ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 2988 364093 363535 2026-05-19T03:09:27Z شاه زمان پټان 26102 364093 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class=caixa-flex> <div class="reqport" style="padding:0px;border:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:500px"> {{ويکيپېډيا:د مياشتې غوره ليکنه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> </div> <div class=caixa-flex> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{د نن غوره انځور}} </div> </div> </div> </div> <br/> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکيپېډيا نورې برخې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{خورلڼې پروژې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکي ژبې}} </div> <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> oz862qoi8g1476uj2arbcaf6a2x7s7t 364094 364093 2026-05-19T03:10:45Z شاه زمان پټان 26102 د [[ځانګړی:ونډې/شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) له خوا شوې 364093 بڼه بېرته وګرځول شوه 364094 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:300px"> {{ويکيپېډيا:د مياشتې غوره ليکنه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:200px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> </div> <div class=caixa-flex> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{د نن غوره انځور}} </div> </div> </div> </div> <br/> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکيپېډيا نورې برخې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{خورلڼې پروژې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکي ژبې}} </div> <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> fa6l9v0i4wixxkx4n6fua8i7v76cess 364095 364094 2026-05-19T03:12:56Z شاه زمان پټان 26102 364095 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:200px"> {{ويکيپېډيا:د مياشتې غوره ليکنه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:200px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> </div> </div> </div> <div class=caixa-flex> <div class="reqport" style="min-width:200px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:200px"> {{د نن غوره انځور}} </div> </div> </div> </div> <br/> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکيپېډيا نورې برخې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{خورلڼې پروژې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکي ژبې}} </div> <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> 6vzy943hh0jwpphfxcbcvgtr76awc4b 364096 364095 2026-05-19T03:14:21Z شاه زمان پټان 26102 364096 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class="reqport" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:300px"> {{ويکيپېډيا:د مياشتې غوره ليکنه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{د نن غوره انځور}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکيپېډيا نورې برخې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{خورلڼې پروژې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکي ژبې}} </div> <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> ktzqo3uzqqd74uiyoovg7yds9axsw17 364098 364096 2026-05-19T03:16:08Z شاه زمان پټان 26102 364098 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class="reqport" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:300px"> {{ويکيپېډيا:د مياشتې غوره ليکنه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{د نن غوره انځور}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکيپېډيا نورې برخې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{خورلڼې پروژې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکي ژبې}} </div> <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> kf4z3p6kb9aimkccss59ruqwycia0w3 364099 364098 2026-05-19T03:21:16Z شاه زمان پټان 26102 364099 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:300px"> {{ويکيپېډيا:د مياشتې غوره ليکنه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> </div> <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{د نن غوره انځور}} </div> </div> </div> </div> <br/> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکيپېډيا نورې برخې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{خورلڼې پروژې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکي ژبې}} </div> <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> nwbed8ek2xbd4ybmf5lcrmkwxms1780 364101 364099 2026-05-19T03:24:54Z شاه زمان پټان 26102 364101 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:300px"> {{ويکيپېډيا:د مياشتې غوره ليکنه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> </div> <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{مخبڼه/انځورلپاره}} </div> </div> </div> </div> <br/> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکيپېډيا نورې برخې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{خورلڼې پروژې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:300px"> {{ويکي ژبې}} </div> <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> rjbqc78ciwnhpgrinufmf1f8dlj870t 0 4163 364087 346323 2026-05-18T13:26:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364087 wikitext text/x-wiki '''ژباړه''' ('''Translation''') د اصلي یا سرچینې ژبې څخه د هدف وړ ژبې ته کټ مټ د متن د معنا لېږدول او رسول دي. په انګلیسي ژبه کې د ژباړې اړوند یو اصطلاحي توپیر شته (چې هره ژبه یې نه لري) او هغه دا دی چې په انګلیسي کې لیکلې ژباړې ته د (''translating'') او شفاهي ژباړې یا د مختلفو ژبو د کاروونکو ترمنځ شفاهي یا اشاروي ارتباطاتو ته د (''interpreting'') اصطلاح کارول کېږي چې په دې ترتیب سره ژباړه (Translation) یواځې هغه مهال پیل کېږي چې په یوه ژبه یو شی ولیکل شي.<ref>''The Oxford Companion to the English Language'', Namit Bhatia, ed., 1992, pp. 1,051–54.</ref> یو ژباړونکی تل له دې خطر سره مخامخ وي چې په تېروتنه د اصلي ژبې کلیمې، ګرامر، یا نحوه او جمله بندي د هدف وړ ژبې ته راولېږدوي. له بلې خوا، دا ډول "اوښتنې" ځینې مهال د اصلي ژبې څخه داسې ګټورې کالک کلیمې (calques) او پوروېیونه (loanwords) راواردوي چې د هدف وړ ژبې لابډایه کوي. د سپېڅلو [آسماني] کتابونو او متنونو د لومړنیو ژباړونکو په ګډون، ټولو ژباړونکو د هغو ژبو په شکڷ نیونه کې مرسته کړې چې دوی ورته ژباړې کړې دي.<ref>[[Christopher Kasparek]], "The Translator's Endless Toil", ''[[The Polish Review]]'', vol. XXVIII, no. 2, 1983, pp. 84-87.</ref> دا چې ژباړه یو ستونزمن بهیر دی، نو د ۱۹۴۰مې ز لسیزې راهیسې د ژباړې اتومات کولو یا د انساني ژباړونکي سره د میخانیکي مرستې لپاره تر یوه حده بېلابېلې بریالۍ هڅې شوې دي. په دې وروستیو کې، د انټرنیټ منځته راتللو د ژباړې خدمتونو لپاره د نړۍ په کچه بازار غوړولی او د "ژبې ځایی کول یا لوکلایزېشن" یې اسانه کړي دي.<ref>M. Snell-Hornby, ''[http://www.intralinea.org/reviews/item/The_Turns_of_Translation_Studies_New_Paradigms_or_Shifting_Viewpoints The Turns of Translation Studies: New Paradigms or Shifting Viewpoints?]'', Philadelphia, John Benjamins, 2006, p. 133.</ref><ref>W.J. Hutchins, ''[https://books.google.com/books?id=3dU5AAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Early Years in Machine Translation: Memoirs and Biographies of Pioneers]'', Amsterdam, John Benjamins, 2000.</ref> == آرپوهه(رېښه) == د انګلیسي "translation" کلیمه د یوناني "translatio" څخه اخیستل شوې چې "trans" په معنا د "سراسر" او " ferre " په معنا د "لېږد" یا "راوړلو" دی (چې بیا "latio" د "latus" اصطلاح او د "ferre" د مفعولي حالت څخه راځي). په دې توګه ''translatio'' له یوې ژبې څخه بلې ته د متن "لېږدول" یا "راوړل" دي.<ref>{{cite book|last1=Vélez|first1=Fabio|title=Antes de Babel|pages=3–21}}</ref><ref name="The Translator p. 83">[[Christopher Kasparek]], "The Translator's Endless Toil", p. 83.</ref> له هالنډي او افریقايي یا افریکانس ژبو پرته، ځینو سلاویکي ژبو او جرمن ژبې د translatio پر ځای د "translation" مفهوم لرونکې کلیمې رااخیستې دي او د لاتیني ریښو لرونکو ځای د دوی خپلو سلاویکي یا جرمني رېښو لرونکو کلیمو نیولی دی. پاتې سلاویک ژبو د دې پرځای د "translation" لپاره خپل وییونه د لاتین ژبې له بدیلې کلیمې "''trāductiō''" څخه را اخیستې چې له "''trāductiō''" څخه مشتق شوې او (د "سراسر مشري کولو" یا "سراسر لېږدولو") په معنا ده او ''trans "''سراسر" او dūcō "مشري کولو یا "راوړلو" ته وايي.<ref name="The Translator p. 832">[[Christopher Kasparek]], "The Translator's Endless Toil", p. 83.</ref><ref>The Dutch for "translation" is ''vertaling'', from the [[verb]] ''vertalen'', itself derived from ''taal'', "language", plus [[prefix]] ''ver-''. The Afrikaans for "translation", derived from the Dutch, is ''vertaling''.</ref><ref>[http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M051812&lemmodern=overzetting "overzetting"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224131619/http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M051812&lemmodern=overzetting |date=2021-02-24 }} in [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]], ''[[Dutch Language Union#Instituut voor de Nederlandse Taal|IvdNT]]''</ref> لوېدیځو او ختیځو سلاویک ژبو (د روسۍ ژبې پرته) د translātiō  بېلګه غوره کړه، خو روسۍ او سویلې سلاویک ژبو د trāductiō بېلګه غوره کړه. د رومانس ژبو چې په مستقیم ډول له لاتین څخه اخیستل شوې ده اړتیا نه درلوده چې د "ژباړې" لپاره همغومره مساوي کلیمې وړاندې کړي؛ د دې پر ځای، دوی ډېر ساده د دوو بدیلو لاتیني کلیمو څخه دویمه هغه راواخیسته، یعنې ''trāductiō''..<ref name="The Translator p. 833">[[Christopher Kasparek]], "The Translator's Endless Toil", p. 83.</ref> د "ژباړې" لپاره لرغونې یوناني اصطلاح، μετάφρασις (مېټافریز یا metaphrasis، "سراسر خبرې کول")، انګلیسي ته د "مېټافرېز" ("لفظي"، یا "ټکي په ټکي"، ژباړه) راوړې ده او له "تأویل یا paraphrasis" سره توپیر لري چې ("په بله وینا یا بل عبارت" ژباړل کېږي، او د یونانی له παράφρασις، paraphrasis څخه اخیستل شوې ده). "مېټافریز" په وروستیو اصطلاحګانو کې د "شکلي معادل" او "پارافرېز"، د "خوځنده معادل" سره سمون لري.<ref name="The Translator p. 834">[[Christopher Kasparek]], "The Translator's Endless Toil", p. 83.</ref> په روښانه ټکو، د مېټافرېز مفهوم - "ټکي په ټکي ژباړه" - یو نیمګړی مفهوم دی، ځکه چې ډېری مهال یوه مشخصه کلیمه په یوه مشخصه ژبه کې له یوې څخه ډیرې معنا ګانې لري او له دې امله شونې ده چې د یوې کلیمې معنا په یوه مشخصه ژبه کې له یوې څخه په ډېرو کلیمو کې بیان شي. له دې سره سره، "میټافریز" او "پارافرېز" ښايي د ژباړې د ممکنه تګلارو د کارولو په برخه کې د مطلوبو مفهومونو په توګه ګټور وي. == څرنګتيا == === د ژبو ترمېنځ اوښتون === له ژباړې څخه موخه يوازې د يوې ژبې لغاتونه او جملې ژباړل نه دي بلکې؛ د ژبې له سيسټم او ګړدود سره سم الفاظ ژباړل دي، ځکه چې ټولې ژبې د ويلو يو ډول سيسټم نه لري، د هرې ژبې اصطلاحات او ګړدودونه له يوبل سره توپير لري. د بېلګې په توګه؛ ښايي ډېر داسې لغاتونه او جملې په يوې ژبې کې کارېږي چې په بلې ژبې کې هغه جملې او اصطلاح ګانې شتون نه لري، نو په دې حال کې باید د ژبې له اصلي اصطلاحاتو سره سم ژباړه وشي نه دا چې يوازې د هغې ژبې لغاتونه وژباړل شي. == نظریې == === لویدیځه نظریه === د ژباړې د نظریې او عمل په اړه بحثونه لرغونو زمانو ته وررسېږي او لا یې هم د پام وړ دوام لرلی دی. لرغونو یونانیانو د مېټافرېز (تحت اللفظي ژباړې) او پارافرېز ترمنځ توپیر کاوه. دا توپیر د انګلیسي ژبې شاعر او ژباړونکي جان ډرایډن (۱۶۳۱-۱۷۰۰ ز کلونه) په کار واچاوه جان ډرایډن ژباړه په هدف وړ ژبه کې د اصلي ژبې د کارول شویو عبارتونو د معادل او مترادف موندلو د غوراوي پر مهال د افادې او جمله بندۍ د دغو دوو حالتونو د معقول ترکیب په توګه راوپېژندله. <blockquote>کله چې [کلیمې]... په رښیا هم ډېرې زړه راښکونکې وي، نو د هغوی بدلول لیکوال ځوروي. خو هغه څه چې په یوه [ژبه] کې ښکلي وي، ډېری مهال ناسم یا نادوده او ځینې مهال بې معنا کلیمې او عبارتونه لري؛ په بله وینا: دا به معقوله نه وي چې یو ژباړن د لیکوال د کلیمو په کوچنۍ محدوده کې محدود کړل شي: 'همدومره بس ده چې ژباړن داسې عبارتونه وکاروي چې معنا او مفهوم ورخراب نه کړي'.<ref name="The Translator p. 835">[[Christopher Kasparek]], "The Translator's Endless Toil", p. 83.</ref></blockquote>خو ډرایډن د "تقلید یا ورته والي" اړوند د عمل آزادۍ، لکه اقتباسي ژباړې پر خلاف خبرداری ورکړی دی او وايي: "کله چې یو انځورګر ژوند کاپي کوي... د ځانګړنو او عمومي بڼې یا څېرې د بدلون اجازه نه لري...".<ref name="Kasparek p. 84">Kasparek, "The Translator's Endless Toil", p. 84.</ref> د ژباړې د اصلي مفهوم عمومي جوړښت - معادل موندل - له هماغه راهیسې مهم دی چې سیسرو او هوراس په روم ښار کې په لومړۍ قبل المیلاد پېړۍ کې وړاندیز کړی و او د "ټکي په ټکي" (''verbum pro verbo'') ژباړې پر ضد یې ټینګ خبرداری ورکړی و.<ref name="Kasparek p. 842">Kasparek, "The Translator's Endless Toil", p. 84.</ref> ځینې مهال د تیوریکي تنوع سره سره، د لرغونې زمانې راهیسې د ژباړې واقعي کار ډېر لږ بدل شوی دی. د مسیحیت په لومړیو وختونو کې او د منځنیو پېړیو پر مهال د خورا سختې ټکي په ټکي ژباړې او په بېلابېلو زمانو (په ځانګړي ډول له کلاسیک دورې وړاندې روم او په ۱۸مه پېړۍ) کې د مطابقت ورکوونکو (adapters) څخه پرته، ژباړونکو زمینې او شرایطو ته په کتو په عمومي توګه د امکان تر کچې د معادلونو - "لغوي"، او د اړتیا په حالت کې د اصلي معنا او نورو مهمو "ارزښتونو" د تأویل یا paraphrastic په لټه کې له احتیاط څخه ډک نرمښت ښودلی دی. مهم ارزښتونه، لکه: د موسیقۍ په همغږۍ، یا په فلمونو کې د وینا د بیاني حرکتونو سره، د سبک یا سټایل او د نظم (منظومه) بڼه.<ref name="Kasparek p. 843">Kasparek, "The Translator's Endless Toil", p. 84.</ref> په عمومي توګه ژباړونکو د معنايي واحدونو (sememes) د اصلي ترتیب او د اړتیا پر مهال- د کلیمو د ترتیب د بیا تولید له لارې، په خپله د زمینې او متن د ساتلو هڅه کړې ده، او واقعي ګرامري جوړښت یې بیاځلي تعبیر او تفسیر کړی دی؛ د بېلګې په توګه، له معلوم حالت (active voice) څخه نامعلوم حالت (passive voice) ته بدلول او برعکس. د "کلیمو ثابت ترتیب لرونکو" ژبو (لکه، انګلیسي، فرانسوي، جرمني) او "د کلیمو آزاد ترتیب لرونکو" ژبو (لکه، یوناني، لاتیني، پولنډي، روسي) تر منځ ګرامري توپیرونه په دې برخه کې هېڅ خنډ نه دي. د اصلي ژبې د متن ځانګړې نحوه (جملې-جوړښت) د هدف وړ ژبې د نحوي اړتیاوو سره سم عیارېږی.<ref>Typically, [[Synthetic language|synthetic languages]].</ref><ref>Typically, [[Analytic language|analytic languages]].</ref><ref name="Kasparek p. 844">Kasparek, "The Translator's Endless Toil", p. 84.</ref> کله چې د هدف وړ په ژبه کې د اصلي ژبې اصطلاحګانې نه پیدا کېږي، نو ژباړونکي دغه اصطلاحګانې پور کوي او په دې توګه د هدف وړ ژبه لابډایه کوي. د ژبو تر منځ په ستره کچه د کالکونو او پوروېیونو د تبادلې  او له نورو ژبو څخه د راواردولو په برکت، په عصري اروپايي ژبو کې ډېر لږ داسې مفهومونه شته چې "نه ژباړل کېدونکي یا untranslatable" دي، خو ستره ستونزه بیا له فرهنګ سره د تړلیو اصطلاحګانو راژباړل دي چې د هدف وړ په ژبه کې معادل نه لري. د بشپړ پوهېدو په پار، دا ډول مسئایل باید توضیح او تفسیر شي.<ref name="Kasparek p. 845">Kasparek, "The Translator's Endless Toil", p. 84.</ref><ref>Some examples of this are described in the article, [http://www.noproblem.no/translate.html "Translating the 17th of May into English and other horror stories"], retrieved 15 April 2010.</ref> په حقیقت کې، څومره چې د دوو ژبو تر منځ یا د دوو ژبو او درېیمې ژبې ترمنځ اړیکه او راکړه ورکړه ډېره وي، همغومره د دوی تر منځ په ژباړه کې د کارېدونکي مېټافریز او پارافرېز نسبت ډېر وي. خو د کلیمو د ایکولوژیکي مناسب ځای د بدلون له امله، ځینې مهال دودیزه آرپوهه (etymology) په یوه او یا بله ژبه کې د شته معنا لپاره د یوه لارښود په توګه غلطوونکې وي. د بېلګې په توګه: د انګلیسي ژبې ''actual'' ("حقیقي") کلیمه باید د فرانسوۍ ژبې همآرې ''actuel'' ("اوسنی"، "جاري")، د پولنډۍ ژبې له ''aktualny'' ("اوسنی"، "چاری"، "موضعي"، "مهالي"، "شوني")، د سویډنۍ ژبې له ''aktuell'' ("موضعي"، "په اوسمهال کې مهم")، د روسۍ ژبې له актуальный ("بېړني"، "موضعي") او یا د هالنډۍ ژبې له ''actueel'' ("جاري") سره ګډوډه او اشتباه نه شي.<ref name="Kasparek p. 85">Kasparek, "The Translator's Endless Toil", p. 85.</ref> == سرچينې == [[وېشنيزه:ژباړه]] 1ar3xe0sps9k2fng5tly0kibkv51nvj 0 47882 364090 279652 2026-05-18T14:03:09Z -wuppertaler 39484 changed one image to show more of the city 364090 wikitext text/x-wiki '''پلانکن''' په [[الماني]] Planken) د [[لیختن اشتاین]] هیواد په [[اوبرلند]] سیمه کې پروت ښارګوټی دی. یاده سیمه ۵،۳ کیلومتره مساحت لري. {{Infobox settlement |official_name = پلانکن{{سخ}}Planken |image_photo = |other_name = |native_name = |nickname = |motto = |image_skyline = Planken. 2009-10-29 15-58-58.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = Flag_of_Planken_Liechtenstein-1.svg |flag_size = 30px |image_seal = |seal_size = |image_shield = Wappen Planken.svg |shield_size = 100px |image_blank_emblem = |blank_emblem_size = |image_map = Liechtenstein-Planken.svg |mapsize = 150px |map_caption = Eschen and its exclaves in Liechtenstein |pushpin_map = |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = LI-05 |subdivision_type = [[هیواد]] |subdivision_name = {{پرچم|Liechtenstein}} |subdivision_type1 = [[:Category:Villages of Liechtenstein|Villages]] |subdivision_name1 = [[هینترشلنبرګ]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ۵٫۳ |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = ۳۱٫۱۲٫۲۰۰۸<ref>{{de icon}} [http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember.htm 2008 Statistics for Liechtenstein]</ref> |population_footnotes = |population_note = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |population_total = ۴۲۱ |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_mi2 = |timezone = CET |utc_offset = +۱ |timezone_DST = CEST |utc_offset_DST = |latd= ۴۷ |latm= ۱۱ |lats= |latNS= N |longd= ۹ |longm= ۳۲ |longs= |longEW= E |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref></ref> tags--> |elevation_m = ۷۸۶ |elevation_ft = |postal_code_type = پُستي کوډ |postal_code = ۹۴۹۸ |area_code = ۷۰۰۶ |website = [http://www.planken.li/ www.planken.li] |footnotes = }} ==وګړي== ==انځورونه== [[دوتنه:Flag_of_Planken_Liechtenstein-1.svg]] [[دوتنه:Wappen Planken.svg]] ==کلتور== 5xhut5r01ndkv4q64wx2m81j72rbgqy 0 57718 364088 358619 2026-05-18T13:38:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364088 wikitext text/x-wiki که څه هم له دويم نړیوال جنګ څخه وروسته په جاپان کې د ښځينه وو مساوي حقوق په رسمیت پېژندل شوي وو، مګر د ښځو لپاره اقتصادي شرایط غیر متوازن پاتې شوو. د عصري پالیسۍ موندنې ښايي چې ښځينه د مورولۍ او کاري ساحو کې د ګډون لپاره تشویقول مختلطې پایلې درلودې.<ref name="nytimes-soble">{{cite news|last1=Soble|first1=Jonathan|title=To Rescue Economy, Japan Turns to Supermom|url=https://www.nytimes.com/2015/01/02/business/international/in-economic-revival-effort-japan-turns-to-its-women.html|access-date=2015-04-07|work=[[The New York Times]]|date=1 January 2015}}</ref><ref name="Borovoy">{{cite book|last1=Borovoy|first1=Amy|title=The too-good wife: alcohol, codependency, and the politics of nurturance in postwar Japan|date=2005|publisher=University of California Press|location=Berkeley, CA|isbn=0520244524}}</ref> جاپانيو ښځو په ۱۹۴۵زکال د رايې کارونې حق ترلاسه کړ. په داسې حال کې چې له هغه وخت راهیسې د جاپاني مېرمنو حالت په ثابت ډول پرمختګ کړی دی، له واده شوو مېرمنو او میندو څخه عنعنوي غوښتنې اوهیلې د هغوی د کامل اقتصادي مساوات پر وړاندې یو خنډ ذکر کولای شو. شاهي دولت په جدي ډول یوازې نارینه پرمخ وړي او یوه شهزادګۍ د یو عام سړي سره واده کوي، نو باید خپل شاهي نسب او حیثیت ترک کړی پرېږدي. <ref name="womens-vote-japan">{{cite web|title=Birth of the Constitution of Japan - Chronological Table|url=https://www.ndl.go.jp/constitution/e/etc/history02.html|website=National Diet Library, Japan|access-date=18 February 2020}}</ref><ref name="Nohara">{{cite web|last1=Nohara|first1=Yoshiaki|title=Goldman's Matsui Turns Abe to Womenomics for Japan Growth|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-01-21/goldman-s-matsui-turns-abe-to-womenomics-for-japan-growth|publisher=Bloomberg}}</ref> == کلتوري تاریخچه == په جاپاني ټولنو کې د ښځو د ګډون کچه د وخت او څو لسیزو او ټولګیو ټولنو ته په کتو سره بدلون کړی دی. په اتمه پېړۍ کې جاپان ښځينه سترواکه(امپراطوره) درلوده او په دوولسمه پېړۍ کې د (Hein) د دورې پرمهال جاپاني مېرمنو په خپل نوم د جایداد میراث امتیاز درلود. ښځو کولای شول ملکیت ولري، تعلیم وکړي، لوستې اوسي او که مجردې وي. د ژوند ملګری درلودلو اجازه هم ورکړل شوې وه. د Edo د دورې په وروستیو کې د ښځو رول کمرنګه شو. په th   ۱۷پېړۍ کې د کنفوسیوس پلوي لیکوال کاېباران ايکن (Kaibaran Ekken ) زده کړې د ښځو لپاره د سرلیک لاندې لیکلي: جاپاني مېرمنو هیلې د نوموړي پر وینا چې دا د مېرمنو حماقت دی، چې زده کړې پرځای بې باوره دي او یوازې د خپلو میړونو اطاعت کوي.  د ميجي (Meiji) د دورې په جریان کې متمدن او صنعتي کوونې د پلرونو او میړونو(خاوندانو) صلاحیت راکم کړ؛ مګر په عین حان کې د ۱۸۹۸ ز کال د (Meiji) مدني کود د ښځو قانوني حقونه رد کړل او هغوی يې یوازې د کور سرپرستۍ لپاره غوره وبللې.<ref name="Women in World History">{{cite web|title=Heroines: Heian Period (Women in World History Curriculum)|url=http://www.womeninworldhistory.com/Heian9.html|website=www.womeninworldhistory.com}}</ref><ref name="Ekken">{{cite book|last1=Ekken|first1=Kaibara|title=Onna Daigaku A Treasure Box of Women's Learning.|date=2010|publisher=Gardners Books|isbn=978-0955979675|url=https://archive.org/stream/womenwisdomofjap00kaib/womenwisdomofjap00kaib_djvu.txt}}</ref><ref name="Womeninworldhistory">[http://www.womeninworldhistory.com/WR-04.html The Meiji Reforms and Obstacles for Women Japan, 1878–1927]</ref> === سلوکي یا اخلاقي هیلې === د ۱۹۸۵ز کال په جاپان کې د کور مېرمنو سره په مرکو کې څېړونکو ومونده، چې په جاپان کې د مېرمنو اجتماعي سلوک د حیا، سپېڅلتوب، نزاکت، تفاهم او پر ځای د باور مختلفې بېلګې تعقیبوي. حیا په ورځنیو فعالیتونو او خبرو کې خاموشۍ ته وایي، په هغو کې سپېڅلتوب، شخصي ظاهري بڼه او پاک کور شامل وو.<ref name="Lebra 1985">{{cite book|last1=Lebra|first1=Takie Sugiyama|title=Japanese women : constraint and fulfillment|date=1985|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu, HI|isbn=0824810252|edition=Pbk.}}</ref> یوه بله ځانګړنه نزاکت او ادب وو.ښځو په کورنیو اصولو د مېلمنو خوشحالي غوښته. د نمونې په توګه: په هغو کې، د چایوچمتو کول او ورکول او نور ورته فعالیتونو شاملېږي. د ښځینه توب(زنانګۍ) د داخلي اخلاقو لپاره د لېبرا Lebra ځانګړې نښې  تفاهم و. د بېلګې په ډول: له ماشومانو څخه تمه کېده، چې د خپلو والدینو امرونه رد نه کړي. د مېرمنو په ځان  د باور حس وهڅول شو؛ ځکه چې اړمنې مېرمنې د نورو د اوږو بار وې. له جاپاني مېرمنو سره په دې مرکو کې  لېبرا (Lebra)) وموندل، چې نجونې د ښوونځيو اړوند د هغو فغالیتونو لپاره ګمارل کېدلې، چې هلکانو ورڅخه د تېښتې میلان درلود. د لېبرا Lebra) ) هڅې چې د انتقادي نظریو پر بنسټ وې، په ځانګړي ډول د يوې جاپانۍ مېرمنې په اقتصادي برخو يې تمرکز کاوه.<ref name="Tamanoi">{{cite journal|last1=Tamanoi|first1=Mariko Asano|title=Women's Voices: Their Critique of the Anthropology of Japan|journal=Annual Review of Anthropology|date=October 1990|volume=19|issue=1|pages=17–37|doi=10.1146/annurev.an.19.100190.000313}}</ref> که څه هم جاپان په ټولنیز ډول یوه محافظه کاره ټولنه پاتې کېږي. جاپانۍ مېرمنې او ټولنه له هغه کلیشو څخه چې د سفرونو لارښود یا بهرنیو رسنیو کې پېژندل کېدې، په بشپړه توګ متفاوت وې. په دې کلیشو کې جاپانۍ مېرمنې فرمانبردارې او په خپله خوښّه د هر ډول پريکړې کولو څخه خالي وې. يوه بله کليشه هم وه چې ښځې يوازې بايد په کور پاتې شي او په هيڅ عام او ټولنيز ژوند کې برخه نه شي اخيستلی: په حقيقت کې ډېری مېرمنې دندې لري. له ۱۵-۶۴ کلونو په عمرد مېرمنو د ګمارنې کچه ۶۹،۶ سلنه ده. (د OECD د ۲۰۱۸ کال د معلوماتو پر بنسټ).<ref>''Rethinking Japan: Social sciences, ideology & thought'', by Adriana Boscaro, Franco Gatti, Massimo Raveri, pp. 164-173</ref><ref>{{Cite web|url=http://data.oecd.org/emp/employment-rate.htm|title=Employment - Employment rate - OECD Data|website=theOECD|language=en|access-date=2019-11-03}}</ref> == د مېرمنو سیاسي حالت == په دویم نړیوال جنګ کې د جاپان د محاصرې څخه وروسته یانې ۱۹۴۲ کال کې مېرمنو ته د رايې ورکولو حق ورکړل شو. د جاپان د نوي عملي پلان له مخې دوګلاس مک ارتر (Dauglas MacArthur) د ۱۹۴۶ز په فبرورۍ کې د یو نوي اساسي قانون د مسودې امر وکړ. د دوه مېرمنو بيټي ساېروټا ګوردان (Bete Sirota Gordan) او اقتصاد پوه ايلېنر هاډلي ( Eleanor Hadley) په ګډون یوه فرعي کمېټه جوړه شوه. دا دواړه مېرمنې په اساسي قانون کې د مدني او د ښځو د حقونو اړوند برخو د لیکلو لپاره غوره شوې وې. په دې کار سره مېرمنو ته په جاپاني ټولنو کې ازادي، نارینه سره مساوات او لوړ حیثیت ورکړل شو. <ref name="NYT 20130101">{{cite news|last=Fox|first=Margalit|title=Beate Gordon, Long-Unsung Heroine of Japanese Women's Rights, Dies at 89|url=https://www.nytimes.com/2013/01/02/world/asia/beate-gordon-feminist-heroine-in-japan-dies-at-89.html?pagewanted=all&_r=0|work=The New York Times|access-date=2013-01-02|date=January 1, 2013|quote=Correction: January 4, 2013}}</ref><ref name="one">Dower, pp. 365-367</ref><ref name="Chanlett">{{cite journal|last1=Chanlett-Avery|first1=Emma|last2=Nelson|first2=Rebecca M.|title="Womenomics" in Japan: In Brief|journal=Congressional Research Service|date=2014|url=https://www.fas.org/sgp/crs/row/R43668.pdf|access-date=2021-10-30|archive-date=2021-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707054726/https://fas.org/sgp/crs/row/R43668.pdf|url-status=dead}}</ref> له جنګ څخه وروسته نورو اصلاحاتو د مېرمنو لپاره تعلیمي بنسټونه پرانېستل او هم يې د عین کار په بدل کې د عین عاید غوښتنه کوله. په ۱۹۸۶ کال کې د دندو مساوي فرصت قانون اغېزناک وګڼل شو. په قانوني ډول په ټولنیز ژوند کې  مېرمنو ته د مساویانه ګډون محدود خنډونه پاتې شول. <ref name="Economist 2015">{{cite news|last1=Economist|title=Holding back half the nation|url=https://www.economist.com/news/briefing/21599763-womens-lowly-status-japanese-workplace-has-barely-improved-decades-and-country|newspaper=The Economist|access-date=15 December 2015}}</ref><ref name="Beech">{{cite magazine|last1=Beech|first1=Hannah|title='You Mean Women Deserve Careers?' Patriarchal Japan Has Breakthrough Moment|url=http://world.time.com/2013/09/30/you-mean-women-deserve-careers-patriarchal-japan-has-breakthrough-moment/|magazine=Time|date=30 September 2013|publisher=Time Magazine|access-date=15 December 2015|archive-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218130723/http://world.time.com/2013/09/30/you-mean-women-deserve-careers-patriarchal-japan-has-breakthrough-moment/|url-status=dead}}</ref> که هم څه په ټولیز ډول د کارونو ډېروالی ، کاري ساعتونو  او په کاري ساحو کې د نارینه وو نفوذ د مېرمنو لپاره د کار فرصتونه راکم کړل. په پارلمانونو کې د ښځو په نړیواله سروې کې جاپان د ۱۸۹هېوادونو له منځه ۱۲۳ هېواد شو، سره له دې هم، چې په ۲۰۲۰ زکال د حکومت د موخې په توګه باید ۳۰٪ رسمي بنسټونه د مېرمنو وي؛ مګر له ۱۰٪  څخه کم دولتي بنسټونو کې مېرمنو کار کاوه. د Diet ښکتنۍ جرګې ٪۸ او د پورتنۍ جرګې ٪۱۹ مېرمنې وې. له ٪۱ څخه لږې مېرمنې ښاروالې وې. د هيسي( Heisei)  په دوره  ۲۱ پېړۍ کې د څو متمرکزو او مستقیمو رایو په واسطه د جاپان حکومت دې غیر مساواتو ته خپل میل ښکاره کړ او د ۲۰۱۲ زکال د کابینې د دفتر له خوا يوې ټولنپوښتنې وموندل، چې شاو خوا ٪۷۰ رايې موافقې وې، چې له نارینه وو سره امتیازي چلند کېږي.<ref name="ShinzoAbe">{{cite news|last1=Abe|first1=Shinzo|title=Unleashing the Power of 'Womenomics'|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303759604579091680931293404|website=Wall Street Journal|date=25 September 2013|publisher=Wall Street Journal|access-date=15 December 2015}}</ref><ref name="Gender Equality Bureau 1-10">{{cite web|last1=Cabinet Office|first1=Gender Equality Bureau|title=Perceptions of Gender Inequality|url=http://www.gender.go.jp/english_contents/pr_act/pub/pamphlet/women-and-men15/pdf/1-10.pdf|website=www.gender.go.jp/|publisher=Japan Cabinet Office Gender Equality Bureau|access-date=15 December 2015}}</ref> == مسلکي ژوند == په ۲۱ پېړۍ کې جاپانۍ مېرمنې د امریکايي کاریګرو مېرمنو په پرتله، په لوړ شباهت سره کار کوي، په جاپان کې د نارینه او ښځو تر منځ د عاید کچه مساوي نه ده، جاپانۍ مېرمنې د نارینه په نسبت ٪۴۰ کم عاید ترلاسه کوي او يوازي لسمه برخه اداري بنسټونه مېرمنو نیولي. په منځني ډول ښځې په لنډمهاله او له وخت وروسته دندو بوختې دي. په ۲۰۱۲ زکال کې  ٪۷۷ سلنه دا ډول دندې مېرمنو درلودې. د ښځو ترمنځ د ښځو اتحاديې د اندازې او ځواک له مخې کوچنۍ وې. د پېغلواو مېرمنو لپاره يو عام شغل، په دفترونو کې خدمت و. دا هغه ښځينه کارکوونکې وې چې د ډېرو کمو پيسو په مقابل کې يې د چای راوړلو، سکرتريت او يا کتابت په شان دندې پر مخ وړلې. <ref name="Economist">{{cite news|title=Holding back half the nation|url=https://www.economist.com/news/briefing/21599763-womens-lowly-status-japanese-workplace-has-barely-improved-decades-and-country|newspaper=The Economist|access-date=12 December 2015}}</ref><ref name="Briskin 1999">{{cite journal|last1=Briskin|first1=Linda|title=Autonomy, diversity and integration: Union women's separate organising in North America and Western Europe in the context of restructuring and globalization|journal=Women's Studies International Forum|date=1999|volume=22|issue=5|doi=10.1016/S0277-5395(99)00053-9|pages=543–554}}</ref> د جاپان يو غښتلی فرهنګ له واده څخه وروسته په کور کې د مېرمنو پاتې کېدل دي. کله چې يوه مور بايد کار وکړي، نو زیاتره د خپلو بچیانو اوخاوند له مهالوېش سره سم د ورځې يوه برخه د کم عاېد لرونکي دنده کوي. د کورنۍ او کور اړوند چارو خيال ساتل د مېرمنو يو عمده رول بلل کېږي او له کاريګرو مېرمنو هم د دې د تر سره کولو تمه کېږي. سره له دې چې په وروستيو کلونو کې د کاريګرو مېرمنو کچه زياته شوې ده، په ۲۰۱۴ز کال کې مېرمنو د جاپان ۴۲،۷ سلنه کاري ځواک جوړاوه. په جاپان کې هغه مېرمنې چې له رسمي وخت وروسته کار کوي، په خپلو کې لوړ شباهت لري او ډېری له دې مېرمنو ميندې دي. <ref name="Hendry">{{cite book|last1=Hendry|first1=Joy|title=Marriage in changing Japan : community and society|date=1986|publisher=C.E. Tuttle Co.|location=Rutland, Vt.|isbn=0804815062|edition=1st Tuttle}}</ref><ref name="Morsbach">{{cite book|last1=Morsbach|first1=Helmut|author-link1=The Couple|editor1-last=Corbyn|editor1-first=Marie|title=Aspects of Japanese Marriage|date=1978|publisher=Penguin Books|page=98}}</ref><ref name="Hirata">{{cite book|last1=Hirata|first1=Keiko|last2=Warschauer|first2=Mark|title=Japan : the paradox of harmony|date=2014|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=978-0300186079|page=49}}</ref><ref name="Nemoto">{{cite journal|last1=Nemoto|first1=Kumiko|title=Long Working Hours and the Corporate Gender Divide in Japan|journal=Gender, Work & Organization|date=September 2013|volume=20|issue=5|pages=512–527|doi=10.1111/j.1468-0432.2012.00599.x}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.FE.ZS|title=Labor force, female (% of total labor force) &#124; Data}}</ref><ref>Yu, p. 494</ref> == سرچينې او ياداښتونه == sl2ff9wljh4z879s0huo06ez110gayu 0 59524 364089 353363 2026-05-18T13:58:16Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364089 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} وینسي ډيلایټ جونز جونیر د ۱۹۳۳ز کال د مارچ په ۱۴ مه زېږېدلی. یو امریکایي ریکارډ جوړوونکی، موسیقي جوړوونکی، د ملي سندرو لیکوال، کمپوزر، د فلمونو او تلویزیوني خپرونو ترتیب کوونکی دی. په تفریحي صنعت کې د هغه 70 کلن مزل، د ۸۰ ګرامي (Grammy Award)، ۲۸ ګرامي جایزې له  نوماندۍ او په ۱۹۹۲ز کال کې د ګرامي لېجنټ جایزې سره مل و.<ref name="quincyjones.com">{{cite web|url=http://www.quincyjones.com/|title=Quincy Jones|access-date=September 27, 2014|تاريخ الأرشيف=October 20, 2012|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/|url-status=dead|خونديځ نېټه=October 20, 2012|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/}}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite news|last=Callaway|first=Sue|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/02/05/8399176/index.htm|title=Fortune test drives a Mercedes Maybach with Quincy Jones&nbsp;– February 5, 2007|work=CNN|date=January 28, 2007|access-date=July 18, 2009|archive-date=June 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627013718/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/02/05/8399176/index.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="autogenerated12">{{cite news|last=Callaway|first=Sue|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/02/05/8399176/index.htm|title=Fortune test drives a Mercedes Maybach with Quincy Jones&nbsp;– February 5, 2007|work=CNN|date=January 28, 2007|access-date=July 18, 2009|archive-date=June 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627013718/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/02/05/8399176/index.htm|url-status=dead}}</ref> جونز په فلمونو او پاپ موسیقۍ کې تر کارکولو مخکې په ۱۹۵۰مه لسیزه کې د جاز د تنظیموونکي او لارښود په توګه شهرت تر لاسه کړ. په ۱۹۶۸ زکال کې جونز او د هغه سندرې لیکونکی ملګری باب راسیل لومړني افریقایي الاصله امریکایان وو چې د بانېنګ فلم د اصلي سندرې "د مینې سترګې" په پار د يوې اکادمۍ د غوره اصلي امتیاز جایزې ته نوماند وو. جونز په ۱۹۶۷ ز کال کې د سړې وینې (کولډ بلډ/ (Cold bloodپه فلم کې د خپل کار په پار د موسیقۍ د غوره متن لیکونکي په توګه د اصلي امتیاز اکادمي جایزې ته نوماند شو او په دې توګه هغه لومړنی افریقایي الاصله امریکايی ش،و چې په یو کال کې دوه ځلې د جایزې ترلاسه کولو ته نوماند شو. جونز د مایکل جکسن درې تر ټولو بریالي البومونه تولید کړل: چې په ۱۹۷۹ کال کې له دېوال نه بهر (''Off the Wall'')، په ۱۹۸۲ ز کال کې ټرېلر(''Thriller'' ) او په ۱۹۸۷ ز کال کې د بد (''Bad'' ) البوم و. جونز په ۱۹۸۵ز کال کې د «موږ نړۍ یو» خیریه سندره ترتیب او تولید کړه، چې په اتوپيا کې یې د قحطۍ ځپلو لپاره مالي مرسته راټوله کړه. <ref name="Quincy Biography.com">{{cite web|title=Quincy Jones social activism|url=http://www.biography.com/people/quincy-jones-9357524|access-date=May 19, 2016|website=[[Biography.com]]}}</ref> په ۱۹۷۱ز کې هغه لومړنی افریقايي الاصله امریکايی شو، چې د موسیقۍ مدیر او د اکاډمۍ د جایزو لارښود مشر وټاکل شو. په ۱۹۵۵ ز کال کې هغه لومړنی افریقايي الاصله امریکايی شو چې د جان هیرشولټ اکادمۍ (Jean Hersholt Humanitarian Award) د انسان دوستۍ د جایزې ګټونکی شو. هغه د غږ له طراح او اوسکار جایزې ته له هرو اووه نوماندانو نه ډېر ځله نوماند شوی دویم افریقايي الاصله امریکايي ويلي‌ډي.بورټون (Willie D. Burton) سره تړلی و. جونز په ۲۰۱۳ز کال کې د احمد ارتګان / Ahmet Ertegun (یو ترکي الاصله امریکایی انسان دوست او ملي ترانه ویونکی) جایزې د ګټونکي په توګه له لو اډلر (Lou Adler) سره د راک او رول د پېژندل شویو څېرو تالار ته ورپېژندل شو. هغه په شلمه پېړۍ کې د هغه وخت د جاز موسیقۍ له خورا اغېزمنو موسیقي غږوونکی نه و.   <ref>{{cite web|last=Busis|first=Hillary|url=http://music-mix.ew.com/2012/12/11/rock-and-roll-hall-of-fame-rush-public-enemy/|title=Public Enemy, Rush, Heart, Donna Summer to be inducted into Rock and Roll Hall of Fame &#124; EW.com|publisher=Music-mix.ew.com|access-date=December 13, 2012|archive-date=December 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121212231710/http://music-mix.ew.com/2012/12/11/rock-and-roll-hall-of-fame-rush-public-enemy/|url-status=dead}}</ref><ref name="quincyjones.com2">{{cite web|url=http://www.quincyjones.com/|title=Quincy Jones|access-date=September 27, 2014|تاريخ الأرشيف=October 20, 2012|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/|url-status=dead|خونديځ نېټه=October 20, 2012|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/}}</ref> == لومړنی ژوند == کوینسي ډيلایټ جونز جونير د ۱۹۳۳ز کال د مارچ په ۱۴مه د شیکاګو د سویلي برخې په ایلینویزکې زېږېدلی، مور یې ساره فرانسس (Sarah Frances) د یوه بانک افیسره او د اپارتماني مجتمع مدیره وه چې په ۱۹۹۹ ز کال کې وفات شوې او پلار یې کوینسي ډیلایټ جونز (Quincy Delight Jones) د بېسبال لوبغاړی او نیمه مسلکي ترکاڼ(نجار) و چې د کېنتاکي (Kentucky) اوسېدونکی و. د جونز پلرنۍ انا د لوئیزویل (Louisville) له پخوانیو لامانو نه وه او جونز وروسته وپوهېده چې پلرنی نیکه يې ولزش(Welsh )(د انګستان یو ولایت) و. جونز په ۱۹۷۲ ز کال کې د سالټ لیک سیټي د اخرې زمانې د څېړونکو او لیکوال الکس هیلي (Alex Haley) په مرسته دا ومونده چې د جېمزلنیر (James Lanier) په ګډون د شاعر سیدني لینر له خپلوانو نه یو د هغه د مورنیو اجدادو نه دی. جونز وویل: «هغه زما د مشرې انا [یوې غلامې] نه یو ماشوم درلود او زما انا همالته [د کېنتاکي په یوه باغچه کې] زېږېدلې. موږ دا موضوع تر لنیرز، د ټینسي ویلیامز ترهمغې کورنۍ وڅارله. په دې وپوهېدو چې د لنیرمهاجر شوي نیکونه له فرانسوي هیوګنوټ (Huguenot ) (د فرانسوي ټبر نوم) نه وو چې د خپلو نیکونو په منځ کې يې درباري موسیقي غږوونکي لرل، جونز د خپلې موسیقۍ غږونې يوه برخه په هغوی پورې وتړله. <ref name="Achievement">{{cite web|title=Quincy Jones Biography and Interview|website=achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://www.achievement.org/achiever/quincy-jones/#interview}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/97/Quincy-Jones.html|title=Quincy Jones Biography (1933–)|publisher=Film Reference|access-date=July 18, 2009}}</ref><ref name="Achievement2">{{cite web|title=Quincy Jones Biography and Interview|website=achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://www.achievement.org/achiever/quincy-jones/#interview}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/8132889.stm|title=Quincy Jones on his Welsh roots|publisher=BBC|date=July 4, 2009|access-date=April 27, 2012}}</ref><ref name="QuincyJones">{{cite web|title=Quincy Jones tells of sadness at Michael Jackson's death|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/quincy-jones-tells-sadness-michael-2092261|website=walesonline|access-date=November 17, 2018|date=July 3, 2009|quote=Mr. Jones ... discovered his father was half Welsh around 15 years ago ...}}</ref><ref name="roots">{{cite web|title=Quincy Jones on his Welsh roots|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/8132889.stm|publisher=BBC|access-date=November 17, 2018|date=July 4, 2009|quote=It's a very special occasion for me because ... [it has been] discovered that my father was half-Welsh}}</ref> جونز په ۲۰۰۶ ز کال کې د  BPS (په امریکا کې د عامه نشراتي خدماتو په نوم لویه تلویزیوني او راډیويي شبکه ده) لپاره د افریقايي امریکایانو ژوند تلویزیوني خپرونه کې د خپلې  ډي ان اې ازموینه(معاینه) وکړه او نسب پېژندونکو څو څو ځله د هغه د کورنۍ تاریخچې په اړه څېړنه وکړه. د هغه له DNA نه دا څرګنده شوه چې هغه تر ډېره افریقايی دی، خو له دواړو غاړو د هغه د کورنۍ اجداد ۳۴ سلنه اروپايي نسب هم لري. څېړنو وښوده چې د پلار له طرفه د هغه ټبر انګلیسي، فرانسوي، ايټالوي او ولزي دی. د مور له خوا یې ټبر د لوېديځې او مرکزي افريقا نه، په ځانګړي ډول د کامرون (Cameroon) د ټېکار (Tikar ) له خلکو نه دی. د هغه مور هم اروپايي نیکونه لرل چې د نارینه‌وو له ډلې يې لانیر یادولی شو چې د یووالي لپاره جنګېده، دغې مبارزې هغه د تجربه لرونکو پخوانیو سرتېرو د زامنو د همتړونۍ(کنفدرالي) سازمان (Sons of Confederate Veterans) د غړیتوب وړ وګرځاوه. د هغه له اناګانو نه یوه د ولسمشر جورج واشنګټن خور بيټي واشنګټن لوئیس (Betty Washington Lewis) وه. <ref>{{cite news|url=http://www.visitzambia.co.zm/eng/news/news/zambia_tourism_news_archives/new_dna_test_results_trace_oprah_winfrey_s_ancestry_to_liberia_zambia|title=New DNA test results trace Oprah Winfrey's ancestry to Liberia/Zambia|work=Zambia News|date=February 6, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173641/http://www.visitzambia.co.zm/eng/news/news/zambia_tourism_news_archives/new_dna_test_results_trace_oprah_winfrey_s_ancestry_to_liberia_zambia|archive-date=July 18, 2011|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.genealogymagazine.com/quincyjones.html|title=Some Notes on Quincy Jones's Roots|work=Genealogy Magazine|date=March 14, 1993|access-date=March 31, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414215638/http://www.genealogymagazine.com/quincyjones.html|archive-date=April 14, 2012|df=mdy-all}}</ref> د جونزکورنۍ د لوی مهاجرت پر مهال شیکاګو ته کډه شوه. جونز د لویډ (Lloyd) په نوم یو کشری ورور درلود چې د خپل مرګ تر ورځې (۱۹۹۸) یې د سيټایل ښار په کومو(KOMO) تلویزیون کې د انجینر په توګه دنده تر سره کړه. جونز د خپلې مخامخ ګاونډۍ لوسي جکسون (Lucy Jackson) او خپلې مور په واسطه چې تل به یې مذهبي سندرې ویلې، له موسیقۍ سره اشنا(بلد) شو. کله چې جونز د پنځو یا شپږو کلونو و، جکسون د دروازې په څنګ کې ګام په ګام پيانو غږوله او هغه به د دېوال تر شا ورته غوږ نیولی و. لوسي هغه یوه ورځ د پیانو غږولو ته بللی و، کله چې هغه واورېده، نو لوسي ونه شو کولی چې هغه له پيانو نه لرې کړي. <ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/quincy-jones/the-story-of-an-american-musician/636/|title=Quincy Jones: The Story of an American Musician|date=June 22, 2005|publisher=PBS|access-date=September 27, 2014}}</ref> کله چې جونز زلمی و، د هغه مور په شېزوفرینیک(schizophrenic ) (یو ډول اروايي ناروغي) اخته شوه او رواني مرکز ته ولېږل شوه. پلار يې له مور نه طلاق واخیست او له الورا جونز سره یې واده وکړ، هغه د وېمونډ، ترزا او کاترین په نوم درې ماشومان لرل. وروسته الورا او کوینسي په ګډه د درې ماشومانو څښتن شول: چې جانت، مارګي او ريچارډ نومېدل. جونز او کورنۍ يې په ۱۹۴۳ ز کال کې د واشنګټن برمېرټون ښار ته کډه شول او هلته يې پلار د جنګ پرمهال د پوګېټ سونډ (Puget Sound) په نوم د سمندري ځواکونو د بېړۍ جوړولو په یوه فابریکه کې  دنده ترلاسه کړه. تر جګړې وروسته یې کورنۍ سيتایل ښار ته لاړه او هلته جونز د ګرافېلډ په عالي لېسه کې شامل شو. په لېسه کې هغه د ټرامپېټ (د موسیقۍ آله) د غږوونکي او تنظیموونکي په توګه خپلو مهارتونو ته وده ورکړه. چارلس ټایلر يې ټولګیوال و چې ساکسیفون (د موسیقۍ آله) یې غږاوه، مور یې اېولين ‌بانډي د سيټایل د جازموسیقۍ ډلې له مشرانو نه وه. جونز او ټایلر د موسیقۍ غږول یو ځای پيل کړل او په څوارلس کلنۍ کې يې د نېشنل ريزيرف (National Reserve) له ډلې سره موسیقي وغږوله. جونز وویل په یو کوچني ښار کې له لویېدلو سره یې د موسیقي په برخه کې ډېره تجربه ترلاسه کړې، ځکه له دې حالت پرته به هغه له ډېرو سیالانو سره مخامخ و.   <ref name="Catholic">{{cite web|url=http://www.catholic.org/hf/faith/story.php?id=29386&page=4|title=Paul De Barros, "From his Great Depression childhood in Seattle, Quincy Jones dared to dream"|website=Catholic.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029184034/http://www.catholic.org/hf/faith/story.php?id=29386&page=4|archive-date=October 29, 2013|url-status=dead|access-date=September 27, 2014}}</ref><ref name="seattle_times_20070325">{{Cite news|first=Jim|last=Brunner|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2003634951_jones25m.html|title=Federal bench nominee Jones wins high praise from both parties|work=[[The Seattle Times]]|date=March 25, 2007|access-date=July 16, 2011}}</ref> جونز په څوارلس کلنۍ کې ۱۶ کلن رې چارلس ته ځان وروپېژنده، ځکه هغه یې په بلاک اېلکس کلب (Black Elks Club) کې د لوبېدو په حال کې لیدلی و. جونز له چارلس نه د هغه د موسیقۍ د مسلک د لومړني الهام ورکوونکي په توګه یادونه کوي او دې ټکي ته هم اشاره کوي چې چارلس د موسیقۍ په برخه کې د خپلو موخو له ترلاسه کولو سره په خپلې ناتوانۍ (ړوندوالي) برلاسی شو. هغه د خپلې کورنۍ د یوه موټي ساتلو په برخه کې د خپل پلار د مینې ځواک او کاري اخلاقو ته کرېډیت(امتیاز) ورکړ.  یو ځل یې وویل چې پلار يې یو قافیه لرونکی شعار درلود: «کله دې چې یو تازه کار پيل کړ ،هېڅکله يې مه پرېږده، تر هغو دې چې پای ته نه وي رسولی. کار که لوی وي يا کوچنی په ښه توګه یې ترسره کړه، یا یې بیخي مه ترسره کوه.» جونز په ۱۹۵۱ ز کال کې د سیټایل پوهنتون تحصیلي بورس ترلاسه کړ، چېرې چې هغه ځوان کلېنټ اېسټوډ (د موسیقۍ له پېژندل شویو څېرو نه و) د پوهنتون د موسیقۍ په ډله کې د موسیقۍ غږولو په حال کې وليده. تر یو سمستر وروسته جونز په بل بورس د بوستون ښار د برکلي د موسیقۍ پوهنتون ته ولاړ. کله یې چې په برکلي کې زده‌کړې کولې، په لزي اورتس بار او ګریل (Izzy Ort's Bar & Grille) کې يې له بوني کمپبېل او پرېستون یندیفورډ (Bunny Campbell and Preston Sandiford) سره موسیقي وغږوله، چې هغه د خپلې موسیقۍ په برخه کې د خورا اغېزناکو څېرو په توګه یاد کړي. هغه د یو سفر په لړ کې د موسیقۍ د یوې ډلې له مشر ليونل هيمپتون (Lionel Hampton) سره ولیدل او د ټرومپېټ او پيانو د غږوونکي او تنظیموونکي په توګه يې د کار وړاندیز ترلاسه کړ، چې په پایله کې هغه خپلې زده‌کړې پرېښوې او په خپل مسلک کې يې کار پيل کړ. هغه له هيمپتون سره پر سړک د یوې سندرې د تنظیمولو ننداره وړاندې کړه. هغه نیویارک ته ولاړاو هلته یې د خپلو نږدې ملګرو سارا وان (Sarah Vaughan)، دیناواشنګټن (Dinah Washington)، کنت بیسي (Count Basie)، ډک‌الینګتون (Duke Ellington)، جېن‌کروپا (Gene Krupa) او رې‌چارلس (Ray Charles) له خوا د تنظیماتو د لیکلو ازاد ماموریت ترلاسه کړ. <ref name="Catholic2">{{cite web|url=http://www.catholic.org/hf/faith/story.php?id=29386&page=4|title=Paul De Barros, "From his Great Depression childhood in Seattle, Quincy Jones dared to dream"|website=Catholic.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029184034/http://www.catholic.org/hf/faith/story.php?id=29386&page=4|archive-date=October 29, 2013|url-status=dead|access-date=September 27, 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Quincy Jones: Seattle's Own Music Man|url=http://northwestprimetime.com/news/2013/sep/01/quincy-jones/|access-date=July 8, 2014|publisher=Northwest Prime Time|date=September 1, 2013}}</ref><ref>{{cite book|last1=Feist|first1=Jonathan|title=Masters of Music: Conversations with Berklee Greats|date=1999|publisher=Berklee Press|isbn=9780634006425|page=177|url=https://books.google.com/books?id=9nrM5F_9kboC&pg=PA177}}</ref> == سرچینې == svo17mromk9swl96g6ps8rbqmgh95rr 0 61847 364086 361264 2026-05-18T13:06:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364086 wikitext text/x-wiki چیکوسلواکيا يا چيک او سلواکيا، په منځنۍ اروپا کې یو خپلواک هېواد و، کوم چې په ۱۹۱۸ز کال کې جوړ شوی و، دا هغه مهال و کله چې دې هېواد له اتريش-هنګري څخه خپلواکي اعلان کړه. په ۱۹۳۸ز کال کې، د مونيخ له تړون وروسته، «سوډټنلينډ» د المان برخه وګرځېده، په داسې حال کې چې دې هېواد د هنګري او پولنډ په وړاندې نورې سيمې له لاسه ورکړې. د ۱۹۳۹ او ۱۹۴۵ز کلونو تر منځ د دې دولت شتون له منځه ولاړ، ځکه چې سلواکيا خپلواکي اعلان کړه او د پايلې په توګه په ختيځ کې پاتې سيمې د هنګري برخه شوې، په داسې حال کې چې په پاتې چيک سيمو کې «بوهيميا» او «موراويا» د المان تحت الحمايه اعلان شوې. د ۱۹۳۹ز کال په اکتوبر کې، د دويمې نړیوالې جګړې له پيل سره سم، د پخواني چيکوسلواکيا ولسمشر «ايډوارډ بينيس» په تبعید کې حکومت جوړ کړ او له متحدینو څخه يې د رسميت پېژندلو غوښتنه وکړه. له دويمې نړيوالې جګړې وروسته، د ۱۹۳۸ز کال څخه مخکې چیکوسلواکيا بيا جوړ شو، له «کارپتهين روتهينيا» پرته، کوم چې د شوروي اوکراين برخه وګرځېده (د شوروي اتحاد يو جمهوريت). له ۱۹۴۸ څخه تر ۱۹۸۹ز کال پورې، چيکوسلواکيا د ختيځ بلاک برخه وه چې اقتصاد يې د مرکز په واک کې و. د دې هېواد اقتصادي حيثيت په ۱۹۴۹ز کال کې د «کمنکن» (د دوه اړخيز اقتصادي همکارۍ شورا) په غړيتوب او په ۱۹۵۵ز کال د وارسا تړون کې د هېواد په دفاعي حيثيت سره رسميت پيدا کړ. په ۱۹۶۸ز کال کې د سياسي ازادۍ پړاو، کوم چې د پراګ د پسرلي په نوم پېژندل کېږي، په تاوتریخوالي سره پای ته ورسېد، کله چې شوروي اتحاد د وارسا تړون د ځينو نورو هېوادونو په مرسته پر چیکوسلواکيا بريد وکړ. په ۱۹۸۹ز کال کې، کله چې مارکسيستي-لينني حکومتونه او کمونست په ټوله مرکزي اروپا کې د ختمېدو په لور روان وو، چیکوسلواکيانو د ۱۹۸۹ز کال د نومبر په اولسمه نېټه په «ويلويټ انقلاب» کې خپل سوسيال حکومت په سوله ييز ډول له واکه لرې کړ او د چمتوالي له پړاو وروسته يې د دولت له خوا د نرخونو مديريتونه له منځه يوړل. په ۱۹۹۳ز کال کې، چیکوسلواکيا په دوه خپلواکو هېوادونو ووېشل شو چې يو يې چيک جمهوريت او بل يې سلواکيا شو.<ref name="covenant">{{cite web|title=THE COVENANT OF THE LEAGUE OF NATIONS.|url=http://avalon.law.yale.edu/imt/parti.asp|access-date=12 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520113738/http://avalon.law.yale.edu/imt/parti.asp|archive-date=20 May 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref><ref>{{citation|last=Roach|first=Peter|year=2011|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|edition=18th|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-15253-2}}</ref><ref name="KulturaSlova">{{cite web|url=http://juls.savba.sk/ediela/ks/1990/6/ks1990-6.lq.pdf|title=Ján Kačala: Máme nový názov federatívnej republiky (The New Name of the Federal Republic), In: Kultúra Slova (official publication of the Slovak Academy of Sciences Ľudovít Štúr Institute of Linguistics) 6/1990 pp. 192–197|access-date=5 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819043026/http://juls.savba.sk/ediela/ks/1990/6/ks1990-6.lq.pdf|archive-date=19 August 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{IPA-cs|ˈtʃɛskoslovɛnsko}}, {{IPA-sk|ˈtʂeskɔslɔʋenskɔ}}.</ref><ref>{{cite web|title=Milestones: 1961–1968 – Office of the Historian|url=https://history.state.gov/milestones/1961-1968/soviet-invasion-czechoslavkia|website=history.state.gov|access-date=27 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=office|first=Kafkadesk Prague|date=2018-10-30|title=Why did Czechoslovakia break up? - Kafkadesk|url=https://kafkadesk.org/2018/10/30/why-did-czechoslovakia-break-up/|access-date=2021-09-28|website=kafkadesk.org|language=en-GB|archive-date=2022-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210160835/https://kafkadesk.org/2018/10/30/why-did-czechoslovakia-break-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Engelberg|first=Stephen|date=1993-01-01|title=Czechoslovakia Breaks in Two, To Wide Regret|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1993/01/01/world/czechoslovakia-breaks-in-two-to-wide-regret.html|access-date=2021-09-28|issn=0362-4331}}</ref> == ځانګړتياوې == '''د دولت بڼه''' * ۱۹۱۸-۱۹۳۸: ديموکراتيک جمهوريت چې «توماس ماشاريک» پر مخ وړ.<ref>{{cite web|title=16. Czechoslovakia (1918–1992)|url=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/czechoslovakia-1918-1992/|website=uca.edu|access-date=27 January 2021|archive-date=7 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107172816/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/czechoslovakia-1918-1992/|url-status=dead}}</ref> * ۱۹۳۸-۱۹۳۹: په ۱۹۳۸ز کال کې د نازي المان له خوا د «سوډيټنلينډ» له تر لاسه کولو وروسته، دا سيمه کرار کرار په يوه دولت بدله شوه، په کوم کې چې چیک، سلواک او روتينياي برخو تر منځ سستې اړيکې موجودې وې. سويلي سلواکيا او «کارپيتين روتينيا» يوه تړانګه خپله کړه او «زاولزي» سيمه پولنډ له ځانه سره ضميمه کړه. * ۱۹۳۹-۱۹۴۵: د دولت پاتې برخه په ټوټو ټوټو ووېشل شوه او د بوهيميا او موراويا او سلواک جمهوريت په تحت الحماية تر منځ ووېشل شوې، په داسې حال کې چې د «کارپتين روتينيا» پاتې برخه هنګري اشغال کړه. په لندن کې په تبعيد کې يو حکومت بيا هم خپل وجود ته دوام ورکړ، انګلستان، متحده ايالاتو او د هغوی متحدانو يې ملاتړ کاوه؛ په شوروي اتحاد د المان له بريد وروسته، شوروي اتحاد هم په رسميت پېژندلی و. چيکوسلواکيا د ملګرو متلونو په اعلان عمل وکړ، او دا هېواد د ملګرو ملتونو بنسټګر غړی و. * ۱۹۴۶-۱۹۴۸: دا هېواد د يو ايتلافي حکومت له خوا اداره کېدو چې د لومړي وزير او کورنيو چارو د وزير په ګډون يې کمونیست وزيران هم درلودل. «کارپتين روتينيا» شوروي اتحاد ته وسپارل شو. * ۱۹۴۸-۱۹۸۹: دا هېواد د شوروي اتحاد تر واکمنۍ لاندې په داسې حال کې چې اقتصادي واک يې له مرکز سره و، يو مارکسستي-لينني هېواد وګرځېد. په ۱۹۶۰ز کال کې، دا هېواد په رسمي ډول يو ټولنپال جمهوريت شو، د چيکوسلواکيه سوسيال (ټولنپال) جمهوریت. دا هېواد خلپواک خو د شوروي اتحاد تر نفوذ لاندې و. * ۱۹۸۹-۱۹۹۰: چيکوسلواکيا په رسمي ډول يو فدرالي جمهوريت شو چې له چيک ټولنپال جمهوريت او سلواک ټولنپال جمهوريت څخه جوړ و. د ۱۹۸۹ز کال په وروستيو کې، د «ويلويټ یا بنفشي» انقلاب پر مهال کمونستي حکومت پای ته ورسېد، له کوم څخه وروسته چې يو ځل بيا ديموکراتيک پارلماني جمهوريت په کې رامنځته شو.<ref name="czechuniversities.com">{{cite web|title=A Brief History of the Czech Republic – Live & Study – Czech Universities|url=https://www.czechuniversities.com/article/a-brief-history-of-the-czech-republic|website=www.czechuniversities.com|access-date=27 January 2021}}</ref> * ۱۹۹۰-۱۹۹۲: له «ويلويټ» انقلاب ډېر ژر وروسته، د دې هېواد نوم چيک او سلواک فدراتيف جمهوريت کېښودل شو چې له چيک جمهوريت او سلواک جمهوريت (سلواکيا) څخه جوړ و، تر دې چې د ۱۹۹۳ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه په سوله ييز ډول منحل شو.<ref name="czechuniversities.com" /> '''ګاونډيان'''<ref>{{cite web|title=Czechoslovakia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/czechoslovakia|website=www.jewishvirtuallibrary.org|access-date=27 January 2021}}</ref> * اتريش ۱۹۱۸-۱۹۳۸، ۱۹۴۵-۱۹۹۲ * المان (دواړه پخواني، لويديخ المان او ختيځ المان، د ۱۹۴۹ او ۱۹۹۰ز کلونو تر منځ د دې هېواد ګاونډيان وو) * هنګري * پولنډ * رومانيا ۱۹۱۸-۱۹۳۸ * شوروي اتحاد ۱۹۴۵-۱۹۹۱ * اوکراين ۱۹۹۱-۱۹۹۲ (تر ۱۹۹۱ز کال پورې د شوروي اتحاد غړی) '''جغرافيايي ځانګړتياوې''' دې هېواد په عام ډول غیر منظمې سيمې درلودې. لويديځه سيمه يې د شمال مرکزي اروپايي لوړو ځمکو برخه وه. ختيځه سيمه يې د «کارپيتين» غرونو شمالي برخه او «ډينوب» سمندر د ډنډ په ځمکو مشتمله وه. '''اقليم''' هوا يې يو څه يخه (ژمنۍ) او يو څه توده (دوبي) لرونکې ده. له لويديځ څخه پرې د اتلانتيک بحر، له شمال څخه پرې بالټک سمندر او له سويل څخه پرې د مديترانې بحېره اغېز لري. قاره يي هوا نه لري. == نومونه == * ۱۹۱۸-۱۹۳۸: چيکوسلواک جمهوریت (لنډيز يې په دې ډول و ČSR)، يا په ۱۹۲۰ز کال کې د نوم له رسمي کېدو مخکې چيکوسلواکيا، همدا راز د چيکو سلواکيا يا چيکو-سلواک دولت په نوم هم پېژندل کېدو<ref>{{cite web|url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/spellczechoslovakia.html|title=Czecho-Slovakia or Czechoslovakia|access-date=29 March 2009|last=Votruba|first=Martin|work=Slovak Studies Program|publisher=University of Pittsburgh|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015043127/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/spellczechoslovakia.html|archive-date=15 October 2013}}</ref> * ۱۹۳۸-۱۹۳۹: چيکو سلواک جمهوريت، يا چيکو سلواکيا * ۱۹۴۵-۱۹۶۰: چیکوسلواک جمهوريت (ČSR)، يا چيکوسلواکيا * ۱۹۶۰-۱۹۸۹: چيکو سلواک ټولنپال جمهوريت (ČSSR)، يا چيکوسلواکيا * ۱۹۹۰-۱۹۹۲: چيک او سلواک پدراتيف جمهوريت (ČSFR)، يا چيکو سلواکيا == تاریخ == === منشاً === دا سيمه د اوږدې مودې لپاره د اتريش-هنګري سترواکۍ يوه برخه وه، تر دې چې د لومړۍ نړيوالې جګړې په پای کې دا سترواکي ونړېده. «توماس ګاریک ماساريک» (۱۸۵۰-۱۹۳۷) د نوي دولت بنسټ ايښی و، چا چې د ۱۹۱۸ز کال د نومبر له څوارلسمې نېټې د ۱۹۳۵ز کال د ديسمبر تر څوارلسمې نېټې د ولسمشر په توګه خدمات وړاندې کړل. د هغه نژدې متحد «ايډوارډ بينيس» (۱۸۸۴-۱۹۴۸) د هغه ځای ناستی شو.<ref>{{cite AV media|year=1933|title=Czechs Celebrate Republic's Birth, 1933/11/06 (1933)|url=https://archive.org/details/1933-11-06_Czechs_Celebrate_Republics_Birth|publisher=[[Universal Newsreel]]|access-date=22 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407122843/https://archive.org/details/1933-11-06_Czechs_Celebrate_Republics_Birth|archive-date=7 April 2014}}</ref> د چيک ملتپالنې رېښې تر نولسمې پېړۍ پورې رسېږي، کله چې د فلکياتو او زده کړې پوهان له رومانيت څخه اغېزمن شول، د چيک په خلکو کې يې چيکي ژبې وياړ ته وده ورکوله. د نولسمې پېړۍ په دويمه نيمايي کې ملتپالنه يو ولسي خوځښت وګرځېد.د اتريش واکمنۍ لاندې په سياسي ژوند کې د برخې اخستو څخه د محدودو فرصتونو څخه په ګټې اخستنې سره، د تاريخ پوه «فرانتيشک پالاکي» (۱۷۹۸-۱۸۷۶) په څېر مشرانو د بېلا بېلو هېوادپالو، د خپلې مرستې سازمانونو بنسټ کېښود، ، چا چې له خپلواکۍ مخکې خپلو ډېرو هېوادوالو ته په شریک ژوند کې د ګډون فرصت ورکړ. «پالاکي» د اتريشي-سلواکيت ملاتړ وکړ او د سره بیا منظميدو او فدرالي اتريشي سترواکۍ لپاره يې کار وکړ، کوم به چې د روسي او الماني ګواښونو څخه د مرکزي اروپا هغه خلکو خوندي کړي چې په سلواکي ژبه خبرې کوي. د اتريش-هنګري په داخل کې د جمهوري سمونونو او چيک خپلواکۍ ملاتړ «مساريک» دوه ځله د «ريخسراټ» (د اتريش پارلمان) لپاره وټاکل شو، په لومړي ځل له ۱۸۹۱ څخه تر ۱۸۹۳ پورې د ځوان چيک ګوند لپاره او دويم ځل له ۱۹۰۷ څخه تر ۱۹۱۴ز کال پورې د چيک  ريالسټ ګوند لپاره، د کوم بنسټ چې هغه په ۱۸۸۹ز کال کې له «کيرل کرام» او «جوزف کيزل» سره يو ځای ايښی و. د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال يو شمېر چیکيانو او سلواکيانو، د چيکوسلواک عسکري غونډ، په فرانسې او ايټاليه کې له متحدینو سره جنګونه وکړل. په داسې حال کې چې غټ شمېر يې د اتريش سترواکۍ څخه د چيکوسلواکيا د ازادۍ لپاره د هغې د ملاتړ په بدل کې روسيې ته وتښتېدل. د لومړۍ نړيوالې جګړې په پيليدو سره، «مساریک» له سلواکيا سره يو ځای د چيک د ازادۍ لپاره کار پيل کړ. له «ايډوارډ بينيس» او «ميلان راسټيسلاو سټيفانک» سره يو ځای «مساريک» د يو شمېر لويديځو هېوادونو څخه ليدنه وکړه او د اغېزناکو مبلغينو ملاتړ يې تر لاسه کړ. چيکوسلواک ملي شورا يو مهم سازمان و، کوم چې د چیکوسلواک دولت غوښتنې مخ په وړاندې يوړې.<ref>PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 str., vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, {{ISBN|978-80-87173-47-3}}, pp. 8 – 52, 57 – 120, 124 – 128, 140 – 148, 184 – 190</ref><ref>Z. A. B. Zeman, ''The Masaryks: The Making of Czechoslovakia'' (1976)</ref><ref>{{Cite journal|last=Fenwick|first=Charles G.|date=1918|title=Recognition of the Czechoslovak Nation|url=https://www.jstor.org/stable/1945847|journal=The American Political Science Review|volume=12|issue=4|pages=715–718|doi=10.2307/1945847|jstor=1945847|issn=0003-0554}}</ref> == سرچينې == ehzx2jqnx5vt0jgkbqahxygvu0reeva 0 64076 364085 336429 2026-05-18T12:55:46Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364085 wikitext text/x-wiki څارنه د معلوماتو راټولولو، نفوذ کولو، اداره کولو يا لارښوونې په موخه د کړو وړو، زياتو فعاليتونو يا معلوماتو څارنې ته وايي. دا چاره د د څار کمرو “CCTV” يا د انټرنيټ په څېر په برېښنايي ډول د لېږدول شويو معلوماتو د پرېکون په څېر برېښنايي وسايلو پر مټ له لرې واټن څخه کتنه رانغاړلی شي. څارنه د انساني استخباراتو په واسطه د معلوماتو راټولولو او د پوستې په څېر ساده تخنيکي لارې چارې هم رانغاړلی شي. <ref>{{cite book|last1=Lyon|first1=David|title=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|date=2001|publisher=Open University Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-335-20546-2}}</ref><ref>{{cite book|last1=Monahan|first1=Torin|last2=Murakami Wood|first2=David|title=Surveillance Studies: A Reader|date=2018|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=9780190297824}}</ref> څارنه د اتباعو له لورې د خپلو ګاونډيانو د خوندي کولو په موخه او د حکومتونو له لورې د جاسوسۍ، د جرم د مخنيوي، د يو بهير، شخص، ډلې يا څيز د خونديتوب يا د جرم د پلټنې په ګډون د استخباراتي معلوماتو راټولولو په موخه کارول کېږي. څارنه د جرمي سازمانونو له لورې د جرمونو د پلان کولو او تر سره کولو لپاره او د سوداګريو له لورې د مجرمانو، د خپلو سيالانو، عرضه کونکو يا پېرودونکو په اړه د معلوماتو راغونډولو لپاره هم تر سره کېږي. هغه مذهبي سازمانونه هم ښايي څارنه وکړي، چې د عقيدې د خرابولو او بدعت د موندلو دنده لري. مميز مامورين هم يو ډول څارنه تر سره کوي. <ref>{{cite book|last1=Greenleaf|first1=Richard E.|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|editor1-last=Perry|editor1-first=Mary Elizabeth|editor2-last=Cruz|editor2-first=Anne J.|title=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|url=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|series=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|volume=24|location=Berleley|publisher=University of California Press|date=2018|page=260|isbn=9780520301245|access-date=14 March 2020|quote=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cardwell|first1=Harvey|title=Principles of Audit Surveillance|url=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|publisher=R.T. Edwards, Inc.|date=2005|page=102|isbn=9781930217133|access-date=14 March 2020|quote="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."}}</ref> د څارنې يوه اړخيزه يا ضمني ګټه دا ده، چې په نامتوازن ډول د خلکو محرميت باندې تېری کولی شي او زياتره وختونه پرې د مدني ازاديو د فعالانو له لورې نيوکه کېږي. ازادي غوښتونکې ديموکراسۍ ښايي هغه قوانين ولري، چې د څارنې د حکومتي او خصوصي کارونې ته د بريد ټاکلو هڅه کوي، په داسې حال کې چې مستبد حکومتونه د څارنې اړوند خورا لږ کورني بنديزونه لري. <ref>{{Cite magazine|last=Stallman|first=Richard M.|url=https://www.wired.com/2013/10/a-necessary-evil-what-it-takes-for-democracy-to-survive-surveillance/|title=Stallman: How Much Surveillance Can Democracy Withstand?|date=2013-10-14|magazine=Wired|access-date=2020-04-15|issn=1059-1028}}</ref> جاسوسي د پېژندنې يا تعريف له مخې پټه او په طبيعي ډول د کتل شوې ډلې يا ګوند د اصولو له مخې ناقانونه ده، په داسې حال کې چې د څارنې زياتره ډولونه ښکاره دي او قانوني ګڼل کېږي. داسې برېښي چې نړيواله جاسوسي په ټولو هېوادونو کې عامه ده.  <ref>{{Cite journal|title=The Psychology of Espionage|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol-61-no-2/pdfs/psychology-of-espionage.pdf|journal=The Psychology of Espionage|access-date=August 4, 2020|archive-date=November 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040321/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol-61-no-2/pdfs/psychology-of-espionage.pdf|url-status=dead|archivedate=November 9, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109040321/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol-61-no-2/pdfs/psychology-of-espionage.pdf}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Unresolved Equation of Espionage and International Law|url=https://repository.law.umich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1170&context=mjil|journal=The Unresolved Equation of Espionage and International Law}}</ref> == لارې چارې == === کمپيوټر === د کمپيوټري څارنې ډېری برخه انټرنيټ کې د معلوماتو او د اړيکو د لېږد رالېږد څارنه شامله ده. په متحده ايالتونو کې د بېلګې په ډول د قانون د پلي کولو قانون لپاره د اړيکو د مرستې ادارې “Communications Assistance For Law Enforcement Act” تر مشرۍ لاندې له ټولو تيليفوني اړيکو او پراخه انټرنيټي اړيکو (برېښناليک، د وېب له لارې اړيکه، ناڅاپي پيغام لېږدونه او داسې نور) څخه غوښتل کېږي، چې د فدراي قانون د پلي کونکو استازوليو په واسطه بايد د ازادانه او پر وخت ارزونې لپاره د لاسرسي وړ وي. <ref name="eff-calea-archive">{{cite web |title=CALEA Archive – Electronic Frontier Foundation |url=http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503035053/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |archive-date=May 3, 2009 |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website) |df=mdy-all}}</ref><ref name="eff-calea-summary">{{cite web |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |url=https://www.eff.org/issues/calea |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="eff-calea-faq">{{cite web |date=2007-09-20 |title=CALEA: Frequently Asked Questions |url=https://www.eff.org/pages/calea-faq |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="sciam-internet">{{cite news|url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping|title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping|last=Diffie|first=Whitfield|author2=Susan Landau|date=August 2008|work=Scientific American|access-date=March 13, 2009}}</ref> انټرنيټ کې د انساني پلټونکو لپاره خورا ډېر معلومات شته، چې په لاسي ډول د ټولو له لارې لټون وکړي. د همدې له امله د انټرنيټي څارنې په خپل سر چلېدونکي يا اتومات کمپيوټرونه په پراخه کچه انټرنيټي اړيکې چاڼوي، چې موخه يې انساني پلټونکو ته د هغو اړيکو ورپېژندل يا يې په اړه راپور ورکول دي، چې په زړه پورې يا شکمنې ګڼل کېږي. دا بهير د ځانګړو سببي ويوکو يا عبارتونو، د ځانګړو او بېلابېل ډول وېب سايټونو د کتنې يا له شکمنو اشخاصو يا ډلو سره د برېښناليک يا پر ليکه خبرو اترو له لارې د اړيکې نيولو په نښه کولو سره تنظيمېږي. د “NSA”، FBI او د تازه له منځه تللو معلوماتو د پوهاوي دفتر “Information Awareness Office” په څېر استازوليو له لورې د “Carnivore”، “Naruslnsight” او “ECHELON” په څېر سيستمونو د جوړولو، پېرلو، پلي کولو او عملي کولو په موخه هر کال بيليونونه ډالر لګول کېږي، چې موخه يې د يادو سيستمونو پر مټ يوازې د هغو معلوماتو رابرسېره لپاره د دې ټولو معلوماتو ژباړه او شننه ده، چې د قانوني پلې کولو او استخباراتي استازوليو لپاره ګټور دي. <ref name="usatoday-chatroom">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm|title=Government funds chat room surveillance research|last=Hill|first=Michael|date=October 11, 2004|agency=Associated Press|newspaper=USA Today|access-date=March 19, 2009}}</ref><ref name="zdnet-fbi">{{cite news|url=http://www.zdnet.com/news/fbi-turns-to-broad-new-wiretap-method/151059|title=FBI turns to broad new wiretap method|last=McCullagh|first=Declan|date=January 30, 2007|work=ZDNet News|access-date=September 26, 2014}}</ref> کمپيوټرونه د څارنې نښه ځکه کېدلی شي، چې شخصي معلومات په کې زېرمه شوي دي. که چېرې يو څوک په کمپيوټر کې د اف بي ای د “Magic Lantern” او “CIPAV” په څېر نرمغالو د فعالولو وړتيا ولري، نو په اسانۍ سره کولی شي د دې معلوماتو بې اجازې لاسرسی تر لاسه کړي. دا ډول نرمغالی په فزيکي ډول يا له لرې څخه هم لګول (فعال) کېدلی شي. د کمپيوټري څارنې يوه بله بڼه د “van Eck phreaking” په نوم پېژندل کېږي، چې له سلګونو متره لرې واټن څخه د معلوماتو راويستلو په موخه له کمپيوټري وسيلو څخه د الکترومقناطيسي [څپو] خپرېدنې لولي. “NSA” نرمغالی د “Pinwale” په نوم يو ډيټابېس چلوي، چې هم د امريکايي او هم د باندنيو اتباعو د برېښناليکونو پراخه شمېر زېرمه او لړيال (لېست) کوي. د دې تر څنګ “NSA” د “PRISM” په نوم يو پروګرام پر مخ وړي، چې د معلوماتو کيندلو هغه سيستم دی، چې متحده ايالتونو ته د تيکنالوژيکي شرکتونو معلوماتو ته مستقيم لاسرسي ورکوي. دې معلوماتو ته د لاسرسي له لارې حکومت د دې وړتيا لري، چې د پلټلو تاريخچه، برېښناليکونه، زېرمه شوي معلومات، په ژوندۍ بڼه خبرې اترې، د فايل لېږدونې او نور ډېر څه تر لاسه کړي. دې خپرونې د څارنې او محرميت په برخو کې په ځانګړي ډول د متحده ايالتونو د اتباعو له خوا ستر جنجالونه رامنځته کړل. <ref name="teen-busted-in-wired">{{cite magazine|url=https://www.wired.com/politics/law/news/2007/07/fbi_spyware|title=FBI's Secret Spyware Tracks Down Teen Who Made Bomb Threats|date=July 18, 2007|magazine=Wired Magazine}}</ref><ref name="emr">{{cite journal|author=Van Eck, Wim|title=Electromagnetic Radiation from Video Display Units: An Eavesdropping Risk?|journal=Computers & Security|volume=4|year=1985|pages=269–286|url=http://jya.com/emr.pdf|doi=10.1016/0167-4048(85)90046-X|issue=4|citeseerx=10.1.1.35.1695|access-date=2022-09-06|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://jya.com/emr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Kuhn2004">{{cite journal|author=Kuhn, M.G.|year=2004|title=Electromagnetic Eavesdropping Risks of Flat-Panel Displays|journal=4th Workshop on Privacy Enhancing Technologies|pages=23–25|url=http://www.cl.cam.ac.uk/~mgk25/pet2004-fpd.pdf}}</ref><ref name="nytimes-email-surveillance">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/06/17/us/17nsa.html?_r=1&pagewanted=2&hp|title=E-Mail Surveillance Renews Concerns in Congress|date=June 16, 2009|work=[[The New York Times]]|pages=A1|access-date=June 30, 2009|first1=James|last1=Risen|first2=Eric|last2=Lichtblau}}</ref><ref name="atlantic-pinwale">{{cite news|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2009/06/pinwale-and-the-new-nsa-revelations/19532/|title=Pinwale And The New NSA Revelations|last=Ambinder|first=Marc|date=June 16, 2009|work=The Atlantic|access-date=June 30, 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.fbcoverup.com/docs/articles/2013-06-06-NSA-Prism-program-taps-in-to-user-data-of-Apple-Google-and-others-The-Guardian-Jun-06-2013.pdf|title=NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others|last=Greenwald; Ewen|first=Glen; MacAskill|date=June 6, 2013|work=The Guardian|access-date=February 1, 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2013/7/17/4517480/nsa-spying-prism-surveillance-cheat-sheet|title=Everything you need to know about PRISM|last1=Sottek|first1=T.C.|last2=Kopfstein|first2=Janus|date=July 17, 2013|work=The Verge|access-date=February 13, 2017}}</ref> === ټيليفونونه === د ټيليفوني ليکو رسمي او نارسمي هڅول په پراخه کچه دي. په متحده ايالتونو کې د بېلګې په ډول د قانون د پلي کولو قانون لپاره د اړيکو مرستندويه اداره “Communications Assistance For Law Enforcement Act” غوښتنه کوي، چې ټولې تيليفوني او خورا مهمې اړيکې بايد د فدرالي قانون د نافذ کولو او استخباراتي استازوليو له لورې پر وخت او په پټه د لاسرسي وړ وي. متحده ايالتونو کې د “AT&T Inc” او “Verizon” په نومونو دوه ستر مخابراتي شرکتونه له اف بي ای “FBI” سره اړيکې لري؛ فدرالي اداره يا “FBI” له يادو شرکتونو څخه غواړي چې د کال د ۱،۸ ميليون ډالرو په بدل د اف بي ای لپاره د خپلو تيليفوني اړيکو ثبتونه په اسانۍ د پلټلو او لاسرسي وړ وساتي. د ۲۰۰۳ او ۲۰۰۵ زکالونو تر منځ اف بي ای د ملي امنيت له ۱۴۰۰۰۰ څخه زيات ليکونه واستول، چې له مخې يې تيليفوني شرکتونو ته امر کاوه، چې د خپلو پېرودونکو د زنګ يا اړيکې او انټرنيټې تاريخچو په اړه معلومات ورکړي. د دغو ليکونو نږدې نيمايي يې د متحده ايالتونو د اتباعو په اړه د معلوماتو غوښتنه وکړه. <ref name="eff-calea-archive2">{{cite web |title=CALEA Archive – Electronic Frontier Foundation |url=http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503035053/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |archive-date=May 3, 2009 |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website) |df=mdy-all}}</ref><ref name="eff-calea-summary2">{{cite web |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |url=https://www.eff.org/issues/calea |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="eff-calea-faq2">{{cite web |date=2007-09-20 |title=CALEA: Frequently Asked Questions |url=https://www.eff.org/pages/calea-faq |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="fbi-national-letters">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aBd9Zzld22w0&refer=home|title=Mueller Orders Audit of 56 FBI Offices for Secret Subpoenas|last=Roland|first=Neil|date=March 20, 2007|work=Bloomberg News|access-date=March 19, 2009}}</ref><ref name="threatlevel-exigent">{{cite news|url=http://blog.wired.com/27bstroke6/2007/09/rogue-fbi-lette.html#previouspost|title=Rogue FBI Letters Hint at Phone Companies' Own Data Mining Programs – Updated|last=Singel|first=Ryan|date=September 10, 2007|work=Threat Level|publisher=Wired|access-date=March 19, 2009}}</ref> انساني پلټونکي (جاسوسان) اړ نه دي چې زياتره تيليفوني اړيکې وڅاري. هغه نرمغالی چې وينا متن ته بدلوي “Speech-to-text software” د غږ له اخيستلو څخه وروسته د اړيکې د اتومات پروګرامونو په واسطه لکه د هغو پروګرامونو په څېر دوران کوي (پروسس کېږي)، چې د معلوماتو د پوهاوي دفتر “Information Awareness Office” په څېر استازوليو يا د ‘Verint’ او ‘Narus’ په څېر شرکتونو له لورې رامنځته شوي دي، چې د دې پرېکړې کولو په موخه ويوکي يا عبارتونه پلټي، چې ايا يو انساني پلټونکی يا جاسوس د يوې اړيکې څارلو لپاره ځانګړی کړي او که نه. <ref name="latimes-fbi-intel-analysis">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2002/jul/29/nation/na-technology29|title=FBI Plans to Fight Terror With High-Tech Arsenal|last=Piller|first=Charles|author2=Eric Lichtblau|date=July 29, 2002|newspaper=LA Times|access-date=March 14, 2009}}</ref> په انګليستان او متحده ايالتونو کې د قانون نفوذ او استخباراتي خدمتونه له لرې واټن څخه په ګرځنده تيليفونونو کې د غږ لوړونکي يا ميکروفون د فعالولو په موخه يو ډول ټيکنالوژۍ څخه ګټه پورته کوي او دا چاره هغه شخص ته د نږدې پېښېدونکو خبرو اترو د اورېدلو په موخه د تيليفونونو تشخيصي يا د څارنې بڼو ته د لاسرسي په واسطه تر سره کېږي، چې تيليفون ته ځواب وايي. <ref name="schneier-roving-bugs">{{cite web |last=Schneier |first=Bruce |date=December 5, 2006 |title=Remotely Eavesdropping on Cell Phone Microphones |url=http://www.schneier.com/blog/archives/2006/12/remotely_eavesd_1.html |access-date=December 13, 2009 |work=Schneier On Security}}</ref><ref name="roving-bugs">{{cite news|url=http://news.cnet.com/FBI-taps-cell-phone-mic-as-eavesdropping-tool/2100-1029_3-6140191.html|title=FBI taps cell phone mic as eavesdropping tool|last=McCullagh|first=Declan|author2=Anne Broache|date=December 1, 2006|work=CNet News|access-date=March 14, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110182623/http://news.cnet.com/FBI-taps-cell-phone-mic-as-eavesdropping-tool/2100-1029_3-6140191.html|archive-date=November 10, 2013}}</ref><ref name="uk-mobile-bug">{{cite news|url=http://news.ft.com/cms/s/7166b8a2-02cb-11da-84e5-00000e2511c8.html|title=Use of mobile helped police keep tabs on suspect|last=Odell|first=Mark|date=August 1, 2005|work=Financial Times|access-date=March 14, 2009}}</ref><ref name="noaa-phone">{{cite web |year=2001 |title=Telephones |url=http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |access-date=March 22, 2009 |work=Western Regional Security Office (NOAA official site) |تاريخ الأرشيف=November 6, 2013 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |url-status=dead |خونديځ نېټه=November 6, 2013 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm }}</ref><ref name="can-you-hear-me">{{cite news|url=http://blogs.abcnews.com/theblotter/2006/12/can_you_hear_me.html|title=Can You Hear Me Now?|work=ABC News: The Blotter|access-date=December 13, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825102123/http://blogs.abcnews.com/theblotter/2006/12/can_you_hear_me.html|archive-date=August 25, 2011}}</ref><ref name="seattle-times-roving">{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2003474824_bugs130.html|title=Even if they're off, cellphones allow FBI to listen in|last=Coughlin|first=Kevin|date=December 13, 2006|work=The Seattle Times|access-date=December 14, 2009}}</ref> د “StingRay” په نوم درک لګونکی د دې ډول توکو يوه بېلګه ده، چې په متحده ايالتونو او انګليستان کې د ګرځنده تيليفون کارونه څاري. يادې وسيلې چې په اصل کې د فوځ له لورې د تروريزم ضد موخو لپاره رامنځته شوی دی، د پياوړو اشارو يا زېګنالونو د خپرولو پر مټ کار کوي، چې د دې لامل کېږي چې ګرځنده تيليفونونه لکه څرنګه چې عادي پايو ته خپل IMSI ګڼه لېږدوي، په ورته ډول يې سټېنګ ری ته هم ولېږدوي. له وسيلې سره د تيليفون له وصل کېدلو څخه وروسته د تيليفون کارونکی هيڅکله په دې نه شي پوهېدلی، چې څارل کېږي. د سټېنګری چلونکی کولی شي د درک، تيليفوني اړيکو او متني پيغامونو په څېر معلومات تر لاسه کړي، مګر په پراخه کچه باور دا دی، چې د سټېنګری وړتياوې له دې څخه نورې هم زياتې دي. “StingRay” د پياوړو وړتياوو او رانغاړونکي (محاطي) محرميت له امله تل له ګڼو جنجالونو سره مخامخ ده. <ref>{{Cite journal|last=Hampton|first=Brittany|year=2012|title=From Smartphones to Stingrays: Can the Fourth Amendment Keep up with the Twenty-First Century Note|url=http://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/branlaj51&amp;div=8&amp;g_sent=1&amp;collection=journals|journal=University of Louisville Law Review|volume=Fifty One|pages=159–176|via=Law Journal Library}}</ref> ګرځنده تيليفونونه په عمومي ډول د موقعيت اړوند معلوماتو د راټولولو په موخه هم کارول کېږي. د يو ګرځنده تيليفون جغرافيوي پته (او په همدې ډول د لېږدونکي شخص پته) په اسانۍ سره ان د تيليفون د نه کارونې په وخت کې هم مشخص کېدلی شي، چې د دې موخې لپاره د څو اړخيز په نوم تخنيک څخه ګټه اخيستل کېږي، چې له ګرځنده تيليفون څخه د تيليفون څښتن ته تر نږدې هرې ګرځنده پايې پورې د زېګنال د لېږد يا حرکت کولو لپاره د وخت له مخې توپيرونه محاسبه کوي. د دې ډول تخنيکونو مشروعيت په متحده ايالتونو کې تر پوښتنې لاندې دی، په ځانګړي ډول دا چې ايا کارول يې د محکمې حکم ته اړتيا لري. يوازې د يو لېږدونکي تاريخچو وښودله، چې د فدرالي قانون د نافذ کولو استازوليو په يو ټاکلي کال کې ۸ ميليونه ځلې د پېرودونکي د پتې اړوند معلوماتو غوښتنه کړې ده. <ref name="wired-gps-ping">{{cite news|url=https://www.wired.com/threatlevel/2009/12/gps-data|title=Threat Level Privacy, Crime and Security Online Feds 'Pinged' Sprint GPS Data 8 Million Times Over a Year|last=Zetter|first=Kim|date=December 1, 2009|work=Wired Magazine: Threat Level|access-date=December 5, 2009}}</ref><ref name="bbc-phone-locate">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4738219.stm|title=Tracking a suspect by mobile phone|date=August 3, 2005|work=BBC News|access-date=March 14, 2009}}</ref><ref name="foxnews-phone-locate">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,509211,00.html|title=Cell Phone Tracking Can Locate Terrorists – But Only Where It's Legal|last=Miller|first=Joshua|date=March 14, 2009|work=FOX News|access-date=March 14, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318002319/http://www.foxnews.com/story/0,2933,509211,00.html|archive-date=March 18, 2009|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><ref name="nyu-lawrev">{{cite journal|ssrn=1092293|title=Warrantless Location Tracking|year=2008|journal=N.Y.U. Law Review|last1=Samuel|first1=Ian}}</ref> == سرچينې == q7hbx85ugw5tqfin24iyc3l9hsp4yj2 0 65287 364091 287568 2026-05-18T14:09:51Z شاه زمان پټان 26102 [[مولانا بجلي ګر]] ته وروگرځېده 364091 wikitext text/x-wiki #مخگرځ[[مولانا بجلي ګر]] cgfw8f1b696ti62a1j19akyi27j0ev5 0 65599 364110 288117 2026-05-19T09:15:44Z Kwamikagami 14368 364110 wikitext text/x-wiki  {{نړيوال ليکدودونه}} [[دوتنه:Latin_alphabet_world_distribution.svg|بټنوک|{{Legend|Green|لاتين ليکدود رسمي دی}}{{Legend|palegreen|لاتين ليکدود دوهم ځای لري}}]] '''لاتیني''' الفبا، چې '''د رومي الفبا''' په نوم هم یادیږي، په نړۍ کې ترټولو پراخه کارول [[یوناني ابیڅي|شوي الفبا]] دي. د څیړونکو په وینا، د دې کرښې اصل د [[ایتروسکان تمدن|Etruscans]] د کرښې پورې اړه لري چې د [[اېټاليا|ایټالیا]] لومړني اوسیدونکي وو. دا کرښه [[يوناني ابېڅې|د یوناني الفبا]] له لویدیځ ډولونو څخه اخیستل شوې او په لومړي ځل په لرغوني روم کې [[لاتیني ژبه|د لاتیني ژبې]] لیکلو لپاره کارول شوې وه. د لومړۍ پیړۍ څخه وروسته، په لاتیني الفبا کې ځانګړي جمالیاتی قواعد څرګند شول. دا لومړی په لیکنو او بیا په کتابونو کې د کوچنیو بدلونونو سره احساس شو. == سرچینې == <references group=""></references> * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Latin alphabet». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۱. fjsb5yufqoj327zr26crlo664zftgve 0 71080 364084 354970 2026-05-18T12:12:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364084 wikitext text/x-wiki په شمالي قطب کې د اقلیمي بدلونونو له امله په مهمو چاپېریالي مسایلو کې له یو شمېر پېژندل شوو مواردو لکه د سمندري یخ د له منځه تلو یا هم د ګرینلنډ د یخي پاڼې له ویلي کېدو رانیولې د منجمدې خاورې د ګرمښت او د دغو بدلونونو له امله سیمه ییزو وګړو ته د اړوندو ټولنیزو ستونزو او جیوپولټیکي انشعاب په څېر مبهم، خو پریمانه اغېز لرونکي موارد شاملېږي. شمالي قطب تر ډېره په پریمانه کچه د سیمه ییز ګرمښت او د هغو د اغېزو له امله د اقلیمي بدلونونو تر ځانګړي اغېز لاندې دی. <ref>{{Cite journal|last=Kessler|first=Louise|date=May 2017|title=Estimating the Economic Impact of the Permafrost Carbon Feedback|url=http://dx.doi.org/10.1142/s2010007817500087|journal=Climate Change Economics|volume=08|issue=2|pages=1750008|doi=10.1142/s2010007817500087|issn=2010-0078}}</ref><ref name=":0">{{Cite conference|last=Arvelo|first=Juan|date=2011|title=An Under-Ice Arctic Geophysical Exploration Sonar System Concept To Resolve International Territorial Claims|series=Proceedings of Meetings on Acoustics|volume=12|issue=1|page=070002|url=http://dx.doi.org/10.1121/1.3626896|publisher=Acoustical Society of America|doi=10.1121/1.3626896}}</ref><ref name="IPCC_4th_assessment_a">{{cite book|author=Intergovernmental Panel on Climate Change|url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4_syr.pdf|title=Synthesis report|publisher=IPCC|year=2007|series=Climate Change 2007: Synthesis Report. A Contribution of Working Groups I, II, and III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|location=Geneva, Switzerland|contribution=3.3.3 Especially affected systems, sectors and regions|author-link=Intergovernmental Panel on Climate Change|access-date=2011-09-15}}</ref><ref name="IPCC_4th_assessment_c">{{cite book|last=Anisimov|first=O.A.|url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch15s15-3-2.html|title=Chapter 15: Polar Regions (Arctic and Antarctic)|publisher=Print version: CUP. This version: IPCC website|year=2007|isbn=978-0-521-88010-7|editor1=Parry, M.L.|series=Climate change 2007: impacts, adaptation and vulnerability: contribution of Working Group II to the fourth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|location=Cambridge University Press (CUP): Cambridge, UK|contribution=15.3.2 Projected atmospheric changes|access-date=2011-09-15|display-editors=etal|تاريخ الأرشيف=2011-12-24|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111224190346/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch15s15-3-2.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2011-12-24|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20111224190346/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch15s15-3-2.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20111224190346/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch15s15-3-2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111224190346/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch15s15-3-2.html}}</ref> دغه اغېزې پراخه لمن لري چې له ځناورو او بوټو رانیولې تر قلمروي ادعاوو پورې د شمالي قطب په سیسټمونو کې لید وړ دي. د ۲۰۲۲ زکال په جولای میاشت کې د جیوفزیکي څیړنیزو لیکنو (Geophysical Research Letters) په نامه ژورنال کې یوې مقالې څرګنده کړه چې د ځمکې د نورو برخو په پرتله په شمالي قطب کې هوا څلور چنده زیاته ګرمېږي، چې له کال څخه بل ته د دغو منفي اغېزو د لا زیاتوالي او همدارنګه د پام وړ اندېښنو د رامنځته کېدو لامل ګرځي. د بدلون په حالت کې شمالي قطب کېدای شي د سمندر په څرخ کې د بدلونونو او یا هم د شمالي قطب د پراختیا له امله نړیوال انګازه لرونکي غبرګونونه رامنځته کړي.<ref name="Chylek_20220716">{{cite journal|last1=Chylek|first1=Petr|last2=Folland|first2=Chris|last3=Klett|first3=James D.|last4=Wang|first4=Muyin|last5=Hengartner|first5=Nick|last6=Lesins|first6=Glen|last7=Dubey|first7=Manvendra K.|title=Annual Mean Arctic Amplification 1970–2020: Observed and Simulated by CMIP6 Climate Models|journal=Geophysical Research Letters|date=16 July 2022|volume=49|issue=13|doi=10.1029/2022GL099371|bibcode=2022GeoRL..4999371C|s2cid=250097858|language=en|issn=0094-8276}} via [[Wikipedia Library]] and EBSCOhost</ref><ref name="LANL_202207">{{cite news|title=Arctic temperatures are increasing four times faster than global warming|url=https://phys.org/news/2022-07-arctic-temperatures-faster-global.html|access-date=18 July 2022|work=Los Alamos National Laboratory|language=en}}</ref><ref name="dx.doi.org">{{Cite journal|date=2015|title=Atlantic Ocean circulation shows "exceptional" slowdown|url=http://dx.doi.org/10.1063/pt.5.028751|journal=Physics Today|doi=10.1063/pt.5.028751|issn=1945-0699}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Francis|first1=Jennifer A.|last2=Vavrus|first2=Stephen J.|date=2012-03-17|title=Evidence linking Arctic amplification to extreme weather in mid-latitudes|url=http://dx.doi.org/10.1029/2012gl051000|journal=Geophysical Research Letters|volume=39|issue=6|pages=n/a|doi=10.1029/2012gl051000|bibcode=2012GeoRL..39.6801F|s2cid=15383119|issn=0094-8276}}</ref> == په طبیعي چاپېریال باندې اغېزې == === تودوخه او د هوا بدلونونه === د اقلیمي بدلونونو د بین الدولتي پلاوي په خبره «په شمالي قطب کې د سطحي هوا تودوخه (SAT) د نورې نړۍ له کچې دوه چنده زیاته شوې». له ۱۷مې پېړۍ را وروسته له ۱۹۹۵ زکال څخه تر ۲۰۰۵ زکال پورې لسیزه په شمالي قطب کې تر ټولو ګرمه لسیزه وه چې تودوخه په کې د ۱۹۵۱ زکال څخه تر ۱۹۹۰ زکال له منځنۍ کچې تودوخې ۲ سانتي ګراد درجې (۳.۶ فارنهایت درجې) زیاته وه. سربېره پر دې له ۲۰۱۳ زکال وروسته د شمالي قطب د سطحي هوا تودوخه د ۱۹۸۱ – ۲۰۱۰ زکال د تودوخې له منځنۍ کچې څخه یوه سانتي ګراد درجه (۱.۸ فارنهایت درجې) زیاته وه. د ۲۰۱۶ زکال له جنوري میاشتې څخه تر فبروري میاشتې پورې د شمالي قطب په تودوخه کې په پام وړ کچه بدلون رامنځته شو چې د ۱۹۸۱ زکال او ۲۰۱۰ زکال ترمنځ د تودوخې په پرتله یې له ۴ درجو څخه تر ۵.۸ سانتي ګراد درجو زیاتوالی درلود او په راتلونکو کلونو کې هم سړه نه شوه. <ref>{{Cite web |title=Polar Regions (Arctic and Antarctic) — IPCC |url=https://www.ipcc.ch/report/ar4/wg2/polar-regions-arctic-and-antarctic/ |access-date=2021-05-18}}</ref><ref name="Przybylak 2007">{{cite journal|last1=Przybylak|first1=Rajmund|year=2007|title=Recent air-temperature changes in the Arctic|url=http://www.igsoc.org/annals/46/a46a005.pdf|journal=Annals of Glaciology|volume=46|issue=1|pages=316–324|doi=10.3189/172756407782871666|bibcode=2007AnGla..46..316P|s2cid=129155170|doi-access=free|access-date=2023-09-20|archivedate=2007-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928080017/http://www.igsoc.org/annals/46/a46a005.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |title=Surface Air Temperature |url=https://arctic.noaa.gov/Report-Card/Report-Card-2020/ArtMID/7975/ArticleID/878/Surface-Air-Temperature |access-date=2021-05-18 |website=Arctic Program |language=en-US}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Yu|first1=Yining|last2=Xiao|first2=Wanxin|last3=Zhang|first3=Zhilun|last4=Cheng|first4=Xiao|last5=Hui|first5=Fengming|last6=Zhao|first6=Jiechen|title=Evaluation of 2-m Air Temperature and Surface Temperature from ERA5 and ERA-I Using Buoy Observations in the Arctic during 2010–2020|journal=Remote Sensing|date=17 July 2021|volume=13|issue=Polar Sea Ice: Detection, Monitoring and Modeling|page=2813|doi=10.3390/rs13142813|bibcode=2021RemS...13.2813Y|doi-access=free}}</ref> د شمالي قطب یو شمېر برخې بیا د نورو په پرتله په ډېرې چټکۍ سره ګرمې شوې، په داسې توګه چې الاسکا او د کاناډا لویدیځې برخې له دریو سانتي ګراد درجو څخه تر څلور سانتي ګراد درجو (۵.۴۰ – ۷.۲۰ فارنهایت درجې) ګرمې شوې. دغه تودوخه نه یوازې د ګلخانه يي ګازونو په خپرېدو کې د زیاتوالي له امله وه، بلکې د شمالي قطب په یخونو باندې د غوړ دود «تور کاربن» د یوې پاڼې له رامنځته کېدو څخه وه. سربېره پر دې د ځنګلي اورلګېدنو له امله دود چې د «قهوه یي کاربن» په نوم هم یادېږي د شمالي قطب تودوخه زیاتوي. په ګرمښت کې د دغه ډول دود اغېز د تور کاربن (غوړ دود) د اغېز شاوخوا ۳۰ سلنه دی. هماغه ډول چې د هوا د ګرمېدو له امله ځنګلي اورلګېدنې زیاتېږي، دا نو بیا د مثبت دوران یوه څرخه رامنځته کوي. په ۲۰۱۳ زکال کې د جیوفزیکي څیړنیزو لیکنو په نامه ژورنال کې خپرې شوې یو مقالې څرګنده کړه چې په دغه سیمه کې هوا لږ تر لږه په تېرو ۴۴۰۰۰ کلونو او شاید هم ۱۲۰۰۰۰ کلونو کې په اوسنۍ کچه نه وه ګرمه شوې. د دغې مقالې لیکونکي دې پایلې ته رسېدلي و چې «د ګلخانه یي ګازونو د تولید په برخه کې د انساني ونډې زیاتوالی په دغه سیمه کې د بې مخینې ګرمښت لامل ګرځېدلی دی».<ref name="ACIA 2004">Arctic Climate Impact Assessment (2004): ''Arctic Climate Impact Assessment''. Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-61778-2}}, siehe [http://www.acia.uaf.edu/pages/scientific.html online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628144322/http://www.acia.uaf.edu/pages/scientific.html|date=28 June 2013}}</ref><ref name="Quinn et al. 2007">Quinn, P.K., T. S. Bates, E. Baum et al. (2007): ''Short-lived pollutants in the Arctic: their climate impact and possible mitigation strategies'', in: Atmospheric Chemistry and Physics, Vol. 7, S. 15669–15692, siehe [http://www.atmos-chem-phys-discuss.net/7/15669/2007/acpd-7-15669-2007.html online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121203700/http://www.atmos-chem-phys-discuss.net/7/15669/2007/acpd-7-15669-2007.html |date=2016-01-21 }}</ref><ref name="McGrath_20220319">{{cite news|last1=McGrath|first1=Matt|title=Climate change: Wildfire smoke linked to Arctic melting|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-60782084|access-date=20 March 2022|agency=BBC|date=19 March 2022}}</ref><ref>[http://www.livescience.com/40676-arctic-temperatures-record-high.html Arctic Temperatures Highest in at Least 44,000 Years], Livescience, 24 October 2013</ref><ref>{{Cite journal|last1=Miller|first1=G. H.|last2=Lehman|first2=S. J.|last3=Refsnider|first3=K. A.|last4=Southon|first4=J. R.|last5=Zhong|first5=Y.|title=Unprecedented recent summer warmth in Arctic Canada|doi=10.1002/2013GL057188|journal=Geophysical Research Letters|volume=40|issue=21|pages=5745–5751|year=2013|bibcode=2013GeoRL..40.5745M|s2cid=128849141}}</ref> د ۲۰۲۰ زکال د جون میاشتې په ۲۰مه د لومړي ځل لپاره د شمالي قطب په دایره کې دننه تودوخه اندازه ګیري شوه چې ۳۸ سانتي ګراد درجې، یا له ۱۰۰ فارنهایت درجو زیاته وښوول شوه. په دغه سیمه کې د دغې ډول هوا وړاندوینه تر ۲۱۰۰ زکال پورې کېده. د مارچ، اپرېل او مۍ میاشتو پر مهال په شمالي قطب کې تودوخه له عادي کچې ۱۰ سانتي ګراد درجې لوړه شوه. د هغې څېړنې پر مټ چې د ۲۰۲۰ زکال په جولای میاشت کې خپره شوه، وویل شول چې د انساني چارو له اغېز پرته د ګرمۍ دغه ډول څپه کېدای شي په ۸۰ زرو کلونو کې یوځل رامنځته شي. د ګرمۍ دغه ډول څپې په عموم ډول د چټکو بادونو په جریان (جېټ جریان) کې د غیرعادي حالت له امله دي. <ref>{{cite news|last1=Rosane|first1=Olivia|title=A Siberian Town Just Hit 100 F Degrees|url=https://www.ecowatch.com/siberia-100-degrees-2646222137.html|access-date=23 June 2020|agency=Ecowatch|date=22 June 2020}}</ref><ref>{{cite news|last1=King|first1=Simon|last2=Rowlatt|first2=Justin|title=Arctic Circle sees 'highest-ever' recorded temperatures|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-53140069|access-date=23 June 2020|agency=BBC|date=22 June 2020}}</ref><ref name="bbc.com">{{cite news|last1=Rowlatt|first1=Justin|title=Climate change: Siberian heatwave 'clear evidence' of warming|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-53415297|access-date=17 July 2020|agency=BBC|date=15 July 2020}}</ref> یو شمېر پوهان وړاندیز کوي چې اقلیمي بدلونونه د شمالي قطب او جنوبي سیمو ترمنځ د تودوخې د اختلاف په راکمولو سره د بادونو چټکتیا کموي، له همدې امله شمالي قطب په چټکۍ سره ګرمېږي. دغه چاره کولای شي ورته (مشابه) ګرمو څپو ته لار برابره کړي. له دې سره هم پوهان په دې نه پوهېږي چې د ۲۰۲۰ زکال ګرمه څپه د دغه ډول تغیر پایله ده او که نه. <ref>{{cite news|last1=Kuebler|first1=Martin|last2=Schauenberg|first2=Tim|title=Record heat wave in Siberia: What happens when climate change goes extreme?|url=https://www.dw.com/en/siberia-heatwave-climate-change/a-54120019|access-date=28 July 2020|agency=Deutch Welle|date=13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=Serreze |first1=Mark |title=5 ways the extreme Arctic heat wave follows a disturbing pattern |url=https://phys.org/news/2020-06-ways-extreme-arctic-disturbing-pattern.html#:~:text=The%20Arctic%20heat%20wave%20that,underway%20for%20about%2030%20years.&text=The%20Arctic%20is%20warming%20at,the%20globe%20as%20a%20whole. |access-date=28 July 2020 |website=Phys.org}}</ref> په نړیواله کچه د صنعتي کېدو له مهال وړاندې کچې په پرتله په تودوخه کې ۱.۵ درجه زیاتوالی په ډېر احتمال سره په شمالي قطب کې د ژمي او مني د موسمونو پر مهال د واورې ورښت باران ته بدلوي او له امله یې د یخچالونو او دایمي یخونو د ویلي کېدو کچه زیاتېږي. دواړه دغه اغېزونه د لا زیات ګرمښت لامل ګرځي. <ref name="Druckenmiller_20211214">{{cite news|last1=Druckenmiller|first1=Matthew|last2=Thoman|first2=Rick|last3=Moon|first3=Twila|author-link3=Twila Moon|title=2021 Arctic Report Card reveals a (human) story of cascading disruptions, extreme events and global connections|url=https://theconversation.com/2021-arctic-report-card-reveals-a-human-story-of-cascading-disruptions-extreme-events-and-global-connections-172136|access-date=30 January 2022|agency=The Conversation|date=14 December 2021}}</ref> ورته مهال په شمالي قطب کې د اقلیمي بدلونونو بل اغېز هم د تالندې او برېښنا زیاتوالی دی. دغه تالنده او برېښنا بیا د ځنګلي اورلګېدونو ګواښ زیاتوي. <ref>{{cite news|last1=Chao-Fong|first1=Léonie|title='Drastic' rise in high Arctic lightning has scientists worried|url=https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/07/lightning-high-arctic-rise-scientists-worried|access-date=30 January 2022|agency=The Guardian|date=7 January 2021}}</ref> === د سمندري یخ کمېدل === په وروستیو لسیزو کې اقلیمي بدلونونه د مساحت او حجم له مخې په شمالي قطب کې د سمندري یخ د کمښت لامل ګرځېدلي دي. په اوړي کې دومره یخونه ویلي کېږي، هومره چې په ژمي کې نه جوړېږي. د ګلخانه یي ګازونو له امله د ځمکې د کرې ګرمښت په شمالي قطب کې د یخونو د کمښت لامل ګرځېدلی. د ۲۱مې پېړۍ په لومړیو کې په شمالي قطب کې د سمندري یخ کمښت په هره لسیزه کې د ۴.۷٪ یخ په کمېدو چټکتیا موندلې (د مصنوعي سپوږمیکو له خوا له دغو یخونو څخه د لومړنیو مشاهداتو په پرتله اوس مهال دغه یخونه ۵۰٪ کم شوي دي). ورته مهال دا فکر هم شتون لري چې د ۲۱ مې پېړۍ په اوږدو کې به د شمالي قطب سمندري یخونه نور شتون وه نه لري. <ref>{{Cite journal|last1=Huang|first1=Yiyi|last2=Dong|first2=Xiquan|last3=Bailey|first3=David A.|last4=Holland|first4=Marika M.|author-link4=Marika Holland|last5=Xi|first5=Baike|last6=DuVivier|first6=Alice K.|last7=Kay|first7=Jennifer E.|last8=Landrum|first8=Laura L.|last9=Deng|first9=Yi|date=2019-06-19|title=Thicker Clouds and Accelerated Arctic Sea Ice Decline: The Atmosphere‐Sea Ice Interactions in Spring|journal=Geophysical Research Letters|volume=46|issue=12|pages=6980–6989|bibcode=2019GeoRL..46.6980H|doi=10.1029/2019gl082791|hdl=10150/634665|issn=0094-8276|s2cid=189968828|doi-access=free}}</ref><ref name=":22">{{Cite journal|last1=Senftleben|first1=Daniel|last2=Lauer|first2=Axel|last3=Karpechko|first3=Alexey|date=2020-02-15|title=Constraining Uncertainties in CMIP5 Projections of September Arctic Sea Ice Extent with Observations|journal=Journal of Climate|volume=33|issue=4|pages=1487–1503|bibcode=2020JCli...33.1487S|doi=10.1175/jcli-d-19-0075.1|issn=0894-8755|s2cid=210273007|doi-access=free}}</ref><ref name=":32">{{Cite journal|last1=Yadav|first1=Juhi|last2=Kumar|first2=Avinash|last3=Mohan|first3=Rahul|date=2020-05-21|title=Dramatic decline of Arctic sea ice linked to global warming|url=http://dx.doi.org/10.1007/s11069-020-04064-y|journal=Natural Hazards|volume=103|issue=2|pages=2617–2621|doi=10.1007/s11069-020-04064-y|issn=0921-030X|s2cid=218762126}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ice in the Arctic is melting even faster than scientists expected, study finds|language=en|work=NPR.org|url=https://www.npr.org/2022/06/24/1107244530/ice-in-the-arctic-is-melting-even-faster-than-scientists-expected-study-finds|access-date=2022-07-10}}</ref> دغه سیمه اوس مهال د تېرو ۴۰۰۰ کلونو په پرتله په تر ټول ګرم حالت کې ده او د یخونو د ویلي کېدو موسم په هره لسیزه کې د پنځو ورځو په زیاتوالي سره په پام وړ کچه اوږد شوی، چې د راتلونکي مني د یخ وهنې تر اغېز لاندې دی. د اقلیمي بدلونونو اړوند د بین الدولتي پلاوي ۶م ارزونکي راپور څرګنده کړه چې په شمالي قطب کې به د سمندري یخونو مساحت لږ تر لږه د ۲۰۵۰ زکال له سپټمبر میاشتې څخه وړاندې له یو میلیون کیلومتر مربع څخه را کم شي. د ۲۰۲۰ زکال په سپټمبر میاشت کې د متحده ایالاتو د واورې او یخ معلوماتي مرکز راپور خپور کړ چې په ۲۰۲۰ زکال کې د شمالي قطب سمندري یخونه د ۳.۷۴ میلیون کیلومتر مربع په مساحت ویلي شوي دي. <ref>{{cite journal|last1=Fisher|first1=David|last2=Zheng|first2=James|last3=Burgess|first3=David|last4=Zdanowicz|first4=Christian|last5=Kinnard|first5=Christophe|last6=Sharp|first6=Martin|last7=Bourgeois|first7=Jocelyne|title=Recent melt rates of Canadian arctic ice caps are the highest in four millennia|journal=Global and Planetary Change|date=March 2012|volume=84|pages=3–7|doi=10.1016/j.gloplacha.2011.06.005|bibcode=2012GPC....84....3F}}</ref><ref>{{cite journal|title=Changes in Arctic melt season and implications for sea ice loss|year=2014|author1=J. C. Stroeve|author2=T. Markus|author3=L. Boisvert|author4=J. Miller|author5=A. Barrett|s2cid=131673760|doi=10.1002/2013GL058951|bibcode=2014GeoRL..41.1216S|volume=41|issue=4|journal=Geophysical Research Letters|pages=1216–1225|doi-access=free}}</ref><ref name="IPCC AR6 WG1 Ch9_a">{{Harvnb|IPCC AR6 WG1 Ch9|2021|p=9-6, line 19}}</ref><ref>{{cite web |date=21 September 2020 |title=Arctic summer sea ice second lowest on record: US researchers |url=https://phys.org/news/2020-09-arctic-summer-sea-ice-lowest.html |website=phys.org}}</ref> == په خلکوباندې اغېز == === قلمروي ادعاوې === ګڼ شمېر شواهد شتون لري چې ښيي نړیوال ګرمښت د قطبي یخونو د کمولو په حالت کې دی او په دې سره یې د شمالي قطب د یو شمېر هېوادونو ترمنځ د قلمروي ادعاوو شونتیا زیاته کړې ځکه چې هر هېواد تمه لري خپلې طبیعي سرچینې زیاتې، د بېړۍ چلونې نوي مسیرونه پیدا او سربېره پر دې خپل حاکمیتي حقوق خوندي کړي. <ref name="WashPost">{{cite news|first=Mike|last=Eckel|title=Russia: Tests Show Arctic Ridge Is Ours|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/20/AR2007092001703.html|agency=Associated Press|newspaper=The Washington Post|date=20 September 2007|access-date=21 September 2007}}{{dead link|date=June 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> کال تر بله د سمندري یخونو د پوښښ په کمښت سره د شمالي قطب هېوادونه (روسیه، کاناډا، فینلنډ، ایسلنډ، ناروې، سویډن، د امریکا متحده ایالات او له ګرینلنډ څخه په استازولۍ ډنمارک) د دغې سیمې په جیوپولیټیکي صحنه کې په یو لړ اقداماتو بوخت دي څو د بېړۍ چلونې بالقوه مسیرونو او د نفتو او ګازو نوو منابعو ته لاسرسی ومومي؛ دغه چارې په ټوله دغه سیمه کې د قلمروي ادعاوو لامل ګرځي. اوس مهال په شمالي قطب کې د ټولو سمندري مواردو په خوا کې یوه قلمروي ادعا شتون لري چې د هانس ټاپو پر سر ده. ناریس تنګي ته اړوند دغه کوچنی او له وګړو خالي ټاپو د کاناډا د الزمیر ټاپو او د ګرنیلنډ د شمالي ساحل ترمنځ موقعیت لري. دغه جنجالي وضعیت د هغو له جغرافیايي موقعیت څخه سرچینه اخلي چې د کاناډا او ډنمارک ترمنځ د ۱۹۷۳ زکال په هوکړه کې د ټاکل شوې پولې پر سر موقعیت لري. په داسې حال کې چې دواړو هېوادونو د دغې جزیرې د ویش شونتیا ته نغوته کړې، خو لا هم د هغو اړوند کومه هوکړه نه ده شوې او دواړه هېوادونه د هغو ادعا لري. <ref name=":13">{{Cite web |title=Territorial Claims in the Arctic Circle: An Explainer |url=https://theobserver-qiaa.org/territorial-claims-in-the-arctic-circle-an-explainer |access-date=2021-05-19 |website=The Observer |language=en-US |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404074600/https://theobserver-qiaa.org/territorial-claims-in-the-arctic-circle-an-explainer |url-status=dead }}</ref><ref name=":14">{{Cite web |date=2013-09-15 |title=Evolution of Arctic Territorial Claims and Agreements: A Timeline (1903–Present) • Stimson Center |url=https://www.stimson.org/2013/evolution-arctic-territorial-claims-and-agreements-timeline-1903-present/ |access-date=2021-05-19 |website=Stimson Center |language=en-US}}</ref> == سرچينې == e053vg7jv2wlrlqfc4c83nb98495vhl 10 77872 364097 328796 2026-05-19T03:15:58Z شاه زمان پټان 26102 "[[کينډۍ:مخبڼه]]" وژغوره: دا د مخبڼې لپاره د راتلونکې يوه پروژه ده، لطفاً بې اړتيا پرې غرض مه لرئ ([سمول=يوازې پازوالان پرېښودل] (نامحدوده) [لېږدول=يوازې پازوالان پرېښودل] (نامحدوده)) 328796 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="مخبڼه/styles.css" /> {{مخبڼه/سرليک}} <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:500px"> {{مخبڼه/ټاکلې برخه}} </div> <div class="reqport" style="min-width:500px"> {{مخبڼه/تازه پېښې}} </div> </div> <div class=caixa-flex> <div class="reqport nomobile" style="padding:0px;border:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:500px"> {{مخبڼه/ټاکلې ليکنې}} </div> <div class="reqport" style="min-width:500px"> {{مخبڼه/نن ورځ}} </div> </div> </div> </div> <br/> {{خورلڼې پروژې}} {{ويکي ژبې}} <noinclude>[[وېشنيزه:مخبڼې کينډۍ| ]]</noinclude> q5epqs1vrglancsods4m5f22z2dwv9j 2 83901 364103 363447 2026-05-19T04:20:17Z شاه زمان پټان 26102 364103 wikitext text/x-wiki https://api.wikimedia.org/service/lw/inference/v1/models/pswiki-damaging:predict {{پېژند سردړ | سرليک = ۱ | مخکتنه = ۲ | پورته = ۴ | کيڼ انځور = یب | کيڼ۱ = کيڼ۱ |کيڼ۲ = کيڼ۲ | ښي انځور = ښي انځور | ښي۱ = ښي۱ | ښي۲ = ښي۲ | نښه = true | نښې جګوالی = 150px | کښته = کښته }} {{کارن:ويکيپروژه افغانستان غړی}} {{ويکيپروژه ارواپوهنه کارن}} <center>{{purgepage}}</center> </div> |} <br/> <big>'''مډالونه او لاسته راوړنې'''</big> <br/> {{userbox | border-c = #CCCC99 | float = {{{align|right}}} | id = [[File: Order of the Durrani Empire Afghanistan received by Sir Thomas Willshire 1789 1862.jpg |45px|link=Wikipedia:Administrative service awards#Apprentice Administrator (or Apprentice Janitor)]] | id-c = white | id-w = 0 | info = {{{caption| ښاغلی [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان]] د هغه فعالیتونو لپاره چي په پښتو ويکيپېډیا کي یې ترسره کړي دي په <br/><big>'''احمدشاهي مډال'''</big><br/> سره و ستایل شو…{{طبیعیت}} په درناوي [[User:Af420|<b style="font-family:Segoe print;color:black">Af420</b>]]^{[[User talk:Af420|<b style="font-family:Amiri;color:black"> دلته زما څخه پوښتنه وکړئ...</b>]]}}}} | info-a = center | info-c = #FFFFCC | nocat = {{{nocat|true}}} | usercategory = Wikipedia administrators }}<noinclude> {| style="padding: 0.2em; border: 1px solid #CCC; border-color: #AAA; width: 70%;" | {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Image:Working Wikimedian's Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''د فعال {{#switch: M |w=Woman's |n=Wikipedian's |#default=ځوان }} برنسټار''' <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن: Eshaq Azizi|<font color="red">'''Eshaq Azizi''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[کارن خبرې اترې: Eshaq Azizi|<font color="#69 69 69">]] '''</font>} |} د ښاغلي شاه‌زمان پټان شتون او هڅې د پښتو ويکي پيډيا لپاره ډېرې ګټورې او اغيزمنې تمامې شوي. زه په خپلې برخې له نوموړي څخه مننه او ستاینه کوم، که څه هم دا الفاظ د نوموړي د ستاينې لپاره ډېر «هيڅ» دي. 2024ز د اکټوبر 20مه |} /*global jQuery*/ (function ($) { 'use strict'; var languageDict = { 'aa': 'افاري', 'ab': 'ابخازي', 'ace': 'اچيني', 'ach': 'اکولي', 'ada': '\u200cدانگمي', 'ady': 'اديگي', 'ae': 'اوستايي', 'af': 'افريکانس', 'afa': 'افرو اسيايي', 'afh': 'افريهيلي', 'ain': 'آينو', 'ak': 'اکاني', 'akk': 'اکدي', 'ale': 'الېوتي', 'alg': 'الگونکياني', 'als': 'المانيک', 'alt': 'سوېلي التايي', 'am': 'امهري', 'an': 'اراگوني', 'ang': 'زړه انگليسي', 'anp': 'انگيکايي', 'apa': 'اپاچې', 'ar': 'عربي', 'arc': 'ارامي', 'arn': 'اروکانيايي', 'arp': 'اراپاهو', 'art': 'جوړه شوې', 'arw': 'اراواکي', 'arz': 'مصري عربي', 'as': 'اسامي', 'ast': 'استوري', 'ath': 'اتاپاسکايي', 'aus': 'استراليايي', 'av': 'اواري', 'ay': 'ايمارا', 'az': 'ازربايجاني', 'ba': 'باشکيري', 'bad': 'باندايي', 'bal': 'بلوڅي', 'ban': 'بالېنسي', 'bar': 'باوريا', 'bas': 'باسايي', 'bat': 'بالتيکي', 'bat-smg': 'ساموگيتي', 'bcl': 'منځنۍ بيکلونو', 'be': 'بېلاروسي', 'bej': 'بېجايي', 'bem': 'بېمبايي', 'ber': 'بربري', 'be_x_old': 'بېلاروسي', 'bg': 'بلغاريايي', 'bh': 'بېهاري', 'bho': 'بوجپوري', 'bi': 'بيسلاما', 'bik': 'بيکولي', 'bin': 'اېډو', 'bjn': 'بنجاري', 'bm': 'بامبارا', 'bn': 'بنگالي', 'bnt': 'بانتويي', 'bo': 'تېبېتي', 'bpy': 'ويشناپريا مانيپوري', 'br': 'برېتوني', 'bra': 'براجي', 'bs': 'بوسنيايي', 'btk': 'باتاکي', 'bua': 'بورياتي', 'bug': 'بوگنېسي', 'bxr': 'بارياتي', 'byn': 'بيليني', 'ca': 'کاتالونیایی', 'cad': 'کادویی', 'cai': 'منځنۍ امريکا سور\u200cپوستي', 'car': 'کاريبي', 'cau': 'قفقازي', 'cbk_zam': 'زنبايونگا چاوکانا', 'cdo': 'ميني\u200cدانگ', 'ce': 'چېچنيايي', 'ceb': 'سبویی', 'cel': 'سلتی', 'ch': 'چامورویی', 'chb': 'چیبچا', 'chg': 'جغتایی', 'chk': 'تروکی', 'chm': 'ماریایی', 'cho': 'چوکتویی', 'chp': 'چیپه\u200cویه\u200cای', 'chr': 'چروکیایی', 'chy': 'شایانی', 'ckb': 'سورانی', 'co': 'کورسی', 'cop': 'قبطی', 'cpe': 'کریول یا پیجین انگلیسی', 'cpf': 'کریول یا پیجین فرانسوی', 'cpp': 'کریول یا پیجین پرتغالی', 'cr': 'کریایی', 'crh': 'ترکی کریمه', 'crp': 'کریول یا پیجین', 'cs': 'چکی', 'csb': 'کاشوبی', 'cu': 'اسلاوی کلیسایی', 'cus': 'کوشی', 'cv': 'چوواشی', 'cy': 'ویلزی', 'da': 'دانمارکی', 'dak': 'داکوتایی', 'dar': 'دارقینی', 'day': 'دایاک', 'de': 'آلمانی', 'de_at': 'آلمانی اتریش', 'de_cH': 'آلمانی علیای سوئیس', 'del': 'دلاواری', 'dgr': 'دوگریب', 'din': 'دینکایی', 'diq': 'زازاکی', 'doi': 'دوگری', 'dra': 'دراویدی', 'dsb': 'سوربی سفلی', 'dua': 'دوآلایی', 'dum': 'هلندی میانه', 'dv': 'مالدیوی', 'dyu': 'دایولایی', 'dz': 'جونخایی', 'ee': 'اوه\u200cای', 'efi': 'افیکی', 'egy': 'مصری کهن', 'eka': 'اکاجوک', 'el': 'یونانی', 'elx': 'عیلامی', 'eml': 'امیلین روماگنایی', 'en': 'انگلیسی', 'en_au': 'انگلیسی استرالیا', 'en_ca': 'انگلیسی کانادا', 'en_Gb': 'نگلیسی بریتانیا', 'en_us': 'انگلیسی امریکا', 'enm': 'انگلیسی میانه', 'eo': 'اسپرانتو', 'es': 'اسپانیایی', 'es_419': 'اسپانیایی امریکای لاتین', 'es_es': 'اسپانیایی اسپانیا', 'et': 'استونیایی', 'eu': 'باسکی', 'ewo': 'اواندو', 'ext': 'اکسترمادورانی', 'fa': 'فارسی', 'fan': 'فانکی', 'fat': 'فانتیایی', 'ff': 'فولایی', 'fi': 'فنلاندی', 'fil': 'فیلیپینی', 'fiu': 'فین و اوگرایی', 'fiu-vro': 'وروی', 'fj': 'فیجیایی', 'fo': 'فارویی', 'fon': 'فونی', 'fr': 'فرانسوی', 'fr_ca': 'فرانسوی کانادا', 'fr_cH': 'فرانسوی سوئیس', 'frm': 'فرانسوی میانه', 'fro': 'فرانسوی باستان', 'frp': 'آرپیتانی', 'frr': 'فریزی شمالی', 'frs': 'فریزی شرقی', 'fur': 'فریولیایی', 'fy': 'فریزی غربی', 'ga': 'ایرلندی', 'gaa': 'گایی', 'gag': 'گاگازی', 'gan': 'گانی', 'gay': 'گایویی', 'gba': 'گبایایی', 'gd': 'گیلی اسکاتلندی', 'gem': 'ژرمنی', 'gez': 'گی\u200cئزی', 'gil': 'گیلبرتی', 'gl': 'گالیسیایی', 'glk': 'گیلکی', 'gmh': 'آلمانی علیای میانه', 'gn': 'گوارانی', 'goh': 'آلمانی علیای باستان', 'gon': 'گوندی', 'gor': 'گورونتالو', 'got': 'گوتی', 'grb': 'گریبویی', 'grc': 'یونانی کهن', 'gsw': 'آلمانی سوئیسی', 'gu': 'گجراتی', 'gv': 'مانی', 'gwi': 'گویچ این', 'ha': 'هوسیایی', 'hai': 'هایدایی', 'hak': 'هاکایی', 'haw': 'هاوائیایی', 'he': 'عبری', 'hi': 'هندی', 'hif': 'فیجی هندی', 'hil': 'هیلی\u200cگاینونی', 'him': 'هیماچالی', 'hit': 'هیتی', 'hmn': 'همونگ', 'ho': 'موتویی هیری', 'hr': 'کرواتی', 'hsb': 'سوربی علیا', 'ht': 'هائیتیایی', 'hu': 'مجاری', 'hup': 'هوپا', 'hy': 'ارمنی', 'hz': 'هریرویی', 'ia': 'میان\u200cزبان', 'iba': 'آیبن', 'id': 'اندونزیایی', 'ie': 'اکسیدنتال', 'ig': 'ایگبویی', 'ii': 'یی سیچوان', 'ijo': 'ایجویی', 'ik': 'اینوپیک', 'ilo': 'ایلوکویی', 'inc': 'هندیک', 'ine': 'هند و اروپایی', 'inh': 'اینگوشی', 'io': 'ایدو', 'ira': 'ایرانی', 'iro': 'ایروکوایی', 'is': 'ایسلندی', 'it': 'ایتالیایی', 'iu': 'اینوکتیتوت', 'ja': 'ژاپنی', 'jbo': 'لوجبان', 'jpr': 'فارسی یهودی', 'jrb': 'عربی یهودی', 'jv': 'جاوه\u200cای', 'ka': 'گرجی', 'kaa': 'قره\u200cقالپاقی', 'kab': 'قبایلی', 'kac': 'کاچینی', 'kaj': 'جو', 'kam': 'کامبایی', 'kar': 'کارنی', 'kaw': 'کاویایی', 'kbd': 'کاباردینی', 'kcg': 'تایپه ای', 'kfo': 'کورو', 'kg': 'کنگویی', 'kha': 'خاسیایی', 'khi': 'خواسی', 'kho': 'ختنی', 'ki': 'کیکویویی', 'kj': 'کوانیاما', 'kk': 'قزاقی', 'kl': 'گرینلندی', 'km': 'خمری', 'kmb': 'کیمبوندویی', 'kn': 'کاناده\u200cای', 'ko': 'کره\u200cای', 'koi': 'کومی', 'kok': 'کنکانی', 'kpe': 'کپله\u200cای', 'kr': 'کانوریایی', 'krc': 'قره\u200cچایی‐بالکاری', 'kro': 'کرویی', 'kru': 'کوروخی', 'ks': 'کشمیری', 'ksh': 'ریپواری', 'ku': 'کردی', 'kum': 'کومیکی', 'kut': 'کوتنی', 'kv': 'کومیایی', 'kw': 'کرنوالی', 'ky': 'قرقیزی', 'la': 'لاتینی', 'lad': 'لادینو', 'lah': 'لاهندا', 'lam': 'لامبا', 'lb': 'لوگزامبورگی', 'lbe': 'لکی', 'lez': 'لزگی', 'lg': 'گاندایی', 'li': 'لیمبورگی', 'lij': 'لیگواری', 'lmo': 'لمباردی', 'ln': 'لینگالا', 'lo': 'لائوسی', 'lol': 'مونگویی', 'loz': 'لوزیایی', 'lt': 'لیتوانیایی', 'lu': 'لوبایی‐کاتانگا', 'lua': 'لوبایی‐لولوا', 'lui': 'لویسنو', 'lun': 'لوندایی', 'luo': 'لوئویی', 'lus': 'لوشه\u200cای', 'lv': 'لتونیایی', 'mad': 'مادورایی', 'mag': 'ماگاهیایی', 'mai': 'مایدیلی', 'mak': 'ماکاسار', 'man': 'ماندینگویی', 'map': 'آسترونیزیایی', 'map-bms': 'بانیوماسانی', 'mas': 'ماسایی', 'mdf': 'مکشایی', 'mdr': 'ماندار', 'men': 'منده\u200cای', 'mg': 'مالاگاسیایی', 'mga': 'ایرلندی میانه', 'mh': 'مارشالی', 'mhr': 'مئودو ماری', 'mi': 'مائوریایی', 'mic': 'میکماکی', 'min': 'مینانگ\u200cکابویی', 'mis': 'متفرقه', 'mk': 'مقدونی', 'mkh': 'مون\u200cخمری', 'ml': 'مالایالامی', 'mn': 'مغولی', 'mnc': 'مانچویی', 'mni': 'میته\u200cای', 'mno': 'مانوبو', 'mo': 'مولداویایی', 'moh': 'موهاکی', 'mos': 'ماسیایی', 'mr': 'مراتی', 'mrj': 'هیل ماری', 'ms': 'مالزیایی', 'mt': 'مالتی', 'mul': 'چندین زبان', 'mun': 'موندایی', 'mus': 'کریکی', 'mwl': 'میراندسی', 'mwr': 'مارواری', 'my': 'برمه\u200cای', 'myn': 'مایایی', 'myv': 'ارزیایی', 'mzn': 'مازندرانی', 'na': 'نائورویی', 'nah': 'ناواتلی', 'nai': 'سرخپوستی امریکای شمالی', 'nap': 'ناپلی', 'nb': 'بوکسمال نروژی', 'nd': 'انده\u200cبله\u200cای شمالی', 'nds': 'آلمانی سفلی', 'nds-nl': 'هلندی ساکسون پایین', 'ne': 'نپالی', 'new': 'نواریایی', 'ng': 'اندونگایی', 'nia': 'نیاسی', 'niu': 'نیویی', 'nl': 'هلندی', 'nl_be': 'فلاندری', 'nn': 'نروژی نو', 'no': 'نروژی', 'nog': 'نغایی', 'non': 'نرس باستان', 'nov': 'نویالی', 'nr': 'انده\u200cبله\u200cای جنوبی', 'nrm': 'نورمنی', 'nso': 'سوتویی شمالی', 'nub': 'نوبیایی', 'nv': 'ناواهویی', 'nwc': 'نواریایی کلاسیک', 'ny': 'نیانجایی', 'nym': 'نیام\u200cوزیایی', 'nyn': 'نیانکوله\u200cای', 'nyo': 'نیورویی', 'nzi': 'نزیمایی', 'oc': 'اوکیتایی', 'oj': 'اوجیبوایی', 'om': 'اورومویی', 'or': 'اوریه\u200cای', 'os': 'آسی', 'osa': 'اوسیجی', 'ota': 'ترکی عثمانی', 'oto': 'اتومیایی', 'pa': 'پنجابی', 'paa': 'پاپوایی', 'pag': 'پانگاسینانی', 'pal': 'پهلوی', 'pam': 'پامپانگایی', 'pap': 'پاپیامنتو', 'pau': 'پالائویی', 'pcd': 'پیکاردی', 'pdc': 'آلمانی پنسیلوانیا', 'peo': 'فارسی باستان', 'pfl': 'آلمانی فالتز', 'phi': 'فیلیپینی', 'phn': 'فنیقی', 'pi': 'پالی', 'pih': 'نورفولکی', 'pl': 'لهستانی', 'pms': 'پیموندی', 'pnb': 'پنجابی غربی', 'pnt': 'پنیکی', 'pon': 'پناپی', 'pra': 'پراکریتی', 'pro': 'پرووانسی باستان', 'ps': 'پشتو', 'pt': 'پرتغالی', 'pt_br': 'پرتغالی برزیل', 'pt_pt': 'پرتغالی پرتغال', 'qu': 'کچوایی', 'raj': 'راجستانی', 'rap': 'راپانویی', 'rar': 'راروتونگایی', 'rm': 'رتو‐رومیایی', 'rmy': 'رومنی(هندی)', 'rn': 'روندیایی', 'ro': 'رومانیایی', 'roa': 'رومیایی', 'roa-rup': 'آرومانی', 'roa-tara': 'تارانتینویی', 'rom': 'رومانویی', 'ru': 'روسی', 'rue': 'روسینی', 'rw': 'کینیارواندایی', 'sa': 'سنسکریت', 'sad': 'سانداوه\u200cای', 'sah': 'یاقوتی', 'sai': 'سرخپوستی امریکای جنوبی', 'sal': 'سالیشی', 'sam': 'آرامی سامری', 'sas': 'ساساکی', 'sat': 'سانتالی', 'sc': 'ساردینیایی', 'scn': 'سیسیلی', 'sco': 'اسکاتلندی', 'sd': 'سندی', 'se': 'سامی شمالی', 'sel': 'سلکوپی', 'sem': 'سامی', 'sg': 'سانگویی', 'sga': 'ایرلندی باستان', 'sgn': 'نشانه\u200cای', 'sh': 'صرب و کرواتی', 'shn': 'شانی', 'si': 'سینهالی', 'sid': 'سیدامویی', 'simple': 'انگلیسی ساده', 'sio': 'سویی', 'sit': 'چین و تبتی', 'sk': 'اسلواکی', 'sl': 'اسلووینیایی', 'sla': 'اسلاوی', 'sm': 'ساموآیی', 'sn': 'شونایی', 'snk': 'سونینکه\u200cای', 'so': 'سومالیایی', 'sog': 'سغدی', 'son': 'سونغایی', 'sq': 'آلبانیایی', 'sr': 'صربی', 'srn': 'تاکی\u200cتاکی', 'srr': 'سریری', 'ss': 'سوازیایی', 'ssa': 'نیلی و صحرایی', 'st': 'سوتویی جنوبی', 'stq': 'فریزی سترلند', 'su': 'سوندایی', 'suk': 'سوکومایی', 'sus': 'سوسویی', 'sux': 'سومری', 'sv': 'سوئدی', 'sw': 'سواحلی', 'syc': 'سریانی کلاسیک', 'syr': 'سریانی', 'szl': 'سیلسینی', 'ta': 'تامیلی', 'tai': 'تایی', 'te': 'تلوگویی', 'tem': 'تمنه\u200cای', 'ter': 'ترنو', 'tet': 'تتومی', 'tg': 'تاجیکی', 'th': 'تایلندی', 'ti': 'تیگرینیایی', 'tig': 'تیگره\u200cای', 'tiv': 'تیوی', 'tk': 'ترکمنی', 'tl': 'تاگالوگی', 'tlh': 'کلینگون', 'tli': 'تلین\u200cگیتی', 'tmh': 'تاماشقی', 'tn': 'تسوانایی', 'to': 'تونگایی', 'tog': 'تونگایی نیاسا', 'tpi': 'توک پیسینی', 'tr': 'ترکی', 'ts': 'تسونگایی', 'tsi': 'تسیم\u200cشیانی', 'tt': 'تاتاری', 'tum': 'تومبوکایی', 'tup': 'توپیایی', 'tut': 'آلتاییک', 'tvl': 'تووالویی', 'tw': 'توی\u200cیایی', 'ty': 'تاهیتیایی', 'tyv': 'تووایی', 'udm': 'اودمورتی', 'ug': 'اویغوری', 'uga': 'اوگاریتی', 'uk': 'اوکراینی', 'umb': 'امبوندویی', 'ur': 'اردو', 'uz': 'ازبکی', 'vai': 'ویایی', 've': 'وندایی', 'vec': 'ونیزی', 'vep': 'وپسی', 'vi': 'ویتنامی', 'vls': 'فلاندرز غربی', 'vo': 'ولاپوک', 'vot': 'وتی', 'wa': 'والونی', 'wak': 'واکاشی', 'wal': 'والامو', 'war': 'وارایی', 'was': 'واشویی', 'wen': 'صُربی', 'wo': 'ولوفی', 'wuu': 'وو', 'xal': 'قلموقی', 'xmf': 'مینگرلی', 'xh': 'خوسایی', 'yao': 'یائویی', 'yap': 'یاپی', 'yi': 'یدی', 'yo': 'یوروبایی', 'ypk': 'یوپیکی', 'za': 'چوانگی', 'zap': 'زاپوتکی', 'zea': 'زلاندو نویی', 'zen': 'زناگا', 'zh': 'چینی', 'zh_Hant': 'چینی سنتی', 'zh-classical': 'چینی سنتی', 'zh-min-nan': 'چینی مین\u200cنانی', 'zh-yue': 'کانتونی', 'znd': 'زانده\u200cای', 'zu': 'زولویی', 'zun': 'زونیایی', 'zza': 'زازایی' }; function dePersian(text) { return text.replace(/ی/g, 'ي') .replace(/ک/g, 'ك') .replace(/گ/g, 'ګ') .replace(/ژي/g, 'جي') } $(function () { function langNameFromElement(element) { var m = /interwiki-(\w*)/.exec(element.className); if (m === null) { return; } return languageDict[m[1]]; } $('#p-lang li[class*="interwiki-"]').each(function() { var langName = langNameFromElement(this); if (langName !== undefined) { this.firstChild.innerHTML = langName; } }); var interwikis = $('#p-lang li').get(), ul = $('#p-lang ul'); interwikis.sort(function(x, y) { var keyX = langNameFromElement(x), keyY = langNameFromElement(y); if (keyX === undefined) { return 1; } if (keyY === undefined) { return -1; } keyX = dePersian(keyX); keyY = dePersian(keyY); if (keyX < keyY) { return -1; } if (keyX > keyY) { return 1; } return 0; }); $.each(interwikis, function(i) { ul.append(interwikis[i]); }); }); }(jQuery)); knocjaknf8smbqy57oojmbp1nfjfdr4 8 86212 364104 361215 2026-05-19T04:20:59Z شاه زمان پټان 26102 364104 javascript text/javascript // Script to Modernize [[Special:NewPages]]; // Developed by [[User:Jeeputer]] and [[User:WASP-Outis]] // Pashto version by [[User:شاه زمان پټان]] $.when($.ready).then(function () { if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') !== "Newpages") return; var api = new mw.Api(); // To search for "<ref>" tags in text of each article function checkRefs(text) { var out = /(class=\"reference-text|id=\"cite_note|ويکي‌پېډيا گډونوال)/g.test(text) ? '' : ' •سرچينه نشته'; return out; } function checkRecreate(tags) // check if page is recreated { for (var i = 0; i < tags.length; i++) { var out = /د ړنگ‌شوي مخ بياځلي جوړول/g.test(tags[i][0].innerHTML); return out; } } var prom = 0; function liftWing(requirements) { // Check if the cookie for this revision ID exists const cookieName = `newpages.id-${requirements.id}`; const damagingScore = $.cookie(cookieName); if (damagingScore) { // If the cookie exists, use the stored DamagingScore processDamagingScore(parseFloat(damagingScore), requirements); } else { // If the cookie doesn't exist, fetch the data and store it in a cookie var inferenceUrl = { "model_name": "revertrisk-language-agnostic", "model_version": "1", "wiki_db": "enwiki", "revision_id": 123456, "output": { "prediction": false, "probabilities": { "true": 0.3058536847305622, "false": 0.6941463152694378 } } }; let liftWingData = { "rev_id": Number(requirements.id) }; $.ajax({ url: inferenceUrl, type: "POST", data: JSON.stringify(liftWingData), contentType: "application/json", success: function (inferenceData) { var damagingScore = inferenceData.pswiki.scores[requirements.id].damaging.score.probability.true; // Store the DamagingScore in a cookie for 3 hours var date = new Date(); date.setTime(date.getTime() + (3 * 60 * 60 * 1000)); $.cookie(cookieName, damagingScore, { expires: date }); processDamagingScore(damagingScore, requirements); } }); } } function clearLiftWingCookies() { // Get all cookies const cookies = $.cookie(); // Loop through all cookies for (const cookieName in cookies) { // Check if the cookie name starts with "newpages" if (cookieName.startsWith('newpages')) { // Remove the cookie $.removeCookie(cookieName); } } mw.notify('د ورانکارۍ وړاندوينې نيونگ اومتوکي لرې شول.'); } function processDamagingScore(damagingScore, requirements) { function isDisambiguation() { for (var c = 0; c < requirements.cats.length; c++) { var catName = requirements.cats[c]['*']; if (catName === 'څومانيز_مخونه') { return true; } } } if (!isDisambiguation()) { if (requirements.ref != '') { damagingScore = damagingScore + 0.85; } if (requirements.patrol && !requirements.csd) { damagingScore = damagingScore - 0.3; } if (requirements.tags && checkRecreate(requirements.tags) || requirements.referror) { damagingScore = damagingScore + 0.3; } } if (damagingScore > 0.5) { $('#npf-ores-' + requirements.id) .addClass('npf-ores-high') .css('color', 'red') .attr('title', 'د ډېرې ورانکارۍ شونتيا (' + (damagingScore * 100).toPrecision(4) + '٪)') .show(); $('#npf-box-' + requirements.revid).attr('data-ores', "3"); } else if (damagingScore <= 0.5 && damagingScore >= 0.11) { $('#npf-ores-' + requirements.id) .addClass('npf-ores-average') .css('color', 'orange') .attr('title', 'د منځوالې ورانکارۍ شونتيا (' + (damagingScore * 100).toPrecision(4) + '٪)') .show(); $('#npf-box-' + requirements.revid).attr('data-ores', "2"); } else if (damagingScore < 0.11) { $('#npf-ores-' + requirements.id) .addClass('npf-ores-low') .css('color', 'green') .attr('title', 'د لږې ورانکارۍ شونتيا (' + (damagingScore * 100).toPrecision(4) + '٪)') .show(); $('#npf-box-' + requirements.revid).attr('data-ores', "1"); } prom += 1; } function parsePage(ingredients) { return api.get({ action: 'parse', oldid: ingredients.revid, format: 'json' }).done(function (data) { var refTest = checkRefs(data.parse.text["*"]); var refErrorTest = /وېب سرچينې تېروتنه:/g.test(data.parse.text["*"]); var cats = data.parse.categories; var liftWingRequirements = { csd: false, ref: refTest, referror: refErrorTest, patrol: !ingredients.notPatrolled, id: ingredients.firstrevid, tags: ingredients.tags, title: ingredients.title, cats: cats, revid: ingredients.revid }; for (var c = 0; c < cats.length; c++) { var catName = cats[c]['*']; if (catName === 'چټک_ړنگېدو_ته_نوماندې_ليکنې') { var $csdElement = $('<span id="npf-csd-' + ingredients.revid + '">') .attr('title', 'دا مخ چټک ړنگېدو ته نوماند شوی') .css({ 'display': 'none', 'width': '150px' }) .addClass('npf-row-content-left npf-csd') .text('چټک ړنگېدو ته نوماند'); $('div#npf-comment-' + ingredients.revid).append($csdElement); liftWingRequirements.csd = true; $csdElement.toggle(2000); } else if (catName === 'مهالني_ړنگېدونکي_مخونه') { var $prodElement = $('<span>') .attr('title', 'دا مخ مهالني ړنگېدو ته نوماند دی') .css('display', 'none') .addClass('npf-row-content-left npf-csd') .text('مهالني ړنگېدو ته نوماند'); $('div#npf-comment-' + ingredients.revid).append($prodElement); $prodElement.toggle(2000); } else if (catName === 'ړنگېدو_ته_نوماند_مخونه') { var afdUrl = $(data.parse.text['*']).find('a:contains("د دې مخ اړوند اندغوښتنې")')[0].href; var $afdElement = $('<a>') .attr({ 'title': 'دا مخ د ړنگېدو اندغوښتنې لاندې دی', 'href': afdUrl }) .css('display', 'none') .addClass('npf-row-content-left npf-afd') .text('ړنگېدو ټولپوښتنې'); $('div#npf-comment-' + ingredients.revid).append($afdElement); $afdElement.toggle(2000); } } // Evaluate Lift Wing data liftWing(liftWingRequirements); var contentCats = cats.filter(function (cat) { return typeof (cat.hidden) !== "string"; }); var langlinks = data.parse.langlinks || 0; var enLangLink = false; if (langlinks) { for (var li = 0; li < langlinks.length; li++) { if (langlinks[li].lang === 'en') { // [ url, English title ] enLangLink = [langlinks[li].url, langlinks[li]['*']]; break; } } } var categoriesCount = contentCats.length ? mw.language.convertNumber(contentCats.length) : 'بې'; var langLinksCount = langlinks.length ? mw.language.convertNumber(langlinks.length) : 'بې'; // Replace "د مخ ارزولو په حال کې…" with categories and langlinks count $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid).fadeOut( 1000, function () { $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid).empty(); $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid) .attr('title', 'وېشنيزې او ويکي‌خپلمنځي اومتوکي') .append( '<span id="npf-cat-count-' + ingredients.revid + '">' + categoriesCount + ' وېشنيزې</span> • ' + '<span' + (langLinksCount === 'بې' ? ' class="npf-noIW">' : '>') + langLinksCount + ' ويکي‌خپلمنځي</span>' + // Append English language link if exists (enLangLink ? ' (<a href="' + enLangLink[0] + '" title="' + enLangLink[1] + '">en</a>)' : '' ) + '<span id="npf-ref-existenz-' + ingredients.revid + '"' + (refTest === '' ? '>' : ' class="npf-norefs">') + refTest + '</span>' ); // Font color = red if we have no categories if (contentCats.length < 1) $('#npf-cat-count-' + ingredients.revid).addClass('npf-nocat'); // add data attr for filtering if (langLinksCount === 'بې') { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-langlinks', "0"); } if (categoriesCount === 'نشته') { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-categories', "0"); } if (refTest === ' •سرچينه نشته') { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-refs', "0"); } if (ingredients.notPatrolled) { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-ispatrolled', "0"); // add data attr for filtering } else { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-ispatrolled', "1"); // add data attr for filtering } // Show updated content $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid).fadeIn(1000); } ); ///// EXTLINKS SPAN $("#npf-extlinks-" + ingredients.revid).mouseenter(function () { // Outlinks mouse event handler handleHover("#npf-extlinks-" + ingredients.revid, data.parse.externallinks); }); }); } // Handle external links box function handleHover(spanid, extLinks) { var listContent, hasExtLinks = !!extLinks.length; if (hasExtLinks) { var links = extLinks.map(function (link) { return '<a href="' + link + '" target="_blank">' + decodeURIComponent(link) + '</a>'; }); listContent = '<li>' + links.join('</li><li>') + '</li>'; } else { listContent = '<span>دا مخ باندنی تړونی نه لري</span>'; } var formattedText = '<ul>' + listContent + '</ul>'; var spanpos = $(spanid).offset(); var $box = $('<div>') .html(formattedText) .addClass('extlink-box') .css({ top: spanpos.top + $(spanid).outerHeight() - 30 + "px", left: spanpos.left + "px" }); $("body").append($box); $(spanid).add($box).mouseleave(function (event) { if (event.target === $box[0]) { $box.remove(); } }); } // Utility function to create container div for each row function createRow(content) { var $row = $('<div>').addClass('npf-row').append(content); return $row; } function createBoxes(ingredients) { var htmlID = 'npf-box-' + ingredients.revid; // Unique ID (e.g. npf-header-39298943) for each article box var $box = $('<div>') .attr('id', htmlID) .addClass('npf-article-box'); if (ingredients.notPatrolled) { // Gray background for non-patrolled pages $box.addClass('npf-notpatrolled') .attr('title', 'ليکنه لمېسل‌څارل شوې نه ده'); $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-ispatrolled', "0"); // add data attr for filtering } var $header = $('<div>') .attr('id', 'npf-header-' + ingredients.revid) .addClass('npf-flex-row') .append($('<span>') .addClass('npf-row-content-right') .css('display', 'inline-flex') .append($('<span>') .css('display', 'inline-flex') .append( $('<a>') .attr({ 'href': mw.util.getUrl(ingredients.title), 'title': ingredients.title }) .addClass('npf-header-title') .text(ingredients.title) ) .append($('<span>') .addClass('npf-ores-indicator') .attr({ 'id': 'npf-ores-' + ingredients.firstrevid }) .css({ 'display': 'none' // Adding the color yellow }) .text('⚠') ) ) .append( $('<span>') .addClass('npf-hist-link') .append('(') .append( $('<a>') .attr({ 'href': mw.util.getUrl('Special:PageHistory/' + ingredients.title), 'title': ingredients.title + 'مخ پېښليک' }) .text('پېښليک') ) .append(')') ) .append($('<span>') .attr('title', 'مخ کچه') .css('margin-left', '5px') .text(' · ' + ingredients.bytes + ' بايټ') ) .append($('<span>') .attr({ 'title': 'دې ليکنه کې کارېدلي باندني تړوني', 'id': 'npf-extlinks-' + ingredients.revid }) .append(' · ') .append($('<span>') .css('border-bottom', '2px dotted Blue') .text('باندني تړوني') ) ) ) .append($('<span>') .addClass('npf-row-content-left') .append($('<a>') .attr({ 'href': mw.util.getUrl('Special:Permalink/' + ingredients.firstrevid), 'title': 'د مخ د لومړۍ بلبڼې تلپاتې تړونی' }) .text(ingredients.date) ) ); var $details = $('<div>') .attr('id', 'npf-details-' + ingredients.revid) .addClass('npf-flex-row') .append($('<span>') .attr('title', 'مخ جوړوونکی') .addClass('npf-row-content-right') .append($('<span>') .append('جوړوونکی ') .append($('<a>') .addClass('npf-creator' + (ingredients.newUser ? ' new' : '')) .attr('href', mw.util.getUrl('کارن:' + ingredients.creator)) .text(ingredients.creator) ) ) .append($(ingredients.userTools)) ) .append($('<span>') .attr({ 'id': 'cat-iw-container-' + ingredients.revid, 'title': 'مهرباني وکړئ په تمه شئ!…' }) .addClass('npf-row-content-left') .text('د مخ ارزولو حال کې…') ); var $comment = $('<div>') .attr('id', 'npf-comment-' + ingredients.revid) .addClass('npf-flex-row') .append($('<span>') .addClass('npf-row-content-right') .attr('title', 'د مخ جوړولو پرمهال د سمون لنډيز') .append('سمون لنډيز: ') .append($('<span>') .addClass('npf-italic') .append($(ingredients.comment)) ) ); $box.append(createRow($header)); $box.append(createRow($details)); $box.append(createRow($comment)); // Append tag container only if we have some tags if (ingredients.tags && ingredients.tags.length > 0) { var $tagElements = $('<span>'); for (var t = 0; t < ingredients.tags.length; t++) { $tagElements.append($(ingredients.tags[t])); } var $tags = $('<div>') .attr('id', 'npf-tags-' + ingredients.revid) .addClass('npf-tags-container') .append($('<span>') .attr('title', 'لومړي سمون کې لگېدلي نښلنونه') .append('نښلنونه: ') .append($tagElements) ); $box.append(createRow($tags)); } $('#npf-parent-container').append($box); $('.mw-pager-navigation-bar').eq(1).insertAfter($box); // Move navigation bar to its initial location } var activefilters = []; var allboxes = []; var buttons = { patrolled: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'eye', label: 'لمېسل‌څارل‌شوي', data: 'ispatrolled' }), unpatrolled: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'eyeClosed', label: 'لمېسل‌څارل‌شوي نه دي', data: 'notpatrolled' }), dmgLow: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'flag', label: 'لږ', classes: ['npf-button-green'], data: 'ores-low' }), dmgAverage: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'flag', label: 'منځواله', classes: ['npf-button-yellow'], data: 'ores-average' }), dmgHigh: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'flag', label: 'ډېر', classes: ['npf-button-red'], data: 'ores-high' }), noCat: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'listBullet', label: 'بې وېشنيزې', data: 'nocat' }), noIW: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'language', label: 'بې ويکي‌خپلمنځي', data: 'noIW' }), noRefs: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'references', label: 'بې سرچينې', data: 'norefs' }), }; function createFiltersBox() { var FiltersPermanentLink = new OO.ui.ButtonWidget({ framed: false, flags: [ 'progressive' ], classes: ['filters-permanent-link-btn'], label: 'تلپاتې وېبتړ', rel: '', title: 'غوره شوو چاڼگرو سره تلپاتې وېبتړ لمېسل.' }); var clearLiftWingCookiesBtn = new OO.ui.ButtonWidget({ framed: false, flags: [ 'destructive' ], classes: ['clear-liftWing-cookies-btn'], label: 'د کتنمل نيونگه ړنگول', rel: '', title: 'دا به هغه نيونگې لرې کړي چې د ناوړه سمونونو وړاندوينې سره تړاو لري.' }); FiltersPermanentLink.on('click', function () { var urlParams = new URLSearchParams(window.location.search); const limitCount = urlParams.get('limit') !== null ? urlParams.get('limit') : 50; var text = "https://ps.wikipedia.org/wiki/ځانگړی:نوي_مخونه?selectedfilters=" + activefilters + "&limit=" + limitCount; navigator.clipboard.writeText(text).then(function () { mw.notify('تلپاتې وېبتړ ټينگ‌دړې ته ولمېسل شو.'); }); }); clearLiftWingCookiesBtn.on('click', function () { clearLiftWingCookies(); }); allboxes = []; $('[id^="npf-box-"]').each(function () { allboxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); }); // Get arguments from URL and apply them const url = new URL(window.location.href); const params = new URLSearchParams(url.search); const argvalue = params.get('selectedfilters') || ""; Object.keys(buttons).forEach(function (key) { // Get all revids for filtering if (argvalue.includes(buttons[key].getData())) { buttons[key].setValue(false); } else { buttons[key].setValue(true); } buttons[key].on('change', function () { applyFilter(buttons, allboxes); }); }); var firstButtonGroup = new OO.ui.ButtonGroupWidget({ items: [ buttons.patrolled, buttons.unpatrolled ] }); var secondButtonGroup = new OO.ui.ButtonGroupWidget({ items: [ buttons.dmgLow, buttons.dmgAverage, buttons.dmgHigh ] }); var thirdButtonGroup = new OO.ui.ButtonGroupWidget({ items: [ buttons.noCat, buttons.noIW, buttons.noRefs ] }); var helpText = new OO.ui.MessageWidget({ type: 'notice', label: 'که تاسو له لاندې خوښنو څخه هر يوه يې ناچارن کړئ؛ نو هغه ليکنې چې د دې خوښنو معيارونه پوره کوي، له لړليک څخه به پټې شي.' }); var $filtersBox = $('<div>') .attr('id', 'npf-filters-box') .addClass('npf-filters-box') .append($('<div>') .addClass('npf-flex-row npf-filters-title') .append($('<span>') .text('د لړليک چاڼگر خوښنې') .append($('<img>') .addClass('loading-img') .attr('src', 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9d/Loading-3-box.gif') .css('width', '20px') .css('height', 'auto') .css('margin-right', '7px') .css('vertical-align', 'middle') ) ) .append($('<div>') .addClass('filters-permanent-link-btn') .append(FiltersPermanentLink.$element) ) .append($('<div>') .addClass('clear-cookies-btn') .append(clearLiftWingCookiesBtn.$element) ) ) .append($('<div>') .addClass('npf-row') .css('margin-bottom', '12px') .append(helpText.$element) ) .append($('<div>') .attr('align', 'center') .css('margin-bottom', '12px') .append( firstButtonGroup.$element, secondButtonGroup.$element, thirdButtonGroup.$element ) ) .append($('<div>') .attr('align', 'left') .append( "<a href='https://ps.wikipedia.org/wiki/لارښود:د_نوو_مخونو_خواړه' target='_blank'>لاسوند</a> • ", "<a href='https://ps.wikipedia.org/wiki/د_لارښود_خبرې_اترې:د_نوو_مخونو_خواړه' target='_blank'>وړانديز/غبرگون</a> • ", "<a href='https://ps.wikipedia.org/wiki/ويکيپېډيا:بنډارځای/تخنيک' target='_blank'>ستونزې خبر</a>" ) ); $('.mw-pager-navigation-bar:first').after($filtersBox); } function getactivefilters(buttons) { //Save active filters in an array activefilters = []; Object.keys(buttons).forEach(function (key) { if (!buttons[key].getValue()) { switch (buttons[key].getData()) { case 'ispatrolled': activefilters.push('ispatrolled'); break; case 'notpatrolled': activefilters.push('notpatrolled'); break; case 'ores-low': activefilters.push('ores-low'); break; case 'ores-average': activefilters.push('ores-average'); break; case 'ores-high': activefilters.push('ores-high'); break; case 'nocat': activefilters.push('nocat'); break; case 'noIW': activefilters.push('noIW'); break; case 'norefs': activefilters.push('norefs'); break; default: break; } } }); } function applyFilter(buttons, allboxes) { //////// Get Active Filters : START getactivefilters(buttons); //////// Get Active Filters : END //////// Calculate filtered boxes : START var filteredBoxes = []; var notfilteredboxes = []; if (activefilters.includes('ispatrolled')) { $('[data-ispatrolled]').each(function () { if ($(this).attr('data-ispatrolled') == 1) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('notpatrolled')) { $('[data-ispatrolled]').each(function () { if ($(this).attr('data-ispatrolled') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('ores-low')) { $('[data-ores]').each(function () { if ($(this).attr('data-ores') == 1) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('ores-average')) { $('[data-ores]').each(function () { if ($(this).attr('data-ores') == 2) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('ores-high')) { $('[data-ores]').each(function () { if ($(this).attr('data-ores') == 3) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('nocat')) { $('[data-categories]').each(function () { if ($(this).attr('data-categories') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('noIW')) { $('[data-langlinks]').each(function () { if ($(this).attr('data-langlinks') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('norefs')) { $('[data-refs]').each(function () { if ($(this).attr('data-refs') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } var filteredBoxesUnique = []; $.each(filteredBoxes, function (i, el) { if ($.inArray(el, filteredBoxesUnique) === -1) filteredBoxesUnique.push(el); }); notfilteredboxes = allboxes.filter(item => !filteredBoxesUnique.includes(item)); //////// Calculate filtered boxes (filteredBoxesUnique) : END for (var i = 0; i < filteredBoxesUnique.length; i++) { $('#npf-box-' + filteredBoxesUnique[i]).slideUp('slow', 'swing'); } for (var i = 0; i < notfilteredboxes.length; i++) { $('#npf-box-' + notfilteredboxes[i]).slideDown('slow', 'swing'); } } var listItems = $('#mw-content-text > section.mw-pager-body > ul > li'), boxIngredients = [], // Will be populated by information from list items without any API calls i; for (i = 0; i < listItems.length; i++) { var hasTags = $(listItems[i])[0].children[9]; // ...children[8] is always for edit tags boxIngredients[i] = { notPatrolled: !!$(listItems[i]).hasClass('not-patrolled'), title: $(listItems[i])[0].children[2].innerText, url: $(listItems[i])[0].children[1].children[0].attributes.href.value, date: $(listItems[i])[0].children[1].innerText, revid: $($(listItems[i])[0]).attr('data-mw-revid'), // Latest revision's ID is available as "data-mw-revid" attribute for each list item bytes: ($(listItems[i])[0].children[5].innerText).replace(/\[(.*) بايټ\]/, '$1'), creator: $(listItems[i])[0].children[6].innerText, userTools: $(listItems[i])[0].children[7], comment: ($(listItems[i])[0].children[8]) }; boxIngredients[i].firstrevid = boxIngredients[i].url.match(/\oldid\=(\d*)/)[1] // First revision's ID if (hasTags) { // We have some tags boxIngredients[i].tags = []; for (var ei = 0; ei < $(listItems[i])[0].children[9].children.length; ei++) { var $element = $($(listItems[i])[0].children[9].children[ei]); if ($element.hasClass('mw-tag-marker')) { // Prevent pushing "نښلنونه" to array // Store tags as jquery object so we can add // them to the box with without modifications boxIngredients[i].tags.push($element); } } } if ($($(listItems[i])[0].children[6]).hasClass('new')) { boxIngredients[i].newUser = true; } } let CheckLiftwingFinishedisRunning = true; function CheckLiftwingFinished() { if (prom == boxIngredients.length) { applyFilter(buttons, allboxes); $('.loading-img').remove(); } if (!CheckLiftwingFinishedisRunning) { clearInterval(intervalId); } } $('#mw-content-text section.mw-pager-body > ul').remove(); $('#mw-content-text section.mw-pager-body').append('<div id="npf-parent-container"></div>'); // Append main parent container for (i = 0; i < boxIngredients.length; i++) { createBoxes(boxIngredients[i]); // Create boxes parsePage(boxIngredients[i]); // Update categories and langlinks after we have the api response } createFiltersBox(); const intervalId = setInterval(CheckLiftwingFinished, 100); setTimeout(() => { CheckLiftwingFinishedisRunning = false; }, 15000); }); e4ip4shxp4uvbis3e8zd6gerivo5icc 364108 364104 2026-05-19T05:30:02Z شاه زمان پټان 26102 364108 javascript text/javascript // Script to Modernize [[Special:NewPages]]; // Developed by [[User:Jeeputer]] and [[User:WASP-Outis]] // Pashto version by [[User:شاه زمان پټان]] $.when($.ready).then(function () { if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') !== "Newpages") return; var api = new mw.Api(); // To search for "<ref>" tags in text of each article function checkRefs(text) { var out = /(class=\"reference-text|id=\"cite_note|ويکي‌پېډيا گډونوال)/g.test(text) ? '' : ' •سرچينه نشته'; return out; } function checkRecreate(tags) // check if page is recreated { for (var i = 0; i < tags.length; i++) { var out = /د ړنگ‌شوي مخ بياځلي جوړول/g.test(tags[i][0].innerHTML); return out; } } var prom = 0; function liftWing(requirements) { // Check if the cookie for this revision ID exists const cookieName = `newpages.id-${requirements.id}`; const damagingScore = $.cookie(cookieName); if (damagingScore) { // If the cookie exists, use the stored DamagingScore processDamagingScore(parseFloat(damagingScore), requirements); } else { // If the cookie doesn't exist, fetch the data and store it in a cookie var inferenceUrl = { "model_name": "revertrisk-language-agnostic", "model_version": "1", "wiki_db": "pswiki", "revision_id": 123456, "output": { "prediction": false, "probabilities": { "true": 0.3058536847305622, "false": 0.6941463152694378 } } }; let liftWingData = { "rev_id": Number(requirements.id) }; $.ajax({ url: inferenceUrl, type: "POST", data: JSON.stringify(liftWingData), contentType: "application/json", success: function (inferenceData) { var damagingScore = inferenceData.pswiki.scores[requirements.id].damaging.score.probability.true; // Store the DamagingScore in a cookie for 3 hours var date = new Date(); date.setTime(date.getTime() + (3 * 60 * 60 * 1000)); $.cookie(cookieName, damagingScore, { expires: date }); processDamagingScore(damagingScore, requirements); } }); } } function clearLiftWingCookies() { // Get all cookies const cookies = $.cookie(); // Loop through all cookies for (const cookieName in cookies) { // Check if the cookie name starts with "newpages" if (cookieName.startsWith('newpages')) { // Remove the cookie $.removeCookie(cookieName); } } mw.notify('د ورانکارۍ وړاندوينې نيونگ اومتوکي لرې شول.'); } function processDamagingScore(damagingScore, requirements) { function isDisambiguation() { for (var c = 0; c < requirements.cats.length; c++) { var catName = requirements.cats[c]['*']; if (catName === 'څومانيز_مخونه') { return true; } } } if (!isDisambiguation()) { if (requirements.ref != '') { damagingScore = damagingScore + 0.85; } if (requirements.patrol && !requirements.csd) { damagingScore = damagingScore - 0.3; } if (requirements.tags && checkRecreate(requirements.tags) || requirements.referror) { damagingScore = damagingScore + 0.3; } } if (damagingScore > 0.5) { $('#npf-ores-' + requirements.id) .addClass('npf-ores-high') .css('color', 'red') .attr('title', 'د ډېرې ورانکارۍ شونتيا (' + (damagingScore * 100).toPrecision(4) + '٪)') .show(); $('#npf-box-' + requirements.revid).attr('data-ores', "3"); } else if (damagingScore <= 0.5 && damagingScore >= 0.11) { $('#npf-ores-' + requirements.id) .addClass('npf-ores-average') .css('color', 'orange') .attr('title', 'د منځوالې ورانکارۍ شونتيا (' + (damagingScore * 100).toPrecision(4) + '٪)') .show(); $('#npf-box-' + requirements.revid).attr('data-ores', "2"); } else if (damagingScore < 0.11) { $('#npf-ores-' + requirements.id) .addClass('npf-ores-low') .css('color', 'green') .attr('title', 'د لږې ورانکارۍ شونتيا (' + (damagingScore * 100).toPrecision(4) + '٪)') .show(); $('#npf-box-' + requirements.revid).attr('data-ores', "1"); } prom += 1; } function parsePage(ingredients) { return api.get({ action: 'parse', oldid: ingredients.revid, format: 'json' }).done(function (data) { var refTest = checkRefs(data.parse.text["*"]); var refErrorTest = /وېب سرچينې تېروتنه:/g.test(data.parse.text["*"]); var cats = data.parse.categories; var liftWingRequirements = { csd: false, ref: refTest, referror: refErrorTest, patrol: !ingredients.notPatrolled, id: ingredients.firstrevid, tags: ingredients.tags, title: ingredients.title, cats: cats, revid: ingredients.revid }; for (var c = 0; c < cats.length; c++) { var catName = cats[c]['*']; if (catName === 'چټک_ړنگېدو_ته_نوماندې_ليکنې') { var $csdElement = $('<span id="npf-csd-' + ingredients.revid + '">') .attr('title', 'دا مخ چټک ړنگېدو ته نوماند شوی') .css({ 'display': 'none', 'width': '150px' }) .addClass('npf-row-content-left npf-csd') .text('چټک ړنگېدو ته نوماند'); $('div#npf-comment-' + ingredients.revid).append($csdElement); liftWingRequirements.csd = true; $csdElement.toggle(2000); } else if (catName === 'مهالني_ړنگېدونکي_مخونه') { var $prodElement = $('<span>') .attr('title', 'دا مخ مهالني ړنگېدو ته نوماند دی') .css('display', 'none') .addClass('npf-row-content-left npf-csd') .text('مهالني ړنگېدو ته نوماند'); $('div#npf-comment-' + ingredients.revid).append($prodElement); $prodElement.toggle(2000); } else if (catName === 'ړنگېدو_ته_نوماند_مخونه') { var afdUrl = $(data.parse.text['*']).find('a:contains("د دې مخ اړوند اندغوښتنې")')[0].href; var $afdElement = $('<a>') .attr({ 'title': 'دا مخ د ړنگېدو اندغوښتنې لاندې دی', 'href': afdUrl }) .css('display', 'none') .addClass('npf-row-content-left npf-afd') .text('ړنگېدو ټولپوښتنې'); $('div#npf-comment-' + ingredients.revid).append($afdElement); $afdElement.toggle(2000); } } // Evaluate Lift Wing data liftWing(liftWingRequirements); var contentCats = cats.filter(function (cat) { return typeof (cat.hidden) !== "string"; }); var langlinks = data.parse.langlinks || 0; var enLangLink = false; if (langlinks) { for (var li = 0; li < langlinks.length; li++) { if (langlinks[li].lang === 'en') { // [ url, English title ] enLangLink = [langlinks[li].url, langlinks[li]['*']]; break; } } } var categoriesCount = contentCats.length ? mw.language.convertNumber(contentCats.length) : 'بې'; var langLinksCount = langlinks.length ? mw.language.convertNumber(langlinks.length) : 'بې'; // Replace "د مخ ارزولو په حال کې…" with categories and langlinks count $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid).fadeOut( 1000, function () { $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid).empty(); $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid) .attr('title', 'وېشنيزې او ويکي‌خپلمنځي اومتوکي') .append( '<span id="npf-cat-count-' + ingredients.revid + '">' + categoriesCount + ' وېشنيزې</span> • ' + '<span' + (langLinksCount === 'بې' ? ' class="npf-noIW">' : '>') + langLinksCount + ' ويکي‌خپلمنځي</span>' + // Append English language link if exists (enLangLink ? ' (<a href="' + enLangLink[0] + '" title="' + enLangLink[1] + '">en</a>)' : '' ) + '<span id="npf-ref-existenz-' + ingredients.revid + '"' + (refTest === '' ? '>' : ' class="npf-norefs">') + refTest + '</span>' ); // Font color = red if we have no categories if (contentCats.length < 1) $('#npf-cat-count-' + ingredients.revid).addClass('npf-nocat'); // add data attr for filtering if (langLinksCount === 'بې') { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-langlinks', "0"); } if (categoriesCount === 'نشته') { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-categories', "0"); } if (refTest === ' •سرچينه نشته') { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-refs', "0"); } if (ingredients.notPatrolled) { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-ispatrolled', "0"); // add data attr for filtering } else { $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-ispatrolled', "1"); // add data attr for filtering } // Show updated content $('#cat-iw-container-' + ingredients.revid).fadeIn(1000); } ); ///// EXTLINKS SPAN $("#npf-extlinks-" + ingredients.revid).mouseenter(function () { // Outlinks mouse event handler handleHover("#npf-extlinks-" + ingredients.revid, data.parse.externallinks); }); }); } // Handle external links box function handleHover(spanid, extLinks) { var listContent, hasExtLinks = !!extLinks.length; if (hasExtLinks) { var links = extLinks.map(function (link) { return '<a href="' + link + '" target="_blank">' + decodeURIComponent(link) + '</a>'; }); listContent = '<li>' + links.join('</li><li>') + '</li>'; } else { listContent = '<span>دا مخ باندنی تړونی نه لري</span>'; } var formattedText = '<ul>' + listContent + '</ul>'; var spanpos = $(spanid).offset(); var $box = $('<div>') .html(formattedText) .addClass('extlink-box') .css({ top: spanpos.top + $(spanid).outerHeight() - 30 + "px", left: spanpos.left + "px" }); $("body").append($box); $(spanid).add($box).mouseleave(function (event) { if (event.target === $box[0]) { $box.remove(); } }); } // Utility function to create container div for each row function createRow(content) { var $row = $('<div>').addClass('npf-row').append(content); return $row; } function createBoxes(ingredients) { var htmlID = 'npf-box-' + ingredients.revid; // Unique ID (e.g. npf-header-39298943) for each article box var $box = $('<div>') .attr('id', htmlID) .addClass('npf-article-box'); if (ingredients.notPatrolled) { // Gray background for non-patrolled pages $box.addClass('npf-notpatrolled') .attr('title', 'ليکنه لمېسل‌څارل شوې نه ده'); $('#npf-box-' + ingredients.revid).attr('data-ispatrolled', "0"); // add data attr for filtering } var $header = $('<div>') .attr('id', 'npf-header-' + ingredients.revid) .addClass('npf-flex-row') .append($('<span>') .addClass('npf-row-content-right') .css('display', 'inline-flex') .append($('<span>') .css('display', 'inline-flex') .append( $('<a>') .attr({ 'href': mw.util.getUrl(ingredients.title), 'title': ingredients.title }) .addClass('npf-header-title') .text(ingredients.title) ) .append($('<span>') .addClass('npf-ores-indicator') .attr({ 'id': 'npf-ores-' + ingredients.firstrevid }) .css({ 'display': 'none' // Adding the color yellow }) .text('⚠') ) ) .append( $('<span>') .addClass('npf-hist-link') .append('(') .append( $('<a>') .attr({ 'href': mw.util.getUrl('Special:PageHistory/' + ingredients.title), 'title': ingredients.title + 'مخ پېښليک' }) .text('پېښليک') ) .append(')') ) .append($('<span>') .attr('title', 'مخ کچه') .css('margin-left', '5px') .text(' · ' + ingredients.bytes + ' بايټ') ) .append($('<span>') .attr({ 'title': 'دې ليکنه کې کارېدلي باندني تړوني', 'id': 'npf-extlinks-' + ingredients.revid }) .append(' · ') .append($('<span>') .css('border-bottom', '2px dotted Blue') .text('باندني تړوني') ) ) ) .append($('<span>') .addClass('npf-row-content-left') .append($('<a>') .attr({ 'href': mw.util.getUrl('Special:Permalink/' + ingredients.firstrevid), 'title': 'د مخ د لومړۍ بلبڼې تلپاتې تړونی' }) .text(ingredients.date) ) ); var $details = $('<div>') .attr('id', 'npf-details-' + ingredients.revid) .addClass('npf-flex-row') .append($('<span>') .attr('title', 'مخ جوړوونکی') .addClass('npf-row-content-right') .append($('<span>') .append('جوړوونکی ') .append($('<a>') .addClass('npf-creator' + (ingredients.newUser ? ' new' : '')) .attr('href', mw.util.getUrl('کارن:' + ingredients.creator)) .text(ingredients.creator) ) ) .append($(ingredients.userTools)) ) .append($('<span>') .attr({ 'id': 'cat-iw-container-' + ingredients.revid, 'title': 'مهرباني وکړئ په تمه شئ!…' }) .addClass('npf-row-content-left') .text('د مخ ارزولو حال کې…') ); var $comment = $('<div>') .attr('id', 'npf-comment-' + ingredients.revid) .addClass('npf-flex-row') .append($('<span>') .addClass('npf-row-content-right') .attr('title', 'د مخ جوړولو پرمهال د سمون لنډيز') .append('سمون لنډيز: ') .append($('<span>') .addClass('npf-italic') .append($(ingredients.comment)) ) ); $box.append(createRow($header)); $box.append(createRow($details)); $box.append(createRow($comment)); // Append tag container only if we have some tags if (ingredients.tags && ingredients.tags.length > 0) { var $tagElements = $('<span>'); for (var t = 0; t < ingredients.tags.length; t++) { $tagElements.append($(ingredients.tags[t])); } var $tags = $('<div>') .attr('id', 'npf-tags-' + ingredients.revid) .addClass('npf-tags-container') .append($('<span>') .attr('title', 'لومړي سمون کې لگېدلي نښلنونه') .append('نښلنونه: ') .append($tagElements) ); $box.append(createRow($tags)); } $('#npf-parent-container').append($box); $('.mw-pager-navigation-bar').eq(1).insertAfter($box); // Move navigation bar to its initial location } var activefilters = []; var allboxes = []; var buttons = { patrolled: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'eye', label: 'لمېسل‌څارل‌شوي', data: 'ispatrolled' }), unpatrolled: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'eyeClosed', label: 'لمېسل‌څارل‌شوي نه دي', data: 'notpatrolled' }), dmgLow: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'flag', label: 'لږ', classes: ['npf-button-green'], data: 'ores-low' }), dmgAverage: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'flag', label: 'منځواله', classes: ['npf-button-yellow'], data: 'ores-average' }), dmgHigh: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'flag', label: 'ډېر', classes: ['npf-button-red'], data: 'ores-high' }), noCat: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'listBullet', label: 'بې وېشنيزې', data: 'nocat' }), noIW: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'language', label: 'بې ويکي‌خپلمنځي', data: 'noIW' }), noRefs: new OO.ui.ToggleButtonWidget({ icon: 'references', label: 'بې سرچينې', data: 'norefs' }), }; function createFiltersBox() { var FiltersPermanentLink = new OO.ui.ButtonWidget({ framed: false, flags: [ 'progressive' ], classes: ['filters-permanent-link-btn'], label: 'تلپاتې وېبتړ', rel: '', title: 'غوره شوو چاڼگرو سره تلپاتې وېبتړ لمېسل.' }); var clearLiftWingCookiesBtn = new OO.ui.ButtonWidget({ framed: false, flags: [ 'destructive' ], classes: ['clear-liftWing-cookies-btn'], label: 'د کتنمل نيونگه ړنگول', rel: '', title: 'دا به هغه نيونگې لرې کړي چې د ناوړه سمونونو وړاندوينې سره تړاو لري.' }); FiltersPermanentLink.on('click', function () { var urlParams = new URLSearchParams(window.location.search); const limitCount = urlParams.get('limit') !== null ? urlParams.get('limit') : 50; var text = "https://ps.wikipedia.org/wiki/ځانگړی:نوي_مخونه?selectedfilters=" + activefilters + "&limit=" + limitCount; navigator.clipboard.writeText(text).then(function () { mw.notify('تلپاتې وېبتړ ټينگ‌دړې ته ولمېسل شو.'); }); }); clearLiftWingCookiesBtn.on('click', function () { clearLiftWingCookies(); }); allboxes = []; $('[id^="npf-box-"]').each(function () { allboxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); }); // Get arguments from URL and apply them const url = new URL(window.location.href); const params = new URLSearchParams(url.search); const argvalue = params.get('selectedfilters') || ""; Object.keys(buttons).forEach(function (key) { // Get all revids for filtering if (argvalue.includes(buttons[key].getData())) { buttons[key].setValue(false); } else { buttons[key].setValue(true); } buttons[key].on('change', function () { applyFilter(buttons, allboxes); }); }); var firstButtonGroup = new OO.ui.ButtonGroupWidget({ items: [ buttons.patrolled, buttons.unpatrolled ] }); var secondButtonGroup = new OO.ui.ButtonGroupWidget({ items: [ buttons.dmgLow, buttons.dmgAverage, buttons.dmgHigh ] }); var thirdButtonGroup = new OO.ui.ButtonGroupWidget({ items: [ buttons.noCat, buttons.noIW, buttons.noRefs ] }); var helpText = new OO.ui.MessageWidget({ type: 'notice', label: 'که تاسو له لاندې خوښنو څخه هر يوه يې ناچارن کړئ؛ نو هغه ليکنې چې د دې خوښنو معيارونه پوره کوي، له لړليک څخه به پټې شي.' }); var $filtersBox = $('<div>') .attr('id', 'npf-filters-box') .addClass('npf-filters-box') .append($('<div>') .addClass('npf-flex-row npf-filters-title') .append($('<span>') .text('د لړليک چاڼگر خوښنې') .append($('<img>') .addClass('loading-img') .attr('src', 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9d/Loading-3-box.gif') .css('width', '20px') .css('height', 'auto') .css('margin-right', '7px') .css('vertical-align', 'middle') ) ) .append($('<div>') .addClass('filters-permanent-link-btn') .append(FiltersPermanentLink.$element) ) .append($('<div>') .addClass('clear-cookies-btn') .append(clearLiftWingCookiesBtn.$element) ) ) .append($('<div>') .addClass('npf-row') .css('margin-bottom', '12px') .append(helpText.$element) ) .append($('<div>') .attr('align', 'center') .css('margin-bottom', '12px') .append( firstButtonGroup.$element, secondButtonGroup.$element, thirdButtonGroup.$element ) ) .append($('<div>') .attr('align', 'left') .append( "<a href='https://ps.wikipedia.org/wiki/لارښود:د_نوو_مخونو_خواړه' target='_blank'>لاسوند</a> • ", "<a href='https://ps.wikipedia.org/wiki/د_لارښود_خبرې_اترې:د_نوو_مخونو_خواړه' target='_blank'>وړانديز/غبرگون</a> • ", "<a href='https://ps.wikipedia.org/wiki/ويکيپېډيا:بنډارځای/تخنيک' target='_blank'>ستونزې خبر</a>" ) ); $('.mw-pager-navigation-bar:first').after($filtersBox); } function getactivefilters(buttons) { //Save active filters in an array activefilters = []; Object.keys(buttons).forEach(function (key) { if (!buttons[key].getValue()) { switch (buttons[key].getData()) { case 'ispatrolled': activefilters.push('ispatrolled'); break; case 'notpatrolled': activefilters.push('notpatrolled'); break; case 'ores-low': activefilters.push('ores-low'); break; case 'ores-average': activefilters.push('ores-average'); break; case 'ores-high': activefilters.push('ores-high'); break; case 'nocat': activefilters.push('nocat'); break; case 'noIW': activefilters.push('noIW'); break; case 'norefs': activefilters.push('norefs'); break; default: break; } } }); } function applyFilter(buttons, allboxes) { //////// Get Active Filters : START getactivefilters(buttons); //////// Get Active Filters : END //////// Calculate filtered boxes : START var filteredBoxes = []; var notfilteredboxes = []; if (activefilters.includes('ispatrolled')) { $('[data-ispatrolled]').each(function () { if ($(this).attr('data-ispatrolled') == 1) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('notpatrolled')) { $('[data-ispatrolled]').each(function () { if ($(this).attr('data-ispatrolled') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('ores-low')) { $('[data-ores]').each(function () { if ($(this).attr('data-ores') == 1) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('ores-average')) { $('[data-ores]').each(function () { if ($(this).attr('data-ores') == 2) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('ores-high')) { $('[data-ores]').each(function () { if ($(this).attr('data-ores') == 3) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('nocat')) { $('[data-categories]').each(function () { if ($(this).attr('data-categories') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('noIW')) { $('[data-langlinks]').each(function () { if ($(this).attr('data-langlinks') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } if (activefilters.includes('norefs')) { $('[data-refs]').each(function () { if ($(this).attr('data-refs') == 0) { filteredBoxes.push($(this).attr('id').match(/\d+$/)[0]); } }); } var filteredBoxesUnique = []; $.each(filteredBoxes, function (i, el) { if ($.inArray(el, filteredBoxesUnique) === -1) filteredBoxesUnique.push(el); }); notfilteredboxes = allboxes.filter(item => !filteredBoxesUnique.includes(item)); //////// Calculate filtered boxes (filteredBoxesUnique) : END for (var i = 0; i < filteredBoxesUnique.length; i++) { $('#npf-box-' + filteredBoxesUnique[i]).slideUp('slow', 'swing'); } for (var i = 0; i < notfilteredboxes.length; i++) { $('#npf-box-' + notfilteredboxes[i]).slideDown('slow', 'swing'); } } var listItems = $('#mw-content-text > section.mw-pager-body > ul > li'), boxIngredients = [], // Will be populated by information from list items without any API calls i; for (i = 0; i < listItems.length; i++) { var hasTags = $(listItems[i])[0].children[9]; // ...children[8] is always for edit tags boxIngredients[i] = { notPatrolled: !!$(listItems[i]).hasClass('not-patrolled'), title: $(listItems[i])[0].children[2].innerText, url: $(listItems[i])[0].children[1].children[0].attributes.href.value, date: $(listItems[i])[0].children[1].innerText, revid: $($(listItems[i])[0]).attr('data-mw-revid'), // Latest revision's ID is available as "data-mw-revid" attribute for each list item bytes: ($(listItems[i])[0].children[5].innerText).replace(/\[(.*) بايټ\]/, '$1'), creator: $(listItems[i])[0].children[6].innerText, userTools: $(listItems[i])[0].children[7], comment: ($(listItems[i])[0].children[8]) }; boxIngredients[i].firstrevid = boxIngredients[i].url.match(/\oldid\=(\d*)/)[1] // First revision's ID if (hasTags) { // We have some tags boxIngredients[i].tags = []; for (var ei = 0; ei < $(listItems[i])[0].children[9].children.length; ei++) { var $element = $($(listItems[i])[0].children[9].children[ei]); if ($element.hasClass('mw-tag-marker')) { // Prevent pushing "نښلنونه" to array // Store tags as jquery object so we can add // them to the box with without modifications boxIngredients[i].tags.push($element); } } } if ($($(listItems[i])[0].children[6]).hasClass('new')) { boxIngredients[i].newUser = true; } } let CheckLiftwingFinishedisRunning = true; function CheckLiftwingFinished() { if (prom == boxIngredients.length) { applyFilter(buttons, allboxes); $('.loading-img').remove(); } if (!CheckLiftwingFinishedisRunning) { clearInterval(intervalId); } } $('#mw-content-text section.mw-pager-body > ul').remove(); $('#mw-content-text section.mw-pager-body').append('<div id="npf-parent-container"></div>'); // Append main parent container for (i = 0; i < boxIngredients.length; i++) { createBoxes(boxIngredients[i]); // Create boxes parsePage(boxIngredients[i]); // Update categories and langlinks after we have the api response } createFiltersBox(); const intervalId = setInterval(CheckLiftwingFinished, 100); setTimeout(() => { CheckLiftwingFinishedisRunning = false; }, 15000); }); 869cmr8iut90m1uv5yi7p2u5ztgstk0 0 87137 364105 363220 2026-05-19T04:22:59Z شاه زمان پټان 26102 364105 wikitext text/x-wiki {{ړنګول|د ويکيپېډيا د اصولو له مخې هېڅوک د ځان اړوند ليکنه نشي کولی}} ۱. شخصي او نسبي هویت (نسب پاڼه): بشپړ نوم: بیت الله میاخېل. پلار: سلطان ایاز میاخېل. نیکه: مرحوم میا صاحب محمود میاخېل (د خوست پېژندل شوی صوفي او معنوي شخصیت).<ref name=":0">د بیت الله میاخېل له شخصي ادرسه معلومات</ref> ټاټوبی: د خوست ولایت، مرکز، د پنزایې شمل میاخېل کلي سیمه.<ref name=":1">بیت الله میاخېل له شخصي ادرسه معلومات</ref> قومي ریښه: د لودي پښتنو د میاخېل ټبر (لواڼي پښتون) پورې تړاو لري. ۲. علمي او اکاډمیک ژوند: نوموړي خپلې لوړې زده کړې د خوست په شېخ زاید پوهنتون کې پای ته رسولې دي.<ref>{{Cite journal}}</ref> په ۱۳۹۷ هـ ش (۲۰۱۸ م) کال کې د یاد پوهنتون د اقتصاد پوهنځي (اداره او تجارت څانګې) څخه په بریالیتوب فارغ شوی دی. ۳. مسلکي او کاري تجربه: رسنیز فعالیت (۶ کاله): د خوست په غرغښت راډیو تلویزیون کې د یوه فعال خبریال او ویاند په توګه دنده ترسره کړې. هغه د خپل اخلاص او مسلکي غږ له امله په سیمه کې ځانګړی شهرت ترلاسه کړ.<ref name=":2">د بیت الله میاخېل له شخصي ادرسه</ref> فرهنګي مدیریت (۲ کاله): په ۲۰۱۹ کال کې په کابل کې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د ځوانانو چارو معینیت کې د پښتو څانګې مسؤل په توګه وګمارل شو. هلته یې د پښتو راپورونو او ګزارشونو د چمتو کولو او خپرولو مسؤلیت په پوره صداقت سرته ورساوه.<ref>{{Cite web|url=|title=}}</ref> ډیپلوماټیکه دنده: نوموړي د بهرنیو چارو وزارت په چوکاټ کې د خوست په ریاست کې دنده لرلې او د یوې مودې لپاره د غلام خان بندر د امر په توګه هم پاتې شوی دی.<ref name=":0" /> ۴. شخصیت او ټولنیز رول: بیت الله میاخېل د خپلې کورنۍ د معنوي میراث په دوام، په ټولنه کې یو باادبه، خوش اخلاق او مینه وال شخصیت ګڼل کېږي.<ref name=":2" /> هغه د یوه خبریال او ډیپلومات په توګه د خلکو په زړونو کې ښې خاطرې پرېښې دي او د ټولنې له بېلابېلو پرګنو سره د غوره چلند له امله ستایل کېږي.<ref name=":1" /> rdepgfux5sg7yxasos285u1rg4990fh 0 87310 364107 363846 2026-05-19T04:36:57Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 11 May 2026. 364107 wikitext text/x-wiki = سټاف کالج (کردستان) = [[دوتنه:ICON_Staffa.png|بټنوک|200x200پېکسل|د کردستان د ستاف کالج نښه]] '''سټاف کالج (Staff College)''' د عراقي کردستان په هریم کې د نظامي علومو یو علمي اداره ده، چې د کردستان د سیمه ییز حکومت د پیشمرګه وزارت پورې اړوند ده او د سلیمانیې ولایت په حدودو کې موقعیت لري. په ټول عراق کې یوازې دوه سټاف کالجونه شتون لري: لومړی یې په سلیمانيه (کلتوري پلازمینه) کې او دویم یې په پلازمینه بغداد کې دی. یوازې دا دوه ادارې کولی شي افسرانو ته د "رکن" (په نظامي علومو کې ماسټري) او د مشرتابه (قیاده) سندونه ورکړي.<ref>{{Cite web|url=https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|title=}}</ref> == د تاسیس تاریخ == د کردستان سټاف کالج د عراق د لومړي کرد ولسمشر، مام جلال طالباني په سپارښتنه د ۲۰۰۳ کال د نومبر په ۸مه نیټه په سلیمانیه کې تاسیس شو. دا تاسیس د ۲۰۰۳ کال د نومبر د ۸مې نیټې د (۱۰) شمیره محرم نظامي حکم پر بنسټ ترسره شو. دا کالج د تورن جنرال (رکن) جلال محمود محمد علي لخوا د کرد او عربي افسرانو د یوې ډلې په مرسته جوړ شو، چې په ځمکنیو، سمندري او هوايي برخو کې یې لوړې علمي درجې لرلې. == موقعیت == کالج په پیل کې د سلیمانیې په ښار کې د پیشمرګه ځواکونو د عمومي قوماندې په مرکزي دفتر کې جوړ شو. وروسته، د راپرین سیمې د خلکو د سرښندنې په درناوي، د هغې مرکز چوارقورنې ته ولیږدول شو، چې د رانیې سویل او د دوکان بند شمال ته پروت دی. د دې کالج ختیځ ته قلعه دزې او لویدیځ ته د حاجیاوا سیمه ده.<ref>{{Cite web|url=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%87_%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C_%D9%88_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF_(Staff_College)_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|title=}}</ref> == د کالج سازماني جوړښت == کالج له څلورو اصلي څانګو (وزرونو) څخه جوړ دی: * '''اداري څانګه:''' د ورځنیو کورنیو چارو، تنظیم، د کالج ساتنې، د وسایطو څارنې او د اداري او دفاعي برخو مدیریت په غاړه لري. * '''د سټاف څانګه:''' د نظامي علومو بیلابیل کورسونه وړاندې کوي. د سټاف کورس له بشپړولو وروسته، زده کونکي ته د "رکن" (نظامي ماسټري) درجه ورکول کیږي. * '''د مشرتابه څانګه:''' د نظامي علومو بیلابیل کورسونه وړاندې کوي، چې یو یې د مشرتابه (قیاده) کورس دی او فارغانو ته یې سند ورکول کیږي. * '''د روزنې او همغږۍ څانګه:''' د علمي سرچینو چمتو کول، د درسونو پەرەپێدل، د کمپیوټر لابراتوار او د ځمکنیو 3D نقشو تالار چمتو کوي. == کورسونه == سټاف کالج د سټاف او مشرتابه کورسونو سربیره، د ادارې، ملکي دفاع، کمپیوټر پروګرامینګ، GPS ټیکنالوژۍ او په نقشه کې د ځای موندلو کورسونه هم ترسره کوي. فزیکي روزنه د کال په اوږدو کې دوام لري. په زرګونو افسرانو له دې کالج څخه سندونه ترلاسه کړي چې اوس مهال په پیشمرګه ځواکونو کې په لوړو پوستونو کار کوي. د ۲۰۲۴ کال په جولای کې د افسرانو د اتمې دورې د فراغت مراسم ترسره شول.<ref>{{Cite web|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%95%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/|title=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%95%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/}}</ref> == د کالج داخلي سیسټم == د کالج د داخلي سیسټم چمتو کولو لپاره، یوه کمیټه د لومړي ډین، تورن جنرال جلال محمود محمد علي په مشرۍ او د لیوا رکن اسماعیل سرحان حسین، عمید رکن عبدالله عثمان رسول، عقید رکن عیزالدین نیعمه رمضان، او مقدم رکن امان ابراهیم منصور په غړیتوب جوړه شوه. د دې کمیټې پایله "د ۲۰۰۳ کال د کردستان سټاف کالج سیسټم (۱) شمیره" وه چې د ۲۰۰۴ کال د جنوري په ۴مه تصویب شوه.<ref>{{Cite web|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/|title=}}</ref> == د زده کړې سیسټم == زده کړې د ۲۰۰۳ کال د (۱) شمیره سیسټم پر بنسټ دي، چې له ۲۸ موادو څخه جوړ دی. په دې کې درسي فصلونه، ساعتونه او د نمرو سیسټم ټاکل شوی دی. زده کړې په کرد، عربي او انګلیسي ژبو دي.<ref>{{Cite web|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=}}</ref> == د بهرنیو درجو تصدیق == هر هغه افسر چې د پیشمرګه ځواکونو په لیکو کې وي او د وزارت لخوا بغداد یا د ناټو هیوادونو ته واستول شي او هلته د ماسټرۍ (رکن) درجه ترلاسه کړي، باید خپله درجه په سټاف کالج کې د داخلي نظام پر بنسټ تایید او وڅیړي. که درسي ساعتونه له معیار څخه کم وي، ممکن درجه یې ونه منل شي.<ref>{{Cite web|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/|title=}}</ref> == د کالج نښه (Emblem) == نښه یوه سره دایره ده چې شنه کرښه ورڅخه چاپیره ده. په پورتنۍ برخه کې ۲۱ وړانګې لرونکی لمر دی. په مرکز کې یو قلم (د علم نښه) او یو دودیز کرد خنجر (د ځواک نښه) په کراس شکل کې دي. په لاندې برخه کې د تاسیس نیټه په کرد ژبه لیکل شوې ده.<ref>{{Cite web|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/|title=}}</ref> '''د رنګونو شیکردنەوە:''' * '''شنه:''' د کردانو د بیدارۍ او نظامي پسرلي نښه. * '''سره:''' د شهیدانو د وینې نښه. * '''ژیړ:''' لمر د نوي کال (نوروز) او ملي هویت نښه ده. * '''توره:''' د خنجر لاستی د ماتم او تاریخي قربانیو نښه ده. * '''سپینه:''' د خنجر تیغ د سوله غوښتنې نښه ده. == د آی ټي سیسټم == کالج خپل پرمختللي کورني بریښنایی سیسټمونه لري چې د ادارې او آرشیف لپاره کارول کیږي. تمه کیږي چې کالج به ډیر ژر خپل ځانګړی آفلاین مصنوعي استخبارات (Offline AI) ولري.<ref>{{Cite web|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/|title=}}</ref> == اسانتیاوې == [[دوتنه:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|بټنوک|376x376پېکسل|د کردستان د ستاف کالج بیرغه]] * '''کتابتون:''' یو لوی فزیکي کتابتون لري او اوس مهال د ډیجیټل او غږیز کتابتون کار پرې روان دی. * '''لابراتوارونه:''' د کمپیوټر لابراتوار او د 3D نقشو فزیکي تالارونه لري. * '''موزیم:''' یو نظامي موزیم لري چې د تیرو مدیرانو او استادانو آرشیف پکې دی. * '''میدانونه:''' دوه د بدني روزنې میدانونه او یو د نښه ویشتنې ځای (میدان رمي) لري. == بهرنۍ اړیکې == سټاف کالج د خپل علمي اهمیت له امله د ناټو او نړیوال ایتلاف پام ځانته اړولی دی. بیلابیل پلاوي هره میاشت ورڅخه لیدنه کوي. په ۲۰۲۴ کال کې د کالج مشر د فارغانو هرکلی وکړ. == تاریخي پرتله == د سلیمانیې سټاف کالج او د بغداد پوهنتون د کردولوژي څانګه چې په تیره پیړۍ کې جوړه شوې، دواړه د کردانو لپاره ستراتیژیکې اړتیاوې وې. ----'''سرچینې:''' # د کردستان سټاف کالج داخلي سیسټم (۱) شمیره، ۲۰۰۳. # محرم نظامي حکم (۱۰) شمیره، ۰۸/۱۱/۲۰۰۳. # د پیشمرګه وزارت رسمي ویب پاڼه (gov.krd). ---- n4keupa1awfi7c7w5bljzspram3pved 0 87345 364106 363961 2026-05-19T04:25:55Z شاه زمان پټان 26102 364106 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 95%; text-align: right; direction: ltr;" |- ! colspan="2" style="background: #E3E3E3; font-size: 120%; text-align: center;" | توبینګن Tübingen |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Tübingen Rathaus.jpg|250px|center|د توبینګن ښار راتخس]] |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; width: 50%; padding: 5px;" | هېواد | style="padding: 5px;" | [[المان]] |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | ایالت | style="padding: 5px;" | [[بادن-وورتمبرګ]] |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | ولسوالۍ | style="padding: 5px;" | توبینګن |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | مساحت | style="padding: 5px;" | ۱۰۸.۱۲ کیلومتره مربع |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | نفوس | style="padding: 5px;" | شاوخوا ۹۲,۰۰۰ (۲۰۲۳) |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | پوستي کوډ | style="padding: 5px;" | ۷۲۰۷۰ – ۷۲۰۷۶ |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | د تلفن کوډ | style="padding: 5px;" | ۰۷۰۷۱ |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | موټر کوډ | style="padding: 5px;" | TÜ |- ! style="background: #F0F0F0; text-align: right; padding: 5px;" | د پوهنتون تاسیس کال | style="padding: 5px;" | ۱۴۷۷ ز. |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size: smaller; padding: 5px;" | [http://www.tuebingen.de رسمي سایټ] |} '''توبینګن''' (په الماني: ''Tübingen'') د المان هېواد په سوېل لوېدیځ کې پروت یو ښار دی چې د بادن-وورتمبرګ ایالت په منځنۍ برخه کې موقعیت لري. دا ښار د توبینګن ولسوالۍ اداري مرکز دی. توبینګن د خپل پخواني او تاريخي پوهنتون، ښکلو باراني سیندونو، او نیکارسټراسن (Neckarstal) په نوم د ښکلي درې له امله نړیوال شهرت لري. دا ښار د اوبو لرغونو کانالونو او لوړو کروندو لرونکو ودانیو له امله ډېر پام ځانته اړوي. == جغرافیه == توبینګن ښار د شوابین الب (Swabian Alb) غرونو په شمالي برخه کې پروت دی. د ښار له منځ څخه د نیکار سیند (Neckar) تیریږي چې ښار په دوو برخو ویشي. د ښار شاوخوا سیمې ډبرینې، ځنګلۍ او غرڅینې دي. د توبینګن اقلیم معتدل دی، خو د غرونو په سیمو کې د تودوخې درجه یو څه ټیټه وي او په اوړي کې اورښت ډېر وي. == تاریخ == د توبینګن سیمه د لرغونو زمانو راهیسته مېشته وه. په ۱۱۹۱ زېږدیز کال کې د توبینګن کلا (Burg Hohentübingen) لومړی ځل په اسنادو کې یادونه شوې ده. په ۱۲۳۱ کال کې توبینګن د ښار حیثیت ترلاسه کړ. په ۱۳۴۲ زېږدیز کال کې دا ښار د وورتمبرګ (Württemberg) خاورې ته الحاق شو. په ۱۴۷۷ زېږدیز کال کې، ارشیدوک ابرهارد اول (Eberhard I) د توبینګن پوهنتون تاسیس کړ، چې دا پوهنتون په المان کې ترټولو پخوانیو پوهنتونو له ډلې ګڼل کیږي. دا پوهنتون وروسته د ښار د فرهنګي او اقتصادي ودې اصلي محرک وګرځېد. == اداري وېش == د توبینګن ښار اداري اړخه په ۱۸ برخو (Stadtteile) ویشل شوی دی. د ښار مرکزي برخه ډبرینې کوڅې لري چې په منځنیو پېړیو کې جوړې شوې دي. == وګړي == د ۲۰۲۳ کال د سرشمېرنې له مخې، د توبینګن ښار نفوس شاوخوا ۹۲،۰۰۰ تنه دی. ډېری وګړي په الماني قومیت پورې اړه لري، خو د پوهنتون او نړیوالو څېړنیزو مرکزونو له امله ډېر بهرني زده کوونکي او کارپوهان په دې ښار کې ژوند کوي. د ښار نفوس ځوان دی، ځکه چې د پوهنتون محصلین یې د ټولنفوس لویه برخه جوړوي. == اقتصاد == توبینګن یو فرهنګي ښار دی، خو اقتصاد یې یوازې په زده کړو پورې تړلی نه دی. په ښار کې د طبي تجهیزاتو، درملجو، او بیوتکنالوژي شرکتونو مهم مرکزونه شتون لري. سربېره پر دې، د پوهنتون له خوا اداره کیدونکي روغتونونه او څېړنیز مرکزونه په زرګونو کسانو ته دندې برابروي. ګرځندوی هم د ښار په عاید کې مهم رول لوبوي. == فرهنګ او زده کړې == د توبینګن پوهنتون (Eberhard Karls Universität Tübingen) د نړۍ له غوره پوهنتونو څخه شمیرل کیږي. په دې پوهنتون کې الهیات، فلسفه، طب، او حقوق په ځانګړي ډول تدریسیږي. ډېری نابغه او مشهور شخصیتونه لکه فیلوسوف هیګل (Hegel)، شاعر هولدرلین (Hölderlin)، او ستورپوه کپلر (Kepler) په دې ښار کې زده کړې کړي دي. په ښار کې فرهنګي فعاليتونه ډېر دي؛ په اوړي کې د سیند پر سر بېلابېلې لوبې، موسیقۍ غونډې، او د سینما فستیوالونه کیږي. د توبینګن ښار لرغونی بازار (Marktplatz) د خلکو د راټولیدو اصلي ځای دی. == مشهور شخصیتونه == * [[فریډریش هولډرلین]] - شاعر * [[ویلهلم هیکل]] - لیکوال * [[یوهانس کپلر]] - ستورپوه * [[فریډریش میسچر]] - د DNA کشف کوونکی == سرچينې == {{سرچينې}} * [https://de.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCbingen الماني ویکيپیډیا] * [http://www.tuebingen.de توبینګن ښار رسمي سایټ] [[وېشنيزه:المان]] [[وېشنيزه:ایالت]] [[وېشنيزه:ښار]] ok175c0nl4q8pk0viep989nt0cj5w22 3 87362 364092 2026-05-19T02:08:10Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 364092 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Khan atll}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۹ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۲:۰۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 6rbuf2kdi01lwokj4is74fuscy00yz3 10 87363 364100 2026-05-19T03:24:21Z شاه زمان پټان 26102 د "<noinclude><templatestyles src="مخبڼه/styles.css" />[[وېشنيزه:مخبڼه]]</noinclude> <div class=caixa-flex> <div style="display:flex; flex:1 1 0; flex-direction:column;min-width:75%;height:100%"> <div class=caixa-flex> <!--- EN AFEGIR NOTÍCIES, BAIXEU LA RESTA DE NOTÍCIES (és a dir, en els comentaris d'encapçalament, la notícia 1 passa a ser la notícia 2, etc.) I SITUEU CONVENIENTMENT LES DUES LÍNIES DE CODI ENTRE LA PLANTILLA DE NOTÍCIA..." تورو مخ جوړ شو 364100 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="مخبڼه/styles.css" />[[وېشنيزه:مخبڼه]]</noinclude> <div class=caixa-flex> <div style="display:flex; flex:1 1 0; flex-direction:column;min-width:75%;height:100%"> <div class=caixa-flex> <!--- EN AFEGIR NOTÍCIES, BAIXEU LA RESTA DE NOTÍCIES (és a dir, en els comentaris d'encapçalament, la notícia 1 passa a ser la notícia 2, etc.) I SITUEU CONVENIENTMENT LES DUES LÍNIES DE CODI ENTRE LA PLANTILLA DE NOTÍCIA 2 I LA 3 ---> {{مخبڼه/انځور |انځور=Khamenei 2023.jpeg |نوم=[[سيد علي خامنه‌يي]] |سپيناوی= د ايران ستر مذهبي مشر سيدعلي خامنه‌يي د امريکا او اسراييلو په گډ بريد کې ووژل شو. }} </div> adm0syvcolhhus0cn3tj2pk57vci6uy 364102 364100 2026-05-19T03:26:49Z شاه زمان پټان 26102 364102 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="مخبڼه/styles.css" />[[وېشنيزه:مخبڼه]]</noinclude> <div class=caixa-flex> <div style="display:flex; flex:1 1 0; flex-direction:column;min-width:75%;height:100%"> <div class=caixa-flex> <!--- EN AFEGIR NOTÍCIES, BAIXEU LA RESTA DE NOTÍCIES (és a dir, en els comentaris d'encapçalament, la notícia 1 passa a ser la notícia 2, etc.) I SITUEU CONVENIENTMENT LES DUES LÍNIES DE CODI ENTRE LA PLANTILLA DE NOTÍCIA 2 I LA 3 ---> {{مخبڼه/انځور |انځور=افغانستان کريکېټ ټيم.jpg |نوم=افغانستان کريکېټ ملي لوبډله |سپيناوی= افغانستان کريکېټ ملي لوبډله په ۲۰۲۴ زېږديز کال نړيوال شل اوريز جام سياليو کې استراليا ته د ماتې وروکولو وروسته خپله خوښي څرگندوي }} </div> ab5nmwoeajal9tmrds35k4xfbjlvdvs 0 87364 364109 2026-05-19T07:08:54Z O.sediqi93 16958 نوي لیکنه 364109 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 1em; width: 280px; font-size: 90%; text-align: right;" |- ! colspan="2" style="background: #ececec; text-align: center; font-size: 120%;" | اسمانڅوک |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[دوتنه:Home Insurance Building.JPG|260px]]<br /><small>د هوم انشورنس ودانۍ په شیکاګو کې (۱۸۸۵) – د نړۍ لومړی اسمانڅوک</small> |- | '''اصلي نوم:''' | Skyscraper |- | '''ډول:''' | لوړه تجارتي او استوګنیزه ودانۍ |- | '''لومړی جوړښت:''' | ۱۸۸۵، شیکاګو |} '''اسمانڅوک'''، چې په پښتو کې ورته '''اسمان څک'''، '''اسمان څکۍ''' او کله ناکله '''لوړه ودانۍ''' هم ویل کېږي، هغه ودانۍ ده چې ډېر پوړونه لري او د استوګنې یا کار لپاره جوړه شوې وي. په نړیوال تعریف کې اسمانڅک هغه ودانۍ ده چې لږ تر لږه ۱۰۰ متره (۳۲۸ فوټه) لوړوالی ولري<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Skyscraper|title=Skyscraper|website=Wikipedia|access-date=2026-05-19}}</ref>. نن سبا په نړۍ کې له ۷۰۰۰ څخه زیاتې ودانۍ له ۱۵۰ مترو څخه اوچتې دي، او تر ټولو لوړ یې د دوبۍ [[برج خلیفه]] دی چې ۸۲۸ متره لوړوالی لري<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Skyscraper|title=Skyscraper|website=Wikipedia|access-date=2026-05-19}}</ref>. == تاریخچه == د اسمانڅکونو لومړی پړاو د ۱۸۸۴ او ۱۹۴۵ کلونو ترمنځ په امریکا کې پیل شو، په ځانګړي توګه په [[شیکاګو]] او [[نیویارک]] ښارونو کې<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Early_skyscrapers|title=Early skyscrapers|website=Wikipedia|access-date=2026-05-19}}</ref>. د دې پرمختګ اصلي لامل اقتصادي وده, د ځمکې کموالی, او نوې ټکنالوژي وه. د نړۍ لومړی اسمانڅوک د '''هوم انشورنس بلډنگ''' و چې په ۱۸۸۵ کال کې په شیکاګو کې د ویلیم لبارون جیني لخوا جوړ شو<ref>{{cite web|url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/worlds-first-skyscraper-built|title=World's First Skyscraper Is Built|website=EBSCO|access-date=2026-05-19}}</ref>. دا ودانۍ لس پوړه لرله، ۱۳۸ فوټه لوړه وه، او لومړی ځل یې د فولادو چوکاټ (steel frame) وکاراوه چې د عصري اسمانڅکونو بنسټ کېښود<ref>{{cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/68407-first-skyscraper|title=First skyscraper|website=Guinness World Records|access-date=2026-05-19}}</ref>. د ۱۹۲۰ کلونو کې د نیویارک اسمانڅکونو لکه Chrysler Building او وروسته Empire State Building (۱۹۳۱) نړیوال شهرت وموند. د لوی اقتصادي رکود له امله جوړونه ودرېده، خو تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته بیا د شیشې او فولادو عصري ډیزاینونه رامنځته شول. == جوړښتي ټکنالوژي == اسمانڅکونه د دریو لویو اختراعاتو له امله ممکن شول: ۱. د فولادو د بسمر پروسه چې سپک او قوي چوکاټونه یې برابر کړل ۲. خوندي برېښنايي لفټ چې په ۱۸۵۳ کې د ایلیشا اوټیس لخوا وازمویل شو ۳. د اور ضد مواد او د پردې دېوال (curtain wall) سیستم نن سبا اسمانڅکونه د مرکزي هستې (core)، د باد ضد سیسټمونو، او د زلزلې د جذبونکو په مرسته جوړېږي. == ډولونه == د لوړوالي له مخې اسمانڅکونه په دریو برخو وېشل کېږي: - عادي اسمانڅک: له ۱۰۰ تر ۳۰۰ مترو - سوپرټال (supertall): له ۳۰۰ تر ۵۹۹ مترو<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_supertall_skyscrapers|title=List of supertall skyscrapers|website=Wikipedia|access-date=2026-05-19}}</ref> - میګاټال (megatall): له ۶۰۰ مترو څخه پورته تر ۲۰۲۵ کال پورې په نړۍ کې ۷۰ ښارونه سوپرټال ودانۍ لري، چې چین یې ۱۳۸ لري، او دوبۍ د ۳۳ ودانیو سره لومړی ځای لري<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_supertall_skyscrapers|title=List of supertall skyscrapers|website=Wikipedia|access-date=2026-05-19}}</ref>. == د نړۍ تر ټولو لوړ اسمانڅکونه == ۱. برج خلیفه – دوبۍ، ۸۲۸ متره (۲۰۲۰) ۲. مردیکا ۱۱۸ – کوالالمپور، ۶۷۸.۹ متره (۲۰۲۳) ۳. شانګهای ټاور – شانګهای، ۶۳۲ متره ۴. ابراج البیت – مکه، ۶۰۱ متره ۵. پینګ ان فاینانس سنټر – شینزین، ۵۹۹ متره == په افغانستان کې اسمانڅکونه == افغانستان د جګړو له امله لوی اسمانڅکونه نه لري، خو په وروستیو کلونو کې په [[کابل]]، [[هرات]] او [[مزارشریف]] [[کندهار]] کې څو لوړې ودانۍ جوړې شوې دي. د کابل ټاور، عزیزي پلازا او د کابل سیټي سنټر له ۱۵ تر ۲۰ پوړونو لري. د افغانستان لپاره اسمانڅکونه تر اوسه د سوداګرۍ او هوټلونو لپاره کارېږي، نه د نړیوالو ریکارډونو لپاره. == راتلونکی == راتلونکي اسمانڅکونه به شنه (green) او ځان بسیا وي. د جدې ټاور په سعودي عربستان کې پلان لري چې له ۱۰۰۰ مترو څخه واوړي. معماران اوس د لرګیو اسمانڅکونو (timber skyscrapers)، عمودي ځنګلونو او د لمریزې انرژۍ د پوښونو په اړه څېړنه کوي. == سرچینې == <references /> == دا هم وګورئ == [[ودانۍ]]، [[معماري]]، [[برج خلیفه]]، [[شیکاګو]]، [[نیویارک]] [[en:Skyscraper]] [[وېشنيزه:اسمانڅکونه]] [[وېشنيزه:معماري]] [[وېشنيزه:ودانۍ]] [[وېشنيزه:ښاري پراختیا]] d19m0dmj8juptq18sw90dmord2qkljn