext text/x-wiki {{چارواکۍ}} [[دوتنه:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|بټنوک|د سعودي عرب د آل سعود ټبر اووم پاچا]] سلمان بن عبدالعزیز السعود (په عربي سلمان بن عبدالعزیز السعود، سلمان بن عبدالعزیز السعود [salˈmaːn ben ˈʕabd alʕaˈziːz ʔaːl saˈʕuːd] د ۱۹۳۵ ز کال د ډېسمبر په ۳۱ زېږېدلی) د سعودي عربستان پاچا دی، د ۲۰۱۵ ز کال د جنوري له ۱۵مې راهیسي واکمني کوي. واک ته تر رسېدو د مخه د ۲۰۱۲ کال د جون میاشتې له ۱۶مې نېټې څخه د ۲۰۱۵ کال د جنوري تر ۲۳ پورې د عربستان ولیعهد و. هغه د پاچا عبدالعزیز ۲۵ زوی او د هغه شپږم زوی دی چې د پاچا په توګه يې سلطنت کړی (نور یې سعود، فیصل، خالد، فهد او عبدالله وو). سلمان د پاچا عبدالعزیز او حسه بنت احمداسدیري زوی دی او له اووه سدیریونو (په سعودي عربستان کې د ملک عبدالعزیز ۷ زامن چې سکه وروڼه دي او د هغه مېرمنې حسې ته ویل کېږي ) څخه یو دی. هغه له ۱۹۶۳ کال راهیسې تر ۲۰۱۱ کال پورې د ۴۸ کلونو لپاره د ریاض مرستیال والي او وروسته د ریاض والي و او بیا د دفاع وزیر وټاکل شو. هغه په ۲۰۱۲ کال کې ولیهعد وټاکل شو. سلمان په ۲۰۱۵ کال کې د خپل ناسکه ورور عبدالله تر مړینې وروسته پاچا شو. د ۲۰۱۹ ز کال له ډېسمبر راهیسې د پاچا عبدالعزیز تر ټولو زوړ ژوندی زوی دی.     د پاچا په توګه د سلمان لوی نوښتونه د یمن په کورنۍ جګړه کې لاسوهنه، د سعودي د ۲۰۳۰ ز کال ليدلوری او په ۲۰۱۷ ز کال کې ښځو ته د موټر چلولو اجازه ورکول وو. د هغه زوی ولیعهد شهزاده محمد بن سلمان، د سعودي عربستان اصلي واکمن ګڼل کېږي.   <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48661233|title=Saudi Arabia: My experience as a female driver, one year on|work=BBC News|date=24 June 2019|access-date=17 August 2021}}</ref> == لومړنی ژوند == سلمان د ۱۹۳۵ ز کال د ډېسمبر په ۳۱ مه زېږېدلی او د سعودي عربستان  د لومړي پاچا او بنسټ اېښودونکي عبدالعزیز ۲۵م زوی دی. سلمان او د هغه شپږ سکه وروڼه اووه سدیري جوړوي. هغه د مربا په ماڼۍ کې لوی شوی. <ref name="Aawsat">{{cite web|title=Profile: New Saudi Defense Minister Prince Salman bin Abdulaziz|url=http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|work=Asharq Alawsat|access-date=14 February 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214200738/http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|archive-date=14 February 2015}}</ref><ref>{{cite journal|title=An Heir to the Kingdom: New Crown Prince Salman|journal=The Diplomat|date=July–August 2012|volume=35|pages=8–11|url=http://www.ids.gov.sa/sites/ar/Diplomat/Book%20Diplomat%2035.pdf|access-date=2022-03-01|archivedate=2013-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024162851/http://www.ids.gov.sa/sites/ar/Diplomat/Book%20Diplomat%2035.pdf}}</ref><ref>Alexander Bligh. From Prince to King; Succession to the throne in Saudi Arabia. New York, New York University Press (1984). Arabic edition: Alexander Bligh. Min amir ila malik. London, D.A. Publications (1989).</ref><ref name="nbhf">{{cite web|title=Crown Prince receives Lifetime Achievement Award in the field of Urban Heritage|url=http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|work=National Built Heritage Forum|access-date=17 July 2013|تاريخ الأرشيف=6 October 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|url-status=dead|خونديځ نېټه=6 October 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965}}</ref> سلمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په پلازمېنه ریاض کې د شهزادګانو په ښوونځي کې ترلاسه کړې، هغه ښوونځۍ چې د پاچا عبدالعزیز له خوا د خپلو ماشومانو د زده‌کړې لپاره رامنځته شوی. هغه دیني او عصري علوم زده کړل. <ref>{{cite web|title=Arab Rulers' Academic Degrees, Majors at a Glance|date=11 June 2017|url=https://ifpnews.com/exclusive/arab-rulers-academic-degrees/|access-date=20 January 2019|archive-date=20 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190120194551/https://ifpnews.com/exclusive/arab-rulers-academic-degrees/|url-status=dead}}</ref><ref name="moi">{{cite web|title=His royal highness Prince Salman bin Abdulaziz|url=http://www.riyadh.gov.sa/en/Pages/Princes/Princes.aspx?ItemId=5|work=Ministry of Interior|access-date=12 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930121212/http://www.riyadh.gov.sa/en/Pages/Princes/Princes.aspx?ItemId=5|archive-date=30 September 2013}}</ref><ref name="sew1">{{cite web|title=Ministers with portfolio|url=http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|work=Saudi Embassy, Washington DC|access-date=19 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607004102/http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|archive-date=7 June 2012}}</ref> == د ریاض والي == سلمان د ۱۹۵۴ ز کال د مارچ په ۱۷ مه، د ۱۹ کلنۍ په عمر د ریاض ولایت مرستیال والي شو اود  ۱۹۵۵ز  کال د اپرېل میاشتې تر ۱۹مې نېتې په یاد موقف کې پاتې شو. هغه د ۱۹۶۳ ز کال د فبرورۍ په پنځمه نېټه د ولایت والي شو او په هغه موقف کې د ۲۰۱۱ ز کال د نومبر تر ۵ نېټې پاتې شو. <ref name="sew12">{{cite web|title=Ministers with portfolio|url=http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|work=Saudi Embassy, Washington DC|access-date=19 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607004102/http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|archive-date=7 June 2012}}</ref> د والي په توګه هغه له منځنۍ کچې ښار څخه پرمختللي ښار ته د ریاض په پرمختګ کې مرسته وکړه. هغه د سیلاني توب د یوې مهمې اړیکې په توګه د بهرنیو شتمنیو او د پانګو د پروژو د جذب له لارې خپل هېواد ته خدمت وکړ. هغه له لویديځ سره له سیاسي او اقتصادي اړیکو څخه ملاتړ وکړ. سلمان د خپلې حکومتولۍ په بهیر کې د سعود پاچا له پوهنتون څخه سلاکاران وګومارل. <ref>Joseph A. Kechichian. Succession in Saudi Arabia. New York: Palgrave, 2001. Print.</ref><ref name="pbs">{{cite web|title=Prince Salman bin Abdulaziz|url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/episodes/the-saudi-question/whos-who-the-house-of-saud/prince-sulayman-ibn-abdul-aziz/2871/|work=PBS|date=7 October 2004|access-date=26 May 2012}}</ref> سلمان د پنځو لسیزو په بهير کې د رياض د والي په توګه د ظریفو روحاني، قبیله‌يي ګټو په مدیریت کې د هغه شهزاده په توګه چې د سعودي عربستان سیاست تعینوي ماهر شو. هغه د پاچا عبدالعزیز د څېړنو او ارشیف د بنسټ (KAFRA)، د پاچا عبدالعزیز د موزیم، د شهزاده سلمان د معلولیت د څېړنو مرکز او د بډوډو له ناروغانو څخه د شهزاده فهد بن سلمان د پالنې د خیریه بنسټ رئیس هم و.  <ref>[http://uk.businessinsider.com/heres-everything-we-know-about-the-new-saudi-king-2015-1?r=US Here's Everything We Know About The New Saudi King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018050803/http://uk.businessinsider.com/heres-everything-we-know-about-the-new-saudi-king-2015-1?r=US |date=2017-10-18 }} Business Insider. 23 January 2015. Retrieved 27 January 2015.</ref><ref>{{cite news|author=Sharif M. Taha|title=Sharjah ruler among 18 to be honored by Prince Salyman|url=http://arabnews.com/saudiarabia/article626065.ece|access-date=12 May 2012|newspaper=Arab News|date=5 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509193610/http://arabnews.com/saudiarabia/article626065.ece|archive-date=9 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=In-Depth Study of King Faisal's Life Urged|url=http://archive.arabnews.com/?page=1&section=0&article=109790&d=11&m=5&y=2008|access-date=8 June 2012|newspaper=Arab News|date=11 May 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616061137/http://archive.arabnews.com/?page=1|archive-date=16 June 2012}}</ref> کله چې هغه والي و، پاچا سلمان څو بهرني سفرونه وکړل. هغه په ۱۹۷۴ ز کال کې له کوېټ، بحرین او قطر څخه له یادو هېوادونو سره د سعودي د اړیکو د پیاوړي کولو لپاره لیدنه وکړه. په ۱۹۹۱ ز کال کې د کاناډا مونټ ریيل ښار ته  د سفر په بهیر کې یوه ګالري پرانیسته. په ۱۹۹۶ ز کال کې د پاریس ښار په الېزه ماڼۍ کې د فرانسې د وخت د ولسمشر جاکوس شېراک له خوا بدرګه شو. په همدې کال کې هغه بوسنيا او هرزګوینا ته سفر وکړ ، تر څو د دغه هېواد له مسلمانو ښاریانو سره مالي مرسته وکړي. سلمان په ۱۹۹۸ ز کال د اسیایي سفرونو په یوه برخه کې له پاکستان، جاپان، بروني او چین څخه لیدنه وکړه.  <ref>{{Cite journal|author1=Giorgio Cafiero|author2=Theodore Karasik|year=2017|title=King Salman's Return to Brunei Two Decades Later|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0168-ssoar-50995-9|journal=IndraStra Global|issue=3|page=5}}</ref><ref>{{cite web|title=الجولات الخارجية لسلمان.. دعم للعلاقات وتعزيز للرؤية السعودية|url=http://www.al-madina.com/node/386509|work=Al Madina|date=26 June 2012|access-date=14 February 2015|تاريخ الأرشيف=14 April 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509|url-status=dead|خونديځ نېټه=14 April 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509}}</ref> د واشنګټن پوست د راپور له مخې، د سعودي  ژورنالېست جمال خاشقجي «د ریاض د وخت پر والي شهزاده سلمان او له افعان مجاهدینو څخه د سعودي عربستان د ملاتړ کمېټې پر مشرتابه له سلفي افراطي ډلو څخه چې په افغانستان کې یې د شوروي خلاف جګړه کمزورې کوله، د غیر عاقلانه مالي ملاتړ  له امله نیوکه وکړه.»  <ref>{{cite news|title=Jamal Khashoggi's long road to the doors of the Saudi Consulate|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/jamal-khashoggis-long-road-to-the-doors-of-the-saudi-consulate/2018/10/12/b461d6f4-ce1a-11e8-920f-dd52e1ae4570_story.html?noredirect=on|work=The Washington Post|date=12 October 2018}}</ref> د سلمان په دوره کې ریاض د منځني ختيځ په تر ټولو غني او د سوداګرۍ او تجارت لپاره په مهم ځای بدل شو. د ښوونځیو، پوهنتونو او لوبغالو په ګډون د بنسټیزو پروژو په برخه کې هم پرمختګونه وشول. هغه د ولایت په اړه وویل: <ref name="Aawsat2">{{cite web|title=Profile: New Saudi Defense Minister Prince Salman bin Abdulaziz|url=http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|work=Asharq Alawsat|access-date=14 February 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214200738/http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|archive-date=14 February 2015}}</ref><blockquote>ماته د ریاض په سیمه کې هر کلی یا هر ښارګوټی ګران دی او زما په زړه کې ځانګړی ځای لري... زه په ریاض کې د هر ګام شاهد وم، ځکه له ریاض څخه د لرې‌والي فکر راته ستونزمن دی. <ref name="Aawsat2" /></blockquote> == په دویمه لیکه == سلمان د ۲۰۱۱ ز کال د نومبر په پنځمه، د لومړي وزیر دویم مرستیال او د دفاع وزیر، د خپل سکه ورور ولیعهد شهزاده سلطان ځای ناستی شو. ساتام بن عبدالعزیز د ریاض ولایت والي وټاکل شو. سلمان په ورته ورځ د ملي امنیت د شورا (NSC) غړی ونومول شو.  <ref>{{cite news|title=Saudi Arabia names Prince Salman as new defence minister|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15607814|access-date=26 May 2012|work=BBC News|date=5 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=The Allegiance Council|url=http://www.thefreelibrary.com/The+Allegiance+Council.-a0272373988|access-date=16 March 2013|work=APS Diplomat News Service|date=27 October 2011|archive-date=11 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130411223309/http://www.thefreelibrary.com/The+Allegiance+Council.-a0272373988|url-status=dead}}</ref> د اټکل له مخې: هغه د خپلو فردي ځانګړنو له امله د ځای ناستي‌توب په بېړنۍ کرښه کې ځای پر ځای شوی. تر هر څه وړاندې هغه د قونصلګرۍ او ديپلماتیک طبیعت لري. هغه د بچیانو په نوم د کورنۍ شورا (په عربي ژبه مجلس الاثرا) مشري وکړه، چې په ۲۰۰۰م کال کې د پاچا فهد په واسطه د کورنیو مسائلو د حل، هوکړو او د کورنۍ د ځینو غړو له خوا د هر ډول د شرم وړ چلند له عامولو څخه د مخنیوي د هڅو په موخه رامنځته شوې وه. په دویم قدم کې سلمان په شاهي کورنۍ کې په «منځني نسل» پورې تړاو لري، په دې توګه هغه کولی شي، له اجتماعي او فرهنګي پلوه د دواړو نسلونو تر منځ اړیکو ته پراختیا ورکړي. د هغه د واکمنۍ له اوږدې دورې څخه د یوې وروستۍ پایلې په توګه ویلی شو چې ،هغه د عربو او نړیوالې دایرې تر منځ د اړیکو یوې شبکې ته وده ورکړې ده.  <ref name="alakhbar">{{cite news|author=Basheer al Baker|title=Prince Sulayman Seeks Balance in Saudi Transitional Period|url=http://english.al-akhbar.com/content/prince-sulayman-seeks-balance-saudi-transitional-period|access-date=23 April 2012|newspaper=Al Akhbar|date=3 November 2011}}{{dead link|date=April 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=Talal Kapoor|title=Nayif's Passing – The Family Regroups|url=http://www.datarabia.com/royals/viewCommentary.do?id=88025|work=Datarabia|access-date=7 July 2012|date=2 July 2012|archive-date=17 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817042249/http://www.datarabia.com/royals/viewCommentary.do?id=88025|url-status=dead}}</ref><ref name="ata">{{cite journal|author=Amir Taheri|title=Saudi Arabia: Change Begins within the Family|journal=The Journal of the National Committee on American Foreign Policy|year=2012|volume=34|issue=3|pages=138–143|doi=10.1080/10803920.2012.686725|s2cid=154850947}}</ref> سلمان په بحرین کې د پوځي لاس‌وهنې پالیسۍ ته دوام ور کړ. سلمان د ۲۰۱۲ ز کال په اپرېل کې له امریکا او انګلیس څخه لیدنه وکړه، چېرې چې هغه د متحده ایالاتو له ولسمشر بارک اوباما او د بریتانیا له لومړي وزیر ډېوېډ کامرون سره ولیدل. په ۲۰۱۳ز کال کې يې د سعودي پوځي لګښتونو ته پام شو، چې ۶۷ میلیارد ډالرو ته لوړ شوي چې تر بریتانیا، فرانسې او جاپان وروسته یې د نړۍ په کچه څلورم ځای درلود. سلمان د دفاع د وزیر په توګه  د پوځ مشر و، چې په ۲۰۱۴ ز کال کې سعودي عربستان او نورو عربي هېوادونو له متحده ایالاتو سره د اسلامي دولت خلاف په سوریه او عراق کې په هوايي بریدونو کې برخه واخیسته. <ref>{{cite news|title=Saudi Prince dead, Salman likely successor|url=http://www.tradearabia.com/news/LAW_219067.html|access-date=17 June 2012|work=Trade Arabia|date=16 June 2012|archive-date=19 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619191540/http://www.tradearabia.com/news/LAW_219067.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|title=Al Saud move with speed to reconfigure top team after Nayef's death|journal=Gulf States Newsletter|date=21 June 2012|volume=36|issue=926|url=http://www.gsn-online.com/sites/default/files/GSN%20926.pdf|access-date=23 February 2013|archivedate=18 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018050815/http://www.gsn-online.com/sites/default/files/GSN%20926.pdf}}</ref><ref>"Saudis lead Middle East military spending". 14 April 2014. Al Jazeera. Retrieved 14 April 2014.</ref> == سرچینې == [[وېشنيزه:د سعودي عربستان پاچايان]] b3fbpja8vreqaq7qdkx7lb0qizb26f5 0 23021 364070 358365 2026-05-18T10:24:06Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364070 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} '''نوکیا توليدي شرکت''' (په اصل کې '''نوکیا اویج''' دی چې اوس د '''نوکیا''' په نوم یادیږي؛ د نوکیا'''NOKIA''' په نوم '''سټایل''' شوی) {{Efn|{{IPAc-en|UK|ˈ|n|ɒ|k|i|ə}}, {{IPAc-en|US|ˈ|n|oʊ|k|i|ə}}, {{IPA-fi|ˈnokiɑ|lang}}.}} د فنلینډ څو ملي مخابراتو ، مالوماتي ټکنالوجۍ او مصرف کونکي برېښنایی شرکت دی چې په 1865 کې تاسیس شوی. د نوکیا اصلي مرکز د [[فینلنډ|فنلینډ]] په ایسپو کې د لوی هیلسنکي میټروپولیټان سیمه کې دی، مګر د شرکت اصلي ریښې د پیرکانما په تامپیر سیمه کې دي. <ref name="roots">[https://www.hs.fi/kaupunki/art-2000002690780.html HS: Nokian juuret ovat Tammerkosken rannalla] (in Finnish)</ref> په 2020 کې، نوکیا په 100 هیوادونو کې نږدې 92,000 خلک <ref>{{Cite web |last=Morris |first=Iain |title=Nokia has cut 11,000 jobs in effort to boost profit |url=https://www.lightreading.com/5g/nokia-has-cut-11000-jobs-in-effort-to-boost-profit/d/d-id/767869 |website=Light Reading}}</ref> په کار ګمارلي، په 130 هیوادونو کې یې سوداګرۍ ترسره کړې، او د 23 ملیارد یورو کلني عاید راپور ورکړی. نوکیا یو عامه محدود شرکت دی چې د هیلسینکي سټاک ایکسچینج او نیویارک سټاک ایکسچینج کې لیست شوی . <ref name="FAQ">{{Cite web |title=Nokia&nbsp;– FAQ |url=http://www.nokia.com/about-nokia/company/faq |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208110105/http://www.nokia.com/about-nokia/company/faq |archive-date=8 February 2009 |access-date=16 March 2009 |publisher=Nokia Corporation}}</ref> دا د ''فارچون ګلوبل 500'' له مخې د 2016 عاید له مخې د نړۍ 415م لوی شرکت دی چې په 2009 کې یې 85 ځای ته رسیدلی دی. <ref>{{Cite web |title=Fortune Global 500 (100) – 2009 (Fortune ) – Ranking The Brands |url=https://www.rankingthebrands.com/The-Brand-Rankings.aspx?rankingID=50&year=57 |access-date=28 March 2019 |website=Rankingthebrands.com}}</ref> دا د یورو سټوکس 50 سټاک بازار شاخص یوه برخه ده. <ref name="FAQ2">{{cite web |title=Nokia&nbsp;– FAQ |url=http://www.nokia.com/about-nokia/company/faq |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208110105/http://www.nokia.com/about-nokia/company/faq |archive-date=8 February 2009 |access-date=16 March 2009 |publisher=Nokia Corporation}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Euro Stoxx 50 |url=https://www.stoxx.com/index-details?symbol=SX5E |access-date=24 August 2017 |website=Boerse-frankfurt.de}}</ref> شرکت په تیرو 150 کلونو کې په بیلابیلو صنعتونو کې فعالیت کړی. دا د نبض د کارخانې په توګه تاسیس شوی او د اوږدې مودې راهیسې د ربړ او کیبلونو سره تړلی و، مګر د 1990 لسیزې راهیسې په لوی پیمانه مخابراتي زیربنا ، د ټیکنالوژۍ پراختیا، او جواز ورکولو تمرکز کوي. <ref name="verge-newnokia">{{Cite web |date=18 November 2014 |title=This is the new Nokia |url=https://www.theverge.com/2014/11/18/7240077/the-new-nokia |access-date=23 November 2014 |website=The Verge}}</ref> نوکیا د ګرځنده ټیلیفوني صنعت کې د پام وړ مرسته کړې، د [[جي اس ام|GSM]] ، 3G ، او LTE معیارونو په پراختیا کې مرسته کوي. د یوې لسیزې لپاره چې په 1998 کې پیل شو، نوکیا په ټوله نړۍ کې د [[گرځنده غږلېږدی|ګرځنده تلیفونونو]] او سمارټ فونونو ترټولو لوی پلورونکی و. که څه هم د 2000 لسیزې په وروستیو کې، نوکیا د یو لړ خراب مدیریت پریکړو سره مخ شو، او ډیر ژر یې د ګرځنده تلیفون بازار کې د هغې ونډه په چټکۍ سره راټیټه کړه. د [[مايکروسافټ|مایکروسافټ]] او نوکیا سره د وروسته پاتې بازارونو سره د ملګرتیا وروسته، مایکروسافټ د خپل ګرځنده تلیفون سوداګرۍ وپلورل، <ref name="verge-msnokia">{{Cite web |date=2 September 2013 |title=Microsoft buys Nokia's Devices and Services Unit, unites Windows Phone 8 and its hardware maker |url=https://www.theverge.com/2013/9/2/4688530/microsoft-buys-nokias-devices-and-services-unit-unites-windows-phone |access-date=3 September 2013 |website=The Verge}}</ref> په 2014 کې مایکروسافټ موبایل د خپل ځای ناستی په توګه رامینځته کړ <ref>{{Cite web |title=Microsoft closes Nokia deal, pays more than expected |url=http://www.cnet.com/news/microsoft-closes-nokia-deal-pays-more-than-expected/ |website=CNET}}</ref> . د خرڅلاو وروسته، نوکیا د خپل مخابراتي زیربناوو سوداګرۍ او د شیانو ټیکنالوژیو انټرنیټ باندې ډیر تمرکز پیل کړ، چې د دې دلته د نقشه کولو ویش او د الکاټل-لوسنټ استملاک لخوا په نښه شوی، په شمول د بیل لابراتوار څیړنیز سازمان. شرکت بیا د مجازی واقعیت او ډیجیټل روغتیا سره هم تجربه وکړه، وروستی یې د وینګس پیرود له لارې. <ref>{{Cite web |title=How Nokia reinvented itself |url=https://www.cnnmoney.ch/shows/newsmaker/videos/risto-siilasmaa-how-nokia-reinvented-itself |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024035505/https://www.cnnmoney.ch/shows/newsmaker/videos/risto-siilasmaa-how-nokia-reinvented-itself |archive-date=24 October 2018 |access-date=28 March 2019 |website=CNNMoney Switzerland}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nokia celebrates first day of combined operations with Alcatel-Lucent |url=http://company.nokia.com/en/news/press-releases/2016/01/14/nokia-celebrates-first-day-of-combined-operations-with-alcatel-lucent/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116173207/http://company.nokia.com/en/news/press-releases/2016/01/14/nokia-celebrates-first-day-of-combined-operations-with-alcatel-lucent |archive-date=16 January 2016 |access-date=15 January 2016 |publisher=Nokia}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 April 2016 |title=Nokia plans to acquire Withings to accelerate entry into Digital Health |url=http://company.nokia.com/en/news/press-releases/2016/04/26/nokia-plans-to-acquire-withings-to-accelerate-entry-into-digital-health |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519223456/http://company.nokia.com/en/news/press-releases/2016/04/26/nokia-plans-to-acquire-withings-to-accelerate-entry-into-digital-health |archive-date=19 May 2016 |access-date=1 June 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Best |first=Jo |title='Mobile phones are our history, not our future': Nokia on where next for hardware |url=https://www.zdnet.com/article/mobile-phones-are-our-history-not-our-future-nokia-on-where-next-for-hardware/ |access-date=28 March 2019 |website=Zdnet.com}}</ref> د نوکیا برانډ د HMD Global سره د جواز ورکولو ترتیب له لارې په 2016 کې د ګرځنده او سمارټ فون بازار ته راستون شو. <ref>{{Cite web |last=Scott Barr |first=Chris |date=18 May 2016 |title=Microsoft sells Nokia brand use to Foxconn and HMD global |url=https://www.slashgear.com/microsoft-sells-nokia-brand-to-foxconn-and-hmd-global-18440501/ |access-date=16 May 2017 |website= |publisher=SlashGear}}</ref> نوکیا د ډیری لوی ګرځنده تلیفون پلورونکو لپاره د پیټینټ لوی جواز ورکوونکي په توګه دوام لري. <ref>{{Cite web |title=Nokia's key to success: A strong portfolio combined with aggressive licensing – Filing Analytics |url=https://filinganalytics.io/2018/05/24/nokias-key-to-success-a-strong-portfolio-combined-with-aggressive-licensing/ |access-date=28 March 2019 |website=Filinganalytics.io |تاريخ الأرشيف=4 November 2018 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181104010138/https://filinganalytics.io/2018/05/24/nokias-key-to-success-a-strong-portfolio-combined-with-aggressive-licensing/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=4 November 2018 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181104010138/https://filinganalytics.io/2018/05/24/nokias-key-to-success-a-strong-portfolio-combined-with-aggressive-licensing/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181104010138/https://filinganalytics.io/2018/05/24/nokias-key-to-success-a-strong-portfolio-combined-with-aggressive-licensing/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104010138/https://filinganalytics.io/2018/05/24/nokias-key-to-success-a-strong-portfolio-combined-with-aggressive-licensing/ }}</ref> تر 2018 پورې، نوکیا د نړۍ دریم لوی شبکې تجهیزات جوړونکی دی. <ref>{{Cite web |date=23 August 2018 |title=Ericsson, Samsung gain share in network gear as ZTE slumps |url=https://uk.reuters.com/article/uk-telecoms-networks-ericsson-idUKKCN1L80WV |access-date=28 March 2019 |website=Uk.reuters.com |خونديځ نېټه=15 April 2019 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190415022117/https://uk.reuters.com/article/uk-telecoms-networks-ericsson-idUKKCN1L80WV |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415022117/https://uk.reuters.com/article/uk-telecoms-networks-ericsson-idUKKCN1L80WV }}</ref> دا شرکت د فنس لخوا د [[هېوادپالنه|ملي ویاړ]] سره لیدل کیده، ځکه چې د ګرځنده تلیفون سوداګرۍ دا د فنلینډ څخه د نړۍ ترټولو لوی شرکت او برانډ جوړ کړی. <ref>{{Cite web |last=Vilpponen |first=Antti |date=4 September 2013 |title=Nokia: Finland mourns the demise of its proud tech heritage |url=https://www.theguardian.com/technology/2013/sep/04/nokia-finland-microsoft-startups}}</ref> په 2000 کې په خپل اوج کې، د مخابراتي بلبل په وخت کې، نوکیا د هیواد د [[نا خالص داخلي تولید|GDP]] 4٪، د ټول صادراتو 21٪، او د هیلسینکي سټاک ایکسچینج بازار پانګې 70٪ برخه درلوده. <ref>{{Cite web |last=Bloomberg |date=4 September 2013 |title=Finland mourns loss of national icon Nokia |url=http://www.livemint.com/Companies/PwBwCojcrsb9gITrCWCdlM/Finland-mourns-loss-of-national-icon-Nokia.html |access-date=14 July 2022 |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608145734/https://www.livemint.com/Companies/PwBwCojcrsb9gITrCWCdlM/Finland-mourns-loss-of-national-icon-Nokia.html |url-status=dead }}</ref> == تاریخ == === 1865-1967 === [[دوتنه:Nokia_Toilet_paper.JPG|بټنوک| د تشناب کاغذونو رولونه چې د نوکیا لخوا په 1960s کې تولید شوي، د واپریکي میوزیم مرکز ، ټیمپیر]] د نوکیا تاریخ د 1865 څخه نیټه ده، کله چې د فنلینډ - سویډن کان کیندنې انجینر فریډریک ایډیستام د فنلینډ د تامپیر ښار ته نږدې د تامرکوسکي ریپډس په څنډو کې د نبض کارخانه جوړه کړه (بیا د [[د روسيې سترواکي|روسیې په امپراتورۍ]] کې). <ref name="roots"/> په 1868 کې د نوکیا ګاونډي ښار ته نږدې د نبض دوهم کار پرانستل شو، چیرې چې د اوبو د بریښنا سرچینې شتون درلود. <ref name="roots" /> په 1871 کې، ایډسټام، د خپل ملګري لیو میشیلین سره یوځای، یو ګډ شرکت جوړ کړ او د ''نوکیا اب'' په نوم یې (په [[سویډني ژبه|سویډني]] کې، د ''نوکیا شرکت'' انګلیسي معادل دی) په نوم یاد کړ. اډسټام په ۱۸۹۶ کال کې تقاعد شو او د دې شرکت مشر میشیلین یې جوړ کړ. هغه په 1902 کې د بریښنا تولید ته پراختیا ورکړه، کوم چې ایډیسټام مخالفت کړی و. په 1904 کې Suomen Gummitehdas (Finland Rabber ''Works'' ) د ربړ سوداګرۍ چې د اډوارډ پولون لخوا تاسیس شو، د نوکیا ښار ته نږدې یوه فابریکه جوړه کړه او خپل نوم یې وکارول. په 1922 کې، په اوس خپلواک فنلینډ کې، نوکیا اب د فنلینډ ربړ ورکس او Kaapelitehdas ( ''د کیبل فابریکه'' ) سره ملګرتیا وکړه، چې ټول اوس په ګډه د پولون تر مشرۍ لاندې. د ربړ شرکت په چټکۍ سره وده وکړه کله چې دا په 1930 لسیزه کې د نوکیا سیمې ته لاړ ترڅو د بریښنا رسولو څخه ګټه پورته کړي، او کیبل شرکت ډیر ژر دا کار وکړ. نوکیا په هغه وخت کې د 1930 لسیزې څخه تر 1990 کلونو پورې د ملکي او نظامي دواړو لپاره تنفس کونکي هم جوړ کړل. <ref>{{Cite web |title=Start01 |url=http://www.gasmasklexikon.com/Page/Start01.htm |access-date=23 November 2016 |website=Gasmasklexikon.com}}</ref> === 1967-1990 === [[دوتنه:Patteriston_komentopaikka_Hämeenlinna_4.JPG|بټنوک| LV 317M نظامي راډیو د هامینلینا توپخانې میوزیم کې]] [[دوتنه:Nokian_Boots_(2).jpg|بټنوک| د نوکیا ربړ بوټان]] په 1967 کې، درې شرکتونه - نوکیا، کاپلیټهډاس، او فنلند ربر ورکس - د نوکیا کارپوریشن جوړولو لپاره یوځای شول، په څلورو لویو کاروبارونو کې بیا تنظیم شوي: ځنګلونه، کیبل، ربړ، او بریښنایی. د 1970 لسیزې په لومړیو کې، دا د شبکې او راډیو صنعتونو ته ننوتل. نوکیا په 1983 کې د فنلینډ د دفاعي ځواکونو لپاره د نظامي تجهیزاتو جوړول پیل کړل ( ''Puolustusvoimat'' ) ، لکه Sanomalaite M/90 مخابراتي ، او M61 ګاز ماسک لومړی په 1960s کې رامینځته شو. نوکیا اوس مسلکي ګرځنده راډیوګانې ، د ټیلیفون سویچونه ، [[کانډنسر|کپاسیټرونه]] او کیمیاوي مواد هم جوړوي. په ۱۹۶۰ لسیزه کې له [[شوروي اتحاد]] سره د فنلنډ له سوداګریز تړون وروسته، نوکیا د شوروي بازار ته پراختیا ورکړه. دا ډیر ژر سوداګري پراخه کړه، د اتوماتیک تلیفون تبادلې څخه تر [[روباټیک|روبوټیک]] پورې د نورو په مینځ کې؛ د 1970 لسیزې په وروستیو کې، شوروي اتحاد د نوکیا لپاره په یو لوی بازار بدل شو، چې لوړه ګټه یې ترلاسه کړه. نوکیا د شوروي اتحاد سره د ساینسي ټیکنالوژۍ په برخه کې هم همکاري وکړه. د امریکا حکومت د ۱۹۸۰ لسیزې په لومړیو کې د [[سړه جګړه|سړې جګړې]] له پای ته رسیدو وروسته د دې همکارۍ په اړه شکمن شو. نوکیا د متحده ایالاتو ډیری برخې وارد کړې او د شوروي لپاره یې په محصولاتو کې کارولې، او د امریکا د دفاع وزارت مرستیال، ریچارډ پرل په وینا، نوکیا د پنټاګون سره پټه همکاري درلوده چې امریکا ته یې اجازه ورکړه چې د ټیکنالوژیکي پرمختګونو څخه څارنه وکړي. شوروي اتحاد د نوکیا سره د سوداګرۍ له لارې. <ref>{{Cite web |date=3 January 2009 |title=U.S. Threatened to Block Finnish Arms Deal Over High-Tech Exports in 1980's |url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/us_threatened_to_block_finnish_arms_deal_over_high-tech_exports_in_1980s/5710542 |website=Yle Uutiset}}</ref> دا د دواړو خواوو سره د فنلنډ د سوداګرۍ یوه مظاهره وه، ځکه چې دا د سړې جګړې پرمهال بې طرفه وه. په 1977 کې، کری کیرامو اجراییه رییس شو او د شرکت سوداګرۍ یې بدل کړ. په دې وخت کې، فنلینډ هغه څه وګرځیدل چې "نورډیک جاپان" بلل کیږي.  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> هغه په مشرۍ، نوکیا په 1984 کې د تلویزیون جوړونکي سالورا په شمول ډیری شرکتونه ترلاسه کړل، ورپسې په 1985 کې د سویډني الکترونیکي او کمپیوټر جوړونکي Luxor AB او په 1987 کې د فرانسوي تلویزیون جوړونکي Oceanic. دې کار نوکیا د اروپا دریم لوی تلویزیون جوړونکی جوړ کړ (د فیلیپس او تامسن څخه وروسته). موجوده برانډونه په 1996 کې د تلویزیون سوداګرۍ پای ته رسیدو پورې کارولو ته دوام ورکړ. [[دوتنه:Nokia_Mikko_display_and_keyboard.JPG|بټنوک| نوکیا میکو 3 منی کمپیوټر، 1978]] [[دوتنه:Mobira_Cityman_450.JPG|بټنوک| Mobira Cityman 450, 1985]] په 1987 کې، نوکیا Schaub-Lorenz، د آلمان د معیاري الیکټریک لورینز (SEL) مصرف کونکي عملیات ترلاسه کړل، چې د هغې "Schaub-Lorenz" او "Graetz" برانډونه شامل وو. دا په اصل کې د امریکا د نړیوال ټیلیفون او ټیلیګراف (ITT) شرکت برخه وه، او د استملاک محصولات د "ITT نوکیا" برانډ لاندې وپلورل شول، سره له دې چې د SEL لخوا په 1986 کې د الکاټل مخکینۍ کمپنۍ Générale d'Electricité (CGE) پلورل شوي. . د ۱۹۸۸ کال د اپریل په لومړۍ نیټه، نوکیا د ایرکسن د معلوماتي سیسټمونو څانګه وپلورله، <ref>{{Cite news|URL=https://www.nytimes.com/1988/01/21/business/company-news-nokia-oy-buys-stake-in-ericsson.html|Title=COMPANY NEWS; Nokia Oy Buys Stake in Ericsson|Date=21 January 1988|Work=The New York Times}}</ref> چې د سویډني الوتکو او موټر جوړونکي Saab د Datasaab کمپیوټر څانګې په توګه پیل شوې وه. د ایرکسن معلوماتو سیسټمونو د الفاسکوپ ټرمینلونه، ټایپ رایټرونه ، کوچني کمپیوټرونه او د ایرکسن برانډ شوي IBM مطابقت لرونکي کمپیوټرونه جوړ کړل. د نوکیا د معلوماتو سیسټمونو څانګې سره یوځای کول - چې له 1981 راهیسې د مایکرو میکو په نوم د شخصي کمپیوټرونو یوه کرښه درلوده - په پایله کې د نوکیا ډیټا په نوم یاد شو. نوکیا هم د موبیرا، د ګرځنده ټیلفوني شرکت، چې د خپل راتلونکي ګرځنده تلیفون سوداګرۍ بنسټ و، ترلاسه کړ. په 1981 کې، موبیرا د نورډیک ګرځنده تلیفون (NMT) خدمت پیل کړ، چې د نړۍ لومړی نړیوال ګرځنده شبکه ده او لومړی یې چې نړیوال رومینګ ته اجازه ورکوي. په 1982 کې، موبیرا د موبیرا سناتور موټر تلیفون، د نوکیا لومړنی ګرځنده تلیفون په لاره واچاوه. په هغه وخت کې، شرکت د ګرځنده تلیفونونو په تولید کې هیڅ دلچسپي نه درلوده، کوم چې اجرایوي بورډ د جیمز بانډ د ګیجټونو سره ورته وګڼل: احتمالي راتلونکي او مناسب وسایل. د دې ټولو لاسته راوړنو وروسته، د نوکیا د عاید اساس 2.7 ملیارد امریکایي ډالر شو. سی ای او کیرامو د دسمبر په 11 د 1988 کې ځان وژنه وکړه. په 1987 کې، Kaapelitehdas د 44 کلونو وروسته په خپل هیلسینکي فابریکه کې د کیبلونو تولید بند کړ، په اغیزمنه توګه یې فرعي شرکت وتړل.<gallery> دوتنه:Mobira 800-NDB.JPG|موبیرا 800-NDB غیر مستقیم بیکن د فنلینډ هوایی ځواک سیګنال میوزیم کې موقعیت لري دوتنه:Lasersuunnin merivoimien vuosipäivä 2013 Kotka 3.JPG|د نوکیا میک 8532 لیزر رینج فائنڈر چې دمخه د فنلینډ ساحلي توپخانې لخوا کارول شوی و دوتنه:Patteriston komentopaikka Hämeenlinna 2.JPG|د هامینلینا توپخانې میوزیم نندارې چې د فنلینډ توپچي کنډک کمانډ پوسټ کې د نوکیا توپخانې کیلکولیټر سره د اور کنټرول افسر لري دوتنه:MikroMikko 4 TT m216 Tekniikan museo 02.jpg|د 1980 لسیزې په وروستیو کې MikroMikko 4 TT m216 ډیسټاپ کمپیوټر د ټیکنالوژۍ میوزیم، هیلسینکي، فنلینډ کې دوتنه:Itt-nokia television and vhs-video.jpeg|ITT نوکیا تلویزیون د ITT نوکیا VCR سره (ITT/SEL) دوتنه:Mobira kaukohakulaite.png|د 1986 موبیرا پاڼه </gallery> === 1990-2010 === [[دوتنه:Jorma_Ollila_2013.jpg|بټنوک| جورما اولیلا ، چې د 1992 څخه تر 2006 پورې د سی ای او په توګه د ګرځنده تلیفون بازار کې د نوکیا وده څارنه کوي.]] د CEO په توګه د Simo Vuorilehto له ټاکل کیدو وروسته، یو لوی بیارغونه پالن شوې وه. په شرکت کې د 11 ګروپونو سره، Vuorilehto صنعتي واحدونه چې هغه یې غیر ستراتیژیک ګڼلي وو، جلا کړل. نوکیا ټایرونه ( ''Nokin Renkaat'' )، د ټایرونو تولید کونکی دی چې په اصل کې په 1932 کې د فنلینډ ربړ کارونو د څانګې په توګه رامینځته شوی، په 1988 کې د نوکیا کارپوریشن څخه جلا شو. دوه کاله وروسته، په 1990 کې، د فنلند ربړ کارونو دا کار تعقیب کړ. په 1991 کې نوکیا خپل کمپیوټر څانګه، نوکیا ډیټا، په [[بریتانیا|انګلستان کې]] میشته نړیوال کمپیوټر محدود (ICL) ته وپلورل، چې د Fujitsu Siemens مخکینۍ ده. پانګه اچوونکو دا د مالي ستونزو په توګه فکر کاوه او د نوکیا د سټاک بیه د پایلې په توګه راټیټه شوه. فنلنډ هم اوس د ژوندي حافظې په برخه کې تر ټولو ناوړه کړکیچ تجربه کوي، او د شوروي اتحاد ړنګېدل ، چې یو لوی پیرودونکی دی، مسله نوره هم خرابه کړه. Vuorilehto د 1992 کال په جنورۍ کې پریښودل شو او پر ځای یې جورما اولیلا وټاکل شو، چې له 1990 راهیسې د ګرځنده تلیفون سوداګرۍ مشر و او د دې برخې د پلورلو په اړه یې مشوره ورکړه. اولیلا پریکړه وکړه چې نوکیا په یوه " [[مخابرات|مخابراتي]] " شرکت بدل کړي، او بالاخره یې د بریښنا سوداګرۍ په څیر د ویش څخه ځان خلاص کړ. دا ستراتیژي خورا بریالۍ ثابته شوه او شرکت په راتلونکو کلونو کې په چټکۍ سره وده وکړه. د نوکیا عملیاتي ګټه په 1991 کې له منفي څخه په 1995 کې <ref>{{Cite web |title=Nokia's Secret Code Perhaps the least hierarchical big company in the world, Nokia has been winning big in wireless. But its Finnish recipe for innovation is about to be put to the test. – May 1, 2000 |url=http://archive.fortune.com/magazines/fortune/fortune_archive/2000/05/01/278948/index.htm |website=Archive.fortune.com}}</ref> ملیارد ډالرو ته او په 1999 کې نږدې 4 ملیارد ډالرو ته ورسیده. د موبیرا سناتور وروسته د نوکیا لومړی بشپړ پورټ ایبل ګرځنده تلیفون په 1987 کې د موبیرا سټیمین 900 و. نوکیا په 1980 لسیزه کې د [[جي اس ام|GSM]] ګرځنده معیارونو په پراختیا کې مرسته وکړه، او د نوکیا سیمنز شبکې مخکینۍ سیمنز سره یې د GSM لومړنۍ شبکه جوړه کړه. د نړۍ لومړی GSM زنګ د فنلنډ لومړي وزیر هري هولکیري د ۱۹۹۱ کال د جولای په لومړۍ نېټه د نوکیا د ۹۰۰ وسایلو په کارولو سره وکړ.&nbsp;د MHz بانډ شبکه د نوکیا لخوا جوړه شوې او د Radiolinja لخوا پرمخ وړل کیږي. د 1992 په نومبر کې، نوکیا 1011 په لاره واچول شو، چې دا په سوداګریزه توګه د GSM ګرځنده تلیفون په توګه شتون لري. <ref>{{Cite web |title=Nokia´s Pioneering GSM Research and Development to be Awarded by Eduard Rhein Foundation |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1997/10/17/nokias-pioneering-gsm-research-and-development-to-be-awarded-by-eduard-rhein-foundation |publisher=Nokia}}</ref> سالورا اوی د نوکیا د فرعي شرکت په توګه په 1989 کې پای ته ورسیده کله چې څانګه د نوکیا- موبیرا اوی سره یوځای شوه. دا برانډ تر 1995 پورې د تلویزیونونو لپاره کارول کیدو ته دوام ورکړ. د 1996 کال د جون په 12، نوکیا اعلان وکړ چې خپل [[تلويزون|تلویزیوني]] سوداګرۍ په کاناډا/هانګ کانګ کې میشته نیم ټیک کارپوریشن ته پلوري. <ref>{{Cite web |title=Nokia Announces Heads of Agreement to Sell Its Remaining Television Business |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1996/06/12/nokia-announces-heads-of-agreement-to-sell-its-remaining-television-business |publisher=Nokia}}</ref> په آلمان کې د تلویزیون جوړولو فابریکه د 1996 په سپتمبر کې وتړل شوه. په خرڅلاو کې په تورکو کې یوه فابریکه شامله وه او د ۱۹۹۹ کال تر پایه پورې د نوکیا، فنلکس ، لوکسر ، سلورا ، شوب-لورینز او <ref>{{Cite web |title=Nokia Announces Final Sale of its Television Manufacturing Business |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1996/07/17/nokia-announces-final-sale-of-its-television-manufacturing-business |publisher=Nokia}}</ref> برانډونو د کارولو حقونه شامل وو. ځینې دا برانڈونه وروسته نورو شرکتونو ته وپلورل شول. نوکیا لومړی و چې په انګلستان کې یې د ډیجیټل سپوږمکۍ ریسیورونه په لاره واچول چې د مارچ په 1997 کې اعلان شو <ref>{{Cite web |title=Nokia First to Launch Digital Satellite Receiver in The UK |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1997/03/13/nokia-first-to-launch-digital-satellite-receiver-in-the-uk |publisher=Nokia}}</ref> د 1997 په اګست کې نوکیا لومړی ډیجیټل سپوږمکۍ اخیستونکی د عام انٹرفیس (CI) ملاتړ سره معرفي کړ. <ref>{{Cite web |title=Nokia launches the World's first Digital IRD With 'Common Interface' |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1997/08/29/nokia-launches-the-worlds-first-digital-ird-with-common-interface |publisher=Nokia}}</ref> په 1998 کې نوکیا د برتانوي ډیجیټل براډکاسټینګ (BDB) لخوا د نړۍ د لومړي ډیجیټل ځمکني تلویزیون سیټ ټاپ بکسونو تولید لپاره غوره عرضه کونکی شو ، کوم چې په پای کې د ONdigital په توګه پیل شو. <ref>{{Cite web |title=Nokia is chosen supplier to British Digital Broadcasting |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1998/03/08/nokia-is-chosen-supplier-to-british-digital-broadcasting |publisher=Nokia}}</ref> [[دوتنه:Digital-tv-box_från_Nokia.jpg|بټنوک| د نوکیا میډیا ماسټر سیټ ټاپ بکس]] د 1998 په اکتوبر کې، نوکیا د موټرولا څخه مخکې شو چې د غوره پلورونکي ګرځنده تلیفون برانډ شو، <ref>{{Cite web |title=Nokia to invest about FIM 1 billion in mobile phone production in Bochum, Germany |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1998/12/21/nokia-to-invest-about-fim-1-billion-in-mobile-phone-production-in-bochum-germany |publisher=Nokia}}</ref> او په دسمبر کې یې خپل 100 ملیون ګرځنده تلیفون جوړ کړ. <ref>{{Cite web |title=Nokia manufactures its 100 millionth mobile phone |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1998/12/03/nokia-manufactures-its-100-millionth-mobile-phone |publisher=Nokia}}</ref> یو لوی دلیل چې ولې نوکیا د خپلو اصلي سیالانو موټروولا او ایرکسن پروړاندې وده وکړه دا و چې دا اداره کړي د ځوانانو بازار او فیشن پلوه مصرف کونکو ته پاملرنه وکړي ، خورا د پام وړ د نوکیا 5110 او 3210 هینډسیټونو سره چې د رنګارنګ او بدلیدونکي بیک - پراخه لړۍ وړاندې کوي. پوښونه چې Xpress-on نومیږي. <ref>{{Cite web |last=Oremus |first=Will |date=20 September 2016 |title=The 1999 Handset That Finally Made Cellphones Cool |url=https://slate.com/technology/2016/09/the-development-of-the-nokia-3210-the-cellphone-that-started-the-mobile-revolution.html |access-date=28 March 2019 |website=Slate Magazine}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mobile phone history |url=https://www.mobilephonehistory.co.uk/history/mobile_phone_history.php |access-date=28 March 2019 |website=Mobilephonehistory.co.uk |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328215036/https://www.mobilephonehistory.co.uk/history/mobile_phone_history.php |url-status=dead }}</ref> په 1992 کې یو له پخوانیو فیشن تلیفونونو څخه، د سویس واچ جوړونکي سویچ څخه، د نوکیا 101 هینډسیټ پراساس و. <ref>{{Cite web |title=Nokia fashion phones |url=https://www.mobilephonehistory.co.uk/nokia/nokia_fashion_phones.php |access-date=28 March 2019 |website=Mobilephonehistory.co.uk |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328214945/https://www.mobilephonehistory.co.uk/nokia/nokia_fashion_phones.php |url-status=dead }}</ref> شرکت به د ورټو څانګه هم رامینځته کړي ، د لوکس ګرځنده هینډسیټ رامینځته کړي. نوکیا د 1996 په اپریل کې ادعا وکړه چې خپل 447Xav او 447K مانیټرونه د سټیریو سپیکرو او فرعي ووفر سره لومړی وي. <ref>{{Cite web |title=Nokia Builds on "Media-Ready" Monitor Series with New 21" Line |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1996/04/22/nokia-builds-on-media-ready-monitor-series-with-new-21-line |publisher=Nokia}}</ref> د می په 1999 کې نوکیا خپل لومړی بې سیم LAN محصولات معرفي کړل. <ref>{{Cite web |title=Nokia to move wireless LAN products toward mass market |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1999/05/11/nokia-to-move-wireless-lan-products-toward-mass-market |publisher=Nokia}}</ref> د 2000 په جنورۍ کې ViewSonic د نوکیا ډیسپلی محصولات ترلاسه کړل، د شخصي کمپیوټرونو لپاره د ډیزاینونو څانګه. <ref>{{Cite web |title=ViewSonic Corporation Acquires Nokia Display Products' Branded Business |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2000/01/17/viewsonic-corporation-acquires-nokia-display-products-branded-business |publisher=Nokia}}</ref> په 26 اپریل 2001 نوکیا په اسپانیا کې د DSL موډیمونو او روټرونو رسولو لپاره د ټیلفونیکا سره ملګرتیا وکړه. <ref>{{Cite web |title=Nokia to supply Telefónica with ADSL modems in Spain |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2001/04/26/nokia-to-supply-telefonica-with-adsl-modems-in-spain |publisher=Nokia}}</ref> په 1997 کې، نوکیا د برازیل الیکترونیکي شرکت Gradiente سره یو ګډ شرکت تاسیس کړ چیرې چې دوی ته اجازه ورکړل شوه چې د نوکیا او ګریډینټ برانډ نومونو لاندې د نوکیا ګرځنده تلیفونونو ډولونه تولید کړي. <ref name="nokia">{{Cite news|Title=Nokia acquired Gradiente's share in Brazilian manufacturing joint venture NGI|URL=https://pnrlogin.globenewswire.com/?ReturnUrl=%2fnews-release%2f2000%2f10%2f20%2f1845768%2f0%2fen%2fNokia-acquired-Gradiente-s-share-in-Brazilian-manufacturing-joint-venture-NGI.html}}</ref> په 1998 کې، نوکیا د EPOC32 د ځای ناستي په توګه د PDAs او سمارټ ګرځنده تلیفونونو لپاره یو نوی عملیاتي سیسټم رامینځته کولو لپاره د Psion په مشرۍ Symbian Ltd. دوی په 2001 کې د Symbian OS چلولو نوکیا 9210 کمونیکیټر خپور کړ او په هغه کال کې یې د Symbian لړۍ 60 پلیټ فارم رامینځته کړ، وروسته یې د خپل لومړي کامرې تلیفون ، نوکیا 7650 سره معرفي کړ. نوکیا او سمبیان دواړه په پای کې په ترتیب سره د سمارټ فون هارډویر او سافټویر ترټولو لوی جوړونکي شول، او د 2004 په فبروري کې نوکیا د Symbian Ltd ترټولو لوی ونډه لرونکی شو <ref>{{Cite web |title=Nokia to acquire Psion plc's shares in Symbian |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2004/02/09/nokia-to-acquire-psion-plcs-shares-in-symbian |publisher=Nokia}}</ref> نوکیا د 2008 کال په جون کې ټول شرکت ترلاسه کړ او بیا یې د خپل ځای ناستی په توګه سمبیان بنسټ جوړ کړ. <ref>{{Cite web |title=Nokia to acquire Symbian Limited to enable evolution of the leading open mobile platform |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2008/06/24/nokia-to-acquire-symbian-limited-to-enable-evolution-of-the-leading-open-mobile-platform |publisher=Nokia}}</ref> یوازې په 1998 کې، شرکت د 20 ملیارد ډالرو د پلور عاید درلود چې 2.6 ملیارد ډالر ګټه یې کوله. په 2000 کې نوکیا تر 55,000 ډیر خلک په کار ګمارلي وو، <ref>{{Cite web |title=Nokia supplies WAP technology to Thus in UK |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2000/03/02/nokia-supplies-wap-technology-to-thus-in-uk |publisher=Nokia}}</ref> او د ګرځنده تلیفون په بازار کې یې د بازار ونډه 30٪ درلوده، نږدې دوه چنده د خپل نږدې سیال، موتورولا په پرتله. <ref>{{Cite web |date=5 December 2000 |title=Nokia: 'Best is yet to come' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1055805.stm |access-date=28 March 2019 |website=News.bbc.co.uk}}</ref> دغه شرکت تر ۱۹۹۹ کال پورې په ۱۴۰ هېوادونو کې فعالیت کاوه. دا هغه مهال راپور ورکړ شوی و چې ځینې خلک په دې باور وو چې نوکیا یو [[جاپان|جاپاني]] شرکت دی. د 1996 او 2001 ترمنځ، د نوکیا سوداګري پنځه چنده زیاته شوه، له 6.5 [[عايدات|ملیارد]] یورو څخه 31 ملیارد یورو ته. <ref>{{Cite web |last=Monaghan |first=Angela |date=3 September 2013 |title=Nokia: the rise and fall of a mobile phone giant |url=https://www.theguardian.com/technology/2013/sep/03/nokia-rise-fall-mobile-phone-giant |access-date=28 March 2019 |website=Theguardian.com}}</ref> [[دوتنه:Nokia_mobile_phones.jpg|ښي|بټنوک|250x250px| د نوکیا ګرځنده تلیفونونو ټولګه د 2000s څخه]] دا شرکت به بیا د کامرې تلیفونونو یو بریالي او نوښت جوړونکي په توګه وپیژندل شي. نوکیا 3600/3650 لومړی کامرې تلیفون و چې په 2003 کې په شمالي امریکا کې وپلورل شو. د 2005 په اپریل کې نوکیا د آلمان د کیمرې اپټیکس جوړونکي کارل زیس AG سره ملګرتیا وکړه. <ref>{{Cite web |title=Nokia and Carl Zeiss join forces to offer enhanced imaging for camera phone users |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2005/04/27/nokia-and-carl-zeiss-join-forces-to-offer-enhanced-imaging-for-camera-phone-users |publisher=Nokia}}</ref> په همدې میاشت کې نوکیا Nseries معرفي کړ، کوم چې به د راتلونکو شپږو کلونو لپاره د دې سمارټ فونونو عمده لاین شي. <ref>{{Cite web |title=Nokia launches Nokia Nseries branded multimedia device range |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2005/04/27/nokia-launches-nokia-nseries-branded-multimedia-device-range |publisher=Nokia}}</ref> د نوکیا N95 په سپتمبر 2006 کې معرفي شو خورا بریالی شو او په 2007 کې په اروپا کې د "غوره ګرځنده عکس اخیستونکي وسیله <ref>{{Cite web |title=Nokia N95 Wins Prestigious TIPA Award 2007 |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2007/04/24/nokia-n95-wins-prestigious-tipa-award-2007 |publisher=Nokia}}</ref> په توګه هم ورکړل شو. د هغې ځای ناستی N82 د [[زېنون|زینون]] فلش نندارې ته وړاندې کړ، <ref>{{Cite web |title=It's what cameras have become – the new Nokia N82 |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2007/11/14/its-what-cameras-have-become-the-new-nokia-n82 |publisher=Nokia}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nokia N82 wins renowned TIPA "Best Mobile Imaging Device in Europe" Award 2008 |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2008/04/23/nokia-n82-wins-renowned-tipa-best-mobile-imaging-device-in-europe-award-2008 |publisher=Nokia}}</ref> په 2008 کې یې په اروپا کې د "غوره ګرځنده عکس اخیستنې" وسیلې جایزه ګټلو کې مرسته وکړه. N93 په 2006 کې د خپل ځانګړي کیمکارډر او د تودوخې وړ ډیزاین لپاره پیژندل شوی و چې د کلیم شیل او کیمکارډر په څیر موقعیت ترمینځ تیریږي. <ref>{{Cite web |title=Nokia Introduces the Next Story in Video with the Nokia N93 |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2006/04/25/nokia-introduces-the-next-story-in-video-with-the-nokia-n93 |publisher=Nokia}}</ref> دوی په 2010 کې د لوړ ریزولوشن 12 میګاپکسل سینسر سره د N8 لپاره هم ښه پیژندل شوي؛ 808 PureView په 2012 کې د 41 میګاپکسله سینسر سره؛ او په 2012 کې د Lumia 920 پرچم بردار چې د PureView پرمختللي ټیکنالوژي پلي کوي. <ref>{{Cite web |title=New Nokia Lumia Range Delivers Latest PureView Camera Innovation, New Navigation Experiences and Wireless Charging on Windows Phone 8 |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2012/09/05/new-nokia-lumia-range-delivers-latest-pureview-camera-innovation-new-navigation-experiences-and-wireless-charging-on-windows-phone-8 |publisher=Nokia}}</ref> نوکیا د ''سانپ'' د شهرت له امله د ګرځنده لوبو یو له مخکښانو څخه و ، کوم چې په ډیری محصولاتو کې دمخه بار شوی و. په 2002 کې، نوکیا هڅه وکړه چې د لاسي لوبو بازار ته د N-Gage سره مات کړي. <ref>{{Cite web |title=Nokia N-Gage (TM) mobile game deck – the revolutionary gaming experience |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2003/02/05/nokia-n-gage-tm-mobile-game-deck-the-revolutionary-gaming-experience |publisher=Nokia}}</ref> د نوکیا د ساتیرۍ او رسنیو مشر، ایلکا رایسکینین، یو ځل د " ګیم بوای د 10 کلنو ماشومانو لپاره" نقل کړی، <ref>{{Cite web |date=12 June 2003 |title=Nokia's Ilkka slams Game Boy Advance |url=https://www.digitaltrends.com/gaming/nokias-ilkka-slams-game-boy-advance/}}</ref> وویل چې N-Gage د بالغ لیدونکو لپاره ډیر مناسب دی. په هرصورت، وسیله ناکامه وه، نشي کولی د بازار غالب مشر نینټینډو ننګونه وکړي. نوکیا هڅه وکړه چې د خپلو S60 سمارټ فونونو لپاره د پلیټ فارم په توګه N-Gage بیا ژوندي کړي، چې بالاخره په 2008 <ref>{{Cite web |title=Get out and play – with N-Gage games in your Nokia device |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2007/08/29/get-out-and-play-with-n-gage-games-in-your-nokia-device |publisher=Nokia}}</ref> پیل شو. د 2004 په Q1 کې، د نوکیا د ګرځنده تلیفون هینډسیټ بازار برخه په چټکۍ سره 28.9٪ ته راښکته شوه، چې یو کال دمخه 34.6٪ ته راټیټه شوه. <ref>{{Cite web |last=Milner |first=Mark |date=17 April 2004 |title=Nokia losing market share |url=https://www.theguardian.com/business/2004/apr/17/mobilephones |access-date=28 March 2019 |website=Theguardian.com}}</ref> په هرصورت، په 2006 کې شرکت په ثابت ډول یو ځل بیا لاسته راوړی <ref>{{Cite web |last=Schofield |first=Jack |date=27 November 2007 |title=Nokia increases market share in mobile phone business |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2007/nov/27/nokiaincreasesmarketsharei |access-date=28 March 2019 |website=Theguardian.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 November 2006 |title=Nokia and Motorola gain market share as arena grows – Technology & Media – International Herald Tribune |url=https://www.nytimes.com/2006/11/22/technology/22iht-mobile.3632626.html |access-date=28 March 2019 |website=[[The New York Times]]}}</ref> او د 2007 په Q4 کې د 40.4٪ خپل ټول وخت لوړ شمیر ته ورسید. <ref>{{Cite web |last=Smith |first=Tony |date=24 January 2008 |title=Nokia grabs 40% of phone market for first time |url=https://www.theregister.co.uk/2008/01/24/sa_q4_phone_figures/ |access-date=28 March 2019 |website=[[The Register]]}}</ref> په دې ربع کې د دې سمارټ فون بازار ونډه 51٪ وه. <ref>{{Cite web |date=11 March 2009 |title=Report: Nokia's smartphone market share dropping |url=https://www.fiercewireless.com/wireless/report-nokia-s-smartphone-market-share-dropping |access-date=28 March 2019 |website=FierceWireless}}</ref> نوکیا په هغه وخت کې د [[شمالي امريکا|شمالي امریکا]] په ټولو سیمو کې ترټولو لوی پلورونکی و. <ref>{{Cite web |last=Tofel |first=Kevin C. |date=11 March 2009 |title=Winners and Loser in the Smartphone Market: Q4 2008 |url=https://gigaom.com/2009/03/11/winners-and-losers-in-the-smartphone-market-q408/ |access-date=28 March 2019 |website=Gigaom.com |تاريخ الأرشيف=28 March 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190328214945/https://gigaom.com/2009/03/11/winners-and-losers-in-the-smartphone-market-q408/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=28 March 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190328214945/https://gigaom.com/2009/03/11/winners-and-losers-in-the-smartphone-market-q408/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190328214945/https://gigaom.com/2009/03/11/winners-and-losers-in-the-smartphone-market-q408/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328214945/https://gigaom.com/2009/03/11/winners-and-losers-in-the-smartphone-market-q408/ }}</ref> نوکیا د ګرځنده تلویزیون آزموینې په 2005 کې په فنلینډ کې د عامه خپرونکي Yle لخوا چمتو شوي مینځپانګې سره پیل کړې. خدمتونه د DVB-H معیار پراساس دي. دا د پراخه سکرین نوکیا 7710 سمارټ فون سره د ځانګړي لاسرسي سره لیدل کیدی شي دا د DVB-H سیګنالونو ترلاسه کولو توان لري. <ref>{{Cite web |title=Live Mobile TV broadcasts for the first time at an international sporting event |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2005/08/05/live-mobile-tv-broadcasts-for-the-first-time-at-an-international-sporting-event |publisher=Nokia}}</ref> نوکیا د 2005 <ref>{{Cite web |title=Mobile TV trial goes live in UK |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2005/09/22/mobile-tv-trial-goes-live-in-uk |publisher=Nokia}}</ref> په سپتمبر کې په انګلستان کې د آزموینې پیل کولو لپاره د Arqiva او O2 سره ملګرتیا وکړه. په 2005 کې، نوکیا د میمو په نوم د لینکس پر بنسټ عملیاتي سیسټم رامینځته کړ، کوم چې هغه کال د نوکیا 770 انټرنیټ ټابلیټ ته لیږدول. د 2006 کال د جون په 1، جورما اولیلا د شرکت رییس شو او د سی ای او په توګه تقاعد شو، د Olli-Pekka Kallasvuo پر ځای. <ref>{{Cite web |title=Nokia moves forward with management succession plan |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2005/08/01/nokia-moves-forward-with-management-succession-plan |publisher=Nokia}}</ref> [[دوتنه:Nokia_Sao_Paulo_Flagship.jpg|ښي|بټنوک| په 2009 کې د برازیل په [[ساو پاولو]] کې د نوکیا یو لوی پلورنځی]] د 2007 په اګست کې، نوکیا Ovi معرفي کړ، د شرکت د نوي انټرنیټ خدماتو لپاره یو چتر نوم دی چې پکې د N-Gage پلیټ فارم او د نوکیا میوزیک پلورنځی شامل وو. <ref>{{Cite web |title=Meet Ovi, the door to Nokia's Internet services |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2007/08/29/meet-ovi-the-door-to-nokias-internet-services |publisher=Nokia}}</ref> Ovi Store د [[اپل شرکت|ایپل]] د اپل سټور په وړاندې د سختې سیالۍ سره مخ شو کله چې دا په 2008 کې معرفي شو. <ref>{{Cite news|URL=https://venturebeat.com/2010/10/29/84-percent-of-nokia-ovi-store-app-developers-say-apples-store-is-better/|Title=84 percent of Nokia Ovi store app developers say Apple's store is better|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-14|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714041859/https://venturebeat.com/2010/10/29/84-percent-of-nokia-ovi-store-app-developers-say-apples-store-is-better/|url-status=dead}}</ref> د 2008 په اکتوبر کې، نوکیا د نوکیا 5800 ایکسپریس میوزیک اعلان کړ، لومړی وسیله چې د نوي ټچ-سینټریک S60 5th نسخه سره لیږدول کیږي، چې د Symbian^1 په نوم هم پیژندل کیږي، د سمبیان بنسټ له رامینځته کیدو راهیسې د پلیټ فارم لومړی تکرار دی. د 2008 په نومبر کې نوکیا اعلان وکړ چې دا به په [[جاپان]] کې د ټیټ بازار ونډې له امله د ګرځنده تلیفون پلور بند کړي. <ref>{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Nokia to end phone sales in Japan |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7752279.stm |website=News.bbc.co.uk}}</ref> په 2008 کې د نوکیا نړیوال ګرځنده تلیفون بازار ونډه 38.6 سلنې ته لوړه شوه. <ref>{{Cite book|last=Wood|first1=David|last2=West|first2=Joel|date=11 June 2013|title=Evolving an Open Ecosystem: The Rise and Fall of the Symbian Platform|publisher=[[Emerald Group Publishing]]|page=35|isbn=978-1-78190-826-6}}</ref> په ورته کال، نوکیا د Trolltech استملاک او د Qt سافټویر پراختیا اعلان کړه. <ref>{{Cite web |last=Modine |first=Austin |date=31 October 2008 |title=Nokia's Trolltech Qt Software previews cross-platform IDE |url=https://www.theregister.co.uk/2008/10/31/qt_software_tech_preview_qt_creator/ |access-date=28 March 2019 |website=[[The Register]]}}</ref> Qt تر 2011 پورې د نوکیا د ستراتیژۍ مرکزي برخه وه، او بالاخره په 2012 کې وپلورل شوه <ref>{{Cite web |last=Halliday |first=Josh |last2=agencies |date=9 August 2012 |title=Nokia sells its Qt software business |url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/09/nokia-sells-qt-software-business |access-date=28 March 2019 |website=Theguardian.com}}</ref> . نوکیا په لنډ وخت کې د 2009 کال په اګست کې د بکلیټ 3G netbook سره کمپیوټر بازار ته راستون شو. === 2010-2014 === [[دوتنه:As_Time_Goes_By_(Nokia_9000_Communicator_&_E7).jpg|بټنوک| یو نوکیا 9000 مخابراتي (1996) د نوکیا E7 مخابراتي (2011) تر څنګ]] د 2009 په وروستیو کې او په 2010 کې، په ترتیب سره د میوزیک متمرکز Xseries او د مصرف کونکي متمرکز سیریز معرفي شوي. <ref name="auto">{{Cite web |last=Andrew |first=Orlowski |date=2 August 2011 |title=Nokia ditches letters for all-number names |url=https://www.theregister.co.uk/2011/08/02/nokia_numbered/ |access-date=28 March 2019 |website=[[The Register]]}}</ref> د 2010 په اپریل کې نوکیا خپل راتلونکی لوی ګرځنده وسیله، نوکیا N8 معرفي کړه، کوم چې به لومړی وي چې په Symbian^3 کې چلیږي. <ref>{{Cite web |title=Nokia N8. Connect. Create. Entertain. |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2010/04/27/nokia-n8-connect-create-entertain |publisher=Nokia}}</ref> په هرصورت دا د ډیرو میاشتو لپاره وځنډول شو چې د شرکت عکس یې خراب کړ، <ref>{{Cite web |date=21 September 2010 |title=Nokia delays flagship N8 again |url=https://www.reuters.com/article/us-nokia-n8/nokia-delays-flagship-n8-again-shares-hit-idUSTRE68J4VZ20100921 |website=Reuters.com}}</ref> په ځانګړې توګه د خپل پخواني پرچم بردار N97 ناکامۍ او د [[اپل شرکت|ایپل]] او مخ په زیاتیدونکي [[گووگل|ګوګل]] څخه د سختې سیالۍ وروسته. د 2010 کال د سپتمبر په 10، Olli-Pekka Kallasvuo د CEO په توګه له دندې ګوښه شو او اعلان شو چې د [[مايکروسافټ|مایکروسافټ]] څخه سټیفن ایلوپ به د نوکیا په تاریخ کې لومړی غیر فنلنډي رییس وي. <ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=10 September 2010 |title=Nokia replaces Kallasvuo with Microsoft's Elop |url=https://www.theguardian.com/business/2010/sep/10/nokia-replaces-kallasvuo-microsoft-stephen-elop}}</ref> دا ادعا شوې وه چې پانګه اچوونکو د نوکیا بورډ فشار راوړی ترڅو یو بهرنی وګماري ترڅو مدیریت ګډوډ کړي او د دودیز "نوکیا لارې" څخه ځان خلاص کړي. <ref>{{Cite news|URL=https://www.ft.com/content/debd3dce-be8a-11df-a755-00144feab49a|Title=Nokia's new chief commits to Finnish culture|Date=12 September 2010}}</ref> اولیلا دا هم اعلان کړی و چې تر ۲۰۱۲ <ref>{{Cite web |date=13 September 2010 |title=Nokia Board Chair Jorma Ollila reveals plans to step down in 2012 |url=https://www.slashgear.com/nokia-board-chair-jorma-ollila-reveals-plans-to-step-down-in-2012-13101857/ |access-date=28 March 2019 |website=SlashGear.com}}</ref> پورې به د نوکیا د رییس په توګه له دندې ګوښه شي. د 2011 کال د مارچ په 11 نوکیا اعلان وکړ چې دوی ایلوپ ته د هغه د 1.4 ملیون ډالرو کلني معاش په سر کې د "د هغه د مخکیني کارمند څخه د ورک شوي عاید د جبران په توګه" د 6 ملیون ډالرو لاسلیک بونس ورکړي. <ref>{{Cite news|URL=http://www.geekwire.com/2011/nokia-pays-big-bucks-elop|Title=Nokia pays big bucks for Elop: Former Microsoft executive receives $6M signing bonus|Date=11 March 2011}}</ref> [[دوتنه:Nokia_&_Microsoft_Lumia_devices.png|بټنوک| د نوکیا او مایکروسافټ لومیا وسایل.]] زوړ Symbian OS په فبروري 2010 کې په بشپړه توګه خلاص سرچینه شوه. په هرصورت، د 2010 په نومبر کې دا اعلان شو چې د سمبیان بنسټ تړل کیږي او نوکیا به د تړل شوي جواز لاندې د سمبیان عملیاتي سیسټم کنټرول بیرته واخلي. <ref>{{Cite web |title=Nokia reaffirms commitment to Symbian platform |url=http://www.nokia.com/en_int/news/releases/2010/11/08/nokia-reaffirms-commitment-to-symbian-platform |publisher=Nokia}}</ref> تر دې دمه نوکیا یوازینی پاتې شرکت و چې پلیټ فارم یې کاروي، په جاپان کې د NTT DoCoMo د کیریر سره، وروسته له دې چې [[سامسونگ|سامسنګ]] او سوني ایرکسن دواړه [[انډرايد (د عامل سيستم)|Android]] ته لاړل. په عین حال کې، په 2010 کې د نوکیا د لینوکس هیلو لپاره، نوکیا د انټل سره همکاري وکړه ترڅو د میګو پروژه جوړه کړي، وروسته له دې چې د نوکیا خپل میمو او انټیل موبلین یوځای شي. د نوکیا سمبیان پلیټ فارم چې د ډیرو کلونو لپاره په اروپا او آسیا کې د سمارټ فون مخکښ پلیټ فارم و د [[د آيفون عامل سيستم|iOS]] او Android له راتګ وروسته په چټکۍ سره زوړ او د پراختیا کونکو لپاره ستونزمن شو. د دې سره د مقابلې لپاره ، نوکیا پلان درلود چې خپل میګو لینکس عملیاتي سیسټم رامینځته کړي ، د پراختیا لاندې ، په سمارټ فونونو کې د شرکت پرچم بردار. د ایلوپ د اجراییوي رییس د دندې له پیل څخه لږ وروسته، د نوکیا بورډ هغه ته د دې وړتیا ورکړه چې د شرکت ګرځنده تلیفون ستراتیژي بدله کړي، په شمول د عملیاتي سیسټمونو بدلول. <ref>{{Cite web |date=23 September 2010 |title=Will Nokia build Windows phones? |url=https://venturebeat.com/2010/09/23/nokia-windows-stephen-elop/ |access-date=28 March 2019 |website=Venturebeat.com |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328214850/https://venturebeat.com/2010/09/23/nokia-windows-stephen-elop/ |url-status=dead }}</ref> تجربه لرونکي انسسي وانجوکي ، د سمارټ فونونو څانګې مشر ، پدې وخت کې شرکت پریښود. <ref>{{Cite web |title=Anssi Vanjoki on quitting Nokia: 'I didn't become the CEO. It is as simple as that' |url=https://www.engadget.com/2010/09/23/anssi-vanjoki-on-quitting-nokia-i-didn-t-become-the-ceo-it-is/ |access-date=28 March 2019 |website=Engadget.com}}</ref> د هغه وروستۍ بڼه د نوکیا ورلډ 2010 کې وه کله چې نوکیا E7 او نور Symbian^3 وسایل معرفي شول. <ref>{{Cite web |title=Nokia World 2010 live coverage: Nokia E7, C7, C6, N8, C3 |url=https://www.gsmarena.com/nokia_world_2010-review-511.php |access-date=28 March 2019 |website=GSMArena.com}}</ref> د 2011 کال د فبروري په 11، نوکیا د [[مايکروسافټ|مایکروسافټ]] سره "ستراتیژیک شراکت" اعلان کړ، چې له مخې به یې په سمارټ فونونو کې د خپل لومړني عملیاتي سیسټم په توګه وینډوز فون 7 غوره کړي، او خپل خدمتونه او پلیټ فارمونه د خپل ځان سره یوځای کړي، په شمول د Bing د لټون انجن په توګه، او یوځای کول. د نوکیا نقشې ډاټا په Bing نقشه کې. ایلوپ وویل چې نوکیا د دې وړاندیزونو "توپیر" کولو کې د څرګند ناتوانۍ له امله د Android نه کارول غوره کړي ، او منتقدین دا هم یادونه کوي چې مایکروسافټ سره د هغه پخوانۍ اړیکې ممکن په پریکړه اغیزه کړې وي. <ref>{{Cite web |date=11 February 2011 |title=Nokia and Microsoft form partnership |url=https://www.bbc.com/news/business-12427680 |access-date=16 December 2018 |website=BBC News}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Latest Video |date=2011-06-01 |title=Nokia CEO Stephen Elop Chooses Microsoft Windows Phone OS Over Android – John Paczkowski – D9 |url=http://allthingsd.com/20110601/why-windows-phone-instead-of-android-nokia-ceo-stephen-elop-explains/ |access-date=2013-06-14 |publisher=AllThingsD}}</ref> که څه هم د MeeGo "Harmattan" بنسټ N9 په 2011 کې د خورا مثبت استقبال سره مخ شو، نوکیا لا دمخه پریکړه کړې وه چې په MeeGo کې پراختیا پای ته ورسوي او یوازې د مایکروسافټ شراکت باندې تمرکز وکړي، که څه هم CEO وویل چې د N9 "نوښتونه" به ژوندي وي. راتلونکی، <ref>{{cite news|last=Weintraub|first=Seth|url=http://tech.fortune.cnn.com/2011/02/08/nokias-elop-drops-bomb-the-platform-is-on-fire/|title=Nokia's Elop drops bomb: the platform is on fire|publisher=[[CNN]]|date=2011-02-08|access-date=2013-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627165328/http://tech.fortune.cnn.com/2011/02/08/nokias-elop-drops-bomb-the-platform-is-on-fire/|archive-date=27 June 2013|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Savov |first=Vlad |date=9 May 2013 |title=Nokia hedges its commitment to Windows Phone with new Asha platform and $99 phone |url=https://www.theverge.com/2013/5/9/4314844/nokia-asha-501-new-platform-launch |access-date=28 March 2019 |website=The Verge}}</ref> بالاخره یې په 2013 کې د آشا پلیټ فارم ته لاره پیدا کړه. د مایکروسافټ د شراکت له اعلان وروسته د نوکیا د ونډو بازار خراب شو؛ دا د سمبیان د راټیټیدو غوښتنې له امله وه کله چې مصرف کونکي پوهیدل چې د نوکیا تمرکز او پاملرنه به بل چیرې وي. <ref>{{Cite book|last=Cord|first1=David J.|title=[[The Decline and Fall of Nokia]]|date=April 2014|publisher=Schildts & Söderströms|isbn=978-951-52-3320-2|pages=217}}</ref> شرکت د 2011 په دویمه ربع کې لوی تاوان پوسټ کړ - یوازې په 19 کلونو کې د دوی دوهم ربع ضایع. <ref>{{Cite web |last=Andrew |first=Orlowski |date=21 July 2011 |title=Nokia posts massive loss, blames 'ambiguity' |url=https://www.theregister.co.uk/2011/07/21/nokia_q2_2011_massive_loss/ |access-date=28 March 2019 |website=[[The Register]]}}</ref> د نوکیا لومړی وینډوز تلیفون لومیا 800 و، چې د 2011 په نومبر کې راورسېد. په 2011 کې د پلور راټیټیدل، کوم چې په 2012 کې د لومیا لاین سره د پام وړ ښه شوی نه و، د پرله پسې ربعو لوی زیانونو لامل شو. د 2012 په نیمایي کې د شرکت د ونډو بیه د $ 2 څخه ښکته شوه. <ref>{{Cite web |last=Bofah |first=Kofi |date=9 July 2012 |title=Nokia Is Finnished: Prepare For Bankruptcy |url=http://seekingalpha.com/article/709681-nokia-is-finnished-prepare-for-bankruptcy |access-date=1 June 2016 |website=Seekingalpha.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=And Now Nokia Has A New Problem -- It Might Go Bankrupt |url=http://www.businessinsider.com/nokia-bankrupt-2012-4?IR=T |access-date=1 June 2016 |website=[[Business Insider]]}}</ref> CEO Elop د جون په میاشت کې د کال په پای کې د 10,000 کارمندانو د ایستلو او د سالو تولید فابریکې بندولو سره د لګښت کمولو اقدامات اعلان کړل. <ref name="Register.2012.Struggles">{{Cite web |title=Foundering Nokia pushes 10,000 bods, 3 veeps overboard |url=https://www.theregister.co.uk/2012/06/14/nokia_job_losses_struggles/ |website=Theregister.co.uk}}</ref> د فنلنډ لومړي وزیر هم اعلان وکړ چې حکومت به د بیړني حالت فنډ څخه شرکت ته سبسایډي نه ورکوي. د دې وخت په شاوخوا کې نوکیا یوه نوې پروژه پیل کړه چې نوم یې " میلټیمي " نومیږي، د ټیټ پای سمارټ فونونو لپاره یو پلیټ فارم. <ref>{{Cite web |last=Andrew |first=Orlowski |date=5 October 2011 |title=Meltemi is real – Nokia's skunkworks Linux |url=https://www.theregister.co.uk/2011/10/05/nokia_meltemi_for_s40/ |access-date=28 March 2019 |website=[[The Register]]}}</ref> د مایکروسافټ اتحاد سره او د ایلوپ تر مدیریت لاندې، نوکیا هم د شمالي امریکا په بازار کې نوی تمرکز درلود چیرې چې نوکیا تلیفونونه د نورې نړۍ په پرتله په بشپړ ډول د ډیرو کلونو لپاره غیر معقول وو. <ref>{{Cite web |last=TechCrunch |date=30 October 2011 |title=Nokia: A Look At The Global Battle Over Mobile Advertising |url=https://seekingalpha.com/article/303519-nokia-a-look-at-the-global-battle-over-mobile-advertising |access-date=28 March 2019 |website=Seeking Alpha}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Why Nokia can't crack the U.S. market – Sep. 16, 2010 |url=https://money.cnn.com/2010/09/16/technology/nokia/index.htm |access-date=28 March 2019 |website=Money.cnn.com |archive-date=8 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408175447/https://money.cnn.com/2010/09/16/technology/nokia/index.htm |url-status=dead }}</ref> دا ستراتیژي د 2012 په جنوري کې د نوکیا لومیا 900 سمارټ فون په معرفي کولو سره د متحده ایالاتو کیریر AT&amp;amp;T سره په ملګرتیا کې پیل شوه. <ref>{{Cite web |date=10 January 2012 |title=CES: Nokia looks to crack US market with Lumia 900 – V3 |url=https://www.v3.co.uk/v3-uk/news/2136320/ces-nokia-looks-crack-market-lumia-n900 |access-date=28 March 2019 |website=V3.co.uk}}</ref> د 2011 په مارچ کې، نوکیا د "خالص" په نوم یو نوی کارپوریټ ټایپفیس معرفي کړ. <ref>{{Cite web |last=Koh |first=Damian |title=Nokia unveils new typeface, Pure |url=https://www.cnet.com/news/nokia-unveils-new-typeface-pure/ |access-date=28 March 2019 |website=CNET}}</ref> د 2011 کال د اګست په 1، نوکیا اعلان وکړ چې دا به د ګرځنده تلیفون محصولاتو لپاره د نوم ورکولو نوی درې عددي سیسټم غوره کړي او د لیکونو کارول بند کړي، په مؤثره توګه د Nseries ، Eseries ، او لنډ مهاله لړۍ پای ته ورسوي. په همدې ورځ نوکیا 500 د نوي سیسټم سره معرفي شو. <ref>{{Cite web |last=H |first=Victor |title=Nokia changes its naming system again: goes back to pure numbers |url=https://www.phonearena.com/news/Nokia-changes-its-naming-system-again-goes-back-to-pure-numbers_id20806 |access-date=28 March 2019 |website=Phone Arena}}</ref> نوکیا وروستی ځل په 1990s کې په انلاګ تلیفونونو کې درې عددي نومونه کارولي وو. <ref name="auto"/> کله چې لومیا 920 په سپتمبر 2012 کې اعلان شو، دا د مطبوعاتو لخوا د لومړي لوړ پای وینډوز تلیفون په توګه لیدل کیده چې کولی شي د دې پرمختللي ځانګړتیاو له امله سیالانو ته ننګونه وکړي. ایلوپ وویل چې دې ته مثبت عکس العمل په شرکت کې د امید او خوشبینۍ احساس رامینځته کړی. <ref>{{Cite web |date=18 December 2012 |title=Video: Stephen Elop interviewed by YLE on Positive Nokia Lumia 920 feedback |url=http://mynokiablog.com/2012/12/18/video-stephen-elop-interviewed-by-yle-on-positive-nokia-lumia-920-feedback/ |website=My Nokia Blog}}</ref> شرکت په پرمختللو هیوادونو کې د خپلې آشا لړۍ سره هم لاسته راوړنې درلودې ، کوم چې په کلکه پلورل کیده. <ref>{{cite web |last=H |first=Victor |title=Nokia changes its naming system again: goes back to pure numbers |url=https://www.phonearena.com/news/Nokia-changes-its-naming-system-again-goes-back-to-pure-numbers_id20806 |access-date=28 March 2019 |website=Phone Arena}}</ref> که څه هم د نوکیا د سمارټ فون خرڅلاو او د بازار ونډه د 2013 په اوږدو کې د شمالي امریکا په بازارونو کې ډیره زیاته شوې، <ref>{{Cite web |title=Nokia Had A Stunning Q3 In North America, With Device Volume Up 367% From Last Year |url=http://social.techcrunch.com/2013/10/29/nokia-had-a-stunning-q3-in-north-america-with-device-volume-up-367-from-last-year/ |access-date=28 March 2019 |website=Social.techcrunch.com }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بیا هم د مالي زیانونو د مخنیوي لپاره کافي نه وه. <ref>{{Cite web |date=18 April 2013 |title=Nokia shares fall after sales drop |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22197404 |website=Bbc.co.uk}}</ref> اولیلا د 2012 کال د می په 4 د رییس په توګه استعفا ورکړه او د ریستو سیلاسما لخوا ځای په ځای شو. <ref>{{Cite web |title=Jorma Ollila resigns as Nokia chairman after 13 years |url=https://www.bangkokpost.com/tech/computer/291683/jorma-ollila-resigns-as-nokia-chairman-after-13-years |access-date=28 March 2019 |website=Bangkokpost.com}}</ref> [[دوتنه:Ristoonstage.jpg|ښي|بټنوک| ریستو سیلاسما ، د 2012 څخه تر 2020 پورې د نوکیا رییس.]] د 2013 په سپتمبر کې، نوکیا په مایکروسافټ باندې د خپل ګرځنده او وسایلو څانګه وپلورل. خرڅلاو د نوکیا لپاره مثبت و چې د نورو منفي مالي ارقامو څخه مخنیوی وکړي، او همدارنګه د مایکروسافټ سی ای او سټیو بالمر لپاره، چې مایکروسافټ غوښتل نور هارډویر تولید کړي او د وسایلو او خدماتو شرکت ته یې واړوي. <ref>{{Cite web |title=The acquisition of Nokia: Steve Ballmer's last hurrah? |url=https://www.computerweekly.com/microscope/report/The-acquisition-of-Nokia-Steve-Ballmers-last-hurrah |website=MicroscopeUK}}</ref> د نوکیا رییس، ریستو سیلیسما، دا معامله په منطقي توګه سمه (د نوکیا د شریکانو په غوره ګټو کې)، مګر په احساساتي توګه ستونزمنه وبلله <ref name="asokan.org">{{Cite web |title=Operation Elop |url=https://asokan.org/operation-elop/ |access-date=28 March 2019 |website=Asokan.org}}</ref> – کارپوهان موافق دي چې نوکیا به د نغدو پیسو په بحران کې و، که چیرې دا څانګه مایکروسافټ ته نه وای پلورل شوې. <ref name="hs.fi">{{Cite web |date=28 September 2018 |title=Jorma Ollila brought Nokia great success. But did he also bring the company down? The former phone giant's current chairman Risto Siilasmaa tells us what he witnessed |url=https://www.hs.fi/talous/art-2000005845497.html?share=2e1522d55bd58df94c2ea5abdfb7b3c3 |access-date=28 March 2019 |website=Helsingin Sanomat}}</ref> <ref name="asokan.org" /> شنونکي په دې باور دي چې بالمر د دې ویره له امله د پیرودلو لپاره فشار راوړی چې نوکیا د انډرایډ غوره کولو او د مایکروسافټ سره د دوی اتحاد پریښودو ته نږدې دی. <ref>{{Cite web |date=5 September 2013 |title=Why Microsoft really bought Nokia |url=https://betanews.com/2013/09/05/why-microsoft-really-bought-nokia/ |access-date=28 March 2019 |website=BetaNews.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Carlson |first=Nicholas |title=Analysts: Microsoft Bought Nokia Because Nokia Was Going To Stop Making Windows Phones |url=https://www.businessinsider.com/analysts-microsoft-bought-nokia-because-nokia-was-going-to-stop-making-windows-phones-2013-9 |access-date=28 March 2019 |website=Business Insider}}</ref> په حقیقت کې، د 2014 په جنوري کې نوکیا ایکس معرفي شو چې د Android په دودیز شوي نسخه کې روان و. دا یو حیرانونکی او یو څه عجیب لانچ و چې د مایکروسافټ پیرود وروستي کیدو څخه یوازې اونۍ لرې راځي. <ref>{{Cite web |last=Warren |first=Tom |date=25 February 2014 |title=Why is Nokia making Android phones? |url=https://www.theverge.com/2014/2/25/5445150/why-is-nokia-making-android-phones |access-date=28 March 2019 |website=The Verge}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Warren |first=Tom |date=24 February 2014 |title=This is Nokia X: Android and Windows Phone collide |url=https://www.theverge.com/2014/2/24/5440498/nokia-x-android-phone-hands-on |access-date=28 March 2019 |website=The Verge}}</ref> نورو، د بالمر ځای ناستی ستیا نادیلا په ګډون، احساس وکړ چې مایکروسافټ فکر کاوه چې د دوی سافټویر ټیمونه د نوکیا هارډویر انجینرۍ او ډیزاینونو سره یوځای کول به د وینډوز تلیفون وده "ګړندۍ" کړي. <ref>{{Cite web |last=Thurrottfeed |date=25 September 2017 |title=Satya Nadella Admits He Was Against Nokia Acquisition |url=https://www.thurrott.com/mobile/windows-phone/135827/satya-nadella-admits-nokia-acquisition |access-date=28 March 2019 |website=Thurrott.com}}</ref> خرڅلاو د 2014 په اپریل کې بشپړ شو، د مایکروسافټ موبایل د نوکیا د ګرځنده وسیلو د برخې ځای ناستی شو. نوکیا هم له خپل مرکزي دفتر څخه په کاراپورټي کې د ودانۍ بل کمپلیکس ته لاړ. په هغه وخت کې، بالمر پخپله د مایکروسافټ اجرایوي رییس په توګه تقاعد شوی و او پر ځای یې ستیا نادیلا وټاکل شو، چې د نوکیا ګرځنده تلیفونونو پیرود مخالف و، د رییس [[بیل ګیټ|بیل ګیټس]] سره. <ref>{{Cite web |title=Gates and Nadella opposed Microsoft's Nokia acquisition |url=https://www.alphr.com/news/387439/gates-and-nadella-opposed-microsofts-nokia-acquisition |access-date=28 March 2019 |website=Alphr |تاريخ الأرشيف=28 March 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190328184725/https://www.alphr.com/news/387439/gates-and-nadella-opposed-microsofts-nokia-acquisition |url-status=dead |خونديځ نېټه=28 March 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190328184725/https://www.alphr.com/news/387439/gates-and-nadella-opposed-microsofts-nokia-acquisition |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190328184725/https://www.alphr.com/news/387439/gates-and-nadella-opposed-microsofts-nokia-acquisition |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328184725/https://www.alphr.com/news/387439/gates-and-nadella-opposed-microsofts-nokia-acquisition }}</ref> د نوکیا څخه پیرودل شوي شتمنۍ بالاخره په 2015 کې د مایکروسافټ لخوا لیکل شوي <ref>{{Cite web |last=Weinberger |first=Matt |title=Microsoft CEO Satya Nadella says he voted against Steve Ballmer's $7.6 billion Nokia mistake |url=https://www.businessinsider.com/microsoft-ceo-satya-nadella-steve-ballmer-nokia-2017-9 |access-date=28 March 2019 |website=Business Insider}}</ref> په 2014 کې، د نوکیا نړیوال برانډ ارزښت د انټربرانډ له مخې 98 ځای ته راښکته شو، <ref>{{Cite web |title=Best Global Brands – 2014 (Interbrand) – Ranking The Brands |url=https://www.rankingthebrands.com/The-Brand-Rankings.aspx?rankingID=37&year=857 |website=Rankingthebrands.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Best Global Brands – 2009 (Interbrand) – Ranking The Brands |url=https://www.rankingthebrands.com/The-Brand-Rankings.aspx?rankingID=37&year=72 |website=Rankingthebrands.com}}</ref> 2009 کې د پنځم ځای څخه یو ګړندی سلایډ. د موبايل ټليفون په بازار کې د نوکیا زوال د شنونکو له خوا بېلابېل توضيحات لري، چې په ۲۰۱۱ کال کې د خپل کور <ref>{{Cite web |last=Kim |first=Ryan |date=11 February 2011 |title=What the Web Is Saying: Nokia Partners With Microsoft |url=https://gigaom.com/2011/02/11/what-the-web-is-saying-nokia-partners-with-microsoft/ |access-date=28 March 2019 |website=Gigaom.com |تاريخ الأرشيف=28 March 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190328191906/https://gigaom.com/2011/02/11/what-the-web-is-saying-nokia-partners-with-microsoft/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=28 March 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190328191906/https://gigaom.com/2011/02/11/what-the-web-is-saying-nokia-partners-with-microsoft/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190328191906/https://gigaom.com/2011/02/11/what-the-web-is-saying-nokia-partners-with-microsoft/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328191906/https://gigaom.com/2011/02/11/what-the-web-is-saying-nokia-partners-with-microsoft/ }}</ref> سيسټم د پرېښودو او د وينډوز فون د غوره کولو په اړه د سي اي او د پرېکړې په اړه ډېر توپيرونه لري. ډیری څیړونکي دې نتیجې ته رسیدلي چې نوکیا په مدیریت کې د ژورو داخلي سیالیو سره مخ شوی. <ref name="hs.fi"/> <ref>{{Cite web |last=Troianovski |first=Anton |last2=Grundberg |first2=Sven |date=19 July 2012 |title=Nokia's Bad Call on Smartphones |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304388004577531002591315494 |access-date=28 March 2019 |website=Wsj.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=9 August 2010 |title=Apple Vs. Nokia: The Smartphone Rivalry |url=https://www.theglobalist.com/apple-vs-nokia-the-smartphone-rivalry/ |access-date=28 March 2019 |website=Theglobalist.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=23 November 2017 |title=The Strategic Decisions That Caused Nokia's Failure |url=https://knowledge.insead.edu/strategy/the-strategic-decisions-that-caused-nokias-failure-7766 |access-date=28 March 2019 |website=INSEAD Knowledge}}</ref> پخوانیو کارکونکو ادعا وکړه چې مدیریت د لومړي بریالیتوب سره دومره سوړ شوی چې دوی د وخت په تیریدو سره مطمین شوي. <ref>{{Cite web |date=27 November 2010 |title=Nokia Bureaucracy Stifled Innovation, Ex-Managers Say |url=https://www.huffingtonpost.com/2010/09/27/nokia-bureaucracy-stifled_n_740113.html |access-date=28 March 2019 |website=HuffPost UK}}</ref> <ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/9ec857b6-65f7-11e0-9d40-00144feab49a|title=Inside Nokia: rebuilt from within|website=Financial Times|date=13 April 2011|access-date=28 March 2019}}</ref> د سمبیان د پراختیایي ټیم څخه ځینو ادعا کړې چې د شرکت لوړ پوړي مدیریت د 2000 لسیزې په اوږدو کې په سلګونو احتمالي نوښتونه رد کړل چې دوی یې وړاندیز کړی و، په شمول د سمبیان د کوډ بشپړ بیا لیکل. د نوکیا یوه پخواني کارکونکي ادعا وکړه چې دا شرکت د " [[شوروي اتحاد|شوروي]] سټایل بیوروکراسي " په توګه پرمخ وړل کیږي. <ref>{{Cite web |date=28 September 2010 |title=Nokia has a "Soviet-like" bureaucracy that stifles innovation |url=https://www.geek.com/mobile/nokia-has-a-soviet-like-bureaucracy-that-stifles-innovation-1286869/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328193343/https://www.geek.com/mobile/nokia-has-a-soviet-like-bureaucracy-that-stifles-innovation-1286869/ |archive-date=28 March 2019 |access-date=28 March 2019 |website=Geek.com}}</ref> [[دوتنه:Bürogebäude_früheres_Nokia-Werk_Bochum-Riemke_(2009).jpg|بټنوک| د نوکیا پخوانۍ فابریکه د آلمان په [[بوخوم|بوچم]] کې]] [[دوتنه:Nokia_(8111386420).jpg|بټنوک| د آیرلینډ په [[ډبلن|ډوبلین]] کې د نوکیا د اعلاناتو نښه]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] <references /> 455nqjj6p25r3qgtap4fp827cg348rw 12 23788 364073 359950 2026-05-18T10:41:14Z شاه زمان پټان 26102 364073 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ ويکيپېډيا يوه وړیا علمي پوهنیزه پانګه ده. ددې مانا دا ده چې هر څوک کولی شي په ويکيپېډيا کې سمون وکړي. هر څوک چې سمون کوي، د ويکيپېډيا يوه برخه جوړوي، او هغو کسانو ته چې سمون کوي، ويکيپيډين ويل کېږي. د يو مخ په سمون کې د ګڼون جوړول ضروري نه دي. په ويکيپېډيا کې سمون په دوه طريقو کېدای شي: لومړی د VisualEditor سافټویر له لارې، چې يو نوی نظام دی او کارن یې د خپلو غوره توبونو له مخې فعالولای شي، او دويم هغه لاره چې اوس هم فعاله ده، په انګرېزۍ کې ورته ويکي مارک اپ ايډيټر وايي. په پښتو ويکيپېډيا کې سمون کول ډېر اسانه دي، بس لږ تمرين غواړي. وروسته به تاسې په خپله وکولای شئ چې مخونه سم کړئ او نوې ليکنې ورګډې کړئ. په دې مخ کې به تاسې ته د سمون کولو بنسټيز معلومات وړاندې شي. == سمون څه ډول ترسره کېږي؟ == لومړی د هغه مخ ته لاړ شئ چې غواړئ سمون پرې وکړئ. په سر کې به بېلابېل برخې ښکاره شي، چې يوه برخه د '''سمول''' په نوم دی. په دغه برخه کلېک وکړئ. دغه برخه په لاندې انځور کې ښودل شوي ده: [[دوتنه:Pashto wikipedia edit button.PNG|650px|مېنځ،_center]] == د نښانونو مالومات == [[دوتنه:Pashto wiki edit tools.PNG|1050px|مېنځ،_center|link=]] {| border="1" class="wikitable" cellspacing="0" ! نښان!! لنډنوم!! مالومات |- | <span id="31"></span>[[دوتنه:Vector toolbar bold B button.png]] ||زغرده بڼه || د دې نښې په کارولو سره د (جملې) بڼه زغرده بڼې ته بدلېږي یا متن لوی ښکاري. |- | <span id="32"></span>[[دوتنه:Vector toolbar italic I button.png]] ||د متن کږول || دا نښه جمله کږوي يا رېوند بڼې ته اړوي. |- | <span id="33"></span>[[دوتنه:Vector toolbar insert link button.png]] || تړنه یا لینک نښلول || دا د يوې ليکنې لپاره لينک يا تړونی ورګډول دي. که بهرنی لينک وي، نو ټکی د يوې لیندۍ (براکټ) [] په منځ کې ليکل کېږي، او که کورنی لينک وي، نو ټکی د دوه لیندیو (براکټونو) [[]] ترمنځ ليکل کېږي. په دې توګه تاسې کولی شئ هر ډول تړنه يا لينک په مقاله کې ورګډ کړئ. |- |<span id="36"></span>[[دوتنه:Vector toolbar insert image button.png]] || دوتنه يا فایل ځای پر ځای کول || د دې بټن په مرسته تاسې کولی شئ يو انځور يا دوتنه/فایل ورګډ کړئ. کله چې پرې کلیک وکړئ، بېلابېل انتخابونه به تاسو ښکاره شي چې د دوتنې نوم او نور معلومات ورکړئ. |- | <span id="39"></span>[[دوتنه:Vector toolbar no wiki formatting button.png]] || نو ويکي فارمنټنگ || کله چې تاسې دا بټن وکاروئ، نو د متن په منځ کې د ويکي ځانګړي کوډونه نور فعال نه وي او کار نه کوي |- |<span id="310"></span>[[دوتنه:Vector toolbar signature button.png]] || لاسليک || هر کله چې تاسې چا ته پيغام ورکړئ نو بيا دا بټن وښایئ. ددې په لاره ستاسې لاسليک ورټومبل کېږي، خو دا لاسليک تاسې صرف د خبرو اترو او پروژو پر مخ کارولی شئ نور په ليکنو کې ددې اجازه نشته. که تاسې دا (<nowiki>~~~~</nowiki>)هم وليکئ نو هغه به په خپله ستاسې لاسليک کې بدل شي. |- | <span id="315"></span>[[دوتنه:Vector toolbar insert new line button.png]] || نوې کرښه || ددې بټد دې بټن په مرسته تاسې يوه نوې کرښه پرېږدئ او له هغې کرښې څخه د ليکل پېل کولی شئ. |- |- |<span id="316"></span>[[دوتنه:Vector toolbar superscript button.png]] || جگ ليک || دا ځینې ليکلو بڼه (سایز) کوچنی (وړوکی) کوي لکه که موږ <nowiki>لومړی نوم ^{دویم نوم}</nowiki> وليکو نو هغه به داسې ښکاري: لومړی نوم ^{دویم نوم} |- | <span id="317"></span>[[دوتنه:Vector toolbar subscript button.png]] || ټيټ ليک ||دا ځینې ليکلو بڼه (سايز) کوچنی کوي او هغه بيا لږ لاندې ليکي، لکه که مونږ <nowiki>لومړی نوم _{دویم نوم}</nowiki> وليکو نو هغه به داسې ښکاري: لومړی نوم _{دویم نوم} |- | <span id="318"></span>[[دوتنه:Vector toolbar small text button.png]] || وړوکی || دا ټکي کوچنی ليکي لکه که زه پښتو <nowiki><small>پښتو</small></nowiki> وليکم نو د هغه پايله به دا وي:پښتو<small>پښتو</small> |- | <span id="320"></span>[[دوتنه:Vector toolbar insert picture gallery button.png]] || د دې بټن په مرسته تاسې کولی شئ له يوې ليکنې څخه ډېر انځورونه يوځای ورګډ کړئ. |- | <span id="322"></span>[[دوتنه:Vector toolbar indentation button.png]] || گولۍ دايره لليک || ا بټن بېلابېلو کرښو ته د لړليک یا ګولۍ شکل ورکوي. |- | <span id="327"></span>[[دوتنه:Vector toolbar insert reference button.png]] || سرچينه || دې بټن په مرسته تاسو کولی شئ سرچينه (ماخذ) ورګډ کړئ. |- |<span id="329"></span>[[دوتنه:Vector toolbar insert table button.png]] || لښتيال یاجدول || د دې بټن په مرسته تاسو کولی شئ جدول يا ټيبل ورګډ کړئ. |} == د نوې ليکنې ورګډول === په لاندې کرښه کې د نوې ليکنې نوم وليکئ او د ورګډولو بټن باندې کليک وکړئ. {| style="background:#fdfded; border:#fff3c5 thin solid" width="30%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- | colspan="2" | <inputbox> type=create width=24 break=no </inputbox> |- | colspan="2" style="background:#8cd752"|&nbsp; |} == د لا ډېرو مالوماتو لپاره لاندې لاندې برخه هم ولولئ == * [[ويکيپېډيا:ليکنه ورگډول]] h4v9279zbkrtu9p3042k927tlgtlpga 0 26046 364049 187412 2026-05-18T03:54:45Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364049 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = نړيواله ورځ د خوشحالئ |type = |longtype = ملگري ملتونو قرارداد |image = IDOH 5B92E5 TransBG.png |caption = نښان |website = {{URL|www.happinessday.org}} |nickname = سوکالۍ ورځ |observedby = [[د ملگري ملتونو غړي هېوادونه]] کې |date = 20 مارچ |duration = 1 دن |frequency = کال کې |scheduling =هر کال په هم دغه ورځ |celebrations = د نړئ بېلابېلو سيمو کې }} '''د حوشحالۍ نړيواله ورځ''' ، يوه ورځ چې د ملگري ملتونو لخوا ټاکل شوي ده، په دې ورځ خلکو ته د خوشحالۍ اهميت په اړه لارښوونې کيږي، د ورځ هغه وخت وټاکل شوه چې ملگري ملتونو کې [http://www.happinessday.org/resolutions/ د ملگرو ملتونو قرارداد 66/281] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170326224930/http://www.happinessday.org/resolutions/ |date=2017-03-26 }} منظور کړی شو == نور ولولئ == * [[ملگري ملتونه]] im8cu0ms7p92fwyv6xiudlk5n9qoqt4 0 32630 364079 361025 2026-05-18T10:57:26Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364079 wikitext text/x-wiki '''واوره''' <ref>{{cite web |last = کاکړ |first =ثنا‌ء |date = ۱۴۰۴ سلواغې ۲۵مه |title = واوره څنګه زیرمه کړو چې په اوړي کې ترې بیرته ګټه واخلو؟ |url = https://pa.azadiradio.com/a/33678324.html |website = ازادۍ راډيو ټکی کام }}</ref><ref>{{cite web |last = عمري |first =محب الله |date = ۱۴۰۴ سلواغې ۲۵مه |title = په اوړي کې واوره! |url = https://pajhwok.com/ps/opinion/snow-in-the-summer/ |website = پژواک اخبري اژانس }}</ref><ref>{{cite web |author = <!-- not stated --> |date = ۲۰۲۴ز فېبروري ۰۴مه |title = ډاکټران: واوره خوړل صحت ته تاوان لري |url = https://anisdaily.com/?p=28242 |website = انيس ورځپاڼه |access-date = 2026-02-15 |archive-date = 2025-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250824060903/https://anisdaily.com/?p=28242 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |last = مومند |first =شمس الرحمن |date = ۲۰۱۷ جنوري ۱۶مه |title = په اوړي کې واوره! |url = https://www.nunn.asia/91042/%D9%88%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C/ |website = نن ټکی اسيا }}</ref><ref>{{cite web |author = <!-- not stated --> |date = ۲۰۲۴ز اپريل ۲۹مه |title = د افغانستان په څو ولایتونو کې واوره ورېدلې ده |url =https://www.bbc.com/pashto/articles/czkvx5vk528o |website = بي بي سي پښتو }}</ref>(په {{Lang-en|Snow}}) د اسماني اورښتونو يو ډول دي، واوره چي کله يي د اوبو د پيدايښت يوه بهتره سرچینه بللی شو، او کله بيا د سيمو او غريبو هېوادونو د سيمو د ورانولو سرچينه هم واوره وي لکه [[نيپال]]. د دونيا په ډېرو سيمو کې هر کال '''واوره''' کېږي، په ځينو هېوادونو لکه [[افغانستان]]<ref>{{cite web |author = <!-- not stated --> |date = ۲۰۲۴ز اپريل ۲۹مه |title = د افغانستان په څو ولایتونو کې واوره ورېدلې ده |url =https://www.bbc.com/pashto/articles/czkvx5vk528o |website = بي بي سي پښتو }}</ref> [[هند]] [[نيپال]] او [[ناروی]] کي پر ځمکه واوره کېږي. په ځينو افريقايي سيمو کې بيا پر لوړو غرونو باندې واوره کېږي، هغه ځکه چې د افريقايي ډيرو سيمو د ګرمۍ د حرارت درجه ډېره لوړه ده.{{Infobox material | name = واوره | image = CargoNet Di 12 Euro 4000 Lønsdal - Bolna.jpg | alt = | caption = ناروېژي اورگاډی د واورې څخه د راوتلو په حال کې | type = | density = 0.1–0.8 g/cm³ | radiation_resistance = | uv_resistance = | youngs_modulus = | tensile_strength = 1.5–3.5 kPa | elongation = | compressive_strength = 3–7 MPa | poissons_ratio = | coeff_friction = | melting_point = 0 °C | heat_transfer_coeff = | thermal_conductivity_note = د کثافت لپاره 0.1 to 0.5 g/cm³<!---http://www.the-cryosphere.net/7/217/2013/tc-7-217-2013.pdf---> | thermal_conductivity = 0.05–0.7 W/(K·m) | thermal_diffusivity_note = | thermal_diffusivity = | linear_expansion = | specific_heat = | dielectric_constant_note = د وچې واورې کثافت لپاره 0.1 to 0.9 g/cm³<!----http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/p000148.pdf----> | dielectric_constant = 1–3.2 | footnotes = د واورې فېزيکي ځانگړنې له يوې پېښې بلې پېښې، له يوې نمونې بلې نمونې او له يوه وخت بل وخت ته د پام‌وړ توپير لري. |image_size=300px}}  د ډېرو سيمو خلک په خپله سيمه کې د سکي سامان همېش تيار لري. ==سرچينې== {{لړسرچينې}} 3nsihudr8oi3eifv9rbcq70pd0ifqqd 0 46708 364067 340356 2026-05-18T09:12:54Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364067 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص | نوم = مارک | دوهم نوم = زاربرګ | بشپړ نوم = <!-- اوږد يا غټ نوم--> | انځور = Mark Zuckerberg F8 2018 Keynote (cropped).jpg | څرګندونه= د فیسبوک بنسټګر او تر ۲۰۰۸م کال پوري ترټولو ځوان میلیادر | د زيږيدنې نيټه = ۱۴ مې ۱۹۸۴ <!-- {{د زیږون نیټه او عمر|کال|مياشت|ورځ}} --> | د زېږېدو ځای = [[امریکا]] | وفات ځای = | تاریخ وفات =<!-- {{death date and age|مړينه|1|1|کال|1|1|mf=yes}} --> | د مړینې لامل = |قتل = | هيواد غړيتوب = امریکا | پلرنی ټاټوبی = <!--که اړين وي--> | څانګه = | اصلي نوم= مارک | دين = [[یهودیت]] | قد = | وزن = | پلار = | دنده = د فسبوک ریس | ژوند ملګری = [[پریسیلا چان]] | جايزې = }} '''ماردک الیوټ زاکربرګ''' چې د ۱۹۸۴ ز کال د مې میاشتې په ۱۴مه نېټه زېږېدلی، یو امریکایی رسنیز مخور، انټرنېټي کار پنځوونکی او بشرپال دی. دی د مېټا فلټفارمز شرکت (چې مخکې فېسبوک نومېده) د جوړولو په خاطر مشهور دی او د همدغه شرکت د رئیس، اجرائیوي مدیر او همګټې په توګه فعالیت کوي. همدا راز دی د لمرین بادبان د فضايي بېړۍ د پروژې (Breakthrough Starshot) له بنسټګرانو څخه دی او د همدغې پروژې د مدیره پلاوي د یوه غړي په توګه خدمت کوي.<ref name="FBM">{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/blogs/daily-ticker/facebook-surges-mark-zuckerberg-pockets-3-8-billion-143114560.html|work=Yahoo! Finance|title=Facebook Surges and Mark Zuckerberg Pockets $3.8 Billion|first=Bernice|last=Napach|date=July 26, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2012/may/20/business/la-fi-hiltzik-20120517|title=Facebook shareholders are wedded to the whims of Mark Zuckerberg|newspaper=Los Angeles Times|first=Michael|last=Hiltzik|date=May 20, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202155638/http://articles.latimes.com/2012/may/20/business/la-fi-hiltzik-20120517|archive-date=December 2, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/mark-zuckerberg-joins-100-million-initiative-send-tiny-space-probes-explore-447513|title=Mark Zuckerberg just joined a new project to explore the universe faster|last=Lee|first=Seung|date=April 13, 2016|website=Newsweek|language=en|access-date=March 29, 2020}}</ref> زاکربرګ په هاروارډ پوهنتون کې زده‌کړې پیل کړې او د ۲۰۰۴ زکال په فبرورۍ میاشت کې یې د خپلې خونې( اتاق )له ملګرو «اډوارډو ساورین»، «انډریو ملک‌کلوم»، «ډاسټین موسکویټز» او «کریس هویوز» سره یوځای، د خپل خوب له اتاق څخه د فېسبوک ټولنیزه شبکه پرلیکه کړه. دغه سایټ په لومړیو کې د پوهنځي په کچه جوړ شو، خو وروسته ډېر ژر د پوهنځیو تر کچې ډېر پراخ شو او په ۲۰۱۲ ز دکال کې یې کاروونکي یو میلیارد کسانو ته ورسېدل. زاکربرګ د ۲۰۱۲ کال په مې میاشت کې، دغه شرکت له اکثریتو سهامو سره پر عام سهامي شرکت بدل کړ. په ۲۰۰۷ز کال کې د ۲۳ کلنۍ په عمر د نړۍ تر ټولو ځوان میلیاردر شو چې ټوله شتمني یې په خپله ګټلې ده. د ۲۰۲۱ ز کال تر نومبر میاشتې پورې د زاکربرګ خالصه شتمني، ۱۲۶ میلیارده ډالره وه چې د نړۍ اووم تر ټولو شتمن شخص کېږي.<ref name="Bloomberg">{{cite magazine|date=|title=Bloomberg Billionaires Index: Mark Zuckerberg|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/mark-e-zuckerberg/|magazine=|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=December 3, 2021}}</ref> له ۲۰۰۸ ز کال راهیسې ټایم (مجلې )«د کال شخص» جایزې د برخې په توګه زاکربرګ د نړۍ په ۱۰۰ اغېزناکو شخصیتونو کې شامل کړی چې، دغه جایزه په ۲۰۱۰ ز کال کې ورکړل شوه. د ۲۰۱۶ ز کال په دسمبر میاشت کې زاکربرګ، د فوربس (مجلې) «د نړۍ د تر ټولو ځواکمنو اشخاصو» په نوملړ کې لسم مقام خپل کړ.<ref name="NetWorth">{{cite magazine|url=https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/|title=Mark Zuckerberg|magazine=Forbes}}</ref><ref name="POTY">{{cite magazine|first=Lev|last=Grossman|author-link=Lev Grossman|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|title=Person of the Year 2010: Mark Zuckerberg|date=December 15, 2010|magazine=Time|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817081156/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|archive-date=August 17, 2013}}</ref><ref>{{cite magazine|title=The All-Time TIME 100 of All Time|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2112269_2112278,00.html|access-date=April 20, 2012|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 18, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419230619/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2112269_2112278,00.html|archive-date=April 19, 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=The World's Most Powerful People|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2016/12/14/the-worlds-most-powerful-people-2016/|newspaper=Forbes|date=December 2016|access-date=December 14, 2016}}</ref> == د ژوند لومړي وختونه == مارک الیوټ زاکربرګ د ۱۹۸۴ ز کال د مې میاشتې په ۱۴مه نېټه د نیویارک په وایټ پلینز کې وزېږېد. مور یې «کارن (کمپنز)» رواني ډاکتره وه او پلار یې «اډوارډ زاکربرګ» د غاښونو ډاکتر و. دی او درې خویندې یې «اریل»، تجاره «رنډي» او لیکواله «دونا» د نیویارک په ډابز فیري کې په یوه اصلاحي یهودي کورنۍ کې لوی شول. د ده نیکونه له استرلیا، جرمني او پولنډ څخه را کډوال شوي یهودان وو. دی د نیویاک په ارډسلي سیمه کې د «ارډسلي عالي ښوونځي» یو تکړه زده‌کوونکی و. دوه کاله وروسته، «فیلیپس اکسټر» خصوصي اکاډمۍ ته ولاړ او هلته یې په نجومو، کلاسیکو زده‌کړو، ریاضیاتو او فزیک کې جایزې وګټلې. همدا راز په ځوانۍ کې یې د جان هاپکینز پوهنتون د لایقو ځوانانو مرکز په اوړني کمپ کې برخه واخیسته. ده د خپل کالج په غوښتنلیک کې ویلي وو چې: په لرغونې یوناني، فرانسوي، عبري او لاتیني ژبو لیکل او لوستل کولی شي. <ref>{{cite news|last=Malone|first=Jasmine|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mark-zuckerberg/8204697/Mark-Zuckerberg-wins-Time-person-of-the-year-profile.html|title=Mark Zuckerberg wins Time person of the year: profile|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=December 15, 2010|location=London, UK}}</ref><ref>{{citation|title=The Zuckerbergs of Dobbs Ferry|url=https://nymag.com/news/features/zuckerberg-family-2012-5/index1.html|magazine=New York|issue=May 14, 2012|access-date=May 21, 2012}}</ref><ref name="Haartez">{{cite news|url=https://www.haaretz.com/opinion/zuckerbergs-curated-jewish-conscience-is-shallow-and-evasive-1.5455322|newspaper=Haaretz|title=Mark Zuckerberg's Carefully Curated Jewish Conscience Is Both Shallow and Evasive|first=Anshel|last=Pfeffer|date=October 4, 2017|access-date=May 12, 2018}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UBbaDwAAQBAJ&q=mark+Zuckerberg+raised+a+reform+jew&pg=PT382|title=The New Reform Judaism: Challenges and Reflections - Dana Evan Kaplan|date=April 2020|isbn=9780827614314|access-date=May 21, 2020|last1=Kaplan|first1=Dana Evan}}</ref><ref name="NEWYORKER2010">{{cite web|access-date=September 22, 2010|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/09/20/100920fa_fact_vargas|title=The Face of Facebook|work=The New Yorker|date=September 20, 2010|author=Vargas, Jose Antonio}}</ref><ref>{{cite news|last=Zuckerberg|first=Mark|url=https://www.facebook.com/zuck/posts/10103460278231481|title=My great grandparents came from Germany, Austria, and Poland.|newspaper=Facebook|date=January 27, 2017|location=PaloAlto}}</ref><ref>{{cite news|last=Burrell|first=Ian|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/mark-zuckerberg-hes-got-the-whole-world-on-his-site-2034134.html|title=Mark Zuckerberg: He's got the whole world on his site|work=The Independent|location=UK|date=July 24, 2010|access-date=November 6, 2010}}</ref><ref name="Kirkpatrick">{{cite book|title=The Facebook Effect: The Inside Story of the Company That Is Connecting the World|last=Kirkpatrick|first=David|year=2010|publisher=[[Simon & Schuster]]|location=New York|isbn=978-1-4391-0211-4|pages=20–21|url=https://books.google.com/books?id=RRUkLhyGZVgC&pg=PA20|access-date=November 9, 2010}}</ref><ref name="whatwelearned">{{Cite news|first=Caitlin|last=McDevitt|title=What We Learned About Mark Zuckerberg This Week|date=March 5, 2010|url=http://www.thebigmoney.com/blogs/facebook-status/2010/03/05/what-we-learned-about-mark-zuckerberg-week|work=The Big Money|access-date=March 5, 2010}}</ref><ref>{{cite news|last=Grynbaum|first=Michael M.|url=http://www.thecrimson.com/article/2004/6/10/mark-e-zuckerberg-06-the-whiz|title=Mark E. Zuckerberg '06: The whiz behind thefacebook.com|newspaper=[[The Harvard Crimson]]|date=June 10, 2004}}</ref> == سافټویر جوړوونکی == === لومړي کلونه === زاکربرګ د کمپیوتر کارول او د سافټوریونو لیکل، د منځني ښوونځي له وخته پیل کړل. پلار یې په ۱۹۹۰یمو ز کلونو کې پروګرامینګ (Atari BASIC Programming) ور زده کړ او وروسته یې د خصوصي زده‌کړې لپاره یو سافټوریر جوړوونکی «ډېوېډ نیومن» ورته وټاکه. په داسې حال کې چې زاکربرګ لا د ښوونځي په دوره کې و، په دې برخه کې یې د تکمیلي زده‌کړو یو کورس خپل کور ته نږدې په «مرسي کالج» کې بشپړ کړ. دا چې د پلار د غاښونو کتنځي(معاینه‌خانه) یې له کور څخه اداره کېده، ده د « ZuckNet» په نامه یو داسې سافټویر جوړ کړ چې، د کور او کارځای ټول کمپیوترونه یې سره تړل. دا د AOL بېړني پیغام‌رسوونکي "لومړنۍ" بڼه بلل کېږي چې په ورپسې کال خپور شو.<ref>{{cite web|url=http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|title=4-thing-mark-zuckerberg|access-date=April 21, 2016|تاريخ الأرشيف=April 22, 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|url-status=dead|خونديځ نېټه=April 22, 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://learni.st/users/jacobrwheeler/boards/83006-facebook-founder-mark-zuckerberg-child-prodigy|title=facebook-founder-mark-zuckerberg-child-prodigy|access-date=April 21, 2016}}</ref> نیویارکر مجلې لیکلي دي چې: کله په ۲۰۰۲ ز کال کې زاکربرګ په هاروارډ پوهنتون کې زده‌کړې پیل کړې، تر هغه وړاندې «د یوه بې‌ساري پروګرامر په توګه» مشهور و. په پوهنتون کې یې د زده‌کړو په دویم کال یو پروګرام ولیکه، چې CourseMatch یې باله. دغه پروګرام محصلانو ته دا موکه ورکوله چې، د نورو محصلانو انتخابونو ته په کتو سره د ټولګیو د غوراوي  پریکړه وکړي. هم یې له دوی سره مرسته کوله، چې د زده‌کړې لپاره ګروپونه جوړ کړي. لږه موده وروسته یې یو بل متفاوت پروګرام جوړ کړ، چې په لومړیو کې یې Facemash ونوماوه، په دغه پروګرام کې محصلانو کولای شوای چې، په څو منتخبو(غورچاڼ شوو) عکسونو کې، هغه شخص انتخاب کړي، چې تر ټولو ښه ښکاري. د زاکربرګ د هغه مهال د اتاق ملګری اري هاسيټ وايي: "زاکربرګ دغه سایټ د سات‌تېرۍ( ساعت تېري) لپاره جوړ کړی و". هاسیټ زیاتوي:<ref name="POTY2">{{cite magazine|first=Lev|last=Grossman|author-link=Lev Grossman|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|title=Person of the Year 2010: Mark Zuckerberg|date=December 15, 2010|magazine=Time|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817081156/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|archive-date=August 17, 2013}}</ref><ref name="NEWYORKER20102">{{cite web|access-date=September 22, 2010|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/09/20/100920fa_fact_vargas|title=The Face of Facebook|work=The New Yorker|date=September 20, 2010|author=Vargas, Jose Antonio}}</ref><ref>{{citation|title=Mark Zuckerberg speaks at BYU, calls Facebook "as much psychology and sociology as it is technology"|url=http://www.deseretnews.com/article/700121651/Mark-Zuckerberg-speaks-at-BYU-calls-Facebook-as-much-psychology-and-sociology-as-it-is-technology.html|first=Chase|last=Larson|work=Deseret News|date=March 25, 2011|access-date=May 21, 2012|archive-date=April 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427061627/http://www.deseretnews.com/article/700121651/Mark-Zuckerberg-speaks-at-BYU-calls-Facebook-as-much-psychology-and-sociology-as-it-is-technology.html|url-status=dead}}</ref><blockquote>موږ د (Face Books) په نامه کتابونه لرل او د هغو کسانو نوم او عکس به په کې وو چې، د پوهنتون په لیلیه کې اوسېدل. ده په لومړیو کې یو سایټ جوړ کړ او دوه دوه عکسونه یا د دوو نارینه‌وو او دوو ښځو عکسونه یې په کې کېښودل. د سایټ کتونکو باید رایه ورکړې وای، چې کوم یو «ښکلی» دی او بیا د رایو له مخې درجه‌بندي کېدل.<ref name="Hasit">{{cite web|first=Guy|last=Grimland|url=http://www.haaretz.com/news/facebook-founder-s-roommate-recounts-creation-of-internet-giant-1.275748|title=Facebook founder's roommate recounts creation of Internet giant|work=Haaretz|date=October 5, 2009}}</ref></blockquote>دغه وېب‌سایټ د یوې اونۍ د پای په رخصتۍ کې پورته شو (انلاین شو) [په لوېدیځ کې د اونۍ د پای رخصتي یکشنبه ده]، خو د دوشنبې پر سهار پوهنتون بېرته هغه وتاړه، ځکه د ډېر شهرت له امله یې د هاروارډ د شبکې یو سویچ خراب کړی و او پر محصلانو یې انټرنېټ قطع و. پر دې سربېره، ډېرو محصلانو شکایت وکړ چې، عکسونه یې له اجازې پرته په دغه سایټ کې کارول کېږي. زاکربرګ له ټولو بښنه وغوښته، خو د محصلانو ورځپاڼې داسې مقالې خپرې کړې، چې ویل یې:  د ده وېب‌سایټ «په بشپړه توګه ناوړه( نامناسب)» دی.<ref name="Hasit2">{{cite web|first=Guy|last=Grimland|url=http://www.haaretz.com/news/facebook-founder-s-roommate-recounts-creation-of-internet-giant-1.275748|title=Facebook founder's roommate recounts creation of Internet giant|work=Haaretz|date=October 5, 2009}}</ref> په بل سمستر کې چې د ۲۰۰۴ ز کال د جنوري میاشت وه، زاکربرګ د بل وېب‌سايټ لپاره پر کودونو لیکلو پیل وکړ. د ۲۰۰۴ ز کال په فبرورۍ میاشت کې یې«فېسبوک» پرلیکه کړ، چې په لومړیو کې په (thefacebook.com) کې ځای پر ځای و.<ref name="Hoffman, Claire">{{Cite magazine|first=Claire|last=Hoffman|url=https://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/|title=The Battle for Facebook|magazine=[[Rolling Stone]]|location=New York City|date=June 28, 2008|access-date=February 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703220456/http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/|archive-date=July 3, 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="skepticism">{{Cite news|access-date=April 30, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB118539991204578084|title=Judge Expresses Skepticism About Facebook Lawsuit|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|location=New York City|date=July 25, 2007|author=Seward, Zachary M.}}</ref> == شخصي ژوند == زاکربرګ چې د یوه اصلاحي یهودي په توګه لوی شو، وروسته اتیست شو، خو بیا یې بېرته خپل نظرونه بدل کړل. ده په ۲۰۱۶ ز کال کې وویل: "زه یهودي را لوی شوم، خو وروسته مې داسې دوره تېره کړه چې، هر څه مې تر پوښتنې لاندې راوستل، اوس په دې باور یم چې، دین ډېر مهم دی".<ref name="Kirkpatrick2">{{cite book|title=The Facebook Effect: The Inside Story of the Company That Is Connecting the World|last=Kirkpatrick|first=David|year=2010|publisher=[[Simon & Schuster]]|location=New York|isbn=978-1-4391-0211-4|pages=20–21|url=https://books.google.com/books?id=RRUkLhyGZVgC&pg=PA20|access-date=November 9, 2010}}</ref><ref>{{cite news|last=Vara|first=Vauhini|url=https://www.wsj.com/articles/SB119621309736406034|title=Just How Much Do We Want to Share On Social Networks?|work=The Wall Street Journal|date=November 28, 2007|access-date=December 30, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2016/12/30/mark-zuckerberg-says-hes-no-longer-an-atheist-believes-religion-is-very-important|title=Mark Zuckerberg says he's no longer an atheist, believes 'religion is very important'|last=Zauzmer|first=Julie|date=December 30, 2016|website=The Washington Post|language=en|access-date=October 31, 2019}}</ref> زاکربرګ خپله راتلونکې مېرمن «پریسیلا چان» چې هغه هم د هاروارډ پوهنتون محصله وه، د زده‌کړو په دویم کال په یوه مېلمستیا کې ولیدله. دوی له ۲۰۰۳ ز کال را وروسته لیدنې پیل کړې. د ۲۰۱۰ ز کال په سپتمبر میاشت کې چان چې هغه مهال د سن‌فرانسیسکو په کلیفورنیا پوهنتون کې د طب محصله وه، د کلیفورنیا په پالو التو کې د زاکربرګ کرايي کور ته ولېږدېده. تر دې وړاندې چې زاکربرګ د چان د مور او پلار ټاټوبي چین ته ولاړ شي، د هماغه کال په وروستیو کې یې ماندارین ژبه ولوسته. دوی د ۲۰۱۲ ز کال د مې میاشتې په ۱۹مه نېټه واده وکړ. د همدغه کال د جولای میاشتې په ۳۱مه نېټه زاکربرګ وویل چې، دوی د خپلې لور زیږېدو ته انتظار باسي او چان تر دې وړاندې ۳ ځله بچیان لرې کړي دي. د دوی لور «مکسیما چان زاکربرګ»، د ۲۰۱۵ ز کال د دسمبر په لومړۍ نېټه وزېږېده. دوی د چین د نوي کال په یوه ویډیو کې وویل چې: د لور چینايي نوم یې «چن منګیو» (په چینايي: 陈明宇) دی. د دوی دویمه لور د ۲۰۱۷ ز کال په اګسټ میاشت کې وزېږېده. دوی دواړه د (Beast) په نامه یو پولي سپی هم لري، چې په فېسبوک کې تر دوه میلیونه ډېر پلویان لري.<ref name="forbes1">{{citation|first=Clare|last=O'Connor|title=Mark Zuckerberg's Wife Priscilla Chan: A New Brand of Billionaire Bride|url=https://www.forbes.com/sites/clareoconnor/2012/05/20/mark-zuckerbergs-wife-priscilla-chan-a-new-brand-of-billionaire-bride/|work=Forbes|date=May 20, 2012|access-date=May 21, 2012}}</ref><ref name="techstroke1">{{citation|title=Status Update: Mark Zuckerberg is married to Priscilla Chan|url=http://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|publisher=Techstroke|date=May 20, 2012|access-date=May 21, 2012|تاريخ الأرشيف=January 19, 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|url-status=dead|خونديځ نېټه=January 19, 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/}}</ref><ref>[http://medschool2.ucsf.edu/spotlights/white-coats-rainbow-students "White Coats on a Rainbow of Students"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112205926/http://medschool2.ucsf.edu/spotlights/white-coats-rainbow-students|date=January 12, 2013}}, ''Spotlight'', UCSF School of Medicine. Cf. Priscilla Chan, 23.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ecommercetimes.com/story/Zuckerberg-Goes-Searching-in-China-71499.html?wlc=1292882576|title=Zuckerberg Goes Searching in China|first=Rob|last=Spiegel|date=December 20, 2010}}</ref><ref>{{cite web|work=ChineseTime.cn|url=http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|title=Facebook founder Mark Zuckerberg learn chinese every morning|date=September 29, 2010|access-date=December 7, 2021|تاريخ الأرشيف=November 24, 2010|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|url-status=dead|خونديځ نېټه=November 24, 2010|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx}}</ref><ref>{{cite news|last=Stein|first=Joel|title=Facebook's Mark Zuckerberg marries sweetheart|url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_FACEBOOK_CEO_MARRIED?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2012-05-19-21-31-02|access-date=May 19, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524030904/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_FACEBOOK_CEO_MARRIED?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2012-05-19-21-31-02|archive-date=May 24, 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Facebook's Mark Zuckerberg marries Priscilla Chan|url=https://www.cbsnews.com/8301-501465_162-57437780-501465/facebooks-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|access-date=May 20, 2012|publisher=CBS News}}</ref><ref>{{cite news|first=Marcus|last=Wohlsen|title=Facebook's Mark Zuckerberg marries longtime girlfriend, Priscilla Chan: Palo Alto, Calif., ceremony caps busy week after company goes public|date=May 19, 2012|agency=Associated Press|publisher=NBC News|url=https://www.nbcnews.com/id/47491836|access-date=May 20, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33743740|title=Facebook founder Mark Zuckerberg to become a father|work=[[BBC News]]|date=July 31, 2015|access-date=August 1, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2015/12/01/mark-zuckerberg-will-give-away-99-percent-of-his-facebook-stock/|title=Mark Zuckerberg and Priscilla Chan to give away 99 percent of their Facebook stock, worth $45 billion|first1=Todd C.|last1=Frankel|first2=Brian|last2=Fung|first3=Lyndsey|last3=Layton|access-date=October 24, 2020|via=www.washingtonpost.com}}</ref><ref>{{cite web|title=A letter to our daughter|url=https://www.facebook.com/notes/mark-zuckerberg/a-letter-to-our-daughter/10153375081581634|website=facebook.com|access-date=December 1, 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Mark Zuckerberg and his wife just unveiled their new baby girl to the world|date=August 28, 2017|access-date=August 28, 2017|url=http://www.foxnews.com/tech/2017/08/28/mark-zuckerberg-and-his-wife-just-unveiled-their-new-baby-girl-to-world.html|publisher=Fox News Channel}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/pictures/meet-beast-zuckerberg-your-new-favorite-puli-dog-rug/|title=Meet Beast Zuckerberg, your new favorite dog rug|date=2019|website=CBS News}}</ref><ref>{{cite web|url=https://money.cnn.com/2016/09/22/technology/mark-zuckerberg-dog-beast-baby/index.html|title=Mark Zuckerberg's dog Beast is 'moping' over new baby|last=King|first=Hope|date=September 22, 2016|website=CNN|access-date=December 7, 2021|archive-date=May 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509133834/https://money.cnn.com/2016/09/22/technology/mark-zuckerberg-dog-beast-baby/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Kell|first1=John|title=Mark Zuckerberg Reveals Daughter's Chinese Name|url=http://fortune.com/2016/02/08/facebook-zuckerberg-daughter/|website=Fortune|access-date=February 29, 2016|date=February 8, 2016|quote=In a pretty adorable video shared by the tech executive over the weekend, Zuckerberg and his wife Priscilla Chan said their daughter Max's Chinese name is Chen Mingyu.}}</ref> ==پرمختګ== ==لاسته راوړني== ==شخصیت== 5iwd2lxy5s8go5fhmlzld5ov26jlu3f 0 47883 364065 279651 2026-05-18T08:46:26Z -wuppertaler 39484 changed one image for a better one 364065 wikitext text/x-wiki '''ترینزنبرګ''' په [[الماني]] Triensenberg) د [[لیختن اشتاین]] هیواد په [[اوبرلند]] سیمه کې پروت ښار دی چې ۲۹،۸ کیلومتره مساحت او د ۲۰۰۵م کال د اټمل له مخی ۲۵۴۲ وګړي لري. {{Infobox settlement |official_name = تریزنبرګ{{سخ}}Triesenberg |image_photo = |other_name = |native_name = |nickname = |motto = |image_skyline = View of Triesenberg.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = Flag_of_Triesenberg_Liechtenstein-1.svg |flag_size = 30px |image_seal = |seal_size = |image_shield = Wappen Triesenberg.svg |shield_size = 100px |image_blank_emblem = |blank_emblem_size = |image_map = Liechtenstein-Triesenberg.svg |mapsize = 150px |map_caption = Triesenberg and its exclave in Liechtenstein |pushpin_map = |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = LI-10 |subdivision_type = [[هیواد]] |subdivision_name = {{بیرغ|Liechtenstein}} |subdivision_type1 = [[:Category:Villages of Liechtenstein|Villages]] |subdivision_name1 = [[ګافلای]]، [[مالبون]]، [[مازشا]]، [[روتنبودن]]، [[زامینا|Samina]], [[زیلوم]]، {{سخ}}[[اشتگ|Steg]], [[زوکا]]، [[وانګربرګ]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ۲۹٫۸ |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = ۳۱٫۱۲٫۲۰۰۸<ref>{{de icon}} [http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember.htm 2008 Statistics for Liechtenstein]</ref> |population_footnotes = |population_note = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |population_total = ۲٬۵۳۸ |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_mi2 = |timezone = CET |utc_offset = +۱ |timezone_DST = CEST |utc_offset_DST = |latd= ۴۷ |latm= ۷ |lats= |latNS= N |longd= ۹ |longm= ۳۲ |longs= |longEW= E |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref></ref> tags--> |elevation_m = ۸۸۴ |elevation_ft = |postal_code_type = پُستي کوډ |postal_code = ۹۴۹۷ |area_code = ۷۰۰۴ |website = [http://www.triesenberg.li/ www.triesenberg.li] |footnotes = }} ==وګړي== ==انځورونه== [[دوتنه:Flag_of_Triesenberg_Liechtenstein-1.svg|thumb]] [[دوتنه:Wappen Triesenberg.svg|thumb]] 8kwv6vmk1w0w9o3izp4d9ngezleirho 0 57905 364048 355329 2026-05-18T03:44:49Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364048 wikitext text/x-wiki د جنسيت د اداينې يا تنخوا توپير، د نارينه او ښځينه کارکوونکو د تنخواګانو تر مينځ د منځنۍ کچې توپير دی. ښځو ته په عمومي ډول د نارينه وو په پرتله لږه تنخوا ورکول کېږي. د تنخوا توپير په دوه ډوله دی: د غير تنظيم شوې تنخوا توپير، د تنظيم شوې تنخوا توپير په مقابل کې. وروستنۍ توپير په نمونه يي ډول د کار کولو ساعتونو، غوره شوو مسلکونو، زده کړې او کاري تجربې کې توپيرونه په پام کې نيسي. په متحده ايالاتو کې د بېلګې په توګه: د ښځينه وو غير تنظيم شوې منځنۍ کچې کلنۍ تنخوا، د نارينه منځنۍ کچې تنخوا ٪۷۹ ده، د تنظيم شوې ٪۹۵ منځنۍ کچې په پرتلنې. <ref>{{Cite web|url=http://www.genderequality.ie/en/GE/Pages/GenderPayGap|title=Gender Pay Gap|website=www.genderequality.ie}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-03-27|title=Progress on the Gender Pay Gap: 2019 - Glassdoor|url=https://www.glassdoor.com/research/gender-pay-gap-2019/|access-date=2021-03-09|website=Glassdoor Economic Research|language=en-US|خونديځ نېټه=2021-03-24|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210324153845/https://www.glassdoor.com/research/gender-pay-gap-2019/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324153845/https://www.glassdoor.com/research/gender-pay-gap-2019/}}</ref><ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2015/04/13/news/economy/equal-pay-day-2015/|title=78 cents on the dollar: The facts about the gender wage gap|work=CNN Money|date=April 14, 2015|access-date=May 28, 2015|author=O'Brien, Sara Ashley|location=New York|quote=7% wage gap between male and female college grads a year after graduation even controlling for college major, occupation, age, geographical region and hours worked.|archive-date=March 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316233315/http://money.cnn.com/2015/04/13/news/economy/equal-pay-day-2015/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite report|date=Spring 2018|url=https://www.aauw.org/aauw_check/pdf_download/show_pdf.php?file=The-Simple-Truth|title=The Simple Truth About The Gender Wage Gap|location=1310 L St. NW, Suite 1000 Washington, DC 20005|access-date=19 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224051057/https://www.aauw.org/aauw_check/pdf_download/show_pdf.php?file=The-Simple-Truth|archive-date=February 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.shrm.org/resourcesandtools/hr-topics/behavioral-competencies/global-and-cultural-effectiveness/pages/study-gender-pay-gap-narrows-but-still-exists.aspx|title=Study: Global Gender Pay Gap Has Narrowed but Still Exists|journal=SHRM|date=April 2, 2019|access-date=May 25, 2020|author=Gurchiek, Kathy|quote=Average Cents/Pence Earned by Women Per Dollar/Pound/Euro of Male Earnings: .95|archive-date=August 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805082414/https://www.shrm.org/resourcesandtools/hr-topics/behavioral-competencies/global-and-cultural-effectiveness/pages/study-gender-pay-gap-narrows-but-still-exists.aspx|url-status=dead}}</ref> لاملونه يې په حقوقي، ټولنيزو او اقتصادي عواملو پورې تړاو لري او د "مساوي کار لپاره مساوي تنخوا" څخه پراختيا مومي.<ref name=":0">https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/7896990/3-06032017-AP-EN.pdf</ref> د جنسيت د تنخوا توپير د عامه تګلارې له اړخه يوه ستونزه کېدای شي، ځکه چې دا اقتصادي محصول کموي او دا معنا ورکوي چې ، مېرمنې (په ځانګړې توګه په زاړه عمر کې) ډېر احتمال لري چې، د خير ښېګڼې په تادياتو پورې اړه ولري.<ref name="Bandara">{{cite journal|first1=Amarakoon|last1=Bandara|title=The Economic Cost of Gender Gaps in Effective Labor: Africa's Missing Growth Reserve|url=https://doi.org/10.1080/13545701.2014.986153|journal=Feminist Economics|date=3 April 2015|issn=1354-5701|pages=162–186|volume=21|issue=2|doi=10.1080/13545701.2014.986153|s2cid=154698810}}</ref><ref name="Klasen">{{cite journal|first1=Stephan|last1=Klasen|title=The Impact of Gender Inequality on Economic Performance in Developing Countries|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-resource-100517-023429|journal=Annual Review of Resource Economics|date=5 October 2018|issn=1941-1340|pages=279–298|volume=10|issue=1|doi=10.1146/annurev-resource-100517-023429}}</ref><ref name="Mandel">{{cite journal|first1=Hadas|last1=Mandel|first2=Michael|last2=Shalev|title=How Welfare States Shape the Gender Pay Gap: A Theoretical and Comparative Analysis|url=https://doi.org/10.1353/sof.0.0187|journal=Social Forces|date=1 June 2009|issn=0037-7732|pages=1873–1911|volume=87|issue=4|doi=10.1353/sof.0.0187|s2cid=20802566}}</ref> == تاريخي ليد == د جنسيت تنخوا د تاريخي مطالعې له مخې د ۲۰۲۱ ز د تاريخي جنسيت د تنخوا تناسب، د يوې مطالعې پر اساس په سويلي اروپا کې مېرمنو د ۱۳۰۰ز او ۱۸۰۰ زکلونو تر منځ د غير مسلکي نارينه وو په پرتله شاوخوا نيمايي عايد تر لاسه کړ. په شمالي او لويديځه اروپا کې دا تناسب ډېر لوړ و، مګر د ۱۵۰۰ - ۱۸۰۰ ز کلونو په موده کې لږ شو.<ref>{{Cite journal|last1=Pleijt|first1=Alexandra de|last2=Zanden|first2=Jan Luiten van|title=Two worlds of female labour: gender wage inequality in western Europe, 1300–1800†|journal=The Economic History Review|year=2021|volume=74|issue=3|pages=611–638|language=en|doi=10.1111/ehr.13045|issn=1468-0289|doi-access=free}}</ref> د ډوريس ويچسلباومر (Doris Weichselbaumer) او روډولف وينټر-ايبمر (Rudolf Winter-Ebmer) له خوا، له ۶۰ څخه د زياتو هېوادونو له ۲۶۰ څخه ډېر د تنخواګانو د توپير مطالعاتو، د ۲۰۰۵ز خپاره شوي مېټا ارزونې وموندل، چې له ۱۹۶۰ ز کلونو څخه تر ۱۹۹۰ ز کلونو پورې په ټوله نړۍ کې د اومه (په مستعار نوم غير تنظيم شوې) تنخوا توپيرونه، د پام وړ يعنې له ٪۶۵ څخه تر ٪۳۰ پورې لږ شوي دي. د دې کمښت لويه برخه د ښځو لپاره د کار بازار دشتوالي له امله وه. (د بېلګې په توګه: ښه زده کړه، روزنه او د کار ضميمه).<ref>{{cite journal|last1=Weichselbaumer|first1=Doris|last2=Winter-Ebmer|first2=Rudolf|year=2005|title=A Meta-Analysis on the International Gender Wage Gap|url=http://www.econ.jku.at/papers/2003/wp0311.pdf|journal=Journal of Economic Surveys|volume=19|issue=3|pages=479–511|doi=10.1111/j.0950-0804.2005.00256.x|citeseerx=10.1.1.318.9241|s2cid=88508221}}</ref> په ۱۹۹۸ز کې د تنخواګانو د توپير په اړه، د ۴۱ ازماېښتي مطالعاتو بل مېټا تحليل د اټکل شوې تنخوا په تشو کې د ورته وخت ميلان يا حرکت يعنې په کال کې نږدې ٪۱ کمښت وموند.<ref>{{cite journal|last1=Stanley|first1=T. D.|last2=Jarrell|first2=Stephen B.|date=1998|title=Gender Wage Discrimination Bias? A Meta-Regression Analysis|journal=The Journal of Human Resources|volume=33|issue=4|pages=947–973|doi=10.2307/146404|jstor=146404}}</ref> د بریتانيا د CMI له خوا د ۲۰۱۱ ز مطالعې په پایله کې: که چېرې د ښځينه اجرائيوي رئيسانو لپاره د تنخواګانو وده، په اوسنيو بیو کې دوام وکړي؛ د ښځينه او نارينه اجرائيوي عوایدو تر مينځ واټن به تر ۲۱۰۹ ز پورې ناڅرګند نه وي.<ref name="guardian equal pay cmi report">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2011/aug/31/cmi-equal-pay-report|title=Women executives could wait 98 years for equal pay, says report|author=Goodley, Simon|date=2011-08-31|work=[[The Guardian]]|access-date=August 31, 2011|location=London|quote=While the salaries of female executives are increasing faster than those of their male counterparts, it will take until 2109 to close the gap if pay grows at current rates, the Chartered Management Institute reveals.}}</ref> == محاسبه == د جنسيت د تنخوا غير تنظيم شوې توپير يا د جنسيت د تنخوا توپير، په نمونه يي ډول په ټاکل شوې نمونه کې د ټولو نارينه او ښځينه کارکوونکو لپاره د تنخواګانو تر منځ منځنی يا مطلوب توپير دی. دا په عمومي ډول، "د نارينه او ښځينه کارکوونکو د منځني ناخالص ساعتوار [يا کلني] عايد تر مينځ توپير د نارينه ناخالص عايد٪ " د فيصدي يا تناسب په توګه ښودل کېږي.<ref name="ec.europa.eu2">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Gender_pay_gap_statistics|title=Gender pay gap statistics - Statistics Explained|website=ec.europa.eu}}</ref> ځيني ​​هېوادونه د ملي جنسيت د تشو د محاسبې لپاره يوازې د بشپړ وخت کاري نفوس کاروي. نور هېوادونه د هېواد له ټول کاري نفوس څخه د نمونې پر بنسټ دي (د نيم وخت کارکوونکو په ګډون). په دې حالت کې د بشپړ وخت معادل (FTE) د کار شوو ساعتونو تنخوا، د مساوي اندازې لپاره د تنخوا تر لاسه کولو لپاره کارول کېږي.<ref name="auto4">{{Cite web|title=How Pew Research measured the gender pay gap|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/12/11/how-pew-research-measured-the-gender-pay-gap/}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=20 February 2020|title=Australia's Gender Pay Gap Statistics|url=https://www.wgea.gov.au/data/fact-sheets/australias-gender-pay-gap-statistics|website=Australian Government Workplace Gender Equality Statistics|access-date=9 November 2021|تاريخ الأرشيف=24 October 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=24 October 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf}}</ref><ref name="ec.europa.eu">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Gender_pay_gap_statistics|title=Gender pay gap statistics - Statistics Explained|website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031163903/https://www.wgea.gov.au/addressing-pay-equity/what-gender-pay-gap|url=https://www.wgea.gov.au/addressing-pay-equity/what-gender-pay-gap|title=What is the gender pay gap? - The Workplace Gender Equality Agency|date=31 October 2015|work=web.archive.org|archive-date=2015-10-31|access-date=7 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gender-pay-gap.service.gov.uk/public/assets/pdf/gender-pay-gap-explained.pdf|title=The Gender Pay Gap Explained|access-date=7 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dol.gov/wb/media/gender_wage_gap.pdf|title=Breaking down the gender wage gap|work=dol.gov|access-date=7 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728035654/https://www.dol.gov/wb/media/gender_wage_gap.pdf|archive-date=28 July 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/library/publications/2017/demo/p60-259.html|title=Income and Poverty in the United States: 2016|first=US Census|last=Bureau|website=www.census.gov}}</ref><ref>{{cite web|url=https://africacheck.org/reports/south-african-women-earn-27-less-men/|title=Do South African women earn 27% less than men?|website=Africa Check}}</ref><ref name=":22">{{Cite web|date=20 February 2020|title=Australia's Gender Pay Gap Statistics|url=https://www.wgea.gov.au/data/fact-sheets/australias-gender-pay-gap-statistics|website=Australian Government Workplace Gender Equality Statistics|access-date=9 November 2021|تاريخ الأرشيف=24 October 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=24 October 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024073827/https://www.wgea.gov.au/sites/default/files/gender-pay-gap-statistic.pdf}}</ref> د  نا دولتي سازمانونو محاسبه، په بېلابېلو نمونو کې کاروي. ځيني سازمانونه شريکوي چې محاسبه څنګه او په کوم ډول معلوماتو باندې تر سره شوې وه. د جنسيت د تنخوا توپير، د بېلګې په توګه: د توکم، ښار او دندې له مخې يا په يوه اداره کې اندازه کېدی شي.<ref name="auto42">{{Cite web|title=How Pew Research measured the gender pay gap|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/12/11/how-pew-research-measured-the-gender-pay-gap/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://iwpr.org/publications/gender-wage-gap-2017-race-ethnicity/|title=The Gender Wage Gap: 2017 Earnings Differences by Race and Ethnicity|website=Institute for Women's Policy Research|access-date=2021-11-09|تاريخ الأرشيف=2018-08-05|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180805071229/https://iwpr.org/publications/gender-wage-gap-2017-race-ethnicity/|url-status=dead|خونديځ نېټه=2019-08-31|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180805071229/https://iwpr.org/publications/gender-wage-gap-2017-race-ethnicity/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180805071229/https://iwpr.org/publications/gender-wage-gap-2017-race-ethnicity/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831194009/https://iwpr.org/publications/gender-wage-gap-2017-race-ethnicity/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/gender-wage-pay-gap-charts-2017-3|title=7 charts that show the glaring gap between men and women's salaries in the US|first=Sonam Sheth, Shayanne Gal, Andy|last=Kiersz|website=Business Insider}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://informationisbeautiful.net/visualizations/gender-pay-gap|title=Gender Pay Gap|first=Information is|last=Beautiful|website=Information is Beautiful}}</ref><ref>{{cite news|date=2018-03-29|title=New Numbers Show the Gender Pay Gap Is Real|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2018-03-29/the-gender-pay-gap-is-real-say-new-numbers-from-the-u-k|access-date=2020-09-26|website=Bloomberg.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2018/03/26/google-reveals-uk-gender-pay-gap-17pc/|title=Google reveals UK gender pay gap of 17pc|first=James|last=Titcomb|date=26 March 2018|via=www.telegraph.co.uk|newspaper=The Telegraph}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.microsoft.com/en-gb/2018/03/29/microsoft-publishes-gender-pay-data-for-uk/|title=Microsoft publishes gender pay data for UK|date=29 March 2018|website=Microsoft News Centre UK}}</ref> === د بېلابېلو لاملونو لپاره تنظيمول === د تنخواګانو پرتله کو،ل د معلوماتو سيټونو "په دننه کې، نه په اوږدو کې" د نورو فکتورونو يا عواملو کنټرولولو سره په يو ځانګړي فکتور تمرکز کولو کې مرسته کوي. د بېلګې په ډول: د دې لپاره چې د جنسيت د تنخوا په توپير کې د افقي او عمودي توپير رول له منځه يوسو، تنخوا په يوه ځانګړي وظيفوي فعاليت کې د جنسيت په واسطه سره پرتله کېدی شي. د دې لپاره چې د کار په بازار کې له ملي ورهاخوا توپيرونه له مينځه يوسو؛ اندازه کوونه کولی شي، پر ځای يې په يوې جغرافيايي سيمې تمرکز وکړي.<ref>{{cite web|url=https://informationisbeautiful.net/visualizations/gender-pay-gap/|title=Gender Pay Gap|first=Information is|last=Beautiful|website=Information is Beautiful}}</ref> == دلاېل == د جنسيت د تنخواګانو غير تنظيم شوې توپير، په خپله د تبعيض اندازه نه ده. دا د ښځو او نارينه وو په منځنۍ تنخوا کې توپيرونه، يو ځای کوي، چې د پرتله کولو د باروميټر (د اتموسفير د معلومولو اله يا هوا سنج) په توګه خدمت وکړي. د تنخواګانو توپيرد حرفوي بېلوالي (په لوړو تنخوا لرونکو صنعتونو کې ډېر نارينه او په ټيټو تنخوا لرونکو صنعتونو کې مېرمنې)، عمودي بېلوالي (په لوړ پوړو کې لږې مېرمنې او له همدې امله ښه تنخوا ورکول) د مساوي تنخواګانو غير ګټور قانون، د مېرمنو په ټوله کې د اداينې کاري ساعتونه او د کار بازار ته د ننوتلو پر وړاندې خنډونه، لکه: د زده کړې کچه او د واحد مور او پلار کچې له امله دی.<ref name="auto3">https://ec.europa.eu/eurostat/documents/3888793/8979317/KS-TC-18-003-EN-N.pdf</ref> ځيني ​​ بدلونونه چې د غير تنظيم شوي جنسيت تنخوا توپير په تشرېح کولو کې مرسته کوي؛هغه اقتصادي فعاليت، کاري وخت او د دندې موده راښیي. د جنسيت مشخص عوامل په وړتيا او تبعيض کې د جنډر د توپير، د تنخوا ټوليز جوړښت او د صنعت په سکتورونو کې د تنخواګانو د توپير په ګډون، ټول د جنسيت د تنخوا په توپير اغېزه کوي.<ref>{{cite journal|last1=Blau|first1=Francine D.|last2=Kahn|first2=Lawrence M.|s2cid=55685704|date=November 2000|title=Gender Differences in Pay|journal=Journal of Economic Perspectives|volume=14|issue=4|pages=75–100|doi=10.1257/jep.14.4.75|url=http://www.aeaweb.org/articles.php?doi=10.1257/jep.14.4.75}}</ref> === د صنعت برخه === حرفوي يا افقې توپير، په تنخوا کې نابرابرۍ ته اشاره کوي، چې له حرفوي عايداتو سره تړاو لري.<ref>{{Cite web|url=http://sru.soc.surrey.ac.uk/SRU16/SRU16.html|title=Social Research Update 16: Occupational Gender Segregation|website=sru.soc.surrey.ac.uk|access-date=2019-01-16|archive-date=2024-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20241129131355/https://sru.soc.surrey.ac.uk/SRU16/SRU16.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurofound.europa.eu/observatories/eurwork/industrial-relations-dictionary/segregation|title=Segregation {{!}} Eurofound|website=www.eurofound.europa.eu|access-date=2019-01-16|archive-date=2023-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330213411/https://www.eurofound.europa.eu/observatories/eurwork/industrial-relations-dictionary/segregation|url-status=dead}}</ref> په جاکوبس (۱۹۹۵ ز) کې بويډ (Boyd) او همکارانو يې، د کار افقي وېش ته، چې له مخې يې د نارينه وو لپاره په "لوړې تکنالوژۍ" او ښځينه وو لپاره "High-touch" (شخصي پاملرنې او خدمت کې ښکېلتيا) ته په داسې حال کې ورګرځي، چې له لوړې ټيکنالوژۍ سره په مالي ډول د ډېرو مکافاتو نسبت ورکول کېږي. نارينه ډير احتمال لري چې په یو څه لوړه تنخوا، خطرناکو صنعتونو، لکه: کان کيندنه، ساختمان يا توليد برخې وي او ان د اتحاديې له خوا يې ملاتړ وشي. برعکس ښځې ډېر احتمال لري، چې د منشيتوب يا کتابت اړوند دندو کې وي او په خدماتي صنعت کې کار وکړي.<ref>{{Cite book|title=Gender inequality at work|date=1995|publisher=Sage Publications|others=Jacobs, Jerry A., 1955-|isbn=978-0803956964|location=Thousand Oaks, California|oclc=31013096|url=https://archive.org/details/genderinequality0000unse}}</ref><ref name="Blau">{{cite journal|author1=Blau, Francine D.|author2=Kahn, Lawrence M.|date=2007|title=The Gender Pay Gap: Have Women Gone as Far as They Can?|url=https://web.stanford.edu/group/scspi/_media/pdf/key_issues/gender_research.pdf|journal=Academy of Management Perspectives|volume=21|issue=1|pages=7–23|doi=10.5465/AMP.2007.24286161|s2cid=152531847}}</ref> په ۱۹۹۰ ز کلونو کې د متحده ايالاتو د کار ځواک يوې مطالعې وړانديز وکړ، چې په کسب، صنعت او د اتحاديې حالت کې د جنسيت توپيرونه، د تنخوا د توپير يو اټکل شوې ٪۵۳ تشرېح کوي. د امريکا په اقتصادي ژورنال ((لوی اقتصاد)) کې د ۲۰۱۷ ز کال يوې څېړنې وموندله، چې د خدماتو د برخې مخ په زياتېدونکي اهميت، په تنخوا او ساعتونو کې د جنسيت توپير په کمولو کې رول لوبولی دی. په ۱۹۹۸ ز کې په انساني پانګه او صنعت کې د دواړو توپيرونو لپاره تنظيمول، دنده او د اتحاديو د جوړول اصولو، د امريکايي مېرمنو د منځنیوعايداتو اندازه، د امريکايي نارينه وو له ٪۸۰ څخه ٪۹۱ ته زياتوي.<ref>{{Cite journal|last1=Rachel|first1=Ngai, L.|last2=Barbara|first2=Petrongolo|date=2017|title=Gender Gaps and the Rise of the Service Economy|journal=American Economic Journal: Macroeconomics|volume=9|issue=4|pages=1–44|doi=10.1257/mac.20150253|s2cid=13478654|issn=1945-7707|url=http://cep.lse.ac.uk/pubs/download/dp1204.pdf|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|year=2015|chapter=Gender, Economics of|encyclopedia=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (Second Edition)|publisher=Elsevier|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.71051-8|last=Blau|first=Francine|title=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|pages=757–763|isbn=9780080970875}}</ref> د متحده ايالاتو د ملي ساينس يا پوهې بنسټ (National Science Foundation) کلنۍ سرشمېرنې، د ۲۰۱۷ ز مطالعې د ساينس په بېلابېلو برخو کې د تنخوا توپير په ګوته کړی. د لوړې تنخوا ورکولو په برخو کې د نارينه وو خورا لوی تناسب شتون لري. لکه: رياضي او کمپيوټر ساينس دوه تر ټولو د لوړې تنخوا ورکونکي ساينسي ساحې دي. نارينه په هغو برخو کې د دوکتورا د درجې شاوخوا ٪۷۵ لپاره مسوول دي، (هغه تناسب چې له ۲۰۰۷ راهيسې په سختۍ سره بدل شوی) او تمه ده چې نارينه ۱۱۳۰۰۰$ تنخوا د ښځو لپاره د ۹۹۰۰۰$ تنخوا په پرتله ترلاسه کړي. په ټولنيزو علومو کې د دوکتورا په پام کې نيولو سره د نارينه او ښځينه تر منځ توپير د نارينه وو ۶۶۰۰۰ ډالر د ښځو د ۶۲۰۰۰ ډالرو تنخوا په پرتله د پام وړ کم و. په هرحالت، په ځينو برخو کې ښځې ډېره مزدوري يا تنخوا تر لاسه کوي: په کيميا کې مېرمنې ۸۵۰۰۰ ډالر تنخوا تر لاسه کوي، چې دا معاش د هغوي د نارينه همکارانو په پرتله نږدې ۵۰۰۰ ډالر زيات دی.<ref>{{Cite journal|last=Woolston|first=Chris|date=2019-01-22|title=Scientists' salary data highlight US$18,000 gender pay gap|journal=Nature|volume=565|issue=7740|pages=527|doi=10.1038/d41586-019-00220-y|pmid=30670866|doi-access=free}}</ref> د لوړ پوړو اجرائيوي تنخوامعلوماتو په اړه د مارنينګ سټار (Morningstar) ارزونې څرګنده کړه، چې لوړ پوړو اجرائيوي مېرمنو په ۲۰۱۹ ز کې د نارينه اجرائيوي رئيسانو له خوا ترلاسه شوي د هر ډالر لپاره ۸۴،۶ پيسې ترلاسه کړې. ګڼې ښځې په C-Suite (په يوه اداره کې په اجرائيوي سطحه مديريتي بستونه) کې، له ۷ څخه تر ۱ پورې پاتې شوې دي.<ref>{{Cite web|last=Cook|first=Jackie|date=February 22, 2021|title=What Will it Take to Close the Gender Pay Gap for Good?|url=https://www.morningstar.com/articles/1025601/what-will-it-take-to-close-the-gender-pay-gap-for-good|url-status=dead|access-date=2021-02-24|website=Morningstar.com|language=en|خونديځ نېټه=2021-02-23|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210223224017/https://www.morningstar.com/articles/1025601/what-will-it-take-to-close-the-gender-pay-gap-for-good|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210223224017/https://www.morningstar.com/articles/1025601/what-will-it-take-to-close-the-gender-pay-gap-for-good|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223224017/https://www.morningstar.com/articles/1025601/what-will-it-take-to-close-the-gender-pay-gap-for-good}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|last=Thorbecke|first=Catherine|date=February 17, 2021|title=Gender pay gap persists even at executive level, new study finds|url=https://abcnews.go.com/Business/gender-pay-gap-persists-executive-level-study-finds/story?id=75945000|url-status=live|access-date=2021-02-23|website=ABC News|language=en}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == ongmadf2102y8i0t0p7e2j8j90cc2go 0 58447 364066 363312 2026-05-18T09:12:44Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364066 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} مارټین وان بورېن (د سمبر ۵، ۱۷۸۲- جولای ۲۴، ۱۸۶۲ ز) یو امریکایی مدافع وکیل او سیاستوال و، چې له ۱۸۳۷ ز څخه تر  ۱۸۴۱  ز پورې یې د امریکا د ۸ ام ولسمشر په توګه خدمت کړی دی. مارټین د دموکراټیک ګوند یو بنسټګر، د نیویارک ۹ ام والي، د امریکا د بهرنیو چارو ۱۰ ام وزیر او د متحده آیالتونو ۸ ام مرستیال ولسمشر و.  وروسته هم، وان بورین یو مشر سیاستوال او د غلامۍ ضد یو مهم رهبر و، چې په ۱۸۴۸ز کال  کې یې په ولسمشریزو ټاکنو کې د فري سایل ګوند ټکټ مشري کوله. وان بورین د نیویارک په کېنډرهوک کې وزېږېد. په هغې سیمه کې ډېری اوسېدونکي په خټه هالنډیان وو او په خپل منځ کې به يې په هالنډۍ ژبه خبرې کولې. دی لومړنی ولسمشر دی چې، د امریکا له انقلاب څخه وروسته زېږېدلی، پلار يې د امریکا په ګټه په دې انقلاب کې برخه درلوده او دی یوازینی ولسمشر دی چې انګلیسي يې مورنۍ ژبه نه، بلکې دویمه ژبه ده. وکالت د هغه مسلک و، خو سیاست ته د دموکراټیک جمهوري غوښتونکي ګوند د غړي په توګه ورننوت. ده د نیویارک ایالت د سنا چوکۍ وګټله اوبیا په ۱۸۲۱ز کال کې د امریکا متحده آیالتونو د سنا چوکۍ ته وټاکل شو. د بکټېلز (Bucktails) اړخ د مشر په توګه، وان بورین په ۱۸۲۰مو ز کلونو کې د نیویارک تر ټولو اغېزناک سیاستوال شو او البانی نایب السلطنت (Albany Regency) په نامه يې یو سیاسي سازمان رامنځته کړ. د ۱۸۲۴ز کال له ولسمشریزو ټاکنو څخه وروسته، وان بورین د سیاسي شیانو او ګوندي مخالفتونو پر ځای د ایډیالوژۍ پر بنسټ د ګوندي تفاوتونو درلودنکی دوه ګوندي نظام بیاځلي رامنځته کړ. هغه په همدې هدف د ۱۸۲۸زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې د جکسن له ولسمشرۍ څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. هغه د جکسن د کمپاین د ملاتړ په موخه د نیویارک ایالت والیتوب وګاټه، خو ډېر ژر يې د ولسمشر په توګه د جکسن د پرانیستې مراسمو څخه وروسته استعفا ورکړه، تر څو د جکسن په کابینه کې د بهرنیو چارو وزیر په توګه وګومارل شي. په کابینه کې، دی د جکسن کلیدي سلاکار شو او د دموکراټیک ګوند د پیوستون لپاره يې سازماني جوړښت رامنځته کړ. هغه په پای کې د پېټي کوټ افېیر (Petticoat Affair) په نامه رسوايۍ د هواري په موخه استعفا ورکړه او د لنډې مودې لپاره يې په بریتانیه کې د امریکا د سفیر په توګه خدمت وکړ. د جکسن په غوښتنه، د ۱۸۳۲ز کال دموکراټیک ملي کنوانسیون وان بورین، د امریکا د مرستیال ولسمشر په توګه ونوماوه او هغه د ۱۸۳۲ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د دموکراټیک ټکټ په ګټه ټولټاکنې(انتخابات) وګټلې. د جکسن په پیاوړي ملاتړ او د دموکراټیک ګوند د سازماني پیاوړتیا له امله، وان بورین په بریالیتوب سره د ۱۸۳۶ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې او په دې توګه يې د وېګ ګوند ګڼ مخالفین مات کړل، خو د ۱۸۳۷ز کال د وارخطايۍ له امله، ډېر ژر د هغه محبوبیت راکم شو. هغه د ماليې د خپلواک نظام لپاره یو پلان درلود، چې له مخې يې به يې د امریکا فدرالي حکومت خپلې پیسې د بانکونو پر ځای په خزانو کې ساتلې، خو په کانګرس کې ډېرو محافظه کارو دموکراټانو او ویګ ګوند غړو، تر ۱۸۴۰ز کال پورې، د دې پلان پلي کول وځنډول. د هغه د ولسمشرۍ بل ګوزارپه دویمه سمینول جګړه کې (د جکسن د سورپوټکو د لېږد سیاست د دوام له امله) ولیدله او بل تاوان يې هغه مهال وکړ، چې په اتحادیه کې د غلامۍ د پلوي ایالت په توګه د تګزاس د وریوځای کولو مخه ډب کړه، تر څو په دې توګه له ګوندي ترېنګلتیا څخه ځان لرې وساتي. په ۱۸۴۰ز کال کې، وان بورېن د دویمې دورې لپاره ولسمشرۍ ته ودرېد، خو د جکسن ضد وېګ ګوند نوماند ویلیام هېنري هاریسون ته يې ټاکنې وبایللې. په ۱۸۴۴ ز کال کې، وان بورېن په لومړي سر کې د دموکراټیک ګوند مخکښ نوماند و، خو د تګزاس له یوځای کېدو سره يې پرله پسې مخالفت د جنوبي ایالتونو دموکراتان په غوصه کړل او هماغه و چې، د ده پرځای جېمز کې پالک د وروستي نوماند په توګه وټاکل شو. وان بورېن په ۱۸۴۸ ز کال کې د فري سویل په نامه ګوند جوړ او د همدې ګوند د ولسمشرۍ نوماند شو او د هغه دې نوماندۍ د وېګ ګوند له کاندید زاکاري ټایلر سره مرسته وکړه، تر څو د دموګراټ ګوند نوماند لویس کاس ته ماته ورکړي. وان بورېن له ۱۸۴۸ ز کال وروسته بېرته دموکراټیک ګوند ته راستون شو، خو په ډېرېدونکې بڼه د غلامۍ ضد څېره شوه او په دې ډول په ګوند کې د غلامۍ د له منځه وړلو تر ټولو نوموتی پلوی و. هغه د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال د جمهوري غوښتونکي ولسمشر ابراهام لینکلن د سیاستونو ملاتړ وکړ. هغه په کینډرهوک کې د ۱۸۶۲ ز کال د جولای په میاشت کې د ۷۹ کلونو په عمر مړشو. په تاریخي درجه بندۍ کې، تاریخپوهان او د سیاسي علومو عالمان وان بورېن د منځنۍ یا منځنۍ څخه ښکته درجې امریکایی ولسمشرځکه بولې چې، د ۱۸۳۷ز وارخطايي يې په سمه توګه مدیریت نه شوه کړای، خو نن ورځ وان بورېن ته تر ډېره د داسې ولسمشر په سترګه کتل کېږي، چې د دوه ګوندي نظام رامنځته کولو مشري يې درلوده. == ماشومتوب، ځواني او زده کړې == وان بورېن (مارتېن وان بورېن) د ۱۷۸۲ ز کال د دسمبر په ۵مه نېټه د نیوریاک ښار په کېنډرهوک سیمه کې وزېږېد. دا سیمه په هوډسن سیند دره کې د البانی د جنوب په ۲۰ میلۍ (۳۲ کیلومترۍ) کې پرته ده. <ref>{{cite web|url=https://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/buren-martin-van/|title=Martin van Buren [1782–1862]|website=New Netherland Institute.org|publisher=New Netherland Institute|location=Albany, NY|access-date=February 24, 2020|archive-date=September 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914221702/https://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/buren-martin-van/|url-status=dead}}</ref> د هغه پلار، ابراهام وان بورېن په خټه د هالنډ د بوورمالسېن د کورنېلیس مېسېن سیمې و، چې په ۱۶۳۱ ز کال کې يې نوي هالنډ ته کډه کړې وه او په منهاټن ټاپو کې يې یوه نمره ځمکه اخېستې وه. ابراهام وان بورېن د امریکايي انقلاب پر مهال، د امریکا په پلوي ولاړ و او وروسته له دموکراټیک جمهوري پلوه ګوند سره یوځای شو. هغه په کینډرهوک کې بارګاه او شرابخانه درلوده او د ډېرو کلونو لپاره يې د کینډرهوک ښارګوټي د منشي په توګه خدمت وکړ. په ۱۷۷۶ز کال کې د ماریا هوس (ګوس) وان الین (۱۷۴۶-۱۸۱۸ ز) سره د کینډرهوک په ښارګوټي کې واده وکړ. ښځه يې ماریا هم په خټه هالنډۍ او د جانېس وان الین (۱۷۴۴-۱۷۷۳ز) کونډه وه. هغې د خپل لومړني واده څخه درې بچیان درلودل، چې یو يې بیا په کې د امریکا د استازو جرګې غړی لومړی جېمز وان الین شو. د دویم واده مېوه يې پنځه بچیان وو، چې مارټين یې درېیم هغه و. <ref>{{cite book|last=Roberts|first=James A.|date=1898|title=New York in the Revolution as Colony and State|url=https://books.google.com/books?id=u-81AQAAMAAJ&pg=PA109|location=Albany|publisher=Brandow Printing Company|page=109|isbn=978-0-8063-0496-0}}</ref><ref>{{cite book|last=Kane|first=Joseph Nathan|date=1998|title=Presidential Fact Book|url=https://archive.org/details/presidentialfact00kane|url-access=registration|publisher=Random House|page=[https://archive.org/details/presidentialfact00kane/page/53 53]|isbn=978-0-375-70244-0}}</ref><ref>{{cite book|last=Foss|first=William O.|date=2005|title=Childhoods of the American Presidents|url=https://books.google.com/books?id=ZpAMAQAAMAAJ|location=Jefferson|publisher=McFarland Publishing|page=45|isbn=978-0-7864-2382-8}}</ref>{{sfn|Niven|1983|pp=5–6}}{{sfn|Widmer|2005|pp=153–165}}{{sfn|Cole|1984|pp=3, 9}} وان بورېن، د کلي په ښوونځي کې لومړنۍ زده کړې وکړې او د لنډې مودې لپاره يې په کېنډرهوک اکاډمۍ کې لاتین ژبه او کلاوېراک کې يې د واشنګټن په مدرسه کې زده کړې وکړې. د وان بورېن مورنۍ ژبه هالنډي وه او بیا يې په ښوونځي کې انګلیسي زده کړه. تر ۲۰۲۱ ز پورې، هغه د امریکا یوازینی ولسمشر دی، چې لومړنۍ ژبه يې انګلیسي نه وه. په ماشومتوب کې هغه د خپل پلار په بارګاه کې د بېلابېلو توکمونو، عایدلرونکو او ټولنیزو ډلو له وګړو سره تعامل زده کړ او دې کار په سیاسي هلو ځلو کې ډېره مرسته ورسره وکړه. رسمي زده کړې يې په ۱۷۹۶ ز کال کې پای ته ورسولې او د پیټر سېلوېسټر او د هغه د زوی فرانسیس په دفتر کې يې حقوق لوستل پیل کړل. <ref>{{cite web|title=Martin Van Buren, 1782–1862|url=https://www.nycourts.gov/history/legal-history-new-york/legal-history-eras-02/history-era-02-van-buren.html|publisher=Historical Society of the New York Courts|access-date=March 4, 2015|archive-date=April 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402100814/https://www.nycourts.gov/history/legal-history-new-york/legal-history-eras-02/history-era-02-van-buren.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Alexander|first=De Alva S. Alexander|author-link=De Alva S. Alexander|date=1906|title=A Political History of the State of New York|volume=I|url=https://books.google.com/books?id=TEIOAAAAIAAJ&pg=PA206|location=New York, NY|publisher=Henry Holt and Company|page=206|via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite book|last=Sidey|first=Hugh|title=The Presidents of the United States of America|url=https://books.google.com/books?id=eIujFN5vfwMC|location=Washington, DC|publisher=White House Historical Association|date=1999|page=23|isbn=978-0-912308-73-9}}</ref>{{sfn|Brooke|2010|p=230}}{{sfn|Widmer|2005|pp=6–7}}{{sfn|Cole|1984|p=14}} وان بورېن ۵ فوټه ۶ انچه (۱,۶۸ سانتی متره) ونه او کوچنی بدن درلود او پر هغه يې " ټيټکی وان" نوم اېښی و. د حقوقي زده کړو د پیل پر مهال هغه به ګډوډ زاړه کالي اغوستل، همدا و چې سېلوېسټر دغو په ټینګه ورته وویل چې، د خپلو جامو ډېر خیال وساتي، ځکه د یوه ښه مدافع وکیل سره ښايي، چې ښه واغوندي او ښه وګرځي. هغه د دوی مشوره ومنله او بیا به یې د سېلوېسټرخېلو په څېر جامي اغوستې، د هغوی په څېربه ګرځېده، د هغوی په شان به يې ناسته پاسته کوله او هغوی ته ورته چلند یې درلود. له فډرالیسټ ګوند سره د کینډرهوک په پیاوړې اړیکې سربېره، چې د سېلوېسراو پلویان يې هم قوي ملاتړي وو، وان بورېن د خپل پلار دموکراټیک جمهوري غوښتونکي ګوند ته میلان لاره. <ref>{{cite book|last1=Henretta|first1=James A.|last2=Edwards|first2=Rebecca|last3=Hinderaker|first3=Eric|last4=Self|first4=Robert O.|title=America: a Concise History, Combined Volume|url=https://books.google.com/books?id=Zv7cBQAAQBAJ&pg=PA290|publisher=Bedford/St. Martin's|location=Boston|date=2015|page=290|isbn=978-1-4576-4862-5}}</ref><ref>{{cite book|last=Koenig|first=Louis William|title=The Invisible Presidency|url=https://archive.org/details/invisiblepreside0000koen|url-access=registration|publisher=Rinehart & Company|location=New York|date=1960|page=[https://archive.org/details/invisiblepreside0000koen/page/89 89]}}</ref><ref>{{cite book|last=Foss|first=William O.|title=Childhoods of the American Presidents|url=https://books.google.com/books?id=ZpAMAQAAMAAJ|location=Jefferson, NC|publisher=McFarland & Company|date=2005|page=46|isbn=978-0-7864-2382-8}}</ref>{{sfn|Niven|1983|pp=14–15}}{{sfn|Niven|1983|pp=15–17}}{{sfn|Niven|1983|pp=10–11}}{{sfn|Niven|1983|pp=8–9}} == سرچینۍ == 1vajq1ulcmmhl7299p3x657grwgne0m 0 58994 364055 324173 2026-05-18T06:08:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364055 wikitext text/x-wiki {{مالومات |نوم= |انځور= |د انځور اړوند= }} د سپتمبر د يوولسمې بريدونه چې په عام ډول د ۹/۱۱ په نوم هم يادېږي، د ۲۰۰۱ز کال د سپتمبر د مياشتې په يوولسمه نېټه د سه شنبې ورځې په سهار د متحده ايالاتو پر ضد د اسلامي وسله والې تروريستي ډلې القاعده له خوا څلور همغږي شوي تروريستي بريدونه وو. په هغه سهار، څلور سوداګريزې الوتکې چې د متحده ايالاتو له شمال ختيځ نه يې کلیفورنيا ته سفر کاوه، د الوتنې په منځ کې د القاعده د نولسو تروريستانو له خوا وتښتول شوې. د الوتکو تښتوونکي په درې ډلو کې پنځه کسه او په يوې ډلې کې څلور تنه منظم شوي وو. په هره ډله کې يو داسې تښتوونکی و چې د الوتکې روزنه يې ترلاسه کړې وه او د الوتکې سمبالښت يې په لاس کې واخيست. د دوی څرګنده موخه دا وه چې هره الوتکه له يوې مشهورې امريکايي ودانۍ سره وجنګوي، تر څو خلکو ته ډله یيز زیانونه ورسېږي، ودانۍ په بشپړ ډول يا نيمه ړنګه شي. دوه الوتکې د نړيوال سوداګريز مرکز له دوو برجونو سره وجنګېدې او درېيمې د پنټاګان لويديځه برخه ووهله. د څلورمې الوتکې موخه دا وه چې په واشنګټن ډي سي کې له يوې موخې سره وجنګول شي، خو د مسافرو د پاڅون له امله د پنسلوانيا د شانکسويل په ميداني سيمه کې وغورځېده.<ref name="Moghadam">{{cite book|last=Moghadam|first=Assaf|title=The Globalization of Martyrdom: Al Qaeda, Salafi Jihad, and the Diffusion of Suicide Attacks|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|year=2008|page=48|isbn=978-0-8018-9055-0}}</ref><ref name="SalafistJidadism">{{cite web|last=Livesey|first=Bruce|title=Special Reports – The Salafist Movement: Al Qaeda's New Front|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/front/special/sala.html|website=PBS Frontline|publisher=WGBH educational foundation|date=January 25, 2005|access-date=October 18, 2011}}{{cite book|last=Geltzer|first=Joshua A.|title=US Counter-Terrorism Strategy and al-Qaeda: Signalling and the Terrorist World-View|publisher=[[Routledge]]|edition=reprint|date=2011|page=83|isbn=978-0415664523}}</ref><ref>{{Cite web|last=Janos|first=Adam|title=How United Flight 93 Passengers Fought Back on 9/11|url=https://www.history.com/news/united-flight-93-september-11-passengers-revolt-crash|access-date=2021-10-14|website=HISTORY|language=en}}</ref> لومړۍ الوتکه چې هدف يې وواهه، د امريکايي هوايي ليکو ۱۱ شمېره الوتکه وه. دا الوتکه د سهار په اتو بجو او شپږ څلوېښت دقيقو په ښکته منهاتن کې د نړيوال سوداګريز مرکز د ودانۍ له شمالي برج سره وجنګول شوه. اولس دقيقې وروسته د سهار په نهو بجو او درې دقيقو، د نړيوال سوداګريز مرکز له سويلي برج سره د متحده هوايي ليکو ۱۵۷ شمېره الوتکه وجنګول شوه. د يوسل او لس پوړه لرونکي دواړه برجونه په يوه ساعت او دوه څلوېښتو دقيقو کې راونړېدل، تر څنګ يې د نړيوال سوداګريز مرکز نورې ودانۍ هم ړنګې شوې، چې په هغو کې «۷ نړيوال سوداګريز مرکز» هم شامل و، همدا راز شا اوخوا ودانيو ته يې د پام وړ زيان واړاوه. درېیمه الوتکه چې د امريکايي هوايي لیکو ۷۷ شمېره وه، د ډالس نړيوال هوايي ډګر نه هوا ته پورته شوې وه، د اوهايو په هوا کې وتښتول شوه. دا الوتکه د سهار په نهه بجو او اووه دېرش دقيقو د ويرجينيا په ارلينګټون ولسوالۍ کې د پنټاګان لويديځې برخې (د امريکايي پوځ مرکزي قوماندانۍ) سره وجنګېده، د ودانۍ د څنډې يوه برخه يې ړنګه کړه. څلورمه او وروستۍ الوتکه د يونايټيډ هوايي ليکې ۹۳ شمېره الوتکه وه، د واشنګټن ډي سي پر لور د الوتنې په حال کې وه. د الوتکې مسافرو هڅه وکړه چې د الوتکې واک له تښتوونکو نه واخلي، الوتکه يې له موخې نه بل لور ته واړوله، دا الوتکه د سهار په لس بجو او درېو دقيقو د پنسلوانيا په شانکسويل کې وغورځېده. څېړونکو روښانه کړه، چې د ۹۳ الوتکې موخه يا خو د متحده ايالاتو د کانګريس د راټولېدو ځای و، يا سپينه ماڼۍ وه. له بريدونو سملاسي وروسته په ډېرې چټکۍ سره شکونه القاعده ته واوښتل. د جورج ډبليو بوش تر ادارې لاندې د متحده ايالاتو حکومت په رسمي ډول د تروريزم پر وړاندې د جګړې د پيلولو په ډول ځواب ووايه او پر افغانستان يې يرغل وکړ، تر څو طالبان رانسکور کړي، چا چې د متحده ايالاتو له دې غوښتنو سره سم عمل نه و کړی، چې القاعده له افغانستان نه وباسي او د القاعده مشر اسامه بن لادن وسپاري. بن لادن سپين غر ته وتښتېد، چېرې چې د متحده ايالاتو تر بريدونو لاندې راغی، خو ويې کولای شول وتښتي. که څه هم په لومړي سر کې اسامه بن لادن په دې بريد کې هر ډول ښکېلتيا رد کړې وه، خو په ۲۰۰۴ز کال کې هغه په رسمي ډول د دې بريدونو مسئوليت ومانه. القاعده او بن لادن له اسرائيلو نه د متحده ايالاتو ملاتړ، په سعودي عربستان کې د متحده ايالاتو د پوځونو شتون او پر عراق بنديزونه د دې بريدونو محرک بلل. د نږدې يوې لسيزې لپاره له نيولو نه په تېښته اسامه بن لادن د پاکستان په آیبټ اباد کې په خپل پټنځای کې و، چې د ۲۰۱۱ز کال د مۍ مياشتې په دويمه نېټه د متحده ايالاتو د پوځ له خوا ووژل شو.<ref name="Corera">{{cite news|first=Gordon|last=Corera|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032|title=Bin Laden's Tora Bora escape, just months after 9/11|publisher=BBC News|date=July 21, 2011}}</ref><ref name="cbc-2004">{{cite news|title=Bin Laden claims responsibility for 9/11|url=https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654|quote=Al-Qaeda leader Osama bin Laden appeared in a new message aired on an Arabic TV station Friday night, for the first time claiming direct responsibility for the 2001 attacks against the United States.|publisher=CBC News|date=October 29, 2004|access-date=September 1, 2011}}</ref> د نړيوال سوداګريز مرکز او ورڅېرمه ودانيو ويجاړېدو د نيويارک ښار اقتصاد ته سخت زيان ورساوه او نړيوال اقتصادي رکود يې رامنځ ته کړ. ډېرو هېوادونو د تروريزم ضد خپل قوانين پياوړي کړل او د تروريستي بريدونو نه د مخنيوي په موخه يې د قانون عملي کولو استخباراتي ادارو واکونه پراخ کړل. د سپتمبر تر ۱۳مې پورې د متحده ايالاتو او کاناډا تر منځ ملکي هوايي حريمونه بند و، په داسې حال کې چې د وال ستريټ سوداګري د سپتمبر تر ۱۷ مې پورې تړلي وه. د نورو بريدونو له وېرې له دې وروسته ډېر څه بند، خالي او لغوه شول. د نړيوال سوداګريز مرکز د سيمې پاکولو اته مياشتې وخت واخيست او د ۲۰۰۲ز کال د مۍ په مياشت کې بشپړ شو، په داسې حال کې چې پنتاګون په يو ه کال کې بېرته جوړ شو. د نړيوال سوداګريزمرکز پرځای د نوې ودانۍ جوړولو طرحې څو کاله وخت ونيو، ځکه چې ډېر شريکان په کې ښکېل وو. په دې سيمه کې د نوي بېلګه ييزې ودانۍ، يوه  نړيوال سوداګريز مرکز د جوړولو کار، د ۲۰۰۶ز کال په نومبر کې پيل شو او د څو ځلې ودانۍ له ځنډ وروسته د ۲۰۱۴ز کال د نومبر په مياشت کې پرانيستل شو.  <ref name="MooreOneWTC">{{cite web|last=Moore|first=Jack|title=World Trade Center Re-opens as Tallest Building in America|url=http://onewtc.com/news/world-trade-center-re-opens-as-tallest-building-in-america|website=onewtc.com|date=November 3, 2014|access-date=September 11, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904120549/http://onewtc.com/news/world-trade-center-re-opens-as-tallest-building-in-america|archive-date=September 4, 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Smith|first=Aaron|title=One World Trade Center opens today|url=https://money.cnn.com/2014/11/03/news/companies/one-world-trade-center/index.html|publisher=CNN|date=November 3, 2014|access-date=November 4, 2014|archive-date=January 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118211856/https://money.cnn.com/2014/11/03/news/companies/one-world-trade-center/index.html|url-status=dead}}</ref> د دې بريد له امله، ۲۹۷۷ تنه ووژل شول، له ۲۵۰۰۰ زیات ټپيان شول او د اوږدې مودې روغتيايي پايلې يې لرلې، سربېره پر دې د لس ميليارده په ارزښت زیربناوې او شتمنۍ زيان شوې. دا د بشر په تاريخ کې تر ټولو خونړی تروريستي بريد بلل کېږي، د متحده ايالاتو په تاريخ کې د قانون عملي کولو افسرانو او اور وژونې عملیې لپاره تر ټولو خونړۍ پېښه ده ،چې په ترتيب سره دواړو ادارو ۳۴۰ او ۷۲ کسه په کې وژل شوي دي. ګڼ يادګارونه جوړ شوي دي، ملي سپتمبر ۱۱ يادګار او په نيويارک ښار کې موزيم، د ويرجينيا په ارلينګټون ولسوالۍ کې د پنټاګون يادګار او د پنسلوانيا د سقوط په سيمه کې د ۹۳ الوتکې ملي يادګار په کې شامل دي. <ref name="cost">{{cite web|title=How much did the September 11 terrorist attack cost America?|url=http://www.iags.org/costof911.html|publisher=Institute for the Analysis of Global Security|access-date=April 30, 2014}}</ref><ref name="PEARL9/11">{{cite book|last=Morgan|first=Matthew J.|title=The Impact of 9/11 on Politics and War: The Day that Changed Everything?|url=https://books.google.com/books?id=JDEfUCll7DcC|publisher=Palgrave Macmillan|date=August 4, 2009|page=222|isbn=978-0-230-60763-7}}</ref><ref>{{cite web|title=Deadliest incidents resulting in the deaths of 8 or more firefighters|url=https://www.nfpa.org/News-and-Research/Data-research-and-tools/Emergency-Responders/Firefighter-fatalities-in-the-United-States/Deadliest-incidents-resulting-in-the-deaths-of-8-or-more-firefighters|publisher=[[National Fire Protection Association]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Deadliest Days in Law Enforcement History|url=https://nleomf.org/facts/enforcement/deadliest.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140213135434/https://nleomf.org/facts/enforcement/deadliest.html|archive-date=February 13, 2014|publisher=[[National Law Enforcement Officers Memorial]] Fund}}</ref><ref>{{cite web|date=June 11, 2002|title=Congressional Record, Vol. 148, No. 76|url=https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf|publisher=Government Printing Office|page=H3312|quote=[[Joel Hefley|Mr. Hefley]]: That fateful Tuesday we lost 72 police officers, the largest single loss of law enforcement personnel in a single day in the history of our country.}}</ref> == مخینه(شالید) == === القاعده === د القاعده زېږېدنه ۱۹۷۹ز کال ته رسېږي، کله چې شوروي اتحاد پر افغانستان يرغل وکړ. اسامه بن لادن د يوه داوطلب په توګه د مرکزي اسيا دې هېواد ته ولاړ، په دې جګړه کې يې د کمونستي يرغلګرو (شورويانو) د ماتولو په موخه د خپلو مسلمانو ملګرو (په افغانستان کې) مرسته يوه سپېڅلې موخه بلله. هغه خپل عرب مجاهد ملګري منظم کړل (افغان عرب)، تر څو د شوريانو پر ضد مقاومت وکړي، ترد ې چې هغوی په ۱۹۸۸ز کال کې له افغانستان نه ووتل. د ايمن الظواهري ترلارښوونو لاندې بن لادن لا زيات سخت درېځی شو.<ref>{{cite book|title=Islam as Resistance|first=Chiara|last=Formichi|publisher=Cambridge University Press|year=2020|page=206}}</ref><ref name="CTCSentinel2008-03">{{cite news|url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA493790&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf|title=Jihad After Iraq: Lessons from the Arab Afghans Phenomenon|work=[[CTC Sentinel]]|date=March 2008|first=Mohammed M.|last=Hafez|volume=1|number=4|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.dtic.mil%2Fcgi-bin%2FGetTRDoc%3FAD%3DADA493790%26Location%3DU2%26doc%3DGetTRDoc.pdf&date=2010-02-03|archive-date=February 3, 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Al-Qaeda's origins and links|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1670089.stm|publisher=[[BBC News]]|date=July 20, 2004|access-date=September 3, 2011}}</ref>{{sfnp|Gunaratna|2002|pp=23–33}} په ۱۹۹۶ز کال کې، بن لادن خپله لومړۍ فتوا صادره کړه او پر امريکايي سرتېرو يې غږ وکړ، چې سعودي عربستان خوشې کړي. په ۱۹۹۸ز کال کې بن لادن په دويمه فتوا کې له اسرائيلو سره د اړيکو او د خليج له جګړې وروسته په سعودي عربستان کې د امريکايي ځواکونو د حضور په اړه د امريکا د بهرنۍ تګلارې په اړه خپلې نيوکې روښانه کړې.  بن لادن پر امريکايانو بريدونو ته د مسلمانانو د هڅولو په موخه له اسلامي نصوصو کار اخيست، تر څو اعلان شوي ظلمونه مقابل لوري ته ولاړ شي. د بن لادن په وينا: اسلامي علماوو د اسلام د تاريخ په اوږدو کې په دې موافقه کړې، که چېرې دښمن د مسلمانانو هېوادونه ويجاړوي، نو جهاد يو فردي مسئوليت دی.   <ref name="1998FatwaPBS">{{cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/updates/military-jan-june98-fatwa_1998/|archive-url=https://web.archive.org/web/20131128194258/http://www.pbs.org/newshour/updates/military/jan-june98/fatwa_1998.html|archive-date=November 28, 2013|title=Al Qaeda's Second Fatwa|website=[[PBS NewsHour]]|publisher=[[Public Broadcasting Service]]|url-status=live|access-date=May 29, 2014}}</ref><ref>{{cite book|last=Logevall|first=Fredrik|title=Terrorism and 9/11: A Reader|publisher=Houghton Mifflin Company|year=2002|isbn=0-618-25535-4|location=New York}}</ref> ==== اسامه بن لادن ==== بن لادن دا بريدونه تنظيم کړل. په لومړي سر کې يې په کې ښکېلتيا رد کړه، خو وروسته يې خپلې ناسمې څرګندونې بېرته واخیستې. الجزيرې د ۲۰۰۱ز کال د سپتمبر په شپاړسمه نېټه د هغه يوه اعلاميه خپره کړه: «زه ټينګار کوم چې ما دا کار نه دی کړی، کوم چې داسې ښکاري، د ځينو افرادو له خوا په خپله هڅونه تر سره شوی دی». د ۲۰۰۱ز کال د نومبر په مياشت کې د متحده ايالاتو ځواکونو د افغانستان په جلال اباد کې له يوه  ويجاړ شوي کور نه يوه ثبت شوې ويډيو تر لاسه کړه. په دې ويډيو کې لیدل کېږي چې، بن لادن له خالد الحربي سره خبرې کوي او مني چې، له بريدونو مخکې خبر و. د ۲۰۰۱ز کال د دسمبر په اووه وېشتمه نېټه، د بن لادن دويمه ويډيو خپره شوه، په دې ويډیو کې هغه ويلي:<ref name="cbc-20042">{{cite news|title=Bin Laden claims responsibility for 9/11|url=https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654|quote=Al-Qaeda leader Osama bin Laden appeared in a new message aired on an Arabic TV station Friday night, for the first time claiming direct responsibility for the 2001 attacks against the United States.|publisher=CBC News|date=October 29, 2004|access-date=September 1, 2011}}</ref><ref name="BBC6Jul2011">{{cite news|title=Pakistan inquiry orders Bin Laden family to remain|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14041604|publisher=BBC News|date=July 6, 2011|access-date=September 3, 2011}}</ref><ref name="ajNov2004">{{cite news|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613014620/http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=7403|archive-date=June 13, 2007|url=http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=7403|title=Full transcript of bin Laden's speech|publisher=Al Jazeera|date=November 2, 2004|access-date=September 3, 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Pakistan to Demand Taliban Give Up Bin Laden as Iran Seals Afghan Border|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,34440,00.html|publisher=Fox News Channel|date=September 16, 2001|access-date=September 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100523082548/http://www.foxnews.com/story/0,2933,34440,00.html|archive-date=May 23, 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Bin Laden on tape: Attacks 'benefited Islam greatly'|publisher=[[CNN]]|date=December 14, 2001|url=http://archives.cnn.com/2001/US/12/13/ret.bin.laden.videotape/|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227125232/http://archives.cnn.com/2001/US/12/13/ret.bin.laden.videotape/|archive-date=December 27, 2007|url-status=dead|access-date=November 24, 2013|quote=Reveling in the details of the fatal attacks, bin Laden brags in Arabic that he knew about them beforehand and says the destruction went beyond his hopes. He says the attacks "benefited Islam greatly".}}</ref><blockquote>روښانه شوه چې لويديځ په عمومي توګه او امريکا په ځانګړي ډول د اسلام په وړاندې ناڅرګندېدونکې کرکه لري. ...دا د صليبيانو کرکه ده. د امريکا په وړاندې تروريزم د دې وړ دی چې ستاينه یې وشي، دا د بې عدالتۍ په وړاندې يو ځواب و، موخه يې دا وه چې، امريکا د اسرائيلو له ملاتړ نه لاس واخلي، څوک چې زموږ خلک وژني. ... موږ وايو چې د متحده ايالاتو پای نژدې دی، که بن لادن او د هغه پلويان مړه وي او که ژوندي، اسلامي امت ویښ شوی. ... مهمه دا ده چې اقتصاد ته ګوزار ورکړل شي (د متحده ايالاتو)، کوم چې د دوی د پوځي ځواک مرکز دی... که اقتصاد يې زيان وويني، دوی به بيا ونيول شي. اسامه بن لادن، خو هغه د دې بريدونو له مسئوليت منلونه دډه وکړه.<ref>{{cite news|title=Transcript: Bin Laden video excerpts|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm|publisher=BBC News|date=December 27, 2001|access-date=September 3, 2011}}</ref></blockquote> == سرچینې == ie1zfl4u4xn7cnrglc4ec8jc8lxlhi4 0 59141 364035 363905 2026-05-17T13:33:13Z شاه زمان پټان 26102 مالوماتبکس 364035 wikitext text/x-wiki د اوبو برېښنا يا د اوبو انرژي هغه برېښنا ده چې د اوبو له انرژۍ نه توليدېږي. په ۲۰۱۵ ز کې د اوبو برېښنا د ټولې نړۍ د برېښنا 16.6% او د ټولې نوې کېدونکې برېښنا 70% توليد کړه او د راتلونکو ۲۵ کلونو لپاره په کلني ډول يې لږ تر لږه 3.1% زياتوالی اټکل شوی و. <ref name="ren21.net2">{{Cite book|url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2016/06/GSR_2016_Full_Report_REN21.pdf|title=Renewables 2016 Global Status Report|year=2016|isbn=978-3-9818107-0-7|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124223915/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2016/06/GSR_2016_Full_Report_REN21.pdf|archive-date=2019-01-24|last1=Zervos|first1=Arthouros}}</ref> د اوبو برېښنا په ۱۵۰ هېوادونو کې تولېديږي، د اسيا فيسيفيک هېوادونو سره چې په ۲۰۱۳ ز کال کې يې د نړۍ ۳۳ سلنه اوبيزه برېښنا توليدوله. چين په ۲۰۱۳ ز کال کې د 920 TWh برېښنا په توليد سره د اوبو برېښنا تر ټولو ستر توليدوونکی هېواد و، چې د کورنۍ برېښنا د کارونې 16.9% يې وړاندې کوله. {{مالومات}} د اوبو برېښنا بيه په اړوند ډول ټيټه ده، چې د همدې له امله دا د بيا نوې کېدونکې برېښنا پر وړاندې سياله سرچينه ده. د اوبو تمځای يا سټېشن د ډبرو سکرو يا ګازو پرخلاف اوبه نه مصرفوي. د اوبو سټېشن له ۱۰ ميګاواټ نه د زياتې برېښنا نمونه يي بيه، د يوه کيلو واټ پر ساعت لپاره له ۳ تر ۵ امريکايي پيسې ده. د اوبو په يو ډيم او ذخيرې سره دا د برېښنا يوه ارتجاعي سرچينه ده يعنې دا چې د سټېشن په واسطه توليد شوې اندازه کولی شي، په ډېرې تېزۍ (ان په څو ثانيو کې) سره پورته يا ښکته شي، چې د انرژي د بدلېدونکو غوښتنو سره توافق وکړي. يو ځل چې د اوبو برېښنا کمپليکس جوړ شو، پروژه مستقيم ضایعات نه توليدوي او دا په عمومي ډول د فوټوولټيک انرژي او د فوسيل مايع ( ګاززي) برېښنا د انرژۍ په پرتله د پام وړ لږ ګلخانه يي ګازونه توليدوي. که څه هم، کله چې دا کمپلیکس په ټيټو جبه زار (باراني) ځنګلي سيمو کې جوړ شي، چې د ځنګل د يوې برخې هجوم په کې اړين دی؛ دوی کولی شي، د پام وړ اندازه ګلخانه يي ګازونه له منځه يوسي. <ref name="wi2012">{{cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/9527|title=Use and Capacity of Global Hydropower Increases|author=Worldwatch Institute|date=January 2012|access-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062448/http://www.worldwatch.org/node/9527|archive-date=2014-09-24|url-status=dead}}</ref><ref name="REN21-2011">[http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf Renewables 2011 Global Status Report, page 25, Hydropower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924085959/http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf |date=2015-09-24 }}, ''[[REN21]]'', published 2011, accessed 2016-02-19.</ref> د اوبو برېښنا د کمپلېکس ساختمان کولی شي، د مهم چاپيريالي اغېز لامل شي، په بنسټيز ډول د ابادو يا د کرنې وړ ځمکې په له لاسه ورکولوسره د نفوسو په بې ځايه کېدنې کې. دوی د سيند طبيعي ايکالوژي پرې کوي، استوګنځايونه او ايکوسيستمونه ، siltation او د توږنې نمونې زيانموي. په داسې حال کې چې د اوبو ډيمونه د سيلابونو خطرونه کموي او په نښه کوي یې، د ډيم د ناکامۍ خطر هم رانغاړي ، چې يوه غمېزه يا ناورین هم کېدلی شی. == تاريخ == د اوبو انرژي له پخوانيو هغو وختونو راهيسې کارېږي، چې اوړه به يې ميده کول او نورې دندې به يې تر سره کولې. د ۱۸ پېړۍ په وروستيو کې د اوبو انرژۍ د صنعتي اوښتون د پيل لپاره د اړينې انرژۍ سرچينه برابره کړه. د ۱۷۷۰ سليزې په نيمايي کې فرانسوي انجنير برنارد فوريست ډي بيلايډور (Bernard Forest de Bélidor) د هندسي اوبو برېښنا (''Architecture Hydraulique'') اثر خپور کړ، چې د اوبو برېښنا افقي او عمودي محوره ماشينونونه يې تشرېح کړل او په ۱۷۷۱ز کې یې د ريچارد ارکرايټ (Richard Arkwright) د اوبو انرژي، د اوبو چوکاټ او د پر له پسې توليد ترکيب د فابريکې سيستم په وده کې د معاصرې ګومارنې په مېتودونو سره مهمه ونډه ولوبوله. په ۱۸۴۰ ز لسيزو کې وروستنيو استعمالوونکو ته د اوبو انرژۍ د توليد او لېږد په موخه د اوبو انرژۍ شبکه رامنځته شوه. د ۱۹مې پېړۍ تر وروستيو پورې برېښنايي جنراتور (توليدوونکی ماشين) جوړ شو او اوس يې وکولی شول، له اوبو برېښنا سره جوړه شي. له صنعتي اوښتون نه د مخ پر ودې تقاضا لوړېدنې به پرمختګ هم مخته ووړ. په ۱۸۷۸ز کې د انګليستان د شمالي امبرلينډ په کراګسايد کې د نړۍ لومړنی د اوبو برېښنا نمونه د ويليم ارمسټرونګ (William Armstrong) په واسطه جوړه شوه. له دې نمونې نه د نوموړي د هنري آثارو په خونه کې د يوه مفرد داېرې لمپ ته د انرژي ورکولو لپاره ګټه واخېستل شوه. (Niagara Falls) ته نږدې د امريکا پخوانی د انرژي سټېشن يا تمځای (Schoelkopf Power Station No. 1) په ۱۸۸۱ ز کې د برېښنا توليد پيل کړ. د اډيسن د اوبو برېښنا د انرژي لومړنی سټېشن (Vulcan Street Plant) په (Appleton, Wisconsin) کې د ۱۸۸۲ ز د سپتمبر په ۳۰ د 12.5 کیلو واټه پایلې ياحاصل ( output) سره فعاليت پيل کړ. تر ۱۸۸۶ ز پورې د امريکا په متحده ايالاتو او کاناډا کې د اوبو برېښنا د انرژي ۴۵ سټېشنونه وو او تر ۱۸۸۹ ز پورې يوازې د امريکا په متحده ايالتونو کې ۲۰۰ سټېشنونه وو. د شلمې پېړۍ په پيل کې لويو ښارونو ته څېرمه په غرونو کې د سوداګريزو کمپينو په واسطه د اوبو برېښنا ګڼ سټېشنونه جوړ شول. فرانسوي ګرينوبل (Grenoble) له يو ميليون نه زياتو سيلانيانو ته د اوبو انرژۍ او سياحت نړيواله ننداره جوړه او وړاندې کړه. تر ۱۹۲۰ز پورې، چې د امريکا د متحده ايالاتو د ټولې توليدي انرژۍ ٪۴۰ د اوبو برېښنا وه، د فدرال د انرژي ماده په قانون کې تصويب شوه. ذکر شوې مادې د فدرال انرژي کميسيون رامنځته کړ، چې په فدرالي ځمکو او اوبو باندې د اوبو برېښنا سټېشنونه اداره او منظم کړي. لکه څرنګه چې د انرژي تمځايونه ستر شول، له دوی سره مل ډيمونو د سيلابونو د اداره کولو، اوبونې او هوانوردۍ په ګډون نورو موخو لپاره هم په کار پيل وکړ. د فدرالي ادارې بوديجه د پراخه کچې پرمختګ لپاره اړينه شوه او په فدرالي ډول خپلې شوې اتحاديې، لکه: (Tennessee Valley Authority (1933)) او د بوننيويلي انرژي اداره (Bonneville Power Administration (1937)) جوړ شول. د دې تر څنګ د بيا جوړونې اداره (Bureau of Reclamation)، چې د شلمې پېړۍ په لومړيو کې يې د ختيځې امريکا د خړوبولو د پروژو لړۍ پيل کړې وه، اوس يې لکه په ۱۹۲۸ ز کې د (Hoover Dam) په شان د اوبو برېښنا سترې پروژې جوړولې. د امريکا متحده ايالتونو د انجنيرانو ډله (United States Army Corps of Engineers) هم د اوبو برېښنا په پرمختګ کې شامله وه، چې په ۱۹۳۸ ز کې يې د بوننيويلي ډيم (Bonneville Dam) بشپړ کړ او اوس هم د سيلابونو د اداره کولو د ۱۹۳۶ ز قانون په واسطه د تړون او اتحاديې د سيلاب د اداره کولو د سترې استازولۍ په توګه پېژندل کېږي. <ref>Maxine Berg, ''The age of manufactures, 1700-1820: Industry, innovation and work in Britain'' (Routledge, 2005).</ref><ref name="doehis">{{cite web|url=https://www.energy.gov/eere/water/history-hydropower|title=History of Hydropower|publisher=U.S. Department of Energy}}</ref><ref name="watenc">{{cite web|title=Hydroelectric Power|url=http://www.waterencyclopedia.com/Ge-Hy/Hydroelectric-Power.html|publisher=Water Encyclopedia}}</ref><ref>{{cite book|title=Industrial archaeology review, Volumes 10-11|year=1987|publisher=Oxford University Press|page=187|url=https://books.google.com/books?id=4xg9AQAAIAAJ&q=Industrial%20archaeology%20review%3A%20Volumes%2010-11|author=Association for Industrial Archaeology}}</ref><ref>{{cite web|url=http://home.clara.net/darvill/altenerg/hydro.htm|title=Hydroelectric power - energy from falling water|publisher=Clara.net}}</ref> د اوبو برېښنا د انرژي سټېشنونو ودې په شلمه پېړۍ کې دوام درلود. د اوبو انرژي ته د سپينو ډبرو سکرو په توګه مراجعه کېده. د هوور ډيم (Hoover Dam) ابتدايي ۱۳۴۵ مېګاواټه انرژي سټېشن په ۱۹۳۶ز کې د نړۍ تر ټولو ستر د اوبو برېښنا سټېشن و. ذکر شوی سټېشن په ۱۹۴۲ ز کې د ۶۸۰۹ مېګاواټ (Grand Coulee Dam) په واسطه راښکاره شو. د (Itaipu Dam) د تر ټولو ستر ډيم په توګه په ۱۹۸۴ ز کې په جنوبي امريکا کې خلاص شو، چې ۱۴ ګيګا واټه برېښنا يې توليدوله، مګر په ۲۰۰۸ ز کال په چين کې د (Three Gorges Dam) په واسطه د 22.5 ګيګا واټ برېښنا توليدونکي په واسطه وروسته پاتې شو. د اوبو برېښنا به بالاخره د ناروي، د کانګو ديموکراتيک جمهوريت، [[پاراګوای]] او برازيل په ګډون د ځينو هېوادونو له ۸۵ سلنې نه زياته برېښنا پوره کړي. د امريکا متحده ايالات اوسمهال له ۲۰۰۰ نه زيات د اوبو برېښنا د انرژي ستېشنونه لري، چې د خپل ټول برېښنايي توليد د output 6.4% پوره کوي چې د خپلې نوې کېدونکې برېښنا 49% دی. <ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Book of Knowledge|title=Hydropower|volume=Vol. 9|page=3220|edition=1945}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.a2zlasvegas.com/otherside/sights/hoover.html|title=Hoover Dam and Lake Mead|publisher=U.S. Bureau of Reclamation|access-date=2022-01-15|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203214412/http://www.a2zlasvegas.com/otherside/sights/hoover.html|url-status=dead}}</ref><ref name="watenc2">{{cite web|title=Hydroelectric Power|url=http://www.waterencyclopedia.com/Ge-Hy/Hydroelectric-Power.html|publisher=Water Encyclopedia}}</ref> == په ټوله نړۍ == په ټوله نړۍ کې د اوبو برېښنا د پرمختګ لپاره تخنيکي احتمال د اصلي توليد په پرتله ډېر زيات دی: د اوبو انرژي د ظرفيت د احتمال سلنه چې تر اوسه نه ده رامنځته شوې، په [[اروپا]] کې ۷۱ سلنه، په شمالي امريکا کې ۷۵ سلنه، په جنوبي امريکا کې ۷۹ سلنه، په افريقا کې ۹۵ سلنه، په منځني ختيځ کې ۹۵ سلنه او په اسيا ـ پيسيفيک کې ۸۲ سلنه ده. په لويديځو هېوادونو کې د نوو اوبو ذخيرو د سياسي حقيقتونو، په درېيمه نړۍ کې اقتصادي محدوديتونه او په ناپرمختللو سيمو کې د لېږد د سيستم نه شتون له امله د اټکل له مخې په تخنيکي ډول د استفادې وړ احتمال ۲۵ سلنه پاتې له ۲۰۵۰ نه مخکې په اسيا پيسيفيک سيمو کې د هغې اغېزناکو اوسېدلو سره وده کولی او پوره کېدلی شي. ځينو هېوادونو د خپلو اوبو برېښنا انرژي احتمال ته زياته وده ورکړې ده او د نورې ودې لپاره لږه اړتيا لري. د بېلګې په ډول: سويزرلېنډ د خپل احتمال ۸۸ سلنه او مکسيکو ۸۰ سلنه توليدوي. <ref name=":3">{{cite web|url=http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/hydropower_essentials.pdf|title=Renewable Energy Essentials: Hydropower|website=IEA.org|publisher=[[International Energy Agency]]|access-date=2017-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329132409/http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/hydropower_essentials.pdf|archive-date=2017-03-29|url-status=dead}}</ref> == د توليد مېتودونه == === معمولي (له عمومي دود سره سم) ډيمونه === د اوبو برېښنا زياتره انرژي، د زېرمه شوو اوبو له احتمالي انرژي نه د اوبو د يو توربين او جنراتور (توليدونکي ماشين) په چلولو سره په لاس راځي. له اوبو نه تر لاسه شوې برېښنا په حجم او د سرچينې او د اوبو د باندني جريان تر منځ په لوړوالي کې په توپيرونو باندې تکيه کوي. دې د لوړوالي توپير ته سر (head) وايي. يو اوږد نل يا پايپ (penstock) اوبه، د اوبو له ذخيرې نه توربين ته لېږدوي. <ref>{{cite web|url=http://www.electricityforum.com/hydroelectricity.html|title=hydro electricity - explained|لاسرسي-نېټه=2022-01-15|خونديځ نېټه=2012-12-28|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20121228144446/http://www.electricityforum.com/hydroelectricity.html|url-status=dead|access-date=2022-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228144446/http://www.electricityforum.com/hydroelectricity.html}}</ref> == سرچینې == falv8jpr4tidfexvexjxgcypp6fo9el 0 59827 364074 277316 2026-05-18T10:42:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364074 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''هریټ ټابمن''' (د ۱۸۲۲ ز کال مارچ – د ۱۹۱۳ ز کال د مارچ ۱۰مه) د تور پوستو د غلامۍ د اصولو له منځه وړلو پلوۍ او سیاسي فعاله وه. ټابمن د غلامۍ په حالت کې وزېږېده، بیا وتښتېده او ورپسې یې د غلامۍ ضد فعالانو د شبکې او «تر ځمکې‌لاندې رېل لارې» په نامه د امن کورونو په کارولو سره د خپلې کورنۍ او ملګرو په ګډون د شاوخوا ۷۰ غلامانو د ژغورنې لپاره ۱۳ ماموریتونه تر سره ذکړل. د امریکا د کورنۍ جګړې په جریان کې يې د وسله‌‌والې څارونکې او جاسوسې په توګه د پوځ اتحادیې ته کار وکړ. ټابمن د ژوند په وروستیو کلونو کې د ښځو د رایې د حق غوښتلو غورځنګ له فعالانو نه وه.{{sfn|Larson|2004|p=16}}{{sfn|Larson|2004|p=xvii}} ټابمن د «مریلنډ» ایالت په «ډورچسټر» ښار کې د غلامۍ په حالت کې وزېږېده، په ماشومتوب کې د خپلو بادارانو له‌خوا وهل او ټکول کېده. د ژوند په لومړیو کې یې یوه غوصه‌ناک سړي پر بل غلام د درندې اوسپنیزې ټوټې وار وکړ، خو هغه ټوټه د دې پر سر ولګېده او ټپي شوه. دغه ټپ یې په وروستي ژوند کې د سر ګرځېدو، درد او خوب د ګډوډۍ لامل شو. ټابمن په ۱۸۴۹ز کال کې «فیلاډلفیا» ښار ته وتښتېده، خو تر لنډې مودې وروسته بېرته د کورنۍ د ژغورلو لپاره مریلنډ ته را وګرځېده. ورو ورو یې یوه ډله خپلوان له ځان سره له ایالته بهر بوتلل او په پای کې یې لسګونو غلامانو ته د آزادۍ اړوندې لارښوونې وکړې. په ۱۸۵۰ ز کال کې یې د تښتېدلي غلام د قانون تر تصویب وروسته شمال ته له تښتېدلیو غلامانو سره مرسته وکړه چې د بریتانیا شمالي امریکا (کاناډا) ته لاړ شي او له تازه ازادو شویو غلامانو سره یې د کار په موندلو کې مرسته وکړه. ټابمن به ۱۸۵۸ ز کال کې له «جان براون» سره وکتل، له هغه سره یې مرسته وکړه چې په ۱۸۵۹ ز کال کې پر «هارپرز فري» د برید لپاره پلان جوړ کړي او ملاتړي را جذب کړي. {{sfn|Larson|2004|pp=311–312}}{{sfn|Larson|2004|p=10}}{{sfn|Clinton|2004|p=5}}{{sfn|Clinton|2004|p=192}} ټابمن د کورنۍ جګړې د پیل پر مهال د اتحادیې د پوځ لپاره لومړی د آشپزې او نرسې په توګه او وروسته بیا د وسله‌والې څارونکې او جاسوسې په توګه کار کاوه. دا لومړۍ ښځه وه چې په جګړه کې یې د وسله والې مبارزې مشري کوله، اغلې ټابمن د «کامباهي فري» د برید مشري وکړه چې تر ۷۰۰ ډېر غلامان یې ازاد کړل. تر جګړې وروسته په ۱۸۵۹ ز کال کې تقاعد شوه، د نیویارک ښار په ابرین سیمه کې یې په خپل کور کې ژوند پیل کړ او د خپلې زړې مور او زاړه پلار پالنه یې کوله. ټابمن د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو په غورځنګ کې تر هغه وخته فعاله وه چې ناروغي یې جدي شوه او د افریقايي‌الاصله زړو امریکایانو لپاره په هغه کور کې بستري کېدو ته مجبوره شوه چې کلونه وړاندې یې په جوړولو کې مرسته کړې وه. اغلې ټابمن د زړورتیا او ازادۍ پر سمبول بدله شوه. {{sfn|Clinton|2004|p=13}}{{sfn|Humez|2003|p=14}}{{sfn|Larson|2004|p=33}}{{sfn|Larson|2004|p=34}}{{sfn|Clinton|2004|p=10}} == زېږون او کورنۍ == په متحدو ایالتونو کې د نورو غلامانو په څېر د ټابمن د زېږېدو دقیق وخت او ځای نه دی معلوم او تاریخ‌پوهان هم د دقیقې نېټې د اټکل په اړه سره یوه خوله نه دي. «کیټ لارسون» د څو تاریخي سندونو پر بنسټ، دا نېټه ۱۸۲۲ ز بولي، خو جین هومېز وايي: "اوسني شواهد ښيي چې ټابمن په ۱۸۲۰ ز کال کې زېږېدلې، خو ښايي یو یا دوه کاله توپیر ولري." کاټرین کلینټن وايي چې: ټابمن د خپل زېږون نېټه ۱۸۲۵ز بللې، خو د مړینې په کارت کې یې د زېږون نېټه ۱۸۱۵ز او  د قبر پر ډبره ۱۸۲۰ ز ذکر شوې ده. د ټابمن مورنۍ انا «موډسټي» د غلامانو د لېږد په یوه بېړۍ کې له افریقا نه امریکا ته راوړل شوې وه. له دې پرته د اغلې ټابمن د پلرونو او نیکونو په اړه معلومات نه‌شته. ټابمن ته په ماشومتوب کې ویل شوي وو چې: د شخصیتي ځانګړنو له امله اشانتۍ [یوه قبیله وه] ته ورته ښکاري، که څه هم د دغه اصل او نسب د رد او تایید لپاره هېڅ سند پیدا نه‌شو. مور یې ریټ (چې ښايي پلار یې سپین‌پوستی وي)، د بروس د کورنۍ آشپزه وه. پلار یې یو ماهر ځنګل‌ساتونکی و چې د ټامپسون په کرونده کې یې د لرګیو د کار مدیریت کاوه. دوی د ۱۸۰۸ ز کال په شاوخوا کې واده وکړ او د محکمې له سوابقو سره سم یې ۹ بچیان لرل: لینا، ماریا ریټي، سوف، رابرټ، مینټي (هریټ)، بن راشل، هنري او موسېس.{{sfn|Humez|2003|p=14}}{{sfn|Clinton|2004|p=13}}{{sfn|Larson|2004|p=33}}{{sfn|Larson|2004|p=34}}{{sfn|Clinton|2004|p=10}}{{sfn|Larson|2004|pp=311–312}}{{sfn|Larson|2004|p=10}}{{sfn|Clinton|2004|p=6}}{{sfn|Clinton|2004|p=5}}{{sfn|Clinton|2004|p=4}}{{sfn|Humez|2003|p=12}} == ماشومتوب == د ټابمن مور د یوې لویې کورنۍ د خدمت لپاره وټاکل شوه او د خپلې کورنۍ لپاره یې لږ وخت درلود. ټابمن ته په ماشومتوب کې د یوه کوچني ورور او نوي زېږېدلي ماشوم پالنه ور په غاړه شوه. کله چې پنځه یا شپږ کلنه وه، بروډس د «سوسن» په نامه ښځې ته د خدمتګارې په توګه وټاکله. ټابمن ته وویل شول چې: د زېږېدلي ماشوم پالنه وکړي او د خوب پر مهال یې زانګو وزنګوي. کله چې ماشوم له خوبه پاڅېد او په ژړا شو، بادارانو یې ووهله. بیا به دا هر سهار پنځه ځله وهل کېده چې د دغو وهلو ټپونو ټول عمر وځوروله. دې د مقاومت لپاره ډېرې لارې ولټولې، لکه د پنځو ورځو لپاره تېښته او د وهلو ټکولو پر وړاندې د څو جوړه جامو اغوستل. {{sfn|Clinton|2004|p=4}}{{sfn|Larson|2004|p=56}}{{sfn|Larson|2004|p=38}}{{sfn|Clinton|2004|p=19}}{{sfn|Larson|2004|p=40}}{{sfn|Humez|2003|p=13}}{{sfn|Clinton|2004|pp=17–18}}{{sfn|Humez|2003|p=205}} === د رایې د حق ترلاسه کولو فعالیت === ټابمن د ژوند په وروستیو کلونو کې د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو لپاره هڅې وکړې. یو وخت یوې سپین پوستې ښځې ترې وپوښتل: ایا باوري یې چې ښځې باید د رایې حق ولري که نه؟ دې ځواب ورکړ: "زه پوره دردېدلې یم چې پر دغه باور وکړم". ټابمن د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو د ادارو په غونډو کې ګډون کول پیل کړل او د «سوسن بي انټوني» او «ایملي هاولنډ» په څېر ښځو سره یې کار پیل کړ.{{sfn|Clinton|2004|p=192}}{{sfn|Clinton|2004|p=191}}{{sfn|Larson|2004|p=287}} ټابمن نیویارک، بوسټن او واشنګټن ډي سي ته ولاړه، چې د ښځو د رایې د حق په ګټه خبرې وکړي. د کورنۍ جګړې پر مهال او تر جګړې وروسته یې خپلې کړنې څرګندې کړې او د ښځو او نرانو پر برابرۍ یې د شاهدې په توګه د معاصر تاریخ په جریان کې د ډېرو ښځو سرښندنې وستایلې. کله چې په ۱۸۹۶ ز کال کې د افریقايي‌الاصله امریکايي ښځو ملي فدراسیون جوړ شو، د فدراسیون د لومړۍ ناستې اصلي ویناواله ټابمن وه.{{sfn|Larson|2004|p=275}}{{sfn|Larson|2004|p=281}}{{sfn|Larson|2004|p=275}}{{sfn|Larson|2004|p=273}} === ناروغي او مړینه === ټابمن د عمر په لوړېدو سره د سر درد او په ماشومتوب کې د سر ټپي کېدو لا هم ځوروله. د ۱۹۸۰یمې ز لسیزې په جریان کې یې د بوسټن په «ماساچوسټ عمومي روغتون» کې د مغز عملیات وکړ. {{sfn|Clinton|2004|p=209}} تر ۱۹۱۱ ز کال پورې د ټابمن بدن کمزوری شو او د ارام لپاره یې په هغه کور کې بستري کړه چې د دې په ویاړ نومول شوی و. یوې نیویارکۍ ورځپاڼې «ناروغه او بې‌پیسو» وبلله، خو دا خبره د دې لامل شوه چې ملاتړي یې د مالي مرستو نوی پړاو پیل کړي. اغلې ټابمن د سینه بغل ناروغۍ له امله د ۱۹۱۳ ز کال د مارچ میاشتې په ۱۹مه نېټه مړه شوه. په نیمه پوځي مراسمو سره په ابورن سیمه کې د «فورټ هیل» په هدیره کې خاورو ته وسپارل شوه. {{sfn|Clinton|2004|pp=209–210}}{{sfn|Larson|2004|p=285}} == میراث == ټابمن د ژوند پر مهال پوره پېژندل شوې او د درناوي وړ ښځه وه. تر مړینې وروسته پر امریکایي یادګار بدله شوه. د شلمې پېړۍ په پای کې یوې نظر پوښتنې تر کورنۍ جګړې وړاندې د امریکا په تاریخ کې د مشهورو ملکي کسانو له ډلې وبلله او تر «بټسي راس» او «پول ریور» وروسته درېیمه وه. دا د افریقايي‌الاصله امریکایي نسلونو هڅوونکې وه چې د برابرۍ او مدني حقونو لپاره یې مبارزه کوله. په سیاسي برخه کې د ټولو مشرانو له‌خوا وستایل شوه. د ټابمن په یاد یې سرښندنو ته د درناوي په مراسمو کې «بوکر ټي واشنګټن» هم وینا وکړه. {{sfn|Clinton|2004|p=215}}{{sfn|Larson|2004|p=xx}}{{sfn|Larson|2004|p=xv}}{{sfn|Hobson|2014|pp=50–77}} === موزیم او تاریخي برخې === په ۱۹۳۷ ز کال کې «امپایر سټېټ د ښځو د اتحادیو فدراسیون» د هریټ ټابمن لپاره د قبر ډبره جوړه کړه. په ۱۹۹۹ ز کال کې يې قبر د تاریخي ځایونو په ملي نوملړ کې ثبت شو. د هریټ ټابمن کور تر ۱۹۲۰ ز کال پورې ورک و، خو وروسته د AME Zion کلیسا له خوا بیا ورغول شو او د موزیم او روزنیز مرکز په توګه پرانیستل شو. د «هریټ ټابمن یادګاري کتابتون» هم همالته نږدې په ۱۹۷۹ ز کال کې پرانیستل شو. د افریقایي‌الاصله امریکایانو د تاریخ او فرهنګ په ملي موزیم کې هغه شیان موجود دي چې په ټابمن پورې اړه لري،  لکه د ډوډۍ خوړلو لوښي یې، د شعرونو کتاب او هغه کتاني او ورېښمین شال یې چې د بریتانیا ملکې «ویکټوریا» ورکړی و. د دې تر څنګ یې په ۱۹۱۳ ز کال کې د تدفین د مراسمو درې تصویرونه دي.{{sfn|Clinton|2004|p=218}}<ref>{{cite web|url=http://www.salemchapelbmechurch.ca/|title=Salem Chapel BME Church Harriet Tubman Underground Railroad NHS Canada|access-date=August 27, 2015|publisher=Salem Chapel NHS}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=10913|title=Tubman, Harriet National Historic Person|publisher=Parks Canada|access-date=July 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news|last=Harding|first=Robert|title=Timeline: The Long Road to Establishing the Harriet Tubman National Historical Park in Cayuga County|url=http://auburnpub.com/blogs/eye_on_ny/timeline-the-long-road-to-establishing-the-harriet-tubman-national/article_30bb9244-85fe-11e4-8b21-87ba7b24499d.html|work=Auburn Citizen|date=December 18, 2014|access-date=July 19, 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Congressman, Senators Advance Legislation on Tubman Park|url=http://auburnpub.com/news/local/congressman-senators-advance-legislation-on-tubman-park/article_18cad1e7-3270-5c10-9a61-bf22fb77bfa1.html|work=Auburn Citizen|date=August 1, 2008|access-date=December 16, 2014}}</ref>{{sfn|Sernett|2007|p=267}} === د ډالرو نوټ === د ۲۰۱۶ ز کال د اپریل میاشتې په ۲۰مه نېټه د متحدو ایالتونو د  خزانې وزیر «جېک لیو» وویل چې: غواړي د ټابمن عکس د ډالر د شل‌ګون نوټ پر مخ را چاپ کړي او د ولسمشر «انډریو جکسن» عکس چې هغه خپله د غلام څښتن و، د نوټ شا برخې ته ولېږدوي. لیو د نقاشۍ او چاپ دفتر ته لارښوونه وکړه چې د بیاځلي طراحۍ پروسه ګړندۍ کړي او تمه کېده چې نوی قانون به تر ۲۰۲۰ ز کال لږ څه وروسته عملي شي. په ۲۰۱۷ ز کال کې سټیون منوچین چې د متحدو ایالتونو د خزانې وزیر شو، وویل چې: د ډالر د شل‌ګون نوټ پر مخ د ټابمن عکس چاپولو ته ژمن نه دی او زیاته یې کړه چې: "خلک د ډېر وخت لپاره پر نوټونو پاتې شول. دا هغه څه دي چې موږ به یې په پام کې ونیسو. اوس مهال موږ تر دغه کار ډېر مهم موضوعات لرو،چې باید تمرکز پرې وکړو." په ۲۰۲۱ ز کال کې د بایډن په حکومت کې د خزانې وزارت د ډالر پر شل‌ګون نوټ د ټابمن د عکس چاپولو لپاره له سره هڅې پیل کړې او هیله من و چې دا پروسه ګړندۍ شي.<ref>{{Cite news|last1=Liptak|first1=Kevin|last2=Sanfuentes|first2=Antoine|last3=Wattles|first3=Jackie|date=April 21, 2016|title=Harriet Tubman Will Be Face of the $20|website=CNN|url=https://money.cnn.com/2016/04/20/news/10-bill-hamilton-20-tubman/index.html|access-date=April 21, 2016|archive-date=April 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420230736/http://money.cnn.com/2016/04/20/news/10-bill-hamilton-20-tubman/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Swanson&Ohlheiser">{{cite news|last1=Swanson|first1=Ana|last2=Ohlheiser|first2=Abby|date=April 20, 2016|title=U.S. to Keep Hamilton on Front of $10 Bill, Put Portrait of Harriet Tubman on $20 Bill|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2016/04/20/u-s-to-keep-hamilton-on-front-of-10-bill-put-portrait-of-harriet-tubman-on-20-bill/|newspaper=The Washington Post|access-date=April 20, 2016}}</ref><ref>{{cite news|last=Rappeport|first=Alan|date=January 25, 2021|title=Biden's Treasury Will Seek to Put Harriet Tubman on the $20 Bill, an Effort the Trump Administration Halted|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/01/25/us/politics/tubman-20-dollar-bill.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/01/25/us/politics/tubman-20-dollar-bill.html|archive-date=2021-12-28|url-access=limited|access-date=January 26, 2021}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news|last=Temple-West|first=Patrick|title=Mnuchin Dismisses Question about Putting Harriet Tubman on $20 Bill|url=http://www.politico.com/story/2017/08/31/harriet-tubman-20-dollar-bill-steven-mnuchin-242217|work=Politico|date=August 31, 2017|access-date=September 6, 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=Calmes|first=Jackie|title=Harriet Tubman Ousts Andrew Jackson in Change for a $20|url=https://www.nytimes.com/2016/04/21/us/women-currency-treasury-harriet-tubman.html|work=The New York Times|date=April 20, 2016|access-date=April 22, 2016}}</ref> == سرچینې == {{Reflist}} plx7kd275t4ifm3aqz3n1t5y36uto0d 0 60054 364041 355100 2026-05-18T01:51:43Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364041 wikitext text/x-wiki تياره ماده د مادې يوه فرضي بڼه ده، چې فکر کېږي په نړۍ کې د ٪۸۵ ماده جوړوي. تياره مادې ته تياره ځکه وايي، چې له الکترومقناطيسي برخې سره تعامل کوونکی نه ښکاري. دا په دې معنا چې تياره ماده الکترومقناطيسي وړانګه (لکه رڼا) نه زغمي، نه يې منعکس کوي او نه يې خپروي او له همدې امله يې موندل ستونزمن دي. د جاذبي اغېزو په ګډون د ستورو فزيک ګڼې کتنې چې د جاذبې قوې د اوسنيو منل شويو نظرياتو له مخې نه شي روښانه کېدلی، تر هغې چې د ليدلو په پرتله زياته ماده شتون لري، د تياره مادې شتون باندې دلالت کوي. د دې سبب له مخې: زياتره ماهران فکر کوي، چې تياره ماده په نړۍ کې خورا ډېره ده او پر خپل جوړښت او تکامل باندې يې پياوړې اغېزه لرلې ده. <ref name="NASA Dark Matter">{{cite web|url=https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-is-dark-energy|title=NASA Science Universe – Dark Energy, Dark Matter|website=NASA Science|access-date=23 May 2021}}</ref><ref name="CERN Dark Matter">{{cite web|url=http://home.cern/about/physics/dark-matter|title=Dark Matter|website=CERN Physics|date=20 January 2012|access-date=28 February 2022|archive-date=4 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604121500/http://home.cern/about/physics/dark-matter|url-status=dead}}</ref> د تياره مادې لپاره لومړنی دليل له هغو ګڼلو (محاسبو) څخه تر لاسه کېږي، چې ښيي زيات کهکشانونه که چېرې په زياته پيمانه ناليدلې توره ماده ونه لري؛ په بشپړ بېل ډول به سلوک وکړي. ځيني کهکشانونه به هيڅ رامنخته شوي نه وو او ځيني نورو به لکه اوس حرکت نه وی کړی. په نورو شواهدو کې د جاذبي عدسيو کې مشاهدې او د کهکشانونو د جوړښت او تکامل، د کهکشاني اختلافونو يا ټکر پر مهال د کتلې د موقعيت او د کهکشان په خوشو (غونچو) کې دننه د کهکشانونو د حرکت تر څنګ د دنيايي کوچنۍ څپې شاليد شاملېږي. د نړۍ پېژندنې په Lambda-CDM معياري موډل کې د نړۍ د ټولې کتلي او انرژي اندازه ٪۵ عادي ماده او انرژي، ٪۲۷ تياره ماده او د تياره انرژي په نوم ٪۶۸ انرژي لري. په دې ډول تياره ماده د ټولې انرژي او کتلې ٪۸۵ برابروي، په داسې حال کې چې تياره انرژي او تياره ماده په ګډه د انرژي او کتلې د ټولې اندازې ٪۹۵ برابروي. <ref name="Siegfried">{{Cite news|last=Siegfried|first=T.|date=5 July 1999|title=Hidden space dimensions may permit parallel universes, explain cosmic mysteries|url=http://www.physics.ucdavis.edu/~kaloper/siegfr.txt|work=The Dallas Morning News|access-date=28 February 2022|archive-date=21 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221072439/http://www.physics.ucdavis.edu/~kaloper/siegfr.txt|url-status=dead}}</ref><ref name="Trimble 1987">{{cite journal|last=Trimble|first=V.|date=1987|title=Existence and nature of dark matter in the universe|journal=[[Annual Review of Astronomy and Astrophysics]]|volume=25|pages=425–472|bibcode=1987ARA&A..25..425T|doi=10.1146/annurev.aa.25.090187.002233|url=https://cloudfront.escholarship.org/dist/prd/content/qt2hz008rs/qt2hz008rs.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/science/2017/02/a-history-of-dark-matter|title=A history of dark matter|year=2017}}</ref><ref name="NASA Planck Mission">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/planck/news/planck20130321.html|title=Planck Mission Brings Universe into Sharp Focus|website=NASA Mission Pages|date=21 March 2013|access-date=28 February 2022|تاريخ الأرشيف=12 November 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201112001039/http://www.nasa.gov/mission_pages/planck/news/planck20130321.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=12 November 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20201112001039/http://www.nasa.gov/mission_pages/planck/news/planck20130321.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20201112001039/http://www.nasa.gov/mission_pages/planck/news/planck20130321.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112001039/http://www.nasa.gov/mission_pages/planck/news/planck20130321.html}}</ref><ref name="NASA Science Dark Matter">{{cite web|url=https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-is-dark-energy/|title=Dark Energy, Dark Matter|website=NASA Science: Astrophysics|date=5 June 2015}}</ref><ref name="planck_overview">{{cite journal|first1=P.A.R.|page=5062|s2cid=218716838|doi=10.1051/0004-6361/201321529|bibcode=2014A&A...571A...1P|arxiv=1303.5062|date=22 March 2013|url=http://www.cosmos.esa.int/web/planck/publications|volume=1303|last1=Ade|journal=[[Astronomy and Astrophysics]]|title=Planck 2013 results. I. Overview of products and scientific results – Table&nbsp;9|collaboration=Planck Collaboration|last3=Armitage-Caplan|first3=C.|last2=Aghanim|first2=N.|display-authors=etal}}</ref><ref name="wmap7parameters(a)">{{cite web|title=First Planck results: the Universe is still weird and interesting|url=https://arstechnica.com/science/2013/03/first-planck-results-the-universe-is-still-weird-and-interesting/|author=Francis, Matthew|date=22 March 2013|website=Ars Technica}}</ref><ref name="planckcam">{{cite web|url=http://www.cam.ac.uk/research/news/planck-captures-portrait-of-the-young-universe-revealing-earliest-light|title=Planck captures portrait of the young Universe, revealing earliest light|date=21 March 2013|publisher=University of Cambridge|access-date=21 March 2013}}</ref><ref name="DarkMatter">{{cite book|first=Sean|last=Carroll|year=2007|publisher=The Teaching Company|title=Dark Matter, Dark Energy: The dark side of the universe|at=Guidebook Part&nbsp;2 p.&nbsp;46 <!-- access-date=7 October 2013 -->|quote=...&nbsp;dark matter: An invisible, essentially collisionless component of matter that makes up about 25&nbsp;percent of the energy density of the universe ... it's a different kind of particle... something not yet observed in the laboratory&nbsp;...}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Dark matter|magazine=National Geographic Magazine|department=Hidden cosmos|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2015/01/hidden-cosmos/ferris-text|access-date=10 June 2015|first=Timothy|last=Ferris|date=January 2015|تاريخ الأرشيف=25 December 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141225013843/http://ngm.nationalgeographic.com/2015/01/hidden-cosmos/ferris-text|url-status=dead|خونديځ نېټه=25 December 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20141225013843/http://ngm.nationalgeographic.com/2015/01/hidden-cosmos/ferris-text|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20141225013843/http://ngm.nationalgeographic.com/2015/01/hidden-cosmos/ferris-text|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225013843/http://ngm.nationalgeographic.com/2015/01/hidden-cosmos/ferris-text}}</ref><ref name="wmap7parameters">{{cite journal|last1=Jarosik|first1=N.|display-authors=etal|date=2011|title=Seven-year Wilson microwave anisotropy probe (WMAP) observations: Sky maps, systematic errors, and basic results|journal=[[Astrophysical Journal Supplement]]|volume=192|issue=2|page=14|arxiv=1001.4744|bibcode=2011ApJS..192...14J|doi=10.1088/0067-0049/192/2/14|s2cid=46171526}}</ref> دا چې تر اوسه کوم چا په سيده ډول تياره ماده نه ده مشاهده کړې او يوازې د شتون اټکل يې کوي، نو بايد چې يوازې له عادي baryonic مادې او وړانګې سره د جاذبې له قوې پرته تعامل وکړي. فکر کېږي چې زياتره تياره ماده non-baryonic ده او کېدای شي له اتوم څخه د کوچنيو ذرو څخه (چې تر اوسه نه دي کشف شوي) جوړه شوې وي. د تياره مادې لپاره لومړنی نوماند د ساده ذرې يو څه نوی ډول او په ځانګړي ډول کمزوري تعامل کوونکي سترې ذرې (WIMPs) دي، چې تر اوسه نه دی موندل شوی. په سيده ډول د تياره مادې د ذرو د موندلو او څېړلو په موخه زيات ازمېښتونه په فعال ډول شوي دي، مګر هېڅ يو يې تر اوسه نه دی بريالی شوی. تياره ماده، د هغې د چټکتيا له مخې (په خورا کره ډول د تياره مادې د ازاد بړاس کولو د اوږدوالي له مخې) په سړې، تړمې يا معتدلې او تودې باندې ډلبندي کېږي. اوسنۍ نمونې يا موډلونه د سړې تياره مادې له برخې سره لېوالتيا لري، چې جوړښتونه په کې د ذراتو له تدريجي راټولېدنې څخه راپورته کېږي. <ref name="Copi 1995">{{cite journal|last1=Copi|issue=5195|s2cid=15613185|pmid=7809624|doi=10.1126/science.7809624|bibcode=1995Sci...267..192C|arxiv=astro-ph/9407006|pages=192–199|volume=267|first1=C.J.|journal=[[Science (journal)|Science]]|title=Big-Bang Nucleosynthesis and the Baryon Density of the Universe|date=1995|first3=M.S.|last3=Turner|first2=D.N.|last2=Schramm|url=http://cds.cern.ch/record/265576}}</ref><ref name="bertone hooper silk">{{cite journal|last1=Bertone|first1=G.|last2=Hooper|first2=D.|last3=Silk|first3=J.|year=2005|title=Particle dark matter: Evidence, candidates and constraints|journal=[[Physics Reports]]|volume=405|issue=5–6|pages=279–390|arxiv=hep-ph/0404175|bibcode=2005PhR...405..279B|doi=10.1016/j.physrep.2004.08.031|s2cid=118979310}}</ref> که څه هم علمي ټولنه په عمومي ډول د تياره مادې شتون مني، مګر د ستورو فزيک ځيني پوهان چې د عادي تياره مادې په واسطه د نابيان شويو ځانګړو کتنو له مخې په فتنه کې دي، د عمومي نسبيت د معياري قوانينو د بېلابېلو بدلونونو لپاره بحث کوي. دا د نيوټن سم شوی يا اصلاح شوی ډيناميک، د tensor-vector-scalar جاذبه، يا entropic gravity رانغاړي. دا موډلونه د متمم non-baryonic مادې له غوښتلو پرته د ټولو کتنو لپاره د ځواب ويلو هڅه کوي. <ref>{{cite journal|url=https://www.scientificamerican.com/article/is-dark-matter-real/|title=Is dark matter real?|date=August 2018|authors=Hossenfelder, Sabine and McGaugh, Stacy S|journal=Scientific American|volume=319|issue=2|pages=36–43|doi=10.1038/scientificamerican0818-36|pmid=30020902|bibcode=2018SciAm.319b..36H|s2cid=51697421}} "Right now a few dozens of scientists are studying modified gravity, whereas several thousand are looking for particle dark matter."</ref> == تاريخچه == د تياره مادې انګېرنه يو پراخ تاريخ لري. Lord Kelvin په ۱۸۸۴ ز کال يو ورکړل شوې څرګندونه کې د کهکشان د مرکز شا او خوا څرخېدونکو ستورو له کتل شوې وېشنې څخه د شيدو لار کهکشان کې د تياره جسمونو شمېر اټکل کړ. نوموړي د دې انازو په کارولو سره د کهکشان کتله اټکل کړه، چې د نوموړي د تشخيص له مخې د ښکاره [ليدلو وړ] ستورو له کتلې سره توپير لري. ښاغلي Kelvin په دې ډول پايله تر لاسه کړه چې: «زموږ ډېر ستوري، کېدای شي د دوی خورا ډېر يې تياره جسمونه وي». Henri Poincare په ۱۹۰۶ ز کې د Kelvin د کار په اړه بحث کولو کې «د شيدو لاره او د ګازونو نظريه The Milky Way and Theory of Gases» تر سرليک لاندې بحث کې فرانسوي اصطلاح (''matière obscure'') وکاروله چې د “dark matter” يا تياره مادې معنا لري. <ref>{{cite journal|last1=de Swart|first1=J.G.|last2=Bertone|first2=G.|last3=van Dongen|first3=J.|title=How dark matter came to matter|journal=Nature Astronomy|date=2017|volume=1|issue=59|page=0059|doi=10.1038/s41550-017-0059|arxiv=1703.00013|bibcode=2017NatAs...1E..59D|s2cid=119092226}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept16/Bertone/Bertone2.html|title=A History of Dark Matter- Gianfranco Bertone & Dan Hooper|website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kelvin|first1=Lord|title=Baltimore Lectures on Molecular Dynamics and the Wave Theory of Light|date=1904|publisher=C.J. Clay and Sons|location=London, England|page=274|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=ien.35556038198842&view=1up&seq=304}} From p. 274: "Many of our supposed thousand million stars, perhaps a great majority of them, may be dark bodies; … "</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://arstechnica.com/science/2017/02/a-history-of-dark-matter/|title=A history of dark matter|website=Ars Technica|access-date=8 February 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Poincaré|first1=H.|title=La Voie lactée et la théorie des gaz|journal=Bulletin de la Société astronomique de France|date=1906|volume=20|pages=153–165|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112110949630&view=1up&seq=171|trans-title=The Milky Way and the theory of gases|language=fr}}</ref> هغه څوک چې په لومړي ځل يې د ستورو چټکتياوو په کارولو سره د تياره مادې شتون وړانديز کړ، په ۱۹۲۲ ز کال کې هالنډي ستورپوه Jacobus Kapteyn و. د ۱۹۳۰ ز کال يوه خپرونه سويډني عالم Knut Lundmark ته د لومړني هغه شننونکي شخص په توګه اشاره کوي، چې نړۍ بايد د هغې کتلې په پرتله زياته ولري، چې موږ کتلی شو. هالنډي شخص او د بې سيم ستورپوه مخکښ Jan Oort هم په ۱۹۳۲ ز کې د تياره مادې شتون فرض کړی دی. Oort په محلي کهکشاني ګاونډيتوب کې د ستورو حرکتونه څېړل او وپوهېده، چې په کهکشاني سطحه کې کتله، بايد د ليدل شوې په پرتله لويه وي، مګر دا اندازه وروسته ناسمه څرګنده شوه. <ref>{{cite journal|title=First attempt at a theory of the arrangement and motion of the sidereal system|first=Jacobus Cornelius|last=Kapteyn|author-link=Jacobus Kapteyn|journal=Astrophysical Journal|volume=55|pages=302–327|year=1922|quote=It is incidentally suggested when the theory is perfected it may be possible to determine ''the amount of dark matter'' from its gravitational effect.|bibcode=1922ApJ....55..302K|doi=10.1086/142670}} (emphasis in original)</ref><ref name="Patras2014">{{cite conference|title=Status of the Axion Dark-Matter Experiment (ADMX)|first=Leslie J|last=Rosenberg|url=http://indico.cern.ch/event/300768/session/0/contribution/30/attachments/566901/780884/Rosenberg-Patras_30jun14.pdf|date=30 June 2014|page=2|conference=10th PATRAS Workshop on Axions, WIMPs and WISPs|conference-url=http://axion-wimp2014.desy.de}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lundmark|first=K.|date=1930-01-01|title=Über die Bestimmung der Entfernungen, Dimensionen, Massen und Dichtigkeit fur die nächstgelegenen anagalacktischen Sternsysteme.|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1930MeLuF.125....1L|journal=Meddelanden Fran Lunds Astronomiska Observatorium Serie I|volume=125|pages=1–13|bibcode=1930MeLuF.125....1L}}</ref><ref>{{cite journal|author=Oort, J.H.|year=1932|title=The force exerted by the stellar system in the direction perpendicular to the galactic plane and some related problems|journal=Bulletin of the Astronomical Institutes of the Netherlands|volume=6|pages=249–287|bibcode=1932BAN.....6..249O}}</ref><ref>{{cite web|title=The hidden lives of galaxies: Hidden mass|website=Imagine the Universe!|url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/teachers/galaxies/imagine/hidden_mass.html|publisher=NASA/[[GSFC]]}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kuijken|first1=K.|last2=Gilmore|first2=G.|date=July 1989|journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]]|volume=239|issue=2|pages=651–664|bibcode=1989MNRAS.239..651K|title=The Mass Distribution in the Galactic Disc – Part III – the Local Volume Mass Density|doi=10.1093/mnras/239.2.651}}</ref> د ستورو سويسي فزيک پوه Fritz Zwicky چې د کليفورنيا د ټکنالوژۍ انسټيټيوټ کې يې د کار کولو پر مهال د کهکشان ټولګې (غونچې يا ډلې) وڅېړلې، په ۱۹۳۳ ز کې يوه ورته پايله تر لاسه کړه. نوموړي virial theorem په Coma Cluster باندې پلی کړ او د ناليدلې کتلې ثبوت يې تر لاسه کړ، چې نوموړي Dunkle materie يا تياره ماده ونوموله. هغه د کهکشانو څنډو ته نږدې د هغوی د حرکتونو پر بنسټ يې کتله اټکل کړه او هغه يې د کهکشانونو د روښنايي او شمېر پر بنسټ له اټکل سره پرتله کړه. Zwicky اټکل کړه چې کلسټر يا د ستورو ټولګې د کتل شوې کتلې په پرتله ۴۰۰ برابره زياته کتله لرله. د څرګندو کهکشانونو د جاذبې اغېز د دې ډول چټکو مدارونو لپاره خورا کوچنی و، چې د همدې له امله بايد کتله له نظر څخه پټه وي. نوموړي د دې پايلو پر بنسټ يو څه د کتلې چمتو کوونکې ماده او د ستورو د ټولګې د نيولو په اړه ورسره د مل جاذبي راښکون ته اشاره وکړه. د هغه اټکلونه د پراخوالي له ترتيب څخه په ځانګړي ډول د هبل ثابت (Hubble constant) له کاره لويدلي يو ارزښت له امله کم و. دې ته ورته محاسبه نن ورځ يو که کوچنۍ ماتېدنه يا کسر ښيي، چې د روښانه کتلې لپاره ستر ارزښتونه [اندازې] کاروي. سره له دې چې Zwicky له خپلې محاسبې څخه سمه پايله واخيستله، چې د مادې جسم تياره و. <ref name="zwicky19332">{{Cite journal|last=Zwicky|first=F.|author-link=Fritz Zwicky|date=1933|title=Die Rotverschiebung von extragalaktischen Nebeln|trans-title=The red shift of extragalactic nebulae|journal=[[Helvetica Physica Acta]]|volume=6|pages=110–127|bibcode=1933AcHPh...6..110Z}}</ref><ref name="zwicky19372">{{Cite journal|last=Zwicky|first=F.|author-link=Fritz Zwicky|title=On the Masses of Nebulae and of Clusters of Nebulae|date=1937|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=86|pages=217–246|bibcode=1937ApJ....86..217Z|doi=10.1086/143864}}</ref><ref>Some details of Zwicky's calculation and of more modern values are given in {{Citation|first=M.|last=Richmond|title=Using the virial theorem: the mass of a cluster of galaxies|url=http://spiff.rit.edu/classes/phys440/lectures/gal_clus/gal_clus.html|access-date=10 July 2007}}</ref><ref>{{cite book|first=Katherine|last=Freese|title=The cosmic cocktail: Three parts dark matter|url={{google books |plainurl=y |id=c2B8AgAAQBAJ}}|year=2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5007-5}}</ref> له کتلې څخه رڼا ته د نسبت د ګډوډيو نورې نښې د کهکشان د تاوېدلو د کږليکې له اندازو څخه په لاس راغلی. Horace W. Babcock په ۱۹۳۹ ز کې د Andromeda نيبولا په اړه د څرخېدلو کږليکه (منحني) راپور ورکړ، چې له کتلې څخه په وړانګيز ډول د نورانيت نسبت زياتوالی يې وړانديز کړ.  نوموړي د دې نسبت د هغه له خوا د ناموندل شوې له لاسې وتلې مادې په خلاف، د کهکشان په دننه کې د رڼا جذب يا د مارپېچ باندينۍ برخه کې مشخص شوي ډيناميک ته ورکړ. د Babcock له راپور (د Androma کهکشان په باندينيو څنډو کې په نامتوقع ډول د تېزې څرخېدنې او له کتلې څخه رڼا ته د ۵۰ نسبت) څخه وروسته په ۱۹۴۰ ز کې Jan Oort د NGC 3115 نه ليدونکی پراخه شپول يا کړۍ کشف او په اړه يې وليکل. <ref name=":0">{{cite journal|bibcode=1939LicOB..19...41B|doi=10.5479/ADS/bib/1939LicOB.19.41B|title=The rotation of the Andromeda Nebula|journal=Lick Observatory Bulletin|volume=19|pages=41–51|year=1939|last1=Babcock|first1=Horace W.|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Oort|first1=J.H.|date=April 1940|journal=The Astrophysical Journal|volume=91|issue=3|pages=273–306|bibcode=1940ApJ....91..273O|title=Some problems concerning the structure and dynamics of the galactic system and the elliptical nebulae NGC&nbsp;3115 and 4494|doi=10.1086/144167|url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/8533/008_653_032.pdf?sequence=1|hdl=1887/8533|hdl-access=free}}</ref> === ۱۹۶۰ ز لسيزه === د بې سيم ستورپوهنې لومړنۍ کتنې د Seth Shostak له لوري، چې وروسته د SETI انسټيټيوټ مشر ستورپوه شو، د تيارېمادې شتون ته په اشارې کولو سره نيم درجن کهکشانونه وښودل، چې په خپلو باندينيو برخو کې خورا په چټکۍ څرخېدل. «''"Superstars of Astronomy podcast"(PDF)''». === ۱۹۷۰ ز لسيزه === په ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ ز لسيزو کې د Vera Rubin، Kent Ford او Ken Freeman فعاليتونو نور پياوړي شواهد چمتو او د کهکشان د تاوېدلو منحني يې هم کاروله. Rubin او Ford پر مارپېچ کهکشانونو باندې د څنډو د چټکتيا کږليکې د اندازه کولو په موخه (له يو څه دقت سره) په يو نوي Spectrograph [طيف معلومونکي] سره کار وکړ. ياده پايله په ۱۹۷۸ ز کې تاييد شوه. يوې اغېزناکې مقالې په ۱۹۸۰ ز کې د روبين او فورډ پايلې وړاندې کړې. دوی وښودل چې زياتره کهکشانونه بايد د ښکاره کېدونکې کتلې په پرتله شپږ برابره زياته کتله ولري، په دې ډول په نږدې ۱۹۸۰ز کال کې د تياره مادې لپاره د ښکاره کېدنې اړتيا په ستورپوهنه کې د يوې سترې ناحل شوې ستونزې په توګه پېژندل شوی وه. <ref>{{cite journal|last1=Freeman|first1=K.C.|date=June 1970|journal=The Astrophysical Journal|volume=160|pages=811–830|bibcode=1970ApJ...160..811F|title=On the Disks of Spiral and S0 Galaxies|doi=10.1086/150474}}</ref><ref name="NYT-20161227">{{cite news|last=Overbye|first=Dennis|author-link=Dennis Overbye|title=Vera Rubin, 88, Dies; Opened Doors in Astronomy, and for Women|url=https://www.nytimes.com/2016/12/27/science/vera-rubin-astronomist-who-made-the-case-for-dark-matter-dies-at-88.html|date=27 December 2016|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=27 December 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.darkmatterphysics.com/Galactic-rotation-curves-of-spiral-galaxies.htm|title=First observational evidence of dark matter|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625183052/http://www.darkmatterphysics.com/Galactic-rotation-curves-of-spiral-galaxies.htm|archive-date=25 June 2013|website=Darkmatterphysics.com|access-date=6 August 2013}}</ref><ref name="Rubin1970">{{cite journal|last1=Rubin|first1=Vera C.|author-link1=Vera Rubin|last2=Ford|first2=W. Kent, Jr.|author-link2=Kent Ford (astronomer)|date=February 1970|title=Rotation of the Andromeda Nebula from a Spectroscopic Survey of Emission Regions|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=159|pages=379–403|bibcode=1970ApJ...159..379R|doi=10.1086/150317}}</ref><ref>{{cite thesis|last=Bosma|first=A.|date=1978|title=The distribution and kinematics of neutral hydrogen in spiral galaxies of various morphological types|url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/level5/March05/Bosma/frames.html|type=PhD Thesis|publisher=[[Rijksuniversiteit Groningen]]}}</ref><ref name="Rubin1980">{{Cite journal|last1=Rubin|first1=V.|last2=Thonnard|first2=W.K. Jr.|last3=Ford|first3=N.|date=1980|title=Rotational Properties of 21 Sc Galaxies with a Large Range of Luminosities and Radii from NGC 4605 (''R'' = 4kpc) to UGC 2885 (''R'' = 122kpc)|journal=The Astrophysical Journal|volume=238|page=471|bibcode=1980ApJ...238..471R|doi=10.1086/158003}}</ref>{{sfn|Randall|2015|pp=13–14}} == سرچینې == aosz7bkaxwd7lrs21jni0uef3jb51wz 0 61313 364080 352595 2026-05-18T11:18:04Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364080 wikitext text/x-wiki وېنزویلا (/ˌvɛnəˈzweɪlə/؛ امریکایی-هسپانوي: [beneˈswela] (واورئ ))، په رسمي توګه د وېنزویلا بولیواري جمهوریت (هسپانوي: República Bolivariana de Venezuela)، د جنوبي امریکا په شمالي ساحل کې پروت یو هېواد دی، چې له بر اعظمي وچې او په کارابین سمندر کې له زیات شمېر لویو او کوچینیو ټاپوګانو څخه جوړ شوی دی. پراخوالی یې 916,445 کیلومتره مربع (353,841 میله مربع) دی، او نفوس یې په 2019 ز کال کې 28 میلیونه اټکل شوی ؤ.  پلازمینه یې یې کاراکاس نومېږي چې تر ټولو لوړ ښاري تراکم په کې ځای پر ځای دی.<ref name="const">{{cite web|url=http://www.me.gob.ve/media/contenidos/2006/d_269_8.pdf|title=Constitución de la República Bolivariana de Venezuela|access-date=19 March 2013|date=15 December 1999|publisher=[[Ministry of Education (Venezuela)|Ministry of Education]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001032323/http://www.me.gob.ve/media/contenidos/2006/d_269_8.pdf|archive-date=1 October 2013}}</ref> نوموړی قاره اي(بر اعظمي) قلمرو په شمال کې له کارابین بحيرې او اتلانتیک بحر، په لویدیځ کې له کولمبیا، په سویل کې برازیل ، شمال ختیځ ته ټرینیډاډ او ټوباګو او په ختیځ کې د ګیانا سره ګډه پوله لري. د وېنزویلا حکومت له ګیانا سره د ګیانا په ایسکیبا باندې دعوی لري. وېنزویلا یو فدرالي ریاستي جمهوریت دی چې د 23 ایالتونو، پلازمینې ولسوالۍ او هغو فدرالي اړوندو سیمو څخه جوړ دی چې د وېنزویلا ساحلي ټاپوګان پوښي. وېنزویلا په لاتین امریکا کې یو له ترټولو ډېرو ښار مېشت شوو هېوادونو څخه دی؛د وېنزویلا لوی اکثریت د شمال په ښارونو او پلازمینه کې ژوند کوي.<ref name="Geneva Agreement, 17 February 1966">{{cite web|url=http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20561/volume-561-I-8192-English.pdf|title=Geneva Agreement, 17 February 1966|website=treaties.un.org|publisher=United Nations|access-date=}}</ref><ref name="encartaSA">{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574914_3/South_America.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421194631/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574914_3/South_America.html|archive-date=21 April 2007|title=South America|access-date=13 March 2007|encyclopedia=[[Encarta]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070421194631/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574914_3/South_America.html |date=21 April 2007 }}</ref><ref name="UNpopstats">{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/publications/wup1999/WUP99ANNEXTABLES.pdf|title=Annex tables|access-date=13 March 2007|publisher=United Nations|website=World Urbanization Prospects: The 1999 Revision}}</ref> د وېنزویلا خاوره په 1522 ز کال کې د هسپانیې له خوا د ځایی خلکو د مقاومت سره سره مستعمره شوه. په 1811 ز کال کې، دا قلمرو یو له هغو هسپانوي-امریکایي سیمو څخه ؤ چې له هسپانويانو څخه یې خپلواکي اعلان کړه او د یوې څانګې په توګه یې د کولمبیا د لومړي فدرالي جمهوریت (په تاریخي ډول د ګران-کولمبیا په نوم پیژندل شوی) یوه برخه جوړه کړه. دا هېواد په 1830 ز کې د بشپړ خپلواک هېواد په توګه جلا شو. د 19مې پیړۍ په بهیر کې، وېنزویلا د سیاسي ناکرارۍ او زورواکۍ/استبداد سره مخ شوه، چې د شلمې پیړۍ تر نیمایي پورې ورباندې سیمه ایزو نظامي دېکتاتورانو تسلط درلود. د 1958 ز راهیسې، دا هېواد د ډیموکراتیکو حکومتونو لړۍ درلوده، له دې استثناء سره چې د سیمې زیاتره برخه د نظامي دیکتاتورانو تر واکمنۍ لاندې وه، او دا دوره د اقتصادي سوکالۍ د دورې په توګه پېژندل کېده. په 1980 او 1990 ز لسیزو کې اقتصادي ټکانونه د 1989 وژونکي کاراکازو پاڅونونو، په 1992 کې د کودتا د دوو هڅو، او په 1993 کې د عامه سرمایو د اختلاس په تور د ولسمشر استیضاح کولو په شمول د لویو سیاسي بحرانونو او پراخو ټولنیزو ناکراریو لامل شول. په موجوده ګوندونو کې د باور له منځه تلل د دې لامل شول چې  وېنزویلا په 1998 زکال کې ولسمشریزې ټاکنې تر سره کړي، کومو چې د بولیواري انقلاب لپاره د کتلست حیثیت درلود، چې د 1999 زکال د اساسي قانون شورا سره پیل شو، چې پر بناء یې د وېنزویلا نوی اساسي قانون نافذ شو. د حکومت د ټولنیزې هوساینې عامه پالیسۍ د تیلو د بیو د لوړولو، په موقتي توګه د ټولنیزو لګښتونو د زیاتولو، او د رژیم په لومړیو کلونو کې د اقتصادي نابرابرۍ او بې وزلۍ د کمولو له لارې تقویه شوې وې. د وېنزویلا د ۲۰۱۳ ز کال ولسمشریزې ټاکنې په پراخه کچه جنجالي شوې وې چې د پراخو لاریونونو لامل شوې، او په ټول هېواد کې یو بل بحران رامنځته کړ چې تر نن ورځې پورې دوام لري. <ref>{{Cite web|title=The Legacy of Hugo Chavez and a Failing Venezuela|url=https://publicpolicy.wharton.upenn.edu/live/news/1696-the-legacy-of-hugo-chavez-and-a-failing-venezuela|website=publicpolicy.wharton.upenn.edu|publisher=[[Wharton School|Wharton Public Policy Initiative]], [[University of Pennsylvania]]|access-date=16 May 2020|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424152619/https://publicpolicy.wharton.upenn.edu/live/news/1696-the-legacy-of-hugo-chavez-and-a-failing-venezuela|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Smilde|first1=David|date=14 September 2017|title=Crime and Revolution in Venezuela|journal=[[NACLA Report on the Americas]]|volume=49|issue=3|pages=303–308|s2cid=158528940|doi=10.1080/10714839.2017.1373956|issn=1071-4839|quote=Finally, it is important to realize that the reductions in poverty and inequality during the Chávez years were real, but somewhat superficial. While indicators of income and consumption showed clear progress, the harder-to-change characteristics of structural poverty and inequality, such as the quality of housing, neighborhoods, education, and employment, remained largely unchanged.}}</ref><ref>{{*}}{{harvnb|Heritage|2002|pp=618–621}}. {{*}}Voigt, Kevin (6 March 2013). [http://edition.cnn.com/2013/03/06/business/venezuela-chavez-oil-economy/ Chavez leaves Venezuelan economy more equal, less stable]. ''[[CNN]].com''. Retrieved 5 April 2014. {{*}}Beeton, Dan; Joe Sammut (6 December 2013). [http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-leads-region-in-poverty-reduction-in-2012-eclac-says Venezuela Leads Region in Poverty Reduction in 2012, ECLAC Says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420124325/http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-leads-region-in-poverty-reduction-in-2012-eclac-says|date=20 April 2015}}. ''[[Center for Economic and Policy Research]]''. Retrieved 5 April 2014. {{*}}[http://www.worldbank.org/en/country/venezuela/overview Venezuela Overview]. ''worldbank.org''. The [[World Bank]]. Accessed 17 November 2014. "Economic growth and the redistribution of resources associated with these missions have led to an important decline in moderate poverty, from 50% in 1998 to about 30% in 2012. Likewise, inequality has decreased, reducing the Gini Index from 0.49 in 1998 to 0.39 in 2012, which is among the lowest in the region."</ref><ref>{{Cite news|script-title=ko:화폐경제 무너졌는데…최저임금 인상에 목매는 베네수엘라|last=남민우|first=기|date=2 May 2018|trans-title=The monetary economy collapsed... Venezuela clamors for minimum wage hike|work=朝鮮日報 ([[The Chosun Ilbo]])|via=chosun.com|url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2018/05/02/2018050201490.html|access-date=22 May 2018|language=ko|quote=Venezuela's fall is considered to be mainly caused by the populist policy}}</ref> وېنزویلا یو پرمختللی هېواد دی او د بشري پرمختیا په شاخص کې 113م ځای لري. دا هېواد په نړۍ کې د تیلو ترټولو لویې پیژندل شوې زیرمې لري او د نړۍ د تیلو یو له مخکښو صادرونکو څخه دی. پخوا، دا هېواد د کرنیزو اجناسو لکه قهوې او ککو(cocoa) یو پرمختللی صادرونکی ؤ، مګر تیل په چټکۍ سره د صادراتو او دولتي عوایدو مخکښ شول. د حاکم حکومت زیاتې او کمزورې تګلارې د وېنزویلا د ټول اقتصاد د سقوط لامل شوې دي. دا هېود هېواد د بې بېلګې لوړ-تورُم یا انفلاسیون، د لومړنیو توکو کمښت،  بیکارۍ، فقر، ناروغۍ، د ماشومانو د مړینې لوړې کچې، خوارځواکۍ، خطرناکو جرمونو او فساد سره مبارزه کوي. دغو فکتورونو د وېنزویلا د مهاجرت کړکېچ رامنځته کړی، داسې چې له درۍ ملیونو څخه ډیر خلک له هېواد څخه تښتیدلي دي. په 2017 ز کې، وېنزویلا د کریډیټ/اعتبار درجه بندي ادارو له خوا د پور په تادیه کې پاتې راغلې اعلان شوې وه. په وېنزویلا کې کړکیچ د شکنجې، په خپل سر زنداني کولو، غیر قضایي وژنو او د بشري حقونو مدافعینو باندې بریدونو په څېر د سرغړونو زیاتوالي لامل شوی، چې په چټکۍ سره یې د بشري حقونو د وضعیت په خرابیدو کې ونډه لرلې ده. وېنزویلا د ملګرو ملتونو د منشور، د امریکايي ایالتونو سازمان (OAS)، د سویلي امریکا د هېوادونو اتحادیې (UNASUR)، ALBA، Mercosur، د لاتینې امریکا د ادغام ټولنې (LAIA) او د Organization of Ibero-American States (OEI) غړی هېواد دی.<ref>{{cite web|title=Fuel subsidies have contributed to Venezuela's economic crisis|url=https://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/8768-Fuel-subsidies-have-contributed-to-Venezuela-s-economic-crisis-|website=chinadialogue.net|date=29 March 2016|access-date=12 May 2022|archive-date=15 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415011243/https://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/8768-Fuel-subsidies-have-contributed-to-Venezuela-s-economic-crisis-|url-status=dead}}</ref><ref name="ELPAISfeb2015">{{cite news|title=Volver a ser pobre en Venezuela|last1=Scharfenberg|first1=Ewald|date=1 February 2015|url=http://internacional.elpais.com/internacional/2015/01/30/actualidad/1422646346_475356.html|work=[[El Pais]]|publisher=|access-date=3 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Rosati|first1=Andrew|title=Venezuela's 2018 Inflation to Hit 1.37 Million Percent, IMF Says|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/venezuela-s-2018-inflation-to-hit-1-37-million-percent-imf-says|access-date=9 October 2018|work=[[Bloomberg.com]]|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://in.reuters.com/article/venezuela-economy-idINKCN1MJ1YX|title=IMF sees Venezuela inflation at 10 million percent in 2019|newspaper=Reuters|date=9 October 2018|via=in.reuters.com|access-date=12 May 2022|archive-date=26 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126135443/https://in.reuters.com/article/venezuela-economy-idINKCN1MJ1YX|url-status=dead}}</ref><ref>{{*}}{{cite news|last1=Gillespie|first1=Patrick|date=12 April 2016|title=Venezuela: the land of 500% inflation|work=[[CNNMoney]]|url=https://money.cnn.com/2016/04/12/news/economy/venezuela-imf-economy/|access-date=17 January 2017|archive-date=19 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170119094705/http://money.cnn.com/2016/04/12/news/economy/venezuela-imf-economy/|url-status=dead}}{{*}}{{cite news|last1=Gillespie|first1=Patrick|date=12 December 2016|title=Venezuela shuts border with Colombia as cash crisis escalates|work=[[CNNMoney]]|access-date=17 January 2017|url=https://money.cnn.com/2016/12/12/news/economy/venezuela-shuts-colombia-border-cash-crisis/|archive-date=17 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117065426/http://money.cnn.com/2016/12/12/news/economy/venezuela-shuts-colombia-border-cash-crisis/|url-status=dead}} {{*}}{{cite news|last1=Rosati|first1=Andrew|date=11 January 2017|title=Venezuela's Economy Was the Worst Performing of 2016, IMF Estimates|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-11/goodbye-recession-hello-depression-venezuela-gdp-takes-10-hit|access-date=17 January 2017|work=[[Bloomberg.com]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.eluniversal.com/noticias/daily-news/chamber-commerce-venezuelans-are-poverty_247647|title=Chamber of Commerce: 80% of Venezuelans are in poverty|date=1 April 2016|access-date=4 April 2016|work=[[El Universal (Caracas)|El Universal]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404181203/http://www.eluniversal.com/noticias/daily-news/chamber-commerce-venezuelans-are-poverty_247647|archive-date=4 April 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/16/world/americas/nuevos-billetes-venezuela-new-banknotes.html|title=Venezuela Issues New Bank Notes Because of Hyperinflation|last1=Herrero|first1=Ana Vanessa|date=16 January 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=17 January 2017|last2=Malkin|first2=Elisabeth}}</ref><ref>{{cite news|title=Number of refugees and migrants from Venezuela reaches 3 million|url=https://www.unhcr.org/news/press/2018/11/5be4192b4/number-refugees-migrants-venezuela-reaches-3-million.html|access-date=6 February 2019|work=UNHCR.org|publisher=[[United Nations High Commissioner for Refugees]]|date=8 November 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gillespie|first1=Patrick|title=Venezuela just defaulted, moving deeper into crisis|url=https://money.cnn.com/2017/11/14/news/economy/venezuela-debt-default-sp/index.html|access-date=15 November 2017|work=[[CNNMoney]]|date=14 November 2017|archive-date=12 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112090238/https://money.cnn.com/2017/11/14/news/economy/venezuela-debt-default-sp/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela in 'selective default'|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41982069|access-date=15 November 2017|work=bbc.com|publisher=[[BBC News]]|date=14 November 2017}}</ref>{{sfn|Thomas|2005|p=189}} == رېښه == د خورا مشهورې او منل شوې نسخې له مخې، په 1499 ز کې، الانسو دي اوجیدا په یو سفر کې چه هغه یې په خپله مشري کوله، د وېنزویلا ساحل څخه لیدنه وکړه. د ماراکایبو د جهيل په سیمه کې د ډبرو کورونو ایټالوي سمندر-مزلي، امیریګو ویسپوچي ته د ایټالیا د وینس ښار وریاد کړ، نو هغه د دې سیمې نوم وینیزیولا(''Veneziola'') یا "کوچنی وینس" کېښود. د وینیزویولا(''Veneziola'' ) هسپانوي نسخه وېنزویلا ده. {{sfn|Thomas|2005|p=189}}{{sfn|Massabié|2008|p=153}} مارتین فرنانډېز دي اینسیسو، د ویسپوچي او اوجیدا د بېړۍ د عملې غړي، یوه بله شرحه ورکړې. د هغه په ​​​​په اثر Summa de geografía کې، نوموړی وايي چې: عملې هغه ځایي خلک وموندل چې ځانونه یې وینیکویلا بلل. په دې توګه، د وېنزویلا نوم کېدای شي له اصلي ځایي کلیمې څخه اخیستل شوی وي. <ref name="ICH_1958_386">{{cite journal|year=1958|title=Cuadernos Hispanoamericanos|publisher=Instituto de Cultura Hispánica (Agencia Española de Cooperación Internacional)|page=386|language=es}}</ref> پخوا یې، رسمي نوم ایستادو دې وېنزویلا(''Estado de Venezuela'') (1830 -1856 ز)، د وېنزویلا جمهوریت (1856-1864 ز)، Estados Unidos de Venezuela (1864-1953 ز)، او یو ځل بیا د وېنزویلا جمهوریت (1953-1999 ز) ؤ. == تاریخچه == === له کلمب څخه مخکې تاریخ === په هغه قلمرو کې چې اوس د وېنزویلا په نوم پیژندل کیږي شاوخوا له 15,000 کاله پخوا نه د انسانانو د استوګنې شواهد شتون لري. د دې دورې څخه د پاڼو په بڼه د ابزارو جوړلو په څنګ کې، په لویدیځه وېنزویلا کې د قطع کولو او د محدبو سطحو د تراشلو نښې نښانې، د ریو پیډریګال د سیندونو په غاړو کې ښکاره شوې دي. د وروستي پلیسټوسین د ښکار د وسایلو، په ګډون د نېزې څوکې، د وېنزویلا په شمال لویدیځ کې د "ایل جوبو" په نوم پیژندل شويو سیمو په ورته لړۍ کې موندل شوېدي. د رادیو کاربن نیټې تعیینولو له مخې، نوموړي موندل شوي وسایل  له 13,000 څخه تر 7,000 ز.م  پورې لرغونوالی لري. {{sfn|Kipfer|2000|p=91}}{{sfn|Kipfer|2000|p=172}} دا معلومه نه ده چې د هسپانويانو تر فتحې مخکې په وېنزویلا کې څومره خلک اوسیدل؛ په هر حال دا خلک شاوخوا یو ملیون اټکل شوي دي. . د هغو ځایی خلکو سربیره چې تر اوسه پېژندل شوي دي،  د دغه قلمرو په نفوس کې تاریخي ډلې شاملې وې لکه کالینا (کاریبس) ، اوکی ، کاکیټیو ، ماریچ ، او تیموتو – کیکاس. د تیموتو – کیوکا کلتور د کلمب  څخه مخکې وېنزویلا کې ترټولو پیچلې ټولنه وه،  چې له مخکې پلان شوي دایمي کلي یې، د خړوبېدونکو،  هوارو شوو ځمکو په واسطه چاپېر شوي وو. دوی په ټانکیو کې هم اوبه ذخیره کړې. د دوی کورونه په ابتدايي توګه د ډبرو او لرګیو څخه، چې نښتي چتونه یې درلودل، جوړ شوي وو. دوی په ټوله کې سوله ایز وو، او ژوند یې د حبوباتو په کرلو پورې تړلی ؤ. په سیمه ایزو حبوباتو کې کچالو او الوکوز(ullucos) شامل وو. له هغوی څخه هنري آثار، په ځانګړې توګه د د انسانانو په شکل جوړ شوي سرامیک په میراث پاتې دي، اما کوم لوی یادگارونه ورڅخه پاتې نه دي. دوی د سبزیجاتو فایبرونه تاوول تر څو د ټوکرانو د اوبدلو او د غالیو په توګه یې وکاروي. ارېپا چې د وېنزویلا له مهمو خواړو څخه شمېرل کېږي، د اختراع کولو اعتبار او کرېدیت يې دوی ته ورګرځي. <ref name="art">[http://en.amigosprecolombino.es/cultures/central-america-and-intermedia/venezuela "Venezuela".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904200841/http://en.amigosprecolombino.es/cultures/central-america-and-intermedia/venezuela|date=4 September 2011}} ''Friends of the Pre-Columbian Art Museum''. (retrieved 9 July 2011)</ref>{{sfn|Wunder|2003|p=130}}{{sfn|Mahoney|p=89}}{{sfn|Salas|2004|p=[https://books.google.com/books?id=6-1QnKS6xG4C&pg=PA142 142]}} له فتحې وروسته، نفوس په د پام وړ کچه، په ځانګړې توګه له اروپا څخه د نویو ساري ناروغیو د خپریدو له لارې کم شو. د کلمب څخه مخکې د نفوس دوه اصلي شمال-جنوبي محورونو شتون درلود، چې په لویدیځ کې یې جوار او په ختیځ کې مینیوک کرل. د لانوس لویې برخې د رېبلو او سوځولو او دایمي کښت له لارې کرل کېدې. {{sfn|Wunder|2003|p=130}} == سرچينې == ba8pp61epql0dkcxku5we9linubugig 0 61797 364050 342680 2026-05-18T03:55:38Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364050 wikitext text/x-wiki د ذراتو فزیک (همدارنګه د لوړې انرژۍ لرونکي فزیک په نامه هم پېژندل کېږي)، د فزیک یوه څانګه ده چې د مادې او وړانګو اړوندو ذراتو ماهیت او جوړښت مطالعه کوي. که څه هم د ذرې کلیمه کولای شي بېلابېلو کوچنیو اجسامو (لکه پروتون، د ګازاتو ذرات، یا ان کورنۍ خاورې او دوړې) ته اشاره وکړي. د ذراتو فزیک معمولاً د تشخیص وړ نه ختمېدونکي تر ټولو کوچني ذرات او د هغو د چلند تشریح کولو لپاره اړین او بنسټیز تعاملات ارزوي. په اوسنۍ پوهې کې دا لومړني ذرات د کوانټم اړوندو ساحو نه راپیدا شوي، چې په متقابلو برخو یې هم اغېز لري او پرې حاکم دي. اوسنۍ غالبه نظریه چې دا ذرات او بنسټیزې ساحې د هغو له اړوندو تحرکاتو سره توضیح کوي، د معیاري ماډل په نامه یادېږي. له همدې امله د عصري ذراتو فزیک په عمومي توګه معیاري ماډل او د هغه اړوند بېلابېلې احتمالي پراختیاوې ارزوي، د بېلګې په توګه د بوزون هېګز تر ټولو نوې پېژندل شوې ذرې یا ان د جاذبې د قوې اړوند تر ټولو د زوړ پېژندل شوي ځواک اړوندې ساحې په کې شاملې دي. <ref>{{cite web|url=http://home.web.cern.ch/topics/higgs-boson|title=The Higgs Boson|publisher=CERN|access-date=2022-06-04|archive-date=2014-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821222159/http://home.web.cern.ch/topics/higgs-boson|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/advanced-physicsprize2013.pdf|title=The BEH-Mechanism, Interactions with Short Range Forces and Scalar Particles|date=8 October 2013}}</ref> == کوچني اټومي ذرات == د عصري ذراتو فزیک اړوند څېړنې په کوچنیو اټومي ذراتو او اټومي اجزاوو لکه الکترونونو، پروتونونو او نیوترونونو (پروتونونه او نیوترونونه د باریون په نامه هغه ترکیبي ذرات دي، چې له [[کوارک|کوارکونو]] څخه جوړ شوي دي) باندې متمرکزې دي، چې د رادیو اکتیو او توزیع کولو اړوند پروسو په وسیله رامنځته کېږي. دا ډول ذرات یعنې فوتون، نیوترینو او میونز دي، همدا راز د ځانګړو عجیبو خارجي ذراتو یوه پراخه لړۍ ده.<ref>{{cite book|last1=Terranova|first1=Francesco|title=A Modern Primer in Particle and Nuclear Physics.|date=2021|publisher=Oxford Univ. Press|isbn=978-0-19-284524-5}}</ref> د ذراتو دینامیک یا حرکتونه هم د کوانتمي میخانیک په وسیله کنترول کېږي. دا د ذراتو د څپې اړوند غبرګوالی ښيي، دغه راز په ځینو ځانګړو تجربي شرایطو کې ذره یي چلند او په نورو شرایطو کې موجي او د څپو په څېر چلندونه څرګندوي. په نورو تخنیکي شرایطو کې ذرات د هیلبرت فضا په برخې کې د کوانتمي حالت ویکتورونو په وسیله تشریح شوي، چې د کوانتم سیمې اړوند نظریه کې هم ارزول کېږي. د ذراتو اړوند فزیک پوهانو د کنوانسیون پر بنسټ د بنسټیزو ذراتو اصطلاح هغو ذراتو ته کارول کېږي، چې د اوسني پوهاوي پر بنسټ داسې انګېرل کېږي، چې د وېشلو وړ نه دي او نه هم له نورو ذراتو نه جوړ شوي دي. <ref name="braibant">{{cite book|last1=Braibant|first1=S.|last2=Giacomelli|first2=G.|last3=Spurio|first3=M.|year=2009|title=Particles and Fundamental Interactions: An Introduction to Particle Physics|url=https://books.google.com/books?id=0Pp-f0G9_9sC&q=61+fundamental+particles&pg=PA314|pages=313–314|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|isbn=978-94-007-2463-1}}</ref> ټول ذرات او د هغو اړوند تعاملات، چې تر نن نېټې پورې لیدل شوي، ټول یې تقریبا په بشپړه توګه د کوانتمي ساحې د نظریې په وسیله تشریح کولای شو، چې د معیاري ماډل په نامه یادېږي. معیاري ماډل لکه څنګه چې اوسمهال جوړ شوی، تقریباً ۶۱ بنسټیزې مادې لري. دا بنسټیز ذرات د مرکب ذراتو د رامنځته کېدو او جوړولو لپاره یو بل سره ترکیب کېدای شي او کولای شي سلګونه ډول نور ذرات جوړ کړي، چې له ۱۹۶۰مې ز لسیزې راهیسې کشف شوي دی. <ref name="braibant" /><ref name="ifj">{{cite web|title=Particle Physics and Astrophysics Research|url=http://www.ifj.edu.pl/pro/fiz_astro.php?lang=en|publisher=The Henryk Niewodniczanski Institute of Nuclear Physics|access-date=31 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002173825/http://www.ifj.edu.pl/pro/fiz_astro.php?lang=en|archive-date=2 October 2013|url-status=dead}}</ref> دا روښانه شوې، چې معیاري ماډل نږدې ټولو تجربوي ترسره شویو آزمویښتونو سره مطابقت لري. په دې توګه د ذراتو اړوند برخې ډېری فزیک پوهان په دې باور دي، چې دا د طبیعت په هکله نیمګړی توصیف او توضیح ده او یوه بنسټیزه نظریه د کشف او رامنځته کېدو په حال کې ده (د هرڅه بیانوونکې نظریه وګورئ). په وروستیو کلونو کې د نیوترینو د انحرافاتو ارزونه او اندازه کول  له معیاري ماډل نه لومړني تجربي انحرافات بیان او وړاندې کړي دي، ځکه چې نیوترینونه په معیاري ماډل کې جرم نه لري او بې وزنه  دي.<ref>{{cite web|title=Neutrinos in the Standard Model|url=https://t2k-experiment.org/neutrinos/in-the-standard-model|publisher=The T2K Collaboration|access-date=15 October 2019}}</ref> == تاریخچه == دا باور چې ټول مواد په اصل کي له بنسټیزو ذراتو څخه جوړ شوي، لږ تر لږه شپږمې زېږدیزې پېړي پورې اړوند ده. په ۱۹مه ز پېړۍ کې جان دالتون د ستوکیومتري په برخه کې د خپل کار له لارې، دې نتیجې ته ورسید چې د طبیعت هر عنصر د یوې واحدې او ځانګړې ذرې نه جوړ شوی. د اټوم کلیمه د یوناني اتوموس یعنې «نه وېشل کېدونکې ذره» کلیمې نه وروسته، له هغه وخت راهیسې د [[کيمياوي توکی|کیمیاوي عناصرو]] ترټولو کوچنۍ ذرې ته ویل کېږي؛ خو فزیک پوهانو ډیر ژر دا وموندله، چې اټومونه په حقیقت کې د طبیعت بنسټیز ذرات نه دي، بلکې کوچني کنګلومیراوې یا د کوچنیو عناصرو ډله ده. د الکترون په څېر کوچني ذرات د شلمې پیړۍ په پیل کې د اټومي فزیک او کوانټم فزیک لومړني اکتشافات دي، چې په ۱۹۳۹ ز کال کې د لیز مایتنر (د اتوهان د تجربو پر بنسټ) په وسیله د اتومي شکافونو او د هانس بته په وسیله همدې کال کې د اټومي ویلې کېدلو یا فیوژن لامل شو. همدارنګه دواړه کشفونه د اټومي وسلو د پراختیا لامل هم شول. د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز لسیزو په اوږدو کې، د زیاتېدونکې لوړې انرژۍ له بیمونو نه د ذراتو د ټکر له امله د بېلابېلو ذراتو ګڼ شمېر حیرانوونکې بڼې وموندل شوې، چې په غیر رسمي توګه د «ذراتو ژوبڼ» په نامه یادېده. یو شمېر مهمې موندنې لکه د جیمز کرونین او ویل فیچ په وسیله د CP له پامه غورځولو د مادې او دغه راز د مادې ضد موادو ترمنځ د تعادل نه شتون په هکله نوې پوښتنې رامنځته کړې. د ۱۹۷۰مې ز لسیزې په لړ کې د معیاري ماډل له جوړولو وروسته، فزیک پوهانو د بېلابېلو ذراتو د ژوبڼ اصلي ریښې روښآنه کړې. ګڼ شمېر ذرات د «نسبتاً» لږ شمېر نورو بنسټیزو ذراتو د ترکیب په توګه تشریح شوو او د کوانټم ساحې اړوند نظریو په اډانه کې ځای پر ځای شوې، دا نوې او بیاځلې ډلبندۍ د عصري ذراتو اړوند فزیک لپاره یو پیل و. <ref>{{cite web|url=http://sciexplorer.blogspot.com/2012/05/quasiparticles.html|title=Scientific Explorer: Quasiparticles|publisher=Sciexplorer.blogspot.com|date=22 May 2012|access-date=21 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419032637/http://sciexplorer.blogspot.com/2012/05/quasiparticles.html|archive-date=19 April 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://novelresearchinstitute.org/library/PhysNuclphys196p.pdf|title=Fundamentals of Physics and Nuclear Physics|access-date=21 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002214053/http://novelresearchinstitute.org/library/PhysNuclphys196p.pdf|archive-date=2 October 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Antimatter|url=https://home.cern/science/physics/antimatter|date=2021-03-01}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jaeger|first=Gregg|date=2021|title=The Elementary Particles of Quantum Fields|journal=Entropy|volume=23|issue=11|pages=1416|doi=10.3390/e23111416|pmid=34828114|pmc=8623095|bibcode=2021Entrp..23.1416J|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book|last1=Weinberg|first1=Steven|title=The quantum theory of fields|date=1995–2000|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521670531}}</ref> == معیاري ماډل == د ټولو بنسټیزو ذراتو د ډلبندۍ اړوند اوسنی وضعیت د معیاري ماډل په وسیله تشریح کېږي، چې د ۱۹۷۰ ز لسیزې په نیمایي کې د کوارک‌هانو د ازمویښت له تایید نه وروسته یې ډېر مقبولیت پیدا کړ. دا قوي، ضعیف او الکترو مقناطیسي بنسټیز تعاملات د منځګړیتوب اړوند ګیج بوسون په کارولو سره توصیف او بیانوي. د ګیج بوسون ډولونه اته ګلوئونونه، W−، W+  او Z بوسونونه او فوتون اړوند دي. همدارنګه معیاري ماډل ۲۴ بنسټیز فرمیونونه (۱۲ یې ذرات او د دوي اړوند ذراتو ضد فرمیونونه) لري، چې د ټولو موادو جوړوونکې اجزاوې دي. په پایله کې معیاري ماډل همدارنګه د بوسون هیګز په نامه د یو ډول بوسون د موجودیت وړاندوینه وکړه. د ۲۰۱۲ ز کال د جولای میاشتې په ۴مه نېټه فزیک پوهانو په CERN کې د لوی هاډرون کولیډر په برخه کې اعلان وکړ، چې داسې یوه نوې ذره یې موندلې، چې د هګز بوسون په څېر ورته چلند لري.<ref>{{cite journal|last=Mann|first=Adam|url=https://www.wired.com/wiredscience/2012/07/higgs-boson-discovery/|title=Newly Discovered Particle Appears to Be Long-Awaited Higgs Boson|journal=Wired Science|date=28 March 2013|access-date=6 February 2014}}</ref><ref name="pdg">{{cite journal|last=Nakamura|first=K|title=Review of Particle Physics|journal=Journal of Physics G: Nuclear and Particle Physics|date=1 July 2010|volume=37|issue=7A|page=075021|doi=10.1088/0954-3899/37/7A/075021|pmid=10020536|bibcode=2010JPhG...37g5021N|doi-access=free}}</ref> == تجربوي لابراتوارونه == د نړۍ د ذراتو فزیک اړوند اصلي لابراتوارونه په لاندې ډول دي: * د بروکاوین ملي لابراتوار (لانګ ایلند، متحده ایالات). د دې لابراتوار اصلي اسانتیا د درانه یا سنګین نسبتي ایون نښلول (RHIC) دي، چې له درانه ایونونه لکه د سرو زرو ایونونه او قطبي شوي پروتونونه سره نښلوي. دا په نړۍ کې لومړنی دروند ایون نښلوونکی او دغه راز په نړۍ کې د قطبي شویو پروتونونو یوازینی نښلونکی دی. <ref>{{Cite journal|last1=Harrison|first1=M.|last2=Ludlam|first2=T.|last3=Ozaki|first3=S.|date=March 2003|title=RHIC project overview|url=https://zenodo.org/record/1259915|journal=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A: Accelerators, Spectrometers, Detectors and Associated Equipment|volume=499|issue=2–3|pages=235–244|doi=10.1016/S0168-9002(02)01937-X|bibcode=2003NIMPA.499..235H}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Courant|first=Ernest D.|title=Accelerators, Colliders, and Snakes|date=December 2003|journal=[[Annual Review of Nuclear and Particle Science]]|volume=53|issue=1|pages=1–37|doi=10.1146/annurev.nucl.53.041002.110450|bibcode=2003ARNPS..53....1C|issn=0163-8998|doi-access=free}}</ref> * د بادکر د اټومي فزیک انستیتیوت (نووسیبیرسک، [[روسیه]]). د دې انستیتیوت اصلي پروژې اوس د الیکترون – پوزیترون VEPP-۲۰۰۰ نښلوول دي، چې له ۲۰۰۶ ز کال راهیسې کار کوي او VEPP-4 په په ۱۹۹۴ ز کال کې خپلې تجربې پیل کړې. پخواني تاسیسات د پروتو الکترون – پروتو لومړنی نښلوونکی یا کولیدر مورد لري، چې VEP-1 دی او له ۱۹۶۴ ز کال نه تر ۱۹۶۸ ز کاله پورې یې یو شمېر ازمایښتونه ترسره کړل. د الکترون - پوزیترون نښلوونکي یا کولیدرونه VEPP-2، چې له ۱۹۶۵ ز کال نه تر ۱۹۷۴ ز کاله پورې یې فعالیت کړی، چې VEPP-2M ځای ناستی یې شو او له ۱۹۷۴ ز کال نه تر ۲۰۰۰ ز کاله پورې یې ګڼ شمېر ازمایښتونه ترسره کړه.<ref>{{cite web|url=http://vepp2k.inp.nsk.su/|title=index|publisher=Vepp2k.inp.nsk.su|access-date=21 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029223656/http://vepp2k.inp.nsk.su/|archive-date=29 October 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://v4.inp.nsk.su/index.en.html|title=The VEPP-4 accelerating-storage complex|publisher=V4.inp.nsk.su|access-date=21 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716074832/http://v4.inp.nsk.su/index.en.html|archive-date=16 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.inp.nsk.su/activity/old/vepp2m/index.ru.shtml|title=VEPP-2M collider complex|language=ru|publisher=Inp.nsk.su|access-date=21 July 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://englishrussia.com/2012/01/21/the-budker-institute-of-nuclear-physics/|title=The Budker Institute of Nuclear Physics|publisher=English Russia|date=21 January 2012|access-date=23 June 2012}}</ref> * CERN (د اتومي څېړنو اروپایي سازمان) ، (د فرانسې او سویس په پوله، جینوا ته نېږدې سیمه کې). د دې سازمان اصلي پروژه اوس مهال د لوی هادرون کولیدر یا نښلوونکې (LHC) ده، چې د ۲۰۰۸ ز کال د ډسمبر میاشتې په ۱۰مه نېټه یې د بیم اړوند خپل لومړنی خوځښت ترسره کړ او اوس په نړۍ کې د پروتونونو تر تولو ځواکمن نښلونکی یا کولایدر دی. همدارنګه د سرب اړوند ایونونو سره د ټکر پیلیدو وروسته د درنو ایونونو په تر ټولو ځواکمن ټکرکونکي هم بدل شو. پخواني تأسیسات د الکترون – پوزیترون د لوی نښلوونکي یا کولیدر (LEP) لرونکي و، چې د ۲۰۰۲ ز کال د نوامبر میاشتې په ۲ نېټه ودرول شو او بیا د LHC رامنځته کولو لپاره د لارې ورکولو په موخه بیخي له منځه یوړل شو. په دې برخه کې سوپر پروتون سنکروترون، د LHC لپاره د مخکینۍ سرعت ورکونکي په توګه او د ټاکل شوې موخې اړوند ازمایښتونو لپاره بیا کارول کیږي.<ref>{{cite web|url=http://info.cern.ch/|title=Welcome to|publisher=Info.cern.ch|access-date=23 June 2012}}</ref> * (Deutsches Elektronen-Synchrotron) یا DESY ، (هامبورګ، جرمني). د دې لابراتوار اصلي اسانتیاوې د هادرون االکترون حلقوي توپان HERA)) و، چې الکترونونه او پوزیترونونه یې له پروتونونو سره په ټکر کړل. په دې برخه کې د سرعت ورکولو اړوند کمپلیکس اوس مهال له PETRA III، FLASH او اروپايي XFEL سره د سنکروترونونو اړوند وړانګو په تولید باندې متمرکزه شوی دی. <ref>{{cite web|url=http://www.desy.de/index_eng.html|title=Germany's largest accelerator centre|publisher=Deutsches Elektronen-Synchrotron DESY|access-date=23 June 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fnal.gov/|title=Fermilab &#124; Home|publisher=Fnal.gov|access-date=23 June 2012}}</ref> == سرچينې == nizsm3tqev29as3mjnuzccnqobxkit5 0 61907 364081 302330 2026-05-18T11:26:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364081 wikitext text/x-wiki ټولنيزه بيالوژي، د بیالوژی یوه څانګه ده چې موخه یی د تکامل په نظر کې نيولو سره د ټولنیز چلند ازمويل او څرګندول دي. دا د ارواپوهنې، ایتولوژي، انترپولوژي، تکامل، ژوپوهنې، لرغونپوهنې او د نفوس جنیټیکونو په څېر مضامينو څخه راوتلی علم دی. د انساني ټولنې په مطالعې سره، ټولنيزه بيالوژي د تکاملي انتروپولوژي (بشرپېژندنه)، د انسان د چلند ایکولوژي، تکاملي ارواپوهنې او ټولنپوهنې سره نژدې يووالی لري.<ref>{{Citation|author=Wilson, Edward O.|author-link=Edward O. Wilson|title=The Social Insects|date=2000-03-24|work=Sociobiology|pages=397–437|publisher=Harvard University Press|doi=10.2307/j.ctvjnrttd.22|isbn=978-0-674-74416-5}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Nielsen|first=François|date=1994|title=Sociobiology and Sociology|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.so.20.080194.001411|journal=Annual Review of Sociology|language=en|volume=20|issue=1|pages=267–303|doi=10.1146/annurev.so.20.080194.001411|issn=0360-0572}}</ref><ref>{{Cite journal|last=de Sousa|first=Ronald|date=1990-01-01|title=The sociology of sociobiology|url=https://doi.org/10.1080/02698599008573367|journal=International Studies in the Philosophy of Science|volume=4|issue=3|pages=271–283|doi=10.1080/02698599008573367|issn=0269-8595}}</ref> ټولنيزه بيالوژي د ټولنیزو چلندونو، لکه د يو ځای کېدو نمونې، سيمه ييزې جګړې، په شريکه ښکار کول او د ټولنیزو خځنده ګانو حشراتو د راټولېدو ټولنه تر څېړنې لاندې نيسي. دا استدلال وړاندې کوي، لکه څنګه چې د غوراوي فشار د دې لامل وګرځېد چې څارويو په تدریجی توګه د طبیعی چاپیریال سره د متقابل عمل ګټورې لارې جوړې کړې، همدا چاره د جنیټیکي تکامل د ګټور ټولنیز چلند لامل هم وګرځېده.<ref>{{Cite journal|last=Freedman|first=Daniel G.|date=January 1985|title=Sociobiology and the human dimension|journal=Ethology and Sociobiology|volume=6|issue=2|pages=121–122|doi=10.1016/0162-3095(85)90006-8|issn=0162-3095}}</ref> په داسې حال کې چې د «ټولنيزې بيالوژي» اصطلاح له ۱۹۴۰ز څخه مخکې منځ ته راغلې، په ۱۹۷۵ز کال کې د «ټولنيژه بيالوژي: نوی ترکيب» په نوم د «اي او ویلسن» کتاب تر خپرېدو پورې دا مفهوم په پراخه کچه نه و پېژندل شوی. دا نوی ډګر ډېر ژر د اختلافاتو موضوع وګرځېده. د «ریچارډ لیونټین» او «سټیفن جای ګولډ» په مشرۍ نيوکه کوونکو، استدلال وکړ چې جین د انسانانو په چلند کی ونډه درلودلې، خو د تيري کونکي طبيعيت په څېر ځانګړتياوې د ټولنیز چاپیریال په مټ تشریح کېدای شی، نه د بیالوژي په واسطه. ټولنيزو بيالوژي پوهانو د پالنې او طبیعت ترمنځ پیچلی اړیکی ته په اشاره کولو سره جواب ورکړ. == تعريف (پېژندنه) == «اي او ویلسن» د ټولنيزې بيالوژي تعریف داسې کوي «ټولنیز جوړښت ته د نفوسو د بیالوژۍ او تکاملي نظریې غځول». <ref>{{cite book|author=Wilson, E. O.|author-link=E. O. Wilson|year=1978|title=On Human Nature|url=https://archive.org/details/onhumannature00wils|url-access=registration|page=x|publisher=Harvard|isbn=978-0674016385}}</ref> ټولنيزه بيالوژي په دې اصل ولاړه ده چې ځینې رويې (ټولنیزې او فردي) لږ تر لږه تر يو بريده (په جزوي ډول) ميراثي دي او له طبيعي غوراوي څخه اغېزمن کېدای شي. له دې اند سره پيل کېږي چی چلند د وخت په تیریدو سره وده کړي، کټ مټ په هغه طريقه، په کومه چې فکر کیږي فزیکی ځانګړتیاوې هم تکامل ته رسېږي. وړاندوینه کوي چې ژوي به په هغو طریقو عمل وکړي، کوم چې ثابته شوې د وخت په تېرېدو سره په تکاملي ډول بريالۍ طريقې دي. د نورو تر څنګ  دا د تکاملي روغتيا لپاره د مناسبې پېچلې ټولنيزې پروسې د جوړېدو لامل ګرځېدای شي. <ref>{{cite book|last1=Mohammed|first1=Sulma I.|last2=Alfarouk|first2=Khalid O.|last3=Elhassan|first3=Ahmed M.|last4=Hamad|first4=Kamal|last5=Ibrahim|first5=Muntaser E.|title=The Genetics of African Populations in Health and Disease|chapter=Sociobiological Transition and Cancer|date=2019|pages=217–232|doi=10.1017/9781139680295.010|isbn=9781139680295|s2cid=214321882|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/genetics-of-african-populations-in-health-and-disease/sociobiological-transition-and-cancer/E4FE8995823F33510961E6FDF1293F38|language=en}}</ref> دا علمي څانګه هڅه کوي چې چلند د طبیعی غوراوي د محصول په توګه تشریح کړي. په همدې بنسټ چلند ته په نفوس کې د یو چا د جین د ساتلو د یوې هڅې په سترګه کتل کېږي. د ټولنيزې بيالوژي په دليل ويلو کې ميراث هغه اند دی چې ګوندې ټاکلي جينونه يا د جيونونو ټولګې (ترکيبونه)، کوم چې په ځانګړو سلوکي ځانګړتياوو اغېز کوی، شونې ده چې له يو نسل څخه بل نسل ته په مېراث ولېږدول شي. <ref>{{cite journal|title=Rethinking The Theoretical Foundation of Sociobiology|author1=Wilson, David Sloan|author2=Wilson, Edward O.|author1-link=David Sloan Wilson|author2-link=E. O. Wilson|journal=The Quarterly Review of Biology|year=2007|volume=82|issue=4|pages=327–348|doi=10.1086/522809|pmid=18217526|s2cid=37774648}}</ref> د بېلګې په ډول، نوي واکمن زمري د ویاړ پر بنسټ هغه بچيان وژني چې دوی يې پلاران نه دي. دغه چلند تر لاسه کېدونکی دی، ځکه چې د بچيانو وژل د هغوی د خپل زوزات لپاره سیالي له منځه وړي او د روزونکو ښځينه زمريو د ژر ګرمېدو لامل ګرځي (د بيا بچي زېږولو لپاره)، په دې توګه د هغه نورو زياتو جینونو ته اجازه ورکوي چې په راتلونکي نفوس کې داخل شي. ټولنيز بيالوژي پوهان د بچي وژنې دې فطری چلند ته په دې نظر ګوري چې په برياليتوب سره د بيا توليدونکي نارينه زمريو د جينونو له لارې ورته مېراث کې راغلی، به داسې حال کې چې د نه وژلو چلند شونې ده له منځه تللی وي،په دې دليل چې دا زمريان به په بيا توليد کې کم بریالي وو.  <ref>{{cite journal|last1=Packer|first1=Craig|last2=Pusey|first2=Anne E.|title=Adaptations of Female Lions to Infanticide by Incoming Males|journal=Am. Nat.|date=1983|volume=121|issue=5|pages=716–728|url=https://www.cbs.umn.edu/sites/cbs.umn.edu/files/public/downloads/Adaptations_of_female_lions_to_infanticide.pdf|doi=10.1086/284097|s2cid=84927815|access-date=2022-06-07|archivedate=2015-12-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151229213243/http://cbs.umn.edu/sites/cbs.umn.edu/files/public/downloads/Adaptations_of_female_lions_to_infanticide.pdf}}</ref> == تاريخ == د بیالوژي د فیلسوف «ډانیال ډینیټ» د وړانديز تر مخې سیاسي فیلسوف «توماس هابس» لومړی ټولنيز بيالوژي پوه و، استدلال کوي چې د «ليواتان» په نوم د هغه د ۱۶۵۱ز کال په کتاب «هابس» په انسانی ټولنه کې د اخلاقو سرچینه د اخلاقی ټولنيزې بيالوژيکي لرليد څخه تشريح کړې ده.<ref>{{cite book|author=Dennett, Daniel|author-link=Daniel Dennett|title=Darwin's Dangerous Idea|url=https://archive.org/details/darwinsdangerous0000denn|url-access=registration|publisher=Simon and Schuster|year=1995|pages=[https://archive.org/details/darwinsdangerous0000denn/page/453 453–454]|isbn=978-0140167344}}</ref> د ژويو د چلند جنیات پوه «جان پاول سکاټ» په ۱۹۴۸ز کې د جنیات او ټولنیز چلند په اړه کانفرانس کې د ټولنيزې بيالوژي ټکی منځ ته راوړ، په کوم کنفرانس کې چې د ژويو د چلند په څیړنه کې د سيمې او لابراتوار مطالعې پر ګډ پرمختګ ټينګار وکړ. د «جان پاول سکاټ» منظمو هڅو سره، په ۱۹۵۶ز کې د امریکا د ایکولوژیکي ټولنې «د ژويو د چلند او ټولنيزې بيالوژي برخه» جوړه شوه، چې په ۱۹۸۵ز کال کې د امریکا د ژوپوهنې د ټولنې د څارويو د چلند څانګه وګرځېده. په ۱۹۵۶ کې «اي او ویلسن» د هغه د دوکتورا مرحلې د شاګرد «سټارټ ای الټمن» په مرسته، چا چې د ۱۹۴۸ز کانفرانس کې برخه اخیستونکو سره نږدې اړیکه درلوده، د دې راپورته کیدونکې ټولنيزې بيالوژۍ سره سره په اړیکه کې شو. «الټمن» د احصایې په کارولو سره د «ریسس ميکاکس» (یو ډول شادي دی) د ټولنیز چلند مطالعه کولو لپاره د ټولنیزې بیالوژي خپله څانګه جوړه کړه او په ۱۹۶۵ز کې د «یرکس» سیمه يیز لومړني څیړنیز مرکز کې د "ټولنیزې بیالوژي پوه" په توګه وګمارل شو. د «ویلسن» ټولنيزه بيالوژي د «جان پاول سکاټ» یا «الټمنز» څخه توپیر لري، په داسې حال کې چې هغه د ټولنیز چلند ریاضياتي نمونو ته اشاره کړې چې د «ډبلیو. ډي. هامیلټون، رابرټ ټریورس، جان مینارډ سمیت» او «جورج آر پرایس» له خوا لوړ حد ته د جینیاتي وړتیا په رسولو تمرکز لري. د «سکاټ، الټمن» او «ویلسن» درې ټولنيزې بيالوژيګانې سره شريکې دي چې طبيعيت پاله څېړنو ته د زويو د ټولنيزو رويو په اړوند د څېړنې په مرکز کې ځای ورکړل شي او د راپورته کېدونکو څېړنيزو طريقو سره په يووالي کولو سره، په داسې حال کې چې «په سیمه کې بيالوژي» د ساينس د «نويو» طريقو (لابراتوار مطالعې، رياضياتي بيالوژي، ماليکولي بيالوژي) له خوا په داسې ډول له ګواښ سره مخ وه چې ګوندې د پخوانۍ زمانې له بڼې څخه به وبلل شي.<ref>{{cite web|title=The Life of J.P. Scott|url=https://www.bgsu.edu/arts-and-sciences/neuroscience/john-paul-scott/the-life-of-jp-scott.html|publisher=Bowling Green State University|access-date=14 December 2016}}</ref><ref name="Dobzhansky1966">{{cite journal|last1=Dobzhansky|first1=Theodosius|title=Are Naturalists Old-Fashioned?|journal=The American Naturalist|date=September 1966|volume=100|issue=915|pages=541–550|doi=10.1086/282448|s2cid=129104506}}</ref> په ۱۹۷۵ز کال کې يو مهال تخصصي اصطلاح «ټولنيزه بيالوژي» په پراخه توګه وپېژندل شوه، دا هغه مهال و کله چې «ولسن» خپل کتاب «ټولنيزه بيالوژي: نوی ترکیب» خپور کړ او یو سخت مخالفت راپورته کړ. له هغه وخته ټولنيزه بيالوژي د «ولسن» له لید سره اړیکه لري. دې کتاب د ټولنیز چلندونو تر شا د تکامل ميخانيکونو تشریح کولو هڅه پیل او مخکښه وګرځوله، لکه د نورو خېر غوښتنه، تیری او تغذیه، دا څېړنې په عمده ډول په میږیانو (د ولسن خپل څیړنیز تخصص) او نور «هایمینوپټیرا» (هغه خځنده چې وزرونه لري لکه موچۍ) وې، خو په ځينو نورو ژويو هم تر سره شوې. په هر حال، پر چلند د تکامل اغېز د بیالوژي پوهانو او فیلسوفانو لپاره د تکامل له کشف وروسته ډیر ژر د علاقې وړ وګرځېد. د «پیټر کروپټیکن» «دوه اړخیزه مرسته: د تکامل یو عامل»، چې د ۱۸۹۰ز لسیزې په لومړیو کې لیکل شوی، یو مشهوره بېلګه ده. د کتاب وروستی څپرکی د انساني چلند ټولنیز بیالوژیکي توضیحاتو ته ځانګړی شوی، او «ولسن» وروسته د «د انسان د طبيعيت په اړه» به نوم د «پلیټزر» جایزې ګټونکی کتاب وليکه، کوم کتاب چې په ځانګړي ډول د انسان چلند په اړوند بحث کوي.<ref>{{cite magazine|author=Walsh, Bryan|url=http://entertainment.time.com/2011/08/30/all-time-100-best-nonfiction-books/slide/on-human-nature-by-edward-o-wilson/|title=All-Time 100 Nonfiction Books|magazine=Time|date=17 August 2011|access-date=7 June 2022|archive-date=8 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508124326/http://entertainment.time.com/2011/08/30/all-time-100-best-nonfiction-books/slide/on-human-nature-by-edward-o-wilson/|url-status=dead}}</ref> «اډوارډ ایچ هیګن» د «تکاملي ارواپوهنې لاسي کتاب» کې لیکلي چې ټولنيزه بيالوژي پر انسانانو د عملي کېدو په اړوند د عامو مخالفتونو سره سره، «د شلمې پیړۍ یو له ساینسي بریالیتوبونو څخه ده». «ټولنیزه بیولوژي اوس په حقیقت کې د بیولوژي د ټولو څانګو د اصلي څیړنې او نصاب برخه ده او دا د نږدې ټولو څانګو د بيالوژي پوهانو د کار بنسټ دی» د غیر انساني ژونديو موجوداتو ټولنیزې بیولوژیکي څیړنې د نړۍ په غوره ساینسي ژورنالونو، لکه «طبیعت» او «ساینس» کې په ډرامايي ډول او په دوامداره توګه وده کړې. د عامو مخالفنونو حخه د خوديتوب په موخه په عام ډول د «سلوکي» (د رويې او چلند اړوند) اصطلاح د ټولنيزې بيالوژي د اصطلاح د بديل په توګه کارول کېږي. <ref name="Evolutionary Psychology 2005">The Handbook of Evolutionary Psychology, edited by David M. Buss, John Wiley & Sons, 2005. Chapter 5 by Edward H. Hagen</ref> == تيوري == ټولنيز بيالوژي پوهان په دې باور دي چې د انسان چلند، همدارنګه د غیر انساني ژويو چلند، تر يو بريده د طبیعي غوراوي د پایلو په توګه تشریح کیدای شي. دوی وايي چې په بشپړ ډول پر چلند د پوهېدو لپاره، چلند بايد د تکاملي افکارو په نظر کې نيولو سره تحليل شي. == سرچينې == 3ngzjwgz2btz6v1sgmqsjq6ek3hgy2b 0 62034 364047 363281 2026-05-18T03:43:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364047 wikitext text/x-wiki د جاپان اقتصاد د آزاد بازار یو ډېر پرمختللی اقتصاد دی. دا هېواد د نومول شوي ناخالص کورني تولید (GDP) له اړخه دریم او د اخېستلو برابري توان (PPP) له اړخه د نړۍ څلورم لوی هېواد دی. دا هېواد په نړۍ کې دوهم-لوی پرمختللی اقتصاد لري. جاپان د G7 او G20 له غړو څخه یو دی. د نړیوال بانک د رپوټ په اساس، د دې هېواد د هر کس په سر ناخالص کورنی تولید (PPP) ۴۰۱۹۳ ډالره (۲۰۲۰) وو. د اسعارو بې ثباته تبادلې له امله، د جاپان ناخالص کورني تولید چې په ډالرو اندازه کېږي، په چټکۍ سره تغیر کوي. د اطلس میټوډ په کارولو، د دې بې ثباتۍ محاسبې سره، په جاپان کې داسې اټکل کېږي چې د هر کس په سر د هغه ناخالص کورنی تولید کابو ۳۹۰۴۸ ډالره وي. د جاپان اقتصاد په هکله، د جاپان بانک لخوا ترسره شوې د تانکان سوداګریزو احساساتو درې میاشتنۍ سروې له لورې وړاندوینه کېږي. Nekkei 225 د بلو چیپ غوره اسعارو میاشتنی رپوټ د جاپان بورس په ډله کې وړاندې کوي، چې د بازار ارزښت په اساس په نړۍ کې پنځم لوی بورس دی. په ۲۰۱۸م کال کې، جاپان د نړۍ په کچه څلورم لوی واردوونکي او څلورم لوی صادروونکی وو. دا هېواد د ۱.۴ تریلیون ډالرو په ارزښت د نړۍ د بهرنیو اسعارو دوهم لویې زیرمې لرونکی دی. د کسب او کار د ترسره کولو د آسانتیا شاخص له نظره په ۲۹مه درجه او د نړیوال رقابت رپوټ کې ۵مه درجه لري. د سوداګریزې پېچلتیا شاخص کې په نړۍ کې لومړی ځای لري. جاپان همدارنګه د نړۍ څلورم لور مصرفوونکی بازار دی.<ref>{{cite book|last=Lechevalier|first=Sébastien|date=2014|title=The Great Transformation of Japanese Capitalism|url=https://books.google.com/books?id=s3vMAgAAQBAJ&q=japan+economy+and+capitalism|publisher=[[Routledge]]|page=204|isbn=9781317974963}}</ref><ref name="imf2">{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2016 – Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=51&pr.y=3&sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=158&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund]] (IMF)|access-date=6 October 2015}}</ref><ref name="Economy slips to {{Third in world.}}">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/BUSINESS/02/13/japan.economy.third/index.html|title=Japan: Economy slips to Third in world|date=14 February 2011|publisher=[[CNN]]|author=Kyung Lah|access-date=12 June 2022|archive-date=13 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160713165919/http://edition.cnn.com/2011/BUSINESS/02/13/japan.economy.third/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="OECD">{{cite news|url=http://www.oecd-ilibrary.org/economics/country-statistical-profile-japan_20752288-table-jpn|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304192606/http://www.oecd-ilibrary.org/economics/country-statistical-profile-japan_20752288-table-jpn|url-status=dead|archive-date=4 March 2013|title=Country statistical profile: Japan|work=[[OECD iLibrary]]|date=28 February 2013|access-date=19 June 2013}}</ref><ref>{{Cite book|title=Japan: 2017 Article IV Consultation : Press Release ; Staff Report ; and Statement by the Executive Director for Japan.|date=2017|publisher=International Monetary Fund|others=International Monetary Fund. Asia and Pacific Department|isbn=9781484313497|location=Washington, D.C.|oclc=1009601181}}</ref><ref name="Bank of Japan">{{cite web|url=http://www.boj.or.jp/en/statistics/tk/index.htm/|title=TANKAN ：日本銀行 Bank of Japan|publisher=Boj.or.jp|work=[[Bank of Japan]]|access-date=1 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics|title=Monthly Reports - World Federation of Exchanges|publisher=WFE}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indexes.nikkei.co.jp/en/nkave/newsroom|title=Nikkei Indexes|website=indexes.nikkei.co.jp}}</ref><ref>{{cite web|url=http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/|title=The Global Competitiveness Report 2018|access-date=17 October 2018|تاريخ الأرشيف=17 October 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181017082148/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/|url-status=dead|خونديځ نېټه=17 October 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181017082148/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191121034234/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082148/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=true|title=Household final consumption expenditure (current US$) {{!}} Data|website=data.worldbank.org|language=en-us|access-date=7 April 2018|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111211439/https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?most_recent_value_desc=true|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oec.world/en/rankings/country/eci/|title=OEC - Economic Complexity Ranking of Countries (2013-2017)|website=oec.world|language=en|access-date=16 March 2020|تاريخ الأرشيف=15 March 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200315070458/https://oec.world/en/rankings/country/eci/|url-status=dead|خونديځ نېټه=15 March 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200315070458/https://oec.world/en/rankings/country/eci/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200315070458/https://oec.world/en/rankings/country/eci/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315070458/https://oec.world/en/rankings/country/eci/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2019_e/wts2019_e.pdf|title=World Trade Statistical Review 2019|work=[[World Trade Organization]]|page=100|access-date=31 May 2019}}</ref> جاپان په نړۍ کې د موټرو تولیدوونکی دوهم لوی هېواد دی. دا هېواد ډېری وخت د نړۍ ترټولو نوښتګرو هېوادونو کې درجه بندي کېږي، او د نړیوالې اختراع د څو معیارونو په ثبت کې مخکښ دی. د چین او سویلي کوریا مخ په ډېرېدو سیالۍ ته په کتو سره، په اوسني وخت کې جاپان کې تولید له دقیق او پرمختللي ټکنالوژۍ لرونکي موادو لکه مجتمعه مدارونو، هایبرډ موټرونو او روباټونو په تولید باندې تمرکز لري. د کانټو سیمې سربېره، د کانسای سیمه د جاپان اقتصاد لپاره د صنعتي کلسټرونو او تولیدي مرکزونو مخکښه سیمه ده. جاپان د نړۍ ترټولو لوی پورورکوونکی هېواد دی. جاپان په عموم کې کلنی سوداګریز اضافه والی لري او د پام وړ نړیوالې خالصې پانګه اچونې اضافه والی هم لري. جاپان د نړۍ دریمې مالي پانګې ځان سره لري چې ارزښت یې تر ۲۰۲۰م کاله پورې ۱۲ تریلیون ډالرو یا د نړۍ ټولیز ناخالص کورني تولید ۸.۶ سلنې ته رسېږي. دا هېواد د ټولیزې شتمنۍ له اړخه په نړۍ کې دریم لوی هېواد دی.<ref name="2013 PRODUCTION STATISTICS – FIRST 6 MONTHS">{{cite web|url=http://www.oica.net/category/production-statistics/|title=2013 Production Statistics – First 6 Months|work=[[OICA]]|access-date=16 October 2013|archive-date=6 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131106174001/http://www.oica.net/category/production-statistics/|url-status=dead}}</ref><ref name="What does the future hold for Japan's electronics firms?">{{cite news|author=Morris, Ben|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17688322|title=What does the future hold for Japan's electronics firms?|work=[[BBC News]]|date=12 April 2012|access-date=16 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Japan (JPN) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC|url=https://oec.world/en/profile/country/jpn|access-date=2022-03-05|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity|language=en}}</ref><ref name="NRI Tokai Industry">{{cite web|author=Iwadare, Yoshihiko|url=http://www.nri.co.jp/english/opinion/papers/2004/pdf/np200475.pdf|title=Strengthening the Competitiveness of Local Industries: The Case of an Industrial Cluster Formed by Three Tokai Prefecters|work=[[Nomura Research Institute]]|date=1 April 2004|page=16|access-date=16 February 2014|archive-date=7 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507221638/http://www.nri.co.jp/english/opinion/papers/2004/pdf/np200475.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Case study of regional university-industry partnership in practice">{{cite web|author=Kodama, Toshihiro|url=http://www.iist.or.jp/wf/magazine/0098/0098_E.html|title=Case study of regional university-industry partnership in practice|work=Institute for International Studies and Training|date=1 July 2002|access-date=16 February 2014|archive-date=30 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730235112/http://www.iist.or.jp/wf/magazine/0098/0098_E.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Evaluating the Impacts of Regional Cluster Policies">{{cite web|author1=Mori, Junichiro|author2=Kajikawa, Yuya|author3=Sakata, Ichiro|url=http://pari.u-tokyo.ac.jp/policy/paper/IAMOT2010_jmori_cluster.pdf|title=Evaluating the Impacts of Regional Cluster Policies using Network Analysis|work=International Association for Management of Technology|year=2010|page=9|access-date=16 February 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303173712/http://pari.u-tokyo.ac.jp/policy/paper/IAMOT2010_jmori_cluster.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Location and Role of Foreign Firms in Regional Innovation Systems in Japan">{{cite web|author=Schlunze, Rolf D.|url=http://www.ritsumei.ac.jp/acd/re/k-rsc/ras/04_publications/ria_en/6_01.pdf|title=Location and Role of Foreign Firms in Regional Innovation Systems in Japan|work=[[Ritsumeikan University]]|page=25|access-date=16 February 2014|archive-date=29 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329063132/http://www.ritsumei.ac.jp/acd/re/k-rsc/ras/04_publications/ria_en/6_01.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Profile of Osaka/Kansai">{{cite web|url=http://www.jetro.go.jp/austria/topics/20121112014-topics/Profile.pdf|title=Profile of Osaka/Kansai|work=[[Japan External Trade Organization]] Osaka|page=10|access-date=16 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan, savings superpower of the world|date=2 September 2018|newspaper=The Japan Times|access-date=12 September 2020|url=https://www.japantimes.co.jp/opinion/2018/09/02/commentary/japan-commentary/japan-savings-superpower-world/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807140043/https://www.japantimes.co.jp/opinion/2018/09/02/commentary/japan-commentary/japan-savings-superpower-world/|archive-date=7 August 2020|url-status=live}}</ref><ref name="creditor">{{cite news|first=Marc|last=Chandler|url=http://www.creditwritedowns.com/2011/08/japan-safe-haven.html|work=Credit Writedowns|title=The yen is a safe haven as Japan is the world's largest creditor|date=19 August 2011|access-date=19 June 2013}}</ref><ref name="creditor 22nd year">{{cite news|author=Obe, Mitsuru|url=https://blogs.wsj.com/japanrealtime/2013/05/28/japan-worlds-largest-creditor-nation-for-22nd-straight-year/|title=Japan World's Largest Creditor Nation for 22nd Straight Year|work=[[The Wall Street Journal]]|date=28 May 2013|access-date=14 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Allianz Global Wealth Report 2021|url=https://www.eulerhermes.com/content/dam/onemarketing/ehndbx/eulerhermes_com/en_gl/erd/publications/pdf/2021_10_07_Global-Wealth-Report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007105917/https://www.eulerhermes.com/content/dam/onemarketing/ehndbx/eulerhermes_com/en_gl/erd/publications/pdf/2021_10_07_Global-Wealth-Report.pdf|archive-date=2021-10-07|access-date=2022-03-05}}</ref><ref name="fin">{{cite web|url=https://www.allianz.com/v_1443702256000/media/economic_research/publications/specials/en/AGWR2015_ENG.pdf|work=[[Allianz]]|date=2015|title=Allianz Global Wealth Report 2015|access-date=24 March 2016|تاريخ الأرشيف=21 January 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170121134304/https://www.allianz.com/v_1443702256000/media/economic_research/publications/specials/en/AGWR2015_ENG.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=21 January 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170121134304/https://www.allianz.com/v_1443702256000/media/economic_research/publications/specials/en/AGWR2015_ENG.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170121134304/https://www.allianz.com/v_1443702256000/media/economic_research/publications/specials/en/AGWR2015_ENG.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170121134304/https://www.allianz.com/v_1443702256000/media/economic_research/publications/specials/en/AGWR2015_ENG.pdf}}</ref><ref name="Global 500 2015">{{cite web|url=http://fortune.com/global500/|title=Global 500 (updated)|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref><ref name="Global 500 2013">{{cite news|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2013/full_list/|title=Global 500 2013|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=2022-06-12|archive-date=2013-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130907013637/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2013/full_list/|url-status=dead}}</ref> جاپان پخوا دوهمه لویه دارایي او شتمني لرله او په دواړو برخو کې یې له متحده ایالتونو وروسته قرار درلود. په ۲۰۱۵م کال کې، هم د دارایي او هم د شتمنۍ له اړخه د چین تر سیوري لاندې راغی. جاپان همدارنګه له متحده ایالاتو وروسته د نومول شوي ناخالص کورني تولید له اړخه په نړۍ کې دوهم لوی اقتصاد درلود. په ۲۰۱۰م کال کې، د چین تر سیوري لاندې راغی.<ref>{{Cite web|url=https://www.allianz.com/v_1443702256000/media/economic_research/publications/specials/en/AGWR2015_ENG.pdf|title=Allianz Global Wealth Report 2015|access-date=10 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170121134304/https://www.allianz.com/v_1443702256000/media/economic_research/publications/specials/en/AGWR2015_ENG.pdf|archive-date=21 January 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.credit-suisse.com/about-us/en/reports-research/global-wealth-report.html|title=Global wealth report|website=Credit Suisse|language=en|access-date=16 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20100816/ap_on_bi_ge/as_japan_economy;_ylt=As4hhu.nH4lmeEzte4h.aJxY_aF4;_ylu=X3oDMTM1c2tpc3R0BGFzc2V0A2FwLzIwMTAwODE2L2FzX2phcGFuX2Vjb25vbXkEY2NvZGUDbW9zdHBvcHVsYXIEY3BvcwM3BHBvcwM3BHNlYwN5bl90b3Bfc3RvcmllcwRzbGsDY2hpbmFvdmVydGFr|title=China surges past Japan as No. 2 economy; US next?|publisher=News.yahoo.com|access-date=4 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824195655/http://news.yahoo.com/s/ap/20100816/ap_on_bi_ge/as_japan_economy|archive-date=24 August 2010|url-status=dead}}</ref> جاپان کې د ۱۹۹۱م کال د شتمنۍ بیې د حبابو سقوط د «ورکې لسیزې» په نوم نامتو د اقتصادي رکود دورې لامل شو چې ځینې وختونه «ورک شل کلونه» یا له هغه څخه ډېر یې هم دوام کړی. له ۱۹۹۵م څخه تر ۲۰۰۷م کاله پورې نومول شوی ناخالص کورنی تولید له ۵.۳۳ ټریلیون ډالرو څخه ۴.۳۶ ټریلیون ډالرو ته راټيټ شو. د ۲۰۰۰مې لسیزې له لومړیو‌څخه، د جاپان مرکزي بانک پرېکړه وکړه چې د هوسا نوي سیاست له لورې اقتصادي وده لږ څه وهڅوي. د پور کچې، په ۲۰۰۷م کال کې د نړیوال مالي ناورین، په ۲۰۱۱م کال کې د توهوکو زلزلې او سونامي او د فوکوشیما هستوي ناورین او په ۲۰۲۰م کال کې د کوویډ-۱۹ وبا په غبرګون کې، خپل زیاتوالي ته دوام ورکړ. تر ۲۰۲۱م کاله پورې، جاپان د نورو ټولو پرمختللو هېوادونو په پرتله د عمومي پور په ډېره لوړه کچه کې قرار لري چې د ناخالص کورني تولید ۲۶۶ سلنه جوړوي. د دې پور ۴۵ سلنه د جاپان بانک په واک کې ده. د زړښت او نفوسو کموالي له امله د جاپان اقتصاد له جدي ننګونو سره مخ دی، ځکه چې په ۲۰۱۰م کال کې یې نفوس ۱۲۸ میلیونو ته رسېده او په ۲۰۲۲م کال کې ۱۲۵.۵ میلیونو ته راکته شوی. داسې انګېرل کېږي چې د دې هېواد نفوس به د ۲۱مې پېړۍ تر منځ پورې به له ۱۰۰ میلیونو څخه هم راټیټ شي.<ref>{{cite web|url=https://www.google.ae/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ny_gdp_mktp_cd&hl=en&dl=en#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ny_gdp_mktp_cd&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:JPN&ifdim=region&hl=en_US&dl=en&ind=false|title=Japanese GDP, nominal}}</ref><ref name="QEdebt">{{cite web|url=https://www.investopedia.com/articles/markets/052516/japans-case-study-diminished-effects-qe.asp/|title=The Diminishing Effects of Japan's Quantitative Easing|first=Ross|last=Sean|website=Investopedia|access-date=1 June 2021}}</ref><ref name="japandebt">{{cite web|url=https://www.marketwatch.com/story/heres-a-lesson-from-japan-about-the-threat-of-a-us-debt-crisis-2018-05-14/|title=Here's a lesson from Japan about the threat of a U.S. debt crisis|first=Sunny|last=Oh|website=MarketWatch}}</ref><ref name="Nikkeimoneypushers">{{cite web|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/The-Big-Story/The-money-pushers-The-world-is-embracing-Japan-style-economics|title=Nikkei: How the world is embracing Japan style economics|first=Mitsuru|last=One|website=Nikkei}}</ref><ref name="debttogdp">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267226/japans-national-debt-in-relation-to-gross-domestic-product-gdp/|title=National debt from 2016 to 2026 in relation to gross domestic product|first=Aaron|last=O'Neill|website=Statista}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.html|work=Statistics Burea of Japan|date=2022|title=Monthly Report (Population)|access-date=10 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/Graphs/Probabilistic/POP/TOT/392|work=United Nations Department of Economic and Social Affairs|date=2015|title=World Population Prospects 2019|access-date=12 July 2018|archive-date=11 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711233413/https://population.un.org/wpp/Graphs/Probabilistic/POP/TOT/392|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/tokyo-gets-more-crowded-as-japan-hollows-out|work=The Straits Times|date=2019|title=Tokyo gets more crowded as Japan hollows out 2019|access-date=10 July 2019|last1=Sim|first1=Walter}}</ref> == وروسته == له ۱۹۶۰م کال وروسته په درې لسیزو کې، له جګړې وروسته د جاپان اقتصادي معجزې په نوم د جاپان اقتصاد چټکه وده رامنځته شوه. جاپان د اقتصاد، سوداګري او صنعت وزارت په لارښوونو سره په ۱۹۶۰مه لسیزه کې د ۱۰سلنې، په ۱۹۷۰مه لسیزه کې د ۵ سلنې او په ۱۹۸۰مه لسیزه کې د ۴ سلنې منځنۍ ودې سره وکړای شو چې له ۱۹۷۸ تر ۲۰۱۰م کاله پورې د نړۍ دوهم لوی اقتصاد په توګه ځان تثبیت او وساتي، وروسته له هغه د چین خلق جمهوري ترې مخته شو. تر ۱۹۹۰م کاله پورې، د هر کس په سر د جاپان عاید د ډېری لوېدیځو هېوادونو څخه لوړ یا برابر وو. د ۱۹۸۰مې لسیزه په دوهمه نیمایي کې، د سټاک او املاکو بیې لوړېدو یو اقتصادي حباب رامنځته کړ. اقتصادي حباب په ناڅاپي توګه په ۱۹۹۰-۱۹۹۲م کالونو کې کله چې د توکیو د املاکو بدلولو سقوط وکړ، پای ته ورسېد او په ۱۹۹۱م کال کې د املاکو بیې ترټولو لوړې بیې ته ورسېدې. په ۱۹۹۰مه لسیزه کې د جاپان وده د نړیوالې ودې په پرتله ۱.۵ سلنه ورو وه او د ورکې لسیزې اصطلاح یې رامنځته کړه. د دې ټیټې ودې څخه د یوې لسیزې له تېرېدو وروسته یې د ورکو ۲۰ کلونو اصطلاح رامنځته کړه. سربېره پر دې، د هر کس په سر د ناخالص کورني تولید یې له ۲۰۰۱م تر ۲۰۱۰م کاله پورې لا هم توانېدلی دی چې له اروپا او متحده ایالاتو څخه مخکې شي. د ودې له دې ټیټې کچې سره، د جاپان ملي پور، د مخ پر ټیټېدو مالیاتي پایې سره د زړښت په لور روانې ټولنه کې د ټولنیزې هوساینې لګښتونو په پام کې نیولو سره، زیات شوی دی. په جاپان کې د «پرېښودل شویو کورونو» سناریو له کلیوالو سیمو څخه ښاري سیمو ته د ودې په حال کې ده. یو غرنی، آتش فشاني او جزیره یي هېواد، جاپان، د خپل مخ پر ودې اقتصاد او ډېر نفوس لپاره کافي طبیعي‌ سرچینې نلري، او له همدې کبله د پټرولیم او خامو موادو واردولو په بدل کې هغه مواد چې په هغو کې نسبي ګټه ولري لکه انجینیري، څېړنیز او پراختیایي صنعتي مواد صادروي. جاپان له اروپا او متحده ایالاتو وروسته په ټوله کې د خپل کورني کرنیزو لګښتونو د پوښښ له نظره، په نړۍ کې د کرنیزو محصولاتو دریم لوی واردکوونکی هېواد دی. د ټوکیو مېټروپولیټن عمده پلور بازار، د کبانو د Tsukiji نامتو بازار په شمول، په جاپان کې د لومړنیو محصولاتو ترټولو لوی عمده پلور بازار دی. د جاپاني نهنګ ښکار، په ښکاره توګه د څېړنیزو موخو لپاره د نړیوالو قوانینو له مخې غیر قانوني دی. که څه هم د معدني موادو ډېری بڼې په ټول هېواد کې استخراج کېدې، خو بیا هم له جګړې وروسته دوره کې ډېری معدني سرچینې له بهر څخه واردېدې. د فلز لرونکو کانونو سیمه‌ییزې زېرمې د ټیټې درجې له امله په سختۍ سره پروسس کېدې. د دې هېواد لویې او متنوع ځنګلي سرچینې، چې د ۱۹۸۰مې لسیزې په وروستیو کې یې د هېواد ۷۰سلنه پوښلې وه، په پراخ ډول ونه کارول شوې. په سیمه ییزه، ولایتي او ملي کچه د سیاسي پرېکړو له کبله، جاپان پرېکړه وکړه چې د اقتصادي ګټو لپاره له خپلو ځنګلي سرچینو څخه کار وانخلي. کورنیو سرچینو د هېواد د لرګیو یوازې د ۲۵ تر ۳۰ سلنه اړتیاوې پوره کولې. کرنه او کب نیونه ترټولو ښې پرمختللې سرچینې وې، خو د کلونو په زحمت سره پانګې اچونې او زیار څخه وروسته. له همدې کبله، ملت، تولیدي او پروسس کولو صنایع جوړې کړې ترڅو له بهر څخه وارد شوي خام مواد تبدیل کړي. د اقتصادي ودې دې سټراټېژي لپاره د یوه پیاوړي اقتصادي زیربنا جوړول اړین وو چې اړینه انرژي، ټرانسپورټ، ارتباطات او مسلکي پوهه رامنځته کړي.<ref name="productivity">{{cite web|title=Japan's Productivity Ranks Lowest Among G7 Nations for 50 Straight Years|date=January 6, 2022|website=Nippon.com|url=https://www.nippon.com/en/japan-data/h01196/japan%E2%80%99s-productivity-ranks-lowest-among-g7-nations-for-50-straight-years.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106032216/https://www.nippon.com/en/japan-data/h01196/japan%E2%80%99s-productivity-ranks-lowest-among-g7-nations-for-50-straight-years.html|archive-date=January 6, 2022}}</ref> == سرچينې == aldbjf3s8aavo9z2u8q49qp4gbst86e 0 62244 364042 335257 2026-05-18T02:05:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364042 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} مشر جان ډي راکفیلر (۱۸۳۹ زکال جولای، ۸ مه  – ۱۹۳۷ زکال مارچ، ۲۳ مه) یو وتلی امریکایی سوداګر او د بشرپالنې پلوی و. هغه په پراخه کچه د هر وخت تر ټولو شمتن امریکایی او په معاصره تاریخ کې تر ټولو بډایه ځوک ګڼل کیدو. راکفیلر په نیویارک کې په یو لویه کورنۍ کې زیږیدلی و چې د «اهايو» په «کلیولینډ» کې له مېشتېدو مخکې یې څو ځله خپل تمځایونه تغیر کړل. هغه په شپاړس کلنۍ کې د کتاب ساتونکي مرستیال شو او په شل کلنۍ کې د ډېرو سوداګريو په شراکت کې ورګډ شو، او خپله سوداګري یې د تیلو د تصفیې په کاروبار متمرکزه کړه. راکفیلر په ۱۸۷۰ز کال کې  د تیلو معياري شرکت پرانیست. هغه  تر ۱۸۹۷ز کال پورې دا شرکت پر مخ بوت او د دې یو لوی ونډه لرونکی و.<ref name="Fortune">{{cite news|url=https://money.cnn.com/gallery/luxury/2014/06/01/richest-americans-in-history|title=The Richest Americans|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=March 25, 2016|publisher=CNN|archive-date=December 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231062709/http://money.cnn.com/gallery/luxury/2014/06/01/richest-americans-in-history/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/ref/business/20070715_GILDED_GRAPHIC.html|title=The Wealthiest Americans Ever|access-date=July 17, 2007|newspaper=The New York Times|date=July 15, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.askmen.com/toys/top_10/11b_top_10_list.html|title=Top 10 Richest Men of All Time|access-date=May 29, 2007|publisher=[[AskMen.com]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|title=The Rockefellers|access-date=May 29, 2007|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|تاريخ الأرشيف=January 26, 2012|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=January 26, 2012|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html}}</ref> لکه څنګه چې د تیلو او پیترولو اهمیت وده وکړه، د راکفیلر شتمني هم زياته شوه، هغه په هیواد کې تر ټولو بډایه څوک شو چې په خپل اوج کې يې د متحده ایالاتو د ټولو تیلو نوي سلنه اداره کول. د برېښنا تر معرفي کیدو پورې، تیل په ټول هیواد کې د رڼا د وسيلې په توګه او د موټرو د اختراع څخه وروسته د سونګ توکو په توګه کاریدل. سربیره پردې، راکفیلر د پټلۍ په صنعت هم لوی اغیز تر لاسه کړ، کوم چې د هغه تیل  ټول هیواد ته لیږدول. د تیلو معیاري شرکت په متحده ایالاتو کې لومړۍ اعتباري سوادګري وه. راکفیلر د پیترولو په صنعت کې انقلاب راوست او د شرکتي او ټیکنالوژیکي اختراعاتو له لارې په پراخه کچه د تیلو د تولید د لګښت او په پراخه توګه د تیلو د بیې په کمولو کې ګټور و. د هغه شرکت او سوداګريزې کړنې تر نيوکو لاندې راغلې، په ځانګړي ډول د ليکوال «ایډا ټاربیل» په لیکنو کې. په ۱۹۱۱ز کال کې، سترې محکمې پریکړه وکړه چې «معیاری تیل» باید د فدرالي اعتبار ضد قوانینو څخه د سرغړونې له امله له منځه یوړل شي. دا په څلور دېشو جلا ادارو وویشل شوه، په کوم چې «ایکس موبایل، چیورون کارپوریشن» او ځینی نور شامل وو – ځینی یې لا هم په نړۍ کې د عاید تر ټولو لوړه کچه لري. په پايله کې ثابته شوه چې د شرکت انفرادي ونډو شتمني د ټول شرکت له شتمنۍ څخه، کله چې يوه اداره وه، زیاته وه –يعنې د ونډو مجموعه يې له ټول ارزښت څخه زياته وه – ځکه چې د لومړيو کلونو په پرتله د هغې د ونډو په ارزښت کې دوه او درې برابره زياتوالی راغلی و. په پایله کې، د ملي شتمنۍ د نږدې ۲٪ سلنه ارزښت په لرلو سره، راکفیلر د هیواد لومړنی ميلياردر شو. د هغه د شخصی شتمنۍ اټکل په ۱۹۱۳ز  کال کې ۹۰۰ ميليونه ډالر شوی و، کوم چې په هغه کال کې د متحده ایالاتو د ناخالص کورني عايد  ۳۹.۱ مليارده و، يعنې نږدې ۳٪. دا د هغه تر ټولو زياته خالصه شتمني وه او د ۲۴.۷ مليارده ډالرو سره برابره وه (په ۲۰۲۱ ز کال کی د ډالرو د انفلاسیون (پړسوب) له مخی).  <ref>{{cite web|last1=Nicholas|first1=Tom|last2=Fouka|first2=Vasiliki|title=John D. Rockefeller: The Richest Man in the World|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=47167|website=hbs.edu|publisher=President & Fellows of Harvard College|access-date=22 April 2022}}</ref><ref>US Gross Domestic Product 1913-1939 Stuck on Stupid: U.S. Economy http://www.usstuckonstupid.com/sos_charts.php#gdp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212500/http://www.usstuckonstupid.com/sos_charts.php#gdp |date=2021-06-02 }}</ref><ref>Hanson, Elizabeth (January 2000). The ''Rockefeller University Achievements: A Century of Science for the Benefit of Humankind, 1901–2001''. The Rockefeller University Press. {{ISBN|9780874700312}}.</ref><ref>[http://www.fbacs.com/?p=2063&lang=en 10 richest people in the entire history], fbacs.com; accessed October 21, 2016.</ref> راکفیلر د هغه د ژوند د تیرو څلوېښتو کلونو زیاته برخه په «کیکویت» کې په تقاعد کې تیره کړه، د اوسپنې نامتو «انډریو کارنیګي» په څېر له نورو مهمو صنعتکارانو سره، د نیویارک په «ویسټچیسټر» کې د هغه شتمني د اوسنۍ بشرپالنې جوړښت بیانوي. د هغه شتمني په بنسټيز ډول د داسې بنسټونو د جوړولو په مټ د په نښه شوي بشرپالنې د نوي منظمې تګلارې د پیدا کولو لپاره وکارول شوه، د کومو چې په طب، زده کړې او ساينسي څېړنو ستر اغېز وغورځېد. د هغه بنسټونو په طبی څیړنو کې پرمختګونو ته لار پیدا کړه او په متحده ایالاتو کې د ژیړې تبې او د ګیډې د چینجي نږدې له منځه وړلو کې ډیر ګټور و. هغه او «کارنیګي» د خپلو خیریه مؤسسو له لارې د «ابراهیم فلکنسر» کار ته بڼه او انګیزه ورکړه، چا چې د «په امریکا کې طبي زدکړې» په نوم په خپله مقاله کې د شلمې پېړۍ د امريکايي طبي نظام د بنسټ په توګه تجرباتي نشام ته پیاوړتيا ورکړه.   <ref>{{cite web|author=Daniel Gross|url=https://www.nytimes.com/2006/07/02/business/yourmoney/02view.html|title=Giving It Away, Then and Now - The New York Times|work=[[The New York Times]]|date=July 2, 2006|access-date=March 8, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|title=Hookworm: Exporting a Campaign|publisher=Rockefeller Archive Center|access-date=March 8, 2017|تاريخ الأرشيف=March 20, 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|url-status=dead|خونديځ نېټه=March 20, 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign}}</ref><ref name="afjrg">{{cite news|last1=GRITZ|first1=JENNIE ROTHENBERG|title=The Man Who Invented Medical School|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2011/06/the-man-who-invented-medical-school/240887/|publisher=The Atlantic|date=June 23, 2011}}</ref>{{sfn|Fosdick|1989|p={{page needed|date=February 2021}}}} راکفیلر د شیکاګو پوهنتون او راکفیلر پوهنتون بنسټګر هم و او په فیلیپین کې د مرکزي فیلپیني پوهنتون د جوړولو په برخه کې يې مالي مرسته وکړه. هغه یو پرهېزګار شمالي تعمید کوونکی و او د ډېرو هغو ادارو ملاتړ يې کاوه چې د کليساوو پر بنسټ جوړې شوې. هغه په خپل ټول ژوند کې د شرابو او تمباکو څخه ډډه وکړه. د مشورې لپاره، هغه په خپلې میرمنې «لورا سپیلمان راکفیلر» تکیه کوله، له چا سره چې هغه پنځه بچیان درلودل. هغه د «ایری» سرک «تعميدي ماموءريت» کلیسا وفادار غړی و، د یکشنبې په ورځ په ښوونځی کې ښوونکی، همدا راز معتمد، پالونکی او کله کله يې د دربان په توګه خدمت وړاندې کاوه. مذهب د هغه په ټول ژوند کې یو لارښونکی ځواک و او هغه باور درلود چې همدا يې د بريا وسيله ده. راکفیلر د ټولنيز داروينزيم د اند پر بنسټ د پانګوال نظام پلوی هم بلل کېږي، ويل کېږي هغه به ډېر ځله ويل چې «د يوې سترې سوداګرۍ وده يواځې د غوره ژوند بقا ده».  <ref name="A walk through the beautiful Central">[https://cpu.edu.ph/weekly-centralian-link-december-8-2017/ A walk through the beautiful Central]. Retrieved August 5, 2019.</ref><ref name="Weekly Centralian Link (June 15, 2018) - CPU holds Faculty and Staff Conference 2018">[https://cpu.edu.ph/weekly-centralian-link-june-15-2018/ Weekly Centralian Link (June 15, 2018) - CPU holds Faculty and Staff Conference 2018]. Retrieved August 5, 2019.</ref><ref name="Facts about Central">[https://cpu.edu.ph/news/facts-about-central/ Facts about Central]. Retrieved September 5, 2019.</ref><ref>{{Citation|contribution=John D. Rockefeller|first=Albro|last=Martin|title=[[Encyclopedia Americana]]|year=1999|volume=23}}</ref>{{sfn|Hofstadter|1992|p=45}}<ref>{{Citation|first1=Duane P.|last1=Schultz|first2=Sydney Ellen|last2=Schultz|title=A History of Modern Psychology|page=128}}</ref>{{Sfn|Chernow|1998|p=52}} == د ژوند لومړي کلونه == راکفیلر د نیویارک په «ریچفورډ» کې د چلبازۍ هنرمند «ویلیم ایوري بیل راکفیلر» او «ایلیزا ډاویسون» دویم بچی و. هغه یوه مشره خور درلوده چې «موسی» نومیده او څلور کشران وروڼه او خویندې: کشر ویلیم، میري او غبرګوني فرانکلین (فرانک) او فرانسیز. د هغه پلار د انګريز او المانی توکمی و، په داسې حال کې چې د هغه مور «السټر سکاټ« توکمې وه. بیل لومړی د چارتراشو پلورونکی او بیا وروسته هغه پلورونکی شو چې د پلور لپاره سفر کوي، هغه  خپل ځان د بوټو د ډاکټر په توګه معرفي کاوه چې د قوت شربت یی پلورلو، د ځایی خلکو لخوا د «لوی بیل» او «شیطان بیل» په توګه پېژندل شوی و. هغه له دوديزو اخلاقو څخه بې پروا و، هغه يو سرايله وجود پر مخ وړ او کله لکه به خپلې کورنۍ ته راستنېدو. بل په ټول ژوند کې د دسيسو د جوړولو له امله بدنام و. د «لوسي» او «چان» د زیږدنې په منځ کې، بیل او د هغه د ساتلې ښځې او کور خادمې «نانسي براون» د «کلورینډا» په نوم يوه لور درلوده چې په کم عمرۍ کې مړه شوه. د جان او کشر ویلیم د زیږدنې تر منځ، بیل او نانسي د کورنیلا په نوم یو بله لور هم لرله. <ref>{{harvnb|Chernow|1998|p=[https://archive.org/details/titan00ronc_0/page/7 7]}}. "A prudent, straitlaced Baptist of Scotch-Irish descent, deeply attached to his daughter, John Davison must have sensed the world of trouble that awaited Eliza..."</ref><ref>{{harvnb|Chernow|1998|loc=[https://www.nytimes.com/books/first/c/chernow-titan.html Chapter one: "The Flimflam Man"]}} via New York Times.</ref>{{Sfn|Chernow|1998|p=6}}{{Sfn|Chernow|1998|p=11}} «ایلیزا» یو کورجوړونکې او د تعمید يوه پرهېزګاره غسل ورکونکې وه او کله به چې بل د اوږدې مودې لپاره تللی و، نوموړې به په کور کې د ظاهري ثبات ساتلو هڅه کوله. نوموړې خپله پرهېزګاري او د خپل مېړه د دوه مېرمنو درلودلو تر څنګ د نوموړي دوه ګونی ژوند هم وزغملو. «ایلیزا» فطرتاً او د اړتيا پر بنسټ لږ لګښت کاوه او هغې خپل زوی ته ورښودلي و چې «د خپلې خوښې لګښت بې ارزښته غوښتنې منځ ته راوړي». جان د کور په منظمو کارونو کې خپله ونډه تر سره کړه او د «پیلمرغانو» په پالنه او د خوږو او الوګانو په پلورلو کې یې اضافي پیسې تر لاسه کړې، په پای کې یې ګاونډیانو ته لږې پیسې په پور ورکړې. هغه د خپل پلار په دې نصيحت عمل وکړ چې «د خوراکونو لپاره د لوښو سوداګري وکړه» او تل د هرې معاملې غوره برخه تر لاسه کوه. بیل یو ځل لافه ووهله چې «زه د هر چانس په تر لاسه کولو سره خپل ماشومان غواړم. زه غواړم دوی تیز کړم». په هر حال، د هغه مور د هغه په روزنه او پالنه کې ډېره اغېزمنه وه، په داسې حال کې چې د هغه د ژوند په جریان کې هغه د خپل پلار څخه لا زیات خپل ځان لرې کړ. وروسته هغه ویلی و «د اول نه، زه په کار کولو، سپما کولو او ورکړه روزل شوی وم». <ref>{{cite web|url=http://www.challies.com/articles/the-philanthropists-john-d-rockefeller|title=The Philanthropists: John D. Rockefeller - Tim Challies|date=October 13, 2013}}</ref>{{Sfn|Segall|2001|pp=15–16}}{{Sfn|Segall|2001|p=14}}{{Sfn|Chernow|1998|p=43}} == سرچينې == dcueg8k0z9iytpm9p1b3tc76ialyvjh 0 62328 364069 289535 2026-05-18T09:30:38Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364069 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography|Religion=[[اسلام]]|name=علاؤالدین صدیقی|image=Pir Alauddin Siddiqui.jpg|official_name=محمد علاؤالدین|native_name=محمد علاؤالدین صدیقی|birth_date=د جنوري 1 ,1938 <ref name="britishmuslim-magazine">{{Cite news|url=https://www.britishmuslim-magazine.com/2017/02/massive-attendance-at-funeral-of-pir-alauddin-siddiqui/|title=Massive attendance at funeral of Pir Alauddin Siddiqui|work=British Muslim Magazine|date=5 February 2017|access-date=24 June 2022|archive-date=16 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216182705/https://www.britishmuslim-magazine.com/2017/02/massive-attendance-at-funeral-of-pir-alauddin-siddiqui/|url-status=dead}}</ref>|birth_place=نیریاں شریف آزاد کشمیر|children={{plainlist| *سلطان العارفین صدیقی *نور العرفین صدیقی }}|death_date=د فبروري 3، 2017 <ref name="birminghammail">{{cite news|url=https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/pir-alauddin-siddiqui-funeral-tributes-12557815 |title=Pir Alauddin Siddiqui funeral: Tributes paid to much loved spiritual leader |newspaper=Birmingham Mail |date=4 February 2017}}</ref>|resting_place=نیریاں شریف آزاد کشمیر|father=پیر غلام محی الدین غزنوي<ref name="britishmuslim-magazine" />|institute=|predecessor=پیر غلام محی الدین غزنوي|successor=پیر سلطان العارفین صدیقی|death_place=[[لندن]]|sect=بریلي|title=شیخ العالم}} [[Category:Articles having same image on Wikidata and Wikipedia]] '''محمد''' علاؤالدین صدیقی ( Urdu ; 1 جنوري 1938 – 3 فبروري 2017) یو [[اسلام|اسلامي]] [[تصوف|صوفي]] عالم او ټولنیز شخصیت و. هغه د وہ اے آر وائی کیو ټلویزیون او نور تلویزیون په [[اسلام|اسلامي]] تعلیمي پروګرامونو کې راڅرګند شو. د دیني او غیر دیني زده کړو لپاره یې مدرسې جوړې کړې او په پاکستان او انګلستان کې یې جوماتونه هم جوړ کړل. هغه د [[آزاد کشمير|آزاد کشمیر]] په سیمه کې د دوو کالجونو بنسټ ایښودونکی و: په میرپور کې د محی الدین اسلامي طبي کالج ، او په نیرین شریف کې د محی الدین اسلامي پوهنتون . هغه له ۲۰۱۲ څخه تر ۲۰۱۸ اوه ځله د ۵۰۰ ډېرو نفوذ لرونکو مسلمانانو په لېست کې و. == څانګه (طريقه) == علاؤالدین د نقشبندیه طریقه د نقشبندیه غزنویه قاسمیه مجددییه څانگه تعقیب کړه چی د نقشبندیه صدیقیه غزنویه قاسمیه مجددیه په نامه یادیږی. په [[قادريه|قادريه حکم]] کې يې د شيخ [[عبدالقادر گيلاني|عبدالقادر جيلاني]] او د نظام الدين اولياء څخه د چشتي حکم خلافت او اجازه هم درلوده. == د اسلام فوبیا پر ضد لاریون == علاؤالدین صدیقي د ۲۰۱۲ کال د اکټوبر په شپږمه د [[لندن]] د پارلېمان مخې ته د احتجاج غوښتنه وکړه او د اسلام د [[محمد|ستر پیغمبر حضرت محمد صلی الله علیه وسلم]] د [[کفري ویناوي|سپکاوي]] په وروستي فلم باندې خپله غصه څرګنده کړه. دغه لاريون چې عنوان يې د « ''اسلاموفوبيا ضد سوسياليزم ايتلاف'' » دی. هغه له اسلامي امت څخه وغوښتل چې خپل منځي اختلافات پای ته ورسوي او د اسلام د پیغمبر د سیرت لاندې سره متحد شي. هغه د [[اسلاموفوبيا|اسلام فوبیا]] پر وړاندې د اسلامي امت د متحدې جبهې پر اهمیت خبرې وکړې. [[File:Protest_by_Pir_Alaudin_Siddiqui_in_London.jpg|بټنوک| ښي اړخ ته پير علاؤالدين صديقي غونډې ته خطاب کوي. کیڼ اړخ ته ګڼ شمیر خلک په لاسونو کې [[بیرغ|بیرغونه]] او بینرونه سره مظاهره کوي.]] د شنبې په ورځ د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر په میاشت کې په زرګونو مسلمانان په [[لندن]] کې د پارلمان د ودانۍ مخې ته راغونډ شول چې د اسلام د ستر [[محمد|پیغمبر حضرت محمد ص]] د درناوي په اړه خپل احساسات څرګند کړي. په دې کې د اسلامي ټولنې د ټولو فرقو مسلمانانو ګډون کړی و، په شمول د [[اهل سنت او جماعت|سني]] او [[شيعه|شیعه]] دواړو ویناوالو. == جایزې او ویاړونه == === جایزې === د 2012 کال د جون په 10، علاؤالدین صدیقي ته د سولې او پراختیا انسټیټیوټ (INSPAD) لخوا د بشردوستانه ، [[زده کړه|تعلیم]] او [[روغتيا|روغتیا]] خدماتو لپاره د [[ملګري ملتونه|ملګرو ملتونو]] د فکر ټانک انسټیټیوټ لخوا د ژوندانه لاسته راوړنې جایزه ورکړل شوه. === وياړونه === د علاؤالدین صدیقي نوم د (۲۰۱۲) کال له څلورمې ( ''۲۰۱۲'' ) کال څخه تر نهم ( ''۲۰۱۸'' ) کال پورې د ۵۰۰ ډیرو نفوذ لرونکو مسلمانانو په نوملړ کې اوه ځله راغلی دی. د هغه نوم د [[بریتانیا|انګلستان]] څخه د " ''مبلغین او [[ارواپالنه|روحاني مشرانو]]'' " په لیست کې څرګند شو. وروستی ځل د هغه نوم په 9th نسخه (2018) کې څرګند شود هغه له مړینې وروسته د "مرګونو ''"'' برخه. <ref>{{Cite news|Title=Allauddin Siddiqui's name in Most Influential Muslims|Work=500mostinfluential.com|URL=https://themuslim500.com/}}</ref> == مرګ == علاؤالدین صدیقي د جمعې په ورځ د ۲۰۱۷ کال د فبرورۍ په ۳ مه په [[لندن]] کې د ورپېښې ناروغۍ له امله مړ شو. د مرګ پر مهال یې عمر ۷۹ کاله و. <ref>{{Cite news|Title=Pir Alauddin Siddiqui passed away|URL=https://www.dailymotion.com/video/x5ahty2}}</ref> == جنازه == د هغه د جنازې دوه لمونځونه وشول چې یوه یې د آسټین پارک په برمنګهم او بله یې د [[آزاد کشمير|آزاد کشمیر]] په نیران شریف کې ادا شوه. * '''د لومړۍ جنازې لمونځ:''' د هغه لومړۍ جنازه د برمنګهم په آسټن پارک کې د هغه د کشر زوی نور العرفین په مشرۍ ترسره شوه. له 20,000 څخه زیاتو خلکو برخه اخیستې وه. <ref>{{Cite news|Title=20,000 People attend funeral in Birmingham|Work=Birminghammail.com|URL=https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/pir-alauddin-siddiqui-funeral-20000-12556293}}</ref> * '''د دوهم جنازې لمونځ:''' د هغه دوهمه جنازه د هغه د مشر زوی پیر سلطان العارفین په مشرۍ د هغه په پلرني ټاټوبي نیریان شریف آزاد کشمیر کې ترسره شوه. له 50,000 څخه زیاتو خلکو برخه اخیستې وه. <ref>{{Cite news|Title=Funeral at Nerian Sharif attended by 50,000 people}}</ref> == د علماوو لخوا درنښت == * د بهره شریف څخه پیر محمد کرم شاه صاحب الازهري په نیرین شریف کې د عرس مبارک په اړه وویل: ** " ''حضور شیخ العالم په خورا درنښت سره امت ته د شریعت او طریقې رڼا رسوي، د اسلام لپاره کار ته دوام ورکوي او تل به یې کوي."'' ''پیر کرم شاه صاحب په دوام کې وویل: "نیریان شریف د رڼا داسې منبع ده چې د علم شمعې یې د تل لپاره ځلیږي، او زه وړاندوینه کوم چې دلته به یو لوی پوهنتون جوړ شي'' ( محی الدین اسلامي پوهنتون ). * پير شاه احمد نوراني وويل: ** " ''که ما په پاکستان کې یو بل حضور شیخ العالم پیدا کړی وای، ما به د هیواد بڼه بدله کړې وای!'' " * د سیال شریف څخه پیر قمرالدین سیالوي د ۱۹۷۲ سني کنفرانس کې وویل: ** ''(هغه وخت) صاحبزاده حضرت شیخ العالم په خپل مبارک تنده کې یو ځلانده څراغ لري او له دې څخه موږ پوهیږو چې پیر صدیقي به په ټوله نړۍ کې د اسلام لپاره لوی کارونه ترسره کړي.'' * پیر سید نصیرالدین نصیر الجیلاني له ګلره شریف څخه نور تلویزیون ته وویل: ** ''هغه څه چې حضرت شیخ العالم د نور ټلویزیون په کار پیل کړی، کومه وړه لاسته راوړنه نه ده.'' ''ما د اهل سنتو علماوو ته اعلان وکړ چې دا زموږ روښانه هیله ده: نور تلویزیون.'' ''نور څه شته؟'' ''دا هغه کار دی چې تر دې وړاندې هیڅ پیر یا مولانا نه و کړی.'' ''دا کومه وړه خبره نه ده چې د دې چینل له لارې لسګونه زره خلک د الله تعالی د دین پیغام ترلاسه کوي.'' ''الله دې د شیخ الحدیث دیني او ټولنیز کارونه قبول کړي.'' " * له [[جهنگ|جهنګ]] څخه پيرزاده محمد امداد حسين (جامعه الکرام، بريتانيا) وويل: ** ''هوډ يې لوړ دی، خبرې يې زړه راښکونکې دي، روح يې ښايسته دی، په سفر کې يې دومره اړتيا ده، هغه څوک چې د کاروان مشري کوي!'' == هم وګوره == * == حوالې == {{لړسرچينې}} * {{Wikiquote-inline}} * {{Commons category-inline}} [[وېشنيزه:1936 زېږېدنې]] 8g7jqzplqh2uwka5prngg1b6te0glmo 0 62430 364058 351189 2026-05-18T07:07:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364058 wikitext text/x-wiki '''ستر اقتصادي سوړبازاري''' د عمومي مخ ځوړ حالت يو پړاو و، د بېلګې په ډول يو اقتصادي سوړبازاري، په نړيواله کچه په ملي اقتصادونو کې د ۲۰۰۷ او ۲۰۰۹ز کلونو تر منځ ليدل شوی دی. د اقتصادي سوړبازارۍ درجه بندي او په خپل وخت کې له يو هېواد څخه بل هېواد ته بدلون مومي (نقشه وګورئ). هغه مهال، د پيسو نړوال صندوق (IMF) دې پايلې ته رسېدلی و چې دا له ستر رکود څخه وروسته تر ټولو سخت اقتصادي او مالي سقوط و. يوه پايله يې د عادي نړيوالو اړيکو جدي ګډوډول و.<ref name="DPAD121912">{{cite web|title=World Economic Situation and Prospects 2013|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/index.shtml|publisher=Development Policy and Analysis Division of the UN secretariat|access-date=December 19, 2012}}</ref><ref name="UN011513">{{cite book|title=World Economic Situation and Prospects 2013|publisher=United Nations|isbn=978-9211091663|page=200|author=United Nations|edition=1st|type=trade paperback|date=January 15, 2013|quote=The global economy continues to struggle with post-crisis adjustments}}</ref> د ستر اقتصادي سوړبازارۍ په لاملونو کې هغه کمزورتياوې چې په مالي نظام کې منځ ته راغلې وې، تر څنګ يې د هغو فعاليتونو لړۍ شامله وه چې په ۲۰۰۵-۲۰۱۲ز کال کې د متحده ايالاتو د ځمکو د نرخونو د لوړېدو په کمېدو سره پيل شوې وه. کله چې د کورونو (ځمکو) نرخونه ښکته شول او د کورونو څښتنانو د خپلو ګرويو په پرېښودلو پيل وکړ، په ۲۰۰۷-۲۰۰۸ز کلونو کې د ګروۍ له ملاتړ څخه د برخمنو هغو ضمانتونو ازښت هم ښکته شو چې بانکونو له پانګوالو څخه تر لاسه کړي وو، د ۲۰۰۸ز کال د سپتمبر په مياشت کې د ډېريو د سقوط، يا له سقوط څخه د مالي مرستې د تر لاسه کولو لامل و ګرځېدل. د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ز کلونو دې پړاو ته د «د ځمکو د کروۍ بحران» نوم ورکړل شوی و. د بانکونو يو ځای کېدو هم ونه شول کولای سوداګريو ته پانګه برابره کړي او د کورونو څښتنانو د پورونو د اخيستلو او لګښتونو د کولو پر ځای پورونه تاديه کول چې له امله يې په رسمي ډول د ۲۰۰۷ز کال د ديسمبر په مياشت کې په متحده ايالاتو کې پيل شوی اقتصادي سوړبازاري منځ ته راغله او د ۲۰۰۹ز کال د جون تر مياشتې يې دوام پیدا کړ، په دې ډول تر نولسو مياشتو وغځېد. لکه د  ډېرو نورو اقتصادي بحرانونو په څېر، داسې برېښي چې کوم پېژندل شوی رسمي نظري يا عملي نمونه نه وه توانېدلې چې په دقيق ډول د دې اقتصادي بحران د مخکې راتګ وړاندوينه وکړي، پرته د شونتياوو د وړاندوينو له هغو کوچنيو اشارو څخه، کومې چې لا هم له ۵۰٪ څخه کمې وې. <ref>{{Cite web|last1=backgrounds|first1=Full Bio Follow Linkedin Follow Twitter Investopedia contributors come from a range of|last2=Thous|first2=Over 20+ Years There Have Been|last3=Writers|first3=S. of Expert|last4=Team|first4=editors who have contributed Learn about our editorial policies The Investopedia|title=The Great Recession Definition|url=https://www.investopedia.com/terms/g/great-recession.asp|access-date=July 12, 2021|website=Investopedia|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Singh|first=Manoj|title=The 2007-2008 Financial Crisis in Review|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/financial-crisis-review.asp|access-date=July 12, 2021|website=Investopedia|language=en}}</ref><ref name="BernankeFCIC1">{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/testimony/bernanke20100902a.htm|title=Causes of the Recent Financial and Economic Crisis|last=Bernanke|first=Ben|date=September 2, 2010|access-date=February 15, 2021}}</ref><ref name="nber.org">[https://www.nber.org/cycles/ US Business Cycle Expansions and Contractions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925210636/https://www.nber.org/cycles/|date=September 25, 2008}}, NBER, accessed August 9, 2012.</ref><ref>{{Cite journal|title=Aggregation, Persistence and Volatility in a Macro Model|journal=Review of Economic Studies|volume=69|issue=4|pages=749–779|first1=Karim|last1=Abadir|first2=Gabriel|last2=Talmain|date=2002|doi=10.1111/1467-937X.00225|s2cid=154834961|url=https://www.bportugal.pt/sites/default/files/anexos/papers/wp200106.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1DEm-HA5CW2GeDFP5-SPH0jcHX1cGZUv-/view|title=Recession? What Recession?!|first=Karim M.|last=Abadir|date=Autumn 2008}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.rofea.org/index.php?journal=journal&page=article&op=view&path%5B%5D=58|title=Is the Economic Crisis Over (and Out)?|journal=Review of Economic Analysis|volume=3|issue=2|pages=102–108|year=2011|last1=Abadir|first1=Karim M.|doi=10.15353/rea.v3i2.1457|s2cid=152971185|access-date=2022-07-03|archive-date=2019-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802213246/http://www.rofea.org/index.php?journal=journal&page=article&op=view&path%5B%5D=58|url-status=dead}}</ref><ref>Park, B.U., Simar, L. & Zelenyuk, V. (2020) [https://link.springer.com/article/10.1007/s00181-019-01708-2 "Forecasting of recessions via dynamic probit for time series: replication and extension of Kauppi and Saikkonen (2008)"]. Empirical Economics 58, 379–392. https://doi.org/10.1007/s00181-019-01708-2</ref> دا اقتصادي سوړبازاري په ټوله نړۍ کې برابره نه وه محسوس شوې: په داسې حال کې چې د نړۍ ډېر پرمختللي اقتصادونه، په ځانګړي ډول شمالي امريکا، سويلي امريکا او اروپا، په ډېرې سختۍ او دوام سره دا بحران محسوس کړ، ډيری تازه پرمختللي اقتصادونو ډېر کم اغېز محسوس کړ، په ځانګړي ډول چين، هندوستان او اندونزيا، د چا اقتصادونو چې په دې پړاو کې د پام وړ وده وکړه. په ورته توګه اقيانوسيه ډېر کم اغېزمنه شوه، تر يو بريده يې لامل دا و چې اسيايي بازارونو ته نژدې وه. == اصطلاحات == د «اقتصادي سوړبازارۍ» (انګليسي ژبه کې recession) په اړه دوه اندونه شته: يو اند په پراخ ډول «د کمو شويو اقتصادي فعاليتونو يو پړاو» او روانو سختيو ته اشاره کوي؛ دويم په اقتصاد کې کارول شوی ډېر دقیق اند دی، کوم چې د عمل له نظره تعريف شوی دی، د سوداګريو د جريان راټولېدو پړاو ته اشاره کوي چې د «جي ډي پي» د راټولېدو د دوه يا ډېرو پرله پسې ربعو خصوصيت لري (د جي ډي پي منفي ودې اندازه).<ref name="Merriam-Webster_recession">{{Citation|author=Merriam-Webster|title=headword "recession"|work=Merriam-Webster Collegiate Dictionary online|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/recession|postscript=.}}</ref> د «ستر» تعريف هغه اندازه يا سختوالی دی، کوم چې عموماً له عادي يا منځني حالت څخه لوړ وي او د ځينو عامو باورنو په خلاف مثبت مفهوم نه څرګندوي، يواځې په اندازه کې يا دايره کې ستروالی څرګندوي (لکه ستر رکود). د علمي تعريف تر مخې، په متحده ايالاتو کې دا سوړبازاري د ۲۰۰۹ز کال د جون يا جولای په مياشت کې پای ته ورسېده.<ref>{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/206631?from=rss|title=Daniel Gross: The Recession is Over?|last=Gross|first=Daniel|author-link=Daniel Gross (journalist)|publisher=[[Newsweek]]|date=July 13, 2009|access-date=February 20, 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.barrons.com/articles/SB50001424052970203983104575367471896032724|title=It's Dippy to Fret About a Double-Dip Recession|first=Mark|last=Hulbert|author-link=Mark Hulbert|work=[[Barron's (newspaper)|Barron's]]|date=July 15, 2010}}</ref><ref>V.I. Keilis-Borok et al., [http://www.jprr.org/index.php/jprr/article/view/106 Pattern of Macroeconomic Indicators Preceding the End of an American Economic Recession.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716022254/http://www.jprr.org/index.php/jprr/article/view/106|date=July 16, 2011}} Journal of Pattern Recognition Research, JPRR Vol.3 (1) 2008.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bendbulletin.com/article/20110629/NEWS0107/106290353/|title=Consumer confidence falls to 7-month low &#124; &#124; The Bulletin|publisher=Bendbulletin.com|date=June 29, 2011|access-date=February 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617092259/http://www.bendbulletin.com/article/20110629/NEWS0107/106290353/|archive-date=June 17, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/04/22/us/22poll.html|title=Nation's Mood at Lowest Level in Two Years, Poll Shows|date=April 21, 2011|work=[[The New York Times]]|last2=TheeBrenan|first2=Megan|first1=Jim|last1=Rutenberg}}</ref><ref>{{cite web|last=Zuckerman|first=Mortimer B.|url=https://www.usnews.com/opinion/mzuckerman/articles/2011/04/26/the-national-debt-crisis-is-an-existential-threat|title=The National Debt Crisis Is an Existential Threat|publisher=Usnews.com|date=April 26, 2011|access-date=August 17, 2013}}</ref><ref>{{cite web|author=Yoshie Furuhashi|url=http://mrzine.monthlyreview.org/2011/baker260411.html|title=Dean Baker, "Further House Price Declines in the United States"|publisher=Mrzine.monthlyreview.org|date=April 26, 2011|access-date=August 17, 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/brianwingfield/2010/09/20/the-end-of-the-great-recession-hardly/|title=The End Of The Great Recession? Hardly|first=Brian|last=Wingfield|date=September 20, 2010|work=Forbes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2010/09/20/briefing-markets-recession-over-stocks-rally.html|title=Street Rallies Around Official Recession End|first=Steve|last=Evans-Schaefer|date=September 20, 2010|work=Forbes}}</ref> رابرټ کوټنر وايي «ستره اقتصادي سوړبازاري يو ناسم نوم دی. موږ نور بايد دا نوم ونه کاروو. داسې بحرانونه په سوداګريز جريان کې کوچني شیان دي، کوم چې يا خپله سميږي يا يې په معمولي مالي يا پيسو محرکاتو په مټ ژر علاج کېږي. د پړسوب د لومې د دوام له امله، دا به ډېره سمه وي چې دې ته د دې لسيزې د ولاړ اقتصاد ته کم رکود يا ستر پړسوب وويل شي».<ref>Kuttner, Robert. ''Debtors’ Prison: The Politics of Austerity Versus Possibility''. New York: Vintage Books, 2013, 40.</ref> == ټولکتنه == ستره سوړبازاري يواځې د تقويم د يو کال ۲۰۰۹ز کې د نړيوالې سوړبازارۍ لپاره د IMF له معيارونو سره برابر و. د IMF د تعريف تر مخې د نړۍ کلنی حقيقي «جي ډي پي» سړي سر کمښت بايد موجود وي. له دې حقيقت سره سره چې ربعوار معلومات د G20 ټول غړي هيوادونه د اقتصادي تعريف د معيار په توګه کاروي، کوم چې د نړيوال «جي ډي پي» د ۸۵٪ استازولي کوي، د پيسو نړيوال صندوق (IMF) پرېکړه کړې- چې د معلوماتو د بشپړې مجموعې د نه شتون په صورت کې – چې د ربعوار جي ډي پي د معلوماتو پر بنسټ به د اقتصادي بحران اعلان/اندازه نه کوي. خو بيا هم د G20 زون لپاره په موسمي ډول برابر شوي «پي پي پي» اندازې حقيقي «جي ډي پي»، د نړيوال جي ډي پي لپاره ښه څرګندونه ده او داسې اندازه شوه چې د درې ربعو په اوږدو کې، د ۲۰۰۸ز کال د درېيمې ربعې څخه د ۲۰۰۹ز کال تر لومړۍ ربعې پورې، يوې ربعې نېغ په نېغه کمښت موندلی دی، کوم چې هغه مهال زيات سم دی، کله چې په نړیواله کچه سوړ بازاري منځ ته راغلې وه.<ref name="New IMF Global Recession definition">{{cite news|url=https://blogs.wsj.com/economics/2009/04/22/whats-a-global-recession/|title=What's a Global Recession?|last=Davis|first=Bob|date=April 22, 2009|publisher=The Wall Street Journal|access-date=September 17, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://g20.org/about-g20/g20-members/|title=G20 Members|publisher=G20.org|access-date=January 15, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210155549/https://g20.org/about-g20/g20-members/|archive-date=February 10, 2015}}</ref><ref name="IMF WEO 2009">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/text.pdf|title=World Economic Outlook&nbsp;— April 2009: Crisis and Recovery|work=Box 1.1 (page 11-14)|publisher=IMF|date=April 24, 2009|access-date=September 17, 2013}}</ref> د متحده ايالاتو د اقتصادي څېړنو ادارې (د متحده ايالاتو د اقتصادي بحران رسمي منځګړی) تر مخې دا سوړبازاري د ۲۰۰۷ز کال د ديسمبر په مياشت کې پيل او د ۲۰۰۹ز کال د جون په مياشت کې پای ته ورسېد او په همدې بنسټ تر اتلسو مياشتو وغزېد.<ref name="nber.org2">[https://www.nber.org/cycles/ US Business Cycle Expansions and Contractions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925210636/https://www.nber.org/cycles/|date=September 25, 2008}}, NBER, accessed August 9, 2012.</ref><ref>{{cite news|url=https://blogs.wsj.com/economics/2008/12/01/nber-makes-it-official-recession-started-in-december-2007/|work=The Wall Street Journal|title=NBER Makes It Official: Recession Started in December 2007|date=December 1, 2008}}</ref> له بحران څخه مخکې کلونو کې د شتمنيو په نرخونو کې له خورا زياتوالي سره په اقتصادي غوښتنو کې پرمختګ ملګری و. سربېره پر دې، د متحده ايالاتو د سيوري بانکدارۍ نظام (لکه هغه مالي ادارې چې نېغ په نېغه پانګه نه راټولوي، لکه پانګونکي بانکونه) د پانګې راټولولو نظام سره د سيالۍ کولو لپاره راپورته شو، خو د يو شان څارنې مقررات پرې نه پلي کېدل او په دې ډول بانک د وړاندې تګ له ګواښ سره مخ و.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/jun/03/commodities|title=Oil prices: George Soros warns that speculators could trigger stock market crash|last=Wearden|first=Graeme|date=June 3, 2008|work=The Guardian|access-date=April 10, 2009|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/business/economy/24panel.html|title=Greenspan Concedes Error on Regulation|last=Andrews|first=Edmund L.|work=The New York Times|date=October 24, 2008}}</ref> د متحده ايالاتو د  ګرو له ملاتړ څخه د برخمنو ضمانتونو لپاره په ټوله نړۍ کې بازارموندنه وشوه، دې ضمانتونو دا خطر درلود چې ارزول يې ستونزمن و، ځکه دې ضمانتونو د متحده ايالاتو د حکومت له بانډونو (پورپاڼه) څخه د لوړې ګټې وړانديز کاوه. د دې ضمانتونو ډيری يې د ګرو د کوچنيو پورونو له ملاتړ څخه برخمن وو، د کوم ارزښت چې هغه مهال وغورځېد، کله چې د متحده ايالاتو د کورونو قيمتونه په ۲۰۰۶ز کال کې کم شول او د ۲۰۰۷ز کال کې پيل شوي د کورونو څښتنانو په ستر شمېر کې د خپلو ګرو د تادياتو څخه سرغړونه پيل کړه.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2009/01/14/global-recession-2009-oped-cx_nr_0115roubini.html|title=A Global Breakdown Of The Recession In 2009|author=Nouriel Roubini|date=January 15, 2009|work=Forbes|author-link=Nouriel Roubini}}</ref> په ۲۰۰۷ز کال کې د دويمې درجې پورونو د تاوانونو په راڅرګندېدو سره بحران پيل شو او د ډېر نور له خطره ډک پورونه او د شمنيو ډېر زيات لوړ نرخونه يې راڅرګند کړل. د ۲۰۰۸ز کال د سپتمبر په پنځلسمه نېټه د پورونو د تاوانونو په زياتېدو او د « Lehman Brothers» په سقوط سره، د بانکونو تر منځ د پورونو په بازار کې يوه ستره وېره خپره شوه. یو بانک و چې د سيوري بانکدارۍ نظام سره په برابرۍ کې اداره کېدو، په پايله کې يې په متحده ايالاتو او اروپا کې ډېرو سترو او ښو پاېدلو پانګوالو او سوداګريزو بانکونو ته ستر تاوانونه ورسېدل او ان له افلاس سره مخ شول چې د پايلې په توګه يې سترې دولتي مالي مرستې له ځانه سره درلودې (يعنې د حکومت مالي مرسته).<ref name="KrugmanGeithner1">{{cite magazine|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2014/jul/10/geithner-does-he-pass-test/|title=NYT-Paul Krugman-Geithner: Does He Pass The Test?|publisher=Nybooks.com|date=July 10, 2014|access-date=August 23, 2014|last1=Krugman|first1=Paul}}</ref> له دې څخه وروسته د راغلې نړيوالې سوړبازارۍ په پايله کې په نړيواله سوداګرۍ کې په چټکۍ سره کمښت راغی، بې روزګاري زیاته او د توکو نرخونه ښکته شول. ډېرو اقتصادپوهانو وړاندوينه وکړه چې شونې تر ۲۰۱۱ز کال پورې بېرته حالات سم نه شي او دا چې د ۱۹۳۰ز لسيزې له اقتصادي رکود څخه به دا سوړبازاري ډېره سخته وي. اقتصاد پوه «پال کرګمين» يو ځل په دې اړوند په خپله تبصره کې ويلي و چې دا «دويم ستر اقتصادي رکود» دی.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/05/opinion/05krugman.html|last=Krugman|first=Paul|date=January 4, 2009|title=Fighting Off Depression|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2009/jan/26/road-ruin-recession-individuals-economy|title=Twenty-five People at the Heart of the Meltdown|last=Finch|first=Julia|date=January 26, 2009|work=The Guardian|access-date=April 10, 2009|location=London}}</ref><ref>[http://www.mcclatchydc.com/251/story/60822.html Congressional Budget Office compares downturn to Great Depression] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303075017/http://www.mcclatchydc.com/251/story/60822.html|date=March 3, 2009}}. By David Lightman. ''McClatchy Washington Bureau.'' January 27, 2009.</ref><ref>{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2008/12/01/news/economy/recession/index.htm?postversion=2008120112|title=It's official: Recession since Dec '07|last=Isidore|first=Chris|date=December 1, 2008|publisher=CNN Money|access-date=April 10, 2009|archive-date=August 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814113557/https://money.cnn.com/2008/12/01/news/economy/recession/index.htm?postversion=2008120112|url-status=dead}}</ref> دې حالت ته حکومتونو او مرکزي بانکونو د مالي تګلارو او پولي تګلارو د نوښتونو په واسطه ځواب ووايه، څو ملي اقتصادونه په حرکت راولي او د مالي نظام خطرونه کم کړي. دې سوړبازارۍ له اقتصادي بحراني حالاتو سره د مبارزې په اړوند د «کينزي» اقتصادي اندونو لپاره لېوالتيا نوې کړه. اقتصاد پوهان مشوره ورکوي چې د مقداري اسانتيا (نظام ته د پيسو استول) او د مرکزي بانک د عمده پور ورکولو (هغه پورونه چې د يوې مالي ادارې له خوا د درېيمګړي په واسطه ورکول کېږي) سود اندازې مخه نيولو په څېر تحريکونکي اقدامات هغه مهال بايد بېرته ودرول شي، کله چې اقتصاد دومره بېرته خپل ځای ته راشي چې د «دايمي ودې پر لور لاره برابره کړي».<ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/c1.pdf|title=IMF World Economic Outlook, April 2009: "Exit strategies will be needed to transition fiscal and monetary policies from extraordinary short-term support to sustainable medium-term frameworks." (p.38)|access-date=January 21, 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aMK3Z_HHbYM8|title=Olivier Blanchard, the chief economist of the International Monetary Fund, "is advising officials around the world to keep economic stimulus programs in place no longer than necessary to chart a path to sustainable growth."|publisher=Bloomberg.com|date=May 30, 2005|access-date=January 21, 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsOne/idUKTRE57K5IV20090821?virtualBrandChannel=11611|title=U.S deficit poses potential systemic risk: Taylor|publisher=Reuters.com|date=August 21, 2009|access-date=January 21, 2010|first=Kristin|last=Cooke}}</ref> په متحده ايالاتو کې د کورني عاید وېش له ۲۰۰۸ز کال څخه وروسته د اقتصادي بېرته رغېدو پر مهال لا زيات نا برابر حالت ته رسېدلی و. له ۲۰۰۵ څخه تر ۲۰۱۲ز کال پورې د ښاري سيمو څخه دوه په درې برخه د عايد نابرابرۍ په متحده ايالاتو کې وده وکړه. د ۲۰۰۵ او ۲۰۱۱ز کلونو تر منځ د کورنۍ منځنۍ شتمنۍ په متحده ايالاتو کې ۳۵٪ ښکته شوه، يعنې له ۱۰۶۵۹۱ څخه تر ۶۸۸۳۹ پورې.<ref name="Appelbaum">{{cite news|last1=Binyamin|first1=Appelbaum|title=Fed Says Growth Lifts the Affluent, Leaving Behind Everyone Else|url=https://www.nytimes.com/2014/09/05/business/economy/least-affluent-families-incomes-are-declining-fed-survey-shows.html|access-date=September 13, 2014|work=The New York Times|date=September 4, 2014}}</ref><ref name="Kurtzleben">{{cite news|last1=Kurtzleben|first1=Danielle|title=Middle class households' wealth fell 35 percent from 2005 to 2011|url=https://www.vox.com/2014/8/23/6057467/middle-class-households-wealth-fell-35-percent-from-2005-to-2011|access-date=September 13, 2014|work=Vox.com|date=August 23, 2014}}</ref><ref name="Chokshi">{{cite news|last1=Chokshi|first1=Niraj|title=Income inequality seems to be rising in more than 2 in 3 metro areas|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/govbeat/wp/2014/08/11/income-inequality-seems-to-be-rising-in-more-than-2-in-3-metro-areas/|access-date=September 13, 2014|newspaper=[[The Washington Post]]|date=August 11, 2014}}</ref> == سرچينې == qr5zannuecsf97lwmd43izk82uojz3w 0 62463 364039 363270 2026-05-18T00:31:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364039 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس|name=انسټګرام|author={{hlist|[[کېون سيسټروم]]|[[مايک کريګر]]}}|developer=[[ميټا پليټ فارم]] <small>|released={{Start date and age|2010|10|6}}|operating system={{hlist|[[آی او اېس]]|[[اندرايد (چلوونکی کاريال)|اندرايد]]|[[فاير چلوونکی کاريال]]|[[مايکروسافټ وينډوز]]}}|size=196.6 [[Megabyte|MB]] (iOS)<ref>{{cite web|url=https://apps.apple.com/us/app/instagram/id389801252|title=Instagram|website=App Store}}</ref> {{break}} 45.42 MB (Android)<ref>{{cite web|url=https://www.apkmirror.com/apk/instagram/instagram-instagram/|title=Instagram APKs|website=APKMirror}}</ref> <!--use arm64-v8a-nodpi--> {{break}} 46.5 MB (Fire OS) <ref>{{Cite web|title=Amazon.com: Instagram: Appstore for Android|url=https://www.amazon.com/Instagram/dp/B00KZP2DTQ|website=www.amazon.com}}</ref>|language={{hlist|چينايي (ساده او دودیزه)|کرواسین|چکسلواکي|دنمارکي|الماني|انګليسي|فېنلنډي|فرانسوي|جرمني|يوناني|هندي|هانګري|اېندونيزيايي|ايټالوي|جاپانيe|کوريايي|ملايي|ناروېژني|پولنډي|پرتګالي|رومانيايي|روسي|سلواکي|هسپانوي|سويډني|تګالوګ|تايي|ترکي|اوکرايني|وېتناميe|پاړسي}}|license=[[ملکيتي پوستغالی]] with [https://help.instagram.com/581066165581870 Terms of Use]|website={{URL|https://www.instagram.com/}}|لوګو=[[File:instagram logo 2022.svg|150px]]<br />[[File:Instagram logo.svg|150px]]}}[[دوتنه:Instagram_logo.svg|150x150px]][[دوتنه:Instagram_logo_2022.svg|150x150px]] '''انسټاګرام''' {{Efn|The name is often colloquially abbreviated as '''IG''', '''Insta''', or '''the Gram'''.<ref>For example:{{cite book | last1 = Edwards | first1 = Erica B. | last2 = Esposito | first2 = Jennifer | chapter = Reading social media intersectionally | title = Intersectional Analysis as a Method to Analyze Popular Culture: Clarity in the Matrix | url = https://books.google.com/books?id=XXzADwAAQBAJ | series = Futures of Data Analysis in Qualitative Research | location = Abingdon | publisher = Routledge | date = 2019 | isbn = 978-0-429-55700-2 | access-date = May 7, 2020 | quote = Instagram (IG) is a photo sharing app created in October of 2010 allowing users to share photos and videos.}}</ref>}} د [[انځور]] او ویډیو شریکولو ټولنیزې شبکې خدمت دی چې په 2010 کې د [[Kevin Systrom|کیون سیسټروم]] او [[Mike Krieger|مایک کریګر]] لخوا تاسیس شوی ، او وروسته د امریکایی شرکت [[مېتا پلټفارمز|فیسبوک شرکت]] لخوا پېرل شوی. دا پوستغالی کاروونکو ته اجازه ورکوي چې خپل انځورونه او ويډيوګانې اپلوډ کړي او د ځانګړو فلترونو په وسيله ورته ښکلا ورکړي او بېلابېل [[هشټيګونه ( تړوني )]] ورسره ولګوي. پوسټونه په عامه توګه یا د مخکې نه ټاکل شوو ملګرو سره شریکيدی شي. کاروونکي کولی شي د ټاګ او موقعیت له مخې د نورو کاروونکو منځپانګه وارزوي ، د هغې منځپانګې لکه انځورونه وګوري او نور کارونکي تعقیب کړي ترڅو خپل منځپانګه شخصي فیډ ته اضافه کړي. <ref name=":92">{{cite web|url=https://www.socialmediatoday.com/news/instagram-stories-is-now-being-used-by-500-million-people-daily/547270/|title=Instagram Stories is Now Being Used by 500 Million People Daily|website=Social Media Today|access-date=April 16, 2019}}</ref> انسټاګرام په لومړيو کې يوازې د 640 [[پېکسل|پکسلز]] په مربع (1: 1) په تناسب انځور اپلوډ کاوه چې وروسته بيا دغه سايز په 2015 کال کې 1080 پکسلز ته لوړ شو. دې د پیغام رسولو ځانګړتیاوې هم شاملې کړې، په یو پوسټ کې د ډیری عکسونو یا ویډیوګانو شاملولو وړتیا، او د کیسې ځانګړتیا - د دې اصلي سیال Snapchat ته ورته - کوم چې کاروونکو ته اجازه ورکوي چې خپلې منځپانګې په ترتیب فیډ کې پوسټ کړي، هر پوسټ د نورو لپاره 24 ساعته د لاسرسي وړ وي. د جنوري 2019 کې هره ورځ 500 ميليونه وګړي، د کيسې(Story) خدمت کاروي. <ref name=":93">{{cite web|url=https://www.socialmediatoday.com/news/instagram-stories-is-now-being-used-by-500-million-people-daily/547270/|title=Instagram Stories is Now Being Used by 500 Million People Daily|website=Social Media Today|access-date=April 16, 2019}}</ref> انسټاګرام په اصل کې د 2010 په اکتوبر کې د [[د آيفون عامل سيستم|iOS]] لپاره پیل شو، انسټاګرم په چټکۍ سره شهرت ترلاسه کړ، په دوو میاشتو کې يې د یو ملیون ثبت شویو کاروونکو پام ځانته راواړاوه، په يو کال کې بيا دا شمېر 10 ميليونه وګړو ته او بلاخره د 2018 کال د جون مياشت کې دا شمېره 1 ميليارد کاروونکو ته ورسېده. <ref>{{Cite web|title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September|url=https://social.techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/|access-date=October 23, 2020|website=TechCrunch|language=en-US|تاريخ الأرشيف=November 12, 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf|url-status=dead|خونديځ نېټه=November 12, 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf}}</ref> د 2012 په اپریل کې، [[مېتا پلټفارمز|فیسبوک شرکت]] د نږدې 1مېليارد ډالرو نغدي او سهمي ډول وپيرلو. د [[انډرايد (د عامل سيستم)|Android]] نسخه د 2012 په اپریل کې خپره شوه، وروسته د 2012 په نومبر کې د فیچر محدود [[مېزپاسی سولگر|ډیسټاپ]] انټرفیس، په جون 2014 کې د Fire OS ایپ، او د اکتوبر 2016 کې د [[Windows 10]] لپاره یو اپلیکیشن. د 2015 کال اکتوبر مياشت کې انسټاګرام ته له 40&nbsp;ملیاردو ډېر انځورونه پورته شوي. که څه هم ډېری وختونه د دې بریالیتوب او نفوذ لپاره ستاینه کیږي، انسټاګرم هم د تنکیو ځوانانو رواني روغتیا، د هغې د پالیسۍ او انټرفیس بدلونونو، د دې ادعا شوي [[سانسور]] ، او د کاروونکو لخوا پورته شوي غیرقانوني او نامناسب منځپانګې منفي اغېزه کولو لپاره هم نیوکه شوې.   == تاریخ == [[دوتنه:Instagram_logo_2016.svg|بټنوک|100x100px| د 2016 څخه تر 2022 پورې د انسټاګرام لوګو]] انسټاګرام په [[سان فرانسسکو]] کې د بربن په توګه پرمختګ پیل کړ، د کیون سیسټروم او مایک کریګر لخوا رامینځته شوی ګرځنده چیک ان ایپ. <ref name="inc20112">{{cite web|url=http://www.inc.com/30under30/2011/profile-kevin-systrom-mike-krieger-founders-instagram.html|title=Kevin Systrom and Mike Krieger, Founders of Instagram|last=Lagorio|first=Christine|date=June 27, 2011|work=[[Inc. (magazine)|Inc.]]|access-date=October 4, 2011}}</ref> په دې پوهېدل چې دا د [[Foursquare City Guide|Foursquare]] سره ډیر ورته دی، دوی خپل پوستغالی کې ډېر تمرکز په انځور شریکولو باندې وکړ، کوم چې د کاروونکو په منځ کې یو مشهور فیچر شو. <ref name="NYT history">{{Cite news|Title=Behind Instagram's Success, Networking the Old Way|URL=https://www.nytimes.com/2012/04/14/technology/instagram-founders-were-helped-by-bay-area-connections.html|Work=[[The New York Times]]|Date=April 13, 2012}}</ref> <ref name="NYT history2">{{cite news|first1=Somini|last1=Sengupta|first2=Nicole|last2=Perlroth|first3=Jenna|last3=Wortham|title=Behind Instagram's Success, Networking the Old Way|url=https://www.nytimes.com/2012/04/14/technology/instagram-founders-were-helped-by-bay-area-connections.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414140051/http://www.nytimes.com/2012/04/14/technology/instagram-founders-were-helped-by-bay-area-connections.html|archive-date=2012-04-14|url-access=subscription|url-status=live|website=[[The New York Times]]|date=April 13, 2012|access-date=April 12, 2017}}</ref> دوی پرې د انسټاګرام نوم کېښود.<ref>{{Cite web|url=http://finance.yahoo.com/news/5-most-popular-instagram-accounts-164126625.html|title=5 Of The Most Popular Instagram Accounts|publisher=Yahoo! Finance|access-date=February 10, 2020}}</ref> === 2010-2011: پیل او لوی تمویل === د مارچ په 5، 2010 کې، سیسټروم په بربن کې د کار کولو پرمهال د بیسلین وینچرز او اندریسسن هورویټز سره د $ 500,000 تخمونو تمویل بند کړ. <ref>{{cite web|first=MG|last=Siegler|title=Burbn's Funding Goes Down Smooth. Baseline, Andreessen Back Stealthy Location Startup.|url=https://techcrunch.com/2010/03/05/burbn-funding/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=March 5, 2010|access-date=April 12, 2017}}</ref> جوش ریډیل د اکتوبر په میاشت کې د ټولنې مدیر په توګه شامل شو، <ref name="Employees2">{{cite web|first=Alyson|last=Shontell|title=Meet The 13 Lucky Employees And 9 Investors Behind $1 Billion Instagram|url=http://www.businessinsider.com/instagram-employees-and-investors-2012-4|website=[[Business Insider]]|date=April 9, 2012|access-date=April 12, 2017}}</ref> شین سویني د نومبر په میاشت کې د انجینر په توګه شامل شو، <ref name="Employees">{{Cite web}}</ref> او جیسیکا زولمین د اګست په 2011 کې د ټولنې د انجیل په توګه یوځای شو <ref name="Employees" /> <ref>{{cite web|first=Gabriel|last=Beltrone|title=Instagram Surprises With Fifth Employee|url=http://www.adweek.com/digital/instagram-surprises-fifth-employee-133784/|website=[[Adweek]]|publisher=Beringer Capital|date=July 29, 2011|access-date=April 12, 2017}}</ref> لومړی د انسټاګرام پوسټ په پییر 38 کې د سویلي بیچ هاربر عکس و چې د 2010 کال د جولای په 16 د مازدیګر په 5:26 بجو د مایک کریګر لخوا خپور شو. <ref name=":10">{{Cite magazine|url=https://time.com/4408374/instagram-anniversary/|title=Take a Look Back at Instagram's First Posts, Six Years Ago|magazine=Time|access-date=February 10, 2020|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114233059/https://time.com/4408374/instagram-anniversary/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Instagram post by Mike Krieger • Jul 16, 2010 at 5:26pm UTC|url=https://www.instagram.com/p/G/|access-date=February 10, 2020|website=Instagram}}</ref> سیسټروم خپل لومړی پوسټ شریک کړ، د سپي او د هغه د ملګرې د پښې عکس، څو ساعته وروسته د ماښام په 9:24 بجو. دا په غلط ډول د لومړي انسټاګرام عکس په توګه منسوب شوی ځکه چې په URL کې د [[یوناني ابیڅي|الفبا]] د مخکیني لیک له امله. <ref>{{cite web|title=Instagram post by Kevin Systrom • Jul 16, 2010 at 9:24pm UTC|url=https://www.instagram.com/p/C/|website=Instagram}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=http://time.com/2983030/heres-the-first-instagram-photo-ever/|Title=Here's The First Instagram Photo Ever|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-04|archive-date=2020-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117003825/https://time.com/2983030/heres-the-first-instagram-photo-ever/|url-status=dead}}</ref>  په 6، 2010 کې، د انسټاګرام [[د آيفون عامل سيستم|iOS]] ایپ په رسمي ډول د اپل سټور له لارې خپور شو. <ref>{{cite web|first=MG|last=Siegler|title=Instagram Launches with the Hope of Igniting Communication Through Images|url=https://techcrunch.com/2010/10/06/instagram-launch/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=October 6, 2010|access-date=April 8, 2017}}</ref> د 2011 په فبروري کې، راپور ورکړل شو چې انسټاګرام $ 7 ډالر پورته کړي&nbsp;په سلسله کې ملیونونه د یو شمیر پانګوالو لخوا تمویل کیږي ، پشمول د بنچمارک کیپیټل ، [[جېک ډورسي|جیک ډورسي]] ، کریس ساکا (د پلازمینې فنډ له لارې) ، او ادم ډی اینجیلو . <ref>{{cite web|first=MG|last=Siegler|title=Instagram Filters Through Suitors To Capture $7 Million in Funding Led By Benchmark|url=https://techcrunch.com/2011/02/02/instagram-funding/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=February 2, 2011|access-date=April 22, 2017}}</ref> دا معامله د انسټاګرام په شاوخوا کې $ 20 ارزښت لري&nbsp;ملیون <ref>{{cite web|first=Eric|last=Markowitz|title=How Instagram Grew From Foursquare Knock-Off to $1 Billion Photo Empire|url=https://www.inc.com/eric-markowitz/life-and-times-of-instagram-the-complete-original-story.html|website=[[Inc. (magazine)|Inc.]]|publisher=Mansueto Ventures|date=April 10, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> د 2012 په اپریل کې، انسټاګرام $ 50 پورته کړل&nbsp;ملیونونه د پانګوالو پانګوالو څخه د 500 ډالرو سره&nbsp;ملیون ارزښت <ref>{{cite web|first=Alexia|last=Tsotsis|title=Right Before Acquisition, Instagram Closed $50M at A$500M Valuation From Sequoia, Thrive, Greylock And Benchmark|url=https://techcrunch.com/2012/04/09/right-before-acquisition-instagram-closed-50m-at-a-500m-valuation-from-sequoia-thrive-greylock-and-benchmark/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> جوشوا کوشنر د انسټاګرام د لړۍ B تمویل راټولولو دورې کې دوهم لوی پانګه اچونکی و چې د هغه د پانګوونې شرکت ، Thrive Capital رهبري کوي ، ترڅو په فېسبوک کې له پلور وروسته خپلې پیسې دوه چنده کړي. <ref name="forbes.com2">{{cite web|title=The 26-Year-Old VC Who Cashed In On Instagram|url=https://www.forbes.com/sites/stevenbertoni/2012/05/02/the-26-year-old-vc-who-cashed-out-in-instagram/|website=Forbes|access-date=January 2, 2016}}</ref> === 2012-2014: د فیسبوک لخوا اضافي پلیټ فارمونه او استملاک === د ۲۰۱۲ کال د اپریل په ۳مه، انسټاګرام د انډرایډ تلیفونونو لپاره د خپل [[انډرايد (د عامل سيستم)|اپلیکیشن]] یوه نسخه خپره کړه، <ref name="Android launch2">{{cite web|first=Alexia|last=Tsotsis|title=With Over 30 Million Users on iOS, Instagram Finally Comes To Android|url=https://techcrunch.com/2012/04/03/instagram-android-demum/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=April 3, 2012|access-date=April 8, 2017}}</ref> <ref name="Android launch3">{{cite web|first=Alexia|last=Tsotsis|title=With Over 30 Million Users on iOS, Instagram Finally Comes To Android|url=https://techcrunch.com/2012/04/03/instagram-android-demum/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=April 3, 2012|access-date=April 8, 2017}}</ref> او له یوې ورځې څخه په کمه موده کې له یو ملیون څخه زیات ځله ډاونلوډ شوی. <ref>{{cite web|first=Jeff|last=Blagdon|title=Instagram for Android breaks 1 million downloads in less than a day|url=https://www.theverge.com/2012/4/4/2924600/instagram-android-1-million-downloads|website=[[The Verge]]|date=April 4, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> د Android ایپ له هغه وخت راهیسې دوه مهم تازه معلومات ترلاسه کړي: لومړی، د 2014 په مارچ کې، کوم چې د اپلیکیشن فایل اندازه نیمایي ته کمه کړه او د فعالیت ښه والی یې اضافه کړ؛ <ref>{{cite web|first=Karissa|last=Bell|title=Instagram Releases Faster, More Responsive Android App|url=http://mashable.com/2014/03/11/instagram-android-update/|website=[[Mashable]]|date=March 11, 2014|access-date=April 24, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=David|last=Cohen|title=Twice As Quick, Half As Large: Instagram Updates Android App|url=http://www.adweek.com/digital/instagram-android-5-1/|website=[[Adweek]]|publisher=Beringer Capital|date=March 11, 2014|access-date=April 24, 2017}}</ref> بیا د اپریل په 2017 کې، د آفلاین حالت اضافه کولو لپاره چې کاروونکو ته اجازه ورکوي چې د انټرنیټ اتصال پرته مینځپانګې وګوري او ورسره اړیکه ونیسي. د اعلان په وخت کې، دا راپور ورکړل شوی و چې د انسټاګرام 600٪ 80&nbsp;ملیون کارونکي د متحده ایالاتو څخه بهر موقعیت لري ، او پداسې حال کې چې پورته ذکر شوي فعالیت د دې اعلان کې ژوندی و ، انسټاګرام هم خپله اراده اعلان کړه چې نور ځانګړتیاوې په آفلاین کې چمتو کړي ، او دا چې دوی "د iOS نسخه سپړنه کوي". <ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Instagram on Android gets offline mode|url=https://techcrunch.com/2017/04/18/instagram-offline/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=April 18, 2017|access-date=April 24, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Instagram on Android gets offline mode|url=https://techcrunch.com/2017/04/18/instagram-offline/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=April 18, 2017|access-date=April 24, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Abhimanyu|last=Ghoshal|title=Instagram now works offline on Android|url=https://thenextweb.com/apps/2017/04/19/instagram-now-works-offline-android/|website=The Next Web|date=April 19, 2017|access-date=April 24, 2017}}</ref> د 2012 کال د اپریل په 9، [[مېتا پلټفارمز|فیسبوک]] انسټاګرام په $ 1 پیرودل&nbsp;ملیارد نغدي او ذخیره، <ref>{{cite web|first1=Alexei|last1=Oreskovic|first2=Gerry|last2=Shih|title=Facebook to buy Instagram for $1&nbsp;billion|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-idUSBRE8380M820120410|work=[[Reuters]]|date=April 10, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Evelyn M.|last=Rusli|title=Facebook Buys Instagram for $1 Billion|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/04/09/facebook-buys-instagram-for-1-billion/|website=[[The New York Times]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Bruce|last=Upbin|title=Facebook Buys Instagram For $1 Billion. Smart Arbitrage.|url=https://www.forbes.com/sites/bruceupbin/2012/04/09/facebook-buys-instagram-for-1-billion-wheres-the-revenue/|website=[[Forbes]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> د داسې پلان سره چې شرکت په خپلواکه توګه اداره کړي. <ref name="cnn-acquisition2">{{cite web|author-link=Laurie Segall|first=Laurie|last=Segall|title=Facebook acquires Instagram for $1&nbsp;billion|url=https://money.cnn.com/2012/04/09/technology/facebook_acquires_instagram/|website=[[CNNMoney]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017|archive-date=November 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111201817/https://money.cnn.com/2012/04/09/technology/facebook_acquires_instagram/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|first=Thomas|last=Houston|title=Facebook to buy Instagram for $1&nbsp;billion|url=https://www.theverge.com/2012/4/9/2936375/facebook-buys-instagram|website=[[The Verge]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first1=Josh|last1=Constine|first2=Kim-Mai|last2=Cutler|title=Facebook Buys Instagram For $1 Billion, Turns Budding Rival into Its Standalone Photo App|url=https://techcrunch.com/2012/04/09/facebook-to-acquire-instagram-for-1-billion/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> د برتانیا د عادلانه سوداګرۍ دفتر د اګست په 14، 2012 کې دا تړون تصویب کړ، <ref>{{cite web|title=Facebook's Instagram bid gets go-ahead from the OFT|url=https://www.bbc.com/news/business-19258608|website=[[BBC]]|date=August 14, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> او د اګست په 22، 2012 کې، په متحده ایاالتو کې د سوداګرۍ فدرالي کمیسیون خپلې څیړنې بندې کړې، د دې معاملې پرمخ وړلو ته اجازه ورکوي. <ref>{{cite web|first=Alexei|last=Oreskovic|title=FTC clears Facebook's acquisition of Instagram|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-instagram-idUSBRE87L14W20120823|work=[[Reuters]]|date=August 22, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> د سپتمبر په 6، 2012، د انسټاګرام او فیسبوک ترمنځ معامله په رسمي توګه د 300 ډالرو پیرود قیمت سره وتړل شوه.&nbsp;ملیون نغدې او ۲۳&nbsp;ملیون ونډې سټاک. <ref>{{cite web|url=http://www.zdnet.com/article/facebook-buying-instagram-for-300-million-23-million-shares/|title=Facebook buying Instagram for $300&nbsp;million, 23 million shares|last=Protalinski|first=Emil|date=April 23, 2012|publisher=[[ZDNet]]|access-date=April 22, 2017}}</ref> دا معامله د CNN په وینا د فېسبوک ټاکل شوي لومړني عامه وړاندیز دمخه وتړل شوه. <ref name="cnn-acquisition3">{{cite web|author-link=Laurie Segall|first=Laurie|last=Segall|title=Facebook acquires Instagram for $1&nbsp;billion|url=https://money.cnn.com/2012/04/09/technology/facebook_acquires_instagram/|website=[[CNNMoney]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017|archive-date=November 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111201817/https://money.cnn.com/2012/04/09/technology/facebook_acquires_instagram/|url-status=dead}}</ref> د معاملې قیمت د $ 35 سره پرتله شوی&nbsp;ملیون [[یاهو!]] په 2005 کې د فلکر لپاره پیسې ورکړل شوې. <ref name="cnn-acquisition">{{Cite web}}</ref> [[مارک زاکربرګ|مارک زوکربرګ]] وویل چې فیسبوک "په خپلواکه توګه د انسټاګرام جوړولو او ودې ته ژمن دی." <ref name="cnn-acquisition" /> د وائرډ په وینا، معامله د ''سیسټروم'' $ 400 خالصه کړه&nbsp;ملیون <ref>{{cite magazine|first=Mike|last=Isaac|title=Exclusive: Facebook Deal Nets Instagram CEO $400 Million|url=https://www.wired.com/2012/04/facebook-buys-instagram/|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> د 2012 په نومبر کې، انسټاګرام د ویب پاڼې پروفایلونه پیل کړل، هرچا ته اجازه ورکوي چې د محدود فعالیت سره د ویب براوزر څخه د کاروونکو فیډونه وګوري، <ref>{{cite magazine|first=Mike|last=Isaac|title=Exclusive: Facebook Deal Nets Instagram CEO $400 Million|url=https://www.wired.com/2012/04/facebook-buys-instagram/|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=April 9, 2012|access-date=April 22, 2017}}</ref> همدارنګه د ''بیجونو'' انتخاب، د پروفایلونو سره د لینک کولو لپاره د ویب ویجټ بټنونه. <ref>{{Cite web|date=November 21, 2012|title=Instagram Launches Embeddable "Badges" To Help You Promote Your Beautiful Profile On The Web|url=https://social.techcrunch.com/2012/11/21/instagram-launches-embeddable-badges-to-help-you-promote-your-beautiful-profile-on-the-web/|access-date=April 17, 2021|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> د اپلیکیشن له پیل راهیسې دا د نوم شوي موقعیت ټیګ کولو چمتو کولو لپاره د Foursquare API ټیکنالوژي کارولې. د 2014 په مارچ کې، انسټاګرام د فیسبوک ځایونو کارولو لپاره ټیکنالوژي ازموینه او بدلول پیل کړل. <ref>{{cite web|first=Austin|last=Carr|title=Instagram Testing Facebook Places Integration To Replace Foursquare|url=https://www.fastcompany.com/3028166/instagram-testing-facebook-places-integration-to-replace-foursquare|work=[[Fast Company]]|date=March 25, 2014|access-date=April 24, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Billy|last=Steele|title=Instagram is testing Facebook Places integration for location tagging|url=https://www.engadget.com/2014/03/25/instagram-tests-facebook-places/|website=[[Engadget]]|publisher=[[AOL]]|date=March 25, 2014|access-date=April 24, 2017}}</ref> === 2015-2017: بیا ډیزاین او وینډوز ایپ === د 2015 په جون کې، د ډیسټاپ ویب پاڼې کاروونکي انٹرفیس بیا ډیزاین شوی ترڅو ډیر فلیټ او لږترلږه شي، مګر د هر عکس لپاره د سکرین ډیر ځای سره او د انسټاګرام ګرځنده ویب پاڼې ترتیب سره ورته وي. <ref>{{cite web|first=Jacob|last=Kastrenakes|title=Instagram is launching a redesigned website with bigger photos|url=https://www.theverge.com/2015/6/9/8753023/instagram-website-redesign-launching-bigger-photos|website=[[The Verge]]|date=June 9, 2015|access-date=April 22, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Napier|last=Lopez|title=Instagram for the Web is getting a cleaner, flatter redesign|url=https://thenextweb.com/apps/2015/06/09/instagram-for-the-web-is-getting-a-cleaner-flatter-redesign/|website=The Next Web|date=June 9, 2015|access-date=April 22, 2017|archive-date=December 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203032818/https://thenextweb.com/apps/2015/06/09/instagram-for-the-web-is-getting-a-cleaner-flatter-redesign/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Shadman|first=Aadil|title=Instagram on Web Just Got a Major Design Overhaul|url=https://propakistani.pk/2015/06/11/instagram-on-web-just-got-a-major-design-overhaul/|website=propakistani.pk|date=June 11, 2015}}</ref> سربیره پردې ، د عکسونو یو قطار د ګرځنده ترتیب سره سمون لپاره د پنځو عکسونو پرځای یوازې درې لري. د ''سلایډ شو بینر'' <ref name="prevlayout22">{{Cite web|url=http://lavozmarketing.com/wp-content/uploads/2013/03/Screen-shot-2013-03-08-at-3.12.12-PM-1024x605.png|title=Pre-June-2015 Instagram website layout screenshot with ''"slideshow banner"''}}</ref> <ref name="prevlayout3">{{Cite web|url=https://beta.techcrunch.com/wp-content/uploads/2012/11/screen-shot-2012-11-05-at-9-39-20-am.png|title=Pre-2015 Instagram website layout screenshot.|access-date=2022-07-04|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128193558/https://beta.techcrunch.com/wp-content/uploads/2012/11/screen-shot-2012-11-05-at-9-39-20-am.png|url-status=dead}}</ref> د پروفایل پاڼې په سر کې، کوم چې په ورته وخت کې د کارونکي لخوا د عکسونو اوه عکسونو ټایلونو سلایډ ښودلی، په تصادفي ترتیب کې په مختلفو وختونو کې بدل شوی. برسېره پردې، پخوانۍ زاویه پروفایل عکسونه سرکلر شول. د 2016 په اپریل کې، انسټاګرام د وینډوز 10 ګرځنده اپلیکیشن خپور کړ، د مایکروسافټ او خلکو د کلونو غوښتنې وروسته چې د پلیټ فارم لپاره یو اپلیکیشن خپور کړي. <ref>{{cite web|first=Daniel|last=Rubino|title=Nokia releases #2InstaWithLove social app to put some pressure on Instagram|url=http://www.windowscentral.com/nokia-releases-2instawithlov-social-app-pressure-instagram|website=Windows Central|publisher=Mobile Nations|date=March 5, 2013|access-date=April 8, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Tom|last=Warren|title=Nokia wants Instagram for Windows Phone, piles pressure on with #2InstaWithLove|url=https://www.theverge.com/2013/3/6/4070934/windows-phone-instagram-app-nokia-pressure|website=[[The Verge]]|date=March 6, 2013|access-date=April 8, 2017}}</ref> پلیټ فارم دمخه د انسټاګرام بیټا نسخه درلوده ، لومړی د نومبر په 21 ، 2013 کې د وینډوز تلیفون 8 لپاره خپور شو. <ref>{{cite web|first=Tom|last=Warren|title=Instagram launches on Windows 10 Mobile, finally gets video support|url=https://www.theverge.com/2016/4/28/11525396/instagram-windows-10-mobile-app|website=[[The Verge]]|date=April 28, 2016|access-date=April 8, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Tom|last=Warren|title=Instagram launches on Windows 10 Mobile, finally gets video support|url=https://www.theverge.com/2016/4/28/11525396/instagram-windows-10-mobile-app|website=[[The Verge]]|date=April 28, 2016|access-date=April 8, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Stuart|last=Dredge|title=Instagram arrives on Windows Phone (and yes, you CAN take photos)|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/nov/20/instagram-windows-phone-photos-videos|website=[[The Guardian]]|date=November 20, 2013|access-date=April 8, 2017}}</ref> نوي اپلیکیشن د ویډیوګانو لپاره ملاتړ اضافه کړ (د پوسټونو یا کیسې لیدل او رامینځته کول ، او ژوندی جریان لیدل) ، البم پوسټونه او مستقیم پیغامونه. <ref>{{cite web|first=Tom|last=Warren|title=Instagram launches on Windows 10 Mobile, finally gets video support|url=https://www.theverge.com/2016/4/28/11525396/instagram-windows-10-mobile-app|website=[[The Verge]]|date=April 28, 2016|access-date=April 8, 2017}}</ref> په همدې ډول، د وینډوز 10 شخصي کمپیوټرونو او ټابلیټونو لپاره یو اپلیکیشن د اکتوبر په 2016 کې خپور شو <ref>{{cite web|first=Tom|last=Warren|title=Instagram arrives on Windows 10 PCs and tablets, still not on iPad|url=https://www.theverge.com/2016/10/14/13283082/instagram-arrives-on-windows-10-pcs-and-tablets-still-not-on-ipad|website=[[The Verge]]|date=October 14, 2016|access-date=April 8, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Tom|last=Warren|title=Instagram arrives on Windows 10 PCs and tablets, still not on iPad|url=https://www.theverge.com/2016/10/14/13283082/instagram-arrives-on-windows-10-pcs-and-tablets-still-not-on-ipad|website=[[The Verge]]|date=October 14, 2016|access-date=April 8, 2017}}</ref> د می په میاشت کې، انسټاګرام خپل ګرځنده ویب پاڼه تازه کړه ترڅو کاروونکو ته اجازه ورکړي چې عکسونه اپلوډ کړي، او د سپړنې ټب "لږ وزن" نسخه اضافه کړي. <ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2017/5/8/15562892/instagram-mobile-browser-photo-upload|title=You can now upload Instagram photos from its mobile website|last=Carman|first=Ashley|date=May 8, 2017|website=[[The Verge]]|access-date=May 9, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2017/05/08/instagram-mobile-web/|title=Instagram launches mobile web sharing to pursue global growth|last=Constine|first=Josh|date=May 8, 2017|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|access-date=May 9, 2017}}</ref> د می په 11، 2016 کې، انسټاګرام خپل ډیزاین ته بدلون ورکړ، د اپلیکیشن د کاروونکي انٹرفیس لپاره د تور او سپین فلیټ ډیزاین موضوع، او لږ سکیومورفیسټیک ، ډیر [[wiktionary:abstract|خلاص]] ، "مډرن" او رنګین عکس اضافه کړ. <ref>{{cite web|first=Jacob|last=Kastrenakes|title=Instagram launches redesigned app and icon|url=https://www.theverge.com/2016/5/11/11656252/instagram-redesigns-icon-app|website=[[The Verge]]|date=May 11, 2016|access-date=April 24, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Sarah|last=Perez|title=Instagram's big redesign goes live with a colorful new icon, black-and-white app and more|url=https://techcrunch.com/2016/05/11/instagrams-big-redesign-goes-live-with-a-colorful-new-icon-black-and-white-app-and-more/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=May 11, 2016|access-date=April 24, 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Instagram is changing its iconic logo – here's why|URL=https://www.telegraph.co.uk/technology/2016/05/11/instagram-is-changing-its-iconic-logo--heres-why/}}</ref> د نوي ډیزاین اوازونه لومړی په اپریل کې خپریدل پیل شول ، کله چې ویرج د ''ټیپسټر'' څخه سکرین شاټ ترلاسه کړ ، مګر په هغه وخت کې ، د انسټاګرام ویاند په ساده ډول خپرونې ته وویل چې دا یوازې یو مفهوم و. <ref>{{cite web|first=Casey|last=Newton|title=Instagram is testing a new black-and-white design|url=https://www.theverge.com/2016/4/26/11512718/instagram-redesign-black-white|website=[[The Verge]]|date=April 26, 2016|access-date=April 24, 2017}}</ref> د دسمبر په 6، 2016، انسټاګرام د تبصرو خوښول معرفي کړل. په هرصورت، د پوسټ لایکونو برعکس، هغه کارن چې تبصره یې خپره کړې د دوی د خبرتیا په انبکس کې د تبصرو لایکونو په اړه خبرتیاوې نه ترلاسه کوي. اپلوډر کولی شي په اختیاري توګه پریکړه وکړي چې په پوسټ کې نظرونه غیر فعال کړي. <ref>{{Cite web|url=https://www.bustle.com/articles/198593-how-to-turn-off-comments-for-a-post-on-instagram-avoid-all-the-drama-before|title=How To Turn Off Comments On Instagram|website=Bustle}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://money.cnn.com/2016/12/06/technology/instagram-turn-off-comments/index.html|title=Instagram finally lets users disable comments|first=Sara Ashley|last=O'Brien|date=December 6, 2016|website=CNNMoney|access-date=July 4, 2022|archive-date=December 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203033145/https://money.cnn.com/2016/12/06/technology/instagram-turn-off-comments/index.html|url-status=dead}}</ref> د ګرځنده وېب مخکښ پای د می 4، 2017 راهیسې د عکسونو اپلوډ کولو اجازه ورکوي. د انځور فلټرونه او د ویډیو اپلوډ کولو وړتیا بیاځلي معرفي نه شوه. <ref>{{cite web|last1=Zoll|first1=Keiko|title=Here's How To Use The New Instagram Mobile Website|url=https://www.romper.com/p/how-to-use-instagram-mobile-site-to-post-share-photos-without-the-app-56972|website=Romper|language=en|date=May 10, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|last1=Zoll|first1=Keiko|title=Here's How To Use The New Instagram Mobile Website|url=https://www.romper.com/p/how-to-use-instagram-mobile-site-to-post-share-photos-without-the-app-56972|website=Romper|language=en|date=May 10, 2017}}</ref> د اپریل په 30، 2019 کې، د Windows 10 موبایل ایپ بند شو، که څه هم ګرځنده وېب پاڼه د محدود فعالیت سره د [[Progressive web application|پرمختلونکي ویب غوښتنلیک]] (PWA) په توګه شتون لري. ایپ په وینډوز 10 کمپیوټرونو او ټابلیټونو کې شتون لري ، په 2020 کې PWA ته هم تازه شوی. === 2018-2019: IGTV، د ورته کاونټر لرې کول، مدیریت بدلونونه === د ډیټا پورټ وړتیا په اړه د GDPR مقرراتو سره مطابقت کولو لپاره ، انسټاګرام کاروونکو ته وړتیا معرفي کړه چې د 2018 په اپریل کې د دوی د کاروونکو ډیټا آرشیف ډاونلوډ کړي. <ref>{{Cite web|title=Instagram launches "Data Download" tool to let you leave|url=https://social.techcrunch.com/2018/04/24/instagram-export/|access-date=October 24, 2020|website=TechCrunch|language=en-US|تاريخ الأرشيف=October 26, 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201026140728/https://techcrunch.com/2018/04/24/instagram-export/|url-status=dead|خونديځ نېټه=October 26, 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20201026140728/https://techcrunch.com/2018/04/24/instagram-export/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20201026140728/https://techcrunch.com/2018/04/24/instagram-export/|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026140728/https://techcrunch.com/2018/04/24/instagram-export/}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Gartenberg|first=Chaim|date=April 24, 2018|title=Instagram adds new data download tool to export pictures and user information|url=https://www.theverge.com/2018/4/24/17276106/instagram-data-download-tool-export-privacy-gdpr-compliance|access-date=October 24, 2020|website=The Verge|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Gartenberg|first=Chaim|date=April 24, 2018|title=Instagram adds new data download tool to export pictures and user information|url=https://www.theverge.com/2018/4/24/17276106/instagram-data-download-tool-export-privacy-gdpr-compliance|access-date=October 24, 2020|website=The Verge|language=en}}</ref> IGTV د 2018 کال د جون په 20 پیل شو، د یو واحد ویډیو غوښتنلیک په توګه. د سپتمبر په 24 ، 2018 ، کریګر او سیسټروم په یوه بیان کې اعلان وکړ چې دوی به له انسټاګرام څخه لاس واخلي. <ref>{{cite web|url=https://instagram-press.com/blog/2018/09/24/statement-from-kevin-systrom-instagram-co-founder-and-ceo/|title=Statement from Kevin Systrom, Instagram Co-Founder and CEO|last=Systrom|first=Kevin|publisher=Instagram|date=September 24, 2018|access-date=September 25, 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://www.npr.org/2018/09/25/651383143/instagram-co-founders-to-step-down|Title=Instagram Co-Founders To Step Down|Publisher=NPR|Date=September 25, 2018}}</ref> د اکتوبر په 1، 2018 اعلان شو چې ادم موسیري به د انسټاګرام نوی مشر وي. <ref>{{Cite news|Date=October 1, 2018|Title=Former Facebook News Feed head Adam Mosseri to lead Instagram|URL=https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/former-facebook-news-feed-head-adam-mosseri-lead-instagram-n915531}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Meet Adam Mosseri, the new head of Instagram|URL=https://techcrunch.com/2018/10/01/adam-mosseri-head-of-instagram/|Publisher=TechCrunch|Date=October 1, 2018}}</ref> د فیسبوک F8 په جریان کې، دا اعلان شوی و چې انسټاګرم به په کاناډا کې پیل شي، د نورو کاروونکو لخوا د پوسټ شوي منځپانګې لپاره په عامه توګه ښودل شوي " لکه " شمیرل پیل کړي. <ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/4/30/18523847/instagram-hide-likes-test-canada|title=Instagram will test hiding public like counts in Canada|last=Carman|first=Ashley|date=April 30, 2019|website=The Verge|access-date=December 29, 2019}}</ref> د خوښې شمېرې به یوازې هغه کارونکي ته ښکاره شي چې په اصل کې منځپانګه پوسټ کړې. موسیري وویل چې دا د دې لپاره و چې کاروونکي "یو څه لږ اندیښنه ولري چې دوی په انسټاګرام کې څومره لایکونه ترلاسه کوي او یو څه ډېر وخت د هغه خلکو سره په اړیکه کې تېر کړي چې دوی ورته پام کوي." <ref>{{Cite news|URL=https://www.washingtonpost.com/technology/2019/05/01/heres-why-instagram-is-going-hide-your-likes/?noredirect=on|Title=Here's why Instagram is going to hide your 'likes'|Date=May 1, 2019}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news|URL=https://www.bbc.com/news/world-49026935|Title=Instagram hides likes count 'to remove pressure'|Date=July 18, 2019}}</ref> دا استدلال شوی چې د نورو سره په نسبت کې د خوښیو ټیټ شمېر کولی شي په کاروونکو کې د ټیټ ځان درناوي کې مرسته وکړي. <ref name=":1" /> <ref name=":0">{{Cite web}}</ref> ازمايښت د 2019 په می کې پیل شو، او په جولای کې 6 نورو بازارونو ته وغځول شو. <ref name=":1" /> <ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/4/30/18523847/instagram-hide-likes-test-canada|title=Instagram will test hiding public like counts in Canada|last=Carman|first=Ashley|date=April 30, 2019|website=The Verge|access-date=December 29, 2019}}</ref> پیلوټ د ۲۰۱۹ کال په نومبر میاشت کې په ټوله نړۍ کې پراخ شو. <ref name=":04">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/4/30/18523847/instagram-hide-likes-test-canada|title=Instagram will test hiding public like counts in Canada|last=Carman|first=Ashley|date=April 30, 2019|website=The Verge|access-date=December 29, 2019}}</ref> همدارنګه د 2019 په جولای کې، انسټاګرام اعلان وکړ چې دا به د خدماتو په اړه د ځورونې او منفي تبصرو کمولو لپاره ډیزاین شوي نوي ځانګړتیاوې پلي کړي. <ref name="Bryant2019">{{Cite news|Title=Instagram's anti-bullying AI asks users: 'Are you sure you want to post this?'|URL=https://www.theguardian.com/technology/2019/jul/09/instagram-bullying-new-feature-do-you-want-to-post-this|Date=July 9, 2019}}</ref> د 2019 په اګست کې ، انسټاګرام هم له اپلیکیشن څخه د "فالونګ" ټب لرې کولو پیلوټ پیل کړ ، کوم چې کاروونکو ته اجازه ورکړې وه چې د کاروونکو لخوا د خوښیو او نظرونو فیډ وګوري چې دوی یې تعقیبوي. دا بدلون د اکتوبر په میاشت کې رسمي شو، د محصول مشر ویشل شاه وویل چې دا فیچر لږ کارول شوی او ځینې کاروونکي "حیران شوي" کله چې دوی پوه شول چې د دوی فعالیت په دې ډول څرګندیږي. <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/10/7/20903080/instagram-following-activity-tab-disappearing|title=Instagram's Following tab is going away this week|last=Lee|first=Dami|date=October 7, 2019|website=The Verge|access-date=December 29, 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.mic.com/p/instagrams-following-tab-will-be-removed-for-all-users-19195621|title=Instagram will no longer snitch on your thirsty late-night likes|website=Mic|access-date=December 29, 2019}}</ref> د اکتوبر په 2019 کې، انسټاګرام د پوسټونو شمیر محدودیت معرفي کړ چې د پاڼې سکرول کولو حالت کې لیدل کیږي پرته لدې چې ننوتل. تر دې وخته پورې، عامه پروفایلونه د ټولو کاروونکو لپاره شتون درلود، حتی کله چې ننوتل نه وي. د بدلون په تعقیب ، د یو شمیر پوسټونو لیدو وروسته یو پاپ اپ اړتیا لري چې کارونکي د مینځپانګې لیدو ته دوام ورکولو لپاره لاګ ان شي. <ref>{{cite web|first1=Ravie|last1=Lakshmanan|title=Instagram now forces people to sign in to view public profiles|url=https://thenextweb.com/socialmedia/2019/10/28/instagram-now-forces-people-to-sign-in-to-view-public-profiles/|access-date=May 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030012944/https://thenextweb.com/socialmedia/2019/10/28/instagram-now-forces-people-to-sign-in-to-view-public-profiles/|archive-date=October 30, 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{cite web|first1=Ravie|last1=Lakshmanan|title=Instagram now forces people to sign in to view public profiles|url=https://thenextweb.com/socialmedia/2019/10/28/instagram-now-forces-people-to-sign-in-to-view-public-profiles/|access-date=May 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030012944/https://thenextweb.com/socialmedia/2019/10/28/instagram-now-forces-people-to-sign-in-to-view-public-profiles/|archive-date=October 30, 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{cite web|title=Is there a reason why we can no longer view instagram profiles without having to log in?: Instagram|url=https://www.reddit.com/r/Instagram/comments/di9l35/is_there_a_reason_why_we_can_no_longer_view/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531161115/https://www.reddit.com/r/Instagram/comments/di9l35/is_there_a_reason_why_we_can_no_longer_view/|archive-date=May 31, 2020|access-date=May 31, 2020}}</ref> === 2020-اوسنۍ: نوې ځانګړتیاوې === د 2020 په مارچ کې ، انسټاګرام د "Co-Wating" په نوم یو نوی خصوصیت پیل کړ. نوی فیچر کاروونکو ته اجازه ورکوي چې د ویډیو کالونو له لارې یو بل سره پوسټونه شریک کړي. د انسټاګرام په وینا ، دوی د Co-Watching پیل ته مخه کړه ترڅو د [[کوويډ-۱۹ وبا|COVID-19 وبا په]] پایله کې د ټولنیز واټن له امله د ملګرو او کورنۍ سره په حقیقت کې د وصل کېدو غوښتنې پوره کړي. <ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/instagram-co-watching-feature-group-video-calling-sharing-posts-coronavirus-2020-3|title=Instagram has announced a new feature that lets you share posts over video chat, and the platform sped up the rollout to make it available now that more people are quarantining amid the coronavirus outbreak|work=[[Business Insider]]|access-date=March 24, 2020}}</ref> د 2020 په اګست کې ، انسټاګرام د "ریلز" په نوم یو نوی خصوصیت پیل کړ. فیچر د TikTok سره ورته دی. <ref>{{Cite web|url=https://www.businessofbusiness.com/articles/instagram-reels-tiktok-data-snapchat-influencers/|title=A look inside Reels: Can Instagram's new feature beat TikTok?|website=www.businessofbusiness.com|date=August 11, 2020}}</ref> انسټاګرام د اګست په 2020 کې وړاندیز شوي پوسټونه هم اضافه کړل. د تیرو 48 ساعتونو څخه د پوسټونو له لارې سکرول کولو وروسته ، انسټاګرام د دوی د ګټو پورې اړوند پوسټونه له هغو حسابونو څخه ښیې چې دوی یې نه تعقیبوي. <ref>{{Cite web|last=Carman|first=Ashley|date=August 19, 2020|title=Instagram rolls out suggested posts to keep you glued to your feed|url=https://www.theverge.com/2020/8/19/21373809/instagram-suggested-posts-update-end-feed|access-date=October 23, 2020|website=The Verge|language=en}}</ref> د 2021 په فبروري کې ، انسټاګرام د عمودي کیسې په نوم د نوي فیچر ازموینه پیل کړه ، د ځینو سرچینو لخوا ویل شوي چې د ټیک ټیک څخه الهام اخیستل کیږي. <ref>{{Cite web|date=February 3, 2021|title=Instagram Testing TikTok-Inspired Vertical Stories in Its App|url=https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|access-date=February 4, 2021|website=iPhone Hacks {{!}} #1 iPhone, iPad, iOS Blog|language=en-US|تاريخ الأرشيف=February 3, 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=February 3, 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html}}</ref> په ورته میاشت کې، دوی کیسې ته د فیډ پوسټونو شریکولو وړتیا لرې کولو ازموینه هم پیل کړه. <ref>{{Cite web|date=February 3, 2021|title=Instagram Testing TikTok-Inspired Vertical Stories in Its App|url=https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|access-date=February 4, 2021|website=iPhone Hacks {{!}} #1 iPhone, iPad, iOS Blog|language=en-US|تاريخ الأرشيف=February 3, 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=February 3, 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203213656/https://www.iphonehacks.com/2021/02/instagram-testing-vertical-stories.html}}</ref> د 2021 په مارچ کې ، انسټاګرام یو نوی فیچر په لاره واچاوه چې پکې څلور کسان په یوځل ژوندی کیدی شي. <ref>{{Cite web|last=Carman|first=Ashley|date=March 1, 2021|title=Instagram's new Live Rooms feature lets up to four people go live at once|url=https://www.theverge.com/2021/3/1/22306984/instagram-live-rooms-launch-video|access-date=March 1, 2021|website=The Verge|language=en}}</ref> انسټاګرام دا هم اعلان وکړ چې لویانو ته به اجازه ورنکړل شي چې تنکي ځوانانو ته پیغام ورکړي چې د ماشومانو د خوندیتوب د نویو پالیسیو د یوې برخې په توګه دوی تعقیب نه کړي. <ref name=":72">{{Cite web|title=A safe version of Instagram|url=https://netmag.pk/a-safe-version-of-instagram/|access-date=April 22, 2021|website=NetMag|date=March 20, 2021|language=en-US|خونديځ نېټه=April 30, 2023|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230430170058/https://netmag.pk/a-safe-version-of-instagram/|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230430170058/https://netmag.pk/a-safe-version-of-instagram/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430170058/https://netmag.pk/a-safe-version-of-instagram/}}</ref> <ref name=":42">{{Cite news|date=March 16, 2021|title=Jack Ma's SCMP Joins Hong Kong Media Groups Facing China Control|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-16/jack-ma-s-scmp-joins-hong-kong-media-groups-facing-china-control|access-date=March 16, 2021}}</ref> <ref name=":53">{{Cite web|last=Klar|first=Rebecca|date=March 16, 2021|title=Instagram to restrict direct messages between teens and adults they don't follow|url=https://thehill.com/policy/technology/543280-instagram-to-restrict-direct-messages-between-teens-and-adults-they-dont|access-date=March 16, 2021|website=TheHill|language=en}}</ref> <ref name=":52">{{Cite web|last=Klar|first=Rebecca|date=March 16, 2021|title=Instagram to restrict direct messages between teens and adults they don't follow|url=https://thehill.com/policy/technology/543280-instagram-to-restrict-direct-messages-between-teens-and-adults-they-dont|access-date=March 16, 2021|website=TheHill|language=en}}</ref> د می په 2021 کې ، انسټاګرام په ځینو سیمو کې کاروونکو ته اجازه ورکړه چې د دوی پروفایل پاڼې کې ضمیرونه اضافه کړي. <ref>{{Cite tweet|user=instagram|title=Add pronouns to your profile ✨|number=1392176784028749824|date=May 11, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Carman|first=Ashley|date=May 11, 2021|title=Instagram will let people list their pronouns on their profiles|url=https://www.theverge.com/2021/5/11/22431055/instagram-pronoun-profile-update-setting|access-date=May 15, 2021|website=The Verge|language=en}}</ref> د اکتوبر په 4، 2021، [[فیسبوک]] د 2008 راهیسې ترټولو خراب بند و. بندښت د فیسبوک ملکیت نور پلیټ فارمونه هم اغیزمن کړي، لکه انسټاګرام او [[واټساف|واټس اپ]] . <ref>{{Cite news|Title=Facebook, WhatsApp, Instagram suffer worldwide outage|URL=https://apnews.com/article/facebook-whatsapp-instagram-outage-8b9d3862ed957029e545182a595fdce1}}</ref> امنیتي کارپوهانو ستونزه د احتمالي DNS پورې تړلې په توګه پیژندلې. <ref>{{Cite web|last1=Duffy|first1=Clare|last2=Lyngaas|first2=Sean|date=October 4, 2021|title=Facebook, Instagram, WhatsApp go down|url=https://www.cnn.com/2021/10/04/tech/facebook-instagram-whatsapp-outage/index.html|url-status=live|access-date=October 4, 2021|website=[[CNN Business]]}}</ref> د مارچ په 17، 2022 کې، زوکربرګ پلان تایید کړ چې پلیټ فارم ته د غیر فنجی وړ ټوکنونو (NFTs) اضافه کړي. <ref>{{cite web|last1=Smith|first1=Timothy|title=Zuckerberg Announces Instagram Will Incorporate NFTs|url=https://www.investopedia.com/mark-zuckerberg-flags-nfts-on-instagram-5222404|date=March 16, 2022}}</ref> بیا د می په 7 ، 2022 ، اعلان شو چې انسټاګرام به د ایتیریم ، پولیګون ، سولانا او فلو بلاکچینز څخه د NFTs ملاتړ وکړي. ملاتړ شوی ب featureه ، کوم چې به وړیا وي ، کاروونکو ته به اجازه ورکړي چې د انسټاګرام له لارې د دوی بټوې سره وصل کولو سره خپل کریپټو هنر وښیې. <ref>{{Cite web|last=Nelson|first=Danny|date=2022-05-08|title=Meta's Instagram to Support NFTs From Ethereum, Polygon, Solana, Flow|url=https://www.coindesk.com/business/2022/05/08/metas-instagram-to-support-nfts-from-ethereum-polygon-solana-flow/|access-date=2022-05-10|website=www.coindesk.com|language=en|archive-date=2022-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509200148/https://www.coindesk.com/business/2022/05/08/metas-instagram-to-support-nfts-from-ethereum-polygon-solana-flow/|url-status=dead}}</ref> [[دوتنه:Instagram_versione_(santa_fiora,_peschiera).jpg|کيڼ|بټنوک| یو اصلي انځور (کیڼ اړخ ته) په اوتومات ډول د انسټاګرام لخوا مربع ته اړول شوی ، او د کاروونکي (ښي) په انتخاب کې یو فلټر اضافه شوی.]] [[دوتنه:Instagram_Filters_2011.jpg|کيڼ|بټنوک| د یو غیر پروسس شوي عکس عکس کولاج (پورته کیڼ لور ته) په 2011 کې د 16 مختلف انسټاګرام فلټرونو سره ترمیم شوی]] کاروونکي کولی شي عکسونه او لنډ ویډیوګانې اپلوډ کړي، د نورو کاروونکو فیډونه تعقیب کړي، <ref>{{cite web|last=Buck|first=Stephanie|date=May 30, 2012|title=The Beginner's Guide to Instagram|url=https://www.yahoo.com/news/beginners-guide-instagram-220028085.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429065837/https://www.yahoo.com/news/beginners-guide-instagram-220028085.html|archive-date=April 29, 2016|access-date=April 22, 2017|publisher=[[Yahoo!]]}}</ref> او د ځای په نوم د جیوټاګ عکسونه. <ref>{{cite web|title=Posting & Adding Locations|url=https://help.instagram.com/488619974671134|website=Instagram Help|publisher=Instagram|access-date=April 22, 2017}}</ref> کاروونکي کولی شي خپل حساب د "شخصي" په توګه تنظیم کړي، په دې توګه اړتیا لري چې دوی د نوي پیروانو غوښتنې تصویب کړي. <ref>{{cite web|first=Megan|last=Grant|title=How To Remove Followers On Instagram, As Long As You Have A Private Account|url=https://www.bustle.com/articles/198566-how-to-remove-followers-on-instagram-as-long-as-you-have-a-private-account|website=[[Bustle (magazine)|Bustle]]|publisher=Bustle Digital Group|date=December 6, 2016|access-date=December 7, 2017}}</ref> کاروونکي کولی شي خپل انسټاګرام حساب نورو ټولنیزو شبکو سایټونو سره وصل کړي ، دوی ته وړتیا ورکوي چې پورته شوي عکسونه دې سایټونو ته شریک کړي. <ref>{{cite web|first=Dan|last=Frommer|title=Here's How To Use Instagram|url=http://www.businessinsider.com/instagram-2010-11|website=[[Business Insider]]|date=November 1, 2010|access-date=April 22, 2017}}</ref> د سپتمبر په 2011 کې، د اپلیکیشن نوې نسخه کې نوي او ژوندي فلټرونه ، فوري ټیکټ – شفټ ، د لوړ ریزولوشن عکسونه، اختیاري سرحدونه، یو کلیک روټیشن، او یو تازه آئیکون شامل وو. <ref>{{cite web|first=Jennifer|last=Van Grove|title=Instagram 2.0 Launches: A Faster App With Live Filters & Hi-Res Photos|url=http://mashable.com/2011/09/20/instagram-version-2/|website=[[Mashable]]|date=September 20, 2011|access-date=April 22, 2017}}</ref> <ref>{{cite magazine|first=Duncan|last=Geere|title=Instagram Adds High-Res Photos, New Filters in Version 2.0|url=https://www.wired.com/2011/09/instagram-update/|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=September 20, 2011|access-date=April 22, 2017}}</ref> عکسونه په پیل کې په مربع پورې محدود وو، د 1: 1 اړخ تناسب؛ د اګست 2015 راهیسې، ایپ د پورټریټ او پراخه سکرین اړخ تناسب هم ملاتړ کوي. <ref>{{cite web|first=Ariha|last=Setalvad|title=You can now post full-size landscape and portrait photos on Instagram|url=https://www.theverge.com/2015/8/27/9212523/instagram-full-size-photos-portrait-landscape|website=[[The Verge]]|date=August 27, 2015|access-date=April 22, 2017}}</ref> <ref>{{cite news|first=Rhiannon|last=Williams|title=Instagram finally drops square picture rules to embrace rectangular photos|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/11827747/Instagram-finally-drops-square-picture-rules-to-embrace-rectangular-photos.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/news/11827747/Instagram-finally-drops-square-picture-rules-to-embrace-rectangular-photos.html|archive-date=January 10, 2022|url-access=subscription|url-status=live|website=[[The Daily Telegraph]]|date=August 27, 2015|access-date=April 22, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Ariha|last=Setalvad|title=You can now post full-size landscape and portrait photos on Instagram|url=https://www.theverge.com/2015/8/27/9212523/instagram-full-size-photos-portrait-landscape|website=[[The Verge]]|date=August 27, 2015|access-date=April 22, 2017}}</ref> کاروونکي کولی شي پخوا د کارونکي جیوټاګ شوي عکسونو نقشه وګوري. دا خصوصیت د 2016 په سپتمبر کې لیرې شو، د ټیټ کارونې په حواله. <ref>{{cite web|first=Casey|last=Newton|title=Instagram is getting rid of photo maps|url=https://www.theverge.com/2016/9/6/12817340/instagram-photo-map-removals|website=[[The Verge]]|date=September 6, 2016|access-date=April 28, 2017}}</ref> <ref>{{cite web|first=Emma|last=Hinchcliffe|title=Instagram is killing photo maps|url=http://mashable.com/2016/09/06/instagram-kills-photo-maps/|website=[[Mashable]]|date=September 6, 2016|access-date=April 28, 2017}}</ref> د دسمبر 2016 راهیسې، پوسټونه د اپلیکیشن شخصي ساحه کې "خوندي" کیدی شي. دا خصوصیت د اپریل په 2017 کې تازه شو ترڅو کاروونکو ته اجازه ورکړي چې خوندي شوي پوسټونه په نوم راټولولو کې تنظیم کړي. کاروونکي کولی شي خپل پوسټونه په شخصي ذخیره کولو ساحه کې "آرشیف" کړي، د خلکو او نورو کاروونکو لپاره د لید څخه بهر. دا اقدام د کاروونکو د عکسونو له حذف کولو څخه د مخنیوي لپاره د یوې لارې په توګه لیدل کیده چې د مطلوب شمیر "خوښۍ" نه ترلاسه کوي یا ستړي شوي ، بلکه د عکسونو حذف کولو "بیړني چلند" محدودولو لپاره د یوې لارې په توګه ، کوم چې خدمت بې برخې کوي. د منځپانګې. په اګست کې، انسټاګرام اعلان وکړ چې دا به په تارونو کې د نظرونو تنظیم کول پیل کړي، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې په اسانۍ سره د ځوابونو سره اړیکه ونیسي. د فبروري 2017 راهیسې، تر لسو پورې عکسونه یا ویډیوګانې په یوه پوسټ کې شامل کیدی شي، د مینځپانګې سره د سویپ وړ کیروسل په توګه څرګندیږي. فیچر په اصل کې عکسونه مربع شکل ته محدود کړل، مګر د اګست په میاشت کې یو تازه معلومات ترلاسه کړل ترڅو د دې پرځای د انځور او منظرې عکسونه فعال کړي. د 2018 په اپریل کې ، انسټاګرام د "فوکس موډ" په نوم د پورټریټ موډ نسخه په لاره واچوله ، کوم چې په نرمۍ سره د عکس یا ویډیو شالید روښانه کوي پداسې حال کې چې موضوع په تمرکز کې ساتي کله چې غوره شي. <ref>{{Cite news|URL=https://www.theverge.com/2018/4/10/17217424/instagram-focus-mode-mentions-sticker|Title=Instagram launches a portrait mode and a new way to tag friends in Stories}}</ref> په نومبر کې، انسټاګرام د Alt متن ملاتړ پیل کړ ترڅو د لید ضعیفانو لپاره د عکسونو توضیحات اضافه کړي. دوی یا په اتوماتيک ډول د اعتراض پیژندنې (د موجوده فیسبوک ټیکنالوژۍ په کارولو سره) یا په لاسي ډول د اپلوډر لخوا مشخص شوي. د مارچ په 1، 2021، انسټاګرام د انسټاګرام لایو "کوټې" په نوم یو نوی فیچر پیل کړ چې څلور کسان یوځای ژوند کوي. د می په 2021 کې ، انسټاګرام په انسټاګرام ریلز او کیسې کې د ویډیوګانو لپاره د لاسرسي نوې ځانګړتیا اعلان کړه ترڅو جوړونکو ته اجازه ورکړي چې د دوی مینځپانګې کې تړل شوي سرلیکونه ځای په ځای کړي. === هشتګونه === د 2011 په جنوري کې، انسټاګرام هشټاګ معرفي کړ ترڅو کاروونکو سره مرسته وکړي چې دواړه عکسونه او یو بل ومومي. انسټاګرام کاروونکي هڅوي چې ځانګړي او اړونده دواړه ټاګونه رامینځته کړي ، د دې پرځای چې د "عکس" په څیر عمومي ټکي ټاګ کړي ، ترڅو عکسونه څرګند شي او د انسټاګرام ورته فکر لرونکي کاروونکو راجلب کړي. [[وېشنيزه:انسټګرام]] [[وېشنيزه:وينډوز]] [[وېشنيزه:مایکروساف]] [[وېشنيزه:فيسبوک]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] h3r3q9u53aunrd2kzj9qfrx6xkiufdi 0 62596 364052 361763 2026-05-18T04:32:26Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364052 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''د فرانسې اقتصاد''' خورا پرمختللی او بازار ته متمايل دی. دا د ۲۰۲۲ نومي اټکلونو اووم لوی او د د پېرودلو د ځواک برابرۍ “PPP” (Purchasing Power Parity) [بېلابېلو هېوادونو کې د نرخونو اندازه ده، چې د هېوادونو د بشپړ پېر ځواک د پرتلنې لپاره د ځانګړو توکو له بيو څخه ګټه پورته کوي] له مخې لسم لوی اقتصاد دی، چې د نړۍ د ناخالص کورني توليد ۳،۳ سلنه جوړوي. د فرانسې اقتصاد د المان او انګليستان له اقتصاد څخه وروسته د اروپا درېيم تر ټولو لوی اقتصاد دی. <ref>{{cite book|last1=Prasad|first1=Monica|author-link=Monica Prasad|date=2006|title=The Politics of Free Markets: The Rise of Neoliberal Economic Policies in Britain, France, Germany, and the United States|url=https://books.google.com/books?id=7OzkOJURFJIC&q=France+is+a+market+economy|publisher=[[University of Chicago Press]]|page=328|isbn=9780226679020}}</ref><ref>{{Cite web |title=GDP European countries |url=https://www.statista.com/statistics/685925/gdp-of-european-countries/ |access-date=2020-11-28 |website=Statista |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Global Economy Watch - Projections > Real GDP / Inflation > Share of 2016 world GDP |url=http://www.pwc.com/gx/en/issues/economy/global-economy-watch/projections.html |access-date=23 June 2017 |website=PWC}}</ref> فرانسه يو متنوع اقتصاد لری، چې د خدمتونو د څانګې يا برخې له لورې حاکم دی (چې په ۲۰۱۷ ز کال کې د خپل ناخالص کورني توليد د ۷۸،۸ سلنه استازولي کوي)، په داسې حال کې چې صنعتي برخه يې د ناخالص کورني توليد ۱۹،۵ سلنه او لومړنۍ يا بنسټيزه برخه يې د پاتې ٪۱،۷ ځواب ويونکې ده. فرانسه په ۲۰۲۰ ز کال اروپا کې د باندني مستقيمې پانګونې “Foreign Direct Investment” تر ټولو لوی ترلاسه کونکی او د څېړنې او پرمختګ برخه کې د اروپا دويم تر ټولو لوی مصرف کوونکی هېواد و. دا هېواد د بلومبرګ نوښت د ۲۰۲۰ زکال لړيال “Bloomberg Innovation Index” له مخې د نړۍ د لسو نوښتګرو هېوادونو له ډلې او د ۲۰۱۹ ز کال د نړيوالې سيالۍ راپور “Global Competitiveness Report” له مخې په نړيواله کچه ۱۵ سيال هېواد و، چې د همدې ادارې د ۲۰۱۸ ز کال د راپور په پرتله دوه درجې پورته و. فرانسه د نړۍ پينځم او له المان څخه وروسته په اروپا کې دويم لوی سوداګريز هېواد دی. دا هېواد د ګرځندويۍ له مخې د نړۍ تر ټولو زيات کتل شوی ځای او همدارنګه د اروپايي ټولنې مخکښ کرنيز ځواک هم دی. <ref>[https://www.eulerhermes.com/en_global/economic-research/country-reports/France.html Country profile: France], [[Euler Hermes]]</ref><ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/ Country profil: France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316080837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/ |date=2022-03-16 }}, [[CIA World factbook]]</ref><ref name="FDI">[https://www.ey.com/en_gl/attractiveness/20/how-can-europe-reset-the-investment-agenda-now-to-rebuild-its-future How can Europe reset the investment agenda now to rebuild its future?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919025614/https://www.ey.com/en_gl/attractiveness/20/how-can-europe-reset-the-investment-agenda-now-to-rebuild-its-future |date=2020-09-19 }}, [[Ernst&Young|EY]], 28 May 2020</ref><ref>[http://uis.unesco.org/apps/visualisations/research-and-development-spending/ How does your country invest in R&D ?], [[UNESCO Institute for Statistics]] (retrieved on 27 September 2020)</ref><ref>[https://www.businessinsider.com/these-are-the-10-most-innovative-countries-bloomberg-says-2020-1?IR=T These are the world's most innovative countries], [[Business Insider]]</ref><ref>{{cite web |title=Tourism industry sub-sectors: COUNTRY REPORT – FRANCE |url=http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/tourism/tourism-business-portal/documents/business/internationalisation/france_country_report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217192231/http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/tourism/tourism-business-portal/documents/business/internationalisation/france_country_report.pdf |archive-date=17 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |year=2014 |title=UNWTO Tourism Highlights 2014 Edition |url=http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights14_en_hr_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217141742/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights14_en_hr_0.pdf |archive-date=17 December 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Competitiveness Report 2019 |url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_TheGlobalCompetitivenessReport2019.pdf}}</ref><ref>[https://import-export.societegenerale.fr/en/country/france/market-sectors France: the market] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210219011017/https://import-export.societegenerale.fr/en/country/france/market-sectors|date=19 February 2021}}, [[Société Générale]] (latest Update: September 2020)</ref> د پيسو نړيوال صندوق “International Monetary Fund (IMF)” د راپور له مخې فرانسه په ۲۰۲۱ ز کال کې د يو اوسېدونکي لپاره د ۴۴،۹۹۵ امريکايي ډالرو سړي سر ناخالص کورني توليد له مخې د نړۍ ۲۹ هېواد و. دا هېواد په ۲۰۱۹ ز کال کې د ۰،۹۰۱ ارزښت په لرلو سره د ملګرو ملتونو د انساني پرمختګ لړيال “Human Development Index” کې لښتليک شوی و، چې خورا لوړ انساني پرمختګ په ګوته کوي. د يادونې وړ ده چې ياد هېواد په همدې کال کې د فساد پوهېدنو لړيال “Corruption Perceptions Index” کې ۲۳ هېواد و. <ref name="HDIFR">{{cite web |title=Human Development Index 2018 Statistical Update |url=http://hdr.undp.org/en/2018-update |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118122652/http://hdr.undp.org/en/2018-update |archive-date=18 November 2018 |access-date=10 July 2019 |website=hdr.undp.org |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Corruption Perceptions Index 2018 Executive summary p. 2 |url=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |access-date=10 July 2019 |website=transparency.org |publisher=[[Transparency International]] |تاريخ الأرشيف=21 April 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=21 April 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf }}</ref> پاريس يو مخکښ نړيوال او د نړۍ له پراخه ناخالص کورني توليد لرونکو ښارونو څخه دی. دا ښار د هغو کارخانو د ګڼې له مخې د اروپا د لومړني او د نړۍ د درېيم ښار په توګه ډلبندي کېږي، چې د بخت “Fortune” په “Fortune Global 500” کې ډلبندي شوي دي. پاريس په ۲۰۱۸ ز کال کې ۷۳۸ بيليون امريکايي ډالر (يا د بازار د تبادلې نرخونو کې ۸۸۲ بيليون امريکايي ډالر) يا د فرانسوي اقتصاد نږدې درېيمه برخه توليد کړه، په داسې حال کې چې د پاريس د لويې ښاري سيمې اقتصاد (چې د لندن په ګډون اروپا کې تر ټولو لوی ښار دی) د فرانسې د ناخالص کورني توليد نږدې يو پر درې برخه يا ۱.۰ ترېليون ډالر توليدوي. پاريس د “KPMG” په نوم د مسلکي خدمتونو ګڼ ملتي شبکې له لورې په ۲۰۱۹ زکال کې د نړۍ دويم تر ټولو زړه راښکونکي نړيوال ښار په توګه ډلبندي شوی دی. د دې ښار مرکزي سوداګريزه سيمه لا ډيفينس “La Defense” په ۲۰۱۷ ز کال کې د Ernst and Young له لورې د اروپا لويه وچه او نړۍ کې د څلورمې مخکښې سوداګريزې سيمې په توګه ډلبندي شوی و. د اقتصادي همکاريو او پرمختګ سازمان “OECD” مرکزي اداره په پاريس کې ده، چې د هېواد مالي پلازمېنه ده. د هېواد نور ستر اقتصادي مرکزونه ليون “Lyon”، تولوس “Toulouse” (د اروپا د فضايي صنعت مرکز)، مارسيلي “Marseille” او ليلي “Lille” دي. <ref>[https://www.iied.org/global-geography-world-cities The global geography of world cities], iied, 9 July 2020</ref><ref>[https://parisladefense.com/en/choisir-paris-la-defense 10 reasons to move to Paris La Défense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201104144655/https://parisladefense.com/en/choisir-paris-la-defense |date=2020-11-04 }}, Official website of [[Paris La Défense]]</ref><ref>{{Cite web |title=Database - Regions - Eurostat |url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/regions/data/database}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Wealth PPP Distribution: Who Are The Leaders Of The Global Economy? - Full Size |url=https://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html |access-date=2021-10-21 |website=www.visualcapitalist.com}}</ref><ref>[https://gp-investment-agency.com/wp-content/uploads/2019/06/GlobalCitiesInvestmentMonitor2019web-compressed.pdf Global Cities Investment Monitor 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210520084454/https://gp-investment-agency.com/wp-content/uploads/2019/06/GlobalCitiesInvestmentMonitor2019web-compressed.pdf |date=2021-05-20 }}, ''[[KPMG]]'', 2019</ref><ref>[https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf The attractiveness of world-class business districts: Paris La Défense vs. its global competitors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718045821/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf |date=2020-07-18 }}, [[Ernst & Young|EY]], November 2017</ref> د فرانسې اقتصاد وروسته د ۲۰۰۰ زکالونو د وروستيو شاتګ يا کړکېچ ته ننوت او داسې ښکاره شو، چې يوازې د راټولېدنې يا انقباض د څلورمې برخې په زغملو سره يې د خورا زياتو اغېزمنو اقتصادونو په پرتله مخکې پرېښود. که څه هم فرانسې په ۲۰۱۲ زکال کې د صفر سلنه، ۲۰۱۳ ز کال کې د ۰،۸ سلنه او په ۲۰۱۴ ز کال کې د ۰،۲ سلنه اقتصادي پراختيا په لرلو سره د ۲۰۱۲ او ۲۰۱۴ ز کالونو تر منځ ثابته وده وازمايله. دا اقتصادي وده په ۲۰۱۵ ز کال کې په ٪۰،۸ ودې سره لوړه شوه، چې ورپسې په ۲۰۱۶ ز کال کې اقتصادي وده ٪۱،۱، ۲۰۱۷ ز کال کې ٪۲،۲ او په ۲۰۱۸ ز کال کې ۲،۱ سلنه ته پورته شوه. د فرانسې د اقتصادي حالت څارونکې ادارې “OFCE” (Observatoire Français des Conjonctures Economiques) له نظره د ۲۰۱۹ ز کال لپاره د تمې وړ ودې کچه ٪۱،۳ وه. <ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2009/08/13/news/international/europe_economy.reut/index.htm|agency=CNN|title=Germany, France pull out of recession|date=13 August 2009|access-date=10 July 2022|archive-date=11 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811142734/https://money.cnn.com/2009/08/13/news/international/europe_economy.reut/index.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=5. Report for Selected Countries and Subjects |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=84&pr.y=2&sy=2010&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDP_RPCH&grp=0&a= |publisher=International Monetary Fund}}</ref><ref>{{Citation|title=Observatoire français des conjonctures économiques|date=2021-12-09|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Observatoire_fran%C3%A7ais_des_conjonctures_%C3%A9conomiques&oldid=188707638|work=Wikipédia|language=fr|access-date=2022-01-26}}</ref> == شرکتونه == فرانسه د ۵۱ هغو شرکتونو په درلودلو سره چې د نړۍ د ۵۰۰ لويو شرکتونو برخه دي، د ۲۰۲۰ ز کال د بخت نړيوال ۵۰۰ شرکتونو “Fortune Global 500” کې د ۲۰۲۰ ز کال تر ټولو زيات اروپايي استازی هېواد و، چې د شرکتونو د کچې له مخې له المان (۲۷ شرکتونه) او انګليستان (۲۲ شرکتونه) څخه مخکې و. <ref name="forbes">{{Cite web |title=Global 500 |url=https://fortune.com/global500/2020/ |access-date=10 August 2020 |website=Fortune |language=en}}</ref> همدارنګه فرانسه د ۲۰۲۰ ز کال تر اګسټ پورې هغه هېواد و، چې د ټولو پانګو د ٪۳۶،۴ په وړاندې کولو سره يې د يورو سيمې په “EURO STOXX 50” [د د يورو زون ونډو لړيال] کې تر ټولو ډېره ونډه درلوده او المان د ٪۳۵،۲ پانګې په درلودلو ورڅخه وروسته و. <ref>[https://www.stoxx.com/document/Bookmarks/CurrentFactsheets/SX5GT.pdf EURO STOXX 50], 31 August 2020</ref> بېلابېل فرانسوي شرکتونه لکه د بيمې برخه کې “AXA” او د هوايي لېږد رالېږد برخه کې د “Air France” شرکتونه په خپلو صنعتونو کې د تر ټولو لويو شرکتونو ډله کې ځای نيسي. د ښکلا او مصرفي توکي ورپورې په ځانګړي ډول تړلي دي، چې “L’Oreal” په کې د نړۍ په کچه د سيمسارۍ تر ټولو لوی شرکت دی؛ په داسې حال کې چې “LVMH” او “Kering” شرکتونه يې د نړۍ په کچه د ښکلا يا تجمل توليد دوه ستر شرکتونه دي. د انرژۍ او ګټورتوب برخه کې “GDF-Suez” او “EDF” شرکتونه د نړۍ د لويو انرژي شرکتونو له ډلې څخه دي او “Aveva” د هستوي انرژۍ يو لوی شرکت دی. “Veolia Environment” د نړۍ په کچه د چاپيريالي خدمتونو او اوبو مديريت تر ټولو لوی شرکت دی، “Vinci Sa”، “Bouygues” او “Eiffage” لوی جوړښتي يا ساختماني شرکتونه دي، “Michelin” د اربې (ټاير) له درې غوره توليدوونکو شرکتونو څخه دی، “JCDecaux” د باندنيو اعلاناتو برخه کې د نړۍ تر ټولو لوی شرکت دی، “BNP Paribas”، Credit Agricole” او “Societe General” د پانګې له مخې د نړۍ په تر ټولو لويو شرکتونو کې ځای لري او “Capgemini” او “Atos” د ټيکنالوژي له لويو مشورتي شرکتونو څخه دي. <ref>{{cite magazine|title=Global 2000 Leading Companies|magazine=[[Forbes]]|url=https://www.forbes.com/global2000/list/#header:revenue_sortreverse:true_industry:Airline|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423003358/http://www.forbes.com/global2000/list#header:revenue_sortreverse:true_industry:Airline|url-status=dead|archive-date=23 April 2011|date=May 2015}}</ref> کاريفور “Carrefour” د عايد له پلوه د نړۍ دويم ستر پرچون ډله ده. ټوټل “Total” د نړۍ څلورم تر ټولو لوی خصوصي د تېلو شرکت دی. ډانون “Danone” د خوړو برخه کې د نړۍ پينځم او د منرالي اوبو د توليد برخه کې د نړۍ تر ټولو لوی شرکت دی. سانوفي “Sanofi” د نړۍ په کچه د دوا جوړولو پينځم لوی شرکت دی، “Publicis” د نړۍ درېيم اعلاني شرکت دی، “Groupe PSA” د کوچنيو موټرانو د جوړولو برخه کې د نړۍ شپږم او د اروپا دويم ستر شرکت دی، “Accor” د اروپايي هوټل مخکښ ډله ده او السټوم “Alstom” د اورګاډي چلونه کې د نړۍ مخکښ د ډبرو سکاره دي. == فرانسې د دولتي همغږۍ == فرانسې د دولتي همغږۍ يا نظم له مخې د عصريتوب يوه مهمه او خورا بريالۍ خپرونه پيل کړه. د “dirigisme” په نوم اقتصادي نظريې د دې خپرونې ډېری برخه د ۱۹۴۴ او ۱۹۸۳ زکالونو تر منځ د حکومتونو له لورې پلې شوه او د لېږد رالېږد، انرژۍ او مخابراتو او همدارنګه ځانګړو پروژو سره د يو ځای کېدو يا په کې د بوخت کېدلو په موخه يې خصوصي شرکتونو ته د بېلابېلو انګېزو په شان، د معلومه صنعتونو دولتي واک يا کنترول په کې ښکېل کړ. د يادونې وړ ده چې “dirigisme” هغه اقتصادي نظريه ده، چې يو دولت په کې د پانګه وال بازار اقتصاد باندې يوازې د منظمې لاسوهنې ونډې پر وړاندې د پياوړي لارښود ونډه لوبوي. د ولسمشر فرانکويس ميتررېنډ “Francois Mitterrand” د ۱۹۸۱ ز کال ټاکنې د اقتصاد په حکومتي واک کې د لنډ مهالي زياتوالي شاهد وو، چې زيات صنعتونه او خصوصي بانکونه يې ملي کړل. د زيات شوي “dirigisme” دا بڼه په ۱۹۸۲ ز کال کې تر نيوکې لاندې راغله. په ۱۹۸۳ زکال کې حکومت پرېکړه وکړه، چې له “dirigisme” څخه لاس واخلي او د “rigueur” (سختۍ) يا شرکت يوه دوره پيل کړي. په پايله کې حکومت له اقتصادي لاسوهنو يا منځګړيتوب څخه په پراخ ډول مات شو. که څه هم ځيني ځانګړتياوې يې پاتې دي، مګر “dirigisme” اقتصادي نظريه اوسمهال په اړين ډول له پامه غورځول شوې ده. د فرانسې اقتصاد په اروپا کې د نورو هېوادونو په پرتله د حکومتي لارښوونې او پلان له مخې زياته وده او بدلون وکړ. د پراخه ازاد اقتصاد اوسېدلو سره سره حکومت په اقتصاد کې د پام وړ ونډې لوبولو ته دوام ورکوي. د بېلګې په ډول: په ۲۰۱۴ ز کال کې د ناخالص کورني توليد د ٪۵۶ حکومتي مصرف په اروپايي ټولنه کې دويم تر ټولو ستر مصرف دی. د کار حالتونه او مزدورۍ په کې خورا منظم دي. حکومت د انرژۍ د توليد او وېش، کوچنيو موټرانو، فضايي صنعت، کښتۍ جوړونې، د وسلې صنعت، برېښنايي صنعت، ماشين صنعت، فلزاتو، تېلو، کيمياوي صنعت، لېږد رالېږد او مخابراتو په ګډون بېلابېلو برخو يا سکتورونو کې شرکتونو کې د ونډو يا اسهامو خپلولو ته دوام ورکوي. <ref>{{Cite web |title=L'Agence des participations de l'État |url=https://www.economie.gouv.fr/agence-participations-etat}}</ref><ref>{{Cite web |title=Groupe Caisse des Dépôts &#124; Ensemble, faisons grandir la France |url=https://www.caissedesdepots.fr/en}}</ref> == سرچينې == 80erlzv8zh7k8gbp8e3548201ph9i2q 0 62654 364063 363719 2026-05-18T08:26:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364063 wikitext text/x-wiki د '''فیسبوک پلیټ فارم''' د خدماتو، وسیلو او محصولاتو ټولګه ده چې د ټولنیزې شبکې خدمت [[فیسبوک]] لخوا چمتو شوې د دریمې ډلې پراختیا کونکو لپاره د دوی خپل غوښتنلیکونه او خدمات رامنځته کوي چې په فیسبوک کې ډیټا ته لاسرسی لري. <ref name="CNN">{{Cite news|URL=https://money.cnn.com/2007/05/24/technology/facebook.fortune/|Title=Facebook's plan to hook up the world|Publisher=CNN|Date=2007-05-29|Author=Kirkpatrick, David|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-12|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226142813/https://money.cnn.com/2007/05/24/technology/facebook.fortune/|url-status=dead}}</ref> د فیسبوک اوسنی پلیټ فارم په<time>۲۰۱۰کال</time> کې پیل شو . <ref name="F8">{{Cite news|URL=https://developers.facebook.com/blog/post/564/|Title=How To: Get Started with the Open Graph|Publisher=Facebook|Date=2011-09-23|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-12|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206134048/https://developers.facebook.com/blog/post/564/|url-status=dead}}</ref> پلیټ فارم د برنامه کولو مخپاڼو او وسیلو ټولګه وړاندیز کوي کوم چې پراختیا کونکو ته دا وړتیا ورکوي چې د شخصي اړیکو خلاص " ټولنیز ګراف " سره يوځای شي او نور شیان لکه سندرې ، ځایونه او [[فیسبوک پاڼې]]. په [[facebook.com]] کې غوښتنلیکونه، بهرنۍ ویب پاڼې، او وسایلو ته لاسرسی ولري. == تاریخ == فیسبوک د 2007 کال د می په 24 مه نېټه د فیسبوک پلیټ فارم په لاره واچاوه، چې د سافټویر پراختیا کوونکو لپاره یو چوکاټ چمتو کوي ترڅو غوښتنلیکونه رامنځته کړي چې د فېسبوک اصلي ځانګړتیاوو سره اړیکه ونیسي. <ref name="CNN"/> <ref name="F8"/> د فیسبوک مارک اپ ژبه په ورته وخت کې د مارک اپ ژبه معرفي شوه؛ دا د غوښتنلیکونو "بدل او احساس" دودیز کولو لپاره کارول کیږي چې پراختیا کونکي یې رامنځته کوي. د فیسبوک له پلیټ فارم څخه مخکې، فیسبوک د فیسبوک په وېب پاڼه کې پخپله ډیری اپلیکیشنونه جوړ کړي وو، له هغې ډلې د ډالۍ يادونه کولای شو،د فيسبوک کاروونکو ته اجازه وه چې یو بل ته مجازی ډالۍ واستوي، مارکیټ پلیس ، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې وړیا محرم اعلانونه پوسټ کړي، د فیسبوک پیښې، کاروونکو ته د دوی د خبرتیا یوه طریقه ورکړي. د راتلونکو پیښو په اړه ملګري، ویډیو ، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې د کور جوړ شوي ویډیوګانې یو بل سره شریک کړي، <ref>{{Cite news|URL=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070705.wgtfacebook05/BNStory/Technology/|Title=Facebook users embracing the Marketplace|Date=2007-07-05|Author=George-Cosh, David}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Schwankert, Steven |date=2007-05-25 |title=Facebook Launches Video System |url=http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |access-date=2008-05-03 |website=[[PC World (magazine)|PC World]] |تاريخ الأرشيف=2009-03-23 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |url-status=dead |خونديځ نېټه=2009-03-23 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |archive-url=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws }}</ref> او د ټولنیزو شبکو لوبه ، چیرې چې کاروونکي کولی شي د خپلو ملګرو سره اړیکې وکاروي ترڅو د دوی په لوبو کې پرمختګ کې مرسته وکړي. د فیسبوک پلیټ فارم د بهرنی شریکانو لپاره دا ممکنه کړې چې ورته غوښتنلیکونه جوړ کړي. <ref name="CNN" /> <ref name="F8" /> ډیری مشهور لومړني ټولنیز شبکې لوبې به وړتیاوې سره یوځای کړي. د مثال په توګه ، د غوښتنلیک غوره ځای ته د رسیدو لپاره یو له لومړنیو لوبو څخه ، (لیل) ګرین پیچ ، ملګرو ته د پیښې خبرتیاو سره ګډ مجازی ډالۍ او د کازونو له لارې خیراتونو کې ونډې. د دریمې ډلې شرکتونه د غوښتنلیک میټریک چمتو کوي، او ډیری بلاګونه د فیسبوک غوښتنلیکونو لپاره د غږ په ځواب کې راپورته شوي. <time datetime="2007-07-04"> د ۲۰۰۷ جولای په ۴مه</time>,الټراوينچرز اعلان وکړ چې د "الټرا يو فيسبوک پانګې اچونې شرکت" د نړۍ لومړنی او يوازېنی د فیسبوک پانګونې شرکت دی. <ref name="Altura">{{Cite news|URL=http://www.altura.com/|Title=Altura Ventures news|Publisher=Altura Ventures|Date=2007-07-04}}</ref> <time datetime="2007-08-29">د 2007 کال د اګست ۲۹</time> مه فیسبوک د اپلیکیشنونو د مقبولیت اندازه کولو طریقه بدله کړه، د ډېرو ښکېلو اپلیکیشنونو پاملرنه یې وکړه، تر نیوکو وروسته چې د غوښتنلیکونو درجه بندي یوازې د هغو کسانو شمېر چې دا اپلیکیشن یې نصب کړی و، خورا ډېر ویروس ته ګټه ورکوي، مګر بې ګټې دي. غوښتنلیکونه <ref name="Facebook">{{Cite news|URL=https://www.facebook.com/developers/|Title=A shift to engagement|Publisher=Facebook|Date=2007-08-29}}</ref> ټیک بلاګ ویلیواګ د فیسبوک اپلیکیشنونو باندې نیوکه کړې او دوی یې د "بې ګټې کارنوکوپیا" په توګه بللي. <ref>{{Cite web |date=2005-09-26 |title=Can a Facebook app possibly be useful? |url=http://gawker.com/303819/can-a-facebook-app-possibly-be-useful |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203090148/http://gawker.com/303819/can-a-facebook-app-possibly-be-useful |archive-date=2013-12-03 |access-date=2007-10-16 |publisher=Valleywag.com}}</ref> نورو غوښتنه کړې چې د دریمې ډلې غوښتنلیکونه محدود کړي ترڅو د فېسبوک کارونکي تجربه خرابه نشي. <ref>{{Cite web |last=Timmons, Zack |date=2007-12-03 |title=Useless applications plague Facebook |url=http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2007/12/03/Campus/Useless.Applications.Plague.Facebook-3128521.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309120240/http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2007/12/03/Campus/Useless.Applications.Plague.Facebook-3128521.shtml |archive-date=2008-03-09 |access-date=2008-03-05 |publisher=The Lantern}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lee, Tim |date=2007-11-30 |title=Irritating Your Customers Is Almost Never A Good Business Strategy |url=http://techdirt.com/articles/20071130/110033.shtml |access-date=2008-03-05}}</ref> هغه غوښتنلیکونه چې په پلیټ فارم کې رامینځته شوي د [[سترنج|شطرنج]] شامل دي ، کوم چې دواړه کاروونکو ته اجازه ورکوي چې له خپلو ملګرو سره لوبې وکړي. <ref>{{Cite web |title=Chess |url=https://www.facebook.com/apps/application.php?id=2427617054&ref=s |access-date=2008-03-15 |publisher=Facebook}}</ref> په داسې لوبو کې، د کارونکي حرکتونه په ویب پاڼه کې خوندي شوي، د بل حرکت ته اجازه ورکوي چې د تیر حرکت څخه سمدستي وروسته په هر وخت کې ترسره شي. <ref>{{cite news|access-date=2008-03-15|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/11/20/BU5LTFF6N.DTL&type=business|title=Mountain View startup Meebo aims to revolutionize instant messaging|work=[[San Francisco Chronicle]]|first=Ryan|last=Kim|date=2007-11-20|archive-date=2008-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001004012/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/11/20/BU5LTFF6N.DTL&type=business|url-status=dead}}</ref> لخوا<time datetime="2007-11-03"> د ۲۰۰۷ کال د نومبر ۳مه</time> په فیسبوک کې اوه زره اپلیکیشنونه جوړ شوي چې هره ورځ سل نور جوړیږي. <ref>{{Cite news|URL=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/11/02/AR2007110201894_pf.html|Title=Widgets Become Coins of the Social Realm|Date=2007-11-03|Author=Rampell, Catherine}}</ref> د دوهم کلني F8 پراختیا کونکو کنفرانس لخوا<time datetime="2008-07-23"> د جولای ۲۳، ۲۰۰۸</time> ، د غوښتنلیکونو شمیر 33,000 ته لوړ شوی ، <ref>{{Cite news|URL=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/23/BU7C11TAES.DTL|Title=Developers compete at Facebook conference|Author=Ustinova|Date=2008-07-23|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-12|archive-date=2008-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804160746/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/23/BU7C11TAES.DTL|url-status=dead}}</ref> او د راجستر شوي پراختیا کونکو شمیر له 400,000 څخه ډېر شوی. <ref>{{Cite web |date=2008-07-23 |title=Facebook Expands Power of Platform Across the Web and Around the World |url=https://www.facebook.com/press/releases.php?p=48242 |access-date=2008-08-14 |publisher=Facebook}}</ref> د فېسبوک ادغام د Xbox 360 او Nintendo DSi لپاره اعلان شو<time datetime="2007-06-01"> د جون 1، 2009</time> په E3 کې. <ref>{{Cite web |date=2015-02-08 |title=Microsoft E3 Announcement |url=http://www.neelscompany.com/e3-2009-fun-friends-biggest-social-network-planet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208161155/http://www.neelscompany.com/e3-2009-fun-friends-biggest-social-network-planet/ |archive-date=2015-02-08 |publisher=Neelscompany.com}}</ref> پر<time datetime="2009-11-18"> 18 نومبر 2009</time> ، سوني د فیسبوک سره د یو ځای کیدو اعلان وکړ ترڅو د مختلف نوو ځانګړتیاو لومړی پړاو وړاندې کړي ترڅو د PlayStation <ref>{{Cite web |date=2009-11-18 |title=Sony to Offer Richer Online Social Experience to PS3 Owners With Facebook Integration |url=http://ps3.ign.com/articles/104/1046814p1.html |access-date=2010-05-06 |publisher=ign.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> آنلاین ټولنیزو تجربو ته وده ورکړي. پر<time datetime="2010-02-02"> د ۲۰۱۰ کال د فبروري ۲</time> ، فیسبوک د خلاصې سرچینې پروژې په توګه د ''PHP لپاره د هپ هپ'' خوشې کول اعلان کړل. <ref>{{Cite web |last=Kincaid |first=Jason |title=Live From Facebook's HipHop Technology Tasting |url=https://techcrunch.com/2010/02/02/facebook-hiphop-presentation/ |access-date=6 July 2010 |website=techcrunch.com |publisher=© 2010 TechCrunch}}</ref> مارک زوکربرګ وویل چې د هغه ټیم د فیسبوک څخه د فیسبوک لټون انجن رامینځته کوي. <ref>{{cite web |last=Kincaid |first=Jason |title=Live From Facebook's HipHop Technology Tasting |url=https://techcrunch.com/2010/02/02/facebook-hiphop-presentation/ |access-date=6 July 2010 |work=techcrunch.com |publisher=© 2010 TechCrunch}}</ref> "فیسبوک د خلکو پوښتنو ته د ځواب ویلو لپاره خورا ښه ځای لري. په یو وخت کې، موږ به. موږ یو ټیم لرو چې په دې کار کوي، "مارک زوکربرګ وویل. د هغه لپاره، د دودیز لټون انجنونه ډیرې پایلې بیرته راګرځوي کوم چې اړین پوښتنو ته ځواب نه ورکوي. "د لټون انجنونه واقعیا اړتیا لري چې د ځوابونو سیټ رامینځته کړي: 'زه یوه ځانګړې پوښتنه لرم، زما لپاره دې پوښتنې ته ځواب ووایاست.' پر<time datetime="2014-06-10"> 10 جون 2014</time> ، فیسبوک اعلان وکړ Haxl، د هاسکیل کتابتون چې لیرې ډیټا ته لاسرسی اسانه کوي ، لکه ډیټابیس یا ویب میشته خدمات. <ref>{{cite news|access-date=2014-06-10|url=https://code.facebook.com/posts/302060973291128/open-sourcing-haxl-a-library-for-haskell/|title=Open-sourcing Haxl, a library for Haskell|work=Facebook Code}}</ref> === د وسایلو جوړونکو سره ملګرتیا === په 2007 کې پیل شوي، فیسبوک لږترلږه د 60 هینډسیټ جوړونکو سره د معلوماتو شریکولو ملګرتیا جوړه کړه، په شمول د [[اپل شرکت|ایپل]] ، [[امازون|ایمیزون]] ، بلیک بیري ، [[مايکروسافټ|مایکروسافټ]] او [[سامسونگ|سامسنګ]] . <ref name="nyt-2018-06-03">{{Cite news|Title=Facebook Gave Device Makers Deep Access to Data on Users and Friends|URL=https://www.nytimes.com/interactive/2018/06/03/technology/facebook-device-partners-users-friends-data.html|Date=June 3, 2018}}</ref> دا جوړونکو ته د کاروونکو له رضایت پرته د فیسبوک کارونکي ډیټا چمتو شوي. <ref name="nyt-2018-06-03" /> ډیری شراکتونه د 2018 پورې په خپل ځای پاتې دي، کله چې شراکتونه په لومړي ځل په عامه توګه راپور شوي. <ref name="nyt-2018-06-03" /> == د لوړې کچې پلیټ فارم اجزا == === API ګراف === د ګراف API د فیسبوک پلیټ فارم اصلي برخه ده، پراختیا کونکو ته وړتیا ورکوي چې له فیسبوک څخه ډیټا ولولي او ولیکي. د ګراف API د فیسبوک ټولنیز ګراف یو ساده، ثابت لید وړاندې کوي، په ګراف کې د شیانو استازیتوب کوي (د بیلګې په توګه، خلک، عکسونه، پیښې، او پاڼې) او د دوی تر مینځ اړیکې (د بیلګې په توګه، د ملګري اړیکې، شریک شوي منځپانګې، او د عکس ټاګونه. ). <ref name="Graph API">{{Cite web |title=Graph API - Documentation |url=https://developers.facebook.com/docs/graph-api/ |website=Facebook for Developers}}</ref> === تصدیق کول === د فیسبوک تصدیق د پراختیا کونکو غوښتنلیکونو ته وړتیا ورکوي چې د فیسبوک کاروونکو په استازیتوب د ګراف API سره اړیکه ونیسي، او دا په ویب، ګرځنده، او ډیسټاپ ایپسونو کې د میکانیزم یو واحد نښه چمتو کوي. <ref name="Authentication">{{Cite web |title=Facebook Login - Documentation |url=https://developers.facebook.com/docs/facebook-login/ |website=Facebook for Developers}}</ref> === ټولنیز پلگ ان === ټولنیز پلگ ان - په شمول د تڼۍ په څیر ، وړاندیزونه، او د فعالیت فیډ - پراختیا کونکو ته وړتیا ورکوي چې د HTML یو څو لینونو سره خپلو کاروونکو ته ټولنیزې تجربې چمتو کړي. ټول ټولنیز پلگ انونه د فیسبوک توسیعونه دي او ډیزاین شوي ترڅو د کارونکي هیڅ معلومات د هغه سایټونو سره شریک نشي چې دوی پکې ښکاري. <ref name="Social plugins">{{Cite web |title=Social Plugins |url=http://developers.facebook.com/plugins |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621235043/http://developers.facebook.com/plugins |archive-date=2010-06-21}}</ref> له بلې خوا، ټولنیز پلگ انونه فیسبوک ته اجازه ورکوي چې د خپلو کاروونکو د لټون کولو عادتونه د هر هغه سایټ له لارې تعقیب کړي چې پلگ انونه لري. === د ګراف پروتوکول خلاص کړئ === [[دوتنه:Open_Graph_protocol_logo.png|بټنوک|120x120px| د ګراف پروتوکول لوګو خلاص کړئ]] د خلاص ګراف پروتوکول پراختیا کونکو ته دا وړتیا ورکوي چې خپلې پاڼې د فیسبوک نړیوال نقشه / تعقیب وسیلې ټولنیز ګراف کې مدغم کړي. دا پاڼې د نورو ګرافیک څیزونو فعالیت ترلاسه کوي پشمول د پروفایل لینکونه او د وصل شوي کاروونکو لپاره د جریان تازه معلومات. <ref name="Open Graph protocol">{{Cite web |title=Open Graph Stories - Sharing - Documentation |url=https://developers.facebook.com/docs/sharing/opengraph/ |website=Facebook for Developers |access-date=2022-07-12 |archive-date=2022-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712095007/https://developers.facebook.com/docs/sharing/opengraph/ |url-status=dead }}</ref> په HTML5 کې د OpenGraph ټګونه ممکن داسې ښکاري:<syntaxhighlight lang="XML"> <meta property="og:title" content="Example title of article"> <meta property="og:site_name" content="example.com website"> <meta property="og:type" content="article"> <meta property="og:url" content="http://example.com/example-title-of-article"> <meta property="og:image" content="http://example.com/article_thumbnail.jpg"> <meta property="og:image" content="http://example.com/website_logo.png"> <meta property="og:description" content="This example article is an example of OpenGraph protocol."> </syntaxhighlight> === iframes === فیسبوک افرامونه کاروي ترڅو د دریمې ډلې پراختیا کونکو ته اجازه ورکړي چې هغه غوښتنلیکونه رامینځته کړي چې له فیسبوک څخه جلا کوربه شوي ، مګر د فېسبوک ناستې کې فعالیت کوي او د کارونکي پروفایل له لارې لاسرسی کیږي. څرنګه چې iframes په بنسټیز ډول د فیسبوک په ناسته کې خپلواک ویب پاڼې جوړوي، د دوی مینځپانګه د فیسبوک فارمیټینګ څخه توپیر لري. فیسبوک په اصل کې د فیسبوک مارک اپ ژبه (FBML) کارولې ترڅو د فیسبوک اپلیکیشن جوړونکو ته اجازه ورکړي چې د دوی غوښتنلیکونو "شخص او احساس" تر یوې محدودې اندازې پورې دودیز کړي. FBML د منځپانګې د کوډ کولو د څرنګوالي یوه ځانګړتیا ده چې د فیسبوک سرورونه کولی شي لوستل او خپاره کړي، کوم چې د فیسبوک په ځانګړي فیډ کې اړین دی ترڅو د فیسبوک سیسټم په سمه توګه محتويات پارس او خپاره کړي لکه څنګه چې مشخص شوي. د هر غوښتنلیک لخوا ترتیب شوی FBML د فیسبوک لخوا زیرمه کیږي تر هغه چې یو بل API کال یې ځای په ځای کړي. فیسبوک یو ځانګړی فیسبوک جاوا سکریپټ (FBJS) کتابتون هم وړاندې کوي. <ref name="FBJS">{{Cite web |title=FBJS |url=http://wiki.developers.facebook.com/index.php/FBJS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091223061112/http://wiki.developers.facebook.com/index.php/FBJS |archive-date=2009-12-23}}</ref> فیسبوک د نوي FBML غوښتنلیکونه منل بند کړل<time datetime="2011-03-18"> د ۲۰۱۱ کال د مارچ ۱۸مه</time> ، <ref name="FBMLdeprecated_date">{{Cite web |last=Nikolay Valtchanov |title=Platform Updates: Operation Developer Love |url=http://developers.facebook.com/blog/post/479 |access-date=16 May 2011 |archive-date=22 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522151401/http://developers.facebook.com/blog/post/479 |url-status=dead }}</ref> مګر د موجوده FBML ټبونو او غوښتنلیکونو ملاتړ ته دوام ورکوي. له هغه وخته<time datetime="2012-01-01"> د ۲۰۱۲ کال د جنورۍ لومړۍ نېټه</time> FBML نور ملاتړ نه و، او FBML نور کار نه کوي<time datetime="2012-06-01"> د ۲۰۱۲ کال د جون ۱</time> .  === د فیسبوک نښلول === '''Facebook Connect''' ، <ref>{{Cite web |date=2008-05-09 |title=Announcing Facebook Connect |url=https://developers.facebook.com/blog/post/2008/05/09/announcing-facebook-connect/ |access-date=2014-05-23 |publisher=Facebook.com}}</ref> '''چې د فیسبوک سره د ننوتلو په''' نوم هم یادیږي، لکه OpenID ، د فیسبوک د تصدیق کولو APIs یوه ټولګه ده چې پراختیا کونکي کولی شي د خپلو کاروونکو سره د دې ډول کاروونکو د فیسبوک ملګرو سره په اړیکه کې او شریکولو کې مرسته وکړي (د فیسبوک دننه او بهر) او ښکیلتیا زیاته کړي. د دوی ویب پاڼې یا غوښتنلیک لپاره. کله چې دا کارول کیږي، د فیسبوک غړي کولی شي د دریمې ډلې ویب پاڼو، اپلیکیشنونو، ګرځنده وسیلو او د لوبې کولو سیسټمونو ته د خپل فیسبوک پیژندنې سره لاګ ان شي او د ننوتلو په وخت کې کولی شي د دې میډیا له لارې له ملګرو سره اړیکه ونیسي او د دوی د فیسبوک پروفایل کې معلومات او تازه معلومات پوسټ کړي. په اصل کې د فیسبوک د پراختیا کونکي کنفرانس په جریان کې پرانستل شو، F8، in<time datetime="2008-07"> جولای ۲۰۰۸</time> د فیسبوک سره ننوتنه یا سایه<time datetime="2008-12"> ډسمبر ۲۰۰۸</time> . د نیویارک ټایمز د یوې مقالې په وینا، "ځینې وايي چې خدمتونه په سیلیکون ویلی کې د حیرانتیا نوي فکر استازي دي. د دې پر ځای چې د خپلو کاروونکو په اړه د معلوماتو ذخیره کولو هڅه وکړي، انټرنیټ شرکتونه (د فیسبوک، ګوګل، مای سپیس او ټویټر په شمول) ټول لږ تر لږه د دې ډیټا ځینې برخې شریکوي ترڅو خلک په مختلفو سایټونو کې د ورته پیژندلو معلومات بیا بیا داخل کړي." <ref>{{Cite news|URL=https://www.nytimes.com/2008/12/01/technology/internet/01facebook.html|Title=Facebook Aims to Extend Its Reach Across the Web|Date=November 30, 2008}}</ref> د فیسبوک سره لاګ ان په هغه ځایونو کې د کاروونکو لخوا نشي کارول کیدی چې فیسبوک ته لاسرسی نلري، حتی که د دریمې ډلې سایټ بل ډول د دې ځای څخه د لاسرسي وړ وي. <ref>{{Cite news|Title=Censorship, external authentication, and other social media lessons from China's Great Firewall|URL=https://www.techinasia.com/china-social-media-lessons-from-great-firewall/|Publisher=Tech in Asia|Date=12 August 2013}}</ref> === مایکروفارمات === په<time datetime="2011-02"> فبروري ۲۰۱۱</time> فیسبوک د پیښو په نښه کولو لپاره د hCalendar مایکرو فارمیټ کارول پیل کړل، او د پیښو ځایونو لپاره hCard ، د کاروونکو خپل کیلنڈر یا نقشه کولو غوښتنلیکونو کې د توضیحاتو استخراج فعالول. <ref name="Protagonist">{{Cite web |last=linski |first=Emil |date=2011-02-18 |title=Facebook adds and micro-formats to Events |url=http://www.zdnet.com/blog/facebook/facebook-adds-hcalendar-and-hcard-microformats-to-events/266 |access-date=24 March 2011 |publisher=ZDNet}}</ref> === د ګرځنده پلیټ فارم === د ګرځنده ویب پاڼې لپاره د UI چوکاټ د Xhp ، Javelin Javascript کتابتون، او WURFL پر بنسټ والړ دی. <ref name="techprolonged mobile website">{{Cite web |last=Ali, Khurram |date=May 21, 2011 |title=Facebook Mobile Website – Transition – Issues |url=http://techprolonged.com/index.php/2011/05/21/facebook-mobile-website-transition-issues/ |access-date=December 29, 2011 |publisher=techprolonged.com |quote=Facebook has mention in the note that the new website is powered by a UI framework based on XHP, Javelin and WURFL.}}</ref> د ګرځنده پلیټ فارم د پیل راهیسې په ډراماتیک ډول په شهرت کې وده کړې. په<time datetime="2012-12"> دسمبر ۲۰۱۲</time> د ګرځنده وسیلو څخه سایټ ته د ننوتلو کاروونکو شمیر د لومړي ځل لپاره د ویب پر بنسټ ننوتلو څخه ډیر شوی. <ref>{{Cite web |last=Olanoff |first=Drew |date=Jan 30, 2013 |title=For The First Time, Facebook's 680M Mobile MAUs Surpassed Desktop DAUs — Zuck Says It's Now A "Mobile Company" |url=https://www.google.com/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fcdn.vox-cdn.com%2Fthumbor%2FH1DZ0R_44CsPJO8XZynMuAzdMfI%3D%2F1400x1050%2Ffilters%3Aformat(jpeg)%2Fcdn.vox-cdn.com%2Fuploads%2Fchorus_asset%2Ffile%2F10595581%2Fjbareham_180405_1777_facebook_0003.jpg&imgrefurl=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2019%2F11%2F20%2F20974832%2Ffacebook-google-surveillance-data-assault-privacy-amnesty-international&tbnid=HE1INBWqwAeA1M&vet=12ahUKEwirtbzIkKztAhXXEnIKHS92C0YQMygCegUIARDUAQ..i&docid=a-8C3GfhJvApIM&w=1400&h=1050&q=facebook&ved=2ahUKEwirtbzIkKztAhXXEnIKHS92C0YQMygCegUIARDUAQ/2013/01/30/for-the-first-time-facebook-mobile-daus-exceeded-web-daus-in-q4-2012/ |access-date=28 May 2014 |publisher=Techcrunch}}</ref> == هرکلی == د فیسبوک ډیری اپلیکیشن جوړونکو هڅه کړې چې ویروس غوښتنلیکونه رامینځته کړي. د سټینفورډ پوهنتون حتی د مني په موسم کې یو ټولګی وړاندیز وکړ<time> ۲۰۰۷</time> د کمپیوټر ساینس (CS) 377W عنوان دی: "په فیسبوک کې د میټریکونو او زده کړې په کارولو سره ښکیل ویب غوښتنلیکونه رامینځته کړئ". د ټولګي لخوا رامینځته شوي ډیری غوښتنلیکونه خورا بریالي وو، او د فیسبوک د غوره غوښتنلیکونو په مینځ کې درجه بندي شوي، ځینې یې په میاشت کې له 3.5 ملیون څخه ډیر کاروونکي ترلاسه کړي. <ref name="StanfordDaily">{{Cite web |last=Kamil Dada |date=2007-11-30 |title=Kamil Dada from Stanford University explains the success of Facebook applications developed in a class at Stanford University |url=http://daily.stanford.edu/article/2007/11/30/farmmadeFacebookAppsPopular |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609020741/http://stanforddaily.com/article/2007/11/30/farmmadeFacebookAppsPopular |archive-date=June 9, 2008 |access-date=2007-12-15}}</ref> په 2011 کې، ''[[گارډيان|ګارډین]]'' اندیښنه څرګنده کړه چې هغه کارونکي چې د دریمې ډلې چمتو کونکي له لارې مینځپانګې خپروي د دوی د ویب موقعیت له لاسه ورکولو سره مخ کیږي که چیرې د دوی خدمت لیرې شي؛ او خلاص ګراف کولی شي د ویب شتون شتون د فیسبوک ټولنیزو خدماتو سره وصل کړي حتی د هغه خلکو لپاره چې د دوی خپل نشراتي چینلونه کاروي. د 2018 په جون کې، ''نیویارک ټایمز'' د وسیلو جوړونکو سره د فیسبوک په ملګرتیا نیوکه وکړه، لیکلي یې وو چې دې تولید کونکو ته موجود معلومات "د شرکت د محرمیت ساتنې او د فدرالي سوداګرۍ کمیسیون سره د 2011 رضایت فرمان سره موافقت په اړه اندیښنې راپورته کوي." == دا هم وګوره == * د فیسبوک ځانګړتیاوې * د ټولنیزو شبکو سافټویر او پروتوکولونه توزیع شوي == سرچينې == {{لړسرچينې}} == بهرنۍ تړنې == {{Facebook navbox}} [[وېشنيزه:ټولنيزې رسنۍ]] [[وېشنيزه:رسنۍ]] [[وېشنيزه:فيسبوک]] [[وېشنيزه:ټوايټر]] [[وېشنيزه:انسټګرام]] [[وېشنيزه:کمپيوټر]] [[وېشنيزه:پوستغالی]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] siyyo4lh9lo17fkpruzt7z68rc9fvkl 0 62665 364056 362451 2026-05-18T06:09:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364056 wikitext text/x-wiki د ۲۰۰۸ ز کال مالي کړکېچ يا نړيوال مالي کړکېچ يو سخت نړيوال مالي کړکېچ و، چې د ۲۱ پېړۍ په لومړيو کې پېښ شو. دا د ۱۹۲۹ ز کال په متحده ايالتونو کې له ستر مالي خفګان “Greet Depression” راهيسې تر ټولو سخت مالي کړکېچ و. د ټيټ عايد کور اخېستونکو په نښه کوونکی اړين پور، د نړيوالو مالي بنسټونو له لورې ډېر زيات ګواښ پر غاړه اخېستل او د متحده ايالتونو د کور جوړونې د بيو لوړوالي يا پړسوب (United States housing bubble) په يو بشپړ طوفان کې تر ټولو لوړې کچې ته ورسېد. د ګروۍ ملاتړ شوې ډاډګېرنې يا تضمينونه “Mortgage-backed securities” (MBS) چې د امريکا په رښتيني ملکيت پورې تړلي دي او همدارنګه د ګروۍ ملاتړ شوې ډاډګېرنې پورې تړلې د مشتقاتو پراخه جال په ارزښت کې له ماتې سره مخامخ شو. مالي ادارې په نړيواله کچه زيانمنې شوې، چې کړکېچ د ۲۰۰۸ ز کال د سپټمبر پر ۱۵ نېټه د “Lehman Brothers” په ديوالي کېدنې (افلاس) او راتلونکي نړيوال بانکي کړکېچ سره خورا لوړ يا اخري درجې ته ورسېد.<ref>{{Cite web |title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis |url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/ |access-date=2021-08-05 |website=Knowledge@Wharton |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C|title=Uncontrolled Risk|last=Williams|first=Mark|publisher=[[McGraw-Hill Education]]|date=2010|isbn=978-0-07-163829-6|page=213}}</ref><ref name="giantpool">{{cite web |date=May 9, 2008 |title=The Giant Pool of Money |url=https://www.thisamericanlife.org/355/the-giant-pool-of-money |work=[[This American Life]]}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C|title=Uncontrolled Risk|last=Williams|first=Mark|publisher=[[McGraw-Hill Education]]|date=2010|isbn=978-0-07-163829-6}}</ref> مالي کړکېچ لپاره مخکيني حالتونه پېچلي وو او ګڼ لاملونه يې درلودل. نږدې دوه لسيزې وړاندې د متحده ايالتونو کانګرس د زغم وړ کور جوړونې لپاره د تمويل هڅونکی قانون تصويب کړی و. په ۱۹۹۹ ز کال کې د “Glass-Steagall” قانون ځيني برخې له مينځه لاړې، چې دې چارې مالي بنسټونو ته لاره هواره کړه، چې د خپل سوداګريز (د ګواښ ضد) او د ملکيت سوداګرۍ (ګواښ اخېستل) فعاليتونه پيل کړي. په حقيقت کې د مالي ماتې لپاره له اړينو حالتونو سره تر ټولو لوي مرسته کوونکی په ويجاړونکو مالي توليداتو کې چټکه وده وه، چې ټيټ عايد او د لږ معلوماتو درلودونکي کور اخېستونکي يې په نښه کړل، چې په پراخ ډول يې په توکميز لږه کېو پورې تړاو درلود. د بازار دې پرمختګ ته تنظیم کونکو پاملرنه ونه کړه او په همدې ډول يې د متحده ايالتونو حکومت په ناڅاپي ډول ونيو.<ref>{{Cite web |title=Why Didn't Bank Regulators Prevent the Financial Crisis? |url=https://www.stlouisfed.org/on-the-economy/2017/may/why-didnt-bank-regulators-prevent-financial-crisis |access-date=2021-08-05 |website=www.stlouisfed.org}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Duffie|first=Darrell|date=February 2019|title=Prone to Fail: The Pre-crisis Financial System|url=https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/jep.33.1.81|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=33|issue=1|pages=81–106|doi=10.1257/jep.33.1.81|s2cid=159107916|issn=0895-3309}}</ref><ref>{{Cite web |title=The U.S. Financial Crisis |url=https://www.cfr.org/timeline/us-financial-crisis |access-date=2021-08-05 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 24, 2018 |title=Don't blame the affordable housing goals for the financial crisis |url=https://ncrc.org/dont-blame-affordable-housing-goals-financial-crisis/ |access-date=2021-08-05 |website=NCRC |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Maverick |first=J.B. |date=October 22, 2019 |title=Consequences of The Glass-Steagall Act Repeal |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/050515/did-repeal-glasssteagall-act-contribute-2008-financial-crisis.asp |url-status=live |access-date=August 5, 2021 |website=Investopedia}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Sarra|first1=Janis|last2=Wade|first2=Cheryl L.|date=July 2020|title=Predatory Lending Practices Prior to the Global Financial Crisis|url=https://www.cambridge.org/core/books/predatory-lending-and-the-destruction-of-the-africanamerican-dream/predatory-lending-practices-prior-to-the-global-financial-crisis/3B1C3C5DB2AA34164EF5A49EACE10B33|access-date=2021-08-05|website=Predatory Lending and the Destruction of the African-American Dream|pages=23–68|doi=10.1017/9781108865715.004|isbn=9781108865715|s2cid=234722538|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 6, 2009 |title=Predatory lending: A decade of warnings |url=https://publicintegrity.org/inequality-poverty-opportunity/predatory-lending-a-decade-of-warnings/ |access-date=2021-08-05 |website=Center for Public Integrity |language=en-us}}</ref> د کړکېچ له پيل څخه وروسته حکومتونو د نړيوال مالي نظام د سقوط د مخنيوي په موخه د مالي ادارو يا بنسټونو او نورو سپکوونکو پولي او مالي تګلارو پراخه ضمانتونه خپاره کړل. کړکېچ د ستر کړکېچ يا شاتګ “Greet Recession” لامل شو، چې د نورو اندازو يا مقياسونو له ډلې د بېکارۍ او ځان وژنې برخو کې د زياتوالي او د اداري باور او ښېرازۍ برخو کې د کمښت لامل شوه. ياد ستر کړکېچ د اروپا د پور کړکېچ پيلامه وه.<ref>{{Cite web |last=Sakelaris |first=Nicholas |date=2014-02-05 |title=Paulson: Why I bailed out the banks and what would have happened if I hadn't |url=https://www.bizjournals.com/dallas/blog/2014/02/paulson-why-i-bailed-out-the-banks-and-what-would.html |url-status=live |access-date=2021-04-27 |website=Dallas Business Journal}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chart Book: The Legacy of the Great Recession |url=https://www.cbpp.org/research/economy/the-legacy-of-the-great-recession |access-date=2021-04-27 |website=Center on Budget and Policy Priorities |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Chang|first1=Shu-Sen|last2=Stuckler|first2=David|last3=Yip|first3=Paul|last4=Gunnell|first4=David|date=2013-09-17|title=Impact of 2008 global economic crisis on suicide: time trend study in 54 countries|journal=BMJ (Clinical Research Ed.)|volume=347|pages=f5239|doi=10.1136/bmj.f5239|issn=1756-1833|pmc=3776046|pmid=24046155}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wolfers |first=Justin |date=2011-03-09 |title=Mistrust and the Great Recession |url=https://freakonomics.com/2011/03/09/mistrust-and-the-great-recession/ |access-date=2021-04-27 |website=Freakonomics |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Schneider|first=Daniel|date=2015|title=The Great Recession, Fertility, and Uncertainty: Evidence From the United States|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jomf.12212|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=77|issue=5|pages=1144–1156|doi=10.1111/jomf.12212|issn=1741-3737}}</ref> د متحده ايالتونو د مالي ثبات پر مخ وړلو په موخه د کړکېچ پر وړاندې د غبرګون په توګه دې هېواد په ۲۰۱۰ ز کال کې د ډوډ – فرنک په نوم د وال سټريټ د سمون او د مستهلک د خونديتوب قانون “Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act” تصويب کړ. په ټوله نړۍ کې د “Basel III” چارچوکاټ د پانګې او پر پيسو د بدلون د وړتيا معيارونه هم تصويب شول.<ref>{{cite act|type=Act of Congress|index=111-203|date=21 July 2010|legislature=The United States Congress|title=Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act|page=|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/PLAW-111publ203/html/PLAW-111publ203.htm}}</ref><ref>{{Cite web |last=James |first=Margaret |title=Basel III |url=https://www.investopedia.com/terms/b/basell-iii.asp |url-status=live |access-date=2021-04-27 |website=Investopedia |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2017-10-18|title=RCAP on timeliness: monitoring reports|url=https://www.bis.org/bcbs/implementation/rcap_reports.htm|language=en}}</ref> == شاليد == کړکېچ د ستر کړکېچ “Greet Recession” لامل شو، چې هغه وخت له Greet Depression” څخه راوروسته تر ټولو سخت نړيوال کړکېچ و. وروسته ورپسې د اروپايي پور کړکېچ او د ۲۰۰۸-۲۰۱۱ ايسلنډي مالي کړکېچونه پېښ شول. د اروپايي پور کړکېچ د ۲۰۰۹ ز کال په وروستيو کې په يونان کې په کسر سره پيل شو او د ايسلنډ مالي کړکېچ په ياد هېواد کې د درې واړو سترو بانکونو بانکي سقوط راونغاړه او د هر هېواد په تاريخ کې په لومړي ځل د خپل اقتصاد د اندازې برابر پراخه اقتصادي ماته وزغمله. دا له هغو پينځو تر ټولو بد مالي کړکېچونو څخه و، چې نړۍ ازمايلي دي او نړيوال اقتصاد ته له ۲ تريليون ډالر څخه د زيات زيان لامل شوی دی. د ناخالص کورني توليد اړوند د متحده ايالتونو د کور د ګروۍ پور د ۱۹۹۰ ز لسيزې پر مهال له ٪۴۶ منځنۍ کچې څخه د ۲۰۰۸ ز کال پر مهال ٪۷۳ ته زيات شو، چې ۱۰،۵ تريليون ډالر ته رسېږي. لکه څرنګه چې د کور ارزښتونه پورته کېږي، د نغذو پيسو د بېرته تمويل برخه “cash out refinancing” کې زياتوالی د مصرف د زياتوالي لامل شو، چې د کور بيو د راښکته کېدلو په حالت کې يې هم نور دوام نه شو ورکولی. زياتو مالي ادارو پانګونې درلودې، چې ارزښت يې د کور ګروۍ پر بنسټ و. لکه: د ګروۍ ملاتړې ډاډګېرنې يا د پور مشتقات، چې د ناکامۍ پر وړاندې د دوی د ډاډمنولو يا بيمې په موخه کارول کېږی، چې په ارزښت کې د پام وړ راکم شو. د پيسو نړيوال صندوق اټکل وکړ، چې د متحده ايالتونو او اروپا لويو بانکونو د زهرجنې شتمنۍ (toxic assets يا هغه شتمني چې ارزښت يې د پام وړ راټيټ شوی دی او فعال بازار ونه لري) په برخه کې او د ۲۰۰۷ ز کال له جنوري څخه د ۲۰۰۹ ز کال تر سپټمبر پورې د ناسمو پورونو له امله له يو تريليون څخه زيات زيانمن شول.<ref>{{Cite web |last=Gopinath |first=Gita |date=April 14, 2020 |title=The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression |url=https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/ |work=[[International Monetary Fund]]}}</ref><ref>{{cite press release|url=https://www.businesswire.com/news/home/20090213005161/en/Top-Economists-Agree-2009-Worst-Financial-Crisis|title=Three Top Economists Agree 2009 Worst Financial Crisis Since Great Depression; Risks Increase if Right Steps are Not Taken|publisher=[[Business Wire]]|date=February 13, 2009}}</ref><ref>{{Cite news|title=The Great Depression(s) of 1929–1933 and 2007–2009? Parallels, Differences and Policy Lessons|ssrn=2612243|publisher=Hungarian Academy of Science|date=July 1, 2015|first1=Peter|last1=Eigner|first2=Thomas S.|last2=Umlauft}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Eichengreen |last2=O'Rourke |date=March 8, 2010 |title=A tale of two depressions: What do the new data tell us? |url=https://voxeu.org/article/tale-two-depressions-what-do-new-data-tell-us-february-2010-update |website=[[VoxEU.org]]}}</ref><ref>{{Cite journal|first=Peter|last=Temin|year=2010|title=The Great Recession & the Great Depression|journal=[[Daedalus (journal)|Daedalus]]|volume=139|issue=4|pages=115–124|doi=10.1162/DAED_a_00048|hdl=1721.1/60250|s2cid=57568335|url=https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/60250/1/Temin-2010-The%20Great%20Recession.pdf|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JAMR-01-2013-0010/full/html|last1=Singhania|first1=Monica|last2=Anchalia|first2=Jugal|date=October 28, 2013|title=Volatility in Asian stock markets and global financial crisis|journal=Journal of Advances in Management Research|volume=10|issue=3|pages=333–351|doi=10.1108/JAMR-01-2013-0010|issn=0972-7981}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/briefing/2008/12/11/cracks-in-the-crust|title=Cracks in the crust|newspaper=[[The Economist]]|date=December 11, 2008|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 of the World's Most Devastating Financial Crises |url=https://www.britannica.com/list/5-of-the-worlds-most-devastating-financial-crises |access-date=2020-11-24 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Merle|first=Renae|title=A guide to the financial crisis — 10 years later|language=en-US|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/a-guide-to-the-financial-crisis--10-years-later/2018/09/10/114b76ba-af10-11e8-a20b-5f4f84429666_story.html|access-date=2020-11-24|issn=0190-8286}}</ref><ref name="headache">{{cite news|last=Barr|first=Colin|url=https://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm|title=The $4 trillion housing headache|work=[[CNN]]|date=May 27, 2009|access-date=July 12, 2022|archive-date=August 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813070005/https://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="extracted">{{cite web |last1=Greenspan |first1=Alan |author-link1=Alan Greenspan |last2=Kennedy |first2=James |date=March 2007 |title=Sources and Uses of Equity Extracted from Homes |url=https://www.federalreserve.gov/pubs/feds/2007/200720/200720pap.pdf |publisher=[[Federal Reserve Board of Governors]]}}</ref><ref name="freecash">{{cite web |date=April 25, 2007 |title=Home Equity Extraction: The Real Cost of 'Free Cash' |url=https://seekingalpha.com/article/33336-home-equity-extraction-the-real-cost-of-free-cash |publisher=[[Seeking Alpha]]}}</ref><ref name="boosted">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-greenspan-equity/spending-boosted-by-home-equity-loans-greenspan-idUSN2330071920070423|title=Spending boosted by home equity loans: Greenspan|work=[[Reuters]]|date=April 23, 2007}}</ref><ref>{{cite news|last=Uchitelle|first=Louis|author-link=Louis Uchitelle|title=Pain Spreads as Credit Vise Grows Tighter|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2008/09/19/business/economy/19econ.html|date=September 18, 2008|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/09/15/business/15lehman.html|title=Lehman Files for Bankruptcy; Merrill Is Sold|first=Andrew Ross|last=Sorkin|author-link=Andrew Ross Sorkin|work=[[The New York Times]]|date=September 14, 2008|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/business/worldbusiness/18lloyds.html|title=Lloyds Bank Is Discussing Purchase of British Lender|first=Julia|last=Werdigier|work=[[The New York Times]]|date=September 17, 2008|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/banks-writedowns-losses-idCNL554155620091105?rpc=44|title=Factbox–U.S., European bank write-downs, credit losses|work=[[Reuters]]|date=November 5, 2009}}</ref> د بانک له لورې د پور پر بېرته اداينه باندې د پانګه اچونکي د ډاډ نه شتون او د پور شتون کې کمښت د ۲۰۰۸ زکال په وروستيو او د ۲۰۰۹ ز کال په لومړيو کې د ونډې او سوداګريزو توکو د بيو ټيټېدلو لامل شول. کړکېچ په چټکۍ سره په نړيوال اقتصادي ټکان بدل شو، چې په پايله کې يې بېلابېل بانکونه بې پايلې (ناکام) شول. د دې دورې پر مهال په نړيواله کچه اقتصادونه ځکه بطي شول، چې پور سخت او نړيواله سوداګري کمه شوه. د کور جوړونې بازارونه زيانمن شول او بېکاري لوړه شوه، چې له کورونو څخه د شړلو او “foreclosures” [هغه قانوني بهير چې له مخې يو يو پور ورکونکی له هغه پوروړي څخه د پور د ميزان تر لاسه کولو هڅه کوي، چې د پانګې پر خرڅلار د فشار راوړلو له مخې يې تاديه ورکول بند کړي وي] لامل شو. بېلابېلې سوداګرۍ ناکام شوې. په متحده ايالتونو کې د کور شتمني د ۲۰۰۷ ز کال په دويمه څلورمه (ربعه) کې له ۶۱،۴ تريليون ډالر تر ټولو لوړې کچې څخه د ۲۰۰۹ ز کال د لومړۍ څلورمې په پای کې ۵۹،۴ تريليون ډالر ته راښکته شوه، چې په مصرف کې د کمښت او وروسته په سوداګريزه پانګونه کې د کمښت لامل شوه. د ۲۰۰۸ ز کال په څلورمه ربعه کې په متحده ايالتونو کې د حقيقي ناخلاص کورني توليد برخه کې له يوې تر بلې ربعې پورې کمښت ٪۸،۴ و. د دې هېواد د بېکارۍ کچه د ۲۰۰۹ زکال په اکتوبر کې ٪۱۱ ته پورته شوه، چې دا له ۱۹۸۳ ز کال راهيسې تر ټولو لوړه کچه او له کړکېچ څخه د مخکې کچې په پرتله نږدې دوه برابره وه. په يوه کاري اونۍ کې منځني کاري ساعتونه ۳۳ ته راکم شول، چې دا د ۱۹۶۴ ز کال له هغې مودې راهيسې تر ټولو ټيټه کچه ده، چې حکومت په کې د معلوماتو راټولول پيل کړل.<ref>{{cite news|first=Ambrose|last=Evans-Pritchard|title=Dollar tumbles as huge credit crunch looms|url=https://www.telegraph.co.uk/expat/4204516/Dollar-tumbles-as-huge-credit-crunch-looms.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/expat/4204516/Dollar-tumbles-as-huge-credit-crunch-looms.html|archive-date=January 10, 2022|url-access=subscription|url-status=live|work=[[The Daily Telegraph]]|date=July 25, 2007}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economix.blogs.nytimes.com//2008/10/24/united-panic|title=United Panic|work=[[The New York Times]]|first=Floyd|last=Norris|author-link=Floyd Norris|date=October 24, 2008|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |date=April 2009 |title=World Economic Outlook: Crisis and Recovery, April 2009 |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/text.pdf}}</ref><ref name="gofromhere">{{cite web |last1=Baily |first1=Martin Neil |last2=Elliott |first2=Douglas J. |date=June 15, 2009 |title=The U.S. Financial and Economic Crisis: Where Does It Stand and Where Do We Go From Here? |url=https://www.brookings.edu/research/the-u-s-financial-and-economic-crisis-where-does-it-stand-and-where-do-we-go-from-here/ |work=[[Brookings Institution]]}}</ref><ref>{{cite news|last=Williams|first=Carol J.|url=https://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/05/eurozone-crisis-global-economy.html|title=Euro crisis imperils recovering global economy, OECD warns|work=[[Los Angeles Times]]|date=May 22, 2012|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/|title=Americans' wealth drops $1.3 trillion|first=Tami|last=Luhby|work=[[CNN]]|date=June 11, 2009|access-date=July 12, 2022|archive-date=August 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827095947/https://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|first=Tami|last=Luhby|url=https://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113|title=Americans' wealth drops $1.3 trillion: Fed report shows a decline of home values and the stock market cut the nation's wealth to $50.4 trillion|work=[[CNN]]|date=June 11, 2009|access-date=July 12, 2022|archive-date=February 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207103327/https://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113|url-status=dead}}</ref><ref name="greatcrash">{{cite magazine|first=Roger C.|last=Altman|author-link=Roger Altman|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2009-01-01/great-crash-2008|title=The Great Crash of 2008|publisher=[[Foreign Affairs]]|date=January 2009}}</ref><ref>{{cite web |date=April 1947 |title=Real Gross Domestic Product |url=https://fred.stlouisfed.org/series/A191RL1Q225SBEA |publisher=[[Federal Reserve Economic Data]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Labor Force Statistics from the Current Population Survey |url=https://data.bls.gov/timeseries/LNS14000000 |publisher=[[Bureau of Labor Statistics]]}}</ref><ref>{{cite web |date=February 2012 |title=The Recession of 2007–2009 |url=https://www.bls.gov/spotlight/2012/recession/pdf/recession_bls_spotlight.pdf |publisher=[[Bureau of Labor Statistics]]}}</ref> اقتصادي کړکېچ په متحده ايالتونو کې پيل شو، مګر پاتې ټولې نړۍ ته خپور شو. د متحده ايالتونو مصرف د ۲۰۰۰ او ۲۰۰۷ ز کالونو تر منځ نړيوال مصرف کې له درېيمې برخې څخه زياته وده جوړوي او نوره نړۍ د غوښتنې يا تقاضا د سرچينې په توګه پر متحده ايالتونو باندې تکيه کوي. زهرجنې ډاډګېرنې په نړيواله کچه د شرکت او بنسټيز پانګه والو په ملکيت کې وې. د پور نېمګړو تبادلو “credit default swamps” غوندې مشتقاتو هم د لويو مالي ادارو تر منځ اړيکه زياته کړه. لکه څرنګه چې پانګې د بېرته اداينې مکلفيتونو په موخه پلورل کېدلې، چې د پور په کنګل شويو بازارونو کې بېرته نه شوې تمويل کېدلی؛ نو د مالي ادارو نه وړتيا يا د نفوذ نه شتون د پور د اداينې کړکېچ نور هم چټک کړ او په نړيواله سوداګرۍ ککې د کمښت لامل شوه. د مخ پر وده هېوادونو د ودې کچو کې کمښت د کډوال کارکونکو (لکه: ارمانيا) له لورې په سوداګرۍ، د توکو بيو، پانګونه او استول شويو پيسو کې د پاتې والي له امله و. د کمزورو سياسي نظامونو لرونکي دولتونه ووېرېدل، چې د لويديځو دولتونو پانګه اچونکي به ښايي د کړکېچ له امله د دوی پيسې بېرته واخلي.<ref>{{cite web |last=Wenn |first=Bruno |date=January 2013 |title=Exceedingly high interest rates |url=https://www.dandc.eu/en/article/european-bank-regulators-would-do-well-learn-their-latin-american-counterparts |publisher=[[D+C Development and Cooperation]]}}</ref><ref>An example of a developing country which suffered decreases in these fields is Armenia. According to World Bank data, the [[foreign direct investment]] decreased from 2008 until 2021 (see {{Cite web |title=Foreign direct investment, net inflows (% of GDP) - Armenia |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.KLT.DINV.WD.GD.ZS?end=2019&locations=AM&start=2000 |access-date=2021-05-12 |website=data.worldbank.org |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512193905/https://data.worldbank.org/indicator/BX.KLT.DINV.WD.GD.ZS?end=2019&locations=AM&start=2000 |url-status=dead }}). Moreover, the remittances also decreased after 2007/08, then fluctuated (see {{Cite web |title=Personal remittances, received (% of GDP) - Armenia |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?end=2019&locations=AM&start=2000 |access-date=2021-05-12 |website=data.worldbank.org }}). This led to a dramatic rise in the number of households living below the poverty line (see {{cite web |date=September 2009 |title=The global financial crisis and developing countries: taking stock, taking action |url=https://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/3705.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712194416/https://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/3705.pdf |archive-date=July 12, 2020 |access-date=June 17, 2022 |work=[[Overseas Development Institute]] }}). The poverty headcount ratio at $1.90 a day increased after 2007/08, from 0.9% to 1.2% (see {{Cite web |title=Poverty headcount ratio at $1.90 a day (2011 PPP) (% of population) - Armenia |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.DDAY?locations=AM |access-date=2021-05-12 |website=data.worldbank.org }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}).</ref><ref name="gofromhere2">{{cite web |last1=Baily |first1=Martin Neil |last2=Elliott |first2=Douglas J. |date=June 15, 2009 |title=The U.S. Financial and Economic Crisis: Where Does It Stand and Where Do We Go From Here? |url=https://www.brookings.edu/research/the-u-s-financial-and-economic-crisis-where-does-it-stand-and-where-do-we-go-from-here/ |work=[[Brookings Institution]]}}</ref> د ستر کړکېچ پر وړاندې د ملي پولي سياست د برخې په توګه حکومتونو او مرکزي بانکونو د امريکا متحده ايالتونو د مرکزي بانکولۍ سيستم يا “Federal Reserve”، اروپايي مرکزي بانک “European Central Bank” او د انګليستان بانک “Bank of England” په ګډون د ‘bailouts’ او هڅونې برخو کې د هغه وخت بې سارې تريليونونه ډالر چمتو کړل. ياد چمتووالي پراخه پولي سياست او د پيسو سياست هم راونغاړه، چې موخې يې د مصرف او پور ورکوونې وړتيا کې د کمښت برابرول، د نورې مامتې مخنيوی، د پور ورکړه هڅول، پر بشپړ سوداګريز کاغذ “commercial paper” بازارونو باندې د باور بېرته تر لاسه کول، د يو ديفلاسيوني مارپېچ د ګواښ مخنيوی او بانکونو لپاره پوره پانګې چمتو کول وې، چې پېرودونکو ته د پانګو د ويستلو لاره هواره کړي. په پايله کې مرکزي بانکونه د «وروستۍ هڅې پور ورکونکي» حالت څخه د اقتصاد د پام وړ برخې لپاره «د يوازينۍ هڅې پور ورکونکي» حالت ته وګرځېدل. په ځينو حالتونو کې “Federal Reserve” د «وروستۍ هڅې اخېستونکی» ګڼل کېده. د ۲۰۰۸ ز کال په وروستۍ څلورمه کې يادو مرکزي بانکونو ۲،۵ تريليون امريکايي ډالر دولتي پور واخېست او له بانکونو څخه يې خصوصي پانګې له ستونزو سره مخامخ کړې. دا د پور بازار ته پيسو د بهير “liquidity” تر ټولو لوی ننوت او په نړيوال تاريخ کې د پيسو سياست تر ټولو لوی عمل و. وروسته له هغې چې په ۲۰۰۸ ز کال کې د انګليستان د بانک ژغورنې کڅوړې له لورې يو موډل رامنځته شو، د اروپايي هېوادونو او متحده ايالتونو حکومتونو د خپلو بانکونو له لورې صادر شوی پور تضمين کړ د خپلې ملي بانکولۍ نظامونو پانګه يې زياته کړه، چې په پای کې يې په سترو بانکونو کې د نويو صادر شوې غوره ونډې ۱،۵ تريليون ډالر وپېرل. “Federal Reserve” يا په لنډ ډول “Fed” د پيسو د بهير له لومې “liquidity trap” سره د مبارزې په موخه د يو مېتود په توګه د هغه وخت د پام وړ نوې پيسې رامننځته کړي.<ref>{{cite news|date=February 14, 2009|title=US Congress passes stimulus plan|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7889897.stm}}</ref><ref>{{cite news|date=Summer 2009|title=Government Support for Financial Assets and Liabilities Announced in 2008 and Soon Thereafter ($ in billions)|page=7|work=[[Federal Deposit Insurance Corporation]]|url=https://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf|access-date=2022-07-12|archive-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731161912/https://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Collins|first=Mike|date=July 14, 2015|title=The Big Bank Bailout|work=[[Forbes]]|url=https://www.forbes.com/sites/mikecollins/2015/07/14/the-big-bank-bailout/}}</ref><ref>{{cite web |date=July 2012 |title=Federal Reserve Liquidity Provision during the Financial Crisis of 2007–2009 |url=http://www.newyorkfed.org/research/staff_reports/sr563.pdf |publisher=[[Federal Reserve Bank of New York]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Singh |first=Kavaljit |year=2010 |title=Fixing Global Finance: A Developing Country Perspective on Global Financial Reforms |url=http://www.bibalex.org/Search4Dev/files/400653/344463.pdf |publisher=[[Centre for Research on Multinational Corporations]]}}</ref><ref name="Langley2015">{{cite book|last1=Langley|first1=Paul|url=https://books.google.com/books?id=FhGaBQAAQBAJ&pg=PA86|title=Liquidity Lost: The Governance of the Global Financial Crisis|date=2015|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-968378-9|pages=83–86}}</ref><ref>{{cite news|last=Krugman|first=Paul|author-link=Paul Krugman|date=October 12, 2008|title=Gordon Does Good|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2008/10/13/opinion/13krugman.html|url-access=subscription}}</ref><ref name="greatcrash2">{{cite magazine|first=Roger C.|last=Altman|author-link=Roger Altman|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2009-01-01/great-crash-2008|title=The Great Crash of 2008|publisher=[[Foreign Affairs]]|date=January 2009}}</ref><ref>{{cite news|last=Stiglitz|first=Joseph|author-link=Joseph Stiglitz|date=November 5, 2010|title=New $600B Fed Stimulus Fuels Fears of US Currency War|work=[[Democracy Now]]|url=https://www.democracynow.org/2010/11/5/new_600b_fed_stimulus_fuels_fears}}</ref> == سرچينې == 25seucvr8nosbxcg9thf30luudv21t3 0 62722 364082 357370 2026-05-18T11:43:46Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364082 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس |انځور=دوتنه:Ek_Niranjan_Audio_Release_Function_(168).jpg |انځوراړوند=پراباس (د کیڼ اړخ څخه دریم) د کنګنا راناوت ، الو ارجن ، پوری جگناد ، او ادیتیا رام سره د فلم د اک نرنجن آډیو ریلیز پرمهال}} '''اپالاپاټي سوريانارينا پراباس راجو''' په 1979 کال د اکتوبر په 23 زېږیدلی، خلک يې د '''پراباس''' په نوم پېژني ( [pɾabʱaːs] )، یو هندي لوبغاړی دی چې په عمده توګه په [[تېلوګو]] سینما کې کار کوي. په هندي سینما کې یو له لوړ معاش اخیستونکي اداکارانو څخه دی، <ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=23 November 2021 |title=EXCLUSIVE: Prabhas emerges the HIGHEST PAID ACTOR of India – charges Rs. 150 crores : Bollywood News – Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-prabhas-emerges-highest-paid-actor-india-charges-rs-150-crores/ |access-date=1 February 2022 |language=en}}</ref> پراباس د هغه د عاید او شهرت پراساس له 2015 راهیسې درې ځله د ''فوربس انډيا'' مشهورو 100شخصيتونو لېست کې شامل شوی. <ref>{{Cite web |title=Prabhas – Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2015/prabhas/1519/153 |website=Forbes India |access-date=2022-07-14 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414071215/https://www.forbesindia.com/celebprofile2015/prabhas/1519/153 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=2017 Celebrity 100 – Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all |website=Forbes India |access-date=2022-07-14 |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222162711/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Prabhas – Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/prabhas/1819/87 |website=Forbes India |access-date=2022-07-14 |archive-date=2021-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421045720/https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/prabhas/1819/87 |url-status=dead }}</ref> هغه د سویلي فلم فیر اوه ایوارډونه ترلاسه کړي او د [[د نندي جایزه|نندي جایزه]] او د سیما ایوارډ ترلاسه کونکی هم دی. پراباس د 2002 ''[[تېلوګو|تیلوګو]]'' ډرامې [[Eeswar (2002 film)|ایشور]] سره د اداکارۍ پیل وکړ، او وروسته یې د رومانتيک ایکشن فلم ''[[Varsham (2004 film)|ورشم]]'' (2004) سره خپل بریالیتوب ترلاسه کړ. د هغه د پام وړ کارونو کې ''چتراپاټي'' (2005)، ''بوجیګادو'' (2008)، ''بېلا'' (2009)، ''ډارلینګ'' (2010)، مسټرپرفيکټ (2011)، او ''میرچي'' (2013) شامل دي. هغه په ''مرچي'' کې د خپل فعالیت لپاره د غوره اداکار لپاره دولتي نندي جایزه وګټله . <ref>{{cite news|date=15 July 2013|title=India's most expensive film?|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/india-s-most-expensive-film/article1-1092293.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718080148/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Regional/India-s-most-expensive-film/Article1-1092293.aspx|url-status=dead|archive-date=18 July 2013|newspaper=Hindustan Times}}</ref> <ref name="Bahubali">{{Cite web |date=28 March 2016 |title=Bahubali wins national award for Best Film |url=http://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/movies/news/Bahubali-wins-national-award-for-Best-Film/articleshow/51581239.cms |access-date=28 April 2016 |website=The Times of India}}</ref> په 2015 کې، پراباس د ایس ایس راجامولي په زړه پورې ایکشن فلم ''باهوبلي:'' دی بیګنینګ کې د ستوري رول لوبولی و، چې تر دې دمه څلورم لوړ عاید لرونکی هندي فلم دی. هغه وروسته بیا خپل رول د هغې په سیکویل، ''باهوبلي 2: دی کنکلوژن'' (2017) کې تکرار کړ، کوم چې لومړی هندي فلم شو چې یوازې په لسو ورځو کې یې په ټولو ژبو کې له 1,000 کروړه روپیو (155 ميلیون ₹ ) څخه ډېر عاید ترلاسه کړ، او تر دې دمه دوهم زيات عايد لرونکی هندي فلم دی. په فلمونو کې د کار کولو سربیره، پراباس د مهندرا TUV300 لپاره د برانډ سفیر هم دی. هغه لومړنی سویلي هندي لوبغاړی دی چې د مادام تساؤ مومی موزیم کې د موم مجسمه ترلاسه کوي. <ref>{{Cite web |date=2 May 2017 |title=Baahubali 2 star Prabhas becomes first South Indian actor to get a wax statue at Madame Tussauds. See pics |url=https://www.indianexpress.com/article/entertainment/regional/baahubali-2-prabhas-first-south-indian-actor-wax-statue-at-madame-tussauds-see-pics-4637366/lite/}}</ref> == پخوانی ژوند == پراباس د فلم پروډیوسر اوپلاپتي سوریا نارایانا راجو او سیوا کماري زوی دی. د هغوی له دریوو ماشومانو ترټولو کوچنی دی، هغه یو ورور(پربوده) او يوه خور(پراګاتي ). <ref>{{Cite news|Title=Actor Prabhas's brother sentenced to one year imprisonment in cheque bounce case|URL=https://www.thenewsminute.com/article/actor-prabhass-brother-sentenced-one-year-imprisonment-cheque-bounce-case-40338|Date=16 March 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mishra |first=Rashmi |date=26 May 2018 |title=Bahubali 2 Movie Star Cast Educational Qualifications: Prabhas, Anushka Shetty & others are a studious bunch of actors! |url=https://www.india.com/buzz/bahubali-2-movie-star-cast-educational-qualifications-prabhas-anushka-shetty-others-are-a-studious-bunch-of-actors-2168530/ |access-date=8 January 2019 |website=India.com}}</ref> هغه د [[تېلوګو]] اداکار [[کرشنام راجو|کرشنم راجو]] وراره دی. د هغه کورنۍ د [[آندرا پرديش|انډرا پردیش]] د لویدیځ ګوداوري ولسوالۍ بهماوارم ته نږدې د موګالتور څخه ده. <ref>{{Cite news|Date=28 April 2017|Title=Bahubali 2: Police imposes Section 144 in Prabhas's hometown|URL=https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/bahubali-2-police-imposes-section-144-in-prabhass-hometown-/articleshow/58417315.cms}}</ref> هغه خپلې منځنۍ زده کړې د [[حيدراباد، هند|حیدراباد]] په نالندا کالج کې بشپړې کړې دي. <ref>{{Cite news|Date=10 June 2017|Title=Bahubali's school adopts Kilimanjaro girl|URL=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/bahubalis-school-adopts-kilimanjaro-girl/article18952082.ece}}</ref> هغه د ستیانند فلم انسټیټیوټ، [[ويساکاپټنام|وشاکاپټنم]] پخوانی محصل دی. <ref>{{Cite news|Title=The fresh faces of Kannada cinema|URL=https://www.cinemaexpress.com/stories/trends/2019/jan/01/the-fresh-faces-of-kannada-cinema-9432.html|Date=1 January 2019|title=آرشیف کاپي|access-date=14 July 2022|archive-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119124945/https://www.cinemaexpress.com/stories/trends/2019/jan/01/the-fresh-faces-of-kannada-cinema-9432.html|url-status=dead}}</ref> == مسلک == === 2002-2011: لومړی بریالیتوب === [[دوتنه:Ek_Niranjan_Audio_Release_Function_(168).jpg|کيڼ|بټنوک|250x250px| پراباس (د کیڼ اړخ څخه دریم) د کنګنا راناوت ، الو ارجن ، پوری جگناد ، او ادیتیا رام سره د فلم د اک نرنجن آډیو ریلیز پرمهال]] پراباس خپل فلمي کیریر په ۲۰۰۲ کال کې له ایشور سره پیل کړ. په 2003 کې، هغه په ''راګویندرا'' کې مخکښ و. په 2004 کې، هغه په ''ورشام'' او ''ادوي رامودو'' کې راڅرګند شو. په 2005 کې، هغه په ''چکرام'' او په ''چتراپاتي'' فلم کې راښکاره شو، چې د ایس ایس راجامولي لخوا لارښود شوی، په کوم کې چې هغه د یو کډوال رول لوبوي چې د غلو لخوا استحصال شوی. دا په 54 مرکزونو کې 100 ورځنۍ منډې وه. <ref>[http://idlebrain.com/trade/records/chatrapati100dayscenters.html Chatrapati – Telugu cinema – 100 days centers – Prabhas & Shriya] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150913050030/http://idlebrain.com/trade/records/chatrapati100dayscenters.html|date=13 September 2015}}.</ref> ''Idlebrain.com'' وویل چې هغه د خپل سکرین په شتون کې یو ځانګړی سټایل او ماچو جذابیت درلود. <ref>[http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-chatrapati.html Chatrapati – Telugu cinema Review – Prabhas, Shriya]. </ref> وروسته یې په ''پورنامي'' ، ''یوګي'' او ''مونا'' کې اداکاري وکړه، په ۲۰۰۷ کې د ایکشن ډرامه فلم، بیا په ۲۰۰۸ کې د ایکشن کامیډي ''بوجیګاډو'' په نوم فلم خپور شو. په 2009 کې د هغه دوه فلمونه ''بل'' او ''ایک نرنجن'' وو. انډیګلیټز ''بیلا'' سجیلا او لید بډایه بللی. <ref>{{Cite web |title=Billa review. |url=http://www.indiaglitz.com/billa-telugu-movie-review-10575.html |access-date=2022-07-14 |archive-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150801222123/http://www.indiaglitz.com/billa-telugu-movie-review-10575.html |url-status=dead }}</ref> په 2010 کې هغه په رومانټیک کامیډي ''ډارلینګ'' کې راڅرګند شو. فلم د مثبتو بیاکتنو لپاره پرانستل شو. ''ټایمز آف انډیا'' د دوه نیم ستوري درجه ورکړه تشریح کړه چې " ډائریکټر کروناکران د خپلو اداکارانو څخه ښه پرفارمنس استخراج کوي ، مګر د تازه کولو پلاټ سره نشي راتلی. داسې ښکاري چې ډایرکټر واقعیا د خپل ''تولي پریما هینګ اوور'' څخه نه دی راغلی ځکه چې هغه یو بل یو اړخیزه مینه کیسه کوي مګر د باوري او منطقي دلیل په وړاندې کولو کې پاتې راغلی ترڅو یو جنرال زیډ هلک رامینځته کړي ترڅو خپل احساسات وساتي. تر وروستۍ شېبې پورې د هغه عاشق. په هرصورت، هغه په فلم کې د ډیری تفریحی شیبو په اضافه کولو سره دا ټول تاوان ورکوي او سکرین پلې د ځینې زړه راښکونکو شیانو برخه لري." <ref>{{Cite web |title=Darling Review |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/movie-reviews/Darling/movie-review/5853020.cms |access-date=24 April 2010 |website=[[The Times of India]]}}</ref> په 2011 کې، هغه په ''مسټر پرفیکټ'' ، یو بل رومانتيک کامیډي کې راڅرګند شو. د بیاکتنې سایټ GreatAndhra فلم په دریو ستورو سره درجه بندي کړی او یادونه یې کړې چې "فلم د یو پاک، کورنۍ ساتیرۍ په توګه راځي او د جوړونکو اراده باید ستاینه وشي <ref>{{Cite web |title='Mr Perfect' Review: Perfect With Slight Imperfection |url=http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=28564&cat=1&scat=12 |access-date=21 April 2011 |publisher=greatandhra |archive-date=25 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425222417/http://greatandhra.com/viewnews.php?id=28564&cat=1&scat=12 |url-status=dead }}</ref> . === 2012-2014: دوامدار مسلک === په 2012 کې، پراباس په ریبل کې کار وکړ، یو عمل فلم چې د ''راګاوا'' لارنس لخوا لارښود شوی و. ''د ټایمز آف انډیا'' څخه سشیدار وویل، "فلم د پراباس د سختو مینه والو پورې اړه لري ځکه چې فلم سجیلا او د لید له پلوه بډایه دی مګر په محتوا کې ډیر نه دی". <ref>{{Cite web |title=Prabhas' Rebel Telugu movie review highlights |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-28/news-interviews/34146850_1_director-raghava-lawrence-young-rebel-star-prabhas-fans |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116123534/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-28/news-interviews/34146850_1_director-raghava-lawrence-young-rebel-star-prabhas-fans |archive-date=16 January 2014 |access-date=28 September 2012}}</ref> د NDTV څخه پورنیما راناوت وویل، "باغی د ډله ایز لیدونکو لپاره کرایه ورکوي. دا فلم به خامخا د پراباس د مینه والو خوښ شي. د تمنا بهټیا د نڅا وړتیا او د پراباس د عمل مهارتونو لپاره یې وګورئ. " <ref>{{Cite web |title=Rebel movie review |url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=273278&keyword=regional&subcatg=MOVIESINDIA&nid=273278 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930230808/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=273278&keyword=regional&subcatg=MOVIESINDIA&nid=273278 |archive-date=30 September 2012 |access-date=28 September 2012 |publisher=[[NDTV]] |location=New Delhi}}</ref> د ''Rediff.com'' څخه رادیکا راجماني فلم ته له پنځو څخه یو نیم ستوري ورکړل او ویې ویل، "په سختۍ سره د کومې کیسې سره کار کول، ډایرکټر راګاوا لارنس یو فلم جوړ کړی چې لیدل یې ګران دي. . . بغاوت د خلکو لپاره فلم دی او یقینا د پوه لیدونکو لپاره نه دی." <ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=Review: Rebel is for the masses |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-rebel-is-for-masses/20120928.htm |access-date=29 September 2012 |publisher=Rediff}}</ref> هغه د ''ډینیکینا ریډي'' (2012) فلم لپاره د لنډ کیمیو لپاره غږ ورکړ. <ref>{{cite news|agency=TNN|date=12 September 2012|title=Denikaina Ready audio on Sep 23|newspaper=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Denikaina-Ready-audio-on-Sep-23/articleshow/16364249.cms?referral=PM}}</ref> په 2013 کې، پراباس په ''میرچي'' کې ستوری شو. د Idlebrain.com ''جیوی'' د 5 څخه 3.25 درجه ورکړه، تبصره یې وکړه چې "د ''میرچي'' لومړۍ نیمایي ښه ده. د فلش بیک قسط چې د دویمې نیمایي 100٪ برخه لري ښه ده. کلیمیکس ښه کیدی شي. د فلم پلس پوائنټونه پراباس، میوزیک او هر اړخیز اړخ دی. په ټوله کې، ''مرچي'' د سوداګریزو بوټو بویلر ټول اجزا لري." <ref>{{Cite web |title=Telugu Movie review&nbsp;– Mirchi |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mirchi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021122517/http://idlebrain.com/movie/archive/mirchi.html |archive-date=21 October 2013 |access-date=23 February 2013 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> مهیش ایس کونرو خپله پریکړه وکړه چې "په باکس آفس کې به فلم په ښه سوداګریز فعالیت بدل شي"، فلم د 3.25/5 سکور ورکړ. <ref>{{Cite web |date=8 February 2013 |title=Review : Mirchi&nbsp;– Decent but not Spicy |url=http://www.123telugu.com/reviews/review-mirchi-decent-but-not-spicy.html |access-date=23 February 2013 |publisher=123telugu.com}}</ref> Way2movies هم د 3.25/5 درجه ورکړه، پریکړه یې وکړه چې "پراباس په دې ښه خو فارمولیک سوداګریز تفریح کې نندارې ته راکاږي". <ref>{{Cite web |title=Mirchi Movie Review |url=http://telugu.way2movies.com/reviewssingle_telugu/Mirchi-Movie-Review-6-294397.html |access-date=29 October 2013 |publisher=Way2movies |تاريخ الأرشيف=11 January 2014 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140111001515/http://telugu.way2movies.com/reviewssingle_telugu/Mirchi-Movie-Review-6-294397.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=11 January 2014 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140111001515/http://telugu.way2movies.com/reviewssingle_telugu/Mirchi-Movie-Review-6-294397.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140111001515/http://telugu.way2movies.com/reviewssingle_telugu/Mirchi-Movie-Review-6-294397.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111001515/http://telugu.way2movies.com/reviewssingle_telugu/Mirchi-Movie-Review-6-294397.html }}</ref> عالي ښه فلمونو فلم ته د 5 په پیمانه 3 ستوري ورکړل ، بیاکتنه یې وکړه چې "وګورئ او ''وګوره مرچي'' ، دا ټولګي او ډله ایز دواړه ساتي. دا د پام وړ دی." <ref>{{Cite web |title=Mirchi Movie Review |url=http://www.supergoodmovies.com/53973/tollywood/mirchi-movie-review-movie-review-details |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217222235/http://www.supergoodmovies.com/53973/tollywood/mirchi-movie-review-movie-review-details |archive-date=17 February 2013 |access-date=23 February 2013 |publisher=Super Good Movies}}</ref> پراباس خپل [[باليووډ|هندي سینما]] په 2014 کې د <nowiki><i id="mw0Q">ایکشن جیکسن</i></nowiki> فلم څخه د "پنجابي مست" په آټم نمبر کې د کیمیو رول په کولو سره پیل کړه. <ref>{{Cite web |date=3 November 2020 |title=Tuesday Trivia: Did you know Prabhas made a special appearance in THIS Bollywood film before becoming a pan-India star with Baahubali? |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tuesday-trivia-did-you-know-prabhas-made-a-special-appearance-in-this-bollywood-film-before-becoming-a-pan-india-star-with-baahubali-1714163/ |access-date=25 June 2021 |website=Bollywood Life |language=en}}</ref> === 2015-اوسنۍ: ''باهوبلي'' او پان هند فلمونه === [[دوتنه:First_look_launch_of_Baahubali_2.jpg|alt=|بټنوک|250x250px| له کیڼ څخه ښې ته: پراباس، انوشکا شیټي ، تمنا او ایس ایس راجامولي د باهوبلي په لومړي لید کې '': په 2016 کې پایله'']] په 2015 کې، پراباس د شیودو/مهندرا باهوبلي او امریندرا باهوبلي په توګه د ایس ایس راجامولي په ایپیک ''باهوبلي:'' دی بیګننګ کې راڅرګند شو چې تر دې دمه څلورم لوړ عاید لرونکی هندي فلم دی. <ref>[https://www.forbes.com/sites/robcain/2015/08/14/oops-pk-is-not-actually-indias-top-grossing-movie-ever/ Oops.]</ref> <ref>{{Cite web |title='Baahubali' Zooms Past 'Dhoom', Now India's All Time #3 |url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2015/08/10/baahubali-zooms-past-dhoom-now-indias-all-time-3/ |website=Forbes}}</ref> <ref>{{Cite web |last=McCahill |first=Mike |date=12 July 2015 |title=Baahubali: The Beginning review – fantastic bang for your buck in most expensive Indian movie ever made |url=https://www.theguardian.com/film/2015/jul/12/baahubali-the-beginning-review-fantastic-bang-for-your-buck-in-most-expensive-indian-movie-ever-made |website=The Guardian}}</ref> دې فلم د پان انډیا فلمونو په نوم یو نوی فلم حرکت پیل کړ. پراباس په خپل سیکویل، ''باهوبلي 2: دی کنکلوژن'' (2017) کې خپل رول بیا تکرار کړ، کوم چې لومړی هندي فلم شو چې یوازې په لسو ورځو کې یې په ټولو ژبو کې له 1,000 کروړه روپیو (155 ملیون ₹ ) څخه ډیر عاید ترلاسه کړ، او دوهم لوړ عاید لرونکی فلم دی. هندي فلم تر اوسه. <ref name="baahubali155milliondollar">{{Cite web |title=Bahubali 2 Hits 1000 Crore Worldwide In Ten Days – Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2914 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 May 2017 |title=Baahubali 2's Rs 1000 crore collection: How SS Rajamouli's film achieved its box office numbers- Entertainment News, Firstpost |url=http://www.firstpost.com/entertainment/baahubali-2s-rs-1000-crore-collections-how-ss-rajamoulis-film-achieved-its-box-office-numbers-3430298.html |publisher=First Post}}</ref> <ref name="autogenerated1">[http://www.ndtv.com/india-news/baahubali-2-creates-history-becomes-first-indian-movie-ever-to-collect-rs-1000-crore-1690506 Baahubali 2 Creates History, Becomes First Indian Movie Ever To Collect Rs 1,000 Crore]. </ref> هغه په پایله کې د خپل فعالیت لپاره د غوره اداکار (تیلګو) لپاره د SIIMA جایزه وګټله ''. <ref name=":2">{{Cite web |title=SIIMA AWARDS {{!}} 2018 {{!}} winners {{!}} {{!}} |url=http://siima.in/2018/winners.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604230740/http://siima.in/2018/winners.html |archive-date=4 June 2020 |access-date=2 June 2020 |website=siima.in}}</ref>'' هغه خپل وزن 105 ته لوړ کړ&nbsp;د باهوبلي کرکټر لپاره کیلوګرامه. <ref>{{Cite web |title=Baahubali 2: 10 Things You Didn't Know About Prabhas |url=https://www.ndtv.com/entertainment/baahubali-2-10-things-you-didnt-know-about-prabhas-1689104 |access-date=25 June 2021 |website=NDTV.com}}</ref> د ''باهوبلي'' بریا پراباس دې ته وهڅول چې یو هندي لوبغاړی شي، چې په تیلګو، تامل او هندي ژبو کې د پام وړ پیروي ترلاسه کوي. <ref>{{Cite web |date=14 January 2022 |title=How Prabhas Became a Pan-India Star and the Highest-paid Actor in the Country |url=https://www.news18.com/news/movies/how-prabhas-became-a-pan-india-star-and-the-highest-paid-actor-in-the-country-4657475.html |website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web |date=15 December 2020 |title=Prabhas is the only PAN-INDIA superstar at present; total budget of his 4 upcoming films are a HUGE Rs. 700 crores! |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/prabhas-pan-india-superstar-present-total-budget-4-upcoming-films-huge-rs-700-crores/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> په 2019 کې، پراباس د سجیت په لارښود کې د ''ایکشن تریلر ساهو'' کې ستوری شو. د نامناسب بیاکتنې ترلاسه کولو سره سره، فلم د 433 ₹ روپیو څخه ډیر عاید ترلاسه کړ. <ref>{{Cite web |last=Hooli |first=Shekhar H. |date=31 August 2019 |title=This is why negative reviews won't affect Saaho box office collection for 3 days |url=https://www.ibtimes.co.in/this-why-negative-reviews-wont-affect-saaho-box-office-collection-3-days-804528 |access-date=12 January 2021 |website=www.ibtimes.co.in |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Top Grossers All Formats Worldwide Gross |url=https://www.boxofficeindia.com/all_format_worldwide_gross.php |access-date=12 January 2021 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> وروسته په 2022 کې، پراباس د راده کرشنا کمار لخوا لارښود شوی د دورې رومانس فلم راده ''شیام'' کې کار وکړ چې ګډې بیاکتنې یې ترلاسه کړې. <ref>{{Cite web |date=11 March 2022 |title=Prabhas and Pooja Hegde's love drama opens with mixed reception from the masses over the dull narrative. |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-radhe-shyam-box-office-prediction-prabhas-pooja-hegde-starrer-opens-big-weekdays-look-gloomy-2939267 |publisher=[[Zee Media Corporation|DNA India]] |quote=the film has received mixed responses from critics, criticising the weak narrative and unreal screenplay.}}</ref> As of March 2022[update], Prabhas has three films under various stages of production. The first of which is the [[پرشانت نیل|Prashanth Neel]]-directed action film ''[[سالار|Salaar]].'' He has completed shooting for ''[[اډیپورش|Adipurush]]'', an adaptation of the Hindu epic [[راماینا|Ramayana]] where he plays the role of ''[[رام|Rama]]''. The film helmed by director [[اوم راوت|Om Raut]] also stars [[سيف علي خان|Saif Ali Khan]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=22 February 2022 |title=Prabhas-Starring 'Adipurush': Director Om Raut Reveals Details of Epic 'Ramayana' Adaptation (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2022/film/news/prabhas-adipurush-om-raut-ramayana-1235186861/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> He also started filming for [[ناګ اشوین|Nag Ashwin]]'s untitled [[ساینسي فلم|sci fi film]], tentatively titled ''[[پروژه K (فلم)|Project K]]'' where he stars alongside [[ډیپیکا پاډوکون|Deepika Padukone]] and [[اميتاببچن|Amitabh Bachchan]]''.''<ref name=":9">{{Cite web |last=K |first=Janani |date=24 July 2021 |title=Prabhas gives first clap for Amitabh Bachchan as Nag Ashwin's sci-fi film goes on floors |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prabhas-gives-first-clap-for-amitabh-bachchan-as-nag-ashwin-s-sci-fi-film-goes-on-floors-1832087-2021-07-24 |access-date=24 July 2021 |website=India Today}}</ref> His 25th film ''Spirit'' was announced in October 2021.<ref>{{Cite web |title=Prabhas25: ప్రభాస్‌ కొత్త సినిమా ఫిక్స్.. టైటిల్‌ ఏమిటంటే - telugu news prabhas new movie with sandeep finalised |url=https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/telugu-news-prabhas-new-movie-with-sandeep-finalised/0201/121206373 |access-date=7 October 2021 |website=www.eenadu.net |language=te}}</ref> Directed [[سندیپ ریډي وانګا|Sandeep Reddy Vanga]] was signed as its director under the production of UV Creations, [[T-Series (شرکت)|T-Series]] and Bhadrakali Pictures.<ref>{{Cite web |title=Spirit: Prabhas and Sandeep Reddy Vanga team up for #Prabhas25 – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/spirit-prabhas-and-sandeep-reddy-vanga-team-up-for-prabhas25/articleshow/86830618.cms |access-date=7 October 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == د نښې تایید == پراباس، چې د مهندرا او مهیندرا لخوا د نوي مهندرا TUV300 موټر لپاره د برانډ سفیر په توګه لاسلیک شوی، په 2015 کې د دوی نوي اعلان سره د تلویزیون سوداګریز ډګر کې خپل لومړی پیل وکړ <ref>{{Cite web |date=3 October 2015 |title=Mahindra TUV300: Baahubali actor Prabhas makes his TVC debut |url=https://www.india.com/buzz/mahindra-tuv300-baahubali-actor-prabhas-makes-his-tvc-debut-video-597196/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330011301/https://www.india.com/buzz/mahindra-tuv300-baahubali-actor-prabhas-makes-his-tvc-debut-video-597196/ |archive-date=30 March 2019 |access-date=7 December 2018}}</ref> هغه عموما په مکرر ډول د برانڈونو ملاتړ نه کوي. <ref>{{Cite web |date=23 June 2021 |title=Prabhas refuses to take up brand endorsements worth Rs 150 crores, why? |url=https://www.siasat.com/prabhas-refuses-to-take-up-brand-endorsements-worth-rs-150-crores-why-2154755/ |access-date=25 June 2021 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> ''نیوز 18'' راپور ورکړ چې هغه په 2020 کې ₹کروړه روپیو په ارزښت د برانډ تایید رد کړ <ref>{{Cite web |date=23 June 2021 |title=Prabhas Rejected Brand Endorsements Worth Rs 150 crore in Past Year, Here's Why |url=https://www.news18.com/news/movies/prabhas-rejected-brand-endorsements-worth-rs-150-crore-in-past-year-heres-why-3878624.html |access-date=25 June 2021 |website=www.news18.com |language=en}}</ref> == په رسنیو کې == پراباس اکثرا د "ډارلینګ" یا " پان انډیا ستوري" په نوم یادیږي. <ref>{{Cite web |last=Bollywood |first=Hungama |date=15 December 2020 |title=Prabhas is the only PAN-INDIA superstar at present; total budget of his 4 upcoming films are a HUGE Rs. 700 crores! : Bollywood News – Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/prabhas-pan-india-superstar-present-total-budget-4-upcoming-films-huge-rs-700-crores/ |access-date=1 February 2022 |language=en}}</ref> هغه د 2017 کال لپاره د ټایمز ترټولو مطلوب سړیو کې دوهم، <ref>{{Cite web |title=Prabhas – The second most desirable in India |url=https://www.sify.com/movies/prabhas---the-second-most-desirable-in-india-imagegallery-tollywood-sfepAheigajdh.html |access-date=25 June 2021 |website=Sify |language=en}}</ref> او په 2018 کې دولسم ځای درلود <ref>{{Cite web |date=17 May 2019 |title='The Times 50 Most Desirable Men Of 2018' List Is Out & Guess Who The Top 5 Most Wanted Men Are |url=https://www.mensxp.com/entertainment/celebrities/52872-lsquo-the-times-50-most-desirable-men-of-2018-list-is-out-guess-who-the-top-5-most-wanted-men-are.html |access-date=25 June 2021 |website=www.mensxp.com |language=en-IN}}</ref> هغه بیا په 2019 کې د ''حیدراباد ټایمز'' د تل لپاره مطلوب لیست کې شامل شو. <ref>{{Cite web |date=17 May 2019 |title='The Times 50 Most Desirable Men Of 2018' List Is Out & Guess Who The Top 5 Most Wanted Men Are |url=https://www.mensxp.com/entertainment/celebrities/52872-lsquo-the-times-50-most-desirable-men-of-2018-list-is-out-guess-who-the-top-5-most-wanted-men-are.html |access-date=25 June 2021 |website=www.mensxp.com |language=en-IN}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 June 2021 |title=Prabhas joins Hyd Times Forever Desirable list |url=https://www.123telugu.com/mnews/prabhas-joins-hyd-times-forever-desirable-list.html |access-date=25 June 2021 |website=123telugu.com |language=en}}</ref> هغه د ۲۰۱۹ <ref>{{Cite web |title=Ajith, Prabhas are Karnataka's most-searched actors – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ajith-prabhas-are-karnatakas-most-searched-actors/articleshow/48537567.cms |access-date=25 June 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> لپاره په [[کرناټک|کرناټکا]] کې په [[گووگل|ګوګل]] کې تر ټولو زیات پلټل شوی لوبغاړی و. هغه د سویلي سینما یوازینی لوبغاړی دی چې د ''ختیځ سترګو'' مجلې ' 2019 کې د 10 ترټولو سیکسی آسیا نارینه لیست کې شامل شوی. <ref>{{Cite web |title=Prabhas makes it to the Top 10 list of Sexiest Asian Men of 2019; only actor from South – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/prabhas-makes-it-to-the-top-10-list-of-sexiest-asian-men-of-2019-only-actor-from-south/articleshow/72379261.cms |access-date=21 June 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Movies |first=Rediff |title=Meet the SEXIEST Asian Male of 2019 |url=https://www.rediff.com/movies/report/meet-the-sexiest-asian-male-of-2019/20191205.htm |access-date=21 June 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> هغه په ''GQ'' کې د 2017 ترټولو اغیزمن ځوان هنديانو لیست کې هم شامل شوی و <ref>{{Cite web |date=7 July 2017 |title=GQ's Most Influential Young Indians 2017: Artistes |url=https://www.gqindia.com/galleries/artistes |access-date=25 June 2021 |website=GQ India |language=en-IN}}</ref> . په 2021 کې، هغه د ''فینسي اوډز'' کلني لیست کې د "تر ټولو ښکلی آسیا نارینه" نومول شوی دی. <ref>{{Cite web |date=23 July 2021 |title=Top 10 Asia's most handsome men of 2021 |url=https://www.deccanherald.com/dh-galleries/photos/top-10-asias-most-handsome-men-of-2021-in-pics-1011861 |access-date=6 August 2021 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> د پنک ویلا پوجا ''دھر'' په خپله مقاله کې هغه د "یو له خورا عاجز او د ځمکې لاندې هندي لوبغاړو" په توګه یاد کړ. <ref>{{Cite web |title=All the times Prabhas wished other Indian actors |url=https://www.pinkvilla.com/photos/prabhas/prabhas-all-times-baahubali-star-wished-other-indian-actors-their-birthdays-641484/all-times-prabhas-wished-other-indian-actors |access-date=25 June 2021 |website=PINKVILLA |language=en |تاريخ الأرشيف=25 June 2021 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210625082332/https://www.pinkvilla.com/photos/prabhas/prabhas-all-times-baahubali-star-wished-other-indian-actors-their-birthdays-641484/all-times-prabhas-wished-other-indian-actors |url-status=dead |خونديځ نېټه=25 June 2021 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210625082332/https://www.pinkvilla.com/photos/prabhas/prabhas-all-times-baahubali-star-wished-other-indian-actors-their-birthdays-641484/all-times-prabhas-wished-other-indian-actors |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210625082332/https://www.pinkvilla.com/photos/prabhas/prabhas-all-times-baahubali-star-wished-other-indian-actors-their-birthdays-641484/all-times-prabhas-wished-other-indian-actors |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625082332/https://www.pinkvilla.com/photos/prabhas/prabhas-all-times-baahubali-star-wished-other-indian-actors-their-birthdays-641484/all-times-prabhas-wished-other-indian-actors }}</ref> په سپتمبر 2020 کې، پراباس په خزیپلي ریزرو ځنګل کې 1650 جریبه ځمکه اختیار کړه، او د خپل مرحوم پلار په نوم یې د اکو پارک د پراختیا لپاره اضافي بسپنه وکړه. <ref>{{Cite web |title=Prabhas adopts 1650 acres of forest land in Khazipally: Donates Rs 2 crore for eco-park development – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/prabhas-adopts-1650-acres-of-forest-land-in-khazipally-donates-rs-2-crore-for-eco-park-development/articleshow/77978838.cms |website=The Times of India}}</ref> == فیلموګرافي == [[دوتنه:Baahubali_cast.jpg|کيڼ|بټنوک|250x250px| له چپ څخه ښي خوا ته: انوشکا شیټي ، تمنا ، ایس ایس راجامولي ، کرن جوهر ، پراباس، رانا دګوبتي د ''باهوبلي 2 هندي نسخه د ټریلر په لاره اچولو کې: دا پایله .'']] {{Pending films key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |کال ! scope="col" | عنوان ! scope="col" | رول ! scope="col" | ژبه ! class="unsortable" scope="col" | یادښتونه ! class="unsortable" scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | ۲۰۰۲ | ''ایشور'' | ایشور | [[تېلوګو|تولیګو]] | لومړی فلم | |- | ۲۰۰۳ | ''راګاویندرا'' | راګاویندرا | تولیګو | | |- | rowspan="2" | ۲۰۰۴ | ''ورشم'' | وینکټ | تولیګو | | |- | ''ادوی رامودو'' | رامودو | تولیګو | | |- | rowspan="2" | ۲۰۰۵ | ''چکرم'' | چکرم | تولیګو | | |- | ''چتراپاټي'' | سیوا / چتراپاتي {{Efn|Prabhas played a single character with two or more names}} | تولیګو | | |- | ۲۰۰۶ | ''پورنامی'' | سیوا کیساوا | تولیګو | | |- | rowspan="2" | ۲۰۰۷ | ''یوګی'' | ایشور پرساد / یوګي [lower-alpha 1] | تولیګو | | |- | ''مینه'' | مینه | تولیګو | | |- |۲۰۰۸ | ''بوجیګاډو'' | بوجي / لینگا راجو / راجنیکانت [lower-alpha 1] | تولیګو | | |- | rowspan="2" | ۲۰۰۹ | ''بلا'' | بل / رنګه {{Efn|Prabhas played two characters}} | تولیګو | | |- |''یو نرنجن'' | چوټو | تولیګو | | |- |۲۰۱۰ | ''ګرانه'' | پراباس "پرابها" | تولیګو | | |- |۲۰۱۱ | ''ښاغلی کامل'' | ويکي | تولیګو | | |- | rowspan="1" | ۲۰۱۲ | ''بغاوت'' | ریشي / باغی [lower-alpha 1] | تولیګو | | |- |۲۰۱۳ | ''مرچي'' | جې | تولیګو | | |- |2015 | ''باهوبلي: پیل'' | rowspan="2" | مهندرا باهوبلي / امریندرا باهوبلي [lower-alpha 2] | rowspan="2" | تولیګو<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> تامیل | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | 2017 | ''باهوبلي 2: پایله'' |- | ۲۰۱۹ | ''ساهو'' | سیدارت ناندن ساهو / اشوک [lower-alpha 1] | [[هندي]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> تامیل<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> تولیګو | | |- | 2022 | ''رادهی شیام'' | ویکرمادیتیا | تولیګو<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> هندي | | <ref>{{Cite web |date=30 July 2021 |title=Prabhas' Radhe Shyam gets a Sankranthi release date, to clash with Mahesh Babu's Sarkaru Vaari Paata, Pawan Kalyan's next |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/prabhas-radhe-shyam-gets-a-sankranthi-release-date-to-clash-with-mahesh-babu-sarkaru-vaari-paata-pawan-kalyan-next-7429603/ |access-date=30 July 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" | 2023|{{Pending|''[[Adipurush]]''|align="left"}} {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | [[رام|راګاوا]] | هندي<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> تولیګو | وروسته تولید | <ref name=":1"/> |-|{{Pending|''[[Salaar]]''|align="left"}} {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | سالار | تولیګو | فلم اخیستل | <br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> |-|{{Pending|''[[Project K (film)|Project K]]''|align="left"}} {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}|{{TBA}} | تولیګو<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> هندي | فلم اخیستل | <ref name=":9"/> |} === نور رولونه === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |کال ! scope="col" | عنوان ! scope="col" | رول ! scope="col" | ژبه ! class="unsortable" scope="col" | یادښتونه ! class="unsortable" scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="1" | ۲۰۱۲ | ''ډینیکینا چمتو ده'' | پخپله (غږ) | تولیګو | کامیو | <ref>{{Cite web |title=Prabhas dubs his voice for Manchu Vishnu |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/prabhas-dubs-his-voice-for-manchu-vishnu/articleshow/15748035.cms?from=mdr |access-date=19 June 2021 |website=The Times of India}}</ref> |- | 2014 | ''عمل جیکسن'' | پخپله | [[هندي]] | د میلمه بڼه | <ref>{{Cite web |title=Did you know Prabhas made a special appearance in Sonakshi Sinha-Ajay Devgn's 'Action Jackson'? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/did-you-know-prabhas-made-a-special-appearance-in-sonakshi-sinha-ajay-devgns-action-jackson/articleshow/77143117.cms |access-date=24 July 2020 |website=ETimes}}</ref> |} == جایزې او نومونې ==   {| class="wikitable" |+'''د سینما ایوارډونه''' ! کال ! جایزه ! فلم ! پایله ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | ۲۰۱۰ | د نقاد غوره لوبغاړی | ''ګرانه''|{{won}} | <ref name=":3">{{Cite web |title=Lux Cinemaa awards 2011 – Telugu cinema |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/cinemaa-awards2011.html |access-date=3 June 2020 |website=www.idlebrain.com}}</ref> |} {| class="wikitable" |+'''د ETC بالیوډ سوداګرۍ جایزې''' ! کال ! جایزه ! فلم ! پایله ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | ۲۰۱۹ | د لومړي ځل لپاره ترټولو لوړ عاید لرونکی لوبغاړی | ''ساهو'' |{{won}} | |} {| class="wikitable sortable" |+'''د فلم فیر ایوارډونه سویل''' ! کال ! جایزه ! فلم ! پایله ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | ۲۰۰۴ | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''ورشم'' |{{nom}} | |- | ۲۰۰۵ | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''چتراپاټي'' |{{nom}} | |- | ۲۰۰۹ | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''یو نرنجن'' |{{nom}} | |- | ۲۰۱۱ | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''ښاغلی کامل'' |{{nom}} | |- | ۲۰۱۳ | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''مرچي'' |{{nom}} | |- | 2015 | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''باهوبلي: پیل''|{{nom}} | <ref name=":6">{{Cite web |title=Prabhas – Best Telugu Actor in Leading Role Male Nominee {{!}} Filmfare Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-south-2018/telugu/nominations/best-actor-male/prabhas |access-date=2 June 2020 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> |- | 2017 | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''باهوبلي 2: پایله''|{{nom}} | <ref name=":6" /> |} {| class="wikitable sortable" |+'''IIFA Utsavam''' ! کال ! جایزه ! فلم ! پایله ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="2" | 2015 | غوره لوبغاړی – تیلګو | ''باهوبلي: پیل''|{{nom}} | <ref name=":0">{{Cite web |last=Hooli |first=Shekhar H. |date=4 July 2016 |title=Why did 'Bahubali' star Prabhas not get best actor award from SIIMA, Filmfare, IIFA Utsavam? |url=https://www.ibtimes.co.in/why-did-bahubali-star-prabhas-not-get-best-actor-award-siima-filmfare-iifa-utsavam-685478 |access-date=2 June 2020 |website=International Business Times, India Edition |language=en}}</ref> |- | غوره لوبغاړی – تامل | ''باهوبلي: پیل''|{{nom}} | <ref name=":0" /> |} {{لړسرچينې}} == بېرونۍ تړنې == * {{IMDb name|1659141}} {{Nandi Award for Best Actor|state=collapsed}} [[وېشنيزه:1979 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:پراباس]] [[وېشنيزه:هندي ستوري]] [[وېشنيزه:هندي سينما]] [[وېشنيزه:تاميل سينما]] [[وېشنيزه:تاميل]] [[وېشنيزه:تېلوګو]] [[وېشنيزه:تېلوگو ژبه]] [[وېشنيزه:اندراپردېش]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] nyw4qe9a4rfjskvaq78lmz8bag6wl2u 0 63406 364045 355275 2026-05-18T03:04:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364045 wikitext text/x-wiki د المان او جاپان تر منځ اړيکې د پروس له لورې (چې په ۱۸۶۶/۱۸۷۰ز کالونو کې يې د [[الماني ژبه|الماني]] سترواکۍ جوړښت ولوټه) له جاپان څخه په لومړۍ سفارتي ليدنې سره ۱۸۶۱ز کال کې په رسمي ډول رامنځته شوې. جاپان د ۱۸۶۷ز کال له ميجي بيارغونې “Meifi Restoration” څخه وروسته په چټکۍ سره عصري شو، چې زياتره وختونه يې د سخت فکري او کلتوري بدلون له لارې له الماني موډلونو څخه ګټه پورته کوله. وروسته له هغې چې جاپان په ۱۹۰۰ کال کې ځان له انګليستان سره متحد کړ، المان او جاپان يې له امله په لومړۍ نړيواله جګړه کې دښمنان شول. جاپان په ۱۹۱۴ز کال کې الماني سترواکۍ باندې جګړه اعلان کړه او چين او ارام سمندر کې يې د المان مهم ملکيتونه ونيول. په ۱۹۳۰ز لسيزه کې دواړو هېوادونو د يو بل د سيمو پر وړاندې ظالمانه فوځي کړه وړه غوره کړل. دا چاره د اړيکو د بيا ټينګولو او په پای کې د سياسي او فوځي اتحاد لامل شوه، چې متحد هېواد «ايټاليا» يې په کې ځای ورکړ. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال که څه هم ياد اتحاد د متحدينو تر منځ د سترو واټنونو له امله ټاکلی يا محدود و، د ډېری برخې لپاره جاپان او المان بېلې بېلې جګړې وکړې او په پای کې يې په بېل يا ځانګړي ډول غاړه کېښوده. له دويمې نړيوالې جګړې څخه وروسته د دواړو هېوادونو اقتصاد چټکه بيارغونه وازمايله؛ دوه اړخيزې اړيکې چې اوس پر اقتصادي موضوعګانو باندې متمرکز وې، ژر بېرته جوړې شوې. نن ورځ جاپان او المان په ترتيب سره د نړۍ درېيم او څلورم لوی اقتصادونه دي او د سياسي، کلتوري، پوهنيزې او اقتصادي ملګرتيا له زياتو ډولونو څخه ستره ګټه تر لاسه کوي. د بيرتيلسمان فونډېشن پول “Bertelsmann Foundation Poll” يا د بيرتيلسمان بنسټ د ۲۰۱۲ز کال د وروستۍ رای شمېرنې له مخې المانيان جاپان ته په مثبت ډول په درنه سترګه ګوي او ياد ملت لږ سيال او زيات ملګری ګڼي. المان په اړه د جاپانيانو نظر هم مثبت دی او ۹۷٪ المان ته په مثبت او يوازې درې سلنه په منفي ډول ګوري. <ref>{{Cite web |title=Finanznachrichten – Börse & Wirtschaft aktuell |url=https://www.wallstreet-online.de/nachrichten |website=www.wallstreet-online.de}}</ref> == تاريخ == === لومړۍ اړيکې او د جاپان د ګوښه کېدنې يا انزوا پای (له ۱۸۷۱ز کال څخه وړاندې) === د جاپان او المان تر منځ اړيکې له توکيوګاوا شوګيونېټ ‘Tokugawa Shogunate’ (۱۶۰۳-۱۸۶۸زکال) څخه پيلېږي او دا هغه مهال و، چې المانيان د هالنډ په پلوۍ د ختيځ هند هالنډي شرکت لپاره د کار کولو په موخه جاپان ته ورسېدل. لومړني غوره مستند دليلونه په ترتيب سره ۱۶۹۰ او ۱۸۲۰ ز لسيزو کې د انګيلبيرټ کايمپفر “Engelbert Kaempfer” (۱۶۵۱-۱۷۱۶ز کال) او فيليپ فرانز بالتاسار اون سيبولډ “Philipp Franz Balthasar von Siebold” (۱۷۹۶-۱۸۶۶ز کال) ډاکترانو دي. دواړو ډيجيما کې د هالنډ د سوداګريزې پوستې له رئيس سره ايډو “Edo” ته د زور يا جبري سفر پر مهال شوګن “Shogun”’ ته د درناوي لپاره لاړل. سيبولډ د “Nippon, Archiv zur Beschreibung von Japan” (نيپون، د جاپان د تشرېح ارشيف) نومي کتاب [[ليکوال]] شو، چې شلمه پېړۍ کې د جاپان په اړه د معلوماتو له خورا ارزښتناکو سرچينو څخه دی؛ نوموړي له ۱۹۷۹ز کال راهيسې خپلې هغه لاسته راوړنې چې په خپل وياړ يې د المان له لورې د کالني انعام په ورکړې سره پېژندل شوې وې، جاپاني پوهانو ته ورکړې. له جاپان څخه د اون سيبولډ دويمه ليدنه (۱۸۶۲-۱۸۵۹زکال) يو ناورين ځکه شو، چې نوموړي جاپان کې د هالنډي سياست د اغېزمنولو هڅه وکړه او کوښښ يې وکړ، چې ياد هېواد کې د سياسي استازي په توګه يوه تل پاتې دنده تر لاسه کړي.<ref>Eberhard Friese: Philipp Franz von Siebold als früher Exponent der Ostasienwissenschaften. = Berliner Beiträge zur sozial- und wirtschaftswissenschaftlichen Japan-Forschung Bd. 15. Bochum 1983 {{ISBN|3-88339-315-0}}</ref><ref>{{cite web |title=Siebold-Preis |url=http://tokyo.daad.de/german/de_scholarships_for_japanese_siebold.htm |access-date=9 February 2010 |publisher=Tokyo.daad.de |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172251/http://tokyo.daad.de/german/de_scholarships_for_japanese_siebold.htm |url-status=dead }}</ref> په ۱۸۵۴ز کال کې متحده ايالتونو کانګاوا کنوانسيون “Convention of Kangawa” کې جاپان باندې فشار راوړ، چې د جاپان ګوښه کېدنه يا بېلوالی يې پای ته ورسوله. دا د جاپاني ولس له لورې ځکه يو نابرابر تړون ګڼل شوی و، چې متحده ايالتونو د جاپان د زياتره امتيازونو په بدل کې ورته امتيازونه ورنه کړل. په زياتو حالتونو کې جاپان په اغېزناک ډول د خورا سيمه ييزتوب نظام ته اړ شوی و، چې باندنيو اوسېدونکو لپاره يې لاره هواره کړه، چې د جاپان د حقوقي نظام پر ځای د خپلې استازولۍ يا کونسلي محکمو ته غاړه کېږدي، سوداګرۍ لپاره بندرونه پرانيزي او وروسته ان عيسوي مذهبي مبلغانو ته هېواد ته د ننوتلو اجازه ورکړي. د جاپان د ګوښه کېدنې له پای ته رسېدلو څخه لږه موده وروسته د شوګيونېټ پای “End of Shogunate” په نوم دوره کې، لومړني الماني سوداګر جاپان ته ورسېدل. په ۱۸۶۰ ز کال کې کنت فريدريک البريکت زو ايولينبرګ د پروس د سفير په توګه جاپان ته د ايولينبرګ ټولګي يا هئيت “Eulenburg Expedition” مشري وکړه؛ پروس هغه وخت په الماني کنفدراسيون کې مخکښ سيمه ييز دولت و. له څلور مياشتو خبرو اترو څخه وروسته يو بل نابرابر تړون، چې په رمسي ډول دوستۍ او سوداګرۍ ته ځانګړی شوی و، ۱۸۶۱ز کال کې د پروس او جاپان تر منځ لاسليک شو. <ref>Bert Edström, Bert. (2000) [https://books.google.com/books?id=ltmXn9rUGD8C&pg=PA101&dq=unequal+treaty+japan&lr=#PPA101,M1 ''The Japanese and Europe: Images and Perceptions'', p. 101]</ref><ref>Louis M. Cullen. ''A History of Japan 1582–1941: Internal and External Worlds'' (2003 ed.). Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-52918-2}}</ref> سره له دې چې د هغو ګڼو نابرابرو خبرو اترو له ډلې ګڼل کېدې، چې د يادې مودې پر مهال جاپان باندې تپل شوې وې، مګر بيا هم د ايولينبرګ ايسکپيډېشن په نوم هئيت او د دوستۍ او سوداګرۍ د تړون لندمهاله او اوږدمهاله دواړه پايلې نن ورځ د جاپان او المان د رسمي اړيکو د پيل په توګه ستايل کېږي. د خپلې ۱۵۰ کاليزې د يادولو په موخه د ۲۰۱۰ز کال له مني څخه د ۲۰۱۱ز کال تر مني پورې المان او او جاپان دواړو هېوادونو کې پېښې (نمانځونډې) تر سره شوې او هيله يې درلوده، چې د راتلونکي لپاره د يو پل جوړولو په موخه د دوی د عمومي تېر وخت خزانې يا سرچينو لوړې کړي. <ref>German Consulate General Osaka-Kobe: [http://www.osaka-kobe.diplo.de/Vertretung/osaka/en/00/Index.html 150 Years Germany-Japan: Friendship with Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522015934/http://www.osaka-kobe.diplo.de/Vertretung/osaka/en/00/Index.html |date=2011-05-22 }}</ref> ==== پروس کې د جاپان سياسي ماموريت ==== په ۱۸۶۳ز کال کې توکيو څخه د ايولينبرګ له کتنې څخه درې کالونه وروسته د پاچا لومړي ويليم پروسي محکمې ته يو شوګيونال Shogunal” استازی راورسېد او [[برلين]] کې يې په شاندارو مراسمو سره هر کلی وشو. وروسته له هغې چې تړون لاسليک شو، ماکس اون براندت “Max von Brandt” جاپان کې د پروس لومړنی سياسي استازی شو، چې له پروس څخه وړاندې ورته له ۱۸۶۶ز کال څخه وروسته شمالي المان کنفدراسيون او په ۱۸۷۱ز کال کې نوې رامنځته شوې الماني سترواکۍ هم خپل استازي استولی وو. <ref>Masako Hiyama: "Max von Brandt (1835–1920)". In: Brückenbauer. ''Pioniere des japanisch-deutschen Kulturaustausches'' (Berlin: Iudicium, 2005). {{ISBN|3-89129-539-1}}</ref> په ۱۸۶۸ز کال کې توکيوګاما شوګيونېټ تړون له منځه ولاړ او د سترواک ميجي “Emperor Meiji” تر مشرۍ لاندې د جاپان سترواکي رامنځته شوه. ټينو کورنۍ ته د واک په لېږد سره جاپان له لويديځو قدرتونو سره د نابرابرو تړونونو د نه منلو غوښتنه وکړه او په پايله کې يې يوه کورنۍ جګړه رامنځته شوه. د دې نښتې پر مهال د وسلو الماني سوداګر هينري شنيل سلا وکړه او د ناکاوکا ډايميو “daimyo of Nagaoka” ته يې وسلې برابرې کړې، چې د د شوګيونېټ سيمې واکمن و. يو کال وروسته جګړه د توکيوکاوا په ماتې او د نابرابرو تړونونو په اړه له سره په خبرو اترو پای ته ورسېده. <ref>Donald Keene, ''Emperor of Japan: Meiji and His World, 1852–1912'' (Columbia UP, 2005). {{ISBN|0-231-12340-X}}; p. 142</ref><ref>Adachi Yoshio 阿達義雄. Kaishō Suneru to Boshin Niigata kōbōsen 怪商スネルと戊辰新潟攻防戦. Niigata: Toyano Shuppan 鳥屋野出版, 1985</ref> == سرچينې == 9ufp0fi710igabi63de96mm2aclcdv7 0 63941 364044 335399 2026-05-18T03:01:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364044 wikitext text/x-wiki '''د اقلیم ناڅاپي بدلون''' هغه مهال پېښېږي چې اقلیمي سیستم په داسې کچه انتقال ته اړ ایستل شي چې د اقلیمي سیستم د انرژۍ تعادل یې ټاکي او دا کچه د بېروني ځواک د بدلون تر کچې چټکه ده، که څه هم ښايي د اسماني ډبرې د ټکر په څېر ناڅاپي پېښې په کې شاملې وي. په دې توګه ویلی شو چې که په یوه اقلیم کې تر هغه زیات بدلون راشي چې وړتیا لري، دا ناڅاپي اقلیمي بدلون دی. د دغه ډول بدلون په تېرو پېښو کې د کاربنیفر باراني ځنلګونو ویجاړي، یانګ ډرایاس، ډانسګارډ اوشګر، هاینرېش او د پالیوسن-ایوسن د حد اکثر حرارت پېښې شاملې دي. دا اصطلاح د اقلیمي بدلونونو په محتوا کې د هغو ناڅاپي اقلیمي بدلونونو د تشرېح لپاره هم کارول کېږي چې د یوه انسان د ژوند په محدوده کې د لیدل کېدو وړ دي. <ref>{{cite book|url=http://clio.columbia.edu/catalog/10283642?counter=2|title=Abrupt climate change: mechanisms, patterns, and impacts|author1=Harunur Rashid|author2=Leonid Polyak|author3=Ellen Mosley-Thompson|year=2011|publisher=[[American Geophysical Union]]|isbn=9780875904849}}</ref><ref name="def2">{{cite book|isbn=978-0-309-07434-6|author=Committee on Abrupt Climate Change, National Research Council.|year=2002|publisher=National Academy Press|location=Washington, D.C.|title=Abrupt climate change : inevitable surprises|chapter-url=http://books.nap.edu/openbook.php?isbn=0309074347&page=14#pagetop|chapter=Definition of Abrupt Climate Change|url=http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=10136#toc|doi=10.17226/10136}}</ref><ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal|author=Sahney, S.|author2=Benton, M.J.|author3=Falcon-Lang, H.J.|year=2010|title=Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica|journal=Geology|volume=38|pages=1079–1082|doi=10.1130/G31182.1|issue=12|bibcode=2010Geo....38.1079S}}</ref><ref name="Broecker">{{Cite journal|author-link=Wallace Smith Broecker|last1=Broecker|first1=W. S.|title=Geology. Was the Younger Dryas triggered by a flood?|volume=312|journal=[[Science (journal)|Science]]|issue=5777|pages=1146–1148|date=May 2006|issn=0036-8075|pmid=16728622|doi=10.1126/science.1123253|s2cid=39544213}}</ref><ref>{{cite book|isbn=0-309-07434-7|author=National Research Council|year=2002|page=[https://archive.org/details/abruptclimatecha00boar/page/n122 108]|publisher=National Academy Press|location=Washington, D.C.|title=Abrupt climate change : inevitable surprises|url=https://archive.org/details/abruptclimatecha00boar|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite journal|first1=J. A.|first2=R. A.|first3=M.|first4=M.|first5=J.|first6=P.|last1=Rial|first7=H.|first8=N.|first9=R.|last10=Reynolds|first10=J. F.|last11=Salas|first11=J. D.|title=Nonlinearities, Feedbacks and Critical Thresholds within the Earth's Climate System|url=http://www.biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/jfr_nonlinear.pdf|journal=Climatic Change|volume=65|pages=11–00|year=2004|doi=10.1023/B:CLIM.0000037493.89489.3f|last2=Pielke Sr.|last3=Beniston|last4=Claussen|last5=Canadell|last6=Cox|last7=Held|last8=De Noblet-Ducoudré|last9=Prinn|s2cid=14173232|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309170355/http://biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/jfr_nonlinear.pdf|archive-date=9 March 2013|hdl=11858/00-001M-0000-0013-A8E8-0|hdl-access=free|access-date=29 August 2022|archivedate=9 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309170355/http://biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/jfr_nonlinear.pdf}}</ref> د ناڅاپي اقلیمي پېښو زماني محدوده ښايي ډېره بېلابېله وي. د یانګر ډرایاس په پای کې د ګرینلنډ په اقلیم کې ثبت شوي بدلونونه – لکه څرنګه چې د کنلګیزو هستو په مرسته اندازه شوي دي – څرګندوي چې په یوه څو کلنه زماني محدوده کې ناڅاپي تودوخه تر ۱۰ سانتي ګراد (۱۸ فارنهایټ) درجو ډېره شوې ده. نور ناڅاپي بدلونونه په ګرینلنډ کې ۱۱۲۷۰ کاله وړاندې تر ۴ سانتي ګراد (۷.۲ فارنهایټ) درجو ډېره تودوخه او همدا راز په انترکتیکا کې ۲۲۰۰۰ کاله وړاندې تر ۶ سانتي ګراد (۱۱ فارنهایټ) درجو ډېره تودوخه ده. د دې په مقابل کې د پالیوسن-ایوسن حد اکثر حرارت ښايي د څو لسیزو او څو زره کلونو تر منځ پیل شوی وي. د ځمکې د سیستم ماډلونه اټکل کوي چې د ګلخانه‌يي ګازونو تر انتشار لاندې ښايي د ۲۰۴۷ کال په لومړیو کې د ځمکې د سطحې تودوخه په تېرو ۱۵۰ کلونو کې د بدلون منلو له محدودې څخه بهر شي او پر څه باندې ۳ میلیارده انسانانو او ډېریو هغو ځایونو به اغېز وکړي چې د نوعو بېلابېلوالی لري.<ref>{{cite journal|last1=Grachev|first1=A.M.|last2=Severinghaus|first2=J.P.|title=A revised +10±4&nbsp;°C magnitude of the abrupt change in Greenland temperature at the Younger Dryas termination using published GISP2 gas isotope data and air thermal diffusion constants|journal=Quaternary Science Reviews|volume=24|issue=5–6|pages=513–9|year=2005|doi=10.1016/j.quascirev.2004.10.016|bibcode=2005QSRv...24..513G}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kobashi|first1=T.|last2=Severinghaus|first2=J.P.|last3=Barnola|first3=J.|title=4 ± 1.5&nbsp;°C abrupt warming 11,270 yr ago identified from trapped air in Greenland ice|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=268|issue=3–4|pages=397–407|date=30 April 2008|doi=10.1016/j.epsl.2008.01.032|bibcode=2008E&PSL.268..397K}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Taylor|first1=K.C.|title=Abrupt climate change around 22 ka on the Siple Coast of Antarctica|journal=Quaternary Science Reviews|volume=23|issue=1–2|pages=7–15|date=January 2004|doi=10.1016/j.quascirev.2003.09.004|last2=White|first2=J|last3=Severinghaus|first3=J|last4=Brook|first4=E|last5=Mayewski|first5=P|last6=Alley|first6=R|last7=Steig|first7=E|last8=Spencer|first8=M|last9=Meyerson|first9=E|last10=Meese|first10=D|last11=Lamorey|first11=G|last12=Grachev|first12=A|last13=Gow|first13=A|last14=Barnett|first14=B|bibcode=2004QSRv...23....7T}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mora|first1=C|title=The projected timing of climate departure from recent variability|journal=Nature|volume=502|issue=7470|pages=183–187|year=2013|doi=10.1038/nature12540|bibcode=2013Natur.502..183M|pmid=24108050|s2cid=4471413}}</ref> == عمومي کتنه == د اقلیمي سیستم د انحراف په احتمالي عناصرو کې د اقلیمي بدلون سیمه‌ييزې اغېزې شاملېږي چې ځینو یې ناڅاپي پیل لرلی دی او له همدې امله ښايي د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو په توګه په پام کې ونیول شي. ساینس‌پوهانو ویلي چې زموږ اوسنۍ پوهه ښيي چې په روانه پېړۍ کې د اوج بېلابېل عناصر تر انساني اقلیمي بدلونونو لاندې خپل بحراني ټکي ته رسېدای شي.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Lenton|first1=T. M.|last2=Held|first2=H.|last3=Kriegler|first3=E.|last4=Hall|first4=J. W.|last5=Lucht|first5=W.|last6=Rahmstorf|first6=S.|last7=Schellnhuber|first7=H. J.|year=2008|title=Inaugural Article: Tipping elements in the Earth's climate system|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=105|issue=6|pages=1786–1793|bibcode=2008PNAS..105.1786L|doi=10.1073/pnas.0705414105|pmid=18258748|pmc=2538841|doi-access=free}}</ref> فکر کېږي چې سپوږمکیزې اړیکې او سمندري او اتومسفیري پروسې په بېلابېلو زماني محدودو کې دواړې نیمکرې د اقلیمي بدلونونو په جریان کې سره نښلوي.<ref>{{cite journal|title=Global atmospheric teleconnections during Dansgaard–Oeschger events|journal=Nature Geoscience|volume=10|pages=36–40|author=Markle|display-authors=et al|publisher=Nature|year=2016|doi=10.1038/ngeo2848}}</ref> د اقلیمي بدلونونو په اړه حکومت‌منځي پلاوی وايي چې د ځمکې د کرې ګرموالی ښايي ځینې ناڅاپي او بیا نه راګرځېدونکې اغېزې وکړي.<ref>{{Cite book|chapter=Summary for Policymakers|title=Climate Change 2007: Synthesis Report|chapter-url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/syr/ar4_syr_spm.pdf|date=17 November 2007|publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]}}</ref> په ۲۰۱۳ کال کې د متحدو ایالتونو د څېړنیزې شورا یوه راپور غوښتنه وکړه چې باید د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو اغېزو ته پام واړول شي او ویې ویل چې د فزیکي اقلیم په سیستم کې دوامدار او تدریجي بدلون ښايي په نورو ځایونو لکه انساني زېربناوو او ایکوسیستمونو کې ناڅاپي اغېزې رامنځته کړي. دغه راپور د خبراوي د یوه داسې لومړني سیستم پر جوړولو ټينګار وکړ چې د پېښېدونکو ناڅاپي بدلونونو او اغېزو وړاندوېینه وکړي.<ref>{{cite web |last=Board on Atmospheric Sciences and Climate |date=2013 |title=Abrupt Impacts of Climate Change: Anticipating Surprises |url=http://dels.nas.edu/Report/Report/18373 |access-date=2022-08-29 |تاريخ الأرشيف=2017-10-13 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171013020148/http://dels.nas.edu/Report/Report/18373 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2017-10-13 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171013020148/http://dels.nas.edu/Report/Report/18373 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171013020148/http://dels.nas.edu/Report/Report/18373 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013020148/http://dels.nas.edu/Report/Report/18373 }}</ref> د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو د اغېزو یوه ځانګړنه دا ده چې تر معمول سرعت څو برابره چټکې رامنځته کېږي. له همدې امله د ځنګلي ایکوسیستمونو په څېر نور بې‌حرکته او محدود ایکوسیستمونه د دغه ډول ناڅاپي بدلونونو په مقابل کې ډېر زیان‌منونکي دي.<ref>{{Cite journal|last=Bengston|first=David N.|last2=Crabtree|first2=Jason|last3=Hujala|first3=Teppo|date=2020-12-01|title=Abrupt climate change: Exploring the implications of a wild card|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016328720301312|journal=Futures|language=en|volume=124|pages=102641|doi=10.1016/j.futures.2020.102641|issn=0016-3287}}</ref> د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو په اړه علمي پوهه په ټولیز ډول کم‌رنګه ده. د اقلیم د ځینو اړوندو فیډبکونو لپاره ښايي د ناڅاپي بدلون احتمال کم وي. هغه عوامل چې ښايي د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو احتمال ډېر کړي، د ځمکې د کرې ډېر ګرموالی، د ځمکې چټک ګرموالی او د ځمکې داسې ګرموالی دی چې په اوږدو زماني دورو کې دوام مومي.<ref>{{Cite report|author=US National Research Council|year=2010|title=Advancing the Science of Climate Change: Report in Brief|url=http://nas-sites.org/americasclimatechoices/sample-page/panel-reports/87-2/|publisher=National Academies Press|location=Washington, DC|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306105338/http://nas-sites.org/americasclimatechoices/sample-page/panel-reports/87-2/|archive-date=6 March 2012}}</ref><ref name="ccsp abrupt climate change">{{Cite book|author=Clark, P.U.|date=December 2008|chapter=Executive Summary|title=Abrupt Climate Change. A Report by the U.S. Climate Change Science Program and the Subcommittee on Global Change Research|chapter-url=http://www.globalchange.gov/browse/reports/sap-34-abrupt-climate-change|publisher=U.S. Geological Survey|location=Reston, Virginia|display-authors=etal|pages=1–7}}</ref><ref name="tar large scale impacts">{{Cite book|author=IPCC|chapter=Summary for Policymakers|chapter-url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/005.htm|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/009.htm|title=Sec. 2.6. The Potential for Large-Scale and Possibly Irreversible Impacts Poses Risks that have yet to be Reliably Quantified|تاريخ الوصول=2022-08-29|تاريخ الأرشيف=2015-09-24|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150924041011/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/009.htm|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-08-29|خونديځ نېټه=2015-09-24|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150924041011/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/009.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150924041011/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/009.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924041011/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/009.htm}}</ref> == اغېزې == د اقلیم ناڅاپي بدلونونه د پراخو او شدیدو اغېزو لامل شوي دي: * په تېر مهال کې ډله‌ييز انقراضونه په ځانګړي ډول د پرمین-ټریاس د انقراض یا ډله‌ييز مرګ پېښه (چې په شفاهي ژبه کې تر ډېره لویه مړینه بلل کېږي) او د کاربونیفر د باراني ځنلګونو ویجاړي د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو یوه ناوړه پایله بلل شوې ده.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse2">{{cite journal|author=Sahney, S.|author2=Benton, M.J.|author3=Falcon-Lang, H.J.|year=2010|title=Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica|journal=Geology|volume=38|pages=1079–1082|doi=10.1130/G31182.1|issue=12|bibcode=2010Geo....38.1079S}}</ref><ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal|author1=Sahney, S.|author2=Benton, M.J.|year=2008|title=Recovery from the most profound mass extinction of all time|journal=Proceedings of the Royal Society B|doi=10.1098/rspb.2007.1370|volume=275|pages=759–65|pmid=18198148|issue=1636|pmc=2596898}}</ref><ref name="crowley">{{Cite journal|first1=T. J.|first2=G. R.|last2=North|author2-link=Gerald North|journal=[[Science (journal)|Science]]|last1=Crowley|title=Abrupt Climate Change and Extinction Events in Earth History|volume=240|issue=4855|pages=996–1002|date=May 1988|pmid=17731712|doi=10.1126/science.240.4855.996|bibcode=1988Sci...240..996C|s2cid=44921662}}</ref> * د ژواک بېلابېوالي له منځه تګ: که د اقلیم ناڅاپي بدلونونه او د انقراض نورې پېښې رامنځته نه‌شي، د ځمکې ژواک بېلابېوالی به خپلې ودې ته دوام ورکړي.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal|author=Sahney, S.|author2=Benton, M.J.|author3=Ferry, P.A.|year=2010|title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land|journal=Biology Letters|doi=10.1098/rsbl.2009.1024|volume=6|pages=544–547|issue=4|pmid=20106856|pmc=2936204}}</ref> * په سمندري جریانونو کې بدلونونه، لکه: ** د ال‌نینو ډېرېدونکې پېښې<ref>{{Cite journal|first1=K. E.|author1-link=Kevin E. Trenberth|last2=Hoar|first2=T. J.|last1=Trenberth|title=El Niño and climate change|journal=[[Geophysical Research Letters]]|volume=24|issue=23|pages=3057–3060|year=1997|doi=10.1029/97GL03092|bibcode=1997GeoRL..24.3057T|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|first1=G. A.|last2=Washington|first2=W. M.|last1=Meehl|title=El Niño-like climate change in a model with increased atmospheric CO2 concentrations|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=382|pages=56–60|year=1996|doi=10.1038/382056a0|bibcode=1996Natur.382...56M|issue=6586|s2cid=4234225|url=https://zenodo.org/record/1233184}}</ref> ** په ترموهالین جریان کې احتمالي ګډوډي، لکه هغه ډول ګډوډي چې ښايي د یانګر ډرایاس پېښې په جریان کې رامنځته شوې وي.<ref>{{Cite journal|first1=W. S.|title=Thermohaline Circulation, the Achilles Heel of Our Climate System: Will Man-Made CO₂ Upset the Current Balance?|url=http://www.ldeo.columbia.edu/res/pi/arch/docs/broecker_1997.pdf|journal=[[Science (journal)|Science]]|last1=Broecker|volume=278|year=1997|doi=10.1126/science.278.5343.1582|pmid=9374450|author-link=Wallace Smith Broecker|pages=1582–1588|bibcode=1997Sci...278.1582B|issue=5343|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091122154415/http://www.ldeo.columbia.edu/res/pi/arch/docs/broecker_1997.pdf|archive-date=22 November 2009|access-date=29 August 2022|archivedate=22 November 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122154415/http://www.ldeo.columbia.edu/res/pi/arch/docs/broecker_1997.pdf}}</ref><ref name="cite doi|10.1038/378165a0">{{Cite journal|first1=S.|last2=Stouffer|first2=R. J.|url=http://www.gfdl.noaa.gov/bibliography/related_files/sm9501.pdf|last1=Manabe|title=Simulation of abrupt climate change induced by freshwater input to the North Atlantic Ocean|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=378|page=165|year=1995|doi=10.1038/378165a0|bibcode=1995Natur.378..165M|issue=6553|s2cid=4302999}}</ref> ** د شمالي اتلانتیک په نوساناتو کې بدلونونه<ref>{{Cite journal|first1=M.|last2=Jungo|first2=P.|url=http://doc.rero.ch/lm.php?url=1000,43,2,20050718135259-QT/1_bensiton_sdp.pdf|last1=Beniston|title=Shifts in the distributions of pressure, temperature and moisture and changes in the typical weather patterns in the Alpine region in response to the behavior of the North Atlantic Oscillation|journal=Theoretical and Applied Climatology|volume=71|issue=1–2|pages=29–42|year=2002|doi=10.1007/s704-002-8206-7|bibcode=2002ThApC..71...29B|s2cid=14659582}}</ref> ** د شمالي اتلانتیک د نصف النهار په جریان کې بدلونونه چې له شدیدو اتومسفیر پېښو سره مرسته کولی شي.<ref>{{cite journal|url=http://www.atmos-chem-phys-discuss.net/acp-2015-432/|title=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2&nbsp;°C global warming is highly dangerous|year=2015|author1=J. Hansen|author2=M. Sato|author3=P. Hearty|author4=R. Ruedy|author5=M. Kelley|author6=V. Masson-Delmotte|author7=G. Russell|author8=G. Tselioudis|author9=J. Cao|author10=E. Rignot|author11=I. Velicogna|author12=E. Kandiano|author13=K. von Schuckmann|author14=P. Kharecha|author15=A. N. Legrande|author16=M. Bauer|author17=K.-W. Lo|display-authors=4|doi=10.5194/acpd-15-20059-2015|volume=15|issue=14|journal=Atmospheric Chemistry and Physics Discussions|pages=20059–20179|quote=Our results at least imply that strong cooling in the North Atlantic from AMOC shutdown does create higher wind speed. * * * The increment in seasonal mean wind speed of the northeasterlies relative to preindustrial conditions is as much as 10–20%. Such a percentage increase of wind speed in a storm translates into an increase of storm power dissipation by a factor ~1.4–2, because wind power dissipation is proportional to the cube of wind speed. However, our simulated changes refer to seasonal mean winds averaged over large grid-boxes, not individual storms.* * * Many of the most memorable and devastating storms in eastern North America and western Europe, popularly known as superstorms, have been winter cyclonic storms, though sometimes occurring in late fall or early spring, that generate near-hurricane-force winds and often large amounts of snowfall. Continued warming of low latitude oceans in coming decades will provide more water vapor to strengthen such storms. If this tropical warming is combined with a cooler North Atlantic Ocean from AMOC slowdown and an increase in midlatitude eddy energy, we can anticipate more severe baroclinic storms.|bibcode=2015ACPD...1520059H|doi-access=free|access-date=2022-08-29|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910025412/https://www.atmos-chem-phys-discuss.net/acp-2015-432/|url-status=dead}}</ref> == پخوانۍ پېښې == د اقلیم په پخوانیو سوابقو کې د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو ګڼې دورې ثبت شوې یا پېژندل شوې دي. ډېرې مهمې بېلګې یې دا دي: * د اقلیم شاوخوا ۲۵ بدلونونه د ډانګارډ-اوشګر د څرخې یا دوران په نامه پېژندل کېږي چې ۱۰۰۰۰۰ کاله مخکې د کنګل په دوره کې د یخ یا کنګل د هستې په سوابقو کې پېژندل شوې دي.<ref>{{Cite web |title=Heinrich and Dansgaard–Oeschger Events |url=https://www.ncdc.noaa.gov/abrupt-climate-change/Heinrich%20and%20Dansgaard%E2%80%93Oeschger%20Events |website=National Centers for Environmental Information (NCEI) formerly known as National Climatic Data Center (NCDC) |publisher=NOAA |access-date=2022-08-29 |تاريخ الأرشيف=2016-12-22 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161222172123/https://www.ncdc.noaa.gov/abrupt-climate-change/Heinrich%20and%20Dansgaard%E2%80%93Oeschger%20Events |url-status=dead |خونديځ نېټه=2016-12-22 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20161222172123/https://www.ncdc.noaa.gov/abrupt-climate-change/Heinrich%20and%20Dansgaard%E2%80%93Oeschger%20Events |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20161222172123/https://www.ncdc.noaa.gov/abrupt-climate-change/Heinrich%20and%20Dansgaard%E2%80%93Oeschger%20Events |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222172123/https://www.ncdc.noaa.gov/abrupt-climate-change/Heinrich%20and%20Dansgaard%E2%80%93Oeschger%20Events }}</ref> * د یانګر ډرایاس پېښه او په ځانګړي ډول د دغې پېښې ناڅاپي پای یې بله بېلګه ده. دا د ډانګارډ-اوشګر تر ټولو نوی دوران دی، ۱۲۹۰۰ کاله مخکې پيل شو او شاوخوا ۱۱۶۰۰ کاله مخکې د اقلیم یوه ګرم او مرطوب رژیم ته را وګرځېد. ویل کېږي په هغه متغیر کې د بدلونونو ډېر زیات سرعت چې په مستقیم ډول د سیمې اقلیم څرګندوي، ښيي چې د وروستي کنګلیز دوران د پای ته رسېدو پېښې ښايي د شمالي اتلانتیک د اقلیم په سیستم کې محرک ته یو ډول ځواب وي. د ترموهالین په جریان کې د ګډوډۍ د دغې پېښې لپاره یو ماډل نورو څېړنو هم جوړ کړی دی.<ref>{{Cite journal|last8=Ram|last2=Meese|first1=R. B.|last7=White|author1-link=Richard B. Alley|last1=Alley|last3=Shuman|first2=D. A.|first3=C. A.|last6=Grootes|first4=A. J.|last4=Gow|first5=K. C.|last9=Waddington|last5=Taylor|first6=P. M.|first7=J. W. C.|first8=M.|first9=E. D.|last10=Mayewski|first10=P. A.|last11=Zielinski|first11=G. A.|title=Abrupt increase in Greenland snow accumulation at the end of the Younger Dryas event|url=http://earthsciences.ucr.edu/gcec_pages/docs/Alley%20et%20al%201993-Nature-Dryas%20Snow%20Rates.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=362|issue=6420|pages=527–529|year=1993|doi=10.1038/362527a0|bibcode=1993Natur.362..527A|s2cid=4325976|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617090928/http://earthsciences.ucr.edu/gcec_pages/docs/Alley%20et%20al%201993-Nature-Dryas%20Snow%20Rates.pdf|archive-date=17 June 2010}}</ref><ref name="cite doi|10.1038/378165a02">{{Cite journal|first1=S.|last2=Stouffer|first2=R. J.|url=http://www.gfdl.noaa.gov/bibliography/related_files/sm9501.pdf|last1=Manabe|title=Simulation of abrupt climate change induced by freshwater input to the North Atlantic Ocean|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=378|page=165|year=1995|doi=10.1038/378165a0|bibcode=1995Natur.378..165M|issue=6553|s2cid=4302999}}</ref> * د پالیوسن-ایوسن حد اکثر حرارت یې بله بېلګه ده چې زماني محدوده یې شاوخوا ۵۵ میلیونه کاله مخکې مهال ته رسېږي. دغه حد اکثر حرارت ښايي د میتان د انتشار له امله رامنځته شوی وي، که څه هم نور احتمالي بدیل میکانیزمونه یې پېژندل شوي دي. دغې چارې په چټک ډول سمندرونه هم اسیدي کړل.<ref>{{Cite journal|first1=K. A.|first2=S. F.|title=An alternative age model for the Paleocene–Eocene thermal maximum using extraterrestrial 3He|last1=Farley|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=208|issue=3–4|pages=135–148|year=2003|doi=10.1016/S0012-821X(03)00017-7|last2=Eltgroth|bibcode=2003E&PSL.208..135F|url=https://authors.library.caltech.edu/35478/2/mmc1.xls}}</ref><ref>{{Cite journal|last3=Archer|first1=M.|first2=K.|last2=Caldeira|first3=D.|first4=C.|title=Atmosphere. An ancient carbon mystery|last1=Pagani|journal=Science|last4=Zachos|volume=314|issue=5805|pages=1556–1557|date=Dec 2006|issn=0036-8075|pmid=17158314|doi=10.1126/science.1136110|s2cid=128375931}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite journal|first1=J. C.|last2=Röhl|first2=U.|last4=Sluijs|last3=Schellenberg|last5=Hodell|first3=S. A.|first4=A.|last7=Thomas|last8=Nicolo|first5=D. A.|last1=Zachos|last9=Raffi|first6=D. C.|last6=Kelly|first7=E.|first8=M.|first9=I.|title=Rapid acidification of the ocean during the Paleocene-Eocene thermal maximum|first12=D.|journal=[[Science (journal)|Science]]|last12=Kroon|volume=308|first11=H.|issue=5728|last10=Lourens|pages=1611–1615|last11=McCarren|date=Jun 2005|doi=10.1126/science.1109004|first10=L. J.|pmid=15947184|bibcode=2005Sci...308.1611Z|hdl=1874/385806|s2cid=26909706|hdl-access=free}}</ref> * د پرمین-ټریاس د انقراض پېښه یې بله بېلګه ده چې په دې کې د ټولو نوعو شاوخوا ۹۵ سلنه له منځه لاړې. فرض دا دی چې دغه پېښه د نړیوال اقلیم له چټک بدلون سره تړاو لري. بیاځلي په وچه کې د ژوندیو موجوداتو احیا یا بیارغېدنې ۳۰ میلیونه کاله وخت واخیست.<ref>{{cite journal|first1=M. J.|first2=R. J.|last2=Twitchet|title=How to kill (almost) all life: the end-Permian extinction event|last1=Benton|url=http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Benton/reprints/2003TREEPTr.pdf|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=18|issue=7|pages=358–365|year=2003|doi=10.1016/S0169-5347(03)00093-4|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070418023344/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Benton/reprints/2003TREEPTr.pdf|archive-date=18 April 2007|url-status=dead}}</ref><ref name="crowley3">{{Cite journal|first1=T. J.|first2=G. R.|last2=North|author2-link=Gerald North|journal=[[Science (journal)|Science]]|last1=Crowley|title=Abrupt Climate Change and Extinction Events in Earth History|volume=240|issue=4855|pages=996–1002|date=May 1988|pmid=17731712|doi=10.1126/science.240.4855.996|bibcode=1988Sci...240..996C|s2cid=44921662}}</ref><ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction2">{{cite journal|author1=Sahney, S.|author2=Benton, M.J.|year=2008|title=Recovery from the most profound mass extinction of all time|journal=Proceedings of the Royal Society B|doi=10.1098/rspb.2007.1370|volume=275|pages=759–65|pmid=18198148|issue=1636|pmc=2596898}}</ref> * د کاربونیفر د باراني ځنګلونو د له منځه تګ یا ویجاړۍ پېښه ۳۰۰ میلیونه کاله مخکې رامنځته شوه. هغه مهال استوايي باراني ځنګلونه د اقلیمي بدلونونو له امله ویجاړ شول. څه ناڅه ساړه او وچ اقلیم په وچه کې د شمزۍ لرونکو موجوداتو پر لومړني ژواک بېلابېوالي کلکې اغېزې وکړې.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse3">{{cite journal|author=Sahney, S.|author2=Benton, M.J.|author3=Falcon-Lang, H.J.|year=2010|title=Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica|journal=Geology|volume=38|pages=1079–1082|doi=10.1130/G31182.1|issue=12|bibcode=2010Geo....38.1079S}}</ref> داسې ناڅاپي اقلیمي بدلونونه هم موجود دي چې د یخچالي سیندونو له تخلیې سره تړاو لري. یوه بېلګه یې ۸.۲ کیلويي پېښه ده چې د اګاسیز کنګلي سیند له تخلیې سره تړاو لري. بله بېلګه یې تر نن شاوخوا ۱۴۵۰۰ کاله وړاندې د انترکتیکا معکوس سړښت دی او باور دا دی چې د لاورنټایډ د یوې کنګلیزې لایې د اوبو د ویلې کېدو له امله رامنځته شوی دی. د ویلې شویو اوبو د چټکې خوشي کېدنې دغه پېښې د ډانګارډ-اوشکر د دورانونو لپاره د دلیل په توګه فرض شوي دي.<ref>{{Cite journal|last5=Taylor|first1=R. B.|last2=Mayewski|author1-link=Richard B. Alley|last6=Clark|first2=P. A.|last4=Stuiver|last3=Sowers|first3=T.|last1=Alley|first4=M.|first5=K. C.|first6=P. U.|title=Holocene climatic instability: A prominent, widespread event 8200 yr ago|journal=Geology|volume=25|issue=6|page=483|year=1997|doi=10.1130/0091-7613(1997)025<0483:HCIAPW>2.3.CO;2|bibcode=1997Geo....25..483A}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Weber|author2=Clark|author3=Kuhn|author4=Timmermann|author-link4=Axel Timmermann|title=Millennial-scale variability in Antarctic ice-sheet discharge during the last deglaciation|journal=Nature|volume=510|issue=7503|pages=134–138|date=5 June 2014|doi=10.1038/nature13397|bibcode=2014Natur.510..134W|pmid=24870232|s2cid=205238911}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gregoire|first=Lauren|title=Deglacial rapid sea level rises caused by ice-sheet saddle collapses|journal=Nature|volume=487|issue=7406|pages=219–222|date=11 July 2012|doi=10.1038/nature11257|bibcode=2012Natur.487..219G|pmid=22785319|s2cid=4403135|url=http://eprints.whiterose.ac.uk/76493/8/gregoirel1.pdf}}</ref><ref>{{cite book|author=Bond, G.C.|author2=Showers, W.|author3=Elliot, M.|author4=Evans, M.|author5=Lotti, R.|author6=Hajdas, I.|author7=Bonani, G.|author8=Johnson, S.|year=1999|chapter=The North Atlantic's 1–2 kyr climate rhythm: relation to Heinrich events, Dansgaard/Oeschger cycles and the little ice age|editor=Clark, P.U.|editor2=Webb, R.S.|editor3=Keigwin, L.D.|title=Mechanisms of Global Change at Millennial Time Scales|series=Geophysical Monograph|publisher=American Geophysical Union, Washington DC|pages=59–76|isbn=0-87590-033-X|chapter-url=http://rivernet.ncsu.edu/courselocker/PaleoClimate/Bond%20et%20al%201999%20%20N.%20Atlantic%201-2.PDF|issue=112|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029174737/http://rivernet.ncsu.edu/courselocker/PaleoClimate/Bond%20et%20al%201999%20%20N.%20Atlantic%201-2.PDF|archive-date=29 October 2008}}</ref> په ۲۰۱۷ کال کې یوې څېړنې وښوده چې د انترکتیا د اوزون اوسني سوري ته ورته شرایط (اتومسفیري جریان او هایدرو اقلیمي بدلونونه) ۱۷۷۰۰ کاله مخکې موجود وو او دا هغه مهال و چې د اوزون د لایې تخریب په جنوبي نیمکره کې د کنګلونو د ناڅاپي کمښت لامل شو. دا پېښه په ناڅاپي ډول له یو شمېر ۱۹۲ کلنو اتشفشاني را خوټېدو سره مل وه چې د لوېديځي انترکتیکا په تاکاه غرونو کې پېښ شول.<ref>{{cite journal|year=2017|publisher=PNAS|title=Synchronous volcanic eruptions and abrupt climate change ~17.7 ka plausibly linked by stratospheric ozone depletion|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=114|issue=38|pages=10035–10040|author=McConnell|display-authors=et al|doi=10.1073/pnas.1705595114|pmid=28874529|pmc=5617275|bibcode=2017PNAS..11410035M|doi-access=free}}</ref> == سرچينې == ir2hbqo1xq6njtxivwf87nkrg4clxx4 0 65218 364054 337784 2026-05-18T05:23:04Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364054 wikitext text/x-wiki د ونزویلا اقتصاد تر ډېره پورې په نفتو ولاړ دی چې له امله یې دغه هېواد په نړۍ کې د نفتو ۲۵م تولیدونکی هېواد او د اوپک سازمان اتم لوی غړی دی. ونزویلا همدارنګه درانه صنعتي تولیدات لکه فولاد، المونیم او سېمټ تولید او صادروي. په نورو پام وړ تولیداتو کې یې برېښنايي وسایل او موټر همدارنګه څښاک توکي او خوراکي مواد شاملېږي. د کرنې سکتور یې د ناخالصو داخلي تولیداتو نږدې ۴.۷٪ برخه جوړوي چې ۷.۳٪ بشري قوه په کې په کار بوخته ده او د ټولې ونزویلا د مساحت یو پر څلورمه برخه په کې شاملېږي. ونزویلا وریجې، جوار، کبان، استوایي مېوې، قهوه، د خوګانو او غویانو غوښه نورو هېوادونو ته صادروي. ونزویلا د ۱۴.۳ تریلیون ډالرو په ارزښت طبیعي منابع لري او د کرهڼې په برخه کې په ځان بسیا نه دی. د دغه هېواد صادرات د ناخالصو داخلي تولیداتو ۱۶.۷ سلنه برخه جوړوي چې ۹۵ سلنه صادرات یې د نفتو په برخه کې دي. <ref name="britannica">{{cite encyclopedia|last1=Lieuwen|first1=Edwin|last2=Heckel|first2=Heather D.|last3=McCoy|first3=Jennifer L.|last4=Martz|first4=John D.|title=Venezuela|encyclopedia=Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Venezuela|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|date=25 April 2021|access-date=1 May 2021}}</ref><ref>{{cite web |date=1 May 2018 |title=Risque pays du Venezuela : Commerce international |url=https://import-export.societegenerale.fr/fr/fiche-pays/venezuela/risque-pays-commerce |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619163605/https://import-export.societegenerale.fr/fr/fiche-pays/venezuela/risque-pays-commerce |archive-date=19 June 2018 |access-date=19 June 2018 |website=Societe Generale, Import Export solutions |language=fr |quote=Traditionnellement, le pétrole représente plus de 95% des exportations du Venezuela. Le pays exporte aussi du fer, de la bauxite et de l'aluminium, des produits agricoles, des produits semi-manufacturés, des véhicules et des produits chimiques. Les principaux clients du Venezuela sont la Chine, l'Inde et Singapour. Le pays importe des produits manufacturés et de luxe, des machines et des équipements pour le secteur des transports, du matériel de construction et des produits pharmaceutiques. Les principaux fournisseurs du Venezuela sont les Etats-Unis, la Chine et le Brésil.}}</ref><ref>{{cite web |last=Anthony |first=Craig |date=12 September 2016 |title=10 Countries with the Most Natural Resources |url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp |website=[[Investopedia]]}}</ref> له ۱۹۲۰مې لسیزې راهیسې ونزویلا د ملي عوایدو د پوره کولو له مخې د کرایې پر بنسټ چلېدونکی هېواد دی چې نفت یې د صادراتو اصلي برخه جوړوي. له ۱۹۵۰مې لسیزې څخه د ۱۹۸۰مې لسیزې تر لومړیو پورې ونزویلا ثابته اقتصادي وده لرلې او له همدې امله یې ګڼ شمېر بهرني کډوال ځانته جلب کړي؛ ورته مهال یاد هېواد په لاتین امریکا کې تر ټولو لوړ د ژوندانه معیارونه لري. <ref>{{Cite book|title=El ocaso del chavismo: Venezuela 2005–2015|last=López Maya|first=Margarita|year=2016|isbn=9788417014254|pages=349–51}}</ref> له دې سره هه مهال چې په ۱۹۸۰ مه لسیزه کې د نفتو بیې را ولوېدې دغه حالت معکوسه بڼه ومونده. د بولیویار له انقلاب وروسته د نفتو په برخه کې تر ټولو مخکښ شرکت PDVSA په ۲۰۰۲ زکال کې د خپلو ۲۰ زره پیاوړو حرفوي کارکوونکو له ویستلو وروسته په ۲۰۰۳ زکال کې د پانګې د تېښتې څخه د مخنیوي په موخه نیمه منحل شو چې له امله یې د نفتو په تولید او صادراتو کې کمښت رامنځته شو او د دغه هېواد د پولي واحد ارزښت هم راکم شو. <ref name="economist.com">{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/americasview/2013/02/venezuela%E2%80%99s-currency|access-date=18 February 2013|title=Venezuela's currency: The not-so-strong bolívar|newspaper=[[The Economist]]|date=11 February 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/12e9f32e-739e-11e2-9e92-00144feabdc0.html#axzz2KaYrvVGc|title=Venezuelan devaluation sparks panic|last=Mander|first=Benedict|date=10 February 2013|work=Financial Times|access-date=11 February 2013}}</ref> له دې سربېره د دولت له خوا د بیو کنټرول، د کرنیزو ځمکو او مختلفو صنایعو د مالکیت سلب او همدارنګه نور بحث پارونکي سیاستونه له دې ډلې بهرنیو اسعارو ته د معقولې «رسمي» بیې له مخې لاسرسی د دې لامل وګرځېد چې په دغه هېواد کې د بهرنیو اسعارو کچه په شدیده توګه را کمه شي او د یو شمېر رایجو توکو لکه د خوراکي توکو، اوبو، کورنیو وسایلو، پرزه جاتو او نورو وسایلو بیې لوړې شي چې دغه چاره لامل وګرځېده د یو شمېر صنایعو تولیدات راکم یا آن بیخي له منځه لاړ شي؛ همدا و چې یو شمېر شرکتونه له هېواده ووتل هغه ډول چې د ټکنالوژۍ او موټرو جوړولو له شرکتونو سره وشول. <ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|access-date=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|newspaper=[[The Economist]]|date=20 August 2011}}</ref><ref>[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2944875 "Terminal Risks for Independent Fiscal Institutions: Lessons from IFIs in Hungary and Venezuela"]. Social Science Research Network (SSRN). Retrieved 18 July 2017.</ref> له ۲۰۱۳ زکال راهیسې د وینزویلا اقتصاد له بشپړ پاشل کېدو سره مخ دی. په ۲۰۱۵ زکال کې وینزویلا له ۱۰۰٪ څخه زیات انفلاسیون درلود –چې دا په نړۍ او تر دغه مهاله د دغه هېواد په تاریخ کې د انفلاسیون تر ټولو لوړه کچه ده. د خپلواکو سرچینو د راپورونو پر بنسټ دغه کچه په د ۲۰۱۸ زکال تر وروستیو پورې ۸۰۰۰۰٪ ته ورسېدله او له امله یې وینزویلا په مارپیچي انفلاسیون کې ښکېل او په دغه هېواد کې د بېوزلۍ کچه ۹۰ سلنه ته پورته شوه. د ۲۰۱۷ زکال د نومبر په ۱۴ مه کریدت سنجوونکو بنسټونو اعلان وکړ چې وینزویلا د خپلو پورونو د ورکړې توان نه لري.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/17/world/americas/venezuela-economy.html|title=Venezuela's Collapse Is the Worst Outside of War in Decades, Economists Say|last=Kurmanaev|first=Anatoly|date=2019-05-17|work=The New York Times|access-date=2019-05-30|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name="FPblackbox">{{cite news|last1=Cristóbal Nagel|first1=Juan|title=Looking into the Black Box of Venezuela's Economy|url=https://foreignpolicy.com/2015/07/13/looking-into-the-black-box-of-venezuelas-economy-caracas-bolivar-maduro/|access-date=14 July 2015|agency=[[Foreign Policy]]|date=13 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hanke |first=Steve |date=2019-01-01 |title=Venezuela's Hyperinflation Hits 80,000% Per Year in 2018 |url=https://www.forbes.com/sites/stevehanke/2019/01/01/venezuelas-hyperinflation-hits-80000-per-year-in-2018/ |access-date=2019-03-26 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref name="NYThyperinflation">{{cite news|last1=Herrero|first1=Ana Vanessa|last2=Malkin|first2=Elisabeth|title=Venezuela Issues New Bank Notes Because of Hyperinflation|url=https://www.nytimes.com/2017/01/16/world/americas/nuevos-billetes-venezuela-new-banknotes.html?_r=0|access-date=17 January 2017|work=[[The New York Times]]|date=16 January 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alhadeff |first=Samuel |date=October 2018 |title=Venezuelan Emigration, Explained |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |website=www.wilsoncenter.org |access-date=2022-10-19 |تاريخ الأرشيف=2019-03-27 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2019-03-27 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf }}</ref><ref>{{cite news|last1=Gillespie|first1=Patrick|title=Venezuela just defaulted, moving deeper into crisis|url=https://money.cnn.com/2017/11/14/news/economy/venezuela-debt-default-sp/index.html|access-date=15 November 2017|work=[[CNNMoney]]|date=14 November 2017|archive-date=12 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112090238/https://money.cnn.com/2017/11/14/news/economy/venezuela-debt-default-sp/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela in 'selective default'|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41982069|access-date=15 November 2017|work=[[BBC News]]|date=14 November 2017}}</ref> له دې سره چې وینزویلا له متحده ایالاتو سره ترینګلې دیپلماتیکې اړیکې لري، خو بیا هم د دغه هېواد تر ټولو مهم سوداګریز شریک دی. وینزویلا ته د متحده ایالاتو په صادراتو کې ماشین آلات، کرنیز محصولات، طبي وسیال او موټر شاملېږي. بل پلو وینزویلا بیا متحده ایالاتو ته د نفتو له څلورو اصلي صادرونکو هېوادونو څخه یو دی. نږدې ۵۰۰ امریکايي کمپنۍ په ونزویلا کې استازولۍ لري. <ref name="ven">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/35766.htm Background Note: Venezuela] U.S. Department of State. Retrieved 29 October 2011.</ref> د وینزویلا د مرکزي بانک د راپور له مخې دغه هېواد له ۱۹۹۸ زکال څخه تر ۲۰۰۸ زکال پورې د نفتو د تولید او صادراتو څخه ۳۲۵ میلیارده ډالر عواید ترلاسه کړي. د انرژۍ د نړیوال اژانس د راپور له مخې (د ۲۰۱۵ زکال د اګست تر میاشتې) په ورځنۍ کچه د دغه هېواد د نفتو له ۲.۴ میلیون بېرلو تولید څخه ۵۰۰ زره یې متحده ایالاتو ته صادرېږي. د وینزویلا د روڼتیا بنسټ د راپور له مخې چې په ۲۰۲۲ زکال کې خپور شو ناقانونه چارې د دغه هېواد د ناخالصو داخلي تولیداتو ۲۱٪ برخه جوړوي. <ref name=":4">{{Cite web |last=Soto |first=Naky |author-link=Naky Soto |date=2022-06-28 |title=Illegal Activities Make Up 21% of Venezuela's GDP |url=https://www.caracaschronicles.com/2022/06/28/illegal-activities-make-up-21-of-venezuelas-gdp/ |access-date=2022-08-10 |website=[[Caracas Chronicles]]}}</ref> == سکتورونه == د هوګو چاوېز او د هغه د ځای ناستي نیکولاس مادرو د واکمنیو پر مهال ګڼ شمېر سوداګرۍ په دغه هېواد کې تړل شوې دي. په ۱۹۹۹ زکال کې ۱۳۰۰۰ کمپنیو په دغه هېواد کې شتون درلود چې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د دغه شمېر نږدې یو په دریمه برخه پاتې شوې دي چې شمېر یې یوازې ۴۰۰۰ کمپنیو ته رسېږي. <ref>{{cite news|last1=Beiras|first1=Beatriz|title=Venezuela economy fractured with shortages of essentials across the country|url=http://www.euronews.com/2016/05/18/venezuela-economy-fractured-with-shortages-of-essentials-across-the-country/|access-date=26 May 2016|agency=[[Euronews]]|date=19 May 2016}}</ref> === نفت او نور زېرمې === وینزویلا په نړۍ کې د نفتو د لویو زیرمو لرونکو هېوادونو څخه یو دی چې د ۲۰۱۷ کال تر پایه یې ۳۰۲.۸۱ میلیارده بېرل تېل ویستلي. دغه هېواد د نفتي توکو یو له لویو تولید کوونکو هېوادونو څخه دی چې د وینزویلا د اقتصاد لویه برخه جوړوي. د انرژۍ نړیوال سازمان څرګنده کړې چې د تېرو کلونو په پرتله په وینزویلا کې د نفتو تولید کم شوی چې اوس مهال یې ورځنی تولید ۲ میلیون او ۳۰۰ زره بېرلو ته رسېږي په داسې حال کې چې په ۱۹۹۸ زکال کې دغه کچه ۳.۵ میلیونه بېرله وه. ورته مهال د دغه هېواد د پولي واحد د ارزښت د راټېټ کېدو له امله یې د نفتي عوایدو ارزښت د خپل پولي واحد له مخې دوه چنده شوی. وینزویلا د انرژۍ په برخه کې لویې سبسایډۍ لري. په ۲۰۱۵ زکال کې د پټرولو بیه د ګیلن پر سر ۰.۰۶ امریکايي ډالر وه چې دولت په کې یوازې ۲۳٪ ونډه لرله. د ۲۰۱۶ زکال په فبروري میاشت کې دولت پرېکړه وکړه څو د تیلو بیې لوړې کړي، خو د لیتر پر حساب یې یوازې ۶ بولیواره (د اسعارو د تبادلي د رسمي بیې پر بنسټ ۶۰ سنټه کېږي) او په ټیټ کیفیت لرونو پټرولو کې یې بیا دغه کچه یو بولیوار (۱۰ سنټه) لوړه کړه. <ref>{{Cite web |title=OPEC : OPEC Share of World Crude Oil Reserves |url=https://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm |access-date=2019-03-26 |website=www.opec.org}}</ref><ref>{{in lang|es}} [http://www.eluniversal.com/2010/01/11/eco_art_contribucion-petrole_1720725.shtml "Contribución petrolera se duplica por ajuste cambiario."] El Universal. 11 January 2010. Retrieved 3 September 2010.</ref><ref>{{Cite web |last=Schoen |first=John W. |date=23 February 2015 |title=Global gasoline-price subsidies evaporate |url=https://www.cnbc.com/2015/02/23/global-gasoline-price-subsidies-evaporate.html |website=www.cnbc.com}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela: Maduro anuncia una devaluación y un aumento de hasta el 6.000% en el precio de la gasolina|url=http://www.bbc.com/mundo/noticias/2016/02/160217_venezuela_precio_gasolina_az|agency=BBC|date=17 February 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela raises petrol price for first time in 20 years|url=https://www.bbc.com/news/business-35600921|agency=BBC|date=18 February 2016}}</ref> د وینزویلا په نورو طبیعي منابعو کې وسپنه، د ډبرو سکاره، طلا، نکل او الماس شاملېږي چې د پراختیا او تولید په مختلفو پړاونو کې قرار لري. د ۲۰۰۰ زکال په اپرېل میاشت کې د ونزویلا ولسمشر د کانونو نوی قانون صادر کړ او د کانونو په کنستو کې یې د خصوصي سکتور د هڅولو لپاره یو شمېر مقررات اعلان کړل. د وینزویلا د اقتصادي کړکېچ پر مهال د ۲۰۱۳ زکال له فبروري میاشتې څخه د ۲۰۱۴ زکال تر فبروري میاشتې پورې د ویستل کېدونې طلا کچه ۶۴.۱٪ او د اوسپنې تولید ۴۹.۸ سلنه ته راکم شو. د طلا د تولید په برخه کې دغه هېواد تر ۲۰۰۹ زکال پورې په کلنۍ کچه له ۱۱ څخه تر ۱۲ ټنو پورې د طلا تولید درلود. له دغه مهال را وروسته د سیاسي او اقتصادي ستونزو له امله د کانونو ویستل په پام وړ توګه راکم شول او په ۲۰۱۷ زکال کې دغه هېواد یوازې ۰.۴۸ ټنه د طلا استخراج درلود. <ref name="ABCreserves">{{cite news|last=Blasco|first=Emili|title=Venezuela se queda sin suficientes divisas para pagar las importaciones|url=http://www.abc.es/internacional/20140423/abci-venezuela-divisas-importaciones-201404222046.html|access-date=24 April 2014|newspaper=ABC News (Spain)|date=23 April 2014}}</ref><ref>[https://www.ceicdata.com/en/indicator/venezuela/gold-production Gold production in Venezuela]</ref> وینزویلا د خپلو ملي صنایعو لپاره برېښنا تر ډېره د اوبو پر مټ تولید کوي چې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د اوبو پر مټ برېښنا د دغه هېواد د ټولې برېښنا د لګښت ۵۷٪ برخه برابروله. ورته مهال دوامدارې وچکالۍ د اوبو پر مټ د برېښنا د تولید کچه راکښته کړې. <ref>{{Cite web |title=Venezuela {{!}} Energy 2018 |url=https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |access-date=2017-12-18 |website=GLI – Global Legal Insights Venezuela {{!}} Energy 2018 |language=en |تاريخ الأرشيف=2018-03-22 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |url-status=dead |خونديځ نېټه=2018-03-22 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2016/mar/30/weatherwatch-hambling-venezuela-hydroelectric-dam-guri-dry-reservoirs-colombia|title=Hydro power falters in persistent drought|last=Hambling|first=David|date=2016-03-30|work=The Guardian|access-date=2017-12-18|language=en|issn=0261-3077}}</ref> === تولیدات === په ۲۰۱۴ زکال کې د دغه هېواد د ناخالصو داخلي تولیداتو ۱۲ سلنه برخه د صنعتي تولیداتو پر مټ وه. د تولید برخه د پانګې د کموالي او ناسم مدیریت د تورونو له امله تل له شدیدو ستونزو سره مخ ده. ونزویلا فولاد، المونیم، ترانسپورټي وسایل، منسوجات، جامې او خوراکي توکي تولید کوي. همدارنګه د کورنيو او بهرنیو بازارونو لپاره سمنټ، ټایرونه، کاغذ او کرنیز وسایل برابروي او همدارنګه موټر هم تړي. <ref>{{Cite web |last=The World Bank Group |date=2019 |title=Manufacturing, value added (% of GDP) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.ZS?locations=VE |access-date=2019-04-06 |website=data.worldbank.org}}</ref><ref>{{cite news|url=http://english.eluniversal.com/economia/121105/venezuelas-aluminum-industry-operates-at-29-of-capacity|archive-url=https://archive.today/2013.01.22-012546/http://english.eluniversal.com/economia/121105/venezuelas-aluminum-industry-operates-at-29-of-capacity|url-status=dead|archive-date=22 January 2013|access-date=15 November 2012|title=Venezuela's aluminum industry operates at 29% of capacity}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.eluniversal.com/economia/120229/venezuelas-aluminum-and-steel-production-below-1997-numbers|access-date=15 November 2012|title=Venezuela's aluminum and steel production below 1997 numbers}}</ref> په ۲۰۱۴ زکال کې د وینزویلا جنرال موټورز کمپنۍ له ۶۵ کاله فعالیت وروسته خپلې چارې د منابعو د کمښت له امله ودرولې په داسې حال کې چې د وینزویلا مرکزي بانک اعلان وکړ چې د نویو موټرو د کمښت کچه ۱۰۰ سلنه ده. د ۲۰۱۶ زکال تر لومړۍ نیمايي پورې په وینزویلا کې د ورځې یوازې ۱۰ موټر تولید کېدل او په دې سره د تولید کچه ۸۶٪ ته راولوېده. <ref>{{cite news|title=En imágenes: Así fue el último día de General Motors en Venezuela|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/05/en-imagenes-asi-fue-el-ultimo-dia-de-general-motors-en-venezuela/|access-date=19 May 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=16 May 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Dolorosa imagen de nuestra industria automotriz: El cierre de General Motors Venezolana|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/05/16/dolorosa-imagen-de-nuestra-industria-automotriz-el-cierre-de-general-motors-venezolana/|access-date=19 May 2014|newspaper=La Patilla}}</ref><ref>{{cite news|last=Deniz|first=Roberto|title=Banco Central reporta que la escasez de vehículos llega al 100%|url=http://www.eluniversal.com/economia/140504/banco-central-reporta-que-la-escasez-de-vehiculos-llega-al-100|access-date=5 May 2014|newspaper=El Universal|date=4 May 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=Woody|first1=Christopher|title=Venezuela's looming economic catastrophe, in one graphic|url=http://www.businessinsider.com.au/venezuela-heading-toward-hyperinflation-2016-7|access-date=21 July 2016|agency=[[Business Insider]]|date=20 July 2016|archive-date=22 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722120957/http://www.businessinsider.com.au/venezuela-heading-toward-hyperinflation-2016-7|url-status=dead}}</ref> په ۲۰۱۷ زکال کې اټکلونو ښوولې چې د وینزویلا صنعتي تولیدات ۲ سلنه کچې ته رالوېدلي دي. === کرنه === د وینزویلا د داخلي ناخالصو تولیداتو نږدې ۳٪ برخه کرنه جوړوي چې د بشري قوې ۱۰٪ برخه په کې بوخته ده او د ټول هېواد نږدې یو پر څلورمه برخه ځمکه په کې شاملېږي. وینزویلا وریجې، جوار، کبان، استوايي مېوې، قهوه، د خوګانو او غویانو غوښه صادروي. دغه هېواد د کرنې په ډېری برخو کې پر ځان بسیا نه دی او له همدې امله د هېواد د اړتیا وړ خوراکي توکو دوه پر درې برخه له بهر څخه واردوي. په ۲۰۰۲ زکال کې امریکايي شرکتونو د ۳۴۷ میلیون ډالرو په ارزښت کرنیز توکي چې په کې غنم، جوار، سویا، د سویا کونجاړه، پنبه، حیواني غوړي او نباتي غوړي شاملېدل دغه هېواد ته صادر کړل څو وکولای شي په سویلي امریکا کې دغه هېواد له دوه لویو امریکايي بازارونو څخه په یوه واړوي. د امریکا متحده ایالات د وینزویلا د وارداتي خوراکي توکو یو په دریمه برخه برابروي. په دغه هېواد کې وروستي دولتي سیاستونه د خوراکي توکو د کمښت لامل ګرځېدلي. <ref name="economist.com2">{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/americasview/2013/02/venezuela%E2%80%99s-currency|access-date=18 February 2013|title=Venezuela's currency: The not-so-strong bolívar|newspaper=[[The Economist]]|date=11 February 2013}}</ref><ref>[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Venezuela production in 2019, by FAO]</ref> == سرچينې == fcdxla58tgmzbc9x7vta5uygeck2mxi 8 65518 364075 356957 2026-05-18T10:46:05Z شاه زمان پټان 26102 /* growthexperiments-manage-mentors-summary-change-self-no-reason:شاه زمان پټان| */ 364075 json application/json { "Mentors": { "26102": { "message": null, "weight": 4, "username": "شاه زمان پټان" }, "22450": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 2, "username": "Eshaq Azizi" }, "12804": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 0, "username": "Af420" }, "31468": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 4, "username": "Subhan Ahmad KDR" }, "200": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 0, "username": "عثمان منصور انصاري" } } } 2gbu09hdl5qp8cexpscu245i9ofkq2g 364076 364075 2026-05-18T10:48:10Z شاه زمان پټان 26102 /* growthexperiments-manage-mentors-summary-add-admin-with-reason:O.sediqi93|ماهره کارن دی */ 364076 json application/json { "Mentors": { "26102": { "message": null, "weight": 4, "username": "شاه زمان پټان" }, "22450": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 2, "username": "Eshaq Azizi" }, "12804": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 0, "username": "Af420" }, "31468": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 4, "username": "Subhan Ahmad KDR" }, "200": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 0, "username": "عثمان منصور انصاري" }, "16958": { "message": null, "weight": 0, "username": "O.sediqi93" } } } ch2z7ufxppy0yrjfv8xnbhb57owohdo 364077 364076 2026-05-18T10:54:04Z شاه زمان پټان 26102 /* growthexperiments-manage-mentors-summary-change-admin-no-reason:O.sediqi93| */ 364077 json application/json { "Mentors": { "26102": { "message": null, "weight": 4, "username": "شاه زمان پټان" }, "22450": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 2, "username": "Eshaq Azizi" }, "12804": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 0, "username": "Af420" }, "31468": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 4, "username": "Subhan Ahmad KDR" }, "200": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 0, "username": "عثمان منصور انصاري" }, "16958": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 1, "username": "O.sediqi93" } } } nptwltvskrxgbcfp279ou2k0vquhlj1 364078 364077 2026-05-18T10:55:04Z شاه زمان پټان 26102 /* growthexperiments-manage-mentors-summary-change-admin-no-reason:Af420| */ 364078 json application/json { "Mentors": { "26102": { "message": null, "weight": 4, "username": "شاه زمان پټان" }, "22450": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 2, "username": "Eshaq Azizi" }, "12804": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 1, "username": "Af420" }, "31468": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 4, "username": "Subhan Ahmad KDR" }, "200": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 0, "username": "عثمان منصور انصاري" }, "16958": { "message": "دا ماهره کارن پوهېږي چې تاسو نوي ياست او کولی شي له تاسو سره په سمون کولو کې مرسته وکړي.", "weight": 1, "username": "O.sediqi93" } } } 68mv1kutibq2wfco15zbnxugyxxon0f 0 68915 364043 360249 2026-05-18T02:16:38Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364043 wikitext text/x-wiki {{سيکس او قانون}} [[دوتنه:Martin_Van_Maele_-_La_Grande_Danse_macabre_des_vifs_-_11.jpg|بټنوک| جنسي تاوتريخوالی]] '''ناسم جنسي تېری يا جنسي ناوړه ګټه اخيستنه''' د بېلابېلو د لايلو پربنسټ د يو شخص مجبورول او رضا کول دي، ترڅو د وېروونکي ( فشار راوړونکي ) سره جنسي اړيکه ټينګه کړي، چې دغه دلايل او مجبوريتونه ممکمن د يو شخص د پټو جنسکي اړيکو د راز افشاء کول وي چې شخص نه غواړي د هغه اړيکې افشاء شي، تر څو له دې لارې دی او د ده کورنۍ بدنامه نه شي، نو دې ته مجبوره کيږي چې له بلکمېل کوونکي شخص سره جنسي اړيکې ټينګې کړي. د دې عمل په وړاندې خاموش پاتې کېدل په زوره، سمدستي، لنډمهاله یا بې وخته، دا معمولا [[جنسي تېری|د جنسي تېري]] په نوم یادیږي. کله چې دا شخص ماشوم وي، دا په ماشومانو جنسي تېری ګڼل کيږي په اوسط ډول، په [[دوران کودکی|ماشومتوب]] کې له 19-20٪ ښځې او 8٪ نارینه [[جنسي ځورونه]] شوي دي. == قربانیان == === خاوند === د مېړه له خوا جنسي تاوتريخوالی د کورني تاوتریخوالي یوه بڼه ده. کله چې جنسي تاوتريخوالی د مېرمنې د [[مېړه]] یا پخواني مېړه لخوا د ناخوښه جنسي اړيکې یا جبري جنسي اړيکو ګواښونه پکې شامل وي، دا کېدای شي [[جنسي تېری|جنسي تېري]] وي او کېدای شي د هېواد د قوانینو سره سم یو برید وي. <ref>{{Cite web |last=Patricia |first=Mahoney |title=The Wife Rape Fact Sheet |url=https://mainweb-v.musc.edu/vawprevention/research/wiferape.shtml |access-date=28 January 2018 |website=National Violence Against Women Prevention Research Center |publisher=National Violence Against Women Prevention Research Center |archive-date=29 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429041147/https://mainweb-v.musc.edu/vawprevention/research/wiferape.shtml |url-status=dead }}</ref> === ماشومان === [[له ماشومانو ناوړه ګټه اخیستنه|د ماشومانو جنسي ځورونه]] ماشومانو د ناوړه استفادې یو ډول دی په کوم کې چې یو ماشوم د هغه څخه د لوی بالغ یا تنکي ځوان [[اورګاسم|د جنسي رضایت]] له امله ځورول کیږي. <ref name="medline2008">{{Cite web |date=2008-04-02 |title=Child Sexual Abuse |url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childsexualabuse.html |website=Medline Plus |publisher=U.S. National Library of Medicine}}</ref> پدې کې د یو بالغ یا بل بالغ لخوا مستقیم جنسي اړیکه شامله ده چې یو ماشوم ته د جنسي غوښتنو د پوره کولو په نیت یا د هغه یا هغې په جنسي فعالیت کې د ښکیلتیا لپاره د ډارولو، غوښتلو یا فشار ورکولو په نیت د نامناسب تماس ( جننات ، نپل، او نور) سره مخامخ کیږي. د ماشومانو [[پورنوګرافي]] ، یا د ماشومانو د فحشا تولید لپاره د ماشوم څخه کار واخلئ. <ref name="medline2008" /> <ref name="nspcc">[http://www.nspcc.org.uk/helpandadvice/whatchildabuse/sexualabuse/sexualabuse_wda36370.html Child sexual abuse definition] from the NSPCC</ref> د ماشومانو د جنسي تیري اغیزې عبارت دي له شرم، ځان ملامتي، <ref>{{Cite journal|author1=Whiffen, V. E.|author2=MacIntosh, H. B.|year=2005|title=Mediators of the link between childhood sexual abuse and emotional distress: a critical review|journal=Trauma, Violence, & Abuse|volume=6|issue=1|pages=24–39|doi=10.1177/1524838004272543|pmid=15574671}}</ref> خپګان، اضطراب، د صدماتو وروسته د فشار اختلال، د ځان د درناوي ستونزې، جنسي ضعف، د اوږدمهاله حیض درد ، روږديتوب، ځان ته زیان، ځان وژونکي نظریه، د سرحدي کرښې شخصیت اختلال, او هیله .په ځوانۍ کې بیا سرغړونې. <ref>{{Cite journal|author1=Maniglio, R.|year=2009|title=The impact of child sexual abuse on health: A systematic review of reviews|journal=Clinical Psychology Review|volume=29|issue=7|pages=647–657|doi=10.1016/j.cpr.2009.08.003|pmid=19733950}}</ref> د ماشومانو جنسي تیري د ځان وژنې لپاره د خطر فکتور دی. <ref>{{Cite journal|author1=Maniglio, R.|year=2011|title=The role of child sexual abuse in the etiology of suicide and non-suicidal self-injury|journal=Acta Psychiatrica Scandinavica|volume=124|issue=1|pages=30–41|doi=10.1111/j.1600-0447.2010.01612.x|pmid=20946202}}</ref> سربیره پردې، ځینو څیړنو ښودلې چې په ماشومتوب کې جنسي تیري په نارینه وو کې د میرمنو تاوتریخوالی یو له خطر فکتورونو څخه دی. <ref>{{Cite journal|author1=Teitelman|author2=Bellamy|year=2017|title=Childhood sexual abuse and sociodemographic factors prospectively associated with intimate partner violence perpetration among South African heterosexual men|journal=Annals of Behavioral Medicine|volume=51|issue=2|pages=170–178|doi=10.1007/s12160-016-9836-2|pmid=27844325}}</ref> قربانیانو ته ډیر زیان د ناوړه ګټه اخیستنې څخه وروسته څرګندیږي. روږدي کیدو ته د ځانګړې پاملرنې سره، د ریګر او همکارانو لخوا یوه څیړنه د پخوانیو موندنو مالتړ کوي چې د ژوند ناوړه پیښې د کوکاین اشارو ته د لیمبیک غبرګون د زیاتوالي، د مخدره توکو انعام ته د حساسیت زیاتوالي، او د مخدره توکو د انعام سیګنال زیاتوالي تر منځ د تړاو په څرګندولو سره د مخدره توکو د انعام سیګنال زیاتوالي سره تړاو لري. . <ref>{{Cite journal|author1=Regier|author2=Monge|year=2017|title=Emotional, physical and sexual abuse are associated with a heightened limbic response to cocaine cues|journal=Addiction Biology|volume=22|issue=6|pages=1768–177|doi=10.1111/adb.12445|pmid=27654662}}</ref> په نړیواله کچه، نږدې 18-19٪ میرمنې او 8٪ نارینه فکر کوي چې دوی د ماشومانو په توګه جنسي تیري شوي. د جنسیت توپیر ممکن د نجونو د ډیر قرباني کیدو له امله وي، نارینه د ناوړه ګټه اخیستنې څرګندولو ته لږ لیوالتیا لري، یا دواړه. <ref name="stolt" /> د جنسي تیري ډیری مرتکبین د خپلو قربانیانو سره پیژني. نږدې 30٪ د ماشوم خپلوان دي، چې ډیری یې پلرونه، تره یا د تره زوی دي. شاوخوا 60٪ نور پیژندونکي دي لکه د کورنۍ ملګري، د ماشوم پالنه یا ګاونډیان. اجنبیان د ماشومانو د جنسي تیري نږدې 10٪ پیښو کې عاملین دي. پر ماشومانو جنسي تېري ډېری د نارینه وو له خوا کېږي. ښځې د هلکانو په وړاندې د راپور شوي جرمونو نږدې 14٪ او د نجونو په وړاندې د راپور شوي جرمونو 6٪ ترسره کوي. <ref name="Whealin">{{Cite web |last=Whealin, Julia Whealin |date=2007-05-22 |title=Child Sexual Abuse |url=http://www.ptsd.va.gov/public/pages/child-sexual-abuse.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090730101002/http://www.ptsd.va.gov/public/pages/child-sexual-abuse.asp |archive-date=2009-07-30 |publisher=National Center for Post Traumatic Stress Disorder, US Department of Veterans Affairs}}</ref> د ماشومانو د جنسي تیري مرتکبین د ماشومانو پیډوفیل نه دي پرته لدې چې دوی د زیږون څخه دمخه ماشومانو کې لومړنۍ یا ځانګړې جنسي علاقه ولري. <ref>{{Cite book|author=Seto, Michael|year=2008|title=Pedophilia and Sexual Offending Against Children|url=https://archive.org/details/pedophiliasexual0000seto|location=Washington, DC|publisher=American Psychological Association|page=vii}}</ref> === د پرمختیایي معلولیت لرونکي خلک === د پرمختیایي معلولیت لرونکي خلک اکثرا د جنسي تیري قرباني کیږي. د څیړنې له مخې، معلولیت لرونکي خلک د پوهاوي د نشتوالي له امله د جنسي تیري یا جنسي تیري قرباني کیدو خطر سره مخ دي. <ref>Sobsey & Varnhagen، 1989</ref> === لېونيان او هغه کسان چې د عقل زوال سره مخ دي === زاړه خلک، په ځانګړې توګه هغه کسان چې [[عقل زوال|د عقل زوال]] سره مخ دي، کیدای شي د ناوړه ګټه اخیستنې سره مخ شي. د 2013 څخه تر 2015 پورې، په [[انګلستان]] کې د پاملرنې په کورونو کې له 6,000 څخه ډیر "د خوندیتوب اندیښنې او خبرتیاوې" شتون درلود. پدې کې د نامناسب تماس او بدتر تورونه شامل وو. سرغړونکي اکثرا نور اوسیدونکي وو، مګر کارمندان هم ناراض وو. داسې انګیرل کیږي چې ځینې د پاملرنې کورونه ممکن په قصدي ډول دا جرمونه له پامه غورځوي. <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-37416483 Sex crimes against the elderly - are they being ignored?] ''[[BBC]]''</ref> ځینې وختونه د ناوړه ګټه اخیستنې قربانیان باور نه کوي ځکه چې دوی د دوی د خوارځواکۍ له امله د باور وړ شاهدانو په توګه نه لیدل کیږي. مرتکبین اکثرا هغه قربانیان په نښه کوي چې د باور وړ نه وي. میړه او شریکان ځینې وختونه پرته له دې چې پوه شي چې دوی نور دا حق نلري جنسي اړیکې ته دوام ورکوي ځکه چې د ډیمنشیا ناروغ نور رضایت نشي کولی. <ref name="ncall2">[http://www.ncall.us/sites/ncall.us/files/H_07%20Sexual%20Assault.pdf CHALLENGES WHEN INVESTIGATING ELDER SEXUAL ABUSE] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161008054822/http://www.ncall.us/sites/ncall.us/files/H_07%20Sexual%20Assault.pdf|date=2016-10-08}}</ref> === بېوزلي خلک === د پرمختللو هیوادونو په ګډون په بې وزلۍ کې خلک د جبري فحاشۍ، <ref name="autogenerated11">{{Cite web |date=September 7, 2018 |title=Myanmar officials blame human trafficking on poverty, unemployment |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-officials-blame-human-trafficking-poverty-unemployment.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324150737/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-officials-blame-human-trafficking-poverty-unemployment.html |archive-date=۲۴ مارس ۲۰۲۰ |access-date=۱۴ اكتبر ۲۰۲۰ |website=Myanmar Times}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 1, 2016 |title=Poverty Causes Trafficking to China, Says Report |url=https://www.khmertimeskh.com/64043/poverty-causes-trafficking-to-china-says-report/ |website=Khmer Times}}</ref> <ref>{{Cite web |title=POVERTY AND CONFLICT IN MYANMAR FUEL HUMAN TRAFFICKING |url=https://www.caritas.org/2017/11/poverty-and-conflict-in-myanmar-fuel-human-trafficking/ |website=Caritas}}</ref> جنسي استحصال، <ref>{{Cite web |date=April 8, 2020 |title=Child Sex Abuse Livestreams Increase During Coronavirus Lockdowns |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/04/08/828827926/child-sex-abuse-livestreams-increase-during-coronavirus-lockdowns |website=NPR}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://www.reuters.com/article/us-philippines-trafficking-children/philippines-child-slavery-survivors-fight-to-heal-scars-of-abuse-idUSKBN1H400E|Title=Philippines child slavery survivors fight to heal scars of abuse|Date=April 8, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020 |title=What is Online Child Sexual Abuse and Exploitation? |url=https://www.ceop.police.uk/Safety-Centre/what-is-online-child-sexual-abuse/ |website=NCA}}</ref> او د ناوړه ګټه اخیستنې نورو ډولونو سره مخ دي. هغه قربانیان چې د بې وزلو کورنیو څخه راځي معمولا د جنسي جرمونو په اړه لږ ارتباط، ځواک، ملاتړ او تعلیم لري. <ref>{{Cite web |date=October 30, 2019 |title=China's Bride Trafficking Problem |url=https://thediplomat.com/2019/10/chinas-bride-trafficking-problem/ |website=The Diplomat}}</ref> == مخنیوی == د ماشومانو د جنسي تیري مخنیوي پروګرامونه په متحده ایالاتو کې په 1970s کې رامینځته شوي او په اصل کې ماشومانو ته ورکړل شوي. هغه پروګرامونه چې والدینو ته وړاندې شوي په 1980s کې رامینځته شوي او د دوه څخه تر دریو ساعتونو پورې د یو وخت ناستې په توګه ترسره شوي. <ref>{{Cite web |last=Williams |first=Mike |date=2018 |title=Four Steps to the Prevention of Child Sexual Abuse in the Home |url=http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018FourStepsToThePreventionOfCSAInTheHome.pdf?CookieCheck=43313.725224213&filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4FA52BE735F27D92CBFED7FA6CFFA88BC073F0228EAA69F4D1FE158D846D5D4DD33F8F3466703AC49AD67CE927D87622D067280EF2A231A479B85D0572EF2AABC4480&DataSetName=LIVEDATA |website=NSPCC |access-date=2023-05-04 |archive-date=2020-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107233303/http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018FourStepsToThePreventionOfCSAInTheHome.pdf?CookieCheck=44142.9632029167&filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4FA52BE735F27D92CBFED7FA6CFFA88BC073F0228EAA69F4D1FE158D846D5D4DD33F8F3466703AC49AD67CE927D87622D067280EF2A231A479B85D0572EF2AABC4480&DataSetName=LIVEDATA |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Williams |first=Mike |date=2018 |title=Working with a community to prevent child sexual abuse in the home |url=http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018WorkingWithACommunityToPreventCSAInTheHome.pdf?filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4EB52B96A653DDB0BA5CD78B3E4F0B5A317270E32E79B9F7322E26DEE69E8F9DA1AD4D57D6203CA56A4641A004820ECE9E3EB4F712C3FED9F46CEBCE377C14C55CB2FBCFD7942&DataSetName=LIVEDATA |access-date=1 August 2018 |website=NSPCC |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021014225/http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018WorkingWithACommunityToPreventCSAInTheHome.pdf?CookieCheck=44124.1918731829&filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4EB52B96A653DDB0BA5CD78B3E4F0B5A317270E32E79B9F7322E26DEE69E8F9DA1AD4D57D6203CA56A4641A004820ECE9E3EB4F712C3FED9F46CEBCE377C14C55CB2FBCFD7942&DataSetName=LIVEDATA |url-status=dead }}</ref> په تیرو 15 کلونو کې، د ویب پر بنسټ غوښتنلیکونه جوړ شوي. == درملنه == په بیړنۍ څانګه کې، د امیندوارۍ ضد درمل هغه میرمنو ته وړاندیز کیږي چې د نارینه وو لخوا جنسي تیري شوي وي ځکه چې د دې جنسي تیري شاوخوا 5٪ د امیندوارۍ پایله ده. <ref name="Varcarolis">{{Cite book|author=Varcarolis, Elizabeth|year=2013|title=Essentials of psychiatric mental health nursing|url=https://archive.org/details/essentialsofpsyc0000varc_a6h2|location=St. Louis|publisher=Elsevier|pages=[https://archive.org/details/essentialsofpsyc0000varc_a6h2/page/439 439]–442}}</ref> د جنسي انتقالي انتاناتو په وړاندې د مخنیوي درمل د هر ډول جنسي تیري قربانیانو ته ورکول کیږي (په ځانګړې توګه د ډیرو عامو ناروغیو لکه د کلیمیډیا انفیکشن ، [[سوزاک|ګونوریا]] ، ټریکومونیا ، او باکتریا ویګینوسس لپاره) او د وینې سیرم د STI معاینې لپاره راټولیږي (لکه [[اېچ آی وي|HIV]] ، [[تور زېړی|هیپاتیت بی]] )؛ او [[باو|سیفیلس]] ). <ref name="Varcarolis" /> که چیرې د وروستي واکسین څخه 5 کاله تیر شوي وي، کوم ژوندی پاتې شوی څوک چې سکریچ شوی وي د تیتانوس څخه معافیت لري. <ref name="Varcarolis" /> د بینزودیازایپین سره لنډمهاله درملنه ممکن د شدید اضطراب سره مرسته وکړي ، او د فشار ضد درمل د ټراماتیک فشار وروسته اختلال ، [[خپگان|اضطراب]] ، او عصبي بریدونو نښو لپاره ګټور دي. <ref name="Varcarolis" /> جنسي ناوړه ګټه اخیستنه په [[کودکان بدسرپرست|ناوړه ګټه اخیستونکو ماشومانو]] کې د رواني نښې نښانې له پراختیا سره تړاو لري. د رواني نښو نښانو درملنه کیدای شي د جنسي تیري په درملنه کې هم رول ولوبوي. <ref>{{Cite journal|last1=Crush|first1=E|last2=Arseneault|first2=L|last3=Jaffee|first3=SR|last4=Danese|first4=A|last5=Fisher|first5=HL|year=2018|title=Protective factors for psychotic symptoms among poly-victimized children|url=|journal=Schizophrenia Bulletin|volume=44|issue=3|pages=691–700|doi=10.1093/schbul/sbx111|pmid=28981896|pmc=5890453}}</ref> د اوږدمهاله رواني درملنې په اړه، د اوږدې مودې درملنې درملنه د جنسي تیري قربانيانو لپاره د PTSD اوږدې مودې درملنې لپاره د یوې میتود په توګه ازمول شوي. <ref>{{cite journal|last1=Schiff|first1=M|last2=Nacasch|first2=N|last3=Levit|first3=S|last4=Katz|first4=N|last5=Foa|first5=EB|year=2015|title=Prolonged exposure for treating PTSD among female methadone patients who were survivors of sexual abuse in Israel|url=|journal=Social Work & Health Care|volume=54|issue=8|pages=687–707|doi=10.1080/00981389.2015.1058311|pmid=26399489|s2cid=9288531}}</ref> == د ځواک موقعیت == جنسي تیري کیدای شي واقع شي چیرې چې یو شخص د خپل موقف څخه کار اخلي ترڅو بل کس مجبور کړي چې په ناغوښتل شوي جنسي فعالیت کې ښکیل شي. د مثال په توګه، په کاري ځای کې جنسي ځورونه کیدای شي یو کارمند د دندې د ګوښه کیدو له ویرې جنسي وضعیت ته اړ شي. په تعلیم کې جنسي ځورونه ممکن یو زده کونکی وي چې د مجازاتو له ویرې د یو ځواکمن شخص جنسي پرمختګ ته غاړه کیږدي، لکه د ناکامۍ درجې. د جنسي تیري ډیری قضیې د مذهبي واک څخه ناوړه ګټه اخیستنه او ډیری وختونه د غیر ناوړه ګټه اخیستونکو تر مینځ پټول شامل دي، په شمول د سویلي بپتسما کنوانسیون قضیې، <ref>[http://stopbaptistpredators.org/index.htm Stop Baptist Predators]</ref> د کاتولیک کلیسا، د ایپیسکوپل کلیسا، اسلام، <ref>{{Cite web |last=Joe Murphy |date=2012-05-18 |title=Baroness Warsi: Some Pakistani men think young white girls are "fair game" for sex abuse - Politics - News - Evening Standard |url=http://www.thisislondon.co.uk/news/politics/baroness-warsi-some-pakistani-men-think-young-white-girls-are-fair-game-for-sex-abuse-7766319.html |access-date=2012-06-02 |publisher=Thisislondon.co.uk |archive-date=2012-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606093049/http://www.thisislondon.co.uk/news/politics/baroness-warsi-some-pakistani-men-think-young-white-girls-are-fair-game-for-sex-abuse-7766319.html |url-status=dead }}</ref> د یهودو شاهدان د کلیسا لوتر، د میتودیسټ کلیسا، د عیسی مسیح کلیسا، د عیسی مسیح بنسټپاله کلیسا، د اورتودوکس یهودیت، د یهودیت نورې څانګې، او مختلف فرقې. == اړوندې پوښتنې == * ماشومانو ته لېوالتیا * [[مي ټو غورځنګ]] * [[ناوړه چلند|ناوړه ګټه اخیستنه]] * [[کورنی تاوتريخوالی|کورنی تاوتریخوالی]] * هیبیفیلیا * ماشوم * رواني لاسوهنه * جنسي ځورونې * جنسي تاوتریخوالی == حوالې == {{لړسرچينې|۲}} [[وېشنيزه:جنسي تاوتريځ]] [[وېشنيزه:جنسي اړيکې]] [[وېشنيزه:جنسي ځورونه]] [[وېشنيزه:جنسي تېری]] [[وېشنيزه:سيکس او قانون]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] krfvzgmn37177aj8hwemsb4juvuz42k 0 69757 364061 362257 2026-05-18T07:30:35Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364061 wikitext text/x-wiki سټیون آلن سپیلبرګ (زوکړه: د ۱۹۴۶ زکال د ډسمبر ۱۸مه) یو امریکايي فلم جوړونکی دی. نوموړی د هالیوډ د نوې معاصرې دورې له مهمو څېرو او د معاصرو ډېرو پلورل شوو فلمونو مخکښ دی چې له سوداګریز پلوه په تاریخي کچه تر ټولو بریالی فلم جوړونکی (ډایرکټر) بلل کېږي. نوموړي د دریو اوسکار جایزو، دوه بفتا جایزو او د امریکايي فلم جوړونکو د څلورو جایزو په ګډون ګڼ شمېر جوایز ترلاسه کړي. له دې سربېره یې په ۱۹۹۵ زکال کې د امریکایي فلمونو د بنسټ د یو عمر لاسته راوړنو جایزه، په ۲۰۰۶ زکال کې د کنډې مرکز جایزه، په ۲۰۰۹ زکال کې د سیسیل بي. ډمیل ګولډن ګلوب جایزه او په ۲۰۱۵ زکال کې یې د امریکا د ولسمشرۍ ماڼۍ څخه د آزادۍ مډال ترلاسه کړی. د هغه اووه فلمونه د کانګرس د کتابتون له خوا د «مهمو کلتوري، تاریخي او ښکلا پېژندونکو» اثارو په توګه د فلمونو په ملي نوملړ کې ثبت شوي دي. <ref name=":0">{{Cite book|last=McBride|first=Joseph|title=Steven Spielberg: A Biography|publisher=University Press of Mississippi|year=2010|isbn=9781604738377|language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Grossing Director at the Worldwide Box Office |url=https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-specific-technical-role/director |access-date=2022-12-25 |website=The Numbers |archive-date=2019-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001025802/https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-specific-technical-role/director |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Kreps|first=Daniel|date=December 12, 2018|title='Jurassic Park,' 'The Shining,' 'Monterey Pop' Added to National Film Registry|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/jurassic-park-the-shining-monterey-pop-national-film-registry-library-of-congress-768009/|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en-US|access-date=April 21, 2022}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305191832/https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/ |archive-date=March 5, 2016 |access-date=December 16, 2020 |website=[[Library of Congress]] |publication-place=Washington, DC}}</ref> سپیلبرګ د اوهایو په سینسیناتي کې وزېږېد او د اریزونا په فینیکس کې را لوی شو. هغه کالیفورنیا ته کډه شو او هلته یې د فلم په برخه کې زده کړې وکړې. نوموړي د نایټ ګالري (Night Gallery) او کولمبو (Columbo) تلویزیوني سریالونو د یو شمېر برخو له ډایرکټري وروسته په ۱۹۷۱ زکال کې د دوئل (Duel) په نامه خپل تلویزیوني فلم جوړ کړ چې وروسته یې د تیاتر نړیوالو صحنو ته لار ومونده. هغه خپل لومړنی سینمايي فلم د شوګر لنډ اکسپرس (۱۹۷۴ زکال) په نامه جوړ کړ او په ۱۹۷۵ زکال کې یې د جاوز (Jaws) په نامه فلم جوړولو وروسته د کورنیو تر منځ شهرت وموند. نوموړي له دې وروسته په بریالۍ توګه خپل لوی باکس آفیس فلمونه د دریم ډول نږدې ټکر (Close Encounters of the Third Kind؛ ۱۹۷۷ زکال)، اي ټي. فراځمکنی موجود(E.T. the Extra-Terrestrial؛ ۱۹۸۲ زکال) او انډیانا جونز (۱۹۸۱زکال) په نومونو جوړ کړل. ټول دغه فلمونه په ۷۰مه او ۸۰مه لسیزه کې له لسو ډېرو پلورل شوو فلمونو څخه و؛ د اي. ټي فراځمکنی موجود او جاوز په نومونو د هغه فلمونه په خپل وخت کې تر ټولو ډیر ګټه کوونکي فلمونه وو. له دې وروسته هغه د بنفش رنګ (The Color Purple؛ ۱۹۸۵ زکال) او د لمر د سترواکۍ (Empire of the Sun؛ ۱۹۸۷ زکال) په نومونو ډرامې وړاندې کړې. <ref name=":02">{{Cite book|last=McBride|first=Joseph|title=Steven Spielberg: A Biography|publisher=University Press of Mississippi|year=2010|isbn=9781604738377|language=English}}</ref> په ۱۹۹۳ زکال کې سپیلبرګ د باکس آفیس پرله پسې بریالي فلمونه ډایرکټ کړل؛ هغه ته اړوند د ژوراسیک پارک (Jurassic Park) په نامه د علمي تخیلي ټریلر لرونکي فلم په خپرېدو سره دغه فلم د فلمونو په تاریخ کې تر ټولو ډېر پلورل شوی فلم وګرځېد؛ همدارنګه د شنایډر لېست (Schindler's List) په نامه هلوکاسټ ته اړونده ډارمه یې د تاریخ په اوږدو کې یو له بهترینو فلمونو وبلل شو. نوموړي په ۱۹۹۸ زکال کې دویمې نړیوالې جګړې ته اړوند د رایان سرتېري د ژغورنې (Saving Private Ryan) په نوم فلم او نورو فلمونو له امله د غوره ډایرکټرۍ په برخه کې د اوسکار جایزه ترلاسه کړه. سپیلبرګ په ۲۰۰۰مه لسیزه کې د اې. آی مصنوعي ځیرکتیا (A.I. Artificial Intelligence؛ ۲۰۰۱ زکال)، اقلیت راپور (Minority Report؛ ۲۰۰۲ زکال)او د نړیو د جګړې (War of the Worlds؛ ۲۰۰۵ زکال) په نومونو د علمي تخیلي فلمونو جوړولو ته دوام ورکړ. نوموړي د تینتین د کړکېچ (The Adventures of Tintin؛ ۲۰۱۱ زکال)، لومړۍ شمېره لوبغاړی چمتو (Ready Player One؛ ۲۰۱۸ زکال) په نومونو ماجرایي ژانر ته اړوند فلمونه، د امیسټاډ (Amistad؛ ۱۹۹۷ زکال)، مونیخ (Munich؛ ۲۰۰۵)، جنګي آس (War Horse؛ ۲۰۱۱ زکال)، لینکولن (Lincoln؛ ۲۰۱۲)، د جاسوسانو قلا (Bridge of Spies؛ ۲۰۱۵) او پسټ (The Post؛ ۲۰۱۷ زکال) په نامه تاریخي ژانر لرونکې ډارمې؛ د وسټ سایډ کیسې (West Side Story؛ ۲۰۲۱ زکال) په نامه عاشقانه او د فیبلمن کورنۍ (The Fabelmans؛ ۲۰۲۲ زکال) په نامه نیمه اټوبیوګرافیکي فلمونه؛ ډایرکټ کړي دي. سپیلبرګ د امبلین انټرټینمېنټ او ډریم ورکس په نومونو د فلم جوړونکو شرکتونو یو له بنسټګرانو څخه و چې ګڼ شمېر بریالي فلمونه او تلویزیوني سریالونه یې تولید کړل. هغه له سندره جوړونکي جان ویلیامز سره اوږد مهاله همکاري لرله او یوازې له پنځو سینمايي فلمونو پرته یې ورسره په ټولو فلمو کې کار کړی. د سپیلبرګ یو شمېر آثار د فلمونو د تاریخ تر ټولو غوره فلمونه بلل کېږي او آن یو شمېر یې د تاریخ په اوږدو کې له هغو فلمونو څخه دي چې له نورو ټولو یې ډېره ګټه لرلې. د پریمیر (Premiere) په نامه فلم یې لامل وګرځېد چې نوموړی په ۲۰۰۳ زکال کې د فلمونو د نړۍ د مخکښو سلو کسانو په کتار کې شامل شي. په ۲۰۱۳ زکال کې د ټایمز مجلې نوموړی د نړۍ د ۱۰۰ اغېزمنو کسانو په ډله کې یاد کړ او همدارنګه په ۲۰۲۳ زکال کې د نړۍ لومړۍ کس شو چې په متحده ایالاتو کې یې د ټایمز د ۱۰۰ اغېزمنو کسانو جایزه ترلاسه کړه. <ref>{{Cite web |last=Caschetto |first=Maurizio |date=2022-08-20 |title=History In The Making: The Spielberg/Williams Collaboration |url=https://thelegacyofjohnwilliams.com/2022/08/20/spielberg-williams-podcast/ |access-date=2022-12-24 |website=The Legacy of John Williams |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Keegan|first=Rebecca|date=2021-01-08|title=John Williams and Steven Spielberg mark 40 years of collaboration|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/entertainment/la-xpm-2012-jan-08-la-ca-john-williams-20120108-story.html|access-date=2022-12-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Lifetime Grosses |url=https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW |access-date=April 21, 2022 |website=[[Box Office Mojo]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=2013-04-18|title=Full List: The World's 100 Most Influential People|url=https://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/all/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|language=en-US|issn=0040-781X|access-date=2022-12-24|archive-date=2015-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814190314/http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/all/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=2023-04-27|title=Drew Barrymore and Ke Huy Quan Celebrate Steven Spielberg's Impact|url=https://time.com/collection/time100-summit-2023/6274858/steven-spielberg-time100-impact-award/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230503195842/https://time.com/collection/time100-summit-2023/6274858/steven-spielberg-time100-impact-award/|archive-date=2023-05-03|access-date=|magazine=Time|language=en}}</ref> == لومړنی ژوند او مخینه == سټیون آلن سپیلبرګ د ۱۹۴۶ زکال د ډسمبر په ۱۸مه د اوهایو په سینسیناتي کې وزېږېد. مور یې، لیا (کورنی نوم یې پوزنر، وروسته آډلر؛ ۱۹۲۰- ۲۰۱۷ زکال) د یوه رسټورانټ څښتنه او په کنسرتونو کې پیانو غږونکې وه؛ پلار یې آرنولډ سپیلبرګ (۱۹۱۷- ۲۰۲۰ زکال) نومېده چې د برق انجینر و او د کمپیوټرونو په پراختیا کې یې ونډه لرله. د هغه نږدې کورنۍ اصلاح غوښتونکې/ارتدوکس یهودي وه. د سپیلبرګ پلرنۍ نیکه او نیا اوکرایني یهودان و؛ انۍ  یې له سودیلکیف سیمې څخه وه چې ربیکا نومېده او مستعار نوم یې چچیک و؛ نیکه یې شاموئل سپیلبرګ د کامیانتس – پودیلسکي اوسېدونکی و. شاموئل په ۱۹۰۶ زکال کې د روسیې په پوځ کې له اجباري خدمت څخه د خلاصون په موخه سینسیناتي ته وتښتېد او په ۱۹۰۸ زکال کې یې خپله کوژدنه ربیکا هم هلته بوتله. سپیلبرګ د آن، سو او نانسي په نومونو درې کوچنۍ خویندې لرلې. په ۱۹۵۲ زکال کې د دوی کورنۍ وروسته له هغه د نیوجرسي، هاډون سیمې ته کډه وکړه چې پلار یې د برېښنايي توکو په آر.سي.اې (RCA) کمپنۍ کې دنده ومونده. سپیلبرګ له ۱۹۵۳ زکال څخه تر ۱۹۵۷ زکال پورې عبري ښوونځي ته ولاړ او هلته یې د البرټ ال. لوئیس په ټولګیو کې ګډون وکړ.  {{Sfn|McBride|1997|p=80}}<ref>{{Cite web |last=Moreau |first=Jordan |date=August 26, 2020 |title=Arnold Spielberg, Father of Steven Spielberg, Dies at 103 |url=https://variety.com/2020/film/news/arnold-spielberg-dead-dies-steven-spielberg-father-1234748936/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184126/https://variety.com/2020/film/news/arnold-spielberg-dead-dies-steven-spielberg-father-1234748936/ |archive-date=January 1, 2021 |access-date=December 17, 2020 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}</ref>{{Sfn|Parish|2004|p=6}}<ref>{{cite web |date=27 April 2022 |title=Shmuel Spielberg (1873 - 1945) |url=https://www.geni.com/people/Shmuel-Spielberg/6000000008744911171 |access-date=2023-03-09 |website=[[Geni.com]]}}</ref>{{Sfn|McBride|1997|p=53}}{{Sfn|McBride|1997|p=48}}{{Sfn|Baxter|1996|p=16}}{{Sfn|McBride|1997|p=22}}{{Sfn|Baxter|1996|p=38}}{{Sfn|McBride|1997|p=35}} د ۱۹۵۷ زکال په لومړیو کې د دوی کورنۍ د اریزونا ،فینېکس ته کډه وکړه. سپیلبرګ د ۱۳ کلنۍ په عمر برمیتصوره یهودي مراسم ترسره کړل. د هغه کورنۍ د یوې کنیسې چارې مخته وړې او پریمانه یهودي ملګري یې لرل. هغه د هولوکاسټ اړوند ویلي چې پلار او مور یې «تل د هغو اړوند خبرې کولې او له همدې امله یې تل زما ذهن بوخت ساتلی». د هغه د پلار له ۱۶ څخه تر ۲۰ پورې خپلوان په هلوکاسټ کې ووژل شول. سپیلبرګ دا ستونزمنه وګڼله چې د هغوی میراث واخلي؛ هغه وویل: «دا هغه څه نه دي چې زه یې په اعتراف خوښ اوسم ... خو هغه مهال چې زه اووه، اته، نهه کلن وم، خدای دې ما وبخښي؛ زه وشرمېدم ځکه چې موږ ارتدوکس یهودان و؛ زه د خپلو والدینو د یهودي چارو له ظاهري درک څخه شرمېدلم. په واقعیت کې زه هېڅکله په خپل یهود توب نه یم شرمېدلې، خو ځینې وختونه به نارامه کېدلم». سپیلبرګ همدارنګه له یهود ترهې څخه رنځېده: «په ښوونځي که به یې زه وهلم ډبولم. دوه ځلې مې په وحشتناکه بڼه پوزه له وینو ډکه شوه». نوموړي د نوې ځوانۍ پر مهال وروسته له هغه له یهودیت څخه فاصله ومونده چې کورنۍ یې څو بېلابېلو ځایونو ته کډه وکړه او هلته به ځان ورته یوازنی یهود ښکارېد.  <ref>{{cite magazine|first=David|last=Denby|title=Steven Spielberg at Seventy|url=https://www.newyorker.com/magazine/2017/01/16/steven-spielberg-at-seventy|magazine=[[The New Yorker]]|date=January 16, 2017|access-date=May 11, 2018|archive-date=May 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511161155/https://www.newyorker.com/magazine/2017/01/16/steven-spielberg-at-seventy|url-status=live}}</ref>{{Sfn|Pogrebin|2005|p=30}}<ref>{{cite web |last=Jungreis-Wolff |first=Slovie |date=August 22, 2015 |title=Steven Spielberg, E.T. and Growing Up Jewish |url=http://www.aish.com/f/p/Steven-Spielberg-ET-and-Growing-Up-Jewish.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511145732/http://www.aish.com/f/p/Steven-Spielberg-ET-and-Growing-Up-Jewish.html |archive-date=May 11, 2018 |access-date=May 11, 2018 |publisher=[[Aish HaTorah]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Rader|first=Dotson|date=1994-03-27|title=Steven Spielberg: 'We Can't Just Sit Back and Hope'|pages=163|work=[[Parade (magazine)|Parade]]|url=https://www.newspapers.com/clip/120499389/steven-spielberg-article-page-1/|access-date=2023-03-10|via=[[Newspapers.com]]}}</ref>{{Sfn|Pogrebin|2005|p=29}}<ref name="faces">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/schindler-ar1.html|work=[[The New York Times]]|first=Bernard|last=Weinraub|date=December 12, 1993|title=Steven Spielberg Faces the Holocaust|access-date=February 13, 2017|archive-date=January 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112010516/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/schindler-ar1.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Reed |first=J.D. |date=March 15, 1999 |title=Steven Spielberg |url=http://people.com/archive/steven-spielberg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511215012/http://people.com/archive/steven-spielberg/ |archive-date=May 11, 2018 |access-date=May 11, 2018 |work=[[People (magazine)|People]]}}</ref>{{Sfn|McBride|1997|p=22}}{{Sfn|McBride|1997|p=20}}{{Sfn|Pogrebin|2005|p=30}}{{Sfn|McBride|1997|p=36}}{{Sfn|Parish|2004|p=9}} == سرچينې == g24wouqalsiqxibx9b2fcuicjs9t0qf 0 70210 364057 335832 2026-05-18T06:49:27Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364057 wikitext text/x-wiki رویا محبوب سوداګره او د کاري فرصتونو برابرونکې افغان وګړې ده. نوموړې د افغانستان په هرات ولایت کې د افغان سیتادل سافټ وېر کمپنۍ په نامه د سافټ ویرونو د پراختیا د بشپړو خدمتونو وړاندې کوونکی شرکت تاسیس کړ او د هغې د اجرایوي مسئولې په توګه یې کار وکړ. نوموړې له دې امله چې په افغانستان کې د معلوماتي ټکنالوژۍ په برخه کې لومړنۍ ښځینه اجرایوي مسئوله وه، پام وړ وګرځېده؛ هغه هېواد چې لا هم په ډېر ندرت سره په کې ښځې له کوره بهر کار ته مخه کوي. نوموړې د ۲۰۱۳ زکال د اپرېل په اتلسمه وروسته له هغې د ټایمز مجلې د ۲۰۱۳ زکال په ګڼه کې د ۱۰۰ اغېزمنو کسانو په کتار کې ځای وموند چې د افغانستان په ښوونځیو کې یې د انټرنټ ټولګي جوړ کړل او همدارنګه یې د وومنز انکس (Women's Annex) په نامه د انکس فلم د شرکت په مرسته په څو ژبو باندې د خپرېدونکو ویډیوګانو یوه ویب پاڼه جوړه کړه. نوموړې د ټایمز مجلې د ۱۰مې کلیزې په ځانګړې نسخه کې د نړۍ د ۱۰۰ مخکښو کسانو په کتار کې ځای وموند. په ټایمز مجله کې د رویا محبوب اړوند لیکنه د فیس بوک د عملیاتي مدیر او همدارنګه د «ښځې کار او رهبري کولۍ شي»( Lean In: Women, Work and the Will to Lead) تر عنوان لاندې اثر د لیکوال شریل سنډبرګ له خوا شوې وه. د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر جان کري هم له رویا محبوب او د کاري فرصتونو له برابرونکو نورو افغان ښځو سره د افغانستان د امریکايي پوهنتون د ښځو د اقتصادي پراختیا په نړیوال مرکز کې ولیدل. نوموړې همدارنګه د انکس فیلم په نامه انلاین تلویزیوني شبکې او فلم خپرونکي شرکت سره د افغان پراختیايي پروژې په اډانه کې د کارکولو له امله شهرت لري. محبوب اوس مهال د سوداګرۍ او ټکنالوژۍ په برخه کې د فوربس کالج سلاکاره ده. <ref name="DailyBeast">{{cite news|last=Shah|first=Angela|title=In Afghanistan, Roya Mahboob Connects Girls With Computers|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/09/01/in-afghanistan-roya-mahboob-connects-girls-with-computers.html|accessdate=27 September 2012|newspaper=Newsweek's The Daily Beast|date=1 September 2012}}</ref><ref name="RMonAfghanEduEco">{{cite web |title=Roya Mahboob on Afghanistan Education and Economy |url=http://www.filmannex.com/movie/roya-mahboob-on-afghanistan-education-and-economy/31021/ |url-status=dead |work=filmannex.com |publisher=Film Annex |accessdate=25 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130419025936/http://www.filmannex.com/movie/roya-mahboob-on-afghanistan-education-and-economy/31021 |archivedate=19 April 2013}}</ref><ref name="RadioFree">{{cite news|last=Bezhan|first=Frud|title=TEDx Tries To Bring Digital Age To Kabul|url=http://www.rferl.org/content/tedx-atempts-to-bring-digital-age-to-kabul/24737520.html|accessdate=16 October 2012|newspaper=Radio Free Europe|date=12 October 2012}}</ref><ref name="NATOopposition">{{cite news|title=Herat businesswoman succeeds amid strong opposition|url=http://www.nato.int/cps/en/SID-4DAF6EE4-DAE176D6/natolive/news_79730.htm?|accessdate=27 September 2012|newspaper=NATO's Newsroom|date=24 October 2011}}</ref><ref name="Krone">{{cite news|title=Software company in Afghanistan only with women|url=http://www.krone.at/Digital/Software-Firma_in_Afghanistan_nur_mit_Frauen-Emanzipiert-Story-337491|accessdate=23 October 2012|newspaper=Krone|date=15 October 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Roya Mahboob - TIME 100: The 100 Most Influential People in the World|url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/roya-mahboob/|publisher=TIME.com|accessdate=19 April 2013|date=18 April 2013|archive-date=20 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420062316/http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/roya-mahboob/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=29 April 2013 |title=Time's 100 Most Influential 2013: Afghani Entrepreneur Roya Mahboob |url=http://thestoryexchange.org/time-100s-influential-afghani-entrepreneur-roya-mahboob// |publisher=The Story Exchange |accessdate=6 May 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Afghan Women Help Drive Resurgent Economy |url=http://www.voanews.com/content/afghan-women-help-drive-recurrent-economy/1628696.html}}</ref><ref name="RulliOnRoya">{{cite web |title=Building schools in Afghanistan - Afghan Development Project |url=http://www.filmannex.com/movie/building-schools-in-afghanistan-afghan-development-project/29914 |url-status=dead |work=Film Annex |publisher=Film Annex |accessdate=27 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130126072129/http://www.filmannex.com/movie/building-schools-in-afghanistan-afghan-development-project/29914 |archivedate=26 January 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forbes School of Business & Technology Board of Advisors {{!}} Ashford University |url=https://www.ashford.edu/online-degrees/forbes-school-of-business-and-technology/board-of-advisors |access-date=2019-05-12 |website=www.ashford.edu |تاريخ الأرشيف=2019-03-01 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190301060900/https://www.ashford.edu/online-degrees/forbes-school-of-business-and-technology/board-of-advisors |url-status=dead |خونديځ نېټه=2019-03-01 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190301060900/https://www.ashford.edu/online-degrees/forbes-school-of-business-and-technology/board-of-advisors |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190301060900/https://www.ashford.edu/online-degrees/forbes-school-of-business-and-technology/board-of-advisors |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301060900/https://www.ashford.edu/online-degrees/forbes-school-of-business-and-technology/board-of-advisors }}</ref> == ژوند لیک == محبوب د افغانستان په هرات ولایت کې وزیږېده، خو په افغانستان باندې د شوروي له برید وروسته له خپلې کورنۍ سره یوځای لومړۍ پاکستان او بیا ایران ته کډه شوه. نوموړې په ۲۰۰۳ زکال کې بېرته افغانستان ته راوګرځېده او د رسنیو په برخه کې یې په یوې فرانسوي موسسه کې د دواطلبانه کار کولو پر مهال انګریزي ژبه زده کړه. نوموړې د همدغه کال په وروستیو کې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروژې له خوا د معلوماتي ټکنالوژۍ په یوه روزنیز کورس کې نوم ثبت کړ او په ۲۰۰۵ زکال کې یې د هرات پوهنتون د کمپیوټر ساینس په پوهنځي کې د لیسانس په کچه زده کړې پیل کړې. دلته د زده کړو پر مهال د برلین د تخنیکي پوهنتون د یو پلاوي له خوا و روزل شوه. ورته مهال یې د برلین د ټکنالوژۍ په پوهنتون کې د کمپیوټري علومو په برخه کې یو سمستر زده کړې وکړې. په ۲۰۰۹ زکال کې له پوهنتون څخه له فراغت وروسته د هرات پوهنتون د معلوماتي ټکنالوژۍ د برخې مدیره وټاکل شوه او له دې وروسته یې د لوړو زده کړو وزارت د معلوماتي ټکنالوژۍ په ریاست کې د پروژو د کوردیناتورې په توګه کار وکړ چې د برلین د تخنیکي پوهنتون د نړیوالو او کلتوري اړیکو له مرکز سره یې نږدې همکاري لرله. د ۲۰۱۱ زکال په مۍ میاشت کې نوموړې د هرات د معلوماتي ټکنالوژۍ د پروګرام په اډانه کې د کاري فرصتونو د برابرونکو په یوه ټولګي له نورو اوو تنو سره یوځای ګډون وکړ. یاد پروګرام په افغانستان کې د سوداګریزو چارو او ټیکاو راوړونکو عملیاتو برخه و، چې په ۲۰۱۰ زکال کې د دفاع وزارت د پخواني مرستیال پاول برینکلي له خوا پیل شوی و. <ref name="Salon">{{cite news|title="If I teach them, no one can stop them": Roya Mahboob is fighting to educate the girls of Afghanistan|url=http://www.salon.com/2015/03/08/if_i_teach_them_no_one_can_stop_them_roya_mahboob_is_fighting_to_educate_the_girls_of_afghanistan/|accessdate=8 March 2015|newspaper=Salon.com|date=8 March 2015}}</ref><ref name="NATOmodernity">{{cite news|title=Connecting to modernity|url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/news_56509.htm?selectedLocale=en|accessdate=27 September 2012|newspaper=NATO's Newsroom|date=22 July 2009}}</ref><ref name="NATOopposition2">{{cite news|title=Herat businesswoman succeeds amid strong opposition|url=http://www.nato.int/cps/en/SID-4DAF6EE4-DAE176D6/natolive/news_79730.htm?|accessdate=27 September 2012|newspaper=NATO's Newsroom|date=24 October 2011}}</ref><ref name="ZIIK_HU">{{cite book|title=Establishing Academic Structures in Computer Science at Herat University|year=2006|editor-first1=Bernd|editor-last1=Mahr|editor-first2=Nazir|editor-last2=Peroz|publisher=IKO Verlag|location=Frankfurt}}</ref><ref name="CitadelNYRoya">{{cite web |title=Citadel of New York, LLC and Roya Mahboob |url=http://capitalpartners.filmannex.com/film-annex-in-afghanistan/ |url-status=dead |work=Film Annex Capital Partners |publisher=Film Annex Capital Partners |accessdate=25 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120922055059/http://capitalpartners.filmannex.com/film-annex-in-afghanistan |archivedate=22 September 2012}}</ref><ref name="RoyaLinkedIn">{{cite web |title=Roya Mahboob |url=http://www.linkedin.com/pub/roya-mahboob/36/465/939 |work=LinkedIn |publisher=LinkedIn |accessdate=25 September 2012}}</ref> == مسلکي ژوند == محبوب په هرات پوهنتون کې د خپلو دوه ټولګیوالو سره یوځای په ۲۰۱۰ زکال کې د ۲۰ زره ډالرو په پانګه د افغان سیتادل سافټ وېر کمپنۍ (ACSC) په نامه شرکت پرانیست. د دغه شرکت موخه د افغانستان د ټکنالوژۍ په مخ پر ودې بازار کې د پوهنتون څخه فارغینو – په ځانګړې توګه نجونو ته – د کاري زمینې برابرول و. دغه شرکت حد اقل ۲۰ پروګرام جوړونکي استخدام کړل چې له نیمايي څخه زیاته برخه یې ښځې وې. <ref name="DailyBeast2">{{cite news|last=Shah|first=Angela|title=In Afghanistan, Roya Mahboob Connects Girls With Computers|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/09/01/in-afghanistan-roya-mahboob-connects-girls-with-computers.html|accessdate=27 September 2012|newspaper=Newsweek's The Daily Beast|date=1 September 2012}}</ref><ref name="RFERLRoya">{{cite news|last=Bezhan|first=Frud|title=In Male-Dominated World, Afghan Businesswoman Breaks Boundaries, Taboos|url=http://www.rferl.org/content/afghan-businesswoman-hopes-to-inspire-change/24787576.html|accessdate=7 December 2012|newspaper=Radio Free Europe Radio Liberty}}</ref> ACSC د خپلو پیرودونکو د اړتیاوو سره سم ځانګړي پرګرامونه جوړول چې په پیرودونکو کې یې ډیری دولتي وزارتونه، پوهنتونونه او په افغانستان کې فعال نړیوال بنسټونه شامل وو. ورته مهال یې د بازار اړتیاوو او موجودو فرصتونو ته په پام د کمپیوټرونو او ځیرکو ټلیفونونو لپاره یو شمېر جلا او یا هم له یو بل سره تړلي پروګرامونه جوړول. د دغه شرکت په لومړنیو پروژو کې د هرات ولایت د روغتون ډیجیټل سازي او همدارنګه د ناټو له خوا د افغانستان د وریښمو د پروژې په اډانه کې د هرات پوهنتون ته د کفایت کوونکي انټرنټ په رسولو کې مرسته وه. <ref name="RFERLRoya2">{{cite news|last=Bezhan|first=Frud|title=In Male-Dominated World, Afghan Businesswoman Breaks Boundaries, Taboos|url=http://www.rferl.org/content/afghan-businesswoman-hopes-to-inspire-change/24787576.html|accessdate=7 December 2012|newspaper=Radio Free Europe Radio Liberty}}</ref><ref name="NATOopposition3">{{cite news|title=Herat businesswoman succeeds amid strong opposition|url=http://www.nato.int/cps/en/SID-4DAF6EE4-DAE176D6/natolive/news_79730.htm?|accessdate=27 September 2012|newspaper=NATO's Newsroom|date=24 October 2011}}</ref><ref name="NATOsilk">{{cite news|title=Internet access is changing teaching methods in Afghanistan|url=http://www.nato.int/cps/en/SID-4DAF6EE4-DAE176D6/natolive/news_75175.htm?|accessdate=27 September 2012|newspaper=NATO's News|date=8 June 2011}}</ref><ref name="DailyBeast3">{{cite news|last=Shah|first=Angela|title=In Afghanistan, Roya Mahboob Connects Girls With Computers|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/09/01/in-afghanistan-roya-mahboob-connects-girls-with-computers.html|accessdate=27 September 2012|newspaper=Newsweek's The Daily Beast|date=1 September 2012}}</ref> په ۲۰۱۲ زکال کې د نیویارک سیتادل په نامه د دغه شرکت بله شریکه څانګه تاسیس شوه څو د ایکزمر په نامه د پراختیا او ودې په موخه ارزونکې اډانه (پلټ فورم) رامنځته کړي؛ د ټولنیزې شبکې دغه متقابل اغېز لرونکي او روزنیز پلټ فورم د مایکرو سکالرشېپونو د تادیاتو یو سیسټم درلود چې د محبوب په مرستې سره پراختیا ورکړل شوه. دغه مشارکت ته اړوندې بلې پروژې په ټولنیزو رسنیو کې د ښځو د ویډیويي محتوا زیاتول تمویل کړل او افغان ښځو ته یې د دې فرصت برابر کاوه څو د فیلم جوړونکو په توګه فعالیت وکړي. سیتادل نیویارک د ۲۰۱۲ زکال په اکتوبر میاشت کې خپل ۱۰ سلنه اسهام د استقلال فوټبال ټیم پر مټ ترلاسه کړل. <ref name="Examer">{{cite web |title=Examer Software by Citadel of New York |url=http://capitalpartners.filmannex.com/examer-software/ |url-status=dead |work=Film Annex Capital Partners |publisher=Film Annex Capital Partners |accessdate=25 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007053515/http://capitalpartners.filmannex.com/examer-software |archivedate=7 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Op-Ed: Billions of Women on This Planet Have Stories to Tell—So Listen Up |url=http://www.takepart.com/article/2013/02/04/op-ed-empowering-women-through-filmmaking-and-online-film-distribution |url-status=dead |publisher=Take Part |accessdate=5 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207124341/http://www.takepart.com/article/2013/02/04/op-ed-empowering-women-through-filmmaking-and-online-film-distribution |archivedate=7 February 2013}}</ref><ref name="FAFootball">{{cite web |title=Film Annex Acquires Equity Position in Afghanistan's Esteqlal Football Club |url=http://www.filmannex.com/posts/blog_show_post/film-annex-acquires-equity-position-in-afghanistans-esteqlal-football-club/57090 |url-status=dead |work=Film Annex Blog |publisher=filmannex.com |accessdate=7 November 2012 |archiveurl=https://archive.today/20130102204122/http://www.filmannex.com/posts/blog_show_post/film-annex-acquires-equity-position-in-afghanistans-esteqlal-football-club/57090 |archivedate=2 January 2013}}</ref> محبوب په ۲۰۱۴ زکال کې د نړیوالو مفکرینو د خونې د سلاکارانو په پلاوي کې ځای وموند. <ref>{{Cite web |title=Mentors |url=http://www.globalthinkersforum.org/network/network-directory/mentors |access-date=2020-11-24 |website=Global Thinkers Forum |language=en}}</ref> هغې د افغان نجونو روباټیک ټیم چې د افغان ډریمرز په نوم هم پېژندل کېږي، تاسیس کړ. <ref>{{Cite book|last=Gerardi|first=Kellie|url=https://books.google.com/books?id=8kgIEAAAQBAJ&dq=Afghanistan's+robotics+team&pg=PT117|title=Not Necessarily Rocket Science: A Beginner's Guide to Life in the Space Age|date=2020|publisher=Mango Media Inc.|isbn=978-1-64250-411-8|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mahboob|first=Roya|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UYcEEAAAQBAJ&dq=Afghanistan's+robotics+team&pg=PA21|title=Technology and Global Public Health|date=2020|publisher=Springer|isbn=978-3-030-46354-0|editor-last=Murthy|editor-first=Padmini|location=Switzerland|pages=21–22|language=en|chapter=Women, girls and STEM|editor-last2=Ansehl|editor-first2=Amy}}</ref> == شهرت موندل == محبوب په داسې یوه هېواد کې د اجرایوي مدیرې په توګه وپېژندل شوه چې لا هم ډیری ښځې په کې له کوره بهر کار ته زړه نه ښه کوي. هغه له دې امله چې ځانته یې جلا سوداګري جوړه کړه، په سوداګرۍ کې یې تر ډېره ښځې بوختې کړې، له بهرنیانو سره یې همکاري لرله او خپله یې موټر چلاوه، له ګڼ شمېر ګواښونو سره مخ وه. د دغو ټولو پر وړاندې د رویا غبرګون دا و چې، «تاسو باید ټولو ته وښایاست چې ښځې او نارینه له یو بل سره مساوي دي. ښځې هم کولای شي یو کار ترسره کړي، خو که تاسو هغوی ته اجازه ورکړۍ. هغوی ته فرصت ورکړۍ څو خپل ځانونه ثابت کړي». <ref name="NATOopposition4">{{cite news|title=Herat businesswoman succeeds amid strong opposition|url=http://www.nato.int/cps/en/SID-4DAF6EE4-DAE176D6/natolive/news_79730.htm?|accessdate=27 September 2012|newspaper=NATO's Newsroom|date=24 October 2011}}</ref><ref name="FastCompany">{{cite news|last=Lemmon|first=Gayle Tzemach|title=In The Heart of Afghanistan, Entrepreneurs Innovate For Peace|url=http://www.fastcompany.com/3001733/heart-afghanistan-entrepreneurs-innovate-peace|accessdate=15 October 2012|newspaper=Fast Company|date=15 October 2012}}</ref><ref name="DailyBeast4">{{cite news|last=Shah|first=Angela|title=In Afghanistan, Roya Mahboob Connects Girls With Computers|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/09/01/in-afghanistan-roya-mahboob-connects-girls-with-computers.html|accessdate=27 September 2012|newspaper=Newsweek's The Daily Beast|date=1 September 2012}}</ref> محبوب په ۲۰۱۲ زکال کې د انیکس فلم په نامه په آنلاین بڼه د فیلمونو د خپرونکي او ټلویزیوني شبکې له پلټ فورم سره د افغانستان د پراختیايي پروژې په پیلولو کې مرسته وکړه. د دغې پروژې موخه د جاري پېښو، مرکو او خبري کلیپونو په خپرولو سره د افغانستان د نوې څېرې څرګندول و او همدارنګه یې د افغان ځوانانو د پرمختګ اړوند مطالب هم خپرول. د رولي او محبوب ترمنځ همکاري په ۲۰۱۱ زکال کې وروسته له هغه پیل شوه چې دوی دواړو په ګډه د ناټو لپاره یوه تبلیغاتي ویډیو جوړه کړه او پریکړه یې وکړه چې د افغانستان په بیارغونه کې ونډه واخلي. محبوب او انکس په ګډه سره د افغانستان په ښوونځیو کې د انټرنټ خونو په جوړولو کار پیل کړ څو افغان ماشومان له نړۍ سره ونښلوي او هغوی د طالبانو سره له یوځای کېدو راوګرځوي. <ref name="FAfrancesco">{{cite web |title=Biography |url=http://www.filmannex.com/francesco |url-status=dead |work=filmannex.com/ |publisher=Film Annex |accessdate=11 September 2012 |archiveurl=https://archive.today/20130123061535/http://www.filmannex.com/francesco |archivedate=23 January 2013}}</ref><ref name="DailyBeast5">{{cite news|last=Shah|first=Angela|title=In Afghanistan, Roya Mahboob Connects Girls With Computers|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/09/01/in-afghanistan-roya-mahboob-connects-girls-with-computers.html|accessdate=27 September 2012|newspaper=Newsweek's The Daily Beast|date=1 September 2012}}</ref><ref name="RulliOnRoya2">{{cite web |title=Building schools in Afghanistan - Afghan Development Project |url=http://www.filmannex.com/movie/building-schools-in-afghanistan-afghan-development-project/29914 |url-status=dead |work=Film Annex |publisher=Film Annex |accessdate=27 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130126072129/http://www.filmannex.com/movie/building-schools-in-afghanistan-afghan-development-project/29914 |archivedate=26 January 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Working to change perception of women in Afghanistan|url=http://video.foxnews.com/v/2325297526001/working-to-change-perception-of-women-in-afghanistan/?playlist_id=931078471001|publisher=Fox News|accessdate=8 May 2013|date=24 April 2013}}</ref> د ۲۰۱۳ زکال د نومبر په ۱۸مه سناتور جان کري د پولیټیکو مجلې لپاره په یوه مقاله کې د افغان سیتادل شرکت د اجرایوي مشرې، رویا محبوب سره د خپلې لیدنې اړوند جزیات ولیکل او همدارنګه یې د افغان ښځو د ټولنیز ژوندانه په بېلابېلو برخو کې اوسني تغیرات توضېح کړل. نوموړي په دغه مقاله کې څرګنده کړه چې د رویا محبوب په ګډون نورې افغان ښځې څه ډول کولای شي نه یوازې په افغانستان بلکې په ټوله نړۍ کې مثبت بدلونونه رامنځته کړي. هغه په دغه مقاله کې په ځانګړې توګه د محبوب چارو ته اشاره وکړه او څرګنده یې کړه چې د هغې هڅې څه ډول د افغانستان په ټولنه او همدارنګه په نړیوالې ټولنې اغېز کولای شي. د هغه په خبره په داسې حال کې چې د نړیوال لرلید له مخې د افغانستان پر وړاندې لا زیاتې چارې پاتې دي خو د یوې مطرحې ښځینه څېرې په توګه د محبوب بریا په دغه هېواد کې د سولې او دوامداره ټیکاوه په برخه کې لوی ګام دی. «افغان ښځې به وه نه درېږي. دوی مخ پر وړاندې درومي او اړتیا ده څو له هغوی سره یوځای ګام واخیستل شي».<ref>{{Cite web |last=Kerry |first=John F. |title=Afghan women on the march |url=https://www.politico.com/story/2013/11/john-kerry-afghan-women-roya-mahboob-099969 |access-date=2020-11-24 |website=POLITICO |language=en}}</ref> دغه مقاله د لیکنو د یوې ټولګې د برخې په توګه لیکل شوې چې د پولیټیکو، ګوګل او ټوري برچ بنسټ په مرسته د ښځو د رول تر عنوان لاندې خپره شوې ده. <ref name="Women Rule: Afghan Women on the March">{{cite web |title=Women Rule: Afghan Women on the March |url=http://www.politico.com/story/2013/11/john-kerry-afghan-women-roya-mahboob-99969.html |publisher=Politico |accessdate=10 December 2013}}</ref> == سرچينې == ftk15z4l5l4ikfj1w4y5p4ka4d16zyq 0 71105 364062 354629 2026-05-18T08:19:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364062 wikitext text/x-wiki فاکس خبري چینل یا فاکس نیوز چینل (په انګریزي: Fox News Channel) چې تر ډېره د فاکس نیوز په نامه پیژندل کېږي امریکایي څو ملیتي محافظه کاره خبري او سیاسي تبصره کوونکی تلویزیوني چینل او ویب سایټ دی چې مرکزي دفتر یې په نیویارک ښار کې موقعیت لري. دغه رسنۍ فاکس نیوز میډیا ته اړوند ده چې دا هم په خپل نوبت سره د فاکس کارپورېشن په نامه شرکت ته اړوندېږي. دغه رسنۍ په متحده ایالاتو کې تر ټولو زیاته کتل کېدونکې کیبلي رسنۍ ده چې په ۲۰۲۳ زکال کې یې د مالیاتو له حساب پرته د خپل بنسټګر شرکت نږدې ۷۰٪ ګټه تولید کړې. د دغه چینل خپرونې تر ډېره په مېډټاون منهتن کې د نیوز کورپ ودانۍ (1211 Avenue of the Americas) له سټوډیوګانو څخه کېږي. فاکس نیوز ۸۶ هېوادونو او قلمروونو ته نشرات لري، چې د خپلو نړیوالو نشراتو په تبلیغاتي دمو کې د فاکس ایسکټرا سیګمنټ ځانګړنې خپروي. <ref>{{cite journal|last1=Nie|first1=Norman H.|last2=Miller|first2=Darwin W., III|last3=Golde|first3=Saar|author4-link=Daniel M. Butler|last4=Butler|first4=Daniel M.|last5=Winneg|first5=Kenneth|year=2010|title=The World Wide Web and the U.S. Political News Market|journal=American Journal of Political Science|volume=54|issue=2|pages=428–439|doi=10.1111/j.1540-5907.2010.00439.x|issn=1540-5907}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Meyers|first1=Christopher|date=July 2, 2020|title=Partisan News, the Myth of Objectivity, and the Standards of Responsible Journalism|url=https://doi.org/10.1080/23736992.2020.1780131|journal=Journal of Media Ethics|volume=35|issue=3|pages=180–194|doi=10.1080/23736992.2020.1780131|issn=2373-6992|s2cid=221538960}}</ref><ref>{{cite web |title=Media Relations |url=http://press.foxnews.com/ |access-date=October 1, 2020 |publisher=Fox News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyella |first=Mark |title=Fox News Hits 23rd Consecutive Month As Most-Watched In Cable News As CNN Sees Gains In January |url=https://www.forbes.com/sites/markjoyella/2023/02/01/fox-news-hits-23rd-consecutive-month-as-most-watched-in-cable-news-as-cnn-sees-gains-in-january/ |access-date=2023-03-11 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. most-watched news network 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/373814/cable-news-network-viewership-usa/ |access-date=2023-03-11 |website=Statista |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fox News Channel had largest cable TV audience for 7th-straight year in 2022 {{!}} Fox News |url=https://www.foxnews.com/media/fox-news-channel-largest-cable-tv-audience-7th-straight-year-2022.amp |access-date=2023-03-11 |website=www.foxnews.com}}</ref><ref>according to analysis by Bloomberg. {{cite news|title=For the Murdochs, Tucker Carlson became more trouble than he was worth|agency=Washington Post|date=26 April 2023|access-date=26 April 2023|url=needed}}</ref><ref>{{cite news|date=March 1, 2011|title=Where in the World is FOX?|publisher=Fox News|url=https://www.foxnews.com/story/where-in-the-world-is-fox|access-date=February 6, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 18, 2018 |title=Fox plans to run sponsored stories during ad breaks this fall |url=https://www.fiercevideo.com/video/fox-plans-to-swap-sponsored-stories-during-ad-breaks-fall |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001848/https://www.fiercevideo.com/video/fox-plans-to-swap-sponsored-stories-during-ad-breaks-fall |archive-date=October 21, 2020 |access-date=September 28, 2020 |website=FierceVideo}}</ref> دغه چینل د رسنیو په برخه کې د مخکښ اسټرالیايي الاصله امریکايي سوداګر روپرټ مرداک له خوا په ۱۹۹۶ زکال کې جوړ شو څو محافظه کاره مخاطبین جلب کړي، همداو چې هغه د جمهوري غوښتونکي ګوند پخوانی رسنیز سلاکار او د سي ان بي سي (CNBC) ټلویزیون اجرایوي مدیر راجر ایلز د دغه چینل د بنسټګر اجرایوي مدیر په توګه وټاکه. دغه رسنۍ خپلې خپرونې د ۱۹۹۶ زکال د اکتوبر په ۷مه د کېبل ۱۷ میلیونو ګډون کوونکو ته پیل کړې. فاکس نیوز د ۱۹۹۰مې لسیزې په وروستیو او ۲۰۰۰مه لسیزه کې د متحده ایالاتو د کیبلي خبري شبکو په مخکښه شبکه واوښت. د ۲۰۱۸ زکال په سپټمبر میاشت کې د متحده ایالاتو ۸۷ میلیونه کورنیو (د تلویزیوني شبکو د ګډون کوونکو ۹۱٪ برخه) فاکس نیوز ته لاسرسی درلود. دغه رسنۍ په ۲۰۱۹ زکال کې د کیبلي شبکې له مخکښو رسنیو څخه شوه چې د تلویزیون په زیات لیدونکي مهال کې یې په اوسط کچه ۲.۵ میلیونه لیدونکي لرل. د ۲۰۱۶ زکال راوروسته د ۲۰۲۲ زکال تر اپرېل میاشتې پورې مرداک د دغې رسنۍ اجرایوي مشر و او سوزان سکاټ یې هم له ۲۰۱۸ زکال راهیسې اجرایوي مدیریت کاوه. <ref>{{Cite news|last=Mifflin|first=Lawrie|date=October 7, 1996|title=At the new Fox News Channel, the buzzword is fairness, separating news from bias|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1996/10/07/business/at-the-new-fox-news-channel-the-buzzword-is-fairness-separating-news-from-bias.html|access-date=May 4, 2010}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Richwine |first1=Lisa |last2=Gibson |first2=Ginger |date=July 21, 2016 |title=Divisive Ailes gave conservatives a TV home at Fox News |url=https://www.reuters.com/article/us-twenty-first-fox-ailes-newsmaker-idUSKCN1012RM |access-date=October 17, 2019 |work=Reuters}}</ref><ref name="King">{{cite news|title=Fox Hunts TV News Niche with Channel Debut Today|first=Angela G.|last=King|date=October 7, 1996|newspaper=[[Daily News (New York)|Daily News]]|location=New York}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gillette|first=Felix|date=October 1, 2008|title=Viewers Continuing to Flock to Cable News Networks|work=[[The New York Observer]]|url=http://observer.com/2008/10/viewers-continuing-to-flock-to-cable-news-networks/|access-date=October 17, 2019}}</ref><ref>{{Cite news|last=Bucholtz|first=Andrew|date=September 10, 2018|title=Nielsen coverage estimates for September see gains at ESPN networks, NBCSN, and NBA TV, drops at MLBN and NFLN|publisher=Awful Announcing|url=https://awfulannouncing.com/espn/nielsen-coverage-estimates-september-espn-nbcsn-nbatv-mlbn-nfln.html|access-date=January 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Joyella|first=Mark|date=December 11, 2019|title=Fox News Ends 2019 With Biggest Prime Time Ratings Ever|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/markjoyella/2019/12/11/fox-news-ends-2019-with-highest-rated-prime-time-ratings-ever/|access-date=January 16, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Andreeva|first1=Nellie|last2=Johnson|first2=Ted|date=December 27, 2019|title=Cable Ratings 2019: Fox News Tops Total Viewers, ESPN Wins 18–49 Demo As Entertainment Networks Slide|work=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2019/12/cable-ratings-2019-list-fox-news-total-viewers-espn-18-49-demo-1202817561/|access-date=January 16, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Schneider|first=Michael|date=December 26, 2019|title=Most-Watched Television Networks: Ranking 2019's Winners and Losers|work=Variety|url=https://variety.com/2019/tv/news/network-ratings-top-channels-fox-news-espn-cnn-cbs-nbc-abc-1203440870/|access-date=January 16, 2020}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://time.com/4413767/roger-ailes-fox-news-resigns-rupert-murdoch/|title=Roger Ailes Resigns From Fox News Amid Sexual Harassment Accusations|first=Katie|last=Reilly|date=July 21, 2016|magazine=Time|access-date=October 17, 2019|archive-date=November 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122075929/https://time.com/4413767/roger-ailes-fox-news-resigns-rupert-murdoch/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2016/jul/21/roger-ailes-leaves-fox-news-sexual-harassment-claims|title=Roger Ailes leaves Fox News in wake of sexual harassment claims|first=Molly|last=Redden|date=July 21, 2016|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=October 17, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |last=Darcy |first=Oliver |date=2023-09-21 |title=Rupert Murdoch steps down as Fox and News Corp. chairman |url=https://www.cnn.com/2023/09/21/media/rupert-murdoch-steps-down-fox/index.html |access-date=2023-09-21 |website=CNN Business |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Steinberg|first=Brian|date=May 17, 2018|title=Suzanne Scott Named CEO of Fox News|url=https://variety.com/2018/tv/news/suzanne-scott-fox-news-1202813600/|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=May 17, 2018}}</ref> د فاکس نیوز اړوند په جنجالي بحثونو کې د جمهوري غوښتونکي ګوند، د هغو د سیاستوالو او همدارنګه د دغه ګوند د محافظه کارو اهدافو په ګټه راپورونه شامل و، په داسې حال کې چې له دیموکرات ګوند څخه یې منفي انځور وړاندې کاوه. منتقدین یې استدلال کوي چې دغه تلویزوني چینل په ټولیزه بڼه د خبرونو سموالي ته زیان اړوي. په ۲۰۰۹ زکال کې دغه چینل په خپلو راپورونو کې پلویتوب رد کړ. د دغې رسنۍ رسمي دریځ دا دی چې له ژورنالېزم څخه به د خپل لیدلوري پر مټ په خپلواکه بڼه راپورونه خپروي. <ref name="Jamieson-2010">{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/echo-chamber-9780195398601|title=Echo Chamber: Rush Limbaugh and the Conservative Media Establishment|last1=Jamieson|first1=Kathleen Hall|last2=Cappella|first2=Joseph N.|date=February 4, 2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19539-860-1|location=Oxford, New York|quote=We do this to illustrate the ways Fox News, Limbaugh, and the print and web editorial pages of the Wall Street Journal play both offense and defense in service of conservative objectives. As these case studies will suggest, the big three reinforce each other's conservative messages in ways that distinguish them from the other major broadcast media, CBS News, NBC News, ABC News, CNN, MSNBC, CNBC and major print outlets such as the Washington Post and New York Times.}}</ref><ref name="Skocpol-2016">{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/the-tea-party-and-the-remaking-of-republican-conservatism-9780190633660|title=The Tea Party and the Remaking of Republican Conservatism|last1=Skocpol|first1=Theda|last2=Williamson|first2=Vanessa|date=September 1, 2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19063-366-0|location=Oxford, New York|pages=5, 8, 86, 123, 125, 130–140|quote=... the challenge of spreading and germinating the Tea Party idea was surmounted with impressive ease because a major sector of the U.S. media today is openly partisan—including Fox News Channel, the right-wing 'blogosphere,' and a nationwide network of right- wing talk radio programs. This aptly named conservative media 'echo chamber' reaches into the homes of many Americans ... Towering above all others is the Fox News empire, the loudest voice in conservative media. Despite its claim to be "fair and balanced", multiple studies have documented FNC's conservative stance ... Fox News's conservative slant encourages a particular worldview.}}</ref><ref name="Kludt-2018">{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2018/02/28/media/fox-news-jared-kushner-security-clearance/index.html|title=Fox News has avoided talking about Jared Kushner's security clearance|last=Kludt|first=Tom|date=February 28, 2018|work=CNN Money|access-date=February 28, 2018|quote=The network claims a uniquely powerful role in the pro-Trump echo chamber, setting the agenda for both the president and his millions of supporters. In this vein, Trump is rarely cast in an unfavorable light and the so called 'mainstream media' draws little praise. Bad news, like the one surrounding Kushner, routinely gets glossed over.|archive-date=April 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403070519/https://money.cnn.com/2018/02/28/media/fox-news-jared-kushner-security-clearance/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Grossman-2016">{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/asymmetric-politics-9780190626600|title=Asymmetric Politics: Ideological Republicans and Group Interest Democrats|last1=Grossman|first1=Matt|last2=Hopkins|first2=David A.|date=October 13, 2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19062-660-0|location=Oxford, New York|page=175}}</ref><ref name="Bard 2017">{{cite journal|title=Propaganda, Persuasion, or Journalism?: Fox News' Prime-Time Coverage of Health-Care Reform in 2009 and 2014|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1931243117710278|journal=Electronic News|date=June 2017|volume=11|issue=2|pages=100–118|doi=10.1177/1931243117710278|s2cid=148586375|last1=Bard|first1=Mitchell T.}}</ref><ref name="Collings2010">{{cite book|first=Anthony|last=Collings|title=Capturing the News: Three Decades of Reporting Crisis and Conflict|url=https://archive.org/details/capturingnewsthr00coll_0|url-access=registration|year=2010|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-7211-9|page=[https://archive.org/details/capturingnewsthr00coll_0/page/166 166]}}</ref><ref name="McCollumHebert2014">{{cite book|first1=Jonathan|last1=McCollum|first2=David G.|last2=Hebert|title=Theory and Method in Historical Ethnomusicology|url=https://books.google.com/books?id=dDGPBAAAQBAJ&pg=PA95|year=2014|publisher=Lexington Books|isbn=978-1-4985-0705-9|page=95}}</ref><ref name="Fox News 2009">{{cite web |date=October 12, 2009 |title=White House Escalates War of Words With Fox News |url=https://www.foxnews.com/politics/2009/10/12/white-house-escalates-war-words-fox-news/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091017000624/https://www.foxnews.com/politics/2009/10/12/white-house-escalates-war-words-fox-news/ |archive-date=October 17, 2009 |access-date=March 17, 2021 |publisher=Fox News}}</ref> وروسته له هغه چې د ډومینیون ووټېنګ سیسټم په نامه شرکت د ۲۰۲۰ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې د فاکس پر ضد د افترا په تور دوسیه پرانیسته، د فاکس داخلي اړیکې رابرسېره شوې چې د دغې رسنۍ کارکوونکو او لوړ پوړو مدیرانو په شخصي بڼه ټاکنې غلا شوې ګڼلې وې، په داسې حال کې چې فاکس د دغه ډول ادعاوو خپرولو ته هم دوام ورکاوه. نورو اړیکو یې وښووله چې د فاکس اجرایوي مدیرې سوزان سکاټ څرګنده کړې وه چې د دغه ډول ادعاوو د واقعیت څېړنه د فاکس لیدونکي پردي کوي. فاکس په ۲۰۲۳ زکال کې دغه شرکت ته ۷۸۷.۵ میلیونه ډالر جریمه ورکړه او همدارنګه یې د محکمې دغه حکم هم تصدیق کړ چې دوی د ډومینیون شرکت اړوند ناسم مطالب خپاره کړي او په دې سره دغه دعوا پای ته ورسېده. <ref name="Levine">{{Cite news|last=Levine|first=Sam|date=2023-03-29|title=Angry Fox News chief said fact-checks of Trump's election lies 'bad for business'|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/media/2023/mar/29/fox-news-trump-fact-check-election-lies-dominion|access-date=2023-03-31|issn=0261-3077}}</ref><ref name="Crazy">{{cite news|title=Fox Stars Privately Expressed Disbelief About Election Fraud Claims. 'Crazy Stuff.'|url=https://www.nytimes.com/2023/02/16/business/media/fox-dominion-lawsuit.html|work=The New York TImes|date=February 16, 2023|archive-url=https://archive.today/20230419071342/https://www.nytimes.com/2023/02/16/business/media/fox-dominion-lawsuit.html|archive-date=April 19, 2023|first1=Jeremy|last1=Peters|first2=Katie|last2=Robertson}}</ref><ref name="787m">{{cite news|title=Fox to pay Dominion Voting Systems $787.5 million to settle election defamation lawsuit|url=https://www.cnbc.com/2023/04/18/fox-news-and-dominion-settle-election-defamation-lawsuit-judge-says.html|access-date=April 19, 2023|first1=Dan|last1=Mangan|first2=Kevin|last2=Breuninger|first3=Lillian|last3=Rizzo|work=[[CNBC]]|date=April 18, 2023}}</ref><ref name="crystal">{{cite news|title=Fox News Suffers Major Setback in Its Defamation Case|url=https://www.nytimes.com/2023/03/31/business/fox-dominion-defamation-case.html|archive-url=https://archive.today/20230401051148/https://www.nytimes.com/2023/03/31/business/fox-dominion-defamation-case.html|archive-date=April 1, 2023|work=The New York Times|date=March 31, 2023|first1=Jeremy|last1=Peters|first2=Katie|last2=Robertson}}</ref> د پیو څېړنیز مرکز د راپور له مخې په ۲۰۱۹ زکال کې ۶۵ سلنه جمهوري غوښتونکي او هغه کسان چې د جمهوري غوښتونکو ملاتړ یې کاوه، په فاکس نیوز (د فاکس نیوز په خبرونو) یې باور درلود. <ref>{{Cite web |last1=Jurkowitz |first1=Mark |last2=Mitchell |first2=Amy |last3=Shearer |first3=Elisa |last4=Walker |first4=Mason |date=2020-01-24 |title=U.S. Media Polarization and the 2020 Election: A Nation Divided |url=https://www.pewresearch.org/journalism/2020/01/24/u-s-media-polarization-and-the-2020-election-a-nation-divided/ |access-date=2022-09-30 |website=Pew Research Center's Journalism Project |language=en-US}}</ref> == تاریخچه == د ۱۹۸۵ زکال په مۍ میاشت کې اسټرالیايي خپرندوی روپرت مرداک اعلان وکړ چې له امریکايي صنعتګر او بشرپالونکي ماروین ډیویس سره یوځای هوډ لري «د بازاریابۍ د څلورمې قوې په توګه یوه خپلواکه شبکه» رامنځته کړي چې وکولای شي په مستقیمه توګه له سي بي اس (CBS)، ان بي سي (NBC) او اې بي سي (ABC) تلویزیونو سره سیالي وکړي او د دغه چارې لپاره به د میټرومېډیا (Metromedia) شپږ تلویزیوني سټېشنونه وپېري. د ۱۹۸۵ زکال د جولای په میاشت کې د ۲۰مې پېړۍ فاکس (20th Century Fox) اعلان وکړ چې مرداک د فاکس فلم کارپورېشن د مخکښ شرکت فاکس فلم اینټرټینمېنټ (Fox Filmed Entertainment) ۵۰٪ اسهام پېرلي. <ref>{{cite news|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=BG&p_theme=bg&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADEAE8781FD7AD&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D|title=Murdoch, partner plan 4th network|last=Lenzner|first=Robert|date=May 5, 1985|page=1|newspaper=[[The Boston Globe]]|via=nl.newsbank|quote=The six stations cover many of the nation's major markets&nbsp;– New York, Chicago, Los Angeles, Dallas, Houston and Washington.|access-date=September 21, 2023|archive-date=October 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027191548/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=BG&p_theme=bg&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADEAE8781FD7AD&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1985/07/11/business/article-117258-no-title.html|title=$55.9 Million Fox Film Loss|date=July 11, 1985|newspaper=The New York Times|page=D19|access-date=October 17, 2019}}</ref> وړاندې له دې چې فاکس نیوز تاسیس شي مرداک د ۲۴ ساعته خبرونو د خپرولو په برخه کې کافي تجربه خپله کړې وه ځکه چې د ۱۹۸۹ زکال پر مهال یې په بریتیا کې د سکای نیوز په نامه د اروپا لومړنی ۲۴ ساعته خبری چینل جوړ کړ. مرداک د هغو تجربو پر مټ چې له سکای نیوز او د ۲۰مې پېړۍ د فاکس په نامه شرکت د نشراتي ډولونو د بدلون له امله یې ترلاسه کړې وې، په متحده ایالاتو کې یې د یوې تلویزیوني شبکې په توګه د فاکس د تاسیس کولو په موخه د هڅو په بریالي کېدو د ۱۹۹۶ زکال د جنوري په ۳۰مه نېټه اعلان وکړ چې نیوز کورپ به په متحده ایالاتو کې د کېبل او سټلایټ پر مټ د فاکس پروګرامېنګ لپاره د نیوز کورپ د «نړیوال پلټفارم» د برخې په توګه ۲۴ ساعته خبري چینل پیل کړي.<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-1704677.html|title=Business Analysis: Unstoppable Sky machine rolls on as ITV troubles worsen Dawn Airey's free-to-air television experience will be invaluable to BSkyB as it moves beyond its pay-TV model|last=Shah|first=Saeed|date=September 24, 2002|newspaper=[[The Independent]]|page=21|access-date=October 17, 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508171810/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1704677.html|archive-date=May 8, 2013|via=Highbeam.com}}</ref><ref>{{cite news|title=Fox is a business, if not artistic, success|last=Schulberg|first=Pete|date=July 15, 1994|newspaper=[[The Oregonian]]|page=E1}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-4395441.html|title=How Fox broke from the pack to become cutting-edge network|last=Braxton|first=Greg|date=April 6, 1997|newspaper=Chicago Sun-Times|access-date=October 17, 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515204930/http://www.highbeam.com/doc/1P2-4395441.html|archive-date=May 15, 2007|via=Highbeam.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Williams |first=Scott |date=January 31, 1996 |title=Murdoch taps Ailes for new network; Former CNBC chief set to direct 24-hour news channel, take on CNN |url=https://infoweb.newsbank.com/apps/news/document-view?p=NewsBank&t=country%3AUSA%21USA&sort=YMD_date%3AD&fld-base-0=alltext&maxresults=20&val-base-0=Murdoch%20taps%20Ailes%20for%20new%20network%3B%20Former%20CNBC%20chief%20set%20to%20direct%2024-hour%20news%20channel%2C%20take%20on%20CNN%22&docref=news/0EB8296FA53CDCD2 |access-date=October 17, 2019 |via=nl.newsbank |agency=Associated Press}}</ref> وروسته له هغه چې د ۱۹۹۶ زکال په فبروری میاشت کې د متحده ایالاتو د جمهوري غوښتونکي ګوند پخواني سیاسي ستراتیژي جوړونکي او د ان بي سي تلویزیون اجرایوي مدیر راجر ایلز د امریکا ټاکېنګ (America's Talking؛ اوس مهال MSNBC) په نامه کیبلي تلویزیوني چینل پرېښود، مرداک له هغه وغوښتل څو فاکس نیوز خبري چینل پیل کړي. ایلز وړاندیز وکړ، وړاندې له دې چې د ۱۹۹۶ زکال د اکتوبر په ۷مه دغه نوی چینل خپلې اصلي خپرونې پیل کړي د ۵ میاشتو لپاره به د ورځې ۱۴ ساعته ازمایښتي خپرونې وړاندې کړي. <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/10/07/business/at-the-new-fox-news-channel-the-buzzword-is-fairness-separating-news-from-bias.html|title=At the new Fox News Channel, the buzzword is fairness, separating news from bias|newspaper=The New York Times|first=Lawrie|last=Mifflin|date=October 7, 1996|access-date=May 2, 2010}}</ref> ۱۷ میلیونه کورنیو وشو کولای د دغه تلویزیون لومړنۍ خپرونې وګوري، خو له دې سره هم په نیویارک او لاس انجلس کې د متحده ایالاتو په لوی رسنیز بازار کې دغه چینل غایب و. د ورځې پر مهال په خبري پوښښ کې یې ۲۰ دقیقه یي یو موضوعي خپرونو لکه جرایمو او سیاست ته اړوندو خپرونو (Fox on Crime؛ Fox on Politics) چې خبري عناوین یې لرل شتون درلود. د مرکې مهم ټکي او د میلمه اړوند معلومات به د صفحې په لاندې کې لیکل کېدل. <ref name="King2">{{cite news|title=Fox Hunts TV News Niche with Channel Debut Today|first=Angela G.|last=King|date=October 7, 1996|newspaper=[[Daily News (New York)|Daily News]]|location=New York}}</ref> د لا زیاتو لیدونکو د موندنې په موخه فاکس نیوز کیبلي شرکتونو ته د هر لیدونکی پر سر تر ۱۱ ډالرو ورکول. دغه چاره د معمولې کړنلارې پرخلاف وه ځکه چې کیبلي شرکتونو به تلویزیوني چینلونو ته د هغو له نشراتو څخه د ګټنې فیس ورکاوه. هغه مهال چې ټایم وارنر، ټېډ ټرنر ته اړوند د ټرنر خپرندویه سیسټم وپېره، د انحصار ضد یو فدرال حکم ټایمر وارنر مکلف وباله چې د خپل سي ان ان چینل سربېره باید یو بل خبري چینل هم په خپل کېبلي سیسټم کې اضافه کړي. ټایم وارنر د فاکس نیوز پر ځای د ام اس ان بی سي (MSNBC) خبري چینل په خپل کیبلي سیسټم کې اضافه کړ. فاکس نیوز ادعا وکړه چې دغه چاره د فاکس نیوز د خپرولو اړوند هوکړه نقض کوي. نیوز کارپورېشن پر خپلې هوکړې باندې په استناد هڅه وکړه چې خپل مرکزي دفتر په متحده ایالاتو او خپلې لویې سټوډیو ګانې په نیویارک ښار کې وساتي، یاد شرکت د ښاروال روډولف جولیاني د ادارې پر مټ په ټایم وارنر کیبلي شرکت (په ښار کې د دوه کیبلي شرکتونو څخه یو و) فشار راووړ چې فاکس نیوز په خپلو کیبلي نشراتو کې ورګډ کړي. چارواکو ګواښ وکړ چې که داسې ونکړي د ټایم وارنر پر ضد به یو لړ اغېزمن ګامونه اوچت کړي. <ref>{{cite magazine|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-18396534/bold-grab-subs-murdoch.html|first=Richard|last=Katz|date=May 1996|title=Bold grab for subs: Murdoch offers $11 to carry Fox News|magazine=[[Multichannel News]]|access-date=September 1, 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/5uRU0fPQa?url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-18396534/bold-grab-subs-murdoch.html|archive-date=November 23, 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/10/04/nyregion/giuliani-pressures-time-warner-to-transmit-a-fox-channel.html|title=Giuliani Pressures Time Warner to Transmit a Fox Channel|first=Mark|last=Landler|date=October 4, 1996|newspaper=The New York Times|access-date=May 2, 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/10/05/nyregion/city-hall-threatens-action-if-time-warner-rejects-channel.html|title=City Hall Threatens Action if Time Warner Rejects Channel|first=Clifford J.|last=Levy|date=October 5, 1996|newspaper=The New York Times|access-date=May 2, 2010}}</ref> د ۲۰۱۱ زکال د سپټمبر د ۱۱مې نېټې د بریدونو پر مهال، فاکس نیوز لومړنی خبری چینل و چې د خپلې صفحې په پای کې یې د تازه معلوماتو په موخه یوه کرښه زیاته کړه. دغه کرښه پاتې شوه او لیدونکو ته یې هغه اضافي معلومات وړاندې کول چې د خبریالانو له خوا به نه تکرار کېدل او همدارنګه به یې د ورځې نور مهم خبرونه هم په کې لیکل؛ چې په دې سره یې د لیدونکو ترمنځ خپل محبوبیت زیات کړ. د ۲۰۰۲ زکال په جنوري میاشت کې فاکس نیوز د لومړي ځل لپاره د خبر رسونې په برخه کې له سي ان ان څخه مخکښ وګڼل شو. <ref name="The Fox News Ticker">{{cite web |last=Dudak |first=Gary |date=September 11, 2012 |title=11 Direct Effects 9/11 Had on the Sports and Entertainment Industries |url=http://www.mandatory.com/2012/09/11/11-direct-effects-9-11-had-on-the-sports-and-entertainment-indus/#photo=2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920021735/http://www.mandatory.com/2012/09/11/11-direct-effects-9-11-had-on-the-sports-and-entertainment-indus#photo=2 |archive-date=September 20, 2012 |access-date=September 13, 2012 |website=Mandatory.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fox News Channel |url=https://www.britannica.com/topic/Fox-News-Channel |access-date=2022-07-06 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> == سیاسي اړوندتیاوې == فاکس نیوز د جمهوري غوښتونکي ګوند، د جورج ډبلیو بوش او ډونالډ ټرمپ د ادارو او همدارنګه د محافظه کارو اهدافو په ګټه د ګوندي راپورونو د خپرونکي په توګه توصیف شوی دی، په داسې حال کې چې دیموکرات ګوند منفي انځوروي. منتقدین یې استدلال کوي چې دغه خبري چینل په ټولیزه بڼه د خبرونو سموالي ته زیان اړوي. فاکس نیوز په خپلو خبرونو کې پلویتوب رد کوي او رسمي دریځ یې دا دی چې له ژورنالېزم څخه د خپل لیدلوري له مخې په خپلواکه بڼه راپورونه خپاره کړي. د دغه چینل څښتن روپرټ مرداک اعتراف کړی چې د فاکس چلوونکو د ټاکنو اړوند د محافظه کارانه توطئو له نظریاتو څخه ګټنه کړې. <ref name="Jamieson-20102">{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/echo-chamber-9780195398601|title=Echo Chamber: Rush Limbaugh and the Conservative Media Establishment|last1=Jamieson|first1=Kathleen Hall|last2=Cappella|first2=Joseph N.|date=February 4, 2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19539-860-1|location=Oxford, New York|quote=We do this to illustrate the ways Fox News, Limbaugh, and the print and web editorial pages of the Wall Street Journal play both offense and defense in service of conservative objectives. As these case studies will suggest, the big three reinforce each other's conservative messages in ways that distinguish them from the other major broadcast media, CBS News, NBC News, ABC News, CNN, MSNBC, CNBC and major print outlets such as the Washington Post and New York Times.}}</ref><ref name="Skocpol-20162">{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/the-tea-party-and-the-remaking-of-republican-conservatism-9780190633660|title=The Tea Party and the Remaking of Republican Conservatism|last1=Skocpol|first1=Theda|last2=Williamson|first2=Vanessa|date=September 1, 2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19063-366-0|location=Oxford, New York|pages=5, 8, 86, 123, 125, 130–140|quote=... the challenge of spreading and germinating the Tea Party idea was surmounted with impressive ease because a major sector of the U.S. media today is openly partisan—including Fox News Channel, the right-wing 'blogosphere,' and a nationwide network of right- wing talk radio programs. This aptly named conservative media 'echo chamber' reaches into the homes of many Americans ... Towering above all others is the Fox News empire, the loudest voice in conservative media. Despite its claim to be "fair and balanced", multiple studies have documented FNC's conservative stance ... Fox News's conservative slant encourages a particular worldview.}}</ref><ref name="Grossman-20162">{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/asymmetric-politics-9780190626600|title=Asymmetric Politics: Ideological Republicans and Group Interest Democrats|last1=Grossman|first1=Matt|last2=Hopkins|first2=David A.|date=October 13, 2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19062-660-0|location=Oxford, New York|page=175}}</ref><ref name="Bard 20172">{{cite journal|title=Propaganda, Persuasion, or Journalism?: Fox News' Prime-Time Coverage of Health-Care Reform in 2009 and 2014|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1931243117710278|journal=Electronic News|date=June 2017|volume=11|issue=2|pages=100–118|doi=10.1177/1931243117710278|s2cid=148586375|last1=Bard|first1=Mitchell T.}}</ref><ref name="Collings20102">{{cite book|first=Anthony|last=Collings|title=Capturing the News: Three Decades of Reporting Crisis and Conflict|url=https://archive.org/details/capturingnewsthr00coll_0|url-access=registration|year=2010|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-7211-9|page=[https://archive.org/details/capturingnewsthr00coll_0/page/166 166]}}</ref><ref name="McCollumHebert20142">{{cite book|first1=Jonathan|last1=McCollum|first2=David G.|last2=Hebert|title=Theory and Method in Historical Ethnomusicology|url=https://books.google.com/books?id=dDGPBAAAQBAJ&pg=PA95|year=2014|publisher=Lexington Books|isbn=978-1-4985-0705-9|page=95}}</ref> په ۲۰۰۴ زکال کې د اوټ فاکسډ (Outfoxed) په نامه یو مستند کې څلور تنه د فاکس نیوز د پخوانیو خبریالانو په توګه معرفي شول او څرګنده یې کړه چې فاکس نیوز هغوی اړ کړي و چې «د محافظه کارانو په ګټه خبرونه جوړ کړي». فاکس نیوز بیا څرګنده کړه چې په دغه مستند کې د دغو کارکوونکو استخدام په ناسمه توګه بیان شوی. <ref name="foxr1">{{cite news|title=FOX News Channel Statement on 'Outfoxed'|website=Foxnews.com|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,125436,00.html|access-date=2007-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20060927182708/http://www.foxnews.com/story/0,2933,125436,00.html|archive-date=2006-09-27}}</ref><ref name="Memmott">{{cite news|last=Memmott|first=Mark|date=September 2, 2004|title=Fox newspeople say allegations of bias unfounded|newspaper=[[USA Today]]|url=https://www.usatoday.com/news/politicselections/nation/president/2004-09-01-fox-news_x.htm|url-status=live|access-date=August 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513140211/http://www.usatoday.com/news/politicselections/nation/president/2004-09-01-fox-news_x.htm|archive-date=May 13, 2011}}</ref> == سرچينې == kyj3d7lh8k853qcq9n02m0yyh9q4e0c 0 71277 364083 336330 2026-05-18T11:52:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364083 wikitext text/x-wiki په اروپا کې اقلیمي بدلون د صنعتي کېدو له مهال سره په پرتله د ۲.۳ سانتي ګراد درجو په کچه (۲۰۲۲ زکال) د تودوخې د زیاتوالي لامل ګرځېدلی دی. اروپا په نړۍ کې یو له هغو لویو وچو څخه ده چې په چټکۍ سره د ګرمښت پر لور روانه ده. د اروپا اقلیم د انساني چارو له امله د ګرمښت په حالت کې دی. د اقلیمي کارپوهانو په خبره، د ناوړه اقلیمي عواقبو له رامنځته کېدو څخه د مخنیوي په موخه د ځمکې د کرې تودوخه باید له موجود حالت نه د ۲ سانتي ګراد درجو په کچه لوړه نه شي؛ خو که چېرې د ګلخانه یي ګازونو په خپرېدو کې کمښت رامنځته نه شي دغه چاره له ۲۰۵۰ زکال وړاندې شونې ده. اقلیمي بدلون د اروپا په ټولو برخو باندې خپل اغېز لري چې په ټوله دغه لویه وچه کې یې د اغېزو پراختیا او څرنګوالی یو تر بله توپیر لري. <ref>{{Cite web |date=2023-06-14 |title=Climate change impacts scar Europe, but increase in renewables signals hope for future |url=https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |access-date=2023-07-09 |website=public.wmo.int |language=en |تاريخ الأرشيف=2023-07-09 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |url-status=dead |خونديځ نېټه=2023-07-09 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future }}</ref><ref name=":5">{{cite web |title=Global and European temperatures — Climate-ADAPT |url=https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature |access-date=2021-09-12 |website=climate-adapt.eea.europa.eu |خونديځ نېټه=2021-10-25 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20211025102844/https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20211025102844/https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025102844/https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature }}</ref><ref>Carter, J.G. 2011, "Climate change adaptation in European cities", Current Opinion in Environmental Sustainability, vol. 3, no. 3, pp. 193-198</ref> په اروپایي هېوادونو باندې د اقلیمي بدلون په اغېزو کې ګرمه هوا او د ګرمو څپو په څېر د هوا غیر عادي حالتونه شامل دي چې روغتیايي ګواښونه او د دغې لویې وچې پر ایکوسیسټم باندې خپلې اغېزې له ځانه سره لري. اروپايي هېوادونه په نړیواله کچه د ګلخانه یي ګازونو په خپراوي کې پام وړ ونډه لري، په داسې حال کې چې اروپايي اتحادیې او هغو ته د اړوندو هېوادونو ګڼ شمېر دولتونو په ۲۱مه پېړۍ کې د اقلیمي بدلونونو د کمښت او د انرژۍ د لېږد په موخه پلانونه جوړ کړي چې اروپايي شنه هوکړه (European Green Deal) یو له دغو پلانونو څخه ده. د ۲۰۱۹ زکال د سپټمبر میاشتې له لومړۍ نېټې څخه د ۲۰۲۳ زکال د اګست تر ۲۲مې نېټې پورې د اقلیمي چارو په برخه کې د اروپايي اتحادیې کمیشنر فرانس تیمرمنز و او اوس یې پر ځای ماروش شیفشویچ ټاکل شوی. <ref>{{Cite news|last=Abnett|first=Kate|date=2020-04-21|title=EU climate chief sees green strings for car scrappage schemes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-eu-climate-idUSKCN223338|access-date=2020-10-06}}</ref> په اروپا کې عامه افکار هم د اقلیمي بدلون اړوند اندېښنې څرګندوي؛ په ۲۰۲۰ زکال کې د اقلیم اړوند د اروپا د پانګونې د بانک (European Investment Bank) نظرپوښتنې وښووله چې ۹۰٪ اروپایان باور لري چې د دوی ماشومان په خپل ورځني ژوند کې د اقلیمي بدلون اغېزې تجربه کوي. ورته مهال په اروپا کې د اقلیمي بدلون د اغېزو د کمښت په موخه مدني چارې پیل شوې او سوداګریو هم د خپلو کړنلارو بدلولو ته مخه کړې. <ref name=":343">{{cite web |title=EU/China/US climate survey shows public optimism about reversing climate change |url=https://www.eib.org/en/stories/citizen-global-warming-concerns |access-date=2021-07-15 |website=European Investment Bank |language=en}}</ref> == د ګلخانه یي ګازونو خپراوی == په ۲۰۱۶ زکال کې د اروپا چاپېریالي ادارې (European Environment Agency) له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۱۴ زکال پورې د اروپايي اتحادیې د ۲۸ غړو هېوادونو له خوا د خپرېدونکو ګلخانه یي ګازونو اړوند، د اقلیمي بدلونونو د بین الدولتي پلاوي لپاره مستند راپور جوړ کړ. په دغه راپور کې څرګنده شوې وه چې له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۱۴ زکال پورې د ګلخانه یي ګازونو د خپراوي په ټولیزه کچه کې ۲۴٪ کمښت راغلی، خو د واټي ټرانسپورټ د سکتور له خوا بیا د دغو ګلخانه یي ګازونو د تولید کچې ۱۷٪ زیاتوالی درلود. موټرو، بسونو او ټېلرونو په تېرو ۲۵ کلونو کې د نورو سکتورونو په پرتله یوازې د کاربن ډای اکسایډ د خپراوي په برخه کې تر ټولو زیاته وده لرلې چې تولید یې ۱۲۴ میلیونه ټنه زیاتوالی لرلی. هوايي چلن هم په همدغه موده کې ۹۳ میلیونه ټنه زیات کاربن ډای اکساید تولید کړ چې په دې سره یې ۸۲٪ زیاتوالی درلود. <ref name="eea-2016-a">{{cite book|url=http://www.eea.europa.eu/publications/annual-european-union-greenhouse-gas/at_download/file|title=Annual European Union greenhouse gas inventory 1990–2014 and inventory report 2016: submission to the UNFCCC Secretariat — EEA Report No 15/2016|date=17 June 2016|publisher=European Energy Agency (EEA)|place=Copenhagen, Denmark|access-date=2016-06-21}}</ref><ref name="eea-2016-b">{{cite web |date=21 June 2016 |title=EU greenhouse gas emissions at lowest level since 1990 |url=http://www.eea.europa.eu/highlights/eu-greenhouse-gas-emissions-at |access-date=2016-06-21}}</ref><ref>{{Cite web |last=Overton |first=Jeff |date=June 9, 2022 |title=Issue Brief {{!}} The Growth in Greenhouse Gas Emissions from Commercial Aviation |url=https://www.eesi.org/}}</ref> په ۲۰۱۹ زکال کې د اروپايي اتحادیې له خوا د ګلخانه یي ګازونو د خپراوي کچه ۳.۳ میلیارده میټریک ټنو ته ورسېده چې له دغو څخه ۸۰٪ برخې یې د فوسیلي سون توکو څخه سرچینه اخیسته. <ref>{{cite web |date=2021-06-29 |title=Why Europe cannot afford to shun nuclear power |url=https://www.sustainability-times.com/in-depth/why-europe-cannot-afford-to-shun-nuclear-power/ |access-date=2021-09-02 |website=Sustainability Times |language=en-GB}}</ref> په ۲۰۲۱ زکال کې د اروپا پارلمان یو مهم قانون تصویب کړ چې تر ۲۰۵۰ زکال پورې یې د ګلخانه یي ګازونو د تولید په کچه کې د کمښت اهداف وټاکل. د دغه قانون موخه صفر ته د کاربن رسونه او له ۲۰۵۰ زکال وروسته منفي خپراوی دی، څو د اروپایي اتحادیې د پالیسیو بیا کتنې ته لار برابره کړي. د دغه قانون له مخې اروپايي اتحادیه باید تر ۲۰۳۰ زکال پورې (د ۱۹۹۰ زکال سره په پرتله) لږ تر لږه ۵۵٪ خپرېدونکي ګلخانه یي ګازونه راکم کړي. د دغه قانون موخه دا ده چې د ګلخانه یي ګازونو د تولید کچه باید د کاربن ډای اکساید معادل ۲۲۵ میلیون ټنو ته محدوده شي څو د هغو د له منځه وړو موخې ته ځان ورسوي. د اروپا په پارلمان کې د سویډنۍ استازې یته ګوټلنډ په خبره دغه قانون اروپا ته اجازه ورکوي چې تر ۲۰۵۰ زکال پورې له کاربن څخه په پاکې لویې وچې بدله شي. <ref name=":0">{{cite web |date=2021-06-21 |title=Council adopts European climate law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/06/28/council-adopts-european-climate-law/ |access-date=2021-07-06 |website=European Council |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Abnett |first=Kate |date=2021-06-24 |title=Climate 'law of laws' gets European Parliament's green light |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/climate-law-of-laws-gets-european-parliaments-green-light/ar-AALo52O |access-date=2021-07-06 |website=MSN}}</ref><ref>{{cite web |date=2021-06-25 |title="Half-Measures and Broken Promises": European Parliament Commits to Climate Neutrality by 2050 |url=https://www.democracynow.org/2021/6/25/headlines/half_measures_and_broken_promises_european_parliament_commits_to_climate_neutrality_by_2050 |access-date=2021-07-06 |website=Democracy Now! |language=en}}</ref> === د انرژۍ لګښت === ==== د ډبرو سکاره ==== په اروپا کې د ډبرو د سکرو لګښت په ۱۹۸۵ زکال کې ۷۲۳۹ تېراواټه په ساعت کې و چې دغه کچه په ۲۰۲۰ زکال کې په ساعت کې ۲.۶۱۱ تیراواټو ته راکمه شوه. د ۱۹۸۷ زکال پر مهال په دغه لویه وچه کې د ډبرو له سکرو څخه د کاربن ډای اکساید د خپراوي کچه ۳.۳۱ میلیارد ټنه او په ۲۰۱۹ زکال کې ۱.۳۶ میلیارد ټنه وه. <ref>{{cite web |title=Coal consumption |url=https://ourworldindata.org/grapher/coal-consumption-by-country-terawatt-hours-twh |access-date=2021-09-10 |website=Our World in Data}}</ref><ref>{{cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal |access-date=2021-09-12 |website=Our World in Data}}</ref> روسیې د ۲۰۱۹ زکال پر مهال په ټوله اروپا کې په زیاته کچه د ډبرو له سکرو څخه کاربن ډای اکساید په هوا کې خپراوه (۳۹۵.۰۳ میلیون ټنه)، جرمني دویم ځایګی درلود او ۲۳۵.۷ میلیون ټنه کاربن ډای اکساید یې له دغې منبع څخه خپراوه. له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۱۹ زکال پورې د ډبرو له سکرو څخه د کاربن ډای اکساید د خپراوي کچې په ایسلنډ کې ۱۵۱٪، په ترکیې کې ۱۳۱٪ او په موټینګرو کې هم ۱۳٪ زیاتوالی درلود؛ ورته مهال نورو اروپايي هېوادونو بیا د ډبرو له سکرو څخه ګټنه راکمه کړې وه.<ref>{{cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal |access-date=2021-09-12 |website=Our World in Data}}</ref><ref>{{cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal |access-date=2021-09-12 |website=Our World in Data}}</ref> له ۲۰۱۲ زکال څخه تر ۲۰۱۸ زکال پورې په اروپا کې د ډبرو د سکرو پر مټ د تولید کېدونکې انرژۍ کچه په ساعت کې شاوخوا ۵۰ تېراواټه راکمه شوه چې دغه تشه د بادي او لمریزې برېښنا په تولید کې د ۳۰ تېراواټو او همدارنګه د ګازو پر مټ تولید کېدونکې انرژۍ په تولید کې د ۳۰ تېراواټو په زیاتوالي ډکه شوه. پاتې نوره ۱۰ تېراواټه برېښنا د برېښنا په شبکې کې پراختیا تر پوښښ لاندې راوړه. په دې سره په ۲۰۱۹ زکال کې په اروپا کې د ډبرو له سکرو څخه خپرېدونکو ګلخانه یي ګازونو د هغو د ټولیزې کچې ۱۲٪ برخه جوړوله. <ref>[https://sandbag.org.uk/wp-content/uploads/2019/07/2019-EU-Coal-Report-FIN_1.2.pdf Europe's Great Coal Collapse of 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155108/https://sandbag.org.uk/wp-content/uploads/2019/07/2019-EU-Coal-Report-FIN_1.2.pdf|date=2019-09-20}} Sandbag UK 18.9.2019</ref><ref>[https://www.vasabladet.fi/Artikel/Visa/317592 EU på väg att lämna kolkraften – Allt mer vindkraft och solenergi i stället] Vasabladet 18.9.2019</ref> === فوسیلي ګاز === اروپايي اتحادیې د چاپیریالي موخو لپاره د زیربنايي طبقه بندۍ په اډانه کې فوسیلي ګاز د «شنې» انرژۍ په کتار کې طبقه بندي کړی، په داسې حال کې چې دا هم یو له فوسیلي سون توکو څخه دی. د ګلوبل انرژۍ مانېټور په نامه بنسټ په خبره د اروپايي اتحادیې زیربنايي پلانونه د اقلیمي موخو سره په ټکر کې دي. <ref>{{Cite news|last=Abnett|first=Kate|date=2022-07-06|title=EU parliament backs labelling gas and nuclear investments as green|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/sustainable-business/eu-parliament-vote-green-gas-nuclear-rules-2022-07-06/|access-date=2023-05-25}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Inman|first1=Mason|last2=Aitken|first2=Greig|last3=Zimmerman|first3=Scott|date=2021-04-07|title=Europe Gas Tracker Report 2021|url=https://globalenergymonitor.org/report/europe-gas-tracker-report-2021/|language=en-US|website=Global Energy Monitor|access-date=2023-09-30|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430230742/https://globalenergymonitor.org/report/europe-gas-tracker-report-2021/|url-status=dead}}</ref> د اروپايي اتحادیې غړو هېوادونو په ۲۰۲۱ زکال کې د ۳۹۶۶ تېراواټو په کچه فوسیلي ګاز مصرف کاوه چې د ټولې اروپا د لګښت کچه بیا ۱۰۰۷۴ تیراواټو ته رسېده. <ref>{{Cite journal|last=Ritchie|first=Hannah|last2=Roser|first2=Max|last3=Rosado|first3=Pablo|date=2022-10-27|title=Energy|url=https://ourworldindata.org/energy-mix|journal=Our World in Data}}</ref> === کرهڼه === ګلخانه یي ګازونه د کرهڼې څخه هم سرچینه اخلي. کرهڼه او مالداري په اروپا کې معموله چاره ده چې د اروپا ۴۲٪ ځمکه ورته اړوندېږي. د کرهڼې او مالدارۍ لپاره کارول کېدونکې ځمکه هم چاپېریال اغېزمنوي. د اروپا د ټولو ګلخانه یي ګازونو ۱۰٪ برخه له کرنیزو چارو سرچینه اخلي؛ دغه فیصدي د نړۍ په نورو برخو کې له دې هم زیاته ده. سربېره پر دې په اروپا کې کرنیزې چارې هر کال له کاربن ډای اکساید پرته د نورو ګلخانه یي ګازونو د خپراوي تر ټولو لوی عامل جوړوي. دا څرګنده شوې چې کرهڼه د کاربن ډای اکساید سربېره د میتان او نایتروجن اکساید په څېر نور ګازونه هم خپروي. یوې څېړنې ښوولې چې په اروپا کې د کرنیزو چارو له امله د خپرو شوو ګلخانه یي ګازونو ۳۸٪ برخه د میتان ګاز جوړوي. دغه میتان په کرنیزو چارو کې د کارېدونکي کیمیاوي او حیواني کوډ له کارونې او همدارنګه د امعایي تخمیر (هضم) له بهیر څخه سرچینه اخلي. اټکل شوی چې د دغه ډول ګازونو زیان له کاربن ډای اکساید څخه زیات دی. د چاپېریالي څېړنیزو لیکنو (Environmental Research Letters) په نامه ژورنال کې د یوې څېړنې پر مټ ادعا شوې چې «متیان له کاربن ډای اکساید څخه ۲۰ ځله زیاته د ګرمۍ د جذب وړتیا لري په داسې حال کې چې نایتروجن اکساید بیا ۳۰۰ ځله له هغو زیاته ګرمي جذب کوي». دغه ګلخانه یي ګازونه چې له کرنیزو چارو څخه سرچینه اخلي د خاورې له اسیدي کېدو او همدارنګه په اروپا کې د ژوندیو موجوداتو د تنوع د له منځه تلو سره اړیکه لري. <ref name="Agriculture livestock">{{Cite journal|last=Leip|first=Adrian|date=2015-11-04|title=Impacts of European livestock production: nitrogen, sulphur, phosphorus and greenhouse gas emissions, land-use, water eutrophication and biodiversity|journal=Environmental Research Letters|volume=10|issue=11|page=115004|bibcode=2015ERL....10k5004L|doi=10.1088/1748-9326/10/11/115004|doi-access=free}}</ref><ref name=":1">{{cite web |title=Climate change adaptation in the agriculture sector in Europe — European Environment Agency |url=https://www.eea.europa.eu/publications/cc-adaptation-agriculture |access-date=2020-12-08 |website=www.eea.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Agriculture and Climate Change in the EU: An Overview {{!}} Climate Policy Info Hub |url=https://climatepolicyinfohub.eu/agriculture-and-climate-change-eu-overview |access-date=2020-12-08 |website=climatepolicyinfohub.eu}}</ref> === ټرانسپورت === ==== بېړۍ چلونه ==== په اروپا کې د بېړۍ چلونې څخه خپرېدونکي ګلخانه یي ګازونه د سورلۍ وړونکو موټرو د ګلخانه یي ګازونو د تولید له یو پر څلورمې برخې سره برابرېږي. په ۲۰۱۸ زکال کې په فرانسې، جرمني، بریتانیا، هسپانیا، سویډن او فنلنډ کې د بېړۍ چلونې له امله د ګلخانه یي ګازونو تولید د دغو هېوادونو په ۱۰ یا زیاتو ښارونو کې د ثبت شوو موټرو د ګلخانه یي ګازونو له تولید څخه زیات و. د دغه تولید سربېره د بېړۍ چلونې له امله خپرېدونکي ګلخانه یي ګازونه د اقلیمي بدلونونو د کمښت په برخه کې د پاریس د هوکړې په موخو کې نه دي ځای پر ځای شوي. <ref>[https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/09/european-shipping-emissions-in-way-of-nations-meeting-paris-climate-targets European shipping emissions undermining international climate targets, Report says greenhouse gas emissions equal carbon footprint of a quarter of passenger cars] The Guardian 9 Dec 2019</ref> === نور ګلخانه یي ګازونه === ==== هایدرو فلورو کاربنونه ==== ټرای فلورو میتان (HFC-23) د کلورو ډي فلورو میتان (HCFC-22) د تولید پر مهال د یو جانبي محصول په توګه تولید او خپرېږي. کلورو ډي فلورو میتان په انتشاري کړنلارو (تر ډېره د خوښې وړ هوا په رسونه او سړونه) او همدارنګه د مصنوعي پولیمیرونو په تولید کې د لومړنۍ مادې په توګه کارول کېږي. له دې امله چې کلورو ډي فلورو میتان سټراټوسفیري اوزون تخریب کوي، تولید یې د غیرخوراکي ګټنې په موخه د مونترال پروتوکول له مخې تنظیم شوی. خو د خوراکي توکو په تولید کې د نامحدودې ګټنې جواز لري. په پرمختللې نړۍ کې د ترای کلورو میتان خپرېدو له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۰۰ زکال پورې د هغو د فشرده سازۍ او حرارتي تخریب له امله کمښت وموند، په داسې حال کې چې د دغو کلونو پر مهال د نورو ګلخانه یي ګازونو خپرېدو زیاتوالی وموند. == سرچينې == 3edyjnmxxmqgvjcfkwrku0o2apf7705 0 71421 364071 303737 2026-05-18T10:25:46Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364071 wikitext text/x-wiki د اروپا '''نوی نظم''' (په الماني ژبه: ''Neuordnun'') یو سیاسي او ټولنیز سیستم و چې نازي المان غوښتل د اروپا پر هغو سیمو يې وتپي چې دوی فتحه کړي وو.  د Neuordnung  لپاره پلان جوړونه په ۱۹۳۹ کال کې د دویمې نړیوالې جګړې تر پیل مخکې پیل شوې وه، خو هېټلر د ۱۹۴۱ کال د جنوري په ۳۰مه په علني ډول یو «نوی اروپایي نظم اعلان کړ»: زما په باور به ۱۹۴۱ کال د نوي لوی اروپايي نظم لپاره یو تاریخي کال وي!<ref>Adolf Hitler speech at [[Berlin Sportpalast]]. [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/hitler013041.html]</ref> نوي نظم د نورو شیانو په منځ کې د یو توکميز پان - جرمن دولت د جوړولو فکر کړی و، چې د نازي اېډیالوژیو په اساس جوړو و، تر څو اریايي-نورودیک د غوره نژاد له موجودیت څخه ډاډ ترلاسه کړي او په دې توګه د جرمني اوسېدونکو په‌واسطه د استعمار له طریقه په مرکز او ختيځه اروپا کې پراخه ځمکنۍ پراختیا ټینګه کړي، تر څو په فزیکي ډول د یهودو او سلاویانو (په ځانګړي ډول پولنډيانو او روسانو)، روما («جپسيان») او ګڼ نور کسان چې «د ژوند نه‌وړ» بلل کېدل په له‌منځه وړلو برلاسی ومومي او همدرانګه د ډېری سلایانو او هغو افرادو له‌منځه وړل یا اخراج چې د نازیانو اېډیالوژي يې «له توکمي/نژادي پلوه سپکه بلله»، د خاورې د پراختيا (لبنسراوم) لپاره د المان یرغلګر تمایل د دویمي نړيوالې جګړې د لاملونو په درجه‌بندۍ کې د جګړې په اصلي لاملونو کې راځي.<ref>{{cite book|last1=Yoder|first1=Fred Roy|year=1944|title=Introductory Sociology|url=https://books.google.com/books?id=lH7NAAAAMAAJ|publisher=State College of Washington|page=248|access-date=12 August 2023|quote=[...] expansion policies and practices of Germany in southeastern Europe and Japan in Asia were likewise a major cause of World War II.}}</ref><ref name="Gumkowski">Gumkowski, Janusz; Leszczyński, Kazimierz (1961). ''Poland Under Nazi Occupation''. Polonia Pub. House. [https://archive.today/20120527021449/http://www.dac.neu.edu/holocaust/Hitlers_Plans.htm]</ref> تاریخ پوهان د نوي نظم د نهايي موخو په اړه ویشلي نظریات لري- ځینې په دې باور دې چې نوی نظم یواځې پر اروپا د نازي پر تسلط محدود و، په داسې حال کې چې ځینې نور یې د نړۍ د نهايي فتحې او د المان په ولکه کې نړیوال دولت د رامنځته کولو لپاره د الوت یوه تخته بولي. <ref>Lee, Stephen J. (1987). ''The European Dictatorships, 1918–1945'', [https://books.google.com/books?id=mbIOAAAAQAAJ&pg=PA196 p. 196]. [[Cambridge University Press]].</ref><blockquote>فوهر خپل دا نه ماتېدونکی باور څرګند کړ چې رایخ به د ټولې اروپا ارباب وي. موږ لا باید په ډېرو جګړو کې برخه واخلو، خو دا به په پای کې د ډېرو غوره بریاوو لامل شي. له هغه ځایه پر نړۍ د ولکې لار په عملي ډول حتمي ده. هر څوک چې پر اروپا مسلط شي هغه به د نړۍ مشري پر غاړه واخلي. </blockquote> == د دې اصطلاح سرچينه == د ''Neuordnung''  اصطلاح معنا په لومړیو کې د هغه څه په پرتله محدود وه چې وروسته په کې شامل وو. معمولاً د «نوي نظم» په معنا ژباړل کېږي، خو سمه ژباړه يې تر ډېره «نوي سازمانولو» ته ورته ده. کله چې په المان کې د درېیم رایخ د واکمنۍ پر مهال وکارول شوه، په ځانګړي ډول په اروپا کې د دولتي سرحدونو بیا کښلو ته د نازیانو تمایل ته کارېدله چې په پایله کې يې جيوپلیتیک شته جوړښتونه بدل کړل. په ورته معنا، دا اصطلاح اوس او پخوا په ۱۶۴۸ کال کې د وستفالي د سولې تړون، په ۱۸۱۵ کال کې د وین کنګرې او په ۱۹۴۵ کال کې د متحدینو تر بريا وروسته د ورته نړیوال سیاسي نظم  بیا تنظیم ته په اشاره کارول کېده. بشپړ عبارت یې چې د نازي تاسیساتو کارولی ''die Neuordnung Europas'' (د اروپا نوی نظم) و، چې ''Neuordnung  ''یواځې په اختصاري ډول ورته کارېده. (له اروپايي نیوفاشیستي نظم (چې په ۱۹۵۱ کال کې رامنځته شوی) څخه د «نوی نظم» د بېلوونکي په توګه «د تور پوست نړیوال» ادعايي نظم رامنځته شو.)  <ref>{{cite book|last1=Farrell|first1=Joseph P.|date=23 March 2011|orig-date=2008|chapter=An International Terrorists' Summit|title=Nazi International: The Nazis' Postwar Plan to Control Finance, Conflict, Physics and Space|url=https://books.google.com/books?id=uCY-N7ZqtnQC|publisher=SCB Distributors|isbn=9781935487593|access-date=21 February 2023|quote=The Black International, which operated under the name of the European New Order, held a summit at Barcelona on behalf of the Palestinians. The organization was composed of various Nazis and fascists from Nazi Germany, Vichy France, Franco's Spain, Salazar's Portugal, Mussolini's Italy, and the Greek colonels' military junta.}}</ref><ref>Compare: {{cite book|last1=Camus|first1=Jean-Yves|author-link1=Jean-Yves Camus|editor-last1=Arnold|editor-first1=Edward J.|translator-last1=Arnold|translator-first1=Edward J.|year=2000|chapter=Nostalgia and Political Impotence: Neo-Nazi and Extreme-Right Movements in France, 1944-1964|title=The Developing of the Radical Rights in France: From Boulanger to Le Pen|url=https://books.google.com/books?id=VuyGDAAAQBAJ|publication-place=Basingstoke|publisher=Springer|page=196|isbn=9780333981153|access-date=21 February 2023|quote=[...] the misguided belief in the existence of an international conspiracy often referred to as the 'black international' which allegedly co-ordinated neo-Nazi activity on a world-wide scale.}}</ref> د نازي دولت په وینا المان دا اصل د یوې نوې او له اقتصادي پلوه متحدې اروپا په ګټه په عادلانه ډول د  خاورې د بیا تنظیمولو د تضمین لپاره څاره، چې د نازي په اصطلاح له اسیايي «شوروي اتحاد پرته» نوره ټوله خاوره د اروپا د لویې وچې په معنا وه. د نازي نژادي دولت د شوروي د دولت «یهودي بلشویستي» (د کمونیزم او یهود وژنې خلاف شعار، ژباړن) هم یو مجرم بنسټ او داسې وحشي هېڅ فرهنګ نه لرونکی ځای باله چې باید له‌منځه وړل شوی وی او «اروپايي» شخصیت ورکړل شوی وی. په دې توګه ''Neuordnung'' په نادر ډول شوري روسیې ته په اشاره کارول کېده، ځکه نازیان باوري وو چې هېڅ داسې عنصر نه‌شته چې دوی يې په ملي سوسیالیتي کرښو کې بیاځلي سازمان کړی شي.  <ref>Spielvogel, Jackson J. (2006). ''Western Civilization Since 1789, Volume 3''. Clark Baxter, p. 855. [https://books.google.com/books?id=e-xA71DxfFYC&pg=PT327]</ref><ref>[http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1549 Martin Bormann's Minutes of a Meeting at Hitler's Headquarters (July 16, 1941).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180908092745/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1549 |date=September 8, 2018 }} German History in Documents and Images. Retrieved 5 June 2011. Quoting Hitler: ''The [[Führer]] emphasized that we had to understand that the Europe of today was nothing but a geographical term; in reality Asia extended up to our frontiers.''</ref><ref>Rich, Norman (1972). ''Hitler's War Aims: Ideology, the Nazi State and the Course of Expansion'', p. 212.</ref> موخه تر جګړې وروسته په ټول براعظم د نازي المان د بشپړ تسلط تضمین و. دا موخه باید خپله د المان دولت له ارضي پراختیا او له المان سره د اروپا د پاتې برخو د سیاسي او اقتصادي الحاق له لارې ترلاسه شوې وی. د راتلونکې دورې لپاره په کومه کې چې المان خپل نه ننګوونکی کنټرول پر براعظم تضمیناوه، له اروپا لرې سیمو ته او همدارنګه په نړیواله کچه د پروژې د احتمالي پراختيا وړاندوینه کېده، خو Neuordnung هغه مهال خپله له اروپا څخه بهر معنا له ځان سره نه لرله.  <ref name="Haffner">Haffner, Sebastian (1979). ''The Meaning of Hitler''. Macmillan Publishing Company Inc., p. 100. [https://books.google.com/books?id=k2-ZkIvt35QC&dq=hitler+russia+asiatic&pg=PA100]</ref> دا عبارت د نازې په پروپاګانډا/ تبلیغاتو کې په پراخ ډول وکارول شو او په چټکۍ يې په لویديځو رسنیو کې انګازه وکړه. په ځانګړي ډول يې په انګلیسي ژبو علمي کړيو کې ډېر جامع تعریف ورکړ او په زیاتېدونکي ډول يې د نازي دولت او د هغه د ديکتاتور مشر ادولف هېټلر داخلي او خارجي پالیسیو او جنګي موخو ته په اشاره وکاروله. په دې توګه په دغې عبارت کې تقریباً ټول هغه مفاهیم شامل و چې په جاپاني کړیو کې د مشترکې -هوساینې ډګر اصطلاح د هغوی د پلان شوې سترواکۍ سیمې ته په اشاره لرل. اوس مهال په عمومي توګه تر جګړې وروسته د اروپا په داخل او خارج کې ټولو هغو برنامو او پالیسیو ته چې نازیانو تمه لرله د هغوي تر وړاندوینې شوې بریا وروسته یې المان او نور محوري ځواکونه د دویمې نړویوالې جګړې په بهیر کې پلي کړي کارول کېږي.   == ايډیولوژیکه مخینه == === نژاد پاله دوکتورین/ اوصول === نازیانو ادعا لرله چې د انساني نژاد د مراتبو کره سلسله په علمي ډول اندازه کوي. ویل یې چې «غوره نژاد» د اریايي نژاد تر ټولو خالص موجودات دي، چې نازیان يې کټ مټ نوردیک نژاد تعریفوي او د نورو فرعي اریايي نژادونو په‌واسطه څارل کېږي. نازیانو ویل دا چې لویدیځ تمدن تر ډېره د نوردیک نژاد رامنځته کړی او خوندي کړی، څرګنده ده چې له نورو تمدونونو څخه غوره دی، «نوردیک» خلک له نورو ټولو نژادونو څخه غوره و او په نړۍ د واکمنۍ حقدار وو، دا هغه مفهوم دی چې د نورودیکیزم په نوم یادیږي. <ref name="Hitler, Adolf Mein Kampf">Hitler, Adolf ''[[Mein Kampf]]''</ref><ref>Rosenberg, Alfred ''[[The Myth of the Twentieth Century|Der Mythus des 20. Jahrhunderts]]'', 1930 ("The Myth of the 20th Century")</ref> === جغرافیايي ستراتيژي === د ختيځ لور ته د پراختيا اړوند د هېټلر نظریې چې په ''Mein Kampf'' (زما جګړه) کې خپرې شوې، تر ډېره په ۱۹۲۴ کال کې د هغه له جیوپلتیکي لارښود کارل هاوشوفر سره د اړیکو تر اغېز لاندې دي. د هاوشوفر له لومړنيو جیوپلیتيکي مفاهیمو څخه یو دا و چې المان باید د اوراسیا خاورې کنترول خپل کړي تر څو وکولی شي نهايي نړیوال تلسط ته ورسېږي. دا لیدلوری همدارنګه له دې نظریې سره مل و چې له ايټالیا او جاپان سره یووالی پر اوراسیا د المان ستراتیژیک کنترول زیاتوي. او د سمندري وسلو په توګه د دې هېوادونو بدلول چې د المان د ناقطبي موقیعت ساتنه وکړي. <ref>Walsh, p9.</ref><ref>Derwent, Whittlesey ''German Strategy for World Conquest'' New York:1942 Farrar and Rinehart</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=wtKJk4Hz23MC&dq=%22german+strategy+for+world+conquest%22&pg=PA123 ''Geopolitics and Globalization in the Twentieth Century'' By Brian W. Blouet (2001):]</ref> زما په جګړه (د هېټلر اثر) کې هغه له ايټاليا او بريتانیا سره یوه اتحادیه په پام کې نیولې وه او المان باید خپل موقف د یو ستر قدرت په توګه اخیستي وی چې د فرانسې ځای ناستی شوی وی. تر هغې وروسته به هغه ځان په ختيځ کې د الماني مېشت ځايونو ډېرولو ته وقف کړی و. غوښتل يې چې د ۱۹۱۴ کال له سرحدونو څخه اوښتی د ټولو المانیانو رایخ (د نازي المان د سیاسي رسمي بنسټ نوم، ژباړن) په مرکزي اروپا کې جوړ کړي. هېټلر په ۱۹۳۴ کال کې له اتریش، چکسلواکيا او لويديځ پولنډ څخه رامنځته شوې یوې « پولادې هستې» په اړه خبرې وکړې. هغه همدارنګه څو بلوکونه رامنځته کړل چې په رسمي ډول سره متحد وو خو سره برابر نه وو. هغه د ختيځ کنفېدراسیون (بالتیک هېوادونه، بالکان، ولګا او جورجيا)، لویدیځ کنفېدراسیون (هالنډو فلاندر او شمالي فرانسه) او شمالي کنفېدراسیون (ډېنمارک، سویډن او ناروې) ونومول. <ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/3019298|jstor=3019298|title="Mein Kampf" and Europe|last1=Ensor|first1=R. C. K.|journal=International Affairs|year=1939|volume=18|issue=4|pages=478–496|doi=10.2307/3019298}}</ref> == سرچينې == l3a3ev3x4ih1gfr7c5d9ynspgjk3gd1 0 73788 364038 357756 2026-05-17T23:42:38Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364038 wikitext text/x-wiki '''ادبي غلا''' د بل چا د ژبې، افکارو، سوچونو یا اثارو داسي غلا چي دخپل اصلي کار په توګه معرفي کړل سي. <ref name="RandomHouse95">From the 1995 ''[[Random House Dictionary of the English Language|Random House Compact Unabridged Dictionary]]'': </ref> <ref name="OEDdef">From the [[Oxford English Dictionary]]: </ref> <ref> The American Heritage Dictionary (5th ed.), defines plagiarize thus: “To reproduce or otherwise use the words, ideas, or other work of another as one’s own, or without attribution.”</ref> دادبي غلا په هکله دقیق تعریفونه یوله بل سره توپیرونه لري. په ډیرو هیوادونو او کلتورونو کې غلا کول د اکادمیکي بشپړتیا او ژورنالیستیک اخلاقو څخه سرغړونه ګڼل کیږي، او همدارنګه د زده کړي، تدریس، څیړني، عادلانه درناوي او مسؤلیت په شاوخوا کې ټولنیز نورمونه پکښي داخل بلل کیږي. <ref>{{کتابي سرچينه|location=Delaware}}</ref> په دې توګه که چیري یوشخص یا [[حقوقي شخص|اداره]] چې د ادبي غلاکولو هوډ لري ډیری وختونه دبېلابیلو مجازاتو یا بندیزونو تابع وي، لکه تعلیق ، له ښوونځي څخه ایستل <ref name="bbc.com">{{Cite news|Title=University bosses call for ban on essay-writing companies|URL=https://www.bbc.com/news/education-45640236|date=27 September 2018}}</ref> کاري <ref>{{Cite news|Title=Daily News fires editor after Shaun King accused of plagiarism|URL=https://money.cnn.com/2016/04/19/media/shaun-king-daily-news-plagiarism-accusations/|date=19 April 2016|title=آرشیف کاپي|access-date=29 January 2024|archive-date=3 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003021705/https://money.cnn.com/2016/04/19/media/shaun-king-daily-news-plagiarism-accusations/|url-status=dead}}</ref> جریمه ، [8] [9] بند ، <ref>{{Cite news|Title=Jeff Koons found guilty of plagiarism over multi-million-pound sculpture|URL=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/11/08/jeff-koons-found-guilty-plagiarism-multi-million-pound-sculpture|date=8 November 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Fashion designer Galliano fined for copying imagery|URL=https://www.reuters.com/article/us-france-fashion-copying/fashion-designer-galliano-fined-for-copying-imagery-idUSL1930105320070419|date=19 April 2007}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Polish professor could face three-year sentence for plagiarism|URL=http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/120508,Polish-professor-could-face-threeyear-sentence-for-plagiarism|date=5 December 2012|title=آرشیف کاپي|access-date=29 January 2024|archive-date=21 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221202350/http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/120508,Polish-professor-could-face-threeyear-sentence-for-plagiarism|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Ex-VC of DU sent to jail for 'plagiarism', released|URL=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Ex-VC-of-DU-sent-to-jail-for-plagiarism-released/articleshow/45278628.cms|date=26 November 2014}}</ref> اوداسي نوري مختلفي جزاګاني. ادبي غلا عموماً پخپله [[جرم]] نه دی، خو د جعل کولو په څېر یې درغلي په [[نياوتون|محکمه]] کې مجازات کېدای سي لکه<ref>{{Cite news|Title=Why Belgium's plagiarism verdict on Luc Tuymans is beyond parody|date=21 January 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Jeff Koons plagiarised French photographer for Naked sculpture|date=9 March 2017}}</ref> دکاپي حق څخه سرغړونه ، له اخلاقي حقونو څخه سرغړونه اویاهم شکنجې . په پوهنیز ډګر او صنعت کي، دا یو جدي [[اخلاق|اخلاقي]] جرم دی. <ref name="Green2002">{{Cite journal|last1=Green|first1=Stuart|title=Plagiarism, Norms, and the Limits of Theft Law: Some Observations on the Use of Criminal Sanctions in Enforcing Intellectual Property Rights|date=1 January 2002|url=https://repository.uchastings.edu/hastings_law_journal/vol54/iss1/3/}}</ref> == له افغان اثارو اوتاریخ څخه ادبي غلا == متاسفانه په افغانستان کي د1978 کال ترکودتا وروسته چي په پایله کي یې لوی ناورین رامنځ ته سو یوهم دافغان اثارو څخه دبېلابیلو هیوادونو اوټولنو ادبي غلاوي وې چي زیاتره یې دافغانستان دلویدیځ ګاونډي له لوري ترسره سوې اوپه پایله کي یې لوی شمېر اشخاص، مشهوره څېرې، کلتورونه اونایابه اثار دافغانستان له نوم څخه په ایراني نومونو بدل او ورپوري وتړل سوه. ددې ډول غلاوو مشهوره بیلګي دافغانستان مشهوره اشخاص لکه امام ابوحنیفه، علامه ابن حبان، سیدجمال الدین افغان اوځیني نور وه چي ایراني لیکوالانو دادبي غلاو په پایله کي دځان وګڼل اوهمدرانګه پارسي ژبه چي په اصل کي دافغانستان میراث دی خو تړل سوی په ایران پوري دی. h4ikswvoiajevxv6nnmrjxgks7ix83m 4 83038 364046 363918 2026-05-18T03:29:29Z شاه زمان پټان 26102 /* C */ 364046 wikitext text/x-wiki '''پښتو انگليسي نوم‌ژباړه''' په حقيقت کې د [[ويکي میډيا بنسټ|ويکي‌رسنۍ]] د بېلابېلو پروژو د [[انګرېزي|انگليسي]] ويي‌پانگې [[پښتو]] ژباړه ده، چې په بېلابېلو پروژو کې په پښتو ژبه راژباړل شوې دي، دلته لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- | ۱۹ ||Append||پای‌تړنه||يو څيز د لړليک اخر سرکې ټومبل، ځړول، نښلول |- | ۲۰ ||Attribution||ځانگړی‌کونگ||منسوبول |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- | ۶ ||Backwards||شاته وړل|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || ښودنمخ||اصلي لغاتي مانا يې دلاساينه ده؛ خو دلته موږ د کوډېنگ او او ماډيول جوړونې برخه کې کارولی چې په انگليسي کې همدا د ښودنمخ سره راژباړل کېدای شي، ځکه په کوډېنگ کې دا اصطلاح د اوامرو اخيستلو او پايلې ښودلو لپاره کارېږي. |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل |- |۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- | ۱۳ || Forward ||مخ‌ته‌وړل|| |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي |- | ۴||Hierarchical||لړيز|| |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||[[پوه‌ليد|پوه‌ليدونه]]||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || multilingual || څوژبيز|| |- | ۱۰ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۱ || May || [[می]]|| |- | ۱۲ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۳ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- | ۱۱ ||Neutral||بې‌پرې|| د يو څه په اړه د پرېکړې کولو پرمهال بې طرفه پاتې کېدل (مطلب د هېڅ يوه په اړخ نه کېدل) |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړونی||تلپاتې وېبتړ، تلپاتې تړنه |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- | ۲۱ ||Prepend||مخکې‌تړنه||مخ‌تړ، مختړنه، يو څيز د ليست سر کې ټومبل |- | ۲۲ ||Playback||بياغږول||د يو ثبت شوي کليپ يا سندرې غږول |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- | ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات |- | ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار (د کرښو، لارو يا شواهدو، څارل، موندل يا نخچول) |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- | ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} ==تجزيه‌کوونکي کړنچارو کوډگر ويي== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! بله ژباړه |- | ۱ || expr || څرگندول|| |- | ۲ || if || که|| |- | ۳ || ifeq || که‌مساوي|| که_مساوي |- | ۴ || ifexpr || که‌څرگندول|| که_څرگندول |- | ۵ || iferror ||که‌تېروتنه|| که_تېروتنه |- | ۶ || switch || ټاکنه|| بدلول |- | ۷ || default || تلواليز|| |- | ۸ || default || #تلواليز|| #تلواله |- | ۹ || ifexist || که‌وي|| که_وي |- | ۱۰ || time || وخت|| |- | ۱۱ || timel|| وخت‌اوږدوالی|| وخت_اوږدوالی |- | ۱۲ || rel2abs || د‌مطلق‌په‌پرتله||د_مطلق_په_پرتله |- | ۱۳ || titleparts || سرليک‌برخې|| سرليک_برخې |- | ۱۴ || len ||اوږدوالی|| |- | ۱۵|| pos || ځای|| |- | ۱۶ || rpos || شاگرځ‌ځای|| شاگرځ_ځای |- | ۱۷ || sub || څېرمه|| |- | ۱۸ || count || شمېرل||شمېر |- | ۱۹ || replace||ځايناستول|| |- | ۲۰ || explode || وېشل|| غځول |- | ۲۱ || urldecode || بې‌کوډوېبتړ|| بې_کوډ_وېبتړ |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} fwsyx454imvnikg7td7oumwug1z4c9n 0 85963 364040 359523 2026-05-18T00:59:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364040 wikitext text/x-wiki ایریک ټریستان وورھیس یو امریکایي وګړی، د کریپټو کرنسي (ډیجیټلي پیسې) سوداګر، د شېف شیفټ پلټفارم او وینایس مصنوعي ځیرکتیا بنسټګر دی. سربیره پردې هغه د ساتوشي ډایس پلټفارم شریک او د بیټ انسټنټ شرکت د مارکټینګ بخش مشر پاتې شوی. وورهیس د '''کریپټو- ازادۍ پلوي''' بلل کېږي، هغه غواړي چې دولت او پیسې له یو بله جلا وي.  <ref name="Dalebook2">{{cite book |last1=Dale |first1=Brady |title=SBF: how the FTX bankruptcy unwound crypto's very bad good guy |date=2023 |publisher=Wiley |isbn=9781394196074 |location=Hoboken, New Jersey}}</ref> د ازاد ایالت په پروژه ( یو حرکت دی چې ازادي غوښتنونکي هڅوي، تر څو نیوهیمپشایر ته ولاړ شي) کې د وورھیس ګډون پخپله د دې لامل شو چې هغه ډېـر ژر د بیټ کوین کارول پیل کړي. <ref>{{Cite web|last=Hill|first=Kashmir|title=The Free State Project: A Libertarian Testing Ground For Bitcoin, 3D Printers, and Drones|url=https://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2014/06/12/the-free-state-project-a-libertarian-testing-ground-for-bitcoin-3d-printers-and-drones/|access-date=2024-11-15|website=Forbes|language=en}}</ref> کله چې وورهیس په نیوهیمپشایر ایالت کې و، نو هغه په فعاله توګه ډیجیټلي پیسې کارولې، تر څو دا کار د مرکزي مالي سیسټمونه پر خلاف د مقاومت د وسیلې په توګه تبلیغ کړي. هغه د بیټ کوین او نورو ډیجیټلي پیسو د امکاناتو پر اهمیت هم ټینګار کړی، تر څو د فزیکي پیسو د انحصار پر وړاندې مبارزه وکړي او په نړیوال مالي سیستم کې نوښت ته وده ورکړي.<ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref> == ژوندلیک == وورھیس په ۱۹۸۴م کال کې د امریکا د کانټیکټ ایالت په '''ډانبري ښار''' کې زیږیدلی او په '''کلورادو''' ایالت کې را لوی شوی دی. هغه په ۲۰۰۳م کال کې د پوجیټ ساونډ په پوهنتون کې داخله واخیسته، هلته یې د نیکولاس کیري په نوم یو زده کوونکی ملګری شو. وورهیس بیټ کوین د کیري په واسطه وپيژندل، کیري وروسته د بلاکچین ډات کام شرکت جوړ کړ. کله چې وورهیس فارغ شو، نو دبۍ ته لاړ او هلته یې د یو املاکې شرکت سره د اړیکو د مدیر په حیث کار پیل کړ. وورهیس له ۲۰۱۳م کال راهیسې په پاناما کې ژوند کوي.  <ref name="Forbes2019">{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref><ref name="Casey">{{Cite news|last1=Casey|first1=Michael J.|last2=Stynes|first2=Tess|date=2014-06-03|title=Bitcoin Entrepreneur Agrees to Pay $50,000 to Settle SEC Charges|language=en-US|work=[[Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/articles/bitcoin-entrepreneur-agrees-to-pay-50-000-to-settle-sec-charges-1401829262|access-date=2023-12-29|issn=0099-9660|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref> == د کريپټو کرنسۍ (ډیجیټلي پیسې) مسلک == د '''وال سټریټ ژورنال''' په وینا، وورھیس د لومړی ځل لپاره په ۲۰۱۱م کال کې بیټ کوین وپېژندل. په اصل کې هغه د بیټ کوین په اړه معلومات د ازاد ایالت په پروژه (هدف یې د ۲۰۰۰۰  ازادۍ پلوي کسانو '''نیوهمپشایر ایالت''' ته انتقال و) کې ترلاسه کړل. <ref name="Forbes2019"/><ref name="Scheck">{{Cite news|last1=Scheck|first1=Justin|last2=Shifflett|first2=Shane|date=2018-09-28|title=How Dirty Money Disappears Into the Black Hole of Cryptocurrency|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/how-dirty-money-disappears-into-the-black-hole-of-cryptocurrency-1538149743|access-date=2023-12-29|issn=0099-9660|url-access=subscription}}</ref>   د ۲۰۱۲م کال په اګست کې سی ان ان رسنۍ په یو مقاله کې لیکلي و چې وورهیس د بیټ انسټنټ شرکت د اړیکو د رییس په توګه کار کوي، خو د ارس ټېکنیکا ویبپاڼې بیا لیکلي چې وورهیس د دغه شرکت د مارکټینګ رییس په توګه دنده ترسره کوله.  <ref name="CNN">{{Cite web|last=Eha|first=Brian Patrick|date=2012-08-22|title=Get ready for BitInstant's Bitcoin debit card|url=https://money.cnn.com/2012/08/22/technology/startups/bitcoin-debit-card/index.html|access-date=2023-12-29|website=[[CNN Money]]|archive-date=2023-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229122148/https://money.cnn.com/2012/08/22/technology/startups/bitcoin-debit-card/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Ars Technica">{{Cite web|last=Farivar|first=Cyrus|date=2012-08-21|title=Bitcoin company says debit cards coming in two months|url=https://arstechnica.com/information-technology/2012/08/bitcoin-company-says-debit-cards-coming-in-two-months/|access-date=2023-11-17|website=[[Ars Technica]]|language=en-us}}</ref> د ۲۰۱۲م کال په اپریل کې وورهیس د ساتوشي ډایس په نوم د بیټ کوین د قمار یوه ویبپاڼه پرانیستله. په هغه وخت کې دغه پلټفارم د بیټ کوین د معاملو نیمايي برخه جوړوله. وورهیس په ۲۰۱۳م کال کې د ساتوشي ډایس پلټفارم وپلوره او په بدل کې یې د ۱۱.۵ میلیونه ډالره په ارزښت بیټ کوین ترلاسه کړل.  وورهیس په ۲۰۱۴م کال کې د متحده ایالاتو د امنیتي اسنادو او تبادلې کمیسیون ته ۵۰۰۰۰ ډالره ورکړل، تر څو د ناپيژندل شویو امنیتي سهمونو د پلور په اړه تحقیقات وکړي، په ځانګړي توګه هغه سهمونو چې د ساتوشي د پلټفارم له سهمونو سره یې تړاو درلود. <ref name="Winter">{{Cite news|last1=Winter|first1=Caroline|date=2013-01-03|title=Bitcoin: Making Online Gambling Legal in the U.S.?|language=en|work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-01-03/bitcoin-making-online-gambling-legal-in-the-u-dot-s-dot|access-date=2023-11-17|url-access=subscription}}</ref><ref name="Vigna2016">{{Cite book |last=Vigna |first=Paul |author-link= |title=The Age of Cryptocurrency: How Bitcoin and the Blockchain Are Challenging the Global Economic Order |publisher=Picador |year=2016 |isbn=978-1250081551}}</ref><ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref> د ۲۰۱۴م کال د جولای په میاشت کې، ایریک وورهیس په سویس کې د شېپ‌ شیفټ په نوم د ډیجیټلي پیسو د تبادلې پلټفارم جوړ کړ. ده دا کار د اېم‌ ټي ګاکس د تبادلې پلټفارم تر سقوط وروسته وکړ. په همدې کال کې د وورهیس یوه مرکه د بیټ کوین د ودې په نوم یو مستند فلم کې هم خپره شوه. په ۲۰۱۷م کال کې وورهیس وویل چې د بیټ کوین د پراخېدو ستونزې د حل لپاره د سېګوېټ دوه ایکس ملاتړ کوي. د شېپ‌ شیفټ پلټفارم، د ډېرو نورو تبادله کوونکو پلټفارمونو خلاف، له کاروونکو څخه د پېژندنې غوښتنه نه کوله او خلکو ته یې د پټې معاملې اجازه ورکوله. د څارنې نشتون دې ته لاره هواره کړه چې ځینې مجرمین، د شمالي کوریا هیکران او د درغلیزو پانګونو چلونکي، نږدې د ۹۰ میلیونه ډالرو په ارزښت ناقانونه پیسې پاکې کړي. د امریکا له حضور لرونکو تبادلو څخه، شېپ ‌شیفټ د دې پیسو تر ټولو لویه برخه پروسس کړې وه. د شېپ ‌شیفټ پلټفارم تګلارې دا اسانه کړه چې د څار وړ ډیجیټلي پیسې لکه بیټ کوین په داسې پیسو بدلې شي چې څار یې ګران (لکه مونرو ډیجیټلي پیسې) وي، له همدې امله د پیسو د لېـږد لړۍ پټه وه.  <ref name="The New Yorker">{{Cite magazine|last=Eha|first=Brian Patrick|date=2014-02-25|title=Bitcoin After the Mt. Gox Meltdown|language=en-US|magazine=[[The New Yorker]]|url=https://www.newyorker.com/business/currency/bitcoin-after-the-mt-gox-meltdown|access-date=2023-11-17|issn=0028-792X}}</ref><ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref><ref name="Casey2">{{Cite news|last1=Casey|first1=Michael J.|last2=Stynes|first2=Tess|date=2014-06-03|title=Bitcoin Entrepreneur Agrees to Pay $50,000 to Settle SEC Charges|language=en-US|work=[[Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/articles/bitcoin-entrepreneur-agrees-to-pay-50-000-to-settle-sec-charges-1401829262|access-date=2023-12-29|issn=0099-9660|url-access=subscription}}</ref><ref name="Scheck2">{{Cite news|last1=Scheck|first1=Justin|last2=Shifflett|first2=Shane|date=2018-09-28|title=How Dirty Money Disappears Into the Black Hole of Cryptocurrency|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/how-dirty-money-disappears-into-the-black-hole-of-cryptocurrency-1538149743|access-date=2023-12-29|issn=0099-9660|url-access=subscription}}</ref> په ۲۰۱۸م کال کې، ایریک وورهیس د امریکا د اسهامو او تبادلې ادارې د یوې پلټنې تر څار لاندې راغی، دا پلټنه د سالټ لېنډنګ هولډنګز په نوم د یو شرکت د شاوخوا ۵۰ میلیونه ډالرو د کریپټو پلور په اړه وه، چې وورهیس پکې د پانګې راټولولو برخوال و. د وال سټریټ ژورنال د راپور له مخې، د اسهامو او تبادلې ادارې دا ارزوله چې ایا د سالټ د ټوکن پلور باید د اسهامو د وړاندیز په توګه ثبت شوی وای که نه، همداراز دوی غوښتل پوه شي چې وورهیس د ۲۰۱۴م کال له قانوني هوکړې سړغړونه کړې ده او کنه، دغه هوکړې وورهیس له ناقانونه پانګې راټولو منع کړی و. له دې وړاندې، د وال سټریټ ژورنال د یوې مهمې پلټنې له مخې څرګنده شوې وه چې شېپ‌ شیفټ پلټفارم ( د وورهیس تر مشرۍ لاندې چلېده) د ځینو مجرمینو لخوا د پیسو د پاکولو لپاره کارول شوې دی، چې له امله یې د قانون پلي کوونکو ادارو پام هم ورته اوښتی و. وورهیس وړاندې لا د اسهامو او تبادلې ادارې سره جوړجاړی کړی و، ځکه هغه د یوې انټرنېټي قمار له شرکت څخه د ناقانونه ونډو وړاندیز ترسره کړی و. د همدې مخینې له امله، د سالټ له خصوصي پانګونې سره د هغه ښکېلتیا دا قانوني اندېښنې راولاړې کړې چې ایا وورهیس د اسهامو او تبادلې ادارې مقرراتو ته ژمن پاتې شوی او که سرغړونه یې کړي.  <ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref> په '''۲۰۲۲م کال کې'''، ایریک وورهیس په رسنیو کې د مالي څارنې پر ضد د خپل کلک دريځ له امله سرټکی شو. دا موضوع هغه وخت راپورته شوه کله چې د هغه او سام بانکمن فریډ تر منځ عامه لفظي شخړه رامنځته شوه. سام بانکمن فریډ د کریپټو صنعت لپاره د قوانینو او تنظیم ملاتړ کاوه، خو وورهیس د دې نظر مخالف و او ویل یې چې دا ډول قوانین به د خلکو ازادي محدوده کړي.<ref>{{Cite news|last=del Castillo|first=Michael|date=2019-01-03|title=Bitcoin's Last Gunslinger|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2019/01/03/bitcoins-last-gunslinger|access-date=2023-12-28|work=[[Forbes]]|language=en-us}}</ref><ref name="Reuters">{{Cite news|last=Roberts|first=Jeff John|date=2022-10-21|title=Sam Bankman-Fried, Erik Voorhees and the battle for crypto's soul|language=en-US|agency=[[Reuters]]|url=https://fortune.com/crypto/2022/10/21/sam-bankman-fried-erik-voorhees-and-the-battle-for-cryptos-soul/|access-date=2023-12-29}}</ref><ref name="Armstrongbook">{{Cite book |last=Armstrong |first=Ben |author-link= |title=Catching Up to FTX: Lessons Learned in My Crusade Against Corruption, Fraud, and Bad Hair |publisher=Wiley |year=2023 |isbn=978-1394210329}}</ref> == سرچينې == tb5od6idgfvgfywtszpep93nnrwvnc5 0 85971 364068 359533 2026-05-18T09:25:51Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364068 wikitext text/x-wiki مایکل جې. سېلر (زېږېدلی د ۱۹۶۵ د فبروري په ۴مه) یو امریکایي متشبث او میلیاردر سوداګریز مشر دی. هغه د مایکروسټراټیجي اجرائیوي رئیس او ګډ بنسټ‌اېښودونکی دی، هغه شرکت چې د سوداګریزې استخباراتو، موبایل سافټویر او د کلاوډ پر بنسټ خدمات وړاندې کوي. سېلر له ۱۹۸۹ څخه تر ۲۰۲۲ کال پورې د مایکروسټراټیجي اجرایوي رئیس و. په ۲۰۰۰ کال کې، د SEC له لوري پرې تور ولګېد چې د شرکت د تېرو دوو کلونو مالي پایلې یې په درغلی سره راپور کړې وې. وروسته هغه د ۳۵۰ زره ډالرو په جریمه او ۸.۳ میلیونه ډالرو په شخصي بېرته‌ورکړه (disgorgement) سره هوکړې ته ورسېد. سېلر د بیتکوین ملاتړی دی، او د هغه تر مشرتابه لاندې مایکروسټراټیجي د ۶۰۰ زرو څخه ډېر بیټ کوین د میلیاردونو ډالرو په ارزښت پېرلي دي. په ۲۰۲۴ کال کې، هغه د مالیې د درغلۍ د یوې دعوې د هوارولو لپاره ۴۰ میلیونه ډالر جریمه ورکړه. هغه د ۲۰۱۲ کال د «The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything» کتاب لیکوال دی. همدارنګه، هغه د سېلر اکاډمۍ یوازینی ټرسټی دی، چې وړیا آنلاین زده‌کړې وړاندې کوي. == لومړنی ژوند او زده کړې == سېلر د ۱۹۶۵ کال د فبروري په ۴مه د نېبراسکا په لنکن ښار کې وزېږېد، او د خپل پلار دنده چې د هوايي ځواک د مشر ماسټر سارجنټ په توګه وه، له امله یې د ماشومتوب کلونه په ټوله نړۍ کې د هوايي ځواک په بېلابېلو اډو کې تېر کړل. کله چې سېلر ۱۱ کلن شو، کورنۍ یې د اوهایو ایالت فېربورن ښار ته کډه شوه، چې د رایت–پیټرسان هوايي ځواک اډې ته نږدې دی.<ref name="Jaffe00">{{cite web|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/the-seven-billion-dollar-man/|title=The Seven Billion Dollar Man|last1=Jaffe|first1=Harry|date=1 March 2000|work=The Washingtonian|access-date=25 January 2013}}</ref><ref name="Leibovich02">{{cite news|title=MicroStrategy's CEO Sped to the Brink|last1=Leibovich|first1=Mark|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/liveonline/02/washtech/special/washtech_leibovich010902.htm|newspaper=The Washington Post|date=6 January 2002|access-date=5 August 2024}}</ref> په ۱۹۸۳ کال کې، سېلر د هوايي ځواک د ریزرف افسرانو د روزنیز پروګرام (ROTC) د بشپړ بورس په ترلاسه کولو سره د ماساچوسټس د ټکنالوژۍ انسټیټیوټ (MIT) زده‌کوونکی شو. هغه د «تیتا ډیلټا کای» ورورولۍ غړی شو، چې له همدې لارې یې د مایکروسټراټیجي راتلونکی ګډ بنسټ‌اېښودونکی، سنجو بانسل، وپېژاند. سېلر په دوو برخو کې زده‌کړې وکړې: هوايي او فضايي انجینري، او د ساینس تاریخ.<ref name="Glasser96">{{cite news|author=Glasser|first=Jeff|date=15 July 1996|title=From the Ground Up and Up|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000831173659/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|archive-date=31 August 2000|access-date=26 January 2013|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> یوې طبي ستونزې هغه له دې منع کړ چې پیلوټ شي، نو په ۱۹۸۷ کال کې یې د «فدرال ګروپ، انک.» په نوم د مشورتي شرکت سره کار پیل کړ، چېرې چې هغه له یوه د سافټویر ادغام شرکت لپاره د کمپیوټري سمولیشن ماډلونو په جوړولو تمرکز وکړ. په ۱۹۸۸ کال کې، سېلر په ډوپونټ شرکت کې د داخلي مشاور په توګه وګومارل شو، چېرې چې یې د کمپیوټري ماډلونو په جوړولو کار وکړ څو شرکت ته د خپلو مهمو بازارونو د بدلون وړاندوینه اسانه کړي. د هغه سمولیشنونو وړاندوینه کړې وه چې په ۱۹۹۰ کال کې به د ډوپونټ په ډېرو لویو بازارونو کې اقتصادي رکود رامنځته شي.<ref name="Jaffe002">{{cite web|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/the-seven-billion-dollar-man/|title=The Seven Billion Dollar Man|last1=Jaffe|first1=Harry|date=1 March 2000|work=The Washingtonian|access-date=25 January 2013}}</ref><ref name="Glasser962">{{cite news|author=Glasser|first=Jeff|date=15 July 1996|title=From the Ground Up and Up|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000831173659/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|archive-date=31 August 2000|access-date=26 January 2013|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> تر ۲۰۱۶ کال پورې، سېلر ته ۳۱ اختراع‌پاڼې (پېټنټونه) ورکړل شوي وو او نهه نورې غوښتنلیکونه د ارزونې تر پروسې لاندې وو.<ref name="Justia.com">{{cite web|url=http://patents.justia.com/inventor/michael-j-saylor|title=Patents by Inventor Michael J. Saylor|work=Justia.com|access-date=13 May 2016}}</ref> == مایکروسټراټيژي == سېلر د ډوپونټ له عوایدو څخه په ګټې اخیستنې سره د خپل MIT ورورولۍ ملګري، سنجو بانسل، په ملتیا مایکروسټراټیجي بنسټ کېښود. شرکت په لومړیو کې د ډیټا مایننګ لپاره د سافټویر په جوړولو پیل وکړ، او وروسته یې تمرکز د سوداګریزې استخباراتو (Business Intelligence) پر سافټویر ورټول کړ. په ۱۹۹۲ کال کې، مایکروسټراټیجي د مک‌ډونالډز له شرکت سره د ۱۰ میلیونه ډالرو قرارداد وګاټه څو داسې غوښتنلیکونه جوړ کړي چې د دې شرکت د ترویجي کمپاینونو اغېزمنتیا و ارزوي. د مک‌ډونالډز دغه قرارداد سېلر دې ته متوجه کړ چې شرکت یې کولی شي داسې سوداګریز استخباراتي سافټویر جوړ کړي چې شرکتونو ته اجازه ورکړي خپل معلومات د سوداګرۍ د لا ښه درک لپاره وکاروي.<ref name="Leibovich022">{{cite news|title=MicroStrategy's CEO Sped to the Brink|last1=Leibovich|first1=Mark|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/liveonline/02/washtech/special/washtech_leibovich010902.htm|newspaper=The Washington Post|date=6 January 2002|access-date=5 August 2024}}</ref><ref name="Glasser963">{{cite news|author=Glasser|first=Jeff|date=15 July 1996|title=From the Ground Up and Up|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000831173659/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|archive-date=31 August 2000|access-date=26 January 2013|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="Jaffe003">{{cite web|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/the-seven-billion-dollar-man/|title=The Seven Billion Dollar Man|last1=Jaffe|first1=Harry|date=1 March 2000|work=The Washingtonian|access-date=25 January 2013}}</ref><ref name="Salter00">{{cite web|url=http://www.fastcompany.com/39401/people-and-technology-microstrategy-inc|title=People and Technology – MicroStrategy Inc.|last1=Salter|first1=Chuck|date=31 March 2000|work=Fast Company|access-date=25 January 2013}}</ref><ref name="Alsop97">{{cite web|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1997/09/08/230819/index.htm|title=Now I know how a real visionary sounds|author=Stewart Alsop|date=8 September 1997|work=CNNMoney.com|publisher=CNN|access-date=25 January 2013|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021004533/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1997/09/08/230819/index.htm|url-status=dead}}</ref> سېلر په جون ۱۹۹۸ کال کې شرکت عام‌السهمه کړ، چې په لومړني عامه پلور (IPO) کې ۴ میلیونه ونډې د هر ۱۲ ډالرو پر وړاندې ورکړل شوې. د سوداګرۍ په لومړۍ ورځ د ونډې بیه دوه برابره شوه. د ۲۰۰۰ کال په لومړیو کې، د سېلر شتمني ۷ میلیارده ډالرو ته ورسېده، او د «واشنګټونین» مجلې راپور ورکړ چې هغه د واشنګټن ډي. سي. په سیمه کې تر ټولو شتمن سړی و.<ref name="Jaffe005">{{cite web|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/the-seven-billion-dollar-man/|title=The Seven Billion Dollar Man|last1=Jaffe|first1=Harry|date=1 March 2000|work=The Washingtonian|access-date=25 January 2013}}</ref><ref name="IPO">{{cite web|url=http://ipo.nasdaq.com/Fundamentals.asp?cikid=11748&fnid=4633&coname=MICROSTRATEGY+INC&selected=MSTR&market=Nasdaq+National+Market|title=Initial Public Offerings Key Data|date=11 June 1998|work=NASDAQ|access-date=27 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308230756/http://ipo.nasdaq.com/Fundamentals.asp?cikid=11748&fnid=4633&coname=MICROSTRATEGY+INC&selected=MSTR&market=Nasdaq+National+Market|archive-date=8 March 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="Kaplan12">{{cite news|title=A Journey Into the Secret Heart of Capitalism|author=Mark Leibovitch|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/aug98/080998roadshow2.htm|newspaper=Washington Post|date=9 August 1998|access-date=21 September 2016}}</ref> په ۱۹۹۶ کال کې، سېلر د KPMG له لوري د "واشنګټن د کال د لوړې ټکنالوژۍ متشبث" په توګه وپېژندل شو. په ۱۹۹۷ کال کې، ارنست او یانګ هغه د "د کال د سافټویر متشبث" وباله، او په بل کال کې، د ریډ هېرنګ مجلې هغه د ۱۹۹۸ کال د خپلو "۱۰ غوره متشبثینو" په لېست کې شامل کړ. په ۱۹۹۹ کال کې، د MIT ټکنالوژۍ ریوو هغه د "تر ۳۵ کلنۍ لاندې نوښتګر" په توګه ونوماوه.<ref name="MITRev99">{{cite web|url=http://www2.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?TRID=493|title=Michael J. Saylor, 34|work=MIT Technology Review|access-date=19 February 2013|archive-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207004126/http://www2.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?trid=493|url-status=dead}}</ref><ref name="WP00">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/liveonline/00/business/saylor0621.htm|title=Michael Saylor|date=21 June 2000|newspaper=The Washington Post|access-date=19 February 2013}}</ref><ref name="Glasser964">{{cite news|author=Glasser|first=Jeff|date=15 July 1996|title=From the Ground Up and Up|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000831173659/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|archive-date=31 August 2000|access-date=26 January 2013|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="Hinden98">{{cite news|title=Transforming information into another public utility|author=Stan Hinden|url=https://news.google.com/newspapers?id=0240AAAAIBAJ&sjid=3xQEAAAAIBAJ&pg=5216%2C6941560|work=New Straits Times|date=6 July 1998|access-date=19 February 2013}}</ref> د ۲۰۰۰ کال د مارچ په ۲۰مه، مایکروسټراټیجي اعلان وکړ چې د تېرو دوو کلونو مالي پایلې به بېرته اصلاح کړي. د شرکت د ونډو بیه، چې د یوه کال په موده کې له ۷ ډالرو څخه تر ۳۳۳ ډالرو پورې لوړه شوې وه، په یوه ورځ کې ۶۲٪ راولوېده او ۱۲۰ ډالرو ته راکمه شوه. دا ستر سقوط د ډاټ‌کام ببل د چاودېدو له مهمو پېښو څخه ګڼل کېږي. د ۲۰۰۰ کال تر اګست پورې، د امنیتي درغلۍ شاوخوا دوه درجن ټولیز دعوې د ویرجینیا د ختیځې ولسوالۍ په فدرالي محکمې کې د شرکت پر ضد ثبت شوې. د ۲۰۰۰ کال په دسمبر کې، د امریکا د امنیت او تبادلې کمیسیون (SEC) د مایکروسټراټیجي او د هغې د مشرانو پر ضد د درغلۍ تورونه ولګول. په پای کې، مایکروسټراټیجي له SEC سره هوکړې ته ورسېده او دا یې ومنله چې د دوامدارو مقرراتي اړتیاوو د پوره کولو لپاره به یو خپلواک مدیر وګوماري.<ref>{{Cite news|date=March 20, 2000|title=MicroStrategy plummets|url=https://money.cnn.com/2000/03/20/companies/microstrategy/|publisher=[[CNN Money]]|access-date=January 17, 2026|archive-date=October 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011172038/https://money.cnn.com/2000/03/20/companies/microstrategy/|url-status=dead}}</ref><ref name="Hilzenrath00a">{{Cite news|last=Hilzenrath|first=David S.|date=March 22, 2000|title=For MicroStrategy, A Matter of Timing|url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/2000/03/22/for-microstrategy-a-matter-of-timing/aa8a33c7-d0d1-4824-8436-bd59a3a03a45/|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې د څو لویو پانګوالو له لوري د هغه مشرتابه تر نیوکو لاندې راغی، سېلر له هغه وخت راهیسې یوازې د یو سمبولیک یو ډالري معاش منل غوره کړل، پرته له نغدو بونسونو، خو د سټاک اختیارونو (stock options)  سره. د بلومبرګ د راپور له مخې، سېلر دغه اختیارونه د ۲۰۲۴ کال په لومړۍ ربع کې نږدې د ۴۰۰ میلیونه ډالرو په ارزښت وکارول.<ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> د ۲۰۲۲ کال د اګست په ۸مه، سېلر د مایکروسټراټیجي د اجرائیوي رئیس (Executive Chairman) لقب واخیست او د شرکت مشر، فونګ لي، یې د خپل ځای ناستي په توګه د CEO په توګه وټاکه. سېلر په یوه مطبوعاتي خبرپاڼه کې وویل: «د اجرائیوي رئیس په توګه به زه وکولای شم د بیټ کوین د پېرلو ستراتیژۍ او اړوندو مدافعتي نوښتونو باندې ډېر تمرکز وکړم، په داسې حال کې چې فونګ به د CEO په توګه د شرکت د عمومي عملیاتو د مدیریت واک ولري.»<ref name="cnbc-2022-08-02">{{cite news|last1=Sigalos|first1=MacKenzie|title=MicroStrategy CEO Saylor moves to chairman role, focusing on strategy and bitcoin|url=https://www.cnbc.com/2022/08/02/microstrategy-ceo-saylor-moves-to-chairman-role-focusing-on-strategy-and-bitcoin.html|access-date=August 9, 2022|work=CNBC|date=August 2, 2022|language=en}}</ref> د ۲۰۲۴ کال تر نومبر پورې، هغه د B ټولګي ۱۹,۹۹۸,۵۸۰ ونډې لرلې، چې د ټولو موجودو ونډو شاوخوا ۹.۹٪ جوړوي، او نږدې ۴۵٪ د رایې ورکولو ځواک لري. د ونډو دا زیاتوالی په عمده توګه د ۲۰۲۴ د اګست په ۸مه د MSTR د ۱۰:۱ سټاک وېش (split) له امله رامنځته شوی، چې په کې د A او B دواړو ټولګیو ونډې شاملې وې.<ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> د ۲۰۲۵ کال په فبروري کې، شرکت خپل نوم له مایکروسټراټیجي څخه "سټراټیجي" ته واړاوه.<ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> == د بیټ کوین وکالت == سېلر د بیټ کوین ملاتړی دی او وايي چې باور لري بیټ کوین به د حکومت له نفوذه بهر د ارزښت د زېرمتون په توګه طلا ځای پر ځای کړي. سېلر ویلي چې د بیت کوین اصلي ګټه "د پانګې ساتنه" ده، او د بیټ کوین پېرل د هغه په وینا د داسې ښار د کور پېرلو ورته ده چې هر څوک غواړي هلته کډه شي. د سېلر په وینا، بیټ کوین «د بشریت تر ټولو لوړه شتمني» ده.<ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> د ۲۰۲۰ کال د جولای په میاشت کې د مایکروسټراټیجي د ربعوار عایداتو په تلیفوني غونډه کې، سېلر اعلان وکړ چې شرکت به د نغدو پیسو د ساتلو پر ځای د بیټ کوین، طلا یا نورو بدیلو شتمنیو د پېرلو امکانات وڅېړي. په راتلونکې میاشت کې، مایکروسټراټیجي د خپلو نغدو زیرمو څخه ۲۵۰ میلیونه ډالر وکارول او ۲۱،۴۵۴ بیټ کوینونه یې وپېرل. د بیټ کوین دغه پېرود د عامه شرکتونو لپاره چې کریپټو د خزانې شتمني په توګه ساتي، د «ډیجیټل شتمنۍ خزانې» (DAT) اصطلاح مشهوره کړه.<ref name="wbj-2020-08">{{cite news|last1=Medici|first1=Andy|date=11 August 2020|title=MicroStrategy buys $250M in Bitcoin as CEO says it's superior to cash|url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2020/08/11/microstratregy-buys-250m-in-bitcoin.html|access-date=15 September 2020|work=Washington Business Journal|publisher=American City Business Journals}}</ref> مایکروسټراټیجي وروسته د ۲۰۲۰ کال په سپتمبر کې خپلو شتمنیو ته د ۱۷۵ میلیونه ډالرو په ارزښت نور بیټ کوینونه ورزیات کړل، او د ۲۰۲۰ کال د دسمبر په لومړیو کې یې نور ۵۰ میلیونه ډالر هم په بیټ کوین ولګول. د ۲۰۲۰ کال د دسمبر په ۱۱مه، مایکروسټراټیجي اعلان وکړ چې ۶۵۰ میلیونه ډالر د بدلېدونکو لوړپوړو نوټونو (convertible senior notes) په پلورلو سره پور اخیستی، څو د بیټ کوین مجموعي شتمني یې له یو میلیارد ډالرو څخه لوړه کړي. د ۲۰۲۰ کال د دسمبر په ۲۱مه، شرکت اعلان وکړ چې ټولټال ۷۰،۴۷۰ بیټ کوینونه لري، چې د ۱.۱۲۵ میلیارد ډالرو په ارزښت او د هر بیټ کوین په اوسط بیه ۱۵،۹۶۴ ډالرو اخیستل شوي دي. تر ۲۰۲۵ کال د فبروري تر ۲۴مې پورې، د شرکت شتمنیو کې ۴۹۹،۰۹۶ بیت کوینونه شامل دي، چې د ۲۷.۹۵ میلیارد ډالرو په ارزښت او د هر بیټ کوین په اوسط بیه ۶۲،۴۷۳ ډالرو ترلاسه شوي دي.<ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> د پیټر شیف په څېر د شک لرونکو منتقدینو سره سره، سېلر لا هم پر دې باور دی چې بیټ کوین د انفلاسیون پر وړاندې د ساتنې وسیله او یوه بدلون راوستونکې مالي شتمني ده. مایکروسټراټیجي په پراخه کچه خپل د بیټ کوین زیرمې زیاتې کړې دي، او تازه یې د ۷۰۰ میلیونه ډالرو د پور پلور اعلان کړی څو په دې کریپټو اسعارو کې لا نورې پانګونې وکړي. سېلر همدارنګه خپله چمتووالی څرګند کړی چې د کریپټو پالیسیو په برخه کې مشوره ورکړي، او ښايي د ټرمپ د ادارې لپاره د کریپټو د سلا مشورتي شورا غړی شي.<ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> == سیاسي لیدلوري == === د کوویډ-۱۹ پر غبرګون باندې نیوکه === د ۲۰۲۰ کال د مارچ په ۱۶مه، سېلر د "My Thoughts on COVID‑19" تر سرلیک لاندې یو ۳۰۰۰ کلمو یادښت د مایکروسټراټیجي ټولو کارکوونکو ته واستاوه. په دې یادښت کې هغه د ناروغۍ پر ضد هغه مهال وړاندیز کېدونکو مخنیوي تدابیرو باندې نیوکه وکړه، او ویې ویل چې د ټولنیز واټن او اقتصادي ځنډ منل "روح لوټونکی او کمزوری کوونکی" کار دی. هغه وړاندوینه وکړه چې په بدترین حالت کې به د نړۍ د ژوند منځنی تمه یوازې "څو اونۍ ته راکمه شي". سېلر همدارنګه تر دې وخته د شرکت د دفترونو له تړلو څخه ډډه وکړه څو چې قانوناً ورته امر نه وای شوی. د یادښت بشپړ متن یوازې څو دقیقې په Reddit کې ښکاره شو او وروسته د واشنګټن بیزنس ژورنال لخوا بیا خپور شو.<ref name="wbj-2020">{{cite news|last1=Medici|first1=Andy|date=19 March 2020|title=MicroStrategy CEO Michael Saylor questions 'dizzying' national response to coronavirus outbreak in lengthy staff email|url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2020/03/19/microstrategy-ceo-michael-saylor-questions.html|access-date=15 September 2020|work=Washington Business Journal|publisher=American City Business Journals}}</ref><ref name="guardian-2020">{{cite news|last1=Wong|first1=Julia Carrie|author-link=Julia Carrie Wong|last2=Strauss|first2=Daniel|date=18 March 2020|title=The tech execs who don't agree with 'soul-stealing' coronavirus safety measures|url=https://www.theguardian.com/technology/2020/mar/18/tech-execs-who-dont-agree-coronavirus-measures|access-date=15 September 2020|work=The Guardian}}</ref> == د موبایل څپه (The Mobile Wave) == د ۲۰۱۲ کال په جون کې، سېلر خپل کتاب ''The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything'' د پرسیوس بوکس له لوري خپور کړ. کتاب د موبایل ټکنالوژۍ د بدلونونو او د هغې د راتلونکي اغېز په سوداګرۍ، روغتیا، زده‌کړو او د پرمختیا په حال هېوادونو بحث کوي. دغه کتاب د نیویارک ټایمز د غوره پلورل شویو کتابونو په لېست کې شامل شو، چې په ۲۰۱۲ کال د اګست په میاشت کې د غیر افسانوي هارډکاور کتابونو په برخه کې اووم مقام ته ورسېد. همدارنګه، په ۲۰۱۲ کال د جولای په میاشت کې د وال سټریټ ژورنال د سوداګریزو کتابونو په لېست کې یې پنځم مقام ترلاسه کړ.<ref name="Joynt12">{{cite news|url=http://www.washingtonian.com/blogs/capitalcomment/books/microstrategy-ceo-michael-saylors-the-mobile-wave-examines-the-implications-of-mobile-technology.php|title=MicroStrategy CEO Michael Saylor's "The Mobile Wave" Examines the Implications of Mobile Technology|first1=Carol|last1=Ross Joynt|authorlink1=Carol Joynt|date=27 June 2012|work=The Washingtonian|access-date=12 February 2013}}</ref><ref name="NYTBestSellers">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2012-08-05/hardcover-nonfiction/list.html|title=Best Sellers — Hardcover Nonfiction|date=5 August 2012|work=The New York Times|access-date=12 February 2013}}</ref><ref name="WSJBestSellers">{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303933704577533633998126086|title=Best-Selling Books, Week Ended July 15|date=20 July 2012|work=The Wall Street Journal|access-date=12 February 2013}}</ref> == د سیلر اکاډمي == په ۱۹۹۹ کال کې، سېلر د سېلر فاونډېشن بنسټ کېښود (چې وروسته یې نوم سېلر اکاډمي ته واوښت)، او هغه د دې بنسټ یوازینی ټرسټی دی. Saylor.org  په ۲۰۰۸ کال کې د سېلر فاونډېشن د وړیا زده‌کړو د نوښت په توګه پیل شو.<ref name="SFAbout">{{cite web|url=http://www.saylor.org/about/|title=About the Saylor Foundation|work=saylor.org|publisher=Saylor Foundation|access-date=21 February 2013}}</ref> == جایزې او پېژندنه == سېلر د خپل مسلک په اوږدو کې ګڼې جایزې او ستاینې ترلاسه کړې دي. په ۱۹۹۶ کال کې، هغه د KPMG له لوري د لوړې ټکنالوژۍ د کال متشبث وپېژندل شو. د مایکروسټراټیجي په مشرتابه کې د هغه کار په ۱۹۹۷ کال کې د ارنست او یانګ د کال د متشبثینو په لېست کې ځای ورکړ. سربېره پر دې، سېلر په بېلابېلو صنعتي خپرونو او لېستونو کې یاد شوی، چې د ټکنالوژۍ په صنعت او د ډیجیټلي اسعارو په ملاتړ کې د هغه اغېز او رول ته اشاره کوي.<ref name="Glasser965">{{cite news|author=Glasser|first=Jeff|date=15 July 1996|title=From the Ground Up and Up|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000831173659/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/washtech/daily/june96/061596saylor.htm|archive-date=31 August 2000|access-date=26 January 2013|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref name="Hinden982">{{cite news|title=Transforming information into another public utility|author=Stan Hinden|url=https://news.google.com/newspapers?id=0240AAAAIBAJ&sjid=3xQEAAAAIBAJ&pg=5216%2C6941560|work=New Straits Times|date=6 July 1998|access-date=19 February 2013}}</ref><ref name="WP002">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/liveonline/00/business/saylor0621.htm|title=Michael Saylor|date=21 June 2000|newspaper=The Washington Post|access-date=19 February 2013}}</ref><ref name="MITRev992">{{cite web|url=http://www2.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?TRID=493|title=Michael J. Saylor, 34|work=MIT Technology Review|access-date=19 February 2013|archive-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207004126/http://www2.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?trid=493|url-status=dead}}</ref> == لانجې == === د SEC څېړنې === د ۲۰۰۰ کال د مارچ په میاشت کې، د امریکا د امنیت او تبادلې کمیسیون (SEC) پر سېلر او د مایکروسټراټیجي پر دوو نورو مشرانو تورونه ولګول، ځکه چې شرکت د تېرو دوو کلونو مالي پایلې په ناسم ډول راپور کړې وې. د ۲۰۰۰ کال د دسمبر په میاشت کې، سېلر له SEC سره پرته له دې چې د کوم غلط کار منلو اعتراف وکړي، هوکړې ته ورسېد او ۳۵۰ زره ډالر جریمه او ۸.۳ میلیونه ډالر شخصي بېرته‌ورکړه (disgorgement) یې ومنله. د مالي پایلو د بیا اعلان له امله، د شرکت د ونډو ارزښت راولوېد او د سېلر شتمني ۶ میلیارده ډالره کمه شوه.<ref name="Lau00">{{cite web|author=Debra Lau|date=18 December 2000|title=Forbes Faces: Michael Saylor|url=https://www.forbes.com/2000/12/18/1218faces.html|access-date=25 January 2013|work=Forbes.com}}</ref><ref name="Hilzenrath00c">{{cite news|author=David S. Hilzenrath|date=15 December 2000|title=Saylor, Associates Settle Fraud Charges|url=http://w3.nexis.com/new/docview/getDocForCuiReq?lni=41WX-KYW0-00RP-M17N&csi=8075&oc=00240&perma=true|access-date=29 January 2013|newspaper=The Washington Post}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref name="Plotz">{{cite news|last1=Plotz|first1=David|date=23 March 2000|title=Michael Saylor MicroStrategy's cult leader|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/assessment/2000/03/michael_saylor.html|access-date=19 February 2013|work=Slate}}</ref><ref name="Yang04">{{cite web|last1=Yang|first1=Catherine|date=8 February 2004|title=MicroStrategy's Second Wind|url=http://www.businessweek.com/stories/2004-02-08/microstrategys-second-wind|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025112005/http://www.businessweek.com/stories/2004-02-08/microstrategys-second-wind|archive-date=October 25, 2012|access-date=25 January 2013|work=Businessweek.com|publisher=Bloomberg}}</ref><ref name="Hilzenrath00b">{{cite news|author=David S. Hilzenrath|date=14 April 2000|title=SEC Investigating MicroStrategy|url=http://w3.nexis.com/new/docview/getDocForCuiReq?lni=401N-D990-00RP-M0GC&csi=8075&oc=00240&perma=true|access-date=29 January 2013|newspaper=The Washington Post}}</ref> === د کولمبیا د ولسوالۍ د مالیې د درغلۍ دعوه === د ۲۰۲۲ کال د اګست په ۳۱مه، د کولمبیا د ولسوالۍ لوی څارنوال پر سېلر د مالیې د درغلۍ دعوه وکړه، او تور یې پرې ولګاوه چې د ۲۰۰۵ څخه تر ۲۰۲۱ کلونو پورې یې د نورو ایالتونو د اوسېدونکي په توګه ځان ښودلو له لارې له ۲۵ میلیونو ډالرو څخه ډېر د D.C. مالیات په غیرقانوني ډول نه دي ورکړي. هغه په پیل کې ادعا کوله چې په ورجینیا کې اوسېده، او وروسته یې وویل چې په فلوریډا کې اوسېده. مایکروسټراټیجي هم په دې تورنه شوه چې د سېلر د مالیې د تېښتې په اسانتیا کې یې مرسته کړې، د هغه د استوګنې پته یې د سیمه‌ییزو او فدرالي مالیې ادارو ته په ناسم ډول راپور کړې، او د D.C. مالیات یې نه وو ورکړي. سېلر په یوه اعلامیه کې وویل: «زه د کولمبیا د ولسوالۍ له دریځه سره درناوی لرم خو ورسره موافق نه یم، او په محکمه کې د عادلانه حل په تمه یم.» د ۲۰۲۴ کال د جون په میاشت کې، سېلر د ۴۰ میلیونه ډالرو د جریمې په ورکولو سره د مالیې دا شخړه هواره کړه.<ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref><ref name="WP1">{{Cite news|last=Laris|first=Michael|date=3 June 2024|title=Bitcoin billionaire, firm to settle D.C. tax fraud suit for $40 million|url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2024/06/03/bitcoin-investor-michael-saylor-dc-tax-evasion/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612025300/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2024/06/03/bitcoin-investor-michael-saylor-dc-tax-evasion/|archive-date=12 June 2024|access-date=3 June 2024|newspaper=[[The Washington Post]]|language=en|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite case|title=In re Microstrategy Inc. Securities Litigation, No. CIV.00-473-A {{!}} Casetext Search + Citator|url=https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-url=http://web.archive.org/web/20241228193727/https://casetext.com/case/in-re-microstrategy-inc-securities-litigation-4|archive-date=2024-12-28|access-date=2025-01-01|language=en}}</ref> == سرچينې == 98jbkupaa5z7t5mjguhkvn1cynrd3dn 3 87359 364036 2026-05-17T23:25:35Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 364036 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Shinwarishoaib}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۷ می ۲۰۲۶، گړۍ ۲۳:۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 8ew1zacyurhufgryx7vly9ojol1jxdo 0 87360 364051 2026-05-18T04:11:27Z O.sediqi93 16958 نوي لیکنه چمتو 364051 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس|نوم=سرغنه|بل_نوم=سردسته|ژبه=[[پښتو]]، [[فارسي]]، [[اردو]]|مانا=مشر، لارښود|اړوند=[[مشرتابه]]}} '''سرغنه''' یا '''سردسته''' په [[پښتو]]، ژبه کې هغه چا ته ویل کېږي چې د یوې [[ټولنه|ټولنې]]، [[قبيله|قبیلې]]، [[پوځ|پوځي ډلې]] یا کومې بلې منظمې ډلې مشري په غاړه لري. دا ویی له تاریخي پلوه د لویو شخصیتونو، مخکښانو او د هغو کسانو لپاره کارېدلی چې نور یې مني او پیروي یې کوي. په لغوي سرچینو کې راغلي چې سرغنه په اصل کې فارسي ویی دی او معنا یې د ډلې مشر، پیشوا او لوی سړی دی. د ریخته قاموس له مخې دا ویی د یوې ډلې یا جتې د سردار، پیشوا او سرګروه په معنا راغلی او کله ناکله د بغاوت یا فساد د مشر لپاره هم کارول کېږي<ref>{{cite web|url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-sargana|title=Meaning of sarGana|website=Rekhta Dictionary|access-date=2026-05-18}}</ref>. په پلاتس قاموس کې هم سرغنه د لوی، بې ساري شخص او مشر په توګه تعریف شوی دی<ref>{{cite web|url=https://www.rekhta.org/urdudictionary?keyword=sargana|title=Meaning of sargana|website=Rekhta|access-date=2026-05-18}}</ref>. په پښتو ویکیپېډیا کې د [[ټاپوډله]] په لیکنه کې د یوناني آرکي کلیمې ژباړه مشر یا سرغنه شوې ده چې ښيي دا ویی په پښتو کې د مشر مترادف دی<ref>{{cite web|url=https://ps.wikipedia.org/wiki/ټاپوډله|title=ټاپوډله|website=پښتو ویکیپېډیا|access-date=2026-05-18}}</ref>. په دې توګه سرغنه د [[مشر]]، [[رهبر]]، [[لارښود]] او [[قاید]] سره نږدې معنا لري او په [[افغان]] [[هېواد]] او [[پاکستان]] کې د [[پښتون|پښتنو]] په منځ کې د قومي مشرانو لپاره هم کارېږي. == سرچینې == <references /> == دا هم وګورئ == [[مشر]]، [[رهبر]]، [[قاید]]، [[پېشوا]]، [[ټولنه]]، [[سیاست]]، [[قبيله]] [[وېشنيزه:ټولنپوهنه]] [[وېشنيزه:مشرتابه]] [[وېشنيزه:پښتو لغاتونه]] ehq9wq6b963l4lxa0ppdathpv0st4qy 0 87361 364053 2026-05-18T04:40:43Z O.sediqi93 16958 نوي لیکنه چمتو 364053 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس|نوم=مشر|ژبه=[[پښتو]]|مانا=لوی، کشر مشر، لارښود|اړوند=[[مشرتابه]]، [[جرګه]]}} '''مشر''' په [[پښتو]] ژبه کې هغه چا ته ویل کېږي چې د عمر، تجربې یا ټولنیز مقام له مخې له نورو لوړ وي او د لارښوونې او پرېکړې واک لري. په پښتو قاموسونو کې د مشر معنا elder، senior، chief او leader ښودل شوې ده<ref>{{cite web|url=https://thepashto.com/word.php?roman=Mashar|title=Meaning of Mashar|website=ThePashto.com|access-date=2026-05-18}}</ref>. د [[پښتون|پښتنو]] په ټولنیز جوړښت کې مشر یوازې د عمر نښه نه ده، بلکې د [[قوم]]، [[کلی|کلي]] یا [[کورنۍ]] استازی دی. په انګلیسي ویکیپېډیا کې د صالح خانې په لیکنه کې راغلي چې هره خېله خپل مشر لري چې د [[جرګه|جرګې]] لپاره د خپلې ډلې استازی وي او د شخړو په حل او د پرمختګ په چارو کې برخه اخلي<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Saleh_Khana|title=Saleh Khana|website=Wikipedia|access-date=2026-05-18}}</ref>. مشر د [[پښتونولي]] له مخې د عزت، حلم او مسوولیت سمبول دی. هغه ته په جرګه کې لومړی خبره ورکول کېږي، د روغې جوړې خبرې کوي، او د کشرانو لارښوونه کوي. له مشر څخه اخیستل شوی نوم [[مشرتوب]] د مشرتابه او لوړتیا معنا لري. په سیاسي او کلتوري ژوند کې هم د مشر ویی کارېږي، لکه ملي مشر، قومي مشر، یا د یوې ډلې مشر. دا ویی له [[سرغنه]]، [[رهبر]]، [[پېشوا]] او [[قاید]] سره نږدې معنا لري او په [[افغان]] [[هېواد]] او [[پاکستان]] کې په ورځني ژوند کې ډېر عام دی. == سرچینې == <references /> == دا هم وګورئ == [[مشرتوب]]، [[جرګه]]، [[سرغنه]]، [[رهبر]]، [[قوم]]، [[پښتونولي]] [[وېشنيزه:پښتو لغاتونه]] [[وېشنيزه:ټولنپوهنه]] [[وېشنيزه:مشرتابه]] [[وېشنيزه:پښتانه کلتور]] gyl11yhbpzw1zmx3a8i9iaooto5uao5