کندهار

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>کندهار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13483</id>
    <revision>
      <id>364119</id>
      <parentid>364003</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T18:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Af420</username>
        <id>12804</id>
      </contributor>
      <comment>Restored revision 360468 by [[Special:Contributions/Af420|Af420]] ([[User talk:Af420|talk]]): Spam done by idk whom and why (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>364119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56630" sha1="p98er73tzseidlb4381ozfhzg0qqg3c" xml:space="preserve">{{مالومات
|نوم = کندھار &lt;br&gt;قندهار
&lt;br&gt;Ἀλεξάνδρεια Ἀραχωσίας 
|اصلي نوم  =ګندهارا&lt;br&gt;اراکوزيا&lt;br&gt;لوی کندھار
|  لقب = لوی کندھار 
|settlement_type =ښار
&lt;!-- انځورونه او نخشي -----------&gt;
| انځور            ={{څو انځوریزه
  | ټول پلنوالی              = 300
  | پوله= مالوماتبکس
  | کتار= 1/3/3/2
  | سرليک ځای            = منځ
  | انځور1                   = Aerial view of a section of Kandahar in 2013.jpg
  | شاليد1                     = زوړ کندهار
  | د انځور اړوند1                 = [[زوړ کندهار |کندهار د زاړه ښار]] شاوخوا سيمه د کندهار يو د تر ټولو مهمو سيمو څخه ده.
  | انځور2                   = Overhead view of the Qandahār Aqueduct.jpg
  | شاليد2                     = لویه وياله
  | د انځور اړوند2                 = لویه ویاله
  | انځور3                   = Bird's eye view of Kandahar, 2009-12.jpg
  | شاليد3                     = د کندهار يو کوڅه
  | د انځور اړوند3                 =د کندهار يو کوڅه
  | انځور4                   =Section of Kandahar at night in 2011.jpg
  | شاليد4                     = کندهار د شپې
  | د انځور اړوند4                 =کندهار د شپې
  | انځور5                   =Progress Continues in Northern Kandahar DVIDS365599.jpg
  | شاليد5                     = د کندهار شمال
  | د انځور اړوند5                 = د کندهار شمال
  | انځور6                   = Nomads in Kandahar province.jpg
  | شاليد6                     =د کندهار کوچيان
  | د انځور اړوند6                 = د کندهار کوچيان
  | انځور7                   = Rainbow in the Arghandab Valley near Jelawur, Afghanistan.jpg
  | شاليد7                     =شنه‌زرغونه ارغنداب
  | د انځور اړوند7                 =شنه‌زرغونه [[ارغنداب]]
  | انځور8                   = A Mine Resistant vehicle turning near Kandahar International Airport.jpg
  | شاليد8                     = د کندهار هوايي ډګر
  | د انځور اړوند8                 = [[د کندهار نړيوال هوايي ډګر]]
  | انځور9                   = Scenes From Southern Afghanistan DVIDS328130.jpg
  | شاليد9                     = چل زينه
  | د انځور اړوند9                 = [[چل زينه|د چل زينو غر]]
  }}
&lt;!-- ځاي ------------------&gt;
|subdivision_type =   '''ھیواد'''
|subdivision_name = {{افغانستان }}
|subdivision_type1 = [[دافغانستان ښارونه|ښار]]
|subdivision_name1 = [[ کندهار ولايت|کندهار]]
|امنيه قوماندان= 
[[مولوي عبدالاحد طالب]]
&lt;!-- سياست -----------------&gt;
|
|والي =
[[ملا شيرين اخوند]]
|established_title =ښاروال
|established_date =[[ملاحکمت‌الله آخند]]
&lt;!-- نفوس &gt;
|population_as_of = ۲۰۱۲
|population_total = ۴۹۱،۵۰۰
&lt;!-- عمومي معلومات ---------------&gt;
|timezone =د افغانستان معياري وخت
|utc_offset = +۴:۳۰ 
|elevation_m =۱۰۱۰
|elevation_ft =۳۳۱۰
|blank_name =رسمي ژبه
|blank_info =پښتو
|blank1_name =پیدا کونکی
|blank1_info =[[مقدوني سکندر]]
|blank2_name =په فخر یادونه
|blank2_info =[[لوی کندهار]] 
| website          = {{URL|http://kandahar.gov.af|Kandahar.af}}
|footnotes =
آيا خبر ياست کندهار ٣٣ خورلڼې ښارونه لرې
{{Infobox region symbols    
| embedded = هو
| region   = کندهار
| country  = {{افغانستان}}
| emblem = [[زوړ کندهار]]، [[چل زينه]]
}}
}}
'''کندهار''' د نفوس او مساحت دواړو له پلوه د[[افغانستان]] دويم لوی ښار دی، چي د افغانستان په سوېل لویدیځ کي د [[ارغنداب رود|ارغنداو د رود]] په دره کي پروت او [[ کندهار ولايت|د کندهار ولايت]] اوسنی مرکز ګڼل کیږي. کندهار د افغانستان سیاسي زړه، د لوی افغانستان لمړنۍ [[پلازمېنه]] او تر کابل وروسته د افغانستان تر ټولو لوي سوداګریز مرکز بلل کیږي.

په دي ښار کې د شهيدانو چوک، حضرت جي بابا، ښکاپر دروازه، ټک ټک بازار، محله جات (ماله جات)، عينو مينې، برو بازار، هرات دروازې، رنګريزانو بازآر، چهل زينو، او ملا نقيب چوک په ګډون يو شمېر ښکلې او تاریخی سيمي شتون لري. کندهار يو نړيوال [[د کندهار نړيوال هوايي ډگر|هوايي ډګر]] هم لري چی د [[د کندهار نړيوال هوايي ډګر|احمدشاه بابا نړیوال هوایي ډګر]] په نامه یادیږي او مخکي د کندهار نړیوال هوایي ډګر په نامه یادېدی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|title=د افغان د انرژي معلوماتي مرکز|first=او ياداښتونه|last=لينک|publisher=|access-date=2018-05-05|تاريخ الأرشيف=2018-09-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-09-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15}}&lt;/ref&gt;

==د کندهار اداري نظام==
د کندهار ښار پخوا ٧ ناحيې درلودې، او اوس يې شمېر شاوخوا ١٥ ناحیو ته رسيدلي دی، مطلب د کندهار ښاروالۍ اوس پر ١٥ ناحيو پوري تړلې ده. د کندهار ښار د ښاري پراختیا کارونه اوس هم پر مخ روان دي، او په راتلونکي کې يي د ناحیو زياتيدو امکانات نور هم سته.

== د کندهار نوم ==
اوسنئ کندهار په سانسکریټي ژبه ګندهارا، په رېګوېد ګندهارینم، په زړه پاړسو هرووتیس، په لرغوني یوناني آراخوزیا، په لاتیني آراکوسیا، په دري او عربي قندهار او په پښتو ژبه کندهار بلل کیږي. د اراخوزیا لرغونۍ نوم چي زرګونه کلونه مخکي دې ښار ته ورکول سوی دی د هخامنشیانو له دورې سره اړه لري، خو له تاریخي اړخه یاد ښار تر دې هم پخوانئ معلومیږي او لرغونتوب یې د اریانا (لرغوني افغانستان) ماد واکمنۍ ته رسیږي.&lt;ref&gt;کندهار په 1879 او 2024 کي 

لیکوال : سیف لودین

مخ : 300&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.afghanpaper.com/info/velaiat/ghandehar.htm&lt;/ref&gt;

== جغرافیایي موقعیت ==
اوسنئ کندهار ښار چي د افغانستان په سوېل لویدیځ کي موقعيت لري، په پخوانیو نقشو کي پر ۱۲ درجو، ۱۳ دقیقو، ۲۰ او ۳۰ ثانیو عرض البلد او په اوسنیو پرمختللو GIS نقشو کي ۳۱۳۷۱۲ ،۶۵۴۲۶۷ نقطه کورډیناټ پروت دی، د نولسمې پېړۍ له کندهار سره ډېر توپیر لري.

د احمد شاه بابا له لوري د عصري کندهار لمړئ جوړښت په مستطیله بڼه وو چي شمال ته یې عیدګاه دروازه، ختیځ ته یې کابل دروازه او برو دروازه، سوېل ته یې ښکارپور دروازه او لویدیځ ته یې هرات دروازه او توپخانې دروازه پرته وه. ددې دروازو په جوړښت سره کندهار ښار د یوې کلا بڼه غوره کړې وه، چي د هري دروازې پر سر یې یوه دانه توپ او لاندي یې د اوبو وتلو لپاره سلبونو شتون درلود. د دراني او بارکزي واکمنیو پر مهال په کندهار کي داحمدشاهي جوړښت مهم ځایونه ارګ بازار، سدوزو کوڅه او شهیدانو چوک بلل کېدی، خو د امیر حبیب الله خان په واکمنۍ کي ددغه ځای د نایب الحکومه محمد عثمان خان او وروسته په ظاهرشاهي واکمنۍ کي د سردار محمد داوودخان او همدارنګه عبدالغني خان ګردیزي له لوري تر احمدشاهي ښار دباندي پراخ سړکونه او یو ستر کانال ( ظاهرشاهي کانال_ لو واله) جوړ او ګټي اخیستني ته وسپارل سوه. په افغانستان کي د ثور تر خونړي کودتا وروسته که څه هم چي یادي نقشې له کړکېچ او ویجاړۍ سره مخ سوې خو د اسلامي جمهوریت په راتک سره یې بیرته کارونه پیل او تر ننه پوري هم جریان لري. 

اوسنئ کندهار ښار د خپل مهم جغرافيایي موقعیت له کبله د افغانستان لوی اقتصادي زون پخپل ځان کي رانغاړي. ددغه ښار شمال ته روزګان، سوېل او سوېل ختیځ ته د [[ډیورنډ کرښه رسمي نه ده|ډیورنډ]] تپل سوې کرښه، شمال ختیځ ته زابل ولایت او لویدیځ ته هلمند ولایت پراته دي. له جغرافیایي اړخه د کندهار تر ټولو ستره ولسوالي د [[ډنډ ولسوالۍ|ډنډ]] ولسوالي ده، کوم چي د پاکستان سره جوخته د ډیورنډ پر کرښه باندي پرته ده. کندهار د هرات_کابل پر لویه لاره باندي د افغانستان لویدیځ له مرکز سره نښلوي، نه یوازي دا بلکي له تاریخي او اقتصادي اړخه دا لاره د هندوستان او ایران یا ایران او اوسني پاکستان د تجارتي نښلون نقطه هم ګڼل کیږي. د افغانستان د معاصري نقشې له مخي کندهار ښار د روزګان له لاري د شمالي افغانستان ([[بلخ ولايت|بلخ]]) سره یوه ډیزاین سوې لاره چي دا وخت (2024) کار ورباندي روان دی لري. 

==تفريحي ځايونه==

{{#tag:mapframe
|{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;museum&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د شهیدانو چوک&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[File:شهیدانو چوک.jpg|link=d:Q31819365]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 65.70212, 31.61266]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;religious-muslim&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;جامعه عمر&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:جامعه عمر3.jpg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.70144, 31.61030]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;town-hall&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د کندهار د اطلاعات او کلتور رياست&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:Maki7-town-hall.svg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.70171, 31.61481]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;lodging&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د کانټيننټل مېلمستون&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:Maki7-lodging.svg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.69833, 31.61239]
      }
    },
{
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;ice-cream&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د کندهار پالوده&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:پالوده.jpg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.70250, 31.61258]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
         &quot;marker-symbol&quot;: &quot;bank&quot;,
         &quot;marker-color&quot;: &quot;000000&quot;,
         &quot;title&quot;:  &quot;د افغانستان بانک&quot;,
         &quot;description&quot;: &quot;[[File:Da Afghanistan Bank Logo.svg|link=d:Q1156372]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 65.70128, 31.61252]
      }
    }
  ]
}
|latitude=31.61267
|longitude=65.70212
|zoom=16
|width=500
|height=300
|text=د کندهار ښار مرکز تفريحي او تاريخي ځايونه
|lang=ps
}}
په کندهار د ځوانانو لپاره د تفريح لپاره بېلابېل ځايونه سته، چې دهله او په ځانګړي ډول د ارغنداب په ولسوالۍ کې د بابا ولي صاحب تفريحي او روحاني مزار يادولای سو، چې هره ورځ او په ځانګړي ډول د جمعې په ورځو کې په زرګونو خلک د زيارت کولو او تفريح کولو دپاره ورته راځي.
'''د يادوني وړ ده''' چې د نورو ولايتونو او ګاونډي هيواد پاکستان څخه زيات خلک دغه زیارت ته راځي.
ددي تر څنګ د باغ پل پارک او طبعي منظره، په ډنډ ولسوالۍ کي د [[محمدابراهيم خليفه بابا مزار]]، د ګل اغا شيرزي د پلار [[حاجي بابا تفريح ځاى]]، په ډنډ ولسوالۍ کي ډورۍ، په خاکريز ولسوالۍ کي د شامقصود اغا مشهوره په [[شااغا]] مزار، په ارغنداب ولسوالۍ کي [[سرکاري باغ]] او د سربند پله تفريح ځاى، په دامان ولسوالۍ کي د [[اخوند صاحب مزار]] او په کندهار ښار کي [[غازي پارک]]، د [[ميرويس نيکه زيارت]]، [[د عينو مېني نوى ښارګوټى]]، [[د شهیدانو چوک]]، د [[غازي محمدايوب خان لوبغالى]]، [[احمدشاهي ورزشي لوبغالى]]،  څلويښت غرزيني ([[چل زينه]])  او زوړ [[کندهار| زوړ ښار]] چي د کندهار تفریحي، تاریخي او مشهوره سیمي ګڼل کیږي.
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://masif89.blogfa.com/post/71 |title=د کندهار تفریحي ځايونه |first= او ياداښتونه |last=لينک|publisher=ليکونکي :مسيف بلوګفا.کام (ليکنه: مارچ٢٠١٠)}}&lt;/ref&gt;

==د افغانستان په ټولنه کي د کندهار او کندهاريانو ونډه==
 کندهار د افغانستان هغه سيمه ده چي ددغه هیواد پر تاریخ یې په بېلابیلو وختونو کي ستري اغیزي ښندلي دي. دغه ښار تر میلاد مخکي د اسکندر مقدوني او ورپسې د اسلام په اوایلو کي د لرغوني سیستان را وروسته د عربانو او نورو قومونو لپاره ستراتیژیکه سیمه ګڼل کېده چي پر اساس یې ارزانه تجارتي لار او ځواکمنه جنګیالی قوه هم برابرېدل. د ارغنداب د سیند په اوږدو کي پرته دره همېشه د کندهار د ښایست ترڅنګ ددغه ښار لپاره سور اور هم وه، ځکه ددې درې اقتصادي ارزښت له پېړیو راهیسي ځواکمن دولتونه او اشغالګر دې ته هڅولي دي چي پر کندهار خپل یرغلونه روان وساتي. په اسلامي نړۍ کي د اموي او عباسي خلافتونو وروسته ترک او پارسي قومونو څو ځله هڅه کړې چي دغه خاوره لاندي کړي او په دې ترڅ کي د شپاړسمي پېړۍ جګړې چي د صفوي ترک دولت کوم چي پر اوسني ایران واکمن وو او بابري مغول دولت چي د هند پر لویه وچه واکمن وو ترمنځ ترسره سوې د یادوني وړ دي. د صفوي دولت په وروستیو کي د میرویس خان په مشري دپښتنو پاڅون او د ايراني ګورګین وژني ایران له افغانستان په ځانګړي ډول کندهار سره په سیالي کي واچاوه خو د هوتکیانو په دوره کي نه یوازي داچي د کندهار واکمنانو خپله خاوره ازاده کړه بلکي ایران یې هم وپرځاوه او ددې ترڅنګ د لوی کندهار فوځونه د اصفهان او نورو سیمو په فتحه کولو باندي د عثماني خلافت سره هم په ټکر کي راغلل چي په یاده جګړه کي عثماني فوځونو ماته وخوړه.  

د هوتکیانو تر ناتوانۍ وروسته د افغانستان واکمني بیاهم له کندهار سره پاته سول او په اوولسمه پېړۍ کي کله چي احمدشاه بابا د یوې پښتني جرګې پربنسټ واک ته ورسېدی د افغانستان خاوره له ډهلي تر اصفهان او له عربي سمندر څخه نیولې بیا تر بخارا پوري پراخه سول. د احمدشاه بابا تر مړیني وروسته که څه هم چي پلازمینه کابل ته ولیږدول سوه خو کندهار د پخوا په څېر خپل برم وساتی او له دراني واکمنۍ نیولې بیا تر انګریزي مداخلې او په افغانستان کي د شاهي او جمهوري واکمنیو تر راتګ پوري یې خپل سیاسي، اقتصادي او فوځي رول ولوباوه. د افغانستان د لمړي جمهور رئيس سردار محمد داوودخان له کندهار سره اړه درلوده. د نوموړي تر تر شهادت وروسته کندهاریانو د شوروي ځواکونو سره خونړي جګړې وکړې او یو له هغه ولایتونو څخه سو چي شورویانو سخت زیان پکښي ولیدی. د شلمې پېړۍ په وروستی لسیزه کي کله چي کابل او د افغانستان نور ولایتونه د [[ګلبدین حکمتیار ـ ویکیپیډیا|حکمتیار]]، [[احمد شاه مسعود|احمدشاه مسعود]]، [[برهان الدين رباني|رباني]]، [[عبدالرب رسول سياف|سیاف]] او نورو جهادي قومندانانو تر منځ په اخ و ډب کي تباه سول یو شمېر کندهاریان د طالبانو په مشري ددغو اشرارو د لمنځه وړلو لپاره یوځای او افغانستان یې بیا ارام کړ. په 2001 کال کي د طالبانو تر پرځېدلو وروسته د کندهار د کرز د سیمي یو نامتو شخص حامد کرزی واک ته ورسېدی او په افغانستان کي جمهوریت رامنځ ته سو.  
[[File:Hamid Karzai became winner at the 2002 Loya Jirga.jpg|thumb|[[حامد کرزی|حامد کرزي]] د انتخاباتو تر ګټلو وروسته په لويه جرګه کي په کال ٢٠٠٢ کي.]][[دوتنه:MullaOmar.PNG|thumb|[[ملا محمد عمر]] چي د يوې سترګې خاوند وو، بله سترګه يي د [[شوروي اتحاد|شوروي]] په جنګ کې بايلل وه]]کرزي  په کرز سیمه کي زيږيدلی دی، يادونه دي وي چې حامد کرزی د افغانستان تر ټولو اوږد مهاله ولسمشر وو او په انتخاباتو کي د کندهار خلکو خپل شاوخوا ٩٥% رايي کرزي ته ورکړي، هغه د ٢٠٠٢ څخه تر ٢٠١٣ پوري د افغانستان ولسمشر وو.

د کندهاریانو لپاره دغه دوره که څه هم چي په ظاهره سمه برېښېدل خو د ولایت حق یې تر ډېره پوري پایماله سو او هغه امتیازات چي باید د کندهار خلکو ترلاسه کړي وای نورو ترې لاندي کړه او یاهم له لاسه ووتل، همدرانګه په یاد ولایت کي خونړي جګړې ددې سبب سوې چي د کندهار ځیني مشهوره څېرې قتل او یاهم له هیواده بهر تګ ته اړ سي.

په ۲۰۲۱ کال کي د جمهوریت تر پرځېدو وروسته له کندهار څخه یوشمېر طالب مشران د نوي دولت مهمو چوکیو ته ورسېدل چي په دوی کې ملا هیبت الله، ملا برادر، ملا محمد حسن، ملا یعقوب او داسي نور د یادوني وړ دي.

==تاريخ==
په ۱۳۴۴ هجري ش کي د کندهار شمال لویدیځ خوا ته د ۶۶ کیلومتره په فاصله کي په منډیګګ غونډۍ کي علمي پلټني ترسره سوې، او پر اساس یې دا ثابته سول چي یاده سیمه پنځه زره کاله مخکي تر تاریخ د مدنیت درلودونکې وه. 

د کندهار ښار په څلورمه مخ زېږديزه پېړۍ کي د [[مقدوني سکندر|ستر سکندر]] لخوا رامنځ ته سو او دغه ځای ته یې د اسکندريا نوم ورکړ.

===لرغونې زمانه===
[[دوتنه:AsokaKandahar.jpg|250px|بټنوک|د اشوک کتيبه چي په کندهار کې پيدا شوه]]
'''ستر سکندر او کندهار'''

د تاریخونو پر اساس د کندهار لمړنی نوم اراکوزیا وو چي د دوو سیندونو ارغنداب او هلمند سیند څخه رامنځ ته سوی وو او اوس یاده سیمه د زوړ ښار په نامه یادیږي، کوم چي د کندهار محله جات سیمي ته څېرمه موقعيت لري. له میلاد څخه 330 کاله ترمخه د یونان واکمن ستر سکندر دغه ځای بېله کوم مقاومته ونیوی. دا چي یاده سیمه له اقتصادي پلوه په هغه زمانه کي له نورو ځانګړې بلل کېده سکندر دلته یو نوی ښار ودان کړ. د نویو تاریخونو پر اساس سکندر په کندهار کي 4000 پیاده او 600 سپاره سرتیري درلودل.

'''د هخامنشیانو په واکمني کي'''

کندهار د لرغونو هخامنشیانو په دوره کي هم یو مهم ښار یا په اصطلاح ساتراپي وو. په ځینو تاریخونو کي د ستر کوروش او داریوش په زمانه د هغوی د دربار د ځینو افسرانو یادونه سوې ده چي له اراکوزیا سره یې اړه درلوده. 

سرچینه : Hellenistic Arachisia Bernard 

'''د سلوکیانو او چندر ګوپتا په زمانه کي''' 

کندهار تر ۳۰۵ کال عيسوي سنې مخکې د سلوکيانو حکمران په لاس کې وو. په ۳۰۵ عيسوي سنې مخکې کال کې سېلوکوس نيکاتور پر پنجاب بريد وکړ او اردو يي د هندي حکمران د چندر گپت موريا لخوا ماته وخوړله. تر جگړې وروسته سلوکوس نيکاتور او  چندر گپت موريا يو د شولې تړون لاسليک کړ  او د تړون په اساس سلوکوس نيکاتور چندر گپت موريا ته جنوبي [[افغانستان]] ورکړ او چندر گپت موريا ۵۰۰ فيلونه سيلوکوس نيکاتور ته وړکړ.
په ۲۶۰ کال عيسوي سينې مخکې [[اشوک]] د خپل ورورونو تر وژلو وروسته د [[هندوستان]] حکمران شو. کله چې [[اشوک]] پر شاهي تخت کښيناست نو د کالنگا پر پاچايي يي بريد وکړ. اشوک تر خونړي جگړې وروسته د هندوييزم په ځاي يې [[بوديزم]] غوره کړ. [[اشوک]] په ډبره کي خپل هدايت نامه هک کړ.  دغه هدايت نامه چې په آرامي او يوناني ژبو کې ليکل سوي ده په کندهار کې پيدا سوه.
په ۷ مه پېړۍ کې عربي پوځ کندهار ته ورسېده او په [[افغانستان]] کې اسلامي دوره پېل سوه.

===[[ميرويس هوتک|حاجي ميرويس خان هوتک]]===
[[دوتنه:په کوکران کې د ميرويس نيکه مقبره.jpg|کيڼ|250px|بټنوک|د ميرويس نيکه مقبره]]
په ۱۸ پيړۍ کې د [[افغانستان]] د صفوي دولت په لاس کې وه. ددي دولت مشر په کندهار کې د گورگين خان په  نامه يادېدئ. گورگين خان پر پښتانو ډېر ظلمونه کول. نو په دي وخت کې د پښتنو مشران سره راټول شوه او يوه لويه جرگه يي جوړه کړه. هغه وو چې په ټولو يي حاجي ميرويس خان د قوم په مشري وټاکه. حاجي [[ميرويس هوتک]] د پښتنو سره لاس يو کړ.
په اول کې يي گورگين خان ته نصيحت وکړ خو هغه ونه مانه. ځکه يي د گورگين سره جگړه پېل کړه. په دغه جگړه کې گورگين خان ووژل شو. تر جگړې وروسته په ۱۷۰۹ کال کې بښتانه د پر ديو د لاسه خلاص شول.  کله چې پښتنو د دښمن د لاسه خپله آزادي واجيسته نو يي د ميرويس خان څخه غوښتنه وکړه چې د پاچاهي چاري پر غاړه واخلي. حاجي ميرويس خان په خټه هوتک او د ښالم خان زوي وو چې په ۱۷۱۵ کال کې وفات سو. مقبره يي د کندهار په کوکهان کې پروت ده.
په ۱۷۳۶ کال کې [[نادر شاہ افشار|نادر شاه افشار]] پر کندهار بريد وکړ او په ۱۷۳۸ کال کې دغه ښار د نادر شاه د اردو لخوا نيول سو او پاړسي اردو د نادر شاه په هدايت کندهار ته مخه کړل. نادر شاه غوښتل پر کابل بريد وکړي او د دي په سبب يي په کندهار کې خپل مقر جوړ کي. په دي خاطر په کندهار کې لوي پاڅون پېل سو. خو د نادرشاه افشار اردو مخالفينو ته ماته ورکړه او نادر شاه وکولاي سول چي خپل اردو [[کابل]] ته واستوي.

===[[احمد شاه بابا]]===
[[دوتنه:Mosque in Kandahar-2011.jpg|بټنوک|د لوي احمد شاه بابا مقبره &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pa.azadiradio.com/a/24652451.html
|title=د د احمدشاه بابا د زيارت ګنبده د خرابېدو په حال کې|first= او ياداښتونه |last=لينک|publisher=ليکونکي :ازادي راډیو.کام (ليکنه: چنګاښ ۳۱، ۱۳۹۱)}}&lt;/ref&gt;]]
د نادر شاه تر وژلو وروسته په [[ايران]] او [[افغانستان]] کې يو سم منظم حکومت وجود نه درلود. يو ځوان قوماندان چې نوم يي [[احمد شاه بابا|احمد خان ابدلي]] وو د نادر د مرگ ځخه گټه واخيست او اردو یی ټول کړ او کندهار ته ولاړ. هغه وو چې د کندهار د شير سرخ بابا په زيارت کې د پښتنو مشران سره را ټول شوه او يوه [[لويه جرگه]] يي جوړه کړه. په دي جرگه کې ډېرې خبرې وسوې څو هغه وو چې د دي زيارت ملنگ صابر شاه د غنمو يو وږي را واخيست او د احمد شاه بابا په لنگوټه کې يي ورجگ کړ او احمد شاه بابا يي د پاچاه په توگه وټاکئ [[احمد شاه بابا]] په کندهار کې خپا مقر جوړ کړ او کندهار یی بيا د افغانستان د دولت [[پلازمېنه|پايتخت]] (پلازمېنه) وټاکله. احمد شاه بابا په ۱۷۷۳ کال کې پسله شپږويشتوکالو پاچاهۍ څخه وفات او مړ شو او په کندهار کې د خرقي شريقي د تعمير ترڅنگ ښخ شو.

===۱۹ پيړۍ===
[[دوتنه:Kandahar 92nd Highlanders.jpg|بټنوک|د کندهار جگړه په ۱۸۸۰ کال کې]]
[[دوتنه:William Skeoch Cumming01.jpg|بټنوک|افغاني وسله والان]] 
 
په ۱۸۳۹ کال کې [[د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه]] پيل شوه. د ۱۸۳۹ کال د جولاي پر ۲۵ انکرېزي پوځ کندهار ته ورسېده او کندهار د انگرېريانو لخوا نيول شو. په ۱۸۴۲ کال کې انگرېزي پوځ د افغانانو لخوا ماته وخوړله. 
په ۱۸۷۸ کال کې انگرېزي پوځ بيا پر [[افغانستان]] بريد وکړ او د [[افغانستان]] څو ښارونه يي ونيو. د کندهار جگره د انگرېزي او افغاني پوځ په منځ کې وروستي جنگ وو. دا جگړه د ۱۸۸۰ د جولاي پر ۲۷مه پيل شوه او تقرابًا ۳۰۰۰ عسکران وژل شول.
دا جگړه د ۱۸۸۰ د جولاي پر ۲۷مه د کندهار د ميوند په ولسوالۍ کې پېښه شوېده چې په آسيا کې ېې د برتانوي واک د اختتام او د ختيځو ولسونو د آزادۍ غوښتونکو پاڅونونو اساس کښېښود . د جنرال ډانلډ سټيوارټ په قومانده دوولس زره کسيز پوځ د ۱۸۷۸ کال د نوامبر پر ۲۱مه د کندهار د پښين ولسسوالۍ ته داخل او ښار تر يوې نيمي مياشتي وروسته يعنې د جنورۍ پر اوومه سقوط وکړ . په سمله او [[لندن]] کي د [[افغانستان]] څخه د کندهار د بېلتون پلانونه تر غور لاندې وو څو چې انگريزانو د ۱۸۸۰ د اپريل پر لومړۍ نېټه اعلان وکړ چې کندهار نور نو له افغانستانه بيل شو او شيرعلي د مهردل خان زوي به د « کندهار او ورپورو سيمو د خپلواک والي » په توگه د کندهار چارې پر مخ بيايي . په کندهار کې د انگريزانو سياسي افسر ډگروال سنټ جان د مې پر يوولسمه يوه لويه غونډه راوبلله او د کندهار ولس يې لدې اقدامه خبر کړ . سنټ جان د دې غونډې پر مهال شېر علي « د کندهار او ورپورو سيمو والي » اعلان کړ ( والي هغه چا ته ويل کېده چې په کورنيو چارو کې به خپلواک او په بهرنيو چارو کې به د برتانويانو تابع و 
د کندهار ټولې سيمې د انگريزي پوځ لخوا ساتل کېدې . دا مهال په ټول هيواد منجمله کندهار کې د انگريزانو پر ضد جهاد او غزا د شدت په حال کې وه چې د انگليس- افغان دوهمه جگړه بلل کيږي . په دې بهير کې د هيواد په شمال او جنوب کې د سلطنتي کهول څخه دوه ځوانان را ښکاره شول چې مخ پر کابل د يون په حال کې وو . عبدالرحمن خان د امير محمد افضل خان زوي له تاشکنده او محمد ايوب خان د امير شيرعلي خان زوي له هراته په سوقياتو بوخت ول . لومړنى يون « محتاطانه » لاکن دوهم يون « جگړه ييز» و . انگريزانو د دې نوو پرمختياوو په ليدنه او شننه سره عبدالرحمن خان غوره کړ چې په عين حال کې د روسيې ملاتړ او رضاءيت هم ورسره مل و .مرستيال واکمن ( وايسرا ) کله چې عبدالرحمن خان د کندهار تر غوښتلو تير شو ، نو سټيوارټ ته صلاحيت ورکړ چې عبدالرحمن « د [[کابل]] او ورپورو سيمو» د امير په توگه رسمأ ومني او هغه هم کله چې عبدالرحمن لا په چاريکار کې و ، د ميوند له جگړې نه فقط پنځه ورځې مخکې د ده په غياب کې هغه د کابل او مربوطه سيمو  واکمن اعلان کړ .

جهاد په [[کابل]] ، مشرقي ، جنوبي ، [[غزني]] او کندهار کې شديدأ جاري و . په بېل کړاي سوي کندهار کې چريکي عمليات د شدت په حال کې وو . پر انگريزانو او د هغوي پر رسد او کاروانونو پرله پسې حملې کېدې څو چې باالاخره انگريزان د ښار په څلورو  ديوالو کې د کلابندۍ په حال کې راغلل
مخورو او مشرانو ايوب خان ته پرله پسې احوال ورکاوه چې ملت عمومي پاڅون ته چمتو دى . د هرات او ورپورو سيمو ولس د ۱۸۸۰ په جون کې د ديني علماوو په فتوا سره ايوب خان د افغانستان د امير په توگه وټاکيً او د ده په نوم يې خطبه وويل . پدې توگه د انگريزانو پر ضد جهاد اعلان شو او گڼ شمير ملي مجاهدين مخ پر کندهار او [[کابل]] راوخوځېدل. 

د کندهار پوځي قوماندان جنرال بوروز او سياسي افسر ډگر وال سنټ جان ته د ۱۸۸۰ د جولاي پر دوولسمه خبر راغيً چې د ايوب خان د  پوځ مخکښه ځواک « واشېر» ته رارسېدلي او دى پخپله هم له هغه نه ډير ليري نه دى . د جولاي پر شلمه يو برتانوۍ غونډ هلمند ته ولېږل شو او په همدې ورځ د ملي مجاهدينو دغه لښکر هم د ميوند دښت ته راورسېد.

===د ۲۰پيړۍ پای===
[[دوتنه:Taliban-herat-2001.jpg|بټنوک|د [[طالبان|طالبانو]] وسله والان په ۱۹۹۴ کال کې کندهار ته ورسېدل]]
په ۶۰ کلونو کې په کندهار کې د امريکايي انجنيرانو په مرسته نړيوال هوايي ډگر جوړ سو. دغه هوايي ډگر په مرکزي [[آسيا]] کې تر ټولو لوي هوايي ډگر دی. کله چې د شوروي پوځ په ۱۹۷۹ کال کې پر [[افغانستان]] بريد وکړي نو د کندهار هوايي ډگر يي هم ونيو او کندهار د شوروي قوماندانۍ مرکز سو. په ۱۹۹۲ کال کې کندهار د مجاهدينو قوماندان گل آغا شيرزي په لاس کې وو او د ښار اوضاع د جمعیت اسلامي، [[د افغانستان اسلامي حزب|حزب اسلامي]] او سیمه ییزو قومندانانو او توپکیانو د جګړو له امله سخته خرابه وه. د اوضاع د دغسي خرابۍ له امله په ۱۹۹۴ کال د [[ملا محمد عمر]] په مشرۍ د طالبانو پاڅون ترسره سو او د کندهار خلک چي د توپکیانو له ملوک الطوایف واکمنۍ سخت په تکلیف وه ددې پاڅون ملاتړ یې وکړ. طالبانو په لنډ وخت کي د کندهار سربېره شاوخوا ولایتونه هم لاندي کړل او د سوېل لویدیځي حوزې توپکسالاران یې له صحنې وشړل. 

د د حزب اسلامي، جمعیت اسلامي او نورو توپکسالارانو د واک پر مهال کندهار ښار له بې شمېره ناخوالو سره مخ وو، چي زورزیاتی، وژني، غلاوي، بربریت او بهرنیو هیوادونو ته د خلکو تیښتي د شوروي تر یرغل څو برابره زیاتي سوې. د ښار نژدې هره برخه د یو ټوپکسالار په ولکه کي وه چي هغه به بیا د نورو په وړاندي جګړې کولې او ددغو جګړو لوی شمېر قربانیان عام خلک وه. 

طالبان د یو شمېر ولایتونو تر نیولو وروسته د کابل په لوري ولاړل او د خونړیو جګړو په پایله کي یې د حزب اسلامي، جمعیت اسلامي، حزب وحدت او نورو توپکسالارانو ګوندونه ((چي د جګړو له امله یې د کابل ښار ټول خراب سوی وو)) کمبله ورټوله کړه. د کابل په نیولو سره طالبانو د شمال په لور حرکت پیل کړ او تر ۲۰۰۱ کال پوري یې د بدخشان څخه ماسېوا نور ټول افغانستان ترخپل واک لاندي راوستی. په ۲۰۰۱ کال کي د سپټمبر تر ۱۱ وروسته کله چي امریکا پر افغانستان یرغل پیل کړ ورسره سم پخواني جنګسالاران او د شمالي ټلوالي یرغلګر یوځل بیا افغانستان ته داخل سوه او د پخوانیو جنایتونو سربېره یې چي لوی شمېر غړي یې ورباندي ککړ وه بیاهم په نوي حکومت کي ځان ځای کړ.

طالبانو د کندهار ښار تر نیولو وروسته ددې ځای له خلکو سره لومړی ښه رویه کول، خو وروسته د امر بالمعروف په نوم ادارې کارکوونکو د دین او مذهب په نوم سخت زورزیاتی پیل کړ او په عام بازار کي د خلکو ازار یو معمول وګرځېدی.

د امریکايي یرغل تر لمړي کال وروسته کندهار یوځل بیا د خونړیو جګړو میدان وګرځېدی او د طالبانو، جمهوریت ځواکونو او بهرنیو سرتیرو نښتي پکښي پیل سوې چي په پایله کي یې لوی شمېر طالبان، عوام او دحکومت سرتیري ټپیان او ووژل سوه، همدارنګه ددغه ولایت یوشمېر مخور او قومي مشران د ځینو توطیو پر اساس له صحنې لیري، قتل او یاهم بهرنیو هیوادونو ته په تګ اړ ایستل سوه. کندهار د یوویشتمي پېړۍ دلمړی لسیزي په پای کي هغه مهال چي [[جنرال عبدالرازق]] امنیه قومندان وټاکل سو بیرته د طالبانو له فشاره وژغورل سو او دغه قومندان وتوانېدی چي د راتلونکي یوې لسیزي لپاره د کندهار ښار ترڅنګ ولسوالی هم د طالبانو له شتون څخه پاکي کړي، خو ځیني ستونزي چي په دغه موده کي یوځل بیا کندهار ورسره مخ او له اقتصادي، سیاسي، تاریخي او ټولنیزي سیالۍ یې شاته وغورځاوه په لاندي ډول وې. 

لمړئ : د کندهار معارف او لوړي زدکړي د سیاسي ګټو ښکار وګرځېدل او د تعلیم لرونکو ځوانانو فیصدي یې راولوېده.

دویم : د قومي زورواکانو له لوري کندهار په بشپړ ډول د قدرت د یوې جزیرې بڼه غوره کړه او د مرکزي حکومت صلاحیت یې بې حده ورکم کړ.

دریم : په ښار او ولسوالیو کي د پولیسو، قومندانانو او زورواکانو له لوري عام خلک له یوشمېر فشارونو، شکنجو، ظلمونو او سختیو سره مخ سول چي دې کار د طالبانو لیکي هم پیاوړي کړې. 

څلورم : د قومي مافیا او زورواکانو له لوري د کندهار مخور اشخاص له صحنې لیري یا ووژل سوه. 

او داسي نور......

د جنرال عبدالرازق د قومنداني پر مهال کندهار د کرزیانو او خپله عبدالرازق او د هغه ترلاس لاندي کسانو د باجګیریو او زورزیاتیو مرکز وګرځېدی او د مرکزي حکومت په وړاندي یې د قدرت د یوې جزیرې بڼه غوره کړه. په یاده دوره کي د ښار نژدې ټولي دولتي حوزې پخوانیو توپکیانو، د هغوی اولادونو یا داسي کسانو ته وسپارل سوې چي اکثره یې په جرمونو کي ښکېل وه. د کندهار ښار خلک چي پخوا د طالبانو له چاودونو او وژنو په وېره کي وه، دا ځل یې داسي کسان پر سر وټاکل سول چي د جمهوریت په نوم یې لوی شمېر ظلمونه، وحشتونه او بربریتونه ترسره کړل؛ تر داسي اندازې چي خلکو ته د پخوانیو توپکیانو دوره وریاده سول. جالبه دا وه چي د اساسي قانون خلاف په کندهار کي د قومندان ځواک تر والي زیات وو، او پولیسو کولای سوای چي بېله کومي پوښتني ګروېږني او محکمې په زرګونو کسام هم شکنجه او هم په قتل ورسوي. ددې کسانو لوی شمېر مړي وروسته د ملګرو ملتونو ادارو او نورو بنسټونو او اشخاصو له لوري د ډنډ او څېرمه ولسوالیو په ریګو کي پیدا سول.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/05/22/world/asia/abdul-raziq-afghanistan-investigation.html&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۹ کال د جنرال عبدالرازق تر وژني وروسته د طالبانو بریدونو بیرته زور واخیست او تر ۲۰۲۱ کال پوري یې لوی شمېر سیمي لاندي کړې. د عبدالرازق ورور تادین خان او تر هغه وروسته قومندانان ددې جوګه نه وه ترڅو د طالبانو په وړاندي د عبدالرازق غوندي کلک سپر پاته سي. د ۲۰۲۱ کال د اګسټ پر ۱۳ نېټه کندهار ولایت تر خونړیو نښتو وروسته د اسلامۍ جمهوریت د والي روح الله خانزاده له لوري طالبانو ته تسلیم او په سبا ورځ طالبان پسله دوو لسیزو یوځل بیا کندهار ته داخل سوه.

د طالبانو د حکومت عامه ځواکونه که څه هم چي د خلکو سره بده رویه نه کوي، خو د امر بالمعروف په نوم ادارې یوشمېر کارکوونکي یې لکه ددوی د مخکنی ادارې په څېر له خلکو سره بده او منفي رویه کوي او د ښځینه قشر په وړاندي د سختیو ترڅنګ یې پر ږیري خریلو، فیشن، موسیقي اورېدلو او نورو شیانو باندي اکثره وخت له خلکو سره جنجالونه او شخړي رواني وي.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/pashto/articles/c9w1nnqjwjvo&lt;/ref&gt;

== پراختیا او چوپړوتیاوي ==
کندهار ولایت د شلمي پېړۍ تر دویمي نیمایي پوري د نقشې پر اساس پخوانۍ بڼه درلوده او د وخت واکمنانو پکښي یوشمېر ساده بدلونونه راوستلي وه، خو د ظاهر شاه د حکومت په وروستیو کي د یو شمېر پروژو ترسره کول لکه ظاهرشاهي کانال پروژه، د دهلې بند جوړول، د کندهار عصري هوایي ډګر جوړول او داسي نور ددې سبب سول چي کندهار څه ناڅه عصري بڼه غوره کړي. د ظاهرشاه تر حکومت وروسته سردار محمد داوودخان د کندهار لپاره ستر پلانونه چمتو او په نظر کي ونیول خو په هیواد د غوايي کودتا له امله یاد پلانونه له خنډ سره مخ سول او کندهار شاوخوا څلوېښت کاله د تمدن له کاروانه شاته وغورځېدی، نه یوازي دا بلکي د خلقیانو او ورپسې توپکيانو او جنګسالارانو له لوري دغه ښار د جګړو په اور کي لولپه او زیاتي سیمي یې خرابې وګرځېدلې.

په افغانستان کي د جمهوریت په دویم ځل راتګ سره کله چي حامد کرزی واک ته ورسېدی ورسره سم د کندهار پراختیایي او اقتصادي پروژې پیل سوې. د نوموړي د ولسمشرۍ پر وخت د کندهار ښار او ولسوالیو په بېلابیلو سیمو کي په لسګونو کیلومتره سړکان، د اوبو کانالونه، مخابراتي سیسټم او انټرنيټ، نوي ودانۍ او د تاریخي ودانیو بیا رغونه، ښوونځۍ، پلونه او لوی شمېر عامه چوپړتياوي او خدمات ترسره او جوړ سول، خو ددې ټولو خدماتو سره سره بیاهم په کندهار ښار کي جګړه ددې سبب سول چي لاهم یو شمېر خدمات نیمګړي یا د جګړو له اثره خراب سي. یوازیني ځای چي د کرزي په موده کي یې د کندهار بڼه ښایسته او عصري کړه هغه د عینومیني نوی ښار ګوټۍ وو چي د کرزی د ورور [[احمد ولي کرزی|احمدولي کرزی]] له لوري د ښار په شمال ختیځ کي جوړ سو . ددې نوي ښار ګوټي نقشه د پرمختللیو هیوادونو په ډول وه چي تر اوسه یې په افغانستان کي سارۍ نه وو لیدل سوی او په ۱۳۹۵ کال کي یې د ۲۰۰۰۰ جریبه ځمکي په ابادۍ سره ۴۰۰۰ کورنۍ په ځان کي ځای کړې. د سرچینو او راپورونو پر اساس احمدولی کرزی دغه ځای دخپل واک څخه په ګټه اخیستلو باندي لاندي کړی وو، ځکه نوموړی د ولایتي شورا مشر او په کندهار کي د کرزي د کورنۍ لوی زورواکۍ بلل کېدی. که څه هم چي د احمدولي غصب او زورواکیو د خلکو سخته غوسه راپارولې وه، خو نوموړي کار ونه دراوه او تر مرګ وروسته یې ورور محمود کرزي د عینوميني ابادۍ ته اوږه ورکړه. د طالبانو په راتګ سره که څه هم چي د عینو ميني حقوقي قضیې بیا راپورته سوې خو محمود کرزی لاهم ددې ښارګوټي ابادۍ او پراختیا ته ژمن دی او د لسګونو میلیونو په ارزښت پروژې یې پکښي ترسره او کار لاندي نیولي دي. د حامد د واکمنۍ په هاخوا په کندهار کي تر ټولو مهمي نقشې او ستر پلانونه د اشرف غني په وخت کي پلي سول.

په ۲۰۱۴ کال کي د اشرف غني تر واک ته رسېدو وروسته کندهار ولایت د نوي حکومت په ځانګړې پاملرنه تر اقتصادي پلانونو لاندي ونیول سو. ولسمشر غني په یاده موده کي تکړه او په ژبه پوه ښاروال [[روښان ولسمل]] دې ښار ته ولېږه چي په دې سره د کندهار ۴۰ کاله مخکنۍ پروژې ژوندۍ سوې او د ښار په منځ کي احمدشاهي جاده، علامه حبیبي واټ، د کندهار او بولدک ولسوالۍ ترمنځ لوی دوه لینه سړک ((Highway)) او داسي نوري پروژې هغه څه وې چي د خلکو ځانګړې پاملرنه یې ځان ته واړول.  

تر ۲۰۲۱ کال راوروسته طالبانو د روښان ولسمل نقشو ته بیا دوام ورکړ او احمدشاهي جاده یې په ۲۰۲۵ کال کي مخ په وړاندي تر باغ پول پوري ورسول، خو دوی د خپل مشر د لارښوني پر بنسټ په ځینو نقشو کي بدلونونه راوستل او چیري چي به مسجد یا جامع وه د هغه ځای څخه به یې د سړک مسیر واړاوه. د احمدشاهي جادې ترڅنګ د احمدشاه بابا کور، د عیدګاه دروازې او کوتل مرچې ترمنځ جاده او ځیني نور کارونه هم سرته ورسېدل چي ځیني د نقشې پر اساس او ځیني د طالبانو د شخصي او امنیتي ګټو پر بنسټ وه، لکه په ۲۰۲۵ کال کي د اولي ناحیې او شپږمي ناحیې ترمنځ د نښلولو سړک چي ددوی په وینا د ولس د اسانتیا لپاره وو، خو په اصل کي دوی د شهرنو ستراتیژیک سړک د ځان او جهادي مدرسې لپاره بند کړ او د خلکو لاره یې یاد نوي سړک ته واړول.  

==تاریخي ابدات او لرغوني ځایونه==
کندهار ولایت د اوږد او لرغوني تاریخ ترڅنګ بېلابیلي تاریخي ودانۍ او اسلامي او تاریخي اثار هم په ځان کي لري چي ځیني یې په لاندي ډول دي:

'''زوړ ښار''' : د کندهار زوړ ښار چي د کندهار په مرکز کي دي د زړې کلا په واسطه چاپيرسوي دی چي یاده کلا دوې دروازې شمالي لوري ته د شېخ ولي او ګندیګان په نامه، یوه دروازه سوېل ته د ماشور په نامه،  دوې دروازې ختیځ ته د ویس قرني او خضري په نامه او یوه دروازه لویدیځ ته د علی قابو_قابی په نامه لري. د زوړ ښار په مرکز کي  زوړ بازار هم پروت وو، او پر سر یې د نارنج کلا په نامه تاریخي ودانۍ وه چي د تاریخونو پر اساس یې لوړوالۍ 100 متره اټکل سوی دی، خو اوس یې اندازه ډېره کښته سوې ده. 

'''چهل زینې''' : 
[[ظهير الدين محمد بابر|سلطان بابر]] په ۱۶ پيړي کي د خپل برياليتوب په ياد زوړ ښار ته نژدې د [[چل زینه|چل زيني]] په نوم تاریخي ودانۍ جوړه کړه چي کار یې په ۹۵۳ هجري ق کي پای ته ورسېدی.

'''خرقه شریفه''' : د کندهار يوبل ډېر مقدس ځاي د خرقې شريف زيارت دي چې په هغه کي د حضرت [[محمد صلی الله علیه وسلم]]
جامې پرتي دي، او ترڅنگ یې د [[احمد شاه بابا]] مقبره موقعيت لري. احمدشاه بابا دغه مبارکي جامې چي یو عدد چپنه ده د خپلي واکمنۍ پر مهال له بخارا څخه کندهار ته راړل. ددې چپني په اړه ویل کیږي چي د حضرت محمدﷺ پخپل کور کي جوړه سوې ده او دهغه مبارک تر رحلت وروسته د حضرت علي ؓ له لوري اویس قرني ته ورکړل، بیا سلسله پر سلسله تر کندهاره راورسېدل.

'''د میرویس نیکه مزار''' : د کندهار د کوهکران په سيمه کي د [[ميرويس هوتک]] د مقبرې لرغوني ودانۍ شتون لري.

'''موی مبارک جامع مسجد'''  : د موی مبارک جامه د کندهار بل هغه تاریخي جومات دی چیري چي د حضرت [[محمد|محمدﷺ]] ورېښته مبارک پروت دی.

'''د احمدشاه بابا کور''' : د احمدشاه بابا کور د کندهار ښار د لمړۍ ناحیه اړوند په سدوزو کوڅه کي، چي شاوخوا درې سوه کاله مخینه لري واقع دی. دا ځای په پخواني کندهار کي د احمدشاه بابا شخصي استوکنځای وو.

'''شمشېر غار''' : د کندهار ښار سوېل لویدیځ ته په 3.5 میله فاصله کي د پنجوايي ولسوالۍ اړوند په بادوان کلي کي د ارغنداب سیند ختیځ لوري ته د سل متره په لوړوالي یو غار چي شمشېر غار نومیږي د غره په ټنډه کي واقع دی. یاد غار چي پنځه پناه ځایونه لري، د تاریخ پوهانو په نظر د حضرت عیسی (ع) تر پیدایښت 1300 کاله په هاخوا د ژوند اثار پکښي معلوم سوي دي&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://afghanpedia.com/depot/article/D2/80QlzjrvJAv6SAd3 |access-date=2024-06-02 |archive-date=2024-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602091051/https://afghanpedia.com/depot/article/D2/80QlzjrvJAv6SAd3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

او داسي نور .......

== نامتو شخصیتونه ==
[[ميرويس هوتک|میرویس خان نیکه]] : د ایراني ښکیلاک له منځه وړونکی او د پښتنو قومي مشر

[[احمد شاه درانی|احمدشاه بابا]] : د معاصر افغانستان بنسټ ایښودونکی

[[امير دوست محمد خان|دوست محمد خان]] : د بارکزیو د واکمني بنسټګر 

[[محمد ظاهر شاه|ظاهر شاه]] : د معاصر افغانستان د تر ټولو اوږدې مودې پاچا 

[[سردار محمد داود خان|سردار محمد داوودخان]] : د افغانستان لمړنئ جمهور رئیس 

[[حامد کرزی|حامد کرزئ]] : د افغانستان په تاریخ کي لمړئ په رایه ټاکل سوی ولسمشر 

[[عبدالحی حبيبي|پوهاند عبدالحی حبیبي]] : د افغانستان او سیمي په کچه ستر پوه او لیکوال

[[عبدالشکور رشاد|علامه عبدالشکور رشاد]] : د افغانستان او پښتنو په کچه تاریخ پوه او استاد

[[زلمی هېوادمل|زلمی هیواد مل]] : افغان تاریخ پوه او لیکوال

[[عبدالروف بېنوا]] : افغان پوه او لیکوال 

[[عبدالباري جهاني]] : افغان شاعر، لیکوال او د اشرف غني په جمهوریت کي د اطلاعات او کلتور وزیر

'''د کندهاري څېرو لپاره''' : &lt;code&gt;[[کندهاریان]]&lt;/code&gt; صفحه وګوری 

== د کندهار انځورونه او نوري سرچينې ==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
Image:View of Chilzina Mountain from Dand in 1881.jpg|[[چل زینه|چل زينه]]
Image:City of Kandahar, with main bazaar and citadel, Afghanistan. Wellcome V0050533.jpg|د کندهار بازار په ۱۹۳۹ کال کې
Image:Kandahar City in December 1841.jpg|کندهار په ۱۸۴۱ کال کې
Image:Baba Saab.JPG|د [[ارغنداب رود]]
Image:KandaharAirportTerminal.jpg|[[د کندهار نړيوال هوايي ډگر|د کندهار هوايي ډگر]]
Image:Ruins of old Kandahar Citadel in 1881.jpg|د [[زوړ کندهار]] کلا چې د [[نادر شاہ افشار|نادر شاه]] لخوا خراب شوه
Image:Mosque in Kandahar-2011.jpg|د [[احمد شاه بابا]] مقبره
Image:KandaharUniversity-Mosque-2005.JPEG|[[جامعه عمر]]
&lt;/gallery&gt;

* [[د انارو توليد په افغانستان کې|د کندھار انار ]]
* [[د افغانستان ولسوالۍ]]
* [[د افغانستان ولايتونه]]
{{Wikivoyage-inline}} 
{{Commons category|کندهار}}
{{تانبه|کندهار}}
{{تانبه|افغانستان}}
{{اونور|ف|د کندهار تاریخ}}

==سرچينې==
[[وېشنيزه:د افغانستان ښارونه]]
[[وېشنيزه:کندهار]]
{{د افغانستان څوارلس لوی ښارونه}}</text>
      <sha1>p98er73tzseidlb4381ozfhzg0qqg3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جورج واشنګټن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58307</id>
    <revision>
      <id>364126</id>
      <parentid>274187</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T07:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13489" sha1="ckhb0pbmqi4raxpl73s48ylunomtsqp" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

جورج واشنګټن (۱۷۳۲  د فبرورۍ ۲۲ – ۱۷۹۹ ز دسمبر ۱۴) يو امريکايي پوځي افسر، سياستپوه او د امريکا بنسټ اېښودونکی و، هغه له ۱۷۸۹ز کال څخه تر ۱۷۹۷ز کال پورې د امريکا د لومړي ولسمشر په توګه کار وکړ. د يادې لويې وچې د کانګريس له خوا د همدې لويې وچې د پوځ د قوماندان په توګه ټاکل شوي واشنګټن، د امريکا په انقلابي جګړه کې هيوادپاله ځواکونه د بريا پر لور رهبري کړل، هغه په ۱۷۸۷ز کال کې د اساسي قانون د کنوانسيون مشري وکړه، په کوم کې چې د متحده ايالاتو اساسي قانون او فدرالي دولت جوړ شو. د هېواد د جوړېدو په شپو ورځو کې د څو اړخيزې مشرۍ له امله واشنګټن ته «د ملت پلار» ويل کېږي.  &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Coe|first=Alexis|date=June 20, 2020|title=The Father of the Nation, George Washington Was Also a Doting Dad to His Family|url=https://www.smithsonianmag.com/history/george-washington-was-great-dad-too-180975139/|url-status=live|website=[[Smithsonian (magazine)]]}}&lt;/ref&gt;

د واشنګټن لومړي عمومي دفتر له ۱۷۴۹ ز څخه تر ۱۷۵۰ز کال پورې د ويرجينيا د کلپپر ولسوالۍ د رسمي نقشې جوړولو په توګه کار وکړ. له دې وروسته، هغه د فرانسوي او هندي جګړې په اوږدو کې خپله لومړۍ پوځي زده کړه تر لاسه کړه (هغه همدا راز د ويرجينيا د کنډک مشري هم تر لاسه کړه). وروسته هغه د ويرجينيا د برګس شورا د غړي په توګه وټاکل شو او له دې ځايه د لويې وچې کانګريس ته د استازي په حیث غوره شو. له همدې ځايه نوموړی د لويې وچې د پوځ د عمومي قوماندان په توګه انتخاب شو. د دې منصب پر مهال (له فرانس سره په ائیتلاف کې ) هغه د امريکايي ځواکونو مشري وکړه، بریتانوي ځواکونه يې د امريکا د انقلابي جګړو پر مهال په يارک ټاون کې مات او هغوی تسليم شول. کله چې په ۱۷۸۳ ز کال کې د پاريس تړون لاسليک شو، هغه له خپلې دندې څخه استعفا وکړه. 

واشنګټن د متحده ايالاتو د اساسي قانون په تصويب او منلو کې مهمه ونډه درلوده. هغه دوه ځلې د ولسمشر د ټاکونکې جرګګۍ له خوا د ولسمشر په توګه وټاکل شو. په داسې   حال کې چې د کابينې د غړو  تاماس جيفرسن او الکساندر هاميلټن تر منځ د سختو سياليو پر مهال بې پری پاتې شو، نوموړي يو پياوړی ملي او له مالي اړخه غوره حکومت وکړ. د فرانسې د انقلاب پر مهال يې د بې پريتوب تګلاره اعلان کړه او د «جي» تړون يې تحريم کړ. د «ښاغلي ولسمشر» په ګډون، نوموړي د ولسمشرۍ د دفتر لپاره تلپاتې مخينه پرېښوده او د جمهوري غوښتنې په اړه د هغه د مخه ښې وينا  يوه روښانه وينا بلل کېږي.  

واشنګټن له سلو زيات مريان درلودل، د مرييتوب د خونديتابه او مريتوب د محدودولو لپاره د کانګريس له خوا تصويب شوې کړنې يې لاسليک کړې. له ۱۷۷۸ ز څخه راپيل هغه د مريتوب له ادارو سره په ستونزه کې ښکېل شو او په خپله وصيتنامه کې يې «وليام لي» ازد کړ. د خپلې مېرمنې «مارتا واشنګټن» له مرګ وروسته يې، خپل يو سل او دروېشت نورو مريانو د ازادېدو پرېکړه وکړه. مېرمنې يې د خپل مېړه د هيلو درناوی وکړ او له مرګ مخکې يې د ۱۸۰۱ ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه دا مريان ازاد کړل. هغه همدا راز په خپله وصيتنامه کې درې دېرش نور مريان ازاد کړل، کوم چې هغه د خپل اوښي سره د پور په يو تړون کې تر لاسه کړي وو. واشنګټن هڅه وکړه چې اصلي امريکايي استوګن په انګليسي-امريکايي کلتور کې جذب کړي، خو د خونړيو نښتو په حالاتو کې يې د اصلي اوسېدونکو سره مقابله وکړه. هغه د انجليکي کليسا او فري ميسن (يوې پټې ټولنيزې ډلې) غړی و،  په عام ډول او د ولسمشر په توګه يې په پراخه ډول په مذهبي ازادۍ ټينګار کاوه. له مرګ وروسته، هغه «په جګړه کې لومړی، په سوله کې لومړی او د خپلو هېوادوالو په زړونو کې د لومړي» په توګه وستايل شو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mountvernon.org/george-washington/slavery/washingtons-1799-will/|title=A Decision to Free His Slaves|website=mountvernon.org|access-date=August 17, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://financial.gwpapers.org/?q=content/slave-abram-pamocra-new-kent-county-va|title=slave, Abram (at Pamocra; New Kent County, Va.)|website=financial.gwpapers.org|access-date=August 24, 2021}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|last=Hughes|first=Hillary|title=First in War, First in Peace, and First in the Hearts of His Countrymen|encyclopedia=The Digital Encyclopedia of George Washington|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/first-in-war-first-in-peace-and-first-in-the-hearts-of-his-countrymen/|publisher=Mount Vernon Ladies' Association|location=Mount Vernon, Virginia|access-date=June 6, 2021}}&lt;/ref&gt;

په تاریخي ودانيو، فدرالي رخصتیو، بېلا بېلو رسنيو او جغرافيايي ځايونو سره د واشنګټن يادونه کېږي، چې په دې ځايونو کې ملي پلازمېنه، د واشنګټن ايالت، مهرونه، دود پيسه شامل دي، ډېرو پوهانو او ټولپوښتنو کې هغه د متحده ايالاتو د سترو ولسمشرانو په منځ کې شمېرل شوی. په ۱۹۷۶ ز کال کې، د متحده ايالاتو د دوه سومې کليزې د لمانځلو د مراسمو پر مهال، واشنګټن ته د متحده ايالاتو د پوځونو د جنرال رتبه ورکړل شوه.

== د ژوند لومړي کلونه (۱۷۳۲-۱۷۵۲) ==
د واشنګټن کورنۍ د ويرجينيا شتمنه او په کرنيزو چارو کې بوخته کورنۍ وه، چې خپله شتمني يې د ځمکو له سوداګرۍ او تمباکو له کښت څخه په لاس راوړې وه. د واشنګټن د نېکه «جان واشنګټن» په ۱۶۵۶ز کال کې د انګلستان له «نارت همپتينشاير» د «سولګريو» څخه د انګلستان مستعمرې ويرجينيا ته کډه کړې وه، هلته يې پنځه سوه جريبه (۲۰۰ هکتاره) ځمکه تر لاسه کړه، همدا راز د «پوټوماک» سيند په څنډه کې يې د «ليټل هنټنګ ګريک» هم تر لاسه کړ. جورج واشنګټن د ۱۷۳۲ز کال د فبرورۍ په دوه وېشتمه نېټه، د ويرجينيا ايالت د ويسټ موريلينډ ولسوالۍ په «پاپس ګريک» سيمه کې وزېږېد، هغه د خپل پلار او مور «اګسټاين» او «ماري بال واشنګټن» د شپږو بچيانو له ډلې لومړی اولاد و. پلار يې د سولې يو قاضي او منل شوې ولسي څېره وه، پلار يې د لومړۍ مېرمنې «جان بوټلر» څخه هم څلور بچيان درلودل. دې کورنۍ په ۱۷۳۵ز کال کې «ليټل هنټنګ ګريک» ته کوچ وکړ. په ۱۷۳۸ز کال کې دوی د ويرجينيا د «راپاهانوک» رود پر څنډه د «فردريکزبورګ» اړوند «فري» کروندځای ته وکوچېدل. کله چې اګوسټاين په ۱۷۴۳ز کال کې مړ شو، واشنګټن ته فري کروندځای او لس مريان په میراث پاتې شول؛ دهغه مشر ناسکه ورور «لارنس» ته «ليټل هنټنګ ګريک» په ميراث کې پاتې شو او دې ځای ته يې د «ماونټ ورنون» نوم ورکړ.{{sfn|Chernow|2010|pp=3–6}}{{sfn|Unger|2019|pp=100–101}}

واشګنټن رسمي زده کړې نه وې کړې، مشرانو وروڼو يې د انګلستان په اپلبي ګرامر ښوونځي کې زده کړې تر لاسه کړې وې، خو واشنګټن په هارټفيلډ کې د لور چرچ ښوونځي ته تللي و. هغه رياضيات، مثلثات او د ځمکو نقشه جوړول زده کړي و او يو ښه طرحه جوړونکی او نقشه اېستونکی و. د بلوغ په لومړيو کلونو کې به هغه  «له پام وړ ځواک» او «دقت» سره لیکنې کولې؛ په هر حال، د هغو لیکنو کمه اندازه ټوکې يا ظرافت هم درلود. د ستاينې، حيثيت او ځواک په لټه کې به هغه د خپلو ناکاميو او کميو پړه د نورو په بې اغېزۍ اچوله. {{sfn|Ferling|1988|pp=57–58}}

واشنګټن به ډېر ځله ماونټ ويرون او بيلوير ته تلو، دا هغه کروندځايونه و چې د لاورنس د خسر ويليام فيرفکس ملکيت و. فيرفکس د واشنګټن پالونکی او ملاتړ پلار شو او واشنګټن له يوې ډلې سره په ۱۷۴۸ز کال کې د «شنينادوا» په دره کې د فيرفکس د ملکيتونو ارزونه و کړه. راتلونکی کال هغه د وليام او ماري له پوهنځي څخه د ارزونکي جواز تر لاسه کړ. که څه هم واشنګټن د کار زده کولو دوديز پړاو تر سره نه کړ، فيرفاکس بیا هم د ويرجينيا د کلپپر ولسوالۍ د نقشې جوړونکي په توګه وټاکه او په دې توګه هغه د ۱۷۴۹ز کال د جولای په شلمه نېټه په کلپپر ولسوالۍ کې د خپل دفتر لپاره لوړه وکړه. هغه له سرحدي سيمو سره بلدتيا پيدا کړه او پايله په ۱۷۵۰ز کال کې يې له خپلې دندې استعفا وکړه، هغه د «بلو ريج» د لویديځو غرونو ارزونې ته دوام ورکړ. تر ۱۷۵۲ز کال پورې هغه په دې دره کې نږدې پنځلس سوه جريبه ځمکه (۶۰۰ هکتاره) رانيولې وه او د ۲۳۱۵ جريبه (۹۳۷ هکتاره) ځمکې څښتن و.{{sfn|&quot;George Washington's Professional Surveys&quot;|loc=3rd prgh}}{{sfn|&quot;George Washington's Professional Surveys&quot;|loc=2nd prgh}}

په ۱۷۵۱ز کال کې، واشنګټن د لاورينس په ملګرتيا «باربيډاس» ته په لومړي ځل له هېواده بهر سفر وکړ، هغه هيله درلوده چې، د هغه ځای اب و هوا به يې د ورور د سیل ناروغۍ لپاره درملنه شي. واشنګټن په دې سفر کې د ننکيو په ناروغۍ اخته شو، له دې ناروغۍ هغه وژغورل شو، خو د هغه په مخ يې يو څه نښې او زخمونه پاتې شول. لاورنس په ۱۷۵۲ز کال کې مړ شو او واشنګټن د هغه له کونډې څخه «ماونټ ويرنن» په اجازه واخيست؛ خو په ۱۷۶۱ز کال کې د هغې له مرګ سملاسي وروسته، دا ځای  واشنګټن ته په میراث ور پاتې شو.{{sfn|Chernow|2010|pp=26, 98}}{{sfn|Flexner|1974|p=8}}{{sfn|Chernow|2010|p=24}}

== استعماري پوځي دنده (۱۷۵۲-۱۷۵۸ز) ==
د ويرجينيا د مليشې مرستيال قوماندان په توګه د لارنس واشنګټن له دندې څخه د هغه ميرنی ورور جورج هم الهام واخيست ، تر څو د ماموريت په لټه کې شي. د ويرجينيا مرستيال والي «رابرټ دينويدي» واشنګټن د څلورو نظامي برخو له منځه د يوې برخې د مشر او قوماندان په توګه وټاکه. انګريزانو او فرانسويانو د «اوهايو» درې د واک تر لاسه کولو لپاره سیالي کوله. په داسې حال کې چې انګريزانو د «اوهايو» د سيند په څنډو کې کلاوې جوړولې، فرانسويانو هم همدا چاره پر مخ وړه – يعنې د اوهايو د سمندر او ايري جهيل تر منځ د کلاوو په جوړولو بوخت وو.{{sfn|Ferling|2009|pp=15–16}} 

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>ckhb0pbmqi4raxpl73s48ylunomtsqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افعانستان – ایران اړیکې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58907</id>
    <revision>
      <id>364127</id>
      <parentid>363904</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38703" sha1="1ye0mldbmxi6eeti10ew1xom8ixcyvc" xml:space="preserve">د افغانستان او ایران تر منځ اړیکې د ظاهر شاه د پاچهۍ او د ایران د پاچا رضا شاه پهلوي د واکمنۍ پر مهال په ۱۹۳۵ز کال کې را منځ ته شوې، که څه هم له زریزو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکو شتون درلود. په پایله کې، ګڼ شمېر افغانان فارسي د دري په بڼه (د فارسي ختیځه لهجه)  خبرې کوي، لکه څرنګه چې د افغانستان له رسمي ژبو نه هم ګڼل کېږي، او په افغانستان کې ډېری وګړي نوروز، چې د فارسي نوی کال ګڼل کېږي، لمانځي. 

دا اړیکې د ایران د ۱۹۷۹ ز کال د انقلاب او د افغانستان د ۱۹۷۸ز کال نه تر اوسه پورې د روانو شخړو (لکه: د مجاهدینو، افغان کډوالو او طالبانو) له امله او د ایران د اوبو د لانجې او په نظام کې د متحده ایالاتو د پراخېدونکي نفوذ له امله تر منفي اغېر لاندې راغلې دي. د ایران حکومت د ۲۰۱۹ ز کال د جولای په میاشت کې یو قانون تصویب کړ چې پر بنسټ یې په ایران کې افغانانو ته د اوسېدو نوې موکه چمتو کېږي. له دې قانون نه هغه افغانان ګټه اخیستی شي، چې ځانګړې علمي او مسلکي لاسته راوړنې ولري او یا هم هغه کسان چې ایرانۍ مېرمنې او ماشومان ولري. &lt;ref&gt;Mujib Mashal  [http://world.time.com/2012/12/02/what-iran-and-pakistan-want-from-the-afghans-water/?xid=rss-topstories What Iran and Pakistan Want from the Afghans: Water] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918044303/http://world.time.com/2012/12/02/what-iran-and-pakistan-want-from-the-afghans-water/?xid=rss-topstories |date=2018-09-18 }} ''Time'' (Kabul) 2 December 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ifpnews.com/exclusive/why-and-how-to-get-irans-residency Why and How to Get Iran's Residency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705145548/https://ifpnews.com/exclusive/why-and-how-to-get-irans-residency/ |date=2019-07-05 }}''IFP News'' 4 July 2019&lt;/ref&gt;

== تاریخي مخینه ==
افغانستان له ایران سره (چې په لویدیځ کې د ۱۹۵۳ ز کال نه وړاندې د فارس په نوم یادېده) یو څه اوږد تاریخ لري او د ډېری پارس سترواکیو، لکه: هخامنشیانو او ساسانیانو د واک برخه وه. په حقیقت کې دا سیمې چې د افغانستان اوسنۍ خاوره جوړوي، د فارس یوه برخه وه او د یوولسمې پیړۍ شاعر فردوسي په خپله شاهنامه کې زابلستان د اتل رستم وطن یاد کړی دی. کله چې په فارس کې د صفوي سلطنت بنسټ کېښودل شو، د اوسني افغانستان یوه برخه د بخارا د خان مېشته حاکمانو او د کابل د بابر له خوا اداره کېده. لومړی ایرانی صفوی شاه اول اسماعیل په چټکۍ سره خپله سترواکي ټولو لورو ته پراخه کړه او د اوسني افغانستان لویه برخه یې هم فتحه کړه. دوی د څو پېړیو لپاره په سیمه کې واکمني وکړه او صفویانو په لومړي سر کې د خپلې سترواکۍ په ختیځو سیمو کې کومه ستونزه نه درلوده، خو د وخت په تېرېدو سره د غیر شیعه وګړو په  وړاندې د دوی پالیسي د خربېدو لور ته روانه شوه. د شیعه صفویانو او اکثریت سونیانو ترمنځ جګړې په ځانګړې توګه د زاړه کندهار په سیمه کې پیل شوې. د ۱۷مې پېړۍ په وروستیو کې، د صفویانو واکمني د نزول لور ته روانه شوه. دوی خپل جورجیایی تابع ګرګین خان د کندهار د والي په توګه وټاکه، ترڅو افغانان په زوره له سني اسلام نه شیعه اسلام ته واړوي، چې په پایله کې یې پراخ ظلمونه او تاوتریخوالی رامنځ ته شو. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/arts/2011/05/110516_l23_persian_lan_gel_shahnameh_city_rm|title=شهرهای شاهنامه در نقشه امروز جهان|date=16 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rostam und Sohrab: Eine Heldengeschichte in zwölf Büchern - Neuausgabe, by Friedrich Rückert&lt;/ref&gt;

دا حالت تر هغه وخته روان و چې د ميرويس خان هوتک په نامه یو شخص د سني غلجیو پښتنو د يوه مشهور قومي مشر په توګه را پاڅېد. په پرله پسې جګړو کې میرویس خان د صفویانو په ماتولو بریالی شو او جنوبي افغانستان یې یو بشپړ خپلواک هېواد اعلان کړ. په داسې حال کې چې د صفویانو حاکمیت، د کورنیو ستونزو او د صفویانو د اصلي سیالانو ،لکه: عثمانیانو او روسانو د بهرنیو ګټو سره مخامخ و، په ۱۷۲۲ ز کال کې د میرویس خان زوی محمود د لنډ وخت لپاره فارس فتح کړ، او له هغه وروسته ډېر ژر د صفویانو کورنۍ واکمني پای ته ورسېده.&lt;ref name=&quot;Romano&quot;&gt;{{Cite book|title=A Historical Atlas of Afghanistan|last1=Romano|first1=Amy|year=2003|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3863-6|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma/page/28 28]|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma|url-access=registration|access-date=17 October 2010}}&lt;/ref&gt;

له دې پېښو سره، د دواړو هېوادونو ترمنځ د زرګونو کلونو په اوږدو کې دودیزې اړیکې شتون لري چې په پایله کې د فارسي ژبې ختیځه لهجه، دري د افغانستان له رسمي ژبو نه ګڼل کېږي. په افغانستان کې ګڼ شمېر خلک نوروز لمانځي، چې له اسلام نه مخکې پسرلنی جشن دی او د نړۍ په ډېرو هېوادونو او سیمو کې لمانځل کېږي او په افغانستان کې یې اصلي ځای په شمال کې بلخ ولایت دی.  

== دیپلوماتیکې اړیکې ==
په ۱۹۲۱ ز کال کې افغانستان له ایران سره د دوستۍ تړون لاسلیک کړ، چې په دې وخت کې دا هېواد د شاه امان الله خان تر واک لاندې و او په ایران کې لا هم د قاجار د کورنۍ واکمنه وه. د دواړو هېوادونو اړیکې، د ۱۹۶۱ ز کال په سپتمبر کې پرې شوې او د ۱۹۶۳ ز کال په مې میاشت کې له سره پیل شوې. تر ۱۹۷۹ ز کال وړاندې، چې په ایران کې د ایران انقلاب او پرافغانستان د [[شوروي اتحاد]] یرغل وشو، د دواړو هېوادونو تر منځ د هلمند د سیند د اوبو د حقونو مسئله ډېره مهمه موضوع وه. د هلمند د اوبو پر سر شخړه، په ۱۸۷۰ ز لسیزه کې رامنځ ته شوه، چې په ۱۸۹۶ ز کال کې د سیند د مسیر له بدلون وروسته بیا را برسېره شوه. د دواړو هېوادونو پاچایانو په ۱۹۳۹ ز کال کې د اوبو د حقونو د شریکولو یو تړون لاسلیک کړ، خو هېڅکله عملي نه شو. دا تړون په ۱۹۷۳ ز کې د دواړو هېوادونو د لومړیو وزیرانو تر منځ بیا تکرار شو، خو بیا یې هم عملي بڼه و نه موندله. د رویټرز خبري بنسټ د راپور له مخې: افغان ځواکونو په ۲۰۱۸ ز کال کې پر ایران تور ولګاوه چې ،طالبانو ته وسلې او پیسې ورکوي، خو ایران دا تور رد کړ. &lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;{{cite book|title=Conflict in Afghanistan: A historical encyclopedia|last1=Clements|first1=Frank|year=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-85109-402-4|page=8|url=https://books.google.com/books?id=bv4hzxpo424C&amp;pg=PA8|access-date=22 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ties with Kabul resumed. 50 Years ago Today|url=http://dawn.com/news/1027621/ties-with-kabul-resumed|access-date=29 November 2013|newspaper=The Dawn|date=29 May 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rferl.org/content/article/1061209.html|title=Iran/Afghanistan: Still No Resolution For Century-Old Water Dispute|first=Bill|last=Samii|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (RFE/RL)|access-date=12 January 2012|date=7 September 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2013/0730/Why-a-dam-in-Afghanistan-might-set-back-peace|title=Why a dam in Afghanistan might set back peace|journal=Christian Science Monitor|date=30 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/not_in_website/syndication/monitoring/media_reports/2054654.stm|title=Iran speaks up for water rights|date=2002-06-19|access-date=2019-10-07|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-afghanistan-taliban/iran-in-talks-with-afghan-taliban-iranian-state-media-report-idUSKCN1OP0O6|title=Iran in talks with Afghan Taliban: Iranian state media report.|newspaper=Reuters|date=26 December 2018}}&lt;/ref&gt;

د ډیلي پاینیر راپور پر بنسټ: د ایران او افغانستان تر منځ د روانې هوکړې له امله، د دې هېوادونو اړیکې باید د یوه درېیم اړخ له خوا تنظیم شي او په راتلونکي کې به هم په دې ډول دوام وکړي. په ۲۰۱۸ز کال کې د دویچه ویله له قوله: د ایران او افغانستان ترمنځ په پوله کې د طالبانو د کړنو زیاتوالی، د ایراني ځواکونو او طالبانو ترمنځ احتمالي همکاري په ګوته کوي. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/columnists/afghanistan-iran-relations.html|title=Afghanistan-Iran relations.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/iranian-support-of-afghan-taliban-targeted-by-new-us-sanctions/a-46045198|title=Iranian support of Afghan Taliban targeted by new US sanctions.|website=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;

=== د ۱۹۷۹ ز کال نه وروسته ===
شوروي اتحاد د ۱۹۷۹ ز کال په دسمبر کې د افغانستان دیموکراتیک جمهوریت ته شاوخوا سل زره سرتېري واستول، ترڅو د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند سره د مجاهدینو د بغاوت په وړاندې په ټول هېواد کې مرسته وکړي. مجاهدین له بېلابېلو ډلو نه جوړ شوي وو چې د پاکستان، [[سعودي عربستان]] او متحده ایالاتو له خوا تر روزنې لاندې نیول کېدل. په ۱۹۷۹ ز کال کې یو شمېر انقلابي شیعه ډلو د هزاره جاتو ځینې سیمې د مجاهدینو سره په مخالفت کې ونیولې او د ایران له حکومت سره یې اړیکې ټینګې کړې. په ۱۹۸۹ز کال کې د خمیني له مړینې وروسته، د ایران حکومت ډېری شیعه ډلې دې ته وهڅولې چې وحدت ګوند را منځ ته کړي او په دې هیله یو ځای شي، چې په نړیوالو خبرو اترو کې د ګډون چانس ترلاسه کړي. د ۱۹۸۹ ز کال د فبروري په میاشت کې د شوروي اتحاد له وتلو نه د ۱۹۹۲ ز کال د اپریل په میاشت کې د ولسمشر نجیب الله د واک تر راپرځېدو پورې، ایران د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند نه خپل ملاتړ وکړ. تاریخ لیکونکي بارنیت روبین وایي: &quot;ایران د شوروي په ملاتړ د کابل حکومت ته د اصلي ځواک په سترګه کتل چې د سني وهابي ډلو چې د درېو هېوادونو [پاکستان، سعودي عربستان او متحده ایالاتو] له خوا یې ملاتړ کېده، په افغانستان باندې د هغوی د واک مخه و نیسي. په داسې حال کې چې ایران له سیاسي پلوه د شیعه ګوندونو ملاتړ کاوه، د نجیب الله د حکومت پر وړاندې یې د جکړې ملاتړ ونه کړ. په ورته وخت کې، له یو میلیون نه ډېرو افغان کډوالو ته یې اجازه ورکړه، چې د ایران خاورې ته کډه شي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rubin|first=Barnett R.|title=Afghanistan from the Cold War through the War on Terror|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=9780199791125|location=New York, NY|pages=34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/page?page=49e486f96&amp;submit=GO|title=UNHCR country operations profile - Islamic Republic of Iran|publisher=[[United Nations High Commissioner for Refugees]] (UNHCR)|year=2012|access-date=15 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rawa.org/temp/runews/2012/02/27/afghanistan-iran-mehdi-my-hands-were-hurting-because-the-handcuffs-were-too-tight.html|title=AFGHANISTAN-IRAN: Mehdi|publisher=[[Revolutionary Association of the Women of Afghanistan]]|date=12 February 2012|access-date=4 March 2012}}&lt;/ref&gt;

د طالبانو د حکومت له تاسیس او د افغانستان له لږه کیو سره د هغوی له سخت چلند وروسته، ایران له شمالي ټلوالې سره مرستې زیاتې کړې. په ۱۹۹۸ ز کال کې له طالبانو سره اړیکې وروسته له هغې نورې هم خرابې شوې، چې طالبانو د افغانستان په شمالي ښار مزارشریف کې د ایران قنسلګري ونیوله او ایراني ډیپلوماتان یې ووژل.  

د ۲۰۰۱ ز کال له وروستیو را په دې خوا د حامد کرزي تر واک لاندې نوی افغان حکومت له دواړو ایران او امریکا سره ښې اړیکې ساتلې دي، که څه هم د ایران حکومت د اټومي پروګرام له امله د امریکا تر نیوکو لاندې دی، چې د امریکا او ایران اړیکې یې ترینګلې کړې دي. ایران د طالبانو په نسکورولو کې رغنده ونډه درلوده او له هغه وخت نه را په دې خوا یې د افغانستان د اقتصاد او زیربنا په بیا رغولو کې مرسته کړې ده او په کابل کې یې خپل سفارت او د افغانستان په نورو ښارونو کې یې قونسلګرۍ بېرته پرانیستې او هم یې د افغانستان په بیارغونه کې برخه واخیسته. د دې هېواد د ډېرو مرستو موخه د افغان شیعه ټولنو په ځانګړې توګه د هزاره ګانو او قزلباش قومونو پراختیا ګڼل کېږي. ایران په هغو سیاسي ګوندونو باندې نفوذ لري، چې د تاجک قوم نه استازیتوب کوي، چې په کې د عبدالله عبدالله تر مشرې لاندې د بدلون او همپالنې ټیم او نور ګډون لري، خو یوشمېر افغان سیاستوال او کارپوهان بیا ادعا کوي چې، ایران او پاکستان دواړه د افغانستان د کمزورتیا لپاره هڅه کوي. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090315023457/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/KC13Ak03.html Iran 'ready' to aid Afghanistan'] Kaveh L Afrasiabi. 13 March 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.parstimes.com/news/archive/2005/rfe/afghanistan_iran_relations.html|title=Afghanistan/Iran: Relations Between Tehran, Kabul Growing Stronger|author=Golnaz Esfandiari|work=Pars Times|date=26 January 2005|access-date=11 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pajhwok.com/en/2012/05/20/iran-pakistan-out-weaken-afghanistan-mps-told|title=Iran, Pakistan out to weaken Afghanistan, MPs told|date=20 May 2012|access-date=15 December 2012|quote=Pakistani and Iranian spies have joined hands to weaken the Karzai government by killing Afghan elders and trying to disrupt the current system, senior security officials told parliamentarians on Sunday.}}&lt;/ref&gt;

د افغانستان په قانون جوړوونکو سربېره، امریکايې مشران او د ناټو ډېر چارواکي هم په دې باور دي چې، ایران په دوه مخې لوبې سره په افغانستان کې لاسوهنه کوي، خو ایران معمولاً دغه تورونه ردوي.له څو کلونو راهیسې د ایساف ډېری لوړ پوړو چارواکو او نور و، په ایران باندې تور لګولی چې، طالب جنګیالیو ته اکمالات او روزنه ورکوي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2007/0808/p06s01-wosc.htm|title=Is Iran meddling in Afghanistan?|work=[[The Christian Science Monitor]]|date=8 August 2007|author=Mark Sappenfield}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12555916|title=Afghan President Karzai Declares Iran a Helper|date=7 August 2007|publisher=NPR|access-date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.military.com/NewsContent/0,13319,138034,00.html|title=Iranian Weapons Found in Afghanistan|publisher=Military|date=5 June 2007|access-date=12 January 2012|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193135/http://www.military.com/NewsContent/0,13319,138034,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rferl.org/content/article/1075937.html|title=Afghanistan: U.S. Says Iranian-Made Weapons Found|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (RFE/RL)|author=Breffni O'Rourke|date=18 April 2007|access-date=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ctvnews.ca/iranian-weapons-found-in-afghanistan-1.243723|archive-url=https://archive.today/20130115133022/http://www.ctv.ca/CTVNews/TopStories/20070604/iran_weapons_070604/|url-status=live|archive-date=15 January 2013|title=Iranian weapons found in Afghanistan|publisher=CTV|agency=Associated Press|date=4 June 2007|access-date=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jXTtfgEIe3dkjnjYxyufiE-bzZCw Iranian weapons cache found in Afghanistan: US]. 10 September 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-10-06/world/afghanistan.iran.weapons_1_iranian-weapons-afghanistan-sunni-taliban?_s=PM:WORLD|title=Afghans find tons of explosive devices transferred from Iran|work=CNN|date=6 October 2010|access-date=12 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305015156/http://articles.cnn.com/2010-10-06/world/afghanistan.iran.weapons_1_iranian-weapons-afghanistan-sunni-taliban?_s=PM%3AWORLD|archive-date=5 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|title=Isaf Seizes Iranian Weapons in Nimroz|access-date=20 April 2016|تاريخ الأرشيف=17 August 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210817192226/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=17 August 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190327090400/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210817192226/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817192226/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=35708|title=Is Iran Supporting the Insurgency in Afghanistan?|work=The Jamestown Foundation|access-date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/usa-afghanistan-region-idUSWALNME6T120101123 Iran still supporting Afghan insurgency-U.S.] ''Reuters'' 23 November 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran accused of supporting Afghan insurgents |url=http://www.centralasiaonline.com/en_GB/articles/caii/features/main/2010/06/07/feature-03 |access-date=2022-01-01 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007194040/http://centralasiaonline.com/en_GB/articles/caii/features/main/2010/06/07/feature-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;موږ د یوه منځکړي له لارې طالبانو ته د وسلو د لېږد د یو بار مخه و نیوله، چې بې له شکه د ایران د سپاه پاسداران د قدس په ځواک پورې یې تړاو درلود. دری کسان ووژل شول ... ایرانیان په دې اند دي چې، که چېرې افغانستان بی ثباته وي، نو زموږ لپاره به ژوند ستونزمن شي. موږ له افغانانو سره دا ډول اړیکي نه لرو. له همدې امله زه په ځانګړې توګه له ایران نه د وسلو د راتګ له امله سخت اندېښمن یم، خو موږ پوهیږو چې یو څه تر وسلو ډېر د غور وړ دي، چې هغه پیسې دي، د ځینو راپورونو له مخې د ایران په کمپونو کې روزنه د بحث وړ ده. &quot; 

- جنرال ډېوېد پیترایوس&lt;/blockquote&gt;د ایران حکومت په افغانستان کې د امریکا له پوځي شتون سره سخت مخالف و. ډېری ایراني چارواکو په ځانګړي ډول په افغانستان کې د امریکايي پوځیانو پر شتون نیوکې کولې:&lt;blockquote&gt;&quot;امریکایان به په افغانستان کې د ویتنام په شان بریا ولري. شوروي اتحاد کلونه وړاندې همدا ډول تېروتنه ترسره کړه. ډېرو خلکو خپل ژوند له لاسه ورکړ او په پای کې دوی دا هېواد پرېښود. تاریخ بیا تکرارېږي. موږ افغانستان پېژنو. موږ پوهېږو چې افغانستان به هېڅکله بهرنیو ځواکونو ته تسلیم نه شي.

- علي لاریجاني، د ۲۰۱۰ز کال د جولای میاشت &lt;/blockquote&gt;په وروستیو کلونو کې د ایران د کډوالۍ د سختې پالیسۍ له امله د افغانستان او ایران اړیکې نورې هم ترینګلې شوې چې د ګڼو افغان پناه غوښتونکو د راستنیدو بهیر یې ګړندی کړی دی. یو شمېر افغانان چې په ایران کې د ځینو جرمونو، (لکه: قتل، جنسي تېری، د نشه یي توکو قاچاق او وسله والې غلا) له امله د مرګ په سزا محکوم شوي دي، په عام محضر کې په دار خېژول شوي دي چې په افغانستان کې د قهرېدلو لاریونو لامل شوي دي. د ۲۰۱۰ ز او ۲۰۱۱ ز کلونو ترمنځ، افغان او ایراني امنیتي ځواکونه، د افغانستان په نیمروز ولایت کې د پولې په اوږدو کې له یو بل سره نښتي دي. ایران د ۲۰۱۱ز کال د جولای په میاشت کې نمیروز ولایت ته د برېښنا د صادرلو د بندلو پریکړه وکړه. د افغانستان د ملي مشارکت جبهې مشر نجیب الله کابلي، د ۲۰۱۲ ز کال په مارچ میاشت کې د ایران د سپاه پاسداران دری جګپوړي مشران، د هغه د وژلو په دسیسه کې تورن کړل. د افغانستان د پارلمان ځینې غړي ایران تورنوي چې، طالبانو ته یې په څو ښارونو کې اډې جوړې کړې او &quot;په مستقیم ډول په افغانستان کې د قومي، ژبني او فرقه یي تاوتریخوالو په لمن وهلو کې لاس لري. &quot; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/2016/12/08/Afghan-Senate-Iran-and-Russia-are-supporting-Taliban.html|title=Afghan Senate: Iran and Russia are supporting Taliban|agency=Al Arabiya|date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;انقلابي ګارد اوس مهال په افغانستان کې د ترهګریزو کړنو لپاره ځوانان ګوماري او هڅه کوي چې د ګلبدین حکمتیار په مشرۍ د افغانستان حزب اسلامي او د طالبانو ډلې بیرته په پښو ودروي.&quot;&lt;/blockquote&gt;د سعودي عربستان د چارواکو په وینا: د افغانستان د مشرانو جرګې غړو د داسې اسنادو شتون تایید کړی  دی چې، طالبانو له ایران او روسیې نه ملاتړ ترلاسه کړی چې پر بنسټ یې د طالبانو غړي د ایران په مشهد، یزد او کرمان ښارونو کې مېشت دي. له بلې خوا د افغانستان د فراه ولایت والي آصف ننګ هم دا خبره له آزادۍ رادیو سره په مرکه کې تایید کړه او ویې ویل: دوی په یزد، کرمان او مشهد ښارونو کې اوسېږي او افغانستان ته د ویرانیو لپاره راستنېږي. د طالبانو د مشرانو یو شمېر لوړ پوړي غړي اوس مهال په ایران کې ژوند کوي&quot; او زیاته یې کړه چې: &quot; په وروستیو جګړو کې د وژل شوو طالب جنګیالیو جسدونه، په ایران کې د هغوی کورنیو ته سپارل شوي دي&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/2016/12/08/Afghan-Senate-Iran-and-Russia-are-supporting-Taliban.html|title=Afghan Senate: Iran and Russia are supporting Taliban|agency=Al Arabiya|date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;

افغانستان په تهران ښار کې سفارت او په مشهد ښار کې قنسلګري لري. له دې امله چي افغانان د افغانستان د کورنۍ جګړې اړوند ستونزې له ځانه سره راوړي، دې هېواد ته د افغانانو د راتګ د منع کولو لپاره له ۲۰۰۷ ز کال راهیسې، ایران د یوې میاشتې منظمې ویزې په بدل کې له افغانانو نه له ۱۰۰ امریکايي ډالرو زیات فیس اخلي او د سوداګریزې ویزې لګښت، له ۳۰۰۰ ډالرو نه لوړ دی. له ۲۰۰۷ ز کال نه وړاندې د ویزې د صدور فیس یوازې ۳۵ ډالره و. 

د فارس خبري بنسټ له قوله: د ایران د ملي امنیت د عالي شورا غړي علي شمخاني کابل ته د سفر په ترڅ کې، چې د ۲۰۱۸ ز کال د دسمبر په ۲۶ ترسره شو، له افغان طالبانو سره خبرې کړې دي.&lt;ref&gt;[https://en.radiofarda.com/a/iran-held-talks-with-taliban-informing-afghan-officials/29677438.html Iranian Media: Tehran Held Talks With Afghan Taliban]&lt;/ref&gt;

د واشنګټن پوسټ له قوله: په ۲۰۱۸ ز کال کې د ایران پوځ د امریکا د وتلو په اټکل، په پوله کې ځینې امنیتي عملیات ترسره کړي دي. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/08/09/irans-cooperation-with-taliban-could-affect-talks-us-withdrawal-afghanistan/|title=Iran's cooperation with the Taliban could affect talks on U.S. withdrawal from Afghanistan.|newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;

طالبانو په ۲۰۲۰ ز کال کې د متحده ایالاتو له خوا د ایران د قدس ځواک د قوماندان قاسم سلیماني وژنه، په عمومي ډول وغندله او &quot;د هغه په ​​شهادت یې ژوره خواشیني څرګنده کړه&quot; او سلیماني یې د یو &quot;ستر جنګیالي&quot; په توګه و باله، خو وروسته له هغه چې د ۲۰۲۱ ز کال په اګست میاشت کې طالبانو کابل ونیو، ایران په پنجشیر باندې د طالبانو عملیات په کلکو ټکو وغندل او د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند سعید خطیب زاده وویل چې: &quot;دا د نړیوال قانون او بشردوستانه قوانینو پر بنسټ په هېڅ ډول د منلو وړ نه دي.&quot; او د نیوکې په توګه یی په تهران کې په رسمي ډول یوې کوڅې ته &quot;د پنجشیر دره&quot; نوم ورکړ. د ایران یوه نفوذ لرونکي پخوانی ولسمشر محمود احمدي نژاد، ان متحده ایالات په دې تورن کړل چې د &quot;شیطاني او انساني ضد دسیسې&quot; مشري کوي، ترڅو [[طالبان]] بېرته واک ته ورسوي او &quot;ټول سیمه ییز هېوادونه&quot; لکه ایران تر اغېز لاندې راولي. نوموړي همدارنګه د افغانستان ګاونډی هېوادونه: لکه: پاکستان، روسیه او چین هم تورن کړل چې د خپلو ګټو د خوندي کولو لپاره د افغانانو ژوند، اساسي حقونه او د هغوی د آزادې پریکړې حق تر پښو لاندې کوي. د ایران د ملي امنیت د عالي شورا منشي علي شمخاني، په عمومي ډول د طالبانو په یو &quot;ټول شموله&quot; حکومت ټینګار وکړ چې: &quot;د پوځي لارو له کارولو&quot; نه مخنیوی وکړي او د افغانستان د خلکو تر منځ &quot;د قومونو او ټولنیزو ډلو د غوښتنو د پوره کولو لپاره د خبرو مکلفیتونه پوره کړي.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/01/05/Taliban-condemn-killing-of-Iran-s-Qassem-Soleimani-.html|title=Taliban condemn killing of Iran's Qassem Soleimani|publisher=Al Arabiya|date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tehrantimes.com/news/464758/Iran-says-siege-of-Panjshir-Valley-contravenes-international|title=Iran says siege of Panjshir Valley contravenes international law|publisher=Tehran Times|date=10 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912180030/https://www.tehrantimes.com/news/464758/Iran-says-siege-of-Panjshir-Valley-contravenes-international|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tehrantimes.com/news/464887/Tehran-s-alley-named-after-Afghanistan-s-Panjshir|title=Tehran's alley named after Afghanistan's Panjshir|publisher=Tehran Times|date=10 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912180029/https://www.tehrantimes.com/news/464887/Tehran-s-alley-named-after-Afghanistan-s-Panjshir|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://iranintl.com/en/world/ahmadinejad-says-taliban-took-afghanistan-us-led-satanic-plot|title=Ahmadinejad Says Taliban Took Afghanistan In US-Led Satanic Plot|publisher=Iran International|date=8 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912180150/https://iranintl.com/en/world/ahmadinejad-says-taliban-took-afghanistan-us-led-satanic-plot|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tehrantimes.com/news/464844/Iran-insists-on-inclusive-government-in-Afghanistan|title=Iran insists on 'inclusive' government in Afghanistan|publisher=Tehran Times|date=8 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911170111/https://www.tehrantimes.com/news/464844/Iran-insists-on-inclusive-government-in-Afghanistan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ایران د ۲۰۲۱ کال په اکتوبر میاشت کې، په افغانستان کې د یوه &quot;ټول شموله&quot; حکومت په غوښتنه له سره ټینګار وکړ، ځکه چې د راپورونو پر بنسټ: شیعه او توکمیز لږه کي د طالبانو د ځواکونو له خوا له تبعیض سره مخامخ شوي او یا هم وژل شوي دي. د ۲۰۲۱ ز کال د اکتوبر په ۱۱ مه نېټه، د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند سعید خطیب زاده وویل چې: ایران د افغانستان له ټولو خواوو سره په اړیکه کې دی، خو د افغان حکومت د په رسمیت پېژندلو په اړه خبرې وخت ته اړتیا لري. &lt;ref&gt;[https://dearborn.org/549402/the-iranian-foreign-ministry-comments-on-the-latest-developments-in-relations-with-iraq-saudi-arabia-and-afghanistan/ &quot;The Iranian Foreign Ministry comments on the latest developments in relations with Iraq, Saudi Arabia and Afghanistan&quot;]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} dearborn.org. Retrieved 11 October 2021.&lt;/ref&gt;

د افغانستان او ایران تر منځ د ۲۰۲۱ زکال د دسمبر په لومړۍ نېټه نښته رامنځته شوه، چې دواړو خواوو ته یې مرګ ژوبله واړوله.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Clashes over Iran-Afghanistan's 'border misunderstanding' ended|url=https://www.reuters.com/world/clashes-over-iran-afghanistans-border-misunderstanding-ended-2021-12-01/|access-date=1 December 2021|publisher=Reuters|date=1 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=طالبان تسيطر على مواقع ونقاط حراسة ايرانية على الحدود المشتركة|url=https://www.albawaba.com/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%83-%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A-1457282|access-date=1 December 2021|publisher=Al Bawaba|date=1 December 2021}}&lt;/ref&gt;

=== دوه اړخیزه سوداګري ===
د ۲۰۰۱ ز کال په وروستیو کې د طالبانو د واک له را پرځېدو وروسته، سوداګرۍ د دواړو هېوادونو ترمنځ په بې سارې توګه وده وکړه. ایران او افغانستان هوډ لري چې د اورګاډي یوه نوې کرښه جوړه کړي، چې مشهد له هرات سره ونښلوي. ایران په ۲۰۰۹ ز کال کې په افغانستان کې له لویو پانګه اچوونکو نه ګڼل کېده، چې په عمومي ډول یې د سړکونو او پلونو په جوړولو او د کرنې او روغتیا په برخه کې ونډه اخیستې ده.  

د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونو د رئیس په وینا: افغانستان ته د ایران صادرات په ۲۰۰۸ز کال کې ۸۰۰ میلیونه ډالره وو. ایرنا د محمد قربان حقجو له قوله ویلي دي چې: ایران د څلور میلیونه ډالرو په ارزښت توکي، لکه: تازه او وچه مېوه، معدنیات، قیمتي ډبرې او مصاله جات له ګاونډي هېواد نه واردوي. هغه وویل چې: ایران نفت، سمنټ، ساختماني مواد، غالۍ، د کور وسایل او صابون صادروي. ایران له افغانستان نه مغزیات، غالۍ، کرنیز محصولات او لاسي صنایع واردوي. افغانستان له کرنیزو محصولاتو پرته، د خپلو اړتیاوو ۹۰ سلنه له بهر نه واردوي. 

افغانستان د تریاکو لوی تولیدوونکی هېواد دی چې د نړۍ ۹۰ سلنه هیروین تولیدوي. له دغو نشه يي توکو نه يوه اندازه ايران او له هغه ځايه اروپايي هېوادونو ته قاچاق کېږي. د ډیپلوماټ مجلې له قوله: د ناوړه اقتصادي حالاتو له امله، افغانستان او ایران دې ته هڅول شوي، چې په متقابلو ګټورو لارو چارو کې له یو بل سره مرسته وکړي.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/idUSLR114560 INTERVIEW-Iran committed to Afghan drug fight, UN says] Daniel Flynn. 27 June 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2018/08/are-afghanistan-iran-relations-on-the-mend/|title=Are Afghanistan-Iran Relations on the Mend?}}&lt;/ref&gt;

د پراخې ګډې پولې د درلودلو له امله، افغانستان او ایران لوی سوداګریز شریکان ګڼل کېږي. د افغانستان صادرات ایران ته له منځنۍ آسیا سره د سوداګریز دهلیز د یوې برخې په توګه، په ۲۰۱۳ ز کال کې له ۴۰ میلیونو ډالرو نه لوړ شول (چې ډېری یې د کرنیزو محصولاتو په بڼه کې وو)، خو په ۲۰۱۹ ز کال کې بېرته تر ۲۰ میلیونو ډالرو پورې راټیټ شول. په ۲۰۱۸ ز کال کې افغانستان ته د ایران صادرات، چې زیاتره یې د نفتي توکو په بڼه کې دي، په پرله پسې ډول له ۲.۸ میلیاردو ډالرو نه زیات شول. په ۲۰۲۱ ز کال کې له افغانستان نه د امریکا له وتلو وروسته، طالبانو اعلان وکړ چې له ایران نه به د تیلو واردات بېرته پیل کړي. ایران د خپل سوداګریز ځواک او معدنی شتمنیو په درلودلو سره د افغانستان د اقتصادی بیا رغونی په برخه کې د یو ستر عامل په توګه انګېرل کېږي. &lt;ref&gt;[https://www.nasdaq.com/articles/exclusive-iran-resumes-fuel-exports-to-neighbouring-afghanistan-2021-08-23 EXCLUSIVE-Iran resumes fuel exports to neighbouring Afghanistan]. ''Nasdaq.com''. Retrieved 9 September 2021.&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>1ye0mldbmxi6eeti10ew1xom8ixcyvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59885</id>
    <revision>
      <id>364123</id>
      <parentid>353351</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T03:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17880" sha1="8yq1s2tpwmf0qj2bsf7ufac4hiarylj" xml:space="preserve">د يوې سيارې د سطحې اړوندې هوا يا نورو ګازونو طبيعي خوځښت باد بلل کېږي. باد په جلا جلا اندازو کې منځ ته راځي، د برېښنا او تندرونو يو جريان چې څو دقيقې دوام مومي، سيمه ييز نرم بادونه چې د ځمکې له تودوخې پیدا کېږي او څو ساعته اوږد وي، بيا په ځمکه د اقليمي سيمو ترمنځ د لمريزې انرژۍ په جذب کې د توپير په پايله کې تر نړيوالو بادونو پورې اندازې لري. په پراخه کچه د اتموسفيري څرخ لاملونه دوه دي: يو يې د استواء خط او قطبونو تر منځ د تودوخې توپيرونه او دويم يې د سيارې څرخ دی (د کوروليوس اغېز). په استوايي او نیمه استوايي سيمو کې، په ځمکو او لوړو سيمو کې د تودوخې څرخ کولای شي ،د موسمي بادونو د لګېدو لامل وګرځي. په ساحلي سيمو کې، سمندري نرمه هوا/د ځمکې د نرمې هوا (نسيم) لګېدل د سيمه یيزو بادونو ټاکنه وکړي، په هغو سيمو کې چې بدلېدونکې ځمکې لري، شونې ده چې د غرونو او درو بادونه زيات واوسي. 

په عمومي توګه بادونه د دوی د سيمه ييزې کچې، د دوی د يون (رفتار/چټکتيا) او لوري، د هغو ځواکونو چې له امله يې بادونه لګېږي، د هغو سيمو چېرې چې دا بادونه پيدا کېږي او د دوی د اغېزو په نظر کې نيولو سره ډلبندي کېږي. بادونه بېلا بېل اړخونه لري: تېزوالی (د باد چټکتيا)، په باد کې د ښکېل ګاز کثافت، د انرژۍ مواد يا د باد انرژي. بادونه د تخم، خزنده ګانو او مرغيو د لېږد لپاره يوه مهمه وسيله هم ده چې د هوا د جريان پر مخ زرګونه ميله سفر کولای شي. د هوا پېژندنې په علم کې، ډېر ځله د بادونو د ځواک او هغه اړخ له کومه چې باد لګېږي، په نظر کې نيولو سره د بادونو تشرېح کېږي. د ډېرې چټکۍ لنډ را الوتونکي بادونه توندباد بلل کېږي. د منځنۍ مودې سخت بادونه (نږدې يوه دقيقه) سيلۍ بلل کېږي. د اوږدې مودې بادونه، د دوی له منځني ځواک سره تړلي او ډول ډول نومونه لري، لکه نسيم (نرمه هوا)، سخت باد او توپان. په بهرنۍ فضا کې، لمريز باد په تشيال کې له لمر نه د ګازونو يا چارج شويو بڅرکو خوځښت دی، په داسې حال کې چې د سيارو باد د سيارې له اتموسفير نه فضا ته د سپکو کيمياوي عناصرو وتل دي. په لمريز نظام کې تر ټولو پیاوړي لیدل شوي بادون،ه په نيپټون او زحل کې منځ ته راځي. 

د انساني تمدن په افسانو کې د بادونو تصور موندل شوی دی، په تاريخي پېښو يې اغېزې کړي، د لېږد او جګړې اندازه يې زياته کړې، د ماشيني کارونو، برېښنا او تفريح لپاره يې د ځواک د سرچينې په توګه کار کړی دی. د ځمکې په سمندرونو کې بادونه د سمندري بېړيو د سفر لپاره ځواک برابروي. د تودې هوا پوکاڼۍ (هغه پراشوت ته ورته پوکاڼۍ چې په تفريح ځايونو کې د اور په مټ هوا ته خلک د هوايي بېړۍ په توګه پورته کوي) بادونه د لنډو سفرونو لپاره کاروي او برېښنايي الوتنې، له بادونو نه د پورته تګ او د سون توکو د لګښت د کمولو لپاره کار اخلي. د ډول ډول موسمي ښکارندو له امله، د بادونو د پرې کېدو سيمې کولای شي، د الوتکو لپاره له ګواښه ډک حالتونه منځ ته راوړي. کله چې بادونه پياوړي کېږي، ونې او هغه جوړښتونه چې انسانانو جوړ کړي، يا زيان ويني او يا هم ويجاړېږي. 

بادونه کولای شي، د ډول ډول بادي فعاليتونو په مټ د ځمکې بڼې جوړې کړي، لکه د حاصلخېزې ځمکې منځ ته راوړل، د بېلګې په ډول: «لوس» او د توږل کېدو په مټ. د لويو صحرااګانو ګردونه، د شته بادونو په مټ د دې ګردونو له اصلي سرچينې، له سيمې نه ډېرې لېږدول کېدای شي، هغه بادونه چې د ګډې وډې توپوګرافۍ په مټ چټکتيا مومي او دوړې او ګردونه ورسره ملګري وي، په دې سیمو د بادونو د ژورو اغېزو له امله، د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې همدې سيمو ته سيمه ييز نومونه ورکړل شوي دي. بادونه د ځنګلي اورونو په خپرېدو کې اغېز لري. بادونه کولای شي، له مختلفو بوټو نه تخم خپور کړي، چې د بوټو د انواعو تر څنګ الوتونکو خزنده ګانو ته هم د پاتې کېدو او خپرېدو وړتيا ورکوي. کله چې د یخ درجه حرارت سره يو ځای شي، بادونه په حيواني شتمنۍ (مالدارۍ) منفي اغېز کوي. بادونه د ژویو د خوراکي توکو پر زېرمو، د دوی پر ښکرونو او دفاعي تګلارو باندې اغېزې کوي.

== لاملونه ==
باد د اتموسفير په فشار کې د توپير له امله منځ ته راځي، د کوم لامل چې عپه عمده توګه د تودوخې په درجه کې توپير وي. کله چې په يو اتموسفيري فشار کې توپير منځ ته راځي، هوا د لوړ فشار له سيمو نه ښکته فشار سيمو ته حرکت کوي اود بېلا بېلو رفتارونو د بادونو لامل ګرځي. په يوې څرخېدونکې سيارې کې، هوا هم د «کوريوليس» اغېز له امله کږېږي، خو يوازې د استوا پر لیکه دا چاره نه تر سره کېږي. په نړيواله کچه، د پراخې اندازې بادونو د نمونو (د اتموسفيري څرخ) دوه ستر لاملونه دا دي: لومړی د استوا د لیکې او قطبونو تر منځ د تودوخې توپير (د لمريزې انرژۍ په جذبېدو کې توپير له کوم نه چې بويانسي ځواکونه جوړېږي) او دويم د سيارې څرخېدل. له استوايي سيمو دباندې او د سطحې د سولېدو له اغېزو نه لرې د سترې اندازې بادونه، تر «جيوسټروفيک» توازن پورې رسېږي. د ځمکې له سطحې سره نژدې، د سولېدو له امله بادونه کرارېږي، چې په بل حالت کې به داسې نه وه. له سطحې سره سوليدل، په کم فشار لرونکو سيمو کې لا زيات د داخل لوري ته د بادونو د لګېدو لامل ګرځي.&lt;ref&gt;{{cite web|author=JetStream|title=Origin of Wind|publisher=[[National Weather Service]] Southern Region Headquarters|year=2008|access-date=2009-02-16|url=http://www.srh.noaa.gov/jetstream//synoptic/wind.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Makarieva|first=Anastassia|author2=V. G. Gorshkov, D. Sheil, A. D. Nobre, B.-L. Li|title=Where do winds come from? A new theory on how water vapor condensation influences atmospheric pressure and dynamics|journal=Atmospheric Chemistry and Physics|date=February 2013|volume=13|issue=2|pages=1039–1056|doi=10.5194/acp-13-1039-2013|url=http://www.atmos-chem-phys.net/13/1039/2013/acp-13-1039-2013.html|access-date=2013-02-01|bibcode=2013ACP....13.1039M|arxiv=1004.0355|archive-date=2020-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191647/https://www.atmos-chem-phys.net/13/1039/2013/acp-13-1039-2013.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د فزيکي ځواک (بدني قوت) د برابرۍ په مټ تعريف شويو بادونو نه د بادونو د پېژندنې په تحليل او تجزيه کې کار اخستل کېږي. دوی د خوځښت د اتموسفيري برابرۍ د اسانولو او په افقي او عمودي وېش، د افقي بادونو په اړوند د معياري دلايلو په وړاندې کولو کې ګټور دي. د جيوسټرافيک باد جوړښت، د کوريوليس ځواک او ګراډيان ځواک د فشار تر منځ د توازن پايله ده. دا بادونه له «ايزوبار» سره موازي حرکت کوي او په جغرافيايي عرض البلدونو کې د اتموسفيري د پولې پوړ د پاسه د جريان اټکل کوي. تود باد په اتموسفير کې د دوو کچو تر منځ د جيوسټرافک باد توپير دی. دا یواځې د افقي تودوخې درجې خواته ميلان لرونکې اتموسفير کې موجود وي. د جوسټرافيک باد ترکيب د اصلي او جيوسټرافيک باد تر منځ توپير دی، کوم چې د وخت په اوږدو کې د توپانونو د هوا د پوره کولو مسئوليت لري. تدريجي بادونه، جغرافيايي بادونو ته ورته دي، خو په دې کې «سينټري فيوګل» (له مرکز نه د لرې کېدونکي خاصيت لرونکي) ځواک هم شامل دی (سينټري پيټل چټکتيا). (سينټري پيټل، هغه ځواک دی چې د مرکز پر لور چټکېږي).    &lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|title=Geostrophic wind|publisher=[[American Meteorological Society]]|year=2009|access-date=2009-03-18|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=geostrophic-wind1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016223621/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=geostrophic-wind1|archive-date=2007-10-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|year=2009|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=geostrophic+wind&amp;submit=Search|title=Ageostrophic wind|publisher=American Meteorological Society|access-date=2009-03-18|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/618K8YiCP?url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=geostrophic+wind&amp;submit=Search|archive-date=2011-08-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|year=2009|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=thermal+wind&amp;submit=Search|title=Thermal wind|publisher=American Meteorological Society|access-date=2009-03-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717205424/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=thermal+wind&amp;submit=Search|archive-date=2011-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|year=2009|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=gradient-wind1|title=Gradient wind|publisher=American Meteorological Society|access-date=2009-03-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528193203/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=gradient-wind1|archive-date=2008-05-28}}&lt;/ref&gt;

== اندازه کول ==
د باد لوری معمولاً د هغه اړخ پر بنسټ څرګندېږي، له کومه اړخه چې سرچينه اخلي. د نمونې په ډول: شمالي بادونه له شمال نه د سويل پر لور لګيږي. د باد څرخه د باد د لوري د معلومولو لپاره محور دی. په هوايي ډګرونو کې، د هوا کڅوه د باد د لوري ښودنه کوي، شونې ده چې د ځوړندې زاويې پر مټ د باد د چټکتيا د اټکل لپاره وکارول شي. د هوا چټکتيا د «انيموميټر» په مټ معلومېدای شي او ډېر کرت په دې چاره کې له څرخېدونکو پيالو يا پکيو نه کار اخستل کېږی. هغه مهال چې د يو لوړ فریکانس د اندازه کولو اړتيا وي (لکه په څېړنيزو لارو چارو کې)، شونې ده چې بادونه د الټراساونډ د سګنلونو د خپرېدو د چټکتيا يا د ګرم مزي پر مقاومت د وينټيليشن د اغېزې له لارې هم اندازه کېدای شي (وينټيليشن د يوې ودانۍ د هوا د بدلون لپاره کارول کېدونکې تخنيکي لاره ده چې له همدې لارې د ودانۍ هوا پاکيږي). د اينيموميټر يو بل ډول، د «پيټوټ» نلکې کاروي، چې د يوې داخلي نلکې او يوې بهرنۍ نلکې ترمنځ د فشار توپير نه ګټه اخلي، کومه نلکه چې د هوا په وړاندې څرګنده ده، تر څو د خوځنده فشار ټاکنه وکړای شي، همدا فشار بيا د باد د چټکتيا د معلومولو لپاره کارول کېږي.&lt;ref name=&quot;HOWTOREAD&quot;&gt;{{cite web|author=JetStream|year=2008|url=http://www.srh.weather.gov/srh/jetstream/synoptic/wxmaps.htm|title=How to read weather maps|publisher=National Weather Service|access-date=2009-05-16|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/68bsDeVx8?url=http://www.srh.weather.gov/srh/jetstream/synoptic/wxmaps.htm|archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|year=2009|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=wind+sock&amp;submit=Search|title=Wind sock|publisher=American Meteorological Society|access-date=2009-03-17|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/68bsEdzIx?url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=wind+sock&amp;submit=Search|archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|year=2009|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary//search?id=wind-vane1|title=Wind vane|publisher=American Meteorological Society|access-date=2009-03-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018042250/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=wind-vane1|archive-date=2007-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|year=2009|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=pitot+tube&amp;submit=Search|title=Pitot tube|publisher=American Meteorological Society|access-date=2009-03-17|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/68bsFbsWN?url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=pitot+tube&amp;submit=Search|archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Glossary of Meteorology|year=2009|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=anemometer&amp;submit=Search|title=Anemometer|publisher=American Meteorological Society|access-date=2009-03-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606085028/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=anemometer&amp;submit=Search|archive-date=2011-06-06}}&lt;/ref&gt;

د هوا پرله پسې چلېدل، په نړيواله کچه د لس متره (۳۳ فوټه) په لوړوالي کې راپور کېدای شي او د منځنۍ اندازې حساب يې د لسو دقيقو په زماني چوکاټ کې تر سره کېدای شي. متحده ايالاتو د استوايي توپانونو لپاره په منځني ډول له یوې دقيقې نه د زيات باد د لګېدو خبر ورکړی دی او د هوا د څارنو لپاره په منځني ډول د دوه دقيقو. هندوستان په عمومي توګه په منځني ډول له درې دقيقو نه د زياتو بادونو خبر ورکوي. &lt;ref name=&quot;NWSM Defs&quot;&gt;{{cite web|author=Tropical Cyclone Weather Services Program|title=Tropical cyclone definitions|url=http://www.weather.gov/directives/sym/pd01006004curr.pdf|date=2006-06-01|access-date=2006-11-30|publisher=National Weather Service}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fmh1&quot;&gt;Office of the Federal Coordinator for Meteorology. [http://www.ofcm.gov/publications/fmh/FMH1/FMH1.pdf Federal Meteorological Handbook No. 1&amp;nbsp;– Surface Weather Observations and Reports September 2005]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Appendix A: Glossary. Retrieved 2008-04-06.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Sharad K. Jain|author2=Pushpendra K. Agarwal|author3=Vijay P. Singh|year=2007|url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&amp;pg=RA1-PA187|title=Hydrology and Water Resources of India|publisher=Springer|page=187|access-date=2009-04-22|isbn=978-1-4020-5179-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jan-Hwa Chu|year=1999|url=http://www.nrlmry.navy.mil/~chu/chap6/se200.htm|title=Section 2. Intensity Observation and Forecast Errors|publisher=[[United States Navy]]|access-date=2008-07-04|تاريخ الأرشيف=2012-08-30|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120830042306/http://www.nrlmry.navy.mil/~chu/chap6/se200.htm|url-status=dead|خونديځ نېټه=2012-08-30|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120830042306/http://www.nrlmry.navy.mil/~chu/chap6/se200.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120830042306/http://www.nrlmry.navy.mil/~chu/chap6/se200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830042306/http://www.nrlmry.navy.mil/~chu/chap6/se200.htm}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>8yq1s2tpwmf0qj2bsf7ufac4hiarylj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د بې سيم غوښتنليک پروتوکول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62395</id>
    <revision>
      <id>364130</id>
      <parentid>344499</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27539" sha1="orhm99qi6ah40s9abz9zsd35ws82gys" xml:space="preserve">'''Wireless Application Protocol''' یا '''WAP''' په پښتو کې د '''بې سیم غوښتنلیک پروتوکول''' په لنډه توګه یو تکنالوژیکي پروتوکول دی چې په ۱۹۹۹ کال کې د زړو ګرځنده تلیفونونو لپاره د انټرنټ استعمال یوه ځانګړې لاره وه. يعنې که په ۱۹۹۹ کلونو کې یو چا غوښتل چې په ګرځنده ټلیفون کې انټرنیټ ته لاسرسی وکړي نو باید WAP پروتوکول استعمال کړي. دا د اوسني وخت انټرنیټ یوه ډیره ساده بڼه وه. WAP یو ډیر ساده براوزر (Browser) درلود چې یوازې ډیر ساده ویب سایټونه یې ښودلی شول. که څه هم WAP د ۲۰۰۰ کلونو په پیل کې یو څه مشهور و، خو ډیر دوام یې ونه کړ. د ۲۰۱۰ کلونو په جریان کې، نورو غوره پروتوکولونو مشهورتیا پیدا کړه،‌ او د WAP ځای ېې ونیوه.

اوسني تلیفونونه د عادي HTML (د ویب پاڼو لپاره معیاري ژبه) کاروي او کولی شي د کمپیوټر په څیر بشپړې ویب پاڼې وښیي. دا په دې معنی ده چې دوی نور WAP ته اړتیا نلري چې یو ویب پاڼه په مبایل کې خلاصه کړي. د همدې په خاطر اوسني وخت کې تقریبا هیڅ څوک هم WAP نه استعمالوي. په حقیقت کې، ډیری نوي تلیفونونه د WAP سیسټم باندې جوړ شوي ویب پاڼې بیخي خلاصوی هم نشي.

== تخنیکي ځانګړتياوېې ==
=== د WAP زېرمه تون ===
د WAP معیار د پروتوکول سویټ یا سټاک  تشریح کړی چې د بېلابېلو شبکو ټیکنالوژیو لکه [[جي اس ام|GSM]] او IS-95 (د CDMA په نوم هم پیژندل کیږي) سره د WAP تجهیزاتو او سافټویر مداخلې ته اجازه ورکوي.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|د بې سیم غوښتنلیک چاپیریال (WAE) |rowspan=&quot;6&quot; {{vertical header|WAP protocol suite|va=middle}}
|-
| د بې سیم سیشن پروتوکول (WSP)
|-
| د بې سیمه لیږد پروتوکول (WTP)
|-
| د بې سیم ترانسپورت پرت امنیت (WTLS)
|-
| د بې سیم ډیټاګرام پروتوکول (WDP)
|-
| *** د هر ډول بې سیم ډیټا شبکه ***
|}
په سویټ کې تر ټولو لاندې پروتوکول، د بې سیم ډیټاګرام پروتوکول (WDP)، د موافقت پرت په توګه کار کوي چې د هرې ډیټا شبکه د دوه 16-bit پورټ نمبرونو سره د ډیټا غیر معتبر ټرانسپورټ چمتو کولو سره پورتنۍ پرتونو ته د UDP په څیر ښکاري. اصلیت او منزل). ټولې پورتنۍ پرتونه WDP د یو او ورته پروتوکول په توګه ګوري، کوم چې د نورو &quot;ډیټا بییررز&quot; په سر کې ډیری &quot;تخنیکي واقعیتونه&quot; لري لکه SMS ، USSD ، او نور. په اصلي IP بییررونو کې لکه GPRS ، UMTS پاکټ راډیو خدمت، یا PPP د سرکټ سویچ شوي ډیټا اتصال په سر کې، WDP په حقیقت کې UDP دی.

WTLS ، یو اختیاري پرت، د TLS په څیر د عامه کلیدي کریپټوګرافي پر بنسټ امنیتي میکانیزم چمتو کوي.

WTP د لیږد مالتړ چمتو کوي (د باور وړ غوښتنه / ځواب) د بې سیمه نړۍ سره تطابق. WTP د TCP په پرتله خورا مؤثره ملاتړ کوي د کڅوړې له لاسه ورکولو ستونزې ، کوم چې معمولا په ډیری راډیو شرایطو کې د 2G بې سیمه ټیکنالوژیو کې پیښیږي ، مګر د TCP لخوا د شبکې کنجیشن په توګه غلط تشریح کیږي.

دا پروتوکول سویټ یو ټرمینل ته اجازه ورکوي چې غوښتنې انتقال کړي چې HTTP یا HTTPS د WAP ګیټ وے سره برابر وي؛ ګیټ وے غوښتنې په ساده HTTP کې ژباړي.

د بې سیم غوښتنلیک چاپیریال (WAE) ځای د غوښتنلیک ځانګړي مارک اپ ژبې تعریفوي.

=== د WAP فشار ===
[[دوتنه:WAP_Push_Process.jpg|بټنوک|300x300px| د WAP پش پروسه]]
د WAP Push په ځانګړتیا کې شامل شوی ترڅو د WAP مینځپانګې ته اجازه ورکړي چې د لږترلږه کارونکي مداخلې سره ګرځنده هینډسیټ ته فشار ورکړي. د WAP پش اساسا یو ځانګړی کوډ شوی پیغام دی چې پکې د WAP پته لینک شامل دی. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070214150429/http://www.mxtelecom.com/uk/mmsg/wap MX Telecom: WAP Push].&lt;/ref&gt;

د WAP پش د بې سیم ډیټاګرام پروتوکول (WDP) په سر کې مشخص شوی و؛ لکه څنګه چې، دا د هر WDP ملاتړ کونکي بییرر لکه GPRS یا SMS لخوا لیږدول کیدی شي. &lt;ref name=&quot;wap_push&quot;&gt;[http://fasterthemes.com/Wikipedia_WAP_Push_Tech_Overview.pdf Openwave: WAP Push Technology Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501082221/https://fasterthemes.com/Wikipedia_WAP_Push_Tech_Overview.pdf |date=2022-05-01 }}.&lt;/ref&gt; ډیری GSM شبکې د ترمیم شوي پروسیسرونو پراخه لړۍ لري، مګر د شبکې څخه د GPRS فعالول په عمومي توګه نه ملاتړ کیږي، نو د WAP Push پیغامونه باید د SMS بییرر په سر کې وړاندې شي.

د WAP Push ترلاسه کولو سره، د WAP 1.2 (یا وروسته) - فعال شوي هینډسیټ به په اوتومات ډول کارونکي ته د WAP مینځپانګې ته د لاسرسي اختیار ورکړي. دا د WAP Push SI په نوم هم پیژندل کیږي (د خدماتو اشاره ). &lt;ref name=&quot;wap_push&quot;/&gt; یو ډول چې د WAP Push SL ( Service Loading ) په نوم پیژندل کیږي، په مستقیم ډول د WAP منځپانګې ښودلو لپاره براوزر خلاصوي، پرته له دې چې د کاروونکي تعامل. څرنګه چې دا چلند امنیتي اندیښنې راپورته کوي، ځینې هینډسیټونه د WAP Push SL پیغامونه د SI په څیر اداره کوي، د کاروونکي متقابل عمل چمتو کولو سره.

د شبکې اداره چې د WAP فشارونه پروسس کوي او په IP یا SMS بییرر کې یې تحویلوي د پش پراکسي ګیټ وے (PPG) په نوم پیژندل کیږي. &lt;ref name=&quot;wap_push&quot;/&gt;

=== WAP 2.0 ===
د بیا انجینر شوي 2.0 نسخه په 2002 کې خپره شوه. دا د XHTML کټ-ډاون نسخه د پای څخه تر پای HTTP سره کاروي، د ګیټ وے او دودیز پروتوکول سویټ پریږدي چې ورسره د خبرو اترو لپاره کارول کیږي. د WAP دروازه د WAP 2.0 سره په ګډه کارول کیدی شي؛ په هرصورت، پدې سناریو کې، دا د معیاري پراکسي سرور په توګه کارول کیږي. د WAP ګیټ وے رول به بیا د یوې ژباړې څخه هرې غوښتنې ته اضافي معلوماتو اضافه کولو ته واړوي. دا به د آپریټر لخوا ترتیب شي او د تلیفون شمیرې، موقعیت، د بلینګ معلومات، او د هینډسیټ معلومات شامل دي.

ګرځنده وسایل د XHTML ګرځنده پروفایل پروسس کوي (XHTML MP)، د مارک اپ ژبه چې په WAP 2.0 کې تعریف شوې. دا د XHTML فرعي سیټ او د XHTML اساسی سوپر سیټ دی. د کاسکیډینګ سټایل شیټ ( CSS ) یوه نسخه چې د WAP CSS په نوم یادیږي د XHTML MP لخوا ملاتړ کیږي.

=== MMS ===
د ملټي میډیا پیغام رسولو خدمت (MMS) د WAP او SMS یو ترکیب دی چې د عکس پیغامونو لیږلو ته اجازه ورکوي.

== تاریخ ==
د WAP فورم په 1998 کې د Ericsson، Motorola، Nokia او Unwired Planet لخوا تاسیس شو. &lt;ref&gt;Nokia Press Release Jan 8, 1998: [http://www.nokia.com/en_int/news/releases/1998/01/08/ericsson-motorola-nokia-and-unwired-planet-establish-wireless-application-protocol-forum-ltd Ericsson, Motorola, Nokia and Unwired Planet establish Wireless Application Protocol Forum Ltd.]&lt;/ref&gt; دا په اصل کې په معیاري پروتوکول کې د مختلف بېسیم ټیکنالوژیو سره یوځای کول دي. &lt;ref&gt;{{cite web|title=A brief History of WAP|work=HCI blog|date=December 8, 2004|url=http://inspiredbloggers.blogspot.com/2004/12/brief-history-of-wap_110252445307049372.html|access-date=August 5, 2011|تاريخ الأرشيف=May 17, 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180517010024/http://inspiredbloggers.blogspot.com/2004/12/brief-history-of-wap_110252445307049372.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=May 17, 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180517010024/http://inspiredbloggers.blogspot.com/2004/12/brief-history-of-wap_110252445307049372.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180517010024/http://inspiredbloggers.blogspot.com/2004/12/brief-history-of-wap_110252445307049372.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517010024/http://inspiredbloggers.blogspot.com/2004/12/brief-history-of-wap_110252445307049372.html}}&lt;/ref&gt; په 2002 کې، د WAP فورم (د صنعت د ډیری نورو فورمونو سره) د خلاص ګرځنده اتحاد (OMA) سره یوځای شو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.openmobilealliance.org/AboutOMA/FAQ.aspx|title=About OMA SpecWorks - OMA SpecWorks|website=www.openmobilealliance.org|access-date=2022-06-30|archive-date=2012-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121214145733/http://openmobilealliance.org/AboutOMA/FAQ.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== اروپا ===
لومړی شرکت چې د WAP سایټ یې پیل کړ د هالنډ [[گرځنده غږلېږدی|ګرځنده تلیفون]] آپریټر ټیلفورټ BV د اکتوبر په 1999 کې و. دا سایټ د کریسټوفر بی او ایون میکلوډ لخوا د یوې غاړې پروژې په توګه رامینځته شوی او د نوکیا 7110 له پیل سره پیل شوی. مارکیټ ورکونکو د WAP د معرفي کولو په وخت کې د هغه د معرفي کولو په وخت کې د هغه د کار کولو په اړه خبرې وکړې، &lt;ref&gt;[http://www.computing.co.uk/vnunet/analysis/2131787/wap-call-unanswered Will Wap's call go unanswered?] vnunet.com, 2 June 2000&lt;/ref&gt; مخکښ کاروونکي تمه لري چې WAP د ثابت (غیر ګرځنده) انټرنیټ لاسرسي فعالیت ولري. BT Cellnet ، د انګلستان د مخابراتو څخه یو، د اعلاناتو کمپاین په لاره اچولی و چې د کارټون WAP کاروونکي د ''نیورومانسر'' په څیر د &quot;معلوماتو ځای&quot; له لارې ''سرفینګ'' کوي.  د سرعت، د کارونې اسانتیا، ظاهري بڼه او د ګډ کار کولو په برخه کې، حقیقت د تمې څخه خورا لږ و کله چې په 1999 کې لومړی هینډسیټ شتون درلود &lt;ref&gt;http://press.nokia.com/PR/199902/777256_5.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010827093408/http://press.nokia.com/PR/199902/777256_5.html |date=2001-08-27 }} Nokia 7110 Press Release&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.filibeto.org/mobile/firmware.html Nokia 7110 first public firmware revision date&lt;/ref&gt; دا د دې لامل شو چې د بدو جملو پراخه کارونې لکه &quot;بې ارزښته غوښتنلیک پروتوکول&quot;، &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.theglobeandmail.com/technology/survivors-guide-to-wireless-wonkery/article20425869/|Title=The Globe and Mail: &quot;Survivor's guide to wireless wonkery&quot;, 23 September 2005}}&lt;/ref&gt; &quot;انتظار او تادیه&quot;، &lt;ref&gt;[http://www.itweb.co.za/sections/interviews/sammichel/michel001114.asp IT Web: &quot;A RIVR runs through it&quot;, 14 November 2000]&lt;/ref&gt; او WAPlash. &lt;ref&gt;{{cite web|title=WAPlash|url=http://wordspy.com/words/WAPlash.asp|access-date=29 May 2014}}&lt;/ref&gt;

د 2003 او 2004 ترمنځ WAP د بېسیم خدماتو (لکه Vodafone Live!، T-Mobile T-Zones او نور په اسانۍ سره د لاسرسي وړ خدماتو) په معرفي کولو سره یو پیاوړی بیا راژوندی کړی. د آپریټر عواید د GPRS او UMTS ډیټا د لیږد له لارې رامینځته شوي، کوم چې د دودیزو ویب سایټونو او ISPs لخوا کارول کیږي په پرتله یو مختلف سوداګریز ماډل دی. د ګرځنده ډیټا ټولنې په وینا، په انګلستان کې د WAP ترافیک له 2003 څخه تر 2004  دوه چنده شوی.

په 2013 کال کې، د WAP کارول په لویه کچه ورک شوي. ډیری لوی شرکتونه او ویب پاڼې د WAP کارولو څخه تقاعد شوي او دا د څو کلونو لپاره په ګرځنده تلیفون کې د ویب لپاره اصلي ټیکنالوژي نه وه.

ډیری عصري هینډسیټ انټرنیټ براوزرونه اوس د بشپړ HTML، CSS، او ډیری JavaScript ملاتړ کوي، او د ویب پاڼې مطابقت لپاره د WAP مارک اپ کارولو ته اړتیا نلري. د HTML ملاتړ کونکي هینډ سیټونو لیست خورا پراخه دی ، او ټول انډرایډ هینډسیټونه ، د آی فون هینډسیټ ټولې نسخې ، ټول بلیک بیري وسیلې ، ټول هغه وسایل چې وینډوز تلیفون چلوي ، او ډیری نوکیا هینډسیټونه شامل دي.

=== آسیا ===
WAP په جاپان کې لوی بریالیتوب ولید. پداسې حال کې چې ترټولو لوی آپریټر NTT DoCoMo د خپل کور دننه سیسټم i-mode په ګټه WAP نه کاروي، سیالي کونکي آپریټران KDDI ( au ) او SoftBank Mobile (مخکې Vodafone Japan ) دواړه په بریالیتوب سره د WAP ټیکنالوژي ځای په ځای کړې. په ځانګړې توګه، د ( au ) د چاکوتا یا چاکومووی (رینګټون سندره یا د رینګټون فلم) خدمتونه د WAP پر بنسټ وو. لکه څنګه چې په [[اروپا]] کې، د WAP او i-mode کارول په 2010 کې کم شوي ځکه چې د HTML وړتیا لرونکي سمارټ فونونه په جاپان کې مشهور شول.

=== متحده ایالات ===
په [[د امریکا متحده آیالاتونه|متحده ایالاتو]] کې د WAP منل زیانمن شوي ځکه چې د ګرځنده تلیفون ډیری چمتو کونکي د ډیټا مالتړ لپاره جلا فعالیت او اضافي فیسونو ته اړتیا لري ، او همدارنګه ځکه چې مخابراتي شرکتونو یوازې د ډیټا لاسرسي محدودولو هڅه کړې یوازې د تایید شوي ډیټا چمتو کونکو ته چې د سیګنال کیریر جواز لاندې فعالیت کوي. 

د ستونزې په پیژندلو کې، د متحده ایاالتو فدرالي مخابراتو کمیسیون (FCC) د 2007 کال د جولای په 31 یو حکم صادر کړ چې د 22 میګاهرتز پراخ &quot;پورته 700 MHz C بلاک&quot; سپیکٹرم جواز اخیستونکي باید یو بې سیم پلیټ فارم پلي کړي چې پیرودونکو ته اجازه ورکوي، د وسیلې جوړونکي، د دریمې ډلې غوښتنلیک جوړونکي، او نور د دې ځانګړي جواز لرونکي شبکې بانډ کې د کار کولو پرمهال د دوی د خوښې هر ډول وسیله یا غوښتنلیک کاروي. &lt;ref&gt;US Federal Communications Commission.[http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DOC-275669A1.pdf &quot;FCC Revises 700 MHz Rules to Advance Interoperable Public Safety Communications and Promote Wireless Broadband Deployment&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130311170024/http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DOC-275669A1.pdf |date=2013-03-11 }}, July 31, 2007. Accessed October 8, 2007.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Alternate link to [http://www.govtech.com/gt/128168 &quot;FCC Revises 700 MHz Rules to Advance Interoperable Public Safety Communications and Promote Wireless Broadband Deployment&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718105535/http://www.govtech.com/gt/128168 |date=2009-07-18 }}&lt;/ref&gt;

== نيوکې ==
تبصره کونکو د بې سیمه مارک اپ ژبې (WML) او WAP په ډیری اړخونو نیوکه وکړه. تخنیکي نيوکې يې دا دي:

* Idiosyncratic WML ژبه: WML کاروونکي د دودیز HTML ویب څخه لرې کوي، یوازې اصلي WAP منځپانګې او د ویب څخه تر WAP پراکسي منځپانګې د WAP کاروونکو لپاره شتون لري. په هرصورت، نور استدلال کوي  په هغه مرحله کې ټیکنالوژي به په ساده ډول د دې توان نه درلود چې د دودیز ډیزاین شوي مینځپانګې پرته بل څه ته لاسرسی ومومي کوم چې د WAP یوازینی هدف او د دې ساده ، کم پیچلتیا انٹرفیس و ځکه چې د ډیری هیوادونو اتباع په ویب کې نه وصل شوي. اوسني وخت او باید د WAP او ورته غیر پیچلي خدماتو لپاره د دولت تمویل شوي او کنټرول شوي پورټلونه وکاروئ.
* د ټرمینل اړتیاو لاندې مشخص کول: د WAP په لومړیو معیارونو کې ډیری اختیاري ځانګړتیاوې او لږ مشخص شوي اړتیاوې شاملې وې، چې دا پدې مانا وه چې مطابقت لرونکي وسایل به په سمه توګه کار ونه کړي. دا د تلیفونونو په ریښتیني چلند کې د لوی بدلون لامل شوی ، په اصل کې ځکه چې د WAP-خدمت پلي کونکي او د ګرځنده تلیفون جوړونکي ندي د معیارونو یا  معیاري سافټویر ماډلونو یوه کاپي ترلاسه کړئ. د مثال په توګه، د تلیفون ځینې ماډلونه به د 1 Kb څخه ډیر پاڼه ونه مني، او ځینې به حتی خراب شي. د وسیلو کارن انٹرفیس هم لږ مشخص شوی و: د مثال په توګه ، د لاسرسي کیز (د مثال په توګه ، په لیست کې څلورم لینک ته مستقیم لاسرسي لپاره د '4' فشارولو وړتیا) د تلیفون ماډلونو پورې اړه لري (کله ناکله د لاسرسي کیلي شمیر سره په اوتومات ډول ښودل شوي. د لینک تر څنګ براوزر، ځینې وختونه پرته له دې، او ځینې وختونه د لاسرسي کیلي په بشپړ ډول نه پلي شوي).
* د کارونکي انٹرفیس محدودیتونه: د کوچني تور او سپین سکرینونو او څو بټونو سره ټرمینلونه لکه د WAP لومړني ټرمینلونه ، د دوی کارونکي ته د ډیری معلوماتو په وړاندې کولو کې له ستونزو سره مخ دي ، کوم چې نورې ستونزې رامینځته کوي: یو څوک باید ډیر محتاط وي. د داسې سرچینې محدود وسیلې کې د کارونکي انٹرفیس ډیزاین کولو کې کوم چې د WAP اصلي مفهوم و.
* د ښه لیکوال کولو وسیلو نشتوالی: پورتنۍ ستونزې ممکن د WML لیکوال کولو وسیلې سره مخ شوي وي چې د مینځپانګې چمتو کونکو ته به اجازه ورکړي چې په اسانۍ سره مینځپانګه خپره کړي چې د ډیری ماډلونو سره به بې عیب مداخله وکړي ، د کارونکي - اجنټ ډول ته وړاندې شوي پا pagesې تطبیق کړي. په هرصورت، پراختیایی کټونه چې شتون لري دومره عمومي وړتیا نه وه چمتو کړې. د ویب لپاره وده کول اسانه وو: د متن ایډیټر او ویب براوزر سره ، هرڅوک پیل کولی شي ، د ډیری ډیسټاپ براوزر رینډرینګ انجنونو بخښونکي طبیعت څخه هم مننه. په مقابل کې، د WML مشخصاتو سختې اړتیاوې، په ټرمینلونو کې تغیرات، او په مختلفو بېسیم ټرمینلونو کې د ازموینې غوښتنې، د ډیسټاپ لیکوالۍ او ایمولیشن وسیلو نشتوالي سره، د ډیری پروژو بشپړولو لپاره اړین وخت د پام وړ اوږد کړی. As of 2009  په هرصورت، د ډیری ګرځنده وسیلو سره چې د XHTML مالتړ کوي، او پروګرامونه لکه Adobe Go Live او Dreamweaver د ویب لیکلو اصلاح شوي وسایل وړاندې کوي، د منځپانګې رامینځته کول اسانه کیږي، د ډیری نویو وسیلو لخوا د لاسرسي وړ.
* د کارونکي اجنټ پروفایل کولو وسیلو نشتوالی: دا د ویب کوربه توب لپاره په چټکۍ سره نږدې ناممکن شو ترڅو معلومه کړي چې ایا غوښتنه د ګرځنده وسیلې څخه راغلې ، یا د لوی ډیر وړ وسیلې څخه. د وسیلو وړتیاو هیڅ ګټور پروفایل یا ډیټابیس په غیر مجاز غیر موافق محصولاتو کې مشخصاتو کې ندی جوړ شوی. 

نورې نیوکې چې  د بېسیم کیریرونو ځانګړي پلي کولو ته ګوته نیسي دا دي:

* د مینځپانګې چمتو کونکو غفلت: ځینې بې سیم کیریرانو د &quot;دا جوړ کړئ او دوی به راشي&quot; ستراتیژي فرض کړې وه ، پدې معنی چې دوی به یوازې د معلوماتو ټرانسپورټ او همدارنګه ترمینل چمتو کړي ، او بیا د مینځپانګې چمتو کونکو ته انتظار باسي چې خپل خدمات په انټرنیټ کې خپاره کړي. او په WAP کې خپله پانګه ګټوره کړي. په هرصورت، د مینځپانګې چمتو کونکو د پراختیا پیچلې لارې ته د تګ لپاره لږ مرسته یا هڅونه ترلاسه کړې. نور، په ځانګړې توګه په جاپان کې (لاندې cf.)، د دوی د منځپانګې چمتو کونکي ټولنې سره خورا بشپړې خبرې اترې درلودې، چې بیا په عصري، ډیر بریالي WAP خدماتو لکه په جاپان کې i-mode یا په [[فرانسه]] کې د [http://www.gallery.fr/ ګالري] خدمت کې نقل شوي.
* د خلاصون نشتوالی: ډیری بې سیم کیریرانو خپل د WAP خدمات د &quot;خلاص&quot; په توګه پلورلي، په دې کې دوی کاروونکو ته اجازه ورکوي چې هر هغه خدمت ته ورسیږي چې په WML کې څرګند شوي او په انټرنیټ کې خپاره شوي. په هرصورت، دوی دا هم ډاډه کړی چې لومړی پاڼه چې مراجعینو ته یې لاسرسی درلود د دوی خپل &quot;بېسیم پورټل&quot; و، کوم چې دوی خورا نږدې کنټرولوي. ځینې کیریر د وسیلې په براوزر کې د ادرس بار ترمیم یا لاسرسی هم بند کړی. د هغو کاروونکو د اسانتیا لپاره چې غواړي له ډیک څخه لاړ شي، د هارډ کوډ شوي کور پاڼې سره تړلې پاڼې کې په فارم کې د پتې بار چمتو شوی. دا د کیریرانو لپاره دا اسانه کوي چې د URLs لخوا د آف ډیک WML سایټونو فلټر کول پلي کړي یا په راتلونکي کې د پته بار غیر فعال کړي که چیرې کیریر پریکړه وکړي چې ټول کارونکي د دیوال باغ ماډل ته واړوي. د تلیفون په کیبورډ کې د بشپړ وړ وړ URLs ټایپ کولو کې ستونزې ته په پام سره، ډیری کاروونکي به د &quot;پورټل څخه بهر&quot; یا د دیوال باغ څخه بهر وتل پریږدي؛ دریم اړخ ته اجازه نه ورکوي چې د چلونکي بې سیم پورټل کې خپل داخلونه واچوي، ځینې  استدلال کوي چې چلونکي خپل ځان له ارزښتناک فرصت څخه لرې کوي. له بلې خوا، ځینې چلونکي  استدلال کوي چې د دوی پیرودونکي به غوښتل چې دوی تجربه اداره کړي او په داسې محدود وسیله کې، ډیرو خدماتو ته د لاسرسي څخه ډډه وکړي. 

== د WAP څخه د پروتوکول ډیزاین درسونه ==
د WAP اصلي ماډل په اروپا او د آسیا آسیا سیمو کې د ګرځنده تلیفونونو په کارولو سره ویب په څیر د WML خدماتو او بریښنالیکونو ته د لاسرسي لپاره یو ساده پلیټ فارم چمتو کړی. په 2009 کې دا د پام وړ کاروونکي اساس ته دوام ورکړ. د WAP وروستنۍ نسخې، په عمده توګه د متحده ایالاتو بازار په نښه کول، ډیزاین شوي  د مختلف اړتیاو لپاره - د ګرځنده وسیلو په کارولو سره د لوړ توضیحاتو او لګښت سره ، او د لوړې کچې سافټویر پیچلتیا سره د بشپړ ویب XHTML لاسرسي وړ کول.

د پام وړ بحث دا پوښتنه حل کړې چې ایا د WAP پروتوکول ډیزاین مناسب و.

د WAP لومړنۍ ډیزاین په ځانګړي ډول د مختلف پروتوکولونو په اوږدو کې د پروتوکول خپلواکي په نښه کول دي (SMS، IP په PPP باندې د سرکټ سویچ بییرر، IP په GPRS، او داسې نور. ). دا یو پروتوکول د دې لامل شوی چې د IP په اړه مستقیم چلند په پرتله خورا پیچلي وي.

ډیری جنجالي، په ځانګړې توګه د IP اړخ څخه ډیری لپاره، د IP په اړه د WAP ډیزاین و. د WAP د لیږد پرت پروتوکول، WTP، د UDP په اړه خپل د بیرته لیږد میکانیزمونه کاروي ترڅو د لوړ پاکټ ضایع کولو شبکو کې د TCP نشتوالي ستونزه حل کړي.

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}{{Mobile phones}}{{Open Mobile Alliance standards}}{{Authority control}}
[[وېشنيزه:موبايل اړيکو]]
[[وېشنيزه:بې سيمه]]
[[وېشنيزه:بې سيم]]
[[وېشنيزه:افغان بې]]
[[وېشنيزه:انټرنېټ برو]]
[[وېشنيزه:د بې سيمه اړيکو غوښتنليک]]
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>orhm99qi6ah40s9abz9zsd35ws82gys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د جرمني سوداګریز تاریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62527</id>
    <revision>
      <id>364132</id>
      <parentid>363688</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17433" sha1="j1qbs7lf9bpfgqyxqgvkhf7ylcr4vyd" xml:space="preserve">

د ۱۹ پېړۍ تر لومړيو پورې المان چې د ګڼ شمېر هغو ايالتونو اتحاد و چې د اندازې او پرمختګ له مخې يې توپير درلود، خپله له صنعتي کېدلو څخه وړاندې ځانګړتيا وساتله، چې سوداګري په کې يو شمېر ازادو ښارونو ته نږدې متمرکز شوه. د ۱۸۴۰ ز لسيزې پر مهال د رېل ګاډي شبکې له پراخه پرمختګ څخه وروسته چټکه اقتصادي وده او عصريتوب د صنعتي کېدلو لامل شو. په ۱۹۰۰ کال اروپا کې تر ټولو لوی اقتصاد المان په څو مهمو برخو لکه کيمياوي صعنت او د فولادو توليد کې بنسټيز دريځ رامنځته کړ. د توليد لوړه وړتيا، تل پاتې سيالي او د خونديتوب پلوي وروستي سياستونه چې له متحده ايالتونو اوړ برتانيې سره يې مبارزه وکړه، اړينې ځانګړتياوې وې. &lt;ref name=&quot;Mitchell2006&quot;&gt;{{Cite book|first=Allan|last=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=mZ6pkm-WgWMC|title=The Great Train Race: Railways and the Franco-German Rivalry, 1815-1914|publisher=Berghahn Books|year=2006|isbn=978-1-84545-136-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A History of the International Chemical Industry|url=https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|last=Fred Aftalion, Otto Theodor Benfey|publisher=University of Pennsylvania Press|access-date=April 4, 2019|تاريخ الأرشيف=September 1, 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|url-status=dead|خونديځ نېټه=September 1, 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Haber|first=Ludwig Fritz|title=The Chemical Industry During the Nineteenth Century|year=1958}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=James|first=Harold|title=Krupp: A History of the Legendary German Firm|publisher=Princeton University Press|year=2012}}&lt;/ref&gt;

د دويمې نړيوالې په پای ته رسېدول سره د هېواد اقتصادي زيربنا په بشپړ ډول ويجاړه شوې وه. لويديځ المان د مارشال پلان له مخې په برابر شوي مالي ملاتړ او د اقتصاد وزير “Ludwig Erhard” د اقتصادي اصولو په لارښوونې سره د بيارغونې خپله خپرونه پيل کړه، چې د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز لسيزو پر مهال په اقتصادي حيرانونکې پېښه “economic miracle” کې وځلېده. د ختيځ المان وروسته پاتې کېدونکي اقتصادي اسانتياوې (تاسيسات) د جګړې د بدلو يا جبران پلان د لومړيو ګامونو د يو ګام په توګه د شوروي د اشغال اشغالګر ځواک له لورې ويجاړ شول. ختيځ المان د سوسياليست پلان شوي اقتصاد د ختيځ بلاک يا “Eastern Bloc” نظام کې راونغاړل شو. دا هېواد د ژوند د معيارونو په برخه کې خورا شاته ولوېد او تر هغې وخته پورې يې خورا لوړه صنعتي ککړتيا درلوده، چې په پای کې په ۱۹۹۰ ز کال کې د لويديځ المان له لورې په ځان پورې وتړل شو او د پانګوالۍ تر چتر لاندې بېرته ورغول شو. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The U.S. State Department Analyzes the Soviet Note on Berlin|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=3403|publisher=German History in Documents|access-date=April 13, 2019|archive-date=October 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016165420/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=3403|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

معاصر المان په ۲۰۱۷ ز کال کې د ۳،۶۷ تريليون امريکايي ډالر ناخالص کورني توليد په لرلو سره په اروپا کې د موټرانو، ماشين الاتو، درمل او کيمياوي او برېښنايي توليداتو غوندې د لوړ کيفيت لرونکو توکو د ستر لېږدونکي په توګه په لوی ملي اقتصاد کې خورا ماهر کاري ځواک په دندو ګوماري. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Germany|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/|website=CIA World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=October 6, 2011|archive-date=January 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lecture Notes 17. Eastern Europe 1945-1956: Population Shifts; The Cold War and Stalinization; the Balkans; Poland and Hungary in 1956; Czechoslovakia 1968.|url=http://acienciala.faculty.ku.edu/hist557/lect17.htm|last=Anna M. Cienciala|publisher=Web Ku Edu|access-date=April 13, 2019|archive-date=September 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917174225/http://acienciala.faculty.ku.edu/hist557/lect17.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Economic History of Germany|url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/germany.htm|publisher=Sjsu Edu|access-date=April 13, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sleifer2014&quot;&gt;{{Cite book|last=Jaap Sleifer|url=https://books.google.com/books?id=80vnBQAAQBAJ&amp;pg=PA49|title=Planning Ahead and Falling Behind: The East German Economy in Comparison with West Germany 1936-2002|date=July 7, 2014|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-05-008539-5|pages=49–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Germany's capital exports under the euro &amp;#124; vox|date=August 2, 2011|url=http://www.voxeu.org/article/germany-s-capital-exports-under-euro|publisher=Voxeu.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013829/http://www.voxeu.org/article/germany-s-capital-exports-under-euro|archive-date=February 22, 2014|access-date=August 13, 2014}}&lt;/ref&gt;

== د منځنيو پېړيو المان ==
د منځنيو پېړيو المان چې د شمالي اروپا په ازادې درې “Northern European Plain” کې پروت دی، په سلګونو سيالو پاچاهيو، د شهزاده تر لانس لاندې سيمو، ديوکي پاچاهيو/ديوکيانو، بيشوپرېکس/ډايوسيسيس او ازادو ښارونو باندې ووېشل شو. اقتصادي ښېرازۍ د جغرافيوي پراختيا معنا نه درلوده، مګر له نورو ځينو سره د مرستې، نور سره د سيالۍ او د حکومت، سوداګرۍ او توليد په منځ کې د دنني پوهاوي غوښتنته يې کوله. د المان د سياسيو فوځي او اقتصادي ناڅرګندتيا په ازمايښت کې د ساتنې هيله هم پيدا شوه. &lt;ref&gt;Horst Fuhrmann, ''Germany in the High Middle Ages'' (Cambridge University Press, 1986)&lt;/ref&gt;

=== ښارګوټي او ښارونه ===
د المان د سيمو ټول نفوس په ۱۰۵۶ ز کال کې د درېيم هنري د پای په وخت کې نږدې له ۵ تر ۶ ميليون پورې او په ۱۱۹۰ ز کال کې د فريدريش بارباروسا “Friedrich Barbarossa” له واکمنۍ څخه وروسته نږدې له ۷ څخه تر ۸ ميليون پورې اټکل شوی و. زياتره اوسېدونکي بزګران وو، چې د اشرافو او روحانيونو تر واک لاندې “serfdom” ښار کې استوګن وو. ښارګوټي وار په وار راڅرګند شول او په ۱۲ پېړۍ کې د سوداګريزو لارو په اوږدو او د سترواکۍ کوټ او کلاګانو ته نږدې زيات نوي ښارونه جوړ شول. ياد ښارګوټي د ښاري حقوقي نظام تر لاس لاندې وو. د “Cologne” غوندې ښارونو چې د سترواک ازاد ښارونو “Imperial Free Cities” دريځ يې تر لاسه کړی و، ځايي ځمکوالو يا اشقفانو ته نو ځواب ويونکي نه وو، مګر له دليل پرته د سترواک تابع وو او له سترو سوداګريزو او قانوني ازاديو څخه يې خوند واخيست. ښارګوټي د اشرافو د يوې شورا له لورې اداره کېدل، چې په عمومي ډول سوداګريز روڼ اندي وو. کسبګرو د ګډو ګټو ټولنې جوړې کړې، چې د سختو اصولو له مخې اداره کېدلې او د ښارونو د واک تر لاسه کولو هيله يې درلوده، چې يو څو يې د ښځو پر مخ هم پرانېستې وې. ټولنه ډول ډول يا متنوع شوې وه، مګر د روحانيونو، ډاکترانو، سوداګرو، د کسب ګرو بېلابېلو ټولنو، د نامسلکي ورځ مزدورانو او بزرګرانو په معلومو ټولګيو وېشل شوې وه. بېوزلو وګړو ته بشپړ تابعيت نه ورکول کېده. سياسي کړکيچونه د ماليې ټاکنې، دولتي لګښت، د سوداګرۍ د کړنلارې او د بازار د څارنې او همدارنګه د شرکت خپلواکۍ د خنډونو له مسائلو له څخه راپورته شول. پر راين “Rhine” سيند باندې د “Cologne” مرکزي درک دا ښار د ختيځ او لويديځ تر منځ د سترو سوداګريزو لارو په څلورلارې کې ځای کړ او د کولوګني د ودې بنسټ و. د منځنيو پېړيو او د معاصرو پېړيو د لومړيو د کولوګني اقتصادي جوړښتونه پر راين سيند باندې د يو ستر بندر او د لېږد رالېږد د مهمې برخې په توګه د ښار د دريځ له مخې مشخص کېده. دا ښار د خپلو اوسېدونکو له لورې اداره کېده. &lt;ref name=&quot;Fuhrmann1986&quot;&gt;{{Cite book|last=Horst Fuhrmann|url=https://books.google.com/books?id=Hlapxde55rAC&amp;pg=PA11|title=Germany in the High Middle Ages: C.1050-1200|date=October 9, 1986|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-31980-5|pages=11–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Economic structure and agricultural productivity in Europe, 1300-1800, page 9|url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Allen122.pdf|last=Robert C. Allen|publisher=University of British Columbia|access-date=March 19, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuhrmann, ''Germany in the High Middle Ages'' (1986) ch 1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=[[Alfred Haverkamp|Haverkamp]]|first=Alfred|title=Medieval Germany, 1056–1273|publisher=Oxford University Press|year=1988}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Nicholas, ''The Growth of the Medieval City: From Late Antiquity to the Early Fourteenth Century'' (Longman, 1997) pp 69-72, 133-42, 202-20, 244-45, 300-307&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Paul Strait, ''Cologne in the Twelfth Century'' (1974)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Joseph P. Huffman, ''Family, Commerce, and Religion in London and Cologne'' (1998) covers from 1000 to 1300.&lt;/ref&gt;

=== د هانسيټيک اتحاد ===
د هانسيټيک اتحاد په شمالي او مرکزي اروپا کې د ښارګوټو او ښارونو د سوداګرو ټولنو يو سوداګريز او دفاعي اتحاد و، چې په بالتيک سمندرګي، شمال سمندرګي او د منځنيو پېړيو د وروستيو پر مهال (له ۱۲ څخه تر ۱۵ پېړۍ) يې د بېړۍ چلولو وړ نښتل شويو سيندونو په اوږدو کې پر سمندري سوداګرۍ باندې واکمني وکړه. د اتحاديې هر غړي ښار د خپل حاکميت قانوني نظام ته پاملرنه کوله او له ازاد سترواک ښارونو څخه پرته يې يوازې ټاکلې سياسي خپلواکي درلوده. د ګډو ګټو ټولنې چې د “Lubeck” او “Hamburg” ښارونو په يوې هوکړې سره يې فعاليت پيل کړ، د خپلو اقتصادي پانګو د پياوړتيا او يو ځای کولو لکه د سوداګريزو لارو خوندي کول او د ماليې لومړيتوبونو، د بيو د اداره کولو او غوره خونديتوب او د خپلو سيمه ييزو توکو د بازار موندنې په موخه سره يو ځای شوې. د سترواکۍ دننه د سوداګرۍ مهم مرکزونه لکه پر راين سيند باندې کولوګني او په شمال سمندرګي باندې بريمين “Bremen” له اتحاديې سره يو ځای شول، چې دا چاره د ستر ديپلوماتيک درناوي لامل شوه. د خوښې وړ منشورونه چې زياتره وختونه ځانګړي وو او د ستر اقتصادي پټ ځواک لپاره د بېلابېلو ځايي شهزاده ګانو له لورې په رسميت پېژندل شوي وو، د سوداګريزو عملياتو لپاره ورکول شول. هانسيټيک اتحاد د خپلې ودې پر مهال په لويديځ کې د لندن او ايدنبرګ تر منځ ختيځ کې “Novgorod” او ناروې کې “Bergen” ته په حقيقت کې ټولو ښارونو کې سوداګريز چارځايونه يا پوسټونه او “kontors” په خپل واک کې وساتل. د ۱۴ پېړۍ په وروستيو کې ياد ځواکمن اتحاد د اړتيا په حالت کې فوځي وسايلو سره خپلې ګټې پر مخ وېوړې. دا حالت له ۱۳۶۱ څخه تر ۱۳۷۰ ز کال پورې د ډنمارک له خپلواکۍ پاچاهۍ سره په يوه جګړه کې اوج ته ورسېد. د هانسيټيک اتحاد اصلي ښار “Lubeck” پاتې شو، چې په ۱۳۵۶ ز کال په کې لومړنی غذايي رژيم تر سره او رسمي جوړښت يې اعلان شو. ياد اتحاد له ۱۴۵۰ زکال څخه وروسته د يو شمېر عواملو له امله له منځه ولاړ. لکه: د ۱۵ پېړۍ کړکېچ، د ستر سوداګريز واک پر لور د سيمه ييزو لاردانو بدلېدونکي سياستونه، د سپينو زرو کړکېچ “silver crisis” او د يوروشيا په پراخه سوداګريزه شبکه کې ژۍ ته کېدنه. {{sfn|Day|1914|p=252}}&lt;ref&gt;Istvan Szepesi, &quot;Reflecting the Nation: The Historiography of Hanseatic Institutions&quot;. ''Waterloo Historical Review'' 7 (2015). [http://whr.uwaterloo.ca/index.php/whr/article/download/33/29 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905145451/http://whr.uwaterloo.ca/index.php/whr/article/download/33/29|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Great Depression of the 14th Century|url=https://mises.org/library/great-depression-14th-century|last=Murray N. Rothbard|date=November 23, 2009|publisher=Mises Institute|access-date=March 14, 2019}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Thompson|1931|pp=146–79}}

د ۱۳۴۷ او ۱۳۵۱ ز کالونو تر منځ المان او اروپا د تور مرګ “Black Death” وبا د خورا سخت پيل ښکار شو. ياده وبا سره له دې چې د اټکل له مخې له ۳۰ څخه تر ۶۰ سلنه اروپايي نفوس د ناڅاپه مړينې لامل شوه، د پراخه ټولنيز او اقتصادي ګډوډۍ او ژورې مذهبي ناخوښۍ او تعصب لامل هم شوه. لږه کۍ ډلې او په ځانګړي ډول يهوديان پړ، په نښه شوي او تر بريد لاندې نيول شوي وو. د پايلې په توګه زياتو يهودانو سيمه پرېښوده او په ختيځه اروپا کې استوګن شول. د نفوس د لويو برخو مړينه د کاري ځواک د ستر سقوط لامل شوه. انساني ځواک لږ پيداکېدونکی توکی شو او د منځنۍ کچې يا اوسط کارکونکو ټولنيز او اقتصادي حالت ځکه د څو پېړيو لپاره وده وکړه، چې ګومارونکي د لوړې اجورې ورکولو ته اړ ايستل شوي وو. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YiHHnV08ebkC&amp;pg=PA21|publisher=University of New Mexico P|last=Austin Alchon|first=Suzanne|title=A pest in the land: new world epidemics in a global perspectiveress|year=2003|page=21|isbn=978-0-8263-2871-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/671/file/Jews_German_Kingdom.pdf|title=Jews in the Medieval German Kingdom|publisher=University of Trier|author=[[Alfred Haverkamp]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=May 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511190954/https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/671/file/Jews_German_Kingdom.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>j1qbs7lf9bpfgqyxqgvkhf7ylcr4vyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د اقلیمي بدلون قضیه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63705</id>
    <revision>
      <id>364128</id>
      <parentid>356150</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27771" sha1="rohsrgmg9pprlkj0quuktcdg3wwbtyc" xml:space="preserve">'''د اقلیمي بدلون قضیه''' چې د اقلیمي قضیې یا دعوې په نامه هم پېژندل کېږي، د چاپېریالي قوانینو یوه نوې را څرګنده شوې ټولګه ده چې د قانوني لارو چارو او قضایي سابقې په کارولو سره د حکومتونو او شرکتونو په څېر عامه ادارې د اقلیمي بدلون راکمولو د هڅو دوام ته اړباسي. د اقلیمي بدلونونو د سست سیاست په مقابل کې چې د اقلیمي بدلون کمول له ځنډ سره مخ کوي، اړوندو فعالینو او وکیلانو خپلې هڅې زیاتې کړې دي تر څو له ملي او نړیوالو قضایي نظامونو څخه په کار اخیستنې سره د دغو هڅو دوام تضمین کړي. د اقلیم قضیه معمولاً له پنځه ډوله قانوني دعواوو څخه یوه یې رانغاړي: اساسي قانون (چې د دولت له‌خوا د اساسي قانون په سرغړونو تمرکز کوي)، اداري قانون (چې د اداري پرېکړې د کولو وړتیا ننګوي)، خصوصي قانون (چې شرکتونه یا نور سازمانونه د بې‌پروایۍ، زیانونو، او داسې نورو له کبله ننګوي)، درغلۍ یا د مصرفوونکو ملاتړ (چې کمپنۍ د اقلیم د اغېزو په اړه د ناسمو معلوماتو وړاندې کولو له کبله ننګوي)، او بشري حقونه (ادعا کوي چې د اقلیمي بدلون په اړه د اقدام نه کول د بشري حقونو په ساتنه کې ناکامي ده).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal|last1=Orangias|first1=Joseph|title=Towards global public trust doctrines: an analysis of the transnationalisation of state stewardship duties|journal=Transnational Legal Theory|date=1 December 2021|pages=1–37|doi=10.1080/20414005.2021.2006030|s2cid=244864136|url=https://doi.org/10.1080/20414005.2021.2006030}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Viola2022&quot;&gt;{{cite book|author=Pasquale Viola|date=29 March 2022|title=Climate Constitutionalism Momentum: Adaptive Legal Systems|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-03-097336-0|url=https://books.google.com/books?id=kN5mEAAAQBAJ&amp;pg=PA103}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last1=King |last2=Mallett |first2=Wood Mallesons-Daisy |last3=Nagra |first3=Sati |date=27 February 2020 |title=Climate change litigation - what is it and what to expect? {{!}} Lexology |url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=03ba4171-3769-4b77-b355-c9cf63cccc24 |access-date=2020-09-20 |website=www.lexology.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۰مې لسیزې له پیل راهیسې د اقلیم له بدلون سره د مبارزې لپاره قانوني چوکاټونه په زیاتېدونکې توګه د قانون جوړونې د پروسو له لارې رامنځته شوي دي او د قضایي دوسیو ډېرېدونکي شمېر د نړیوالو قوانینو یوه داسې ټولګه رامنځته کړې ده چې د اقلیم اړوند اقدامات له اساسي قانون، اداري قانون، خصوصي قانون، د مصرفوونکي د ملاتړ قوانینو او په بشري حقونو پورې له اړوندو قانوني یا حقوقي ننګونو سره نښلوي. ډېری بریالیو قضیو او چلندونو د اقلیمي عدالت او د ځوانانو د اقلیمي غورځنګ اړتیاوو ته پر ودې ورکولو تمرکز کړی دی.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last1=King |last2=Mallett |first2=Wood Mallesons-Daisy |last3=Nagra |first3=Sati |date=27 February 2020 |title=Climate change litigation - what is it and what to expect? {{!}} Lexology |url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=03ba4171-3769-4b77-b355-c9cf63cccc24 |access-date=2020-09-20 |website=www.lexology.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Greenpeace Germany sues Volkswagen over carbon emissions targets|url=https://www.cnn.com/2021/11/09/business/volkswagen-climate-greenpeace-lawsuit/index.html|access-date=11 November 2021}}&lt;/ref&gt;

په لوړه کچه اقلیمي قضیو کې د هالنډ پر وړاندې د ارګینډا قضیه په ۲۰۱۹  کال کې او د متحدو ایالتونو پر وړاندې د جولیانا قضیه (په ۲۰۱۵ کې) د یادولو وړ دي. د پانګه اچوونکو اړوند د ډبرو سکرو، تېلو او ګازو شرکتونه ښایي په قانوني او اخلاقي توګه د اقلیم د اړوندو بشري حقونو د سرغړونو له کبله مسؤول وي، که څه هم سیاسي پرېکړې کولی شي په داسې سرغړونو کې د دوی د ښکېلتیا مخه ونیسي. قضایي دعوې اکثراً د هڅو او سرچینو د راټولولو له لارې ترسره کېږي لکه د ګرین پیس یا شنې سولې (Greenpeace) په څېر سازمانونو له لارې، چې په کې ګرین پیس-پولنډ یادولی شو چې د ډبرو د سکرو له یوه شرکت څخه یې شکایت کړی او یا هم ګرین پیس-جرمني یادولی شو چې د موټر جوړونې له یوه شرکت څخه یې شکایت کړی دی.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Science Hub for Climate Litigation {{!}} Union of Concerned Scientists |url=https://www.ucsusa.org/resources/science-hub-climate-litigation |access-date=7 November 2021 |website=www.ucsusa.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 December 2020 |title=As South Africa clings to coal, a struggle for the right to breathe |url=https://grist.org/justice/as-south-africa-clings-to-coal-a-struggle-for-the-right-to-breathe/ |access-date=7 November 2021 |website=Grist |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Beauregard|first1=Charles|last2=Carlson|first2=D'Arcy|last3=Robinson|first3=Stacy-ann|last4=Cobb|first4=Charles|last5=Patton|first5=Mykela|date=28 May 2021|title=Climate justice and rights-based litigation in a post-Paris world|journal=Climate Policy|volume=21|issue=5|pages=652–665|doi=10.1080/14693062.2020.1867047|issn=1469-3062|s2cid=233731449}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Marris|first1=Emma|date=3 November 2018|title=US Supreme Court allows historic kids' climate lawsuit to go forward|language=en|pages=163–164|work=Nature|url=https://www.nature.com/articles/d41586-018-07214-2/|access-date=7 November 2021|doi=10.1038/d41586-018-07214-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Viglione|first1=Giuliana|date=28 February 2020|title=Climate lawsuits are breaking new legal ground to protect the planet|language=en|pages=184–185|work=Nature|url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-00175-5/|access-date=7 November 2021|doi=10.1038/d41586-020-00175-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=29 November 2018 |title=Greenpeace threatens to sue coal utility in Poland |url=https://www.climatechangenews.com/2018/11/29/greenpeace-threatens-sue-coal-utility-poland/ |access-date=7 November 2021 |website=Climate Home News |language=en}}&lt;/ref&gt;

یو داسې مخ پر ودې جریان هم شته چې په کې د فعالینو قضیې په نړیوالو محکمو کې په بریالیتوب سره ګټل کېږي. د ملګرو ملتونو د ۲۰۱۷ کال د قضیو یا حقوقي دعواوو راپور په ۲۴ هېوادونو کې ۸۸۴ قضیې تشخیص کړې دي چې له جملې څخه یې یوازې په متحدو ایالتونو کې ۶۵۴ قضیې او په نورو ټولو هېوادونو کې په ګډه ۲۳۰ قضیې شاملېږي. د ۲۰۲۰ کال د جولای میاشتې تر لومړۍ نېټې پورې بیا د قضیو شمېر کابو دوه چنده ته پورته شوی او په ۳۸ هېوادونو کې د اقلیمي بدلون لږ تر لږه ۱۵۵۰ قضیو ته رسېدلی دی (چې ۳۹ یې د اروپایې اتحادیې محکمې هم رانغاړي) چې نږدې ۱۲۰۰ قضیې یې په متحدو ایالتونو کې ثبت شوې او څه باندې ۳۵۰ یې بیا په ګډه په نورو پاتې هېوادونو کې ثبت شوې دي. &lt;ref name=&quot;Greenpeace&quot;&gt;[http://www.greenpeace.org/seasia/ph/What-we-do/Demand-Climate-Justice/The-Climate-Justice-movement-across-the-globe/ &quot;The Climate Justice movement across the globe&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161106185936/http://www.greenpeace.org/seasia/ph/What-we-do/Demand-Climate-Justice/The-Climate-Justice-movement-across-the-globe/|date=6 November 2016}}, [[Greenpeace]], 19 August 2015 (page visited on 6 November 2016).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=US EPA |first=OP |date=2013-02-22 |title=Summary of the Clean Air Act |url=https://www.epa.gov/laws-regulations/summary-clean-air-act |access-date=2021-11-23 |website=www.epa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPI&quot;&gt;[[Center for Public Integrity]], [https://www.theguardian.com/environment/2017/dec/17/big-oil-climate-change-lawsuits-environment &quot;Venue of last resort: the climate lawsuits threatening the future of big oil &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171217100815/https://www.theguardian.com/environment/2017/dec/17/big-oil-climate-change-lawsuits-environment|date=17 December 2017}}, ''[[The Guardian]]'', 17 December 2017 (page visited on 17 December 2017).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Climate Litigation Report: 2020 Status Review |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/34818/GCLR.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126145143/https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/34818/GCLR.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |archive-date=2021-01-26 |website=UN environment programme.}}&lt;/ref&gt;

== د اقدام ډولونه ==
د اقلیم قضیه عموماً د لاندې پنځه ډوله حقوقي ادعاګانو څخه یو ډول یې رانغاړي:&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |last1=King |last2=Mallett |first2=Wood Mallesons-Daisy |last3=Nagra |first3=Sati |date=27 February 2020 |title=Climate change litigation - what is it and what to expect? {{!}} Lexology |url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=03ba4171-3769-4b77-b355-c9cf63cccc24 |access-date=2020-09-20 |website=www.lexology.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

* اساسي قانون – د دولت له‌خوا د اساسي قانون پر سرغړونو تمرکز کوي.
* اداري قانون – د موجوده قوانینو په چوکاټ کې د اداري پرېکړې کولو وړتیا ننګوي، لکه د لوړ انتشار د پروژو لپاره د جواز ورکول.
* خصوصي قانون – شرکتونه یا نور سازمانونه د بې‌پروایۍ، زیان رسونې، تېري، عامه باور او غیرعادلانه غني کولو له کبله ننګوي.
* درغلۍ یا د مصرفوونکو ملاتړ – معمولاً هغه شرکتونه ننګوي چې د اقلیم د اغېزو په اړه ناسم معلومات وړاندې کوي.
* بشري حقونه – ادعا کوي چې د اقلیمي بدلون په اړه په اقدام کولو کې پاتې راتلل یا د اړوندو طبیعي زېرمو لکه اتموسفیر یا باراني ځنګلونو په ساتنه کې پاتې راتلل، د بشري حقونو په ساتنه کې پاتې راتلل یا ناکامېدل دي.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite journal|last1=Orangias|first1=Joseph|title=Towards global public trust doctrines: an analysis of the transnationalisation of state stewardship duties|journal=Transnational Legal Theory|date=1 December 2021|pages=1–37|doi=10.1080/20414005.2021.2006030|s2cid=244864136|url=https://doi.org/10.1080/20414005.2021.2006030}}&lt;/ref&gt;

== د هېوادونو له مخې ==

=== استرالیا ===
د ۲۰۲۰ کال تر فبرورۍ میاشتې پورې استرالیا په نړۍ کې دویم هېواد و چې ډېر شمېر قضیې یې لرلې او نږدې ۲۰۰ قضیو ته رسېدې.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite web |last1=King |last2=Mallett |first2=Wood Mallesons-Daisy |last3=Nagra |first3=Sati |date=27 February 2020 |title=Climate change litigation - what is it and what to expect? {{!}} Lexology |url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=03ba4171-3769-4b77-b355-c9cf63cccc24 |access-date=2020-09-20 |website=www.lexology.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بلجیم ===
د ۲۰۲۱ کال په جون میاشت کې له شپږ کلنې قانوني مبارزې وروسته لومړنۍ یا بدوي محکمې پرېکړه وکړه چې د بلجیم د حکومت اقلیمي اهداف خورا ټیټ دي او له همدې امله د بشري حقونو په اړه د اروپا د کنوانسیون &quot;د ژوند له حق (۲یمې مادې) او شخص او کورنۍ ته د درناوي له حق (۸مې مادې) څخه یې سرغړونه کړې ده.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Germanos|first1=Andrea|title=Belgium Court Deems Inadequate Climate Policy a Human Rights Violation|url=https://www.ecowatch.com/belgium-court-climate-crisis-human-rights-2653450597.html|access-date=28 June 2021|agency=Ecowatch|date=19 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== جرمني ===
په ۲۰۲۱ کال کې د جرمني د اساسي قانون سترې محکمې پرېکړه وکړه چې د حکومت د اقلیم ساتنې اقدامات د راتلونکو نسلونو د ساتنې لپاره کافي نه دي او دا چې حکومت د ۲۰۲۲ کال تر پایه پورې د اقلیم ساتنې قانون ته د او ودې ورکولو او ښه کولو وخت لري.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Connolly |first=Kate |date=2021-04-29 |title='Historic' German ruling says climate goals not tough enough |url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/29/historic-german-ruling-says-climate-goals-not-tough-enough |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429134710/https://www.theguardian.com/world/2021/apr/29/historic-german-ruling-says-climate-goals-not-tough-enough |archive-date=2021-04-29 |access-date=2021-05-01 |website=The Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== د ایرلنډ جمهوریت ===
د ۲۰۲۰ کال په جولای میاشت کې د &quot;ایرلنډ چاپېریال ملګرو&quot; شبکې د ایرلنډ د حکومت پر وړاندې د اقلیم او ایکولوژیکي یا د ژوندانه د چاپېریال د بحران په حل کې د کافي اقدام نه کولو اړوند یوه مهمه قضیه وګټله. د ایرلنډ سترې محکمې پرېکړه وکړه چې د ایرلنډ حکومت د ۲۰۱۷ کال د ملي کمښت پلان ناکافي و او ویې ویل چې دغه پلان د ګلخانه‌يي ګازونو د انتشار راکمولو په اړه کافي توضېحات او جزئیات نه دي وړاندې کړي.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-08-01|title=Climate change: 'Huge' implications to Irish climate case across Europe|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53619848|access-date=2021-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Frost |first=Rosie |date=2020-07-31 |title=Irish citizens win case to force government action on climate change |url=https://www.euronews.com/living/2020/07/31/irish-citizens-win-case-to-force-government-action-on-climate-change |access-date=2021-01-08 |website=living |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== هالنډ ===
هالنډ ژمنه کړې وه چې د خپل کاربن ډای اکسایډ انتشار به له بېلابېلو منځنیو اهدافو سره له ۱۹۹۰ کال څخه تر ۲۰۳۰ کال پورې ۴۹ سلنه راکم کړي. له دې سره سره، د هالنډ د چاپېریال ارزونې ادارې تشخیص کړه چې دا هېواد به د ۲۰۲۰ کال لپاره خپل اهداف له لاسه ورکړي.&lt;ref name=&quot;bloomberg dec19&quot;&gt;{{Cite web |last1=Akkermans |first1=Joost |last2=Proper |first2=Ellen |date=20 December 2019 |title=Dutch Supreme Court orders 25% cut in CO2 starting next year |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-12-20/dutch-supreme-court-upholds-landmark-greenhouse-ruling |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220161525/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-12-20/dutch-supreme-court-upholds-landmark-greenhouse-ruling |archive-date=20 December 2019 |access-date=20 December 2019 |work=[[Bloomberg Businessweek]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Urgenda&quot;&gt;[http://www.urgenda.nl/en/climate-case/ Urgenda climate case] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221110041/http://www.urgenda.nl/en/climate-case/|date=21 December 2016}}, Urgenda Foundation (page visited on 6 November 2016).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Roger Cox, [https://www.theguardian.com/environment/2012/nov/14/judiciary-climate-change?guni=Article:in%20body%20link &quot;It is time for the judiciary to step in and avert climate catastrophe&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161106191600/https://www.theguardian.com/environment/2012/nov/14/judiciary-climate-change?guni=Article:in%20body%20link|date=6 November 2016}}, ''[[The Guardian]]'', 14 November 2012 (page visited on 6 November 2016).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schiermeier&quot;&gt;Quirin Schiermeier, [http://www.nature.com/news/landmark-court-ruling-tells-dutch-government-to-do-more-on-climate-change-1.17841 &quot;Landmark court ruling tells Dutch government to do more on climate change&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170304225808/http://www.nature.com/news/landmark-court-ruling-tells-dutch-government-to-do-more-on-climate-change-1.17841|date=4 March 2017}}, ''[[Nature (journal)|Nature]]'', 24 June 2015 (page visited on 5 November 2016).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neslen&quot;&gt;Arthur Neslen, [https://www.theguardian.com/environment/2015/jun/24/dutch-government-ordered-cut-carbon-emissions-landmark-ruling &quot;Dutch government ordered to cut carbon emissions in landmark ruling&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191223054853/https://www.theguardian.com/environment/2015/jun/24/dutch-government-ordered-cut-carbon-emissions-landmark-ruling|date=23 December 2019}}, ''[[The Guardian]]'', 24 June 2015 (page visited on 5 November 2016).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;It is also supported by the [http://globaljustice.macmillan.yale.edu/news/oslo-principles-global-climate-change-obligations Oslo Principles on Global Climate Change Obligations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305193536/http://globaljustice.macmillan.yale.edu/news/oslo-principles-global-climate-change-obligations|date=5 March 2017}}. See Julia Powles and Tessa Khan, [https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/mar/30/climate-change-paris-talks-oslo-principles-legal-obligations &quot;Climate change: at last a breakthrough to our catastrophic political impasse?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161106191303/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/mar/30/climate-change-paris-talks-oslo-principles-legal-obligations|date=6 November 2016}}, ''[[The Guardian]]'', 30 March 2015 (page visited on 6 November 2016).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Schiermeier|first=Quirin|date=2018-10-10|title=Dutch court rules that government must help stop climate change|url=http://www.nature.com/articles/d41586-018-07007-7|journal=Nature|language=EN|doi=10.1038/d41586-018-07007-7|s2cid=158314143|access-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401212249/https://www.nature.com/articles/d41586-018-07007-7|archive-date=1 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Boffey |first=Daniel |date=26 May 2021 |title=Court orders Royal Dutch Shell to cut carbon emissions by 45% by 2030 |url=https://www.theguardian.com/business/2021/may/26/court-orders-royal-dutch-shell-to-cut-carbon-emissions-by-45-by-2030 |work=[[The Guardian]] |accessdate=26 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Peel|first1=Jacqueline|last2=Neville|first2=Ben|last3=Markey-Towler|first3=Rebekkah|title=Four seismic climate wins show Big Oil, Gas and Coal are running out of places to hide|url=https://theconversation.com/four-seismic-climate-wins-show-big-oil-gas-and-coal-are-running-out-of-places-to-hide-161741|access-date=29 June 2021|agency=The Conversation|date=31 May 2021}}&lt;/ref&gt;

=== ترکیه ===
په ۲۰۲۲ کال کې ګڼو چاپېریالي سازمانونو څه باندې ۳۰ داسې قضیې ثبت کړې دي چې په کې د ترکیې له ولسمشر څخه غوښتنه شوې وه چې د ډبرو سکرو ګڼ لوی برېښناکوټونه او څه باندې ۶۰۰ کانونه بند کړي. د اقلیمي بدلون د اړوندو استدلالونو تر څنګ هغوی ادعا کوي چې د سرطان پېښې هم ډېرې شوې دي او کوویډ-۱۹ وبا هم د دوی د هوا د ککړتیا له امله لا شدیده شوې ده. دوی استدلال کوي چې اساسي قانون وايي چې هېواد نه شي وېشل کېدای او دا په دې معنا هم ده چې هېواد ته زیان رسول د اساسي قانون خلاف او غیرقانوني چاره ده، همدارنګه د ټولنیز لګښت له امله دوی د ملي امنیت د ساتلو اړوند د ولسمشر دنده تر پښو لاندې کوي. د اساسي قانون په (۵۶مه) ماده کې هم راغلي چې هر څوک حق لري په سالم او متوازن چاپیریال کې ژوند وکړي او د طبیعي چاپېریال ښه والی، د چاپېریال روغتیا ساتنه او د چاپېریال د ککړتیا مخنیوی د دولت او اتباعو دنده ده. ترکیې د پاریس تړون تایید کړی او وایي چې تر ۲۰۵۳ کال پورې به د ګلخانه‌يي ګازونو اخراج یا انتشار خالص صفر ته ورسوي، خو حکومت یې لا هم د ډبرو سکرو د انرژۍ د تدریجي له منځه وړلو لپاره هېڅ پلان نه لري.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-03-17 |title=Ekoloji Örgütleri, 37 Termik Santralın Kapatılması İçin Cumhurbaşkanı’na Dava Açtı |url=https://k2haber.com.tr/ekoloji-orgutleri-37-termik-santralin-kapatilmasi-icin-cumhurbaskanina-dava-acti/ |access-date=2022-05-10 |website=K2 Haber |language=tr |تاريخ الأرشيف=2022-07-01 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220701040656/https://k2haber.com.tr/ekoloji-orgutleri-37-termik-santralin-kapatilmasi-icin-cumhurbaskanina-dava-acti/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-07-01 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220701040656/https://k2haber.com.tr/ekoloji-orgutleri-37-termik-santralin-kapatilmasi-icin-cumhurbaskanina-dava-acti/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220701040656/https://k2haber.com.tr/ekoloji-orgutleri-37-termik-santralin-kapatilmasi-icin-cumhurbaskanina-dava-acti/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701040656/https://k2haber.com.tr/ekoloji-orgutleri-37-termik-santralin-kapatilmasi-icin-cumhurbaskanina-dava-acti/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=34 termik santral ve 606 madene karşı açılan dava için Guinness başvurusu |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/34-termik-santral-ve-606-madene-karsi-acilan-dava-icin-guinness-basvurusu-1933621 |access-date=2022-05-10 |website=[[Cumhuriyet]] |language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-17 |title=37 termik santrali kapatma davası görüldü: Avukatları 'Cumhurbaşkanının yetkisi yok' dedi |url=https://yesilgazete.org/37-termik-santrali-kapatma-davasi-goruldu-avukatlari-cumhurbaskaninin-yetkisi-yok-dedi/ |access-date=2022-05-10 |website=Yeşil Gazete |language=tr-TR |archive-date=2022-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618011903/https://yesilgazete.org/37-termik-santrali-kapatma-davasi-goruldu-avukatlari-cumhurbaskaninin-yetkisi-yok-dedi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== انګلستان ===
د ۲۰۲۰ کال په ډسمبر میاشت کې درېیو بریتانوي وګړو «مارینا ټریکس»، «اډېټولا اوناماد»، «جیري اموکوانډوه» او د اقلیم د قضیې خیریه بنسټ &quot;پلان بي&quot; اعلان وکړ چې دوی د انګلستان د حکومت پر وړاندې د اقلیم او ایکولوژیکي یا د ژوند د چاپېریال د کړکېچ د حل لپاره د کافي اقدام په کولو کې د پاتې راتګ له کبله قانوني اقدام کوي. هغوی وویل چې ادعا به یې دا وي چې د حکومت له‌خوا هم په انګلستان او هم په نورو هېوادونو کې د فوسیلي سون‌توکو روان مالي ملاتړ د دوی د ژوند او د کورنۍ د ژوند له حقونو څخه سرغړونه ده او د پاریس تړون او د انګلستان د ۲۰۰۸ کال د اقلیمي بدلون له قانون څخه هم سرغړونه ده.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-11 |title='A quantum leap for climate action': UK pledges to end support for overseas oil and gas projects |url=https://www.businessgreen.com/news/4024895/quantum-leap-climate-action-uk-pledges-end-support-overseas-oil-gas-projects |access-date=2021-01-08 |website=www.businessgreen.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 December 2020 |title=New Youth Climate Lawsuit Launched Against UK Government on Five Year Anniversary of Paris Agreement |url=https://www.desmogblog.com/2020/12/12/youth-climate-lawsuit-uk-boris-johnson-five-year-anniversary-paris-agreement |access-date=2021-01-08 |website=DeSmog |language=en |archive-date=2020-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224161802/https://www.desmogblog.com/2020/12/12/youth-climate-lawsuit-uk-boris-johnson-five-year-anniversary-paris-agreement |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Young People v UK Government: Safeguard our Lives and our Families! |url=https://planb.earth/plan-b-v-government-bailouts-for-polluters/ |access-date=2021-04-14 |website=Plan B |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== متحد ایالتونه ===
د ۲۰۲۰ کال تر فبرورۍ میاشتې پورې متحدو ایالتونو د محکمو په سیسټم کې څه باندې ۱۰۰۰ قضیې لرلې. مثالونه یې د اېکسون‌موبي کورپ پر وړاندې د کونېکټېکوټ قضیه (Connecticut v. ExxonMobil Corp) او د چاپېریال ساتنې د ادارې پر وړاندې د ماساچوسیټس قضیه (Massachusetts v. Environmental Protection Agency) یادولی شو. په متحدو ایالتونو کې د اقلیم د بدلون قضیه د خپلې ادعا لپاره پر موجوده اصلي قوانینو بحث کوي چې ډېری یې پر خصوصي او اداري قانون تمرکز کوي. د کارونې لپاره بیا تر ټولو مشهور اصولي قوانین د ملي چاپېریال د پالیسۍ قانون (NEPA) دی چې ۳۲۲ یې تر قضایي واک لاندې درج شوې دي، همدا راز د پاکې هوا قانون دی چې ۲۱۵ قضیې یې تر قضایي صلاحیت لاندې درج شوې دي، او بل هم له خطر سره د مخ ژویو قانون دی چې ۱۶۳ قضیې یې تر واک لاندې درج شوې دي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. Climate Change Litigation |url=http://climatecasechart.com/climate-change-litigation/us-climate-change-litigation/ |access-date=2021-11-18 |website=Climate Change Litigation |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123062239/http://climatecasechart.com/climate-change-litigation/us-climate-change-litigation/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>rohsrgmg9pprlkj0quuktcdg3wwbtyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د برېښنا فوق العاده لېږد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66654</id>
    <revision>
      <id>364129</id>
      <parentid>290041</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T10:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16524" sha1="2s1wzsjlm8wpcipitnqmby1ud0q5stv" xml:space="preserve">د برېښنا فوق العاده لېږد (په انګلیسي: Superconductivity) د فزیکي خواصو هغه ټولګه ده چې په ځانګړو هغو موادو کې شتون لري چې په کې برېښنايي مقاومت له منځه ځي او دغه مواد په خپل چاپېر کې مقناطیسي ساحه جوړوي. هر هغه ماده چې دغه ډول ځانګړنې ولري هغه ته فوق العاده لېږدونکی یا سوپر کانډکټور ویل کېږي. د یو معمولي فلزي لېږدونکي پر خلاف چې د تودوخې په کمښت د مطلق صفر تودوخې ته د رسېدو په حالت کې یې مقاومت په تدریج سره کمېږي، فوق العاده لېږدونکی یا سوپر کانډکټور دا خاصیت لري چې په ځانګړې تودوخه کې یې مقاومت په یوځلي ډول صفر ته راکمېږي. په یوه سوپرکانډکټور سیم کې د برېښنا له سرچینې پرته برېښنايي جریان د نامحدودې مودې لپاره پاتې کېدلای شي. &lt;ref name=&quot;Combescot&quot;&gt;{{cite book|last1=Combescot|first1=Roland|title=Superconductivity|publisher=Cambridge University Press|date=2022|pages=1–2|url=https://books.google.com/books?id=lRhdEAAAQBAJ&amp;pg=PA1|doi=|id=|isbn=9781108428415}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fossheim&quot;&gt;{{cite book|last1=Fossheim|first1=Kristian|last2=Sudboe|first2=Asle|title=Superconductivity: Physics and Applications|publisher=John Wiley and Sons|date=2005|pages=7|url=https://books.google.com/books?id=Ep1MLS9YQX8C&amp;pg=PA13|doi=|id=|isbn=9780470026434}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=John Bardeen|author2=Leon Cooper|author3=J. R. Schriffer|title=Theory of Superconductivity|journal=Physical Review|volume=108|issue=5|pages=1175|date=December 1, 1957|url=https://books.google.com/books?id=_QKPGDG-cuAC&amp;q=%22persist+indefinitely&amp;pg=PA76|doi=10.1103/physrev.108.1175|access-date=June 6, 2014|bibcode=1957PhRv..108.1175B|isbn=978-0-677-00080-0|s2cid=73661301}} reprinted in Nikolaĭ Nikolaevich Bogoliubov (1963) ''The Theory of Superconductivity, Vol. 4'', CRC Press, {{ISBN|0677000804}}, p. 73&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Daintith&quot;&gt;{{cite book|author=John Daintith|title=The Facts on File Dictionary of Physics|publisher=Infobase Publishing|edition=4th|date=2009|pages=238|url=https://books.google.com/books?id=VdEVdJo3CDgC&amp;pg=PA238|isbn=978-1-4381-0949-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gallop&quot;&gt;{{cite book|author=John C. Gallop|date=1990|title=SQUIDS, the Josephson Effects and Superconducting Electronics|url=https://books.google.com/books?id=ad8_JsfCdKQC|publisher=[[CRC Press]]|pages=1, 20|isbn=978-0-7503-0051-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Durrant&quot;&gt;{{cite book|last1=Durrant|first1=Alan|title=Quantum Physics of Matter|publisher=CRC Press|date=2000|pages=102–103|url=https://books.google.com/books?id=F0JmHRkJHiUC&amp;q=%22persist+indefinitely&amp;pg=PA103|isbn=978-0-7503-0721-5}}&lt;/ref&gt;

د فوق العاده لېږد یا سوپرکانډکټویټي ښکارنده په ۱۹۱۱ زکال کې د هالنډي فزیک پوه هایکه کامرلینګ اونس له خوا کشف شوه. د فېرومقناطیسیت او طیفي اتومي کرښو په څېر سوپرکانډکټویټي هغه ښکارنده ده چې یوازې د کوانټمي میخانیک پر مټ توضیح وړ ده. دغه ښکارنده د مایسنر اثر پر مټ توضیح کېږي یعنې دا چې د سوپرکانډکټور له داخلي برخې څخه د مقناطیسي میدان کرښې د فوق العاده برېښنايي لېږد په حالت کې خارجېږي. د مایسنر اثر ترسره کېدل ښيي چې سوپرکانډکټویټي یا فوق العاده برېښنايي لېږد نه شي کېدلای په سادګۍ سره کلاسیک فزیک ته اړوند د بشپړ لېږد د ایډیال سازۍ پر مټ درک کړای شي. 

په ۱۹۸۶ زکال کې کشف شوه چې یو شمېر کوپرات – پروسکایت سرامیکي مواد له ۹۰ کالوین درجو (منفي ۱۸۳ سانتي ګراد درجې) څخه لوړه بحراني تودوخه لري. د فوق العاده لېږد په برخه کې له تیوریکي پلوه دغه ډول تودوخه په یو معمولي برېښنايي لېږدونکي کې ناشونې ده او لامل ګرځي چې دغه مواد د لوړې تودوخې لرونکو لېږدونکو په توګه وبلل شي. ارزان بیه یخ کوونکی مایع نایتروجن چې په ۷۷ کالوین درجو کې په جوش راځي له همدې امله یې له دغه مقدار څخه په لوړه تودوخه کې د ګڼ شمېر ازموینو او کارونې لپاره اسانتیا برابره کړې هغه چې د تودوخې په نورو ټیټو درجو کې لږ عملي بڼه لري. &lt;ref name=&quot;Bednorz&quot;&gt;{{cite journal|author=J. G. Bednorz|author2=K. A. Müller|name-list-style=amp|title=Possible high T&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt; superconductivity in the Ba−La−Cu−O system|journal=Z. Phys. B|volume=64|date=1986|pages=189–193|doi=10.1007/BF01303701|issue=1|bibcode=1986ZPhyB..64..189B|s2cid=118314311}}&lt;/ref&gt;

== ډل بندي ==
ګڼ شمېر معیارونه شتون لري چې له مخې یې سوپرکانډکټورونه یا فوق العاده لېږدونکي طبقه بندي کېږي چې تر ټولو معمول یې دا دي: 

=== د مقناطیسي میدان اړوند غبرګون ===
یو سوپر کانډکټور یا فوق العاده لېږدونکی کېدای شي لومړی ډول وي، په دې معنی چې واحد بحراني حالت (critical field) لري او له هغو وروسته په بشپړه توګه د هغو فوق العاده برېښنايي لېږد له منځه ځي او له سوپرکانډکټور څخه مقناطیسي میدان په بشپړه توګه خارجېږي؛ دویم ډول یې په دې معنی دی چې دوه بحراني حالتونه لري او د هغو ترمنځ د جلا ټکو له لارې د مقناطیسي میدان ترمنځ د جزیي نفوذ امکان برابروي دغو ټکو ته یې کوانټمي ګرداب (vortices) ویل کېږي. له دې سربېره څو برخې لرونکي سوپرکانډکټورونه شتون لري چې د دغو دوو حالتونو په ترکیب رامنځته کېږي او بیا نو ورته ۱.۵ ډول سوپر کانډکټور ویل کېږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superconductivity {{!}} CERN |url=https://home.cern/science/engineering/superconductivity |access-date=2020-10-29 |website=home.cern |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121701/https://home.cern/science/engineering/superconductivity |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Orthacker |first=Angelina |title=Superconductivity |url=http://lampx.tugraz.at/~hadley/ss2/problems/super/s.pdf |website=Technical University of Graz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2009-02-17 |title=Type-1.5 superconductor shows its stripes |url=https://physicsworld.com/a/type-1-5-superconductor-shows-its-stripes/ |access-date=2020-10-29 |website=Physics World |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== د فعالیت کولو د تیوري پر بنسټ ===
دا متعارفه ده چې سوپرکانډکټورونه دې د BCS تیوري یا د هغو د مشتقاتو پر بنسټ توضیح شي او که نه بیا نو غیر متعارفه چاره ده. بل پلو که چېرې د سوپرکانډکټور مرتب پارامتر د کمښت نه منونکي نمایش پر بنسټ د ټکو د ګروپ یا هم فضایي ګروپ په سیسټم واوړي، نامتعارف فوق العاده لېږدونکی بلل کېږي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gibney|first=Elizabeth|author-link=Elizabeth Gibney|date=5 March 2018|title=Surprise graphene discovery could unlock secrets of superconductivity|department=News|journal=Nature|volume=555|issue=7695|pages=151&amp;ndash;2|doi=10.1038/d41586-018-02773-w|pmid=29517044|quote=Superconductors come broadly in two types: conventional, in which the activity can be explained by the mainstream theory of superconductivity, and unconventional, where it can't.|bibcode=2018Natur.555..151G|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== د بحراني تودوخې پر بنسټ ===
که چېری یو سوپرکانډکټور په معمول ډول د کالوین ۳۰ درجو (منفي ۲۴۳.۱۵ سانتي ګراد درجو) فوق العاده لېږدونکي حالت ته ورسېږي بیا نو په دغه حالت کې په معمول ډول لوړې تودوخې لرونکی سوپرکانډکټور بلل کېږي؛ هماغه ډول چې د ګئورګ بدنورز او کې. الکس مولر په لومړني کشف کې و. همدارنګه کېدای شي هغو موادو ته اشاره وکړي چې د مایع نایتروجن څخه په ګټنې سړېږي او په سوپرکانډکټور اوړي – دا یوازې له ۷۷ کالوین درجو څخه په کم حالت کې دی، په داسې حال کې چې دغه تودوخه په معمول ډول د مایع نایتروجن د یخ کوونکې کچې لپاره کارول کېږي. د ټیټې تودوخې لرونکي سوپرکانډکټورونه له ۳۰ کالوین درجو څخه لږ تودوخې لرونکو موادو ته ویل کېږي چې په عموم ډول د مایع هلیوم پر مټ یخ کېږي (له ۴.۲ کالوین درجو کښته؛ یا ''T''&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt; &gt; 4.2 K). په دغه قاعده کې یو له استثناآتو څخه د کیمیاوي موادو لرونکي وسپنیز سوپرکانډکټورونه دي چې د لوړې تودوخې لرونکې سوپرکانډکټورونو خواص له ځانه ښيي، خو یو شمېر له دغې ډلې څخه له ۳۰ درجو کښته بحراني تودوخه لري. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Grant|first=Paul Michael|date=2011|title=The great quantum conundrum|journal=Nature|publisher=Nature Publishing Group, a division of Macmillan Publishers Limited. All Rights Reserved.|volume=476|issue=7358|pages=37–39|doi=10.1038/476037a|pmid=21814269|s2cid=27665903}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bednorz2&quot;&gt;{{cite journal|author=J. G. Bednorz|author2=K. A. Müller|name-list-style=amp|title=Possible high T&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt; superconductivity in the Ba−La−Cu−O system|journal=Z. Phys. B|volume=64|date=1986|pages=189–193|doi=10.1007/BF01303701|issue=1|bibcode=1986ZPhyB..64..189B|s2cid=118314311}}&lt;/ref&gt;

=== د موادو پر بنسټ ===
د فوق العاده برېښنايي لېږد په موادو کې کیمیاوي عناصر (لکه مرکیوري یا سرب)، الیاژونه (لکه نیوبیوم – تیتانیوم، جرمنیوم – نیوبیوم او نیوبیوم نایتراید)، سرامیک (YBCO او مګنیزیم ډایبورایډ)، کیمیاوي مواد لرونکي اوسپنیز سوپر کانډکټورونه (لکه LaOFeAs له فلورین سره) یا هم ارګانیک سوپرکانډکټورونه (فلورینونه او کاربني نانو ټیوبونه؛ په داسې حال کې چې شاید دغه بېلګې د کیمیاوي عناصرو لرونکو په ډله کې راشي ځکه ټول له کاربنونو جوړ دي) شامل شي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hirsch|first1=J. E.|last2=Maple|first2=M. B.|last3=Marsiglio|first3=F.|date=2015-07-15|title=Superconducting materials classes: Introduction and overview|journal=Physica C: Superconductivity and Its Applications|series=Superconducting Materials: Conventional, Unconventional and Undetermined|language=en|volume=514|pages=1–8|doi=10.1016/j.physc.2015.03.002|arxiv=1504.03318|bibcode=2015PhyC..514....1H|s2cid=12895850|issn=0921-4534}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Classification of Superconductors |url=https://cds.cern.ch/record/1252368/files/978-3-540-70977-0_BookBackMatter.pdf |website=CERN}}&lt;/ref&gt;

== د سوپرکانډکټورونو لومړني خواص ==
د سوپر کانډکټورونو فزیکي ځانګړنې له یوې مادې څخه تر بلې توپیر کوي په دغو ځانګړنو کې بحراني تودوخه، د فوق العاده لېږد ترمنځ د تشې کچه، بحراني مقناطیسي میدان او د بحراني جریان کثافت چې په هغو کې فوق العاده لېږد یا سوپر کانکټیوټي له منځه ځي. بل پلو یو شمېر نورې ځانګړنې شتون لري چې له یادو شوو مواردو څخه جلا دي. د مایسنر اثر، د مقناطیسي کوانټمي جریان یا دایمي جریان تداوم چې د صفر مقاومت حالت یې تر ټولو مهمه بېلګه ده. دغه «نړیوالې» ځانګړنې د سوپرکانډکټورونو په متناظر کسر او د هغو په بهرني مورب اوږدې کچې لرونکې نظم (off-diagonal long range order) کې ریښه لري. فوق العاده برېښنايي لېږد یا سوپرکانډکټیویټي یو ترموډینامیکي فاز دی او له همدې امله ځانګړې جلا ځانګړنې لري چې تر ډېره پورې له میکروسکوپي جزیاتو څخه خپلواکې دي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Weisskopf|first=Victor Frederick|date=1979|title=The formation of Cooper pairs and the nature of superconducting currents|series=CERN Yellow Reports: Monographs|url=http://cds.cern.ch/record/880131|language=en|doi=10.5170/CERN-1979-012}}&lt;/ref&gt;

=== ډي سي صفر برېښنايي مقاومت ===
په ساده توګه د یو شمېر موادو د الکتریکي مقاومت د اندازه کولو لار داده چې هغو ته د بریښنايي منبع (I) څخه په ګټنې د برېښنايي جریان په مدار کې قرار ورکړو او له دغې نمونې څخه ترلاسه کېدونی ولټاژ ومومو. په ساده توګه د هغو مقاومت د اوم قانون یعنې R = V / I پر بنسټ موندل کېږي. که چېرې ولټاژ صفر وي دا په دې معنی چې مقاومت هم صفر دی. 

سوپرکانډکټورونه همدارنګه کولای شي برېښنايي جریان له ورسره تړلي ولتاژ پرته وساتي، دغه ډول ځانګړنه په الکټرومقناطیسي سوپرکانډکټورونو کې لکه د MRI په دستګاو کې موندل کېږي. تجاربو ښوولې چې د سوپرکانډکټورونو په سیم پېچونو کې برېښنا کېدای شي د کلونو لپاره د هېڅ ډول ضایع په نه لرلو پاتې شي. تجربي شواهد لږ تر لږه د ۱۰۰ زره کلونو لپاره د هغو د پاتې کېدو پخلی کوي. د سیمي هندسې او تودوخې پر بنسټ د تړلي جریان نظري اټکلونه د هغو عمر د نړۍ له تخمیني عمر اوږد بولي. په عملي بڼه د سوپرکانډکټورونو په سیم پېچونو کې تزریق شوې برېښنا د څه باندې ۲۷ کلونو لپاره (د ۲۰۲۲ زکال تر اګست میاشت پورې) په سوپرکانډکټوري ګرويمېټرونو کې پاتې شوې ده.&lt;ref name=&quot;Gallop2&quot;&gt;{{cite book|author=John C. Gallop|date=1990|title=SQUIDS, the Josephson Effects and Superconducting Electronics|url=https://books.google.com/books?id=ad8_JsfCdKQC|publisher=[[CRC Press]]|pages=1, 20|isbn=978-0-7503-0051-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Van Camp|first1=Michel|last2=Francis|first2=Olivier|last3=Lecocq|first3=Thomas|title=Recording Belgium's Gravitational History|journal=Eos|language=en-US|volume=98|doi=10.1029/2017eo089743|year=2017|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Van Camp|first1=Michel|last2=de Viron|first2=Olivier|last3=Watlet|first3=Arnaud|last4=Meurers|first4=Bruno|last5=Francis|first5=Olivier|last6=Caudron|first6=Corentin|title=Geophysics From Terrestrial Time-Variable Gravity Measurements|journal=Reviews of Geophysics|volume=55|issue=4|language=en|pages=2017RG000566|doi=10.1002/2017rg000566|issn=1944-9208|bibcode=2017RvGeo..55..938V|year=2017|s2cid=134876430|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01631032/file/Reviews%20of%20Geophysics%20-%202017%20-%20Van%20Camp%20-%20Geophysics%20From%20Terrestrial%20Time%25u2010Variable%20Gravity%20Measurements.pdf}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>2s1wzsjlm8wpcipitnqmby1ud0q5stv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انځور دړه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68694</id>
    <revision>
      <id>364121</id>
      <parentid>362595</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T01:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30145" sha1="09aftvxtj0r9b1z7a0fpwlg2yr9w1z9" xml:space="preserve">{| class=&quot;js-no-interprojets&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;&quot;
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot; | &lt;div style=&quot;padding-bottom:0em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;float; margin:em&quot; align=&quot;left&quot; 
|-
د '''انځور دړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ.
=== ټريپ کوډونه ===
[[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]]
ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه &quot;لاسلیک&quot; کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine &lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 March 2019 |title=&quot;Meriken's Tripcode Engine&quot; is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}&lt;/ref&gt; او MTY_CL. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}&lt;/ref&gt; په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د &quot;جبري نامعلوم/نوم&quot; په نوم پیژندل کیږي).

==== خوندي ټريپ کوډونه ====
د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو &quot;خوندي&quot; ټریپ کوډ پلي کوي. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}&lt;/ref&gt; دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}&lt;/ref&gt;

== سافټویر ==
په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه &quot;/f&quot; د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره).

=== د فوتابا چینل کلونونه ===
اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}&lt;/ref&gt;

==== تاریخي ====
''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}&lt;/ref&gt; دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې &quot;واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه.&quot; Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو.

''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}&lt;/ref&gt; دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}&lt;/ref&gt; او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}&lt;/ref&gt;

''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt; جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}&lt;/ref&gt;

''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا  تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري.

''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt; دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt; ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}&lt;/ref&gt;

''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}&lt;/ref&gt; انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt;

==== فعاله ====
''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software &amp; Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}&lt;/ref&gt;

''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې &quot;لږ وزن او موثر&quot; وي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609002147/https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی (&quot;فلیټ فایل&quot;) ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}&lt;/ref&gt; دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري.

''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی &quot;د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي&quot;. &lt;ref name=&quot;github.com&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}&lt;/ref&gt; دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې &quot;د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي&quot; ځکه چې &quot;د هیڅ فعال پرمختګ پرته&quot; شتون نلري. &lt;ref name=&quot;github.com&quot; /&gt;

''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي &quot;په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي&quot;.  دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}&lt;/ref&gt;

''Lynxchan'' یو انځور دړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io}}&lt;/ref&gt;

=== د ډانبورو سټایل بورډونه ===
معمولا د &quot; [[wiktionary:booru|بورو]] &quot; (جمع &quot;بوروس&quot;) په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي.

دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې.

== انځور دړهونه ==

=== 2ch ===
'''Dvach''', {{Lang-ru|двач}}      یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځور دړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}&lt;/ref&gt; د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د &quot;دفاع&quot; په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د &quot;مرستې&quot; منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې.   &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}&lt;/ref&gt; د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې &quot;پلورل شوی&quot; و. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي.

=== 420chan ===
د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی &lt;ref name=&quot;420Anon&quot;&gt;{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&amp;q=420chan&amp;pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net}}&lt;/ref&gt; او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، &lt;ref name=&quot;420Anon&quot; /&gt; او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;

=== 4chan ===

=== 8chan ===

=== فوتابا چینل ===
''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا &quot;فوتابا&quot; په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}&lt;/ref&gt;

=== هسپچن ===
هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}&lt;/ref&gt; . ''نائب مجله'' دا د &quot;په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی&quot;. &lt;ref&gt;[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community &quot;This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com&lt;/ref&gt;

د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. 

د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د &quot;همکارۍ بدمرغۍ&quot; په توګه تورن کړل. &lt;ref&gt;[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo &quot;Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida&quot;], Vice.com&lt;/ref&gt;

د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}&lt;/ref&gt;

=== کراچن ===
کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}&lt;/ref&gt; ژورنالیستانو، &lt;ref name=&quot;karaNaTemat&quot;&gt;{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: &quot;To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!&quot; |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt; او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. &lt;ref name=&quot;karaWyborcza&quot;&gt;{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem &quot;Mój sąsiad imigrant&quot; |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&amp;p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&amp;p=3#content |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د &quot;ناسمو منځپانګو&quot; له امله &quot;بند شوی&quot; دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&amp;theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt; د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي.

په اصل کې د آلماني ژبې انځور دړه چې په 2007 کې تاسیس شوی &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&amp;q=krautchan&amp;pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم &quot;بې نومه&quot; لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم &quot; برنډ &quot; پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د &quot;انون&quot; پر ځای د &quot;برنډ&quot; په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den &quot;Columbine-Effekt&quot;? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&amp;q=krautchan&amp;pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځور دړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو.

=== ويزاردچان ===
ويزاردچان یو انځور دړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. &lt;ref name=&quot;slateWizards&quot;&gt;{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}&lt;/ref&gt;

== هم وګوره ==

== لاسوندونه ==
{{لړسرچينې|30em}}

== بهرنۍ اړیکې ==

* [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست
* [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځور دړهونو لیست
{{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}}
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>09aftvxtj0r9b1z7a0fpwlg2yr9w1z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انځوردړه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68695</id>
    <revision>
      <id>364122</id>
      <parentid>362596</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T01:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30162" sha1="apmi0lha503z46xpllp7okqnk9i3r1k" xml:space="preserve">{| class=&quot;js-no-interprojets&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;&quot;
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot; | &lt;div style=&quot;padding-bottom:0em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;float; margin:em&quot; align=&quot;left&quot; 
|-
د '''انځوردړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ.

=== ټريپ کوډونه ===
[[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]]
ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه &quot;لاسلیک&quot; کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine &lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 March 2019 |title=&quot;Meriken's Tripcode Engine&quot; is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}&lt;/ref&gt; او MTY_CL. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}&lt;/ref&gt; په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د &quot;جبري نامعلوم/نوم&quot; په نوم پیژندل کیږي).

==== خوندي ټريپ کوډونه ====
د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو &quot;خوندي&quot; ټریپ کوډ پلي کوي. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}&lt;/ref&gt; دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}&lt;/ref&gt;

== سافټویر ==
په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه &quot;/f&quot; د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره).

=== د فوتابا چینل کلونونه ===
اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}&lt;/ref&gt;

==== تاریخي ====
''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}&lt;/ref&gt; دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې &quot;واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه.&quot; Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو.

''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}&lt;/ref&gt; دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}&lt;/ref&gt; او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}&lt;/ref&gt;

''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt; جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}&lt;/ref&gt;

''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا  تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري.

''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt; دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt; ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}&lt;/ref&gt;

''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}&lt;/ref&gt; انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}&lt;/ref&gt;

==== فعاله ====
''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software &amp; Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}&lt;/ref&gt;

''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې &quot;لږ وزن او موثر&quot; وي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609002147/https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی (&quot;فلیټ فایل&quot;) ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}&lt;/ref&gt; دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري.

''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی &quot;د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي&quot;. &lt;ref name=&quot;github.com&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}&lt;/ref&gt; دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې &quot;د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي&quot; ځکه چې &quot;د هیڅ فعال پرمختګ پرته&quot; شتون نلري. &lt;ref name=&quot;github.com&quot; /&gt;

''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي &quot;په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي&quot;.  دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}&lt;/ref&gt;

''Lynxchan'' یو انځوردړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io}}&lt;/ref&gt;

=== د ډانبورو سټایل بورډونه ===
معمولا د &quot; [[wiktionary:booru|بورو]] &quot; (جمع &quot;بوروس&quot;) په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي.

دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې.

== انځوردړهونه ==

=== 2ch ===
'''Dvach''', {{Lang-ru|двач}}      یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځوردړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}&lt;/ref&gt; د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د &quot;دفاع&quot; په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د &quot;مرستې&quot; منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې.   &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}&lt;/ref&gt; د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې &quot;پلورل شوی&quot; و. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي.

=== 420chan ===
د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی &lt;ref name=&quot;420Anon&quot;&gt;{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&amp;q=420chan&amp;pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net}}&lt;/ref&gt; او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، &lt;ref name=&quot;420Anon&quot; /&gt; او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;

=== 4chan ===

=== 8chan ===

=== فوتابا چینل ===
''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا &quot;فوتابا&quot; په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}&lt;/ref&gt;

=== هسپچن ===
هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}&lt;/ref&gt; . ''نائب مجله'' دا د &quot;په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی&quot;. &lt;ref&gt;[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community &quot;This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com&lt;/ref&gt;

د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. 

د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د &quot;همکارۍ بدمرغۍ&quot; په توګه تورن کړل. &lt;ref&gt;[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo &quot;Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida&quot;], Vice.com&lt;/ref&gt;

د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}&lt;/ref&gt;

=== کراچن ===
کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}&lt;/ref&gt; ژورنالیستانو، &lt;ref name=&quot;karaNaTemat&quot;&gt;{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: &quot;To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!&quot; |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt; او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. &lt;ref name=&quot;karaWyborcza&quot;&gt;{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem &quot;Mój sąsiad imigrant&quot; |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&amp;p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&amp;p=3#content |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د &quot;ناسمو منځپانګو&quot; له امله &quot;بند شوی&quot; دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&amp;theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt; د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي.

په اصل کې د آلماني ژبې انځوردړه چې په 2007 کې تاسیس شوی &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&amp;q=krautchan&amp;pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم &quot;بې نومه&quot; لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم &quot; برنډ &quot; پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د &quot;انون&quot; پر ځای د &quot;برنډ&quot; په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den &quot;Columbine-Effekt&quot;? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&amp;q=krautchan&amp;pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځوردړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو.

=== ويزاردچان ===
ويزاردچان یو انځوردړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. &lt;ref name=&quot;slateWizards&quot;&gt;{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}&lt;/ref&gt;

== هم وګوره ==

== لاسوندونه ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== بهرنۍ اړیکې ==

* [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست
* [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځوردړهونو لیست
{{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}}
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>apmi0lha503z46xpllp7okqnk9i3r1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ډاګي سټایل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78315</id>
    <revision>
      <id>364120</id>
      <parentid>360877</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T00:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sofada11</username>
        <id>39585</id>
      </contributor>
      <origin>364120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9574" sha1="1pmr7pgx2odhf5ztgpfh1p7awtujefm" xml:space="preserve">[[دوتنه:Wiki-dstyle.png|بټنوک| د ډاګي سټایل يوه بېلګه ]]
[[دوتنه:Doggy-style position Hyo Baku.webm|بټنوک]]
'''ډاګي سټایل''' (په [[انګليسي ژبه|انګرېزي]]: Doggy style) د [[جنسي اړيکې]] يو ډول دی، چې پکې ترسره کوونکي د [[جنسي اړيکې]] پرمهال له دې ماډل څخه کار اخلي، ښځه پر زنګنو د [[سپی|سپي]] په شکل کېني ترڅو [[نارينتوب|نارینه]] د شا لخوا خپل رول ولوبوي. دا سټایل د شا لخوا دخول لپاره ډېر ګټور تمامېږي چې د [[جنسي اړيکې|جنسي اړيکو]] يو له ترټولو غوره ماډلونو څخه دی &lt;ref name=&quot;Kar&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Nilamadhab Kar |url=https://books.google.com/books?id=YxcjMPbGHQIC&amp;pg=PA110 |title=Comprehensive Textbook of Sexual Medicine |last2=Gopal Chandra Kar |publisher=[[Jaypee Brothers| Jaypee Brothers Publishers]] |year=2005 |isbn=978-8180614057 |pages=110–111 |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627173823/http://books.google.com/books?id=YxcjMPbGHQIC&amp;pg=PA110 |archive-date=June 27, 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; په دې ډول جنسي اړيکه ترسره کول د نورمالو اړيکو لپاره وي (يعنې د ښځې د [[تناسلي اله|مخ تناسلي آلې]] کې ننباسل ترسره کېږي) خو معمولاً ښايي د انال‌سکس(د شا لخوا غیر نورمال جنسي اړيکې) لپاره هم له دې لارې کار واخيستل شي. &lt;ref&gt;{{وېب سرچينه|date=24 August 2022}}&lt;/ref&gt;

که څه هم دا تر ټولو عام کاروونکی سکسي ماډل نه دی، خو د [[نارينتوب|نارینه]] وو لخوا د خوښې ماډل په توګه ګڼل کیږي، خو ځينې [[څېړونکی|څېړونکي]] په دې باور دي چې [[ښځه|ښځې]] له [[نارينتوب|نارینه وو]] زیات له دې ماډل سره [[مينه|مینه]] لري.  د جنسي شریکانو په مینځ کې، د ډاګي سټایل ماډل کې [[سړی|سړي]] معمولاً غیر فعال وي &lt;ref name=&quot;Comfort&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Comfort |first=Alex |title=The Joy of Sex |title-link=The Joy of Sex |last2=Quilliam |first2=Susan |publisher=Mitchell Beazley |year=2008 |isbn=978-1-84533-429-1 |location=London}}&lt;/ref&gt; يعنې [[ښځه|ښځې]] ډېر رول لوبوي ډېر فعاليت ترسره کوي، د شا لخوا مخ‌ته شاته حرکتونه ترسره کوي ترڅو ننوتل او وتل/خروج او دخول ترسره شي(که څه هم کله ناکله دا ډول ماډل کې دواړه جنسي شريکان يعنې ښځه او نارينه دواړه خپل رول لوبوي او په يوه اندازه فعالت ترسره کوي). &lt;ref name=&quot;Comfort&quot; /&gt;

== تاریخ ==
[[دوتنه:LampArtifactDoggystyle.jpg|کيڼ|بټنوک| د لرغوني روم د تیلو په یوه څراغ کې د ډاګي سټایل ماډل انځور شوی]]
په [[لرغونی روم|لرغوني روم]] کې دا عمل په [[لاتيني ژبه|لاتین]] کې د &quot;د ځناورو یا [[حيواني انسان پوهنه|حيواناتو]] په بڼه [[جنسي اړيکې]]&quot; '''''coitus more Ferarum''''' په نوم پیژندل شوی وو. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Robert J. Campbell |url=https://books.google.com/books?isbn=0195341597 |title=Campbell's Psychiatric Dictionary |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-534159-1 |page=[https://books.google.com/books?id=76vPu_G2UkgC&amp;pg=PA204 204]}}&lt;/ref&gt; د ډاګي سټایل اصطلاح يې مشخص نوم نه وو هغه مهال، په لومړي سر کې د حیواناتو بڼه ورته ویل کېدل چې بيا وروسته د ډاګي سټایل په نوم مشهور شو، خو دا ډول جنسي اړيکه په &quot;''کاما سوترا&quot;'' کې ''د [[غوا]] ماډل یادول شوی'' &lt;ref name=&quot;kama&quot;&gt;''The [[کاما سوترا|Kama Sutra]]'', as given at {{کتابي سرچينه |url=http://www.kamasutra-sex.org/text/ |title=The Kama Sutra of Vatsayayana |publisher=Kamasutra-sex.org |year=1883 |chapter=CHAPTER VI |access-date=4 October 2006 |chapter-url=http://www.kamasutra-sex.org/text/kama206.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906051834/http://www.kamasutra-sex.org/text/ |archive-date=6 September 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. &lt;ref name=&quot;garden&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=The Perfumed Garden |publisher=Park Street Press |isbn=978-0892814435 |pages=38–41}}&lt;/ref&gt;

== ګټې او زیانونه ==
په &quot;ډاګي سټایل&quot; بڼه [[جنسي اړيکې|جنسي اړيکه]] ترسره کول ډېره ګټوره ده که چېرته دواړه خواوې يعنې [[نارينتوب|نارینه]] او [[ښځینه تناسلي طرق اناټومي|ښځینه]] [[روغتيايي پاملرنه|روغتیايي]] برخې په پام کې ونيسي يعنې پاک ځای کې دا کار ترسره شي او ځينې نور هغه پروتوکول رعایت شي چې د [[جنسي اړيکې|جنسي اړيکو]] د ښه کيفيت تضمين کوي. دا ډول حالت کې د [[ښځه|ښځو]] [[تناسلي اله|تناسلي آله]] په بشپړه توګه چمتو وي او د [[نارينتوب|نارینه]] [[تناسلي اله|تناسلي آلې]] ته پوره ځای لری، يعنې په بشپړه توګه تناسلي آله ننوزي چې دا کار [[ښځه]] ژر [[اورګاسم]] ته رسوي. &lt;ref&gt;Janssen, Erick, Nicole Prause, and James H. Geer. &quot;The sexual response.&quot; Handbook of psychophysiology (2007): 245-266&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Human Reproductive Biology&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jones |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=M4kEdSnS-pkC&amp;pg=PA74 |title=Human Reproductive Biology |date=2013 |publisher=[[Academic Press]] |isbn=9780123821850 |page=74 |quote=The rear-entry position of mating may allow the scrotum to stimulate the clitoris and, in this way, may produce an orgasm ...}}&lt;/ref&gt; 


همدا راز '''ډاګي سټایل''' د [[نارينتوب|نارینه وو]] لپاره هم ډېر خوندور او آسانه وي، ځکه د [[تناسلي اله|تناسلي آلې]] ننباسلو پرمهال په بشپړه توګه د ښځې تناسلي غړی احساسوي &lt;ref name=&quot;Human Reproductive Biology&quot; /&gt;

خو ځینې [[ښځه|ښځې]] ممکن په دې حالت کې زیان [[احساس]] کړي، يوازې هغه مهال چې [[نارينتوب|نارینه]] شريک يې هېڅ فعاليت نه ترسره کوي، يوازې ښځه مجبوره وي چې مخته او شاته شي ترڅو دخول او خروج ترسره شي &lt;ref name=&quot;Keesling&quot; /&gt; ، خو په هر حال ځينې میرمنې له دې خوند اخلي چې ډېر فعاليت ترسره کړي او نارینه شريک ته د خوند ورکولو لامل وګرځي. &lt;ref name=&quot;Keesling&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Keesling |first=Barbara |url=https://archive.org/details/sexualpleasurere00kees/page/167 |title=Sexual Pleasure: Reaching New Heights of Sexual Arousal &amp; Intimacy |publisher=[[Hunter House Publishers]] |year=1993 |isbn=978-0-89793-148-9 |page=[https://archive.org/details/sexualpleasurere00kees/page/167 167] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

== په هنري آثارو کې ==
ډاګي سټایل په ډیری کلتورونو کې پیژندل شوی، او په هنر کې ښودل شوی:&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
دوتنه:Pompeii_-_Erotic_Scene_3_-_MAN.jpg|alt=Pompeian Styles| په روم کې تاريخي انځورګري
دوتنه:Pompeii_-_Osteria_della_Via_di_Mercurio_-_Erotic_Scene_1.jpg|alt=Pompeii – Osteria della Via di Mercurio|د هنري اثر په توګه په څينو رسمي ځایونو کې
دوتنه:KamaSutra23.jpg|alt=Kama Sutra – A Mughal couple performing doggy-style| کاما سوترا- انځورګر ، مغوله جوړه (نر او ښځه) د ډاګي سټايل ترسره کولو پرمهال د انځورګرۍ په توګه وړاندي کړې.
دوتنه:Utamaro_E.jpg|alt=Utamaro, 1799| اوتامارو، ۱۷۹۹
دوتنه:PeterJohannNepomukGeigerEroticWatercolor01.jpg|alt=Peter Johann Nepomuk Geiger| د پیټر جېوان نیپومک ګیګر هنري اثر
دوتنه:Édouard-Henri_Avril_anal_sex_detail.jpg|alt=Édouard-Henri Avril – Hadrian and Antinous in the doggy style position| ایډوارډ هینري اوریل- هاډریان او انټینوس د ډاګي سټايل زده کولو لپاره تمرین 
دوتنه:Deveria07.jpg|alt=Achille Devéria – a couple having doggy style sex| د آیل دیویریا هنري اثر
&lt;/gallery&gt;
== ورته ليکنې ==
په [[پښتو ويکيپېډيا|پښتو ویکيپېډيا]] کې ځينې اړوند جنسي ليکنې په لاندې مخونو کې موندل کېږي:

[[ميشېنري (د سکس ماډل)]]

[[ښځه لوړه (د سکس ماډل)]]

[[د لېوالتیا پرته سکس]]

[[د واده شپه]]

[[د بکارت پرده]]

[[پېغلتوب]]

[[جینوفوبیا]]

[[اورګاسم]]

[[اوږدمهاله اورګاسم]]

[[مینیوپز]]

[[جنسي ځورونه]]

[[جنسي تېری]]

[[جنسي غلامي]]

[[د نعوظ اختلال]]
{{وېشنيزه انبار|Doggy style positions}}

== سرچينې ==
{{لړسرچينې|2}}</text>
      <sha1>1pmr7pgx2odhf5ztgpfh1p7awtujefm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د جرمني د ۱۹۱۸-۱۹۱۹ انقلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79947</id>
    <revision>
      <id>364131</id>
      <parentid>354767</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14162" sha1="5ax91tladcj1l3fkqm2noupkoq6v223" xml:space="preserve">د جرمني د ۱۹۱۸-۱۹۱۹ انقلاب، چې د نومبر د انقلاب په نوم هم یادیږي، هغه پاڅون و چې د کارګرانو او سرتېرو له خوا د لومړۍ نړیوالې جګړې په وروستیو ورځو کې تر سره شو. دې انقلاب په چټکۍ او پرته له کومې وینې تویوونې د جرمني سترواکۍ ته د پای ټکی کېښود، چې په دویم تر ټولو له تاوتریخوالي ډک پړاو کې د پارلماني جمهوریت پلویان پر هغو کسانو باندې برلاسه شول چې د شوروي په ډول یې د شورا جمهوریت غوښت. د چپيانو یا کېڼ اړخو د ځواکونو په ماتې سره د وایمار جمهوریت جوړولو ته لاره خلاصه شوه. د دې انقلاب د رامنځته کېدو اصلي عوامل دا وو: هغه درانه بارونه و چې د جرمني خلکو د جګړې په اوږدو کې وزغمل، د جرمني سترواکۍ د ماتې له لاسه اقتصادي او رواني اغېزې او د عامه خلکو او اشرافو او بوروژوازي طبقې د خلکو تر منځ ټولنیز تاوتریخوالی. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schaaf |first=Michael |title=Der Brockhaus Zeitgeschichte vom Vorabend des Ersten Weltkrieges bis zur Gegenwart |publisher=F.A. Brockhaus |year=2003 |isbn=978-3765301612 |location=Mannheim |pages=237 |language=de |trans-title=Brockhaus Contemporary History from the Eve of the First World War to the Present Day}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Aus Politik und Zeitgeschichte Issues 28-53 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |year=2004 |location=Bonn |pages=7 |language=de |trans-title=From Politics and Contemporary History Issues 28-53}}&lt;/ref&gt;

دا انقلاب د ۱۹۱۸ کال د اکټوبر په وروستیو کې پر کیل باندې د کښتۍ چلوونکو په بغاوت سره پیل شو. په اوونۍ کې دننه، د کارګرانو شوراګانو او سرتېرو د رایش په زیاترو سیمو کې د دولتي او پوځي ادارو کنټرول په لاس کې واخیست. د نومبر په ۹مه نېټه جرمني د یوه جمهوریت په توګه اعلان شو. د میاشتې تر پایه پورې، ټوله حاکمه سلطنتي کورنۍ او سترواک دویم ویلهلم له دندې څخه لاس اخیستلو ته اړ شول. د نومبر په ۱۰مه نېټه، د جرمني د دوو سترو سویالیست ګوندونو د غړو له خوا د خلکو د استاوز شورا رامنځته شوه. د منځلارې اکثریت سوسیال دیموکرات (MSPD) ګوند د مشر فریدریش ایبرټ تر مشرۍ لاندې یادې شورا د لنډمهاله دولت په توګه د سترواک، لومړي وزیر او مقننه ځواک اختیارونه په لاس کې واخیستل. د سترواکۍ پخواني زیاتره افسران، اداري او قضايي چارواکي پر خپل ځای پاتې شول. یادې شورا د اوسنیو کړکېچنو د هواري لپاره د هغوی تخصص ته اړتیا درلوده او فکر یې کاوه چې د هغو تر شړلو د دوی د ساتلو اهمیت زیات دی تر څو یې ډاډ تر لاسه کړی وای چې نوې دیموکراسي د خپلو مخالفینو پر وړاندې ځانونه سم حاکم وګرځوي. &lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sturm|first=Reinhard|date=November 2011|title=Weimarer Republik|journal=Informationen zur Politischen Bildung|language=de|volume=261|pages=9–12}}&lt;/ref&gt;

د خلکو د استازو شورا سمدلاسه د سترواک ځینې سخت بندیزونه لي کړل، لکه د بیان ازادي او په ورځ کې یې د اته ساعته کار او همداشان د لومړي ځل لپاره یې په ټولټاکنو کې د ښځو له خوا د رای ورکولو د حق ژمنه وکړه. د انقلاب کېڼ اړخو (چپیانو) هم غوښتل چې اصلي صنایع ملي شي، پوځ یموکراتیک شي او جمهوري شورا رامنځته شي، خو دا چې MSPD ګوند د کارګرانو او سرتېرو پر زیاترو شوراګانو باندې کنټرول درلوده نو هغوی ته یې اجازه ور نه کړه چې خپلو موخو ته ورسیږي. 

د ۱۹۱۸ کال په وروستیو ورځو کې د منځلارو او بنسټ پالو سوسیالیستانو تر منځ انشعاب په شخړه بدل شو، چې اصلي جرقه یې د کښتۍ چلوونکو د معاش پر اړه اختلاف و چې له امله یې ۶۷ کسان ووژل شول. د ۱۹۱۹ کال د جنوري په لومړۍ نېټه، د کېڼ اړخو سپارټاکیسټانو د جرمني کمونیست ګوند جوړ کړ. څو ورځې وروسته، د ډیسمبر په پای کې د رامنځته شوي زورزیاتي له امله اعتراضونه په برلین کې د سترو لاریونونو لامل وګرځېدل چې په چټکۍ سره د سپارټاکیسټانو په پاڅون بدل شو او غوښتل یې چې یوه پرولټاریا دیکتاتوري رامنځته کړي. خو دا پاڅون د دولت او د فریکورپس سرتېرو په مټ د ۱۵۰ تر ۲۰۰ کسانو په وژل کېدو سره وځپل شو. له پاڅون وروسته، د سپارټاکیست مشران هر یو روزا لوکزامبورګ او کار لیبکنشټ د فریکورپس له خوا ووژل شول. د دې کال په پسرلي کې، د شوراګانو د جمهوریت او همداشان د لنډمهالو سیمه ییزو شوروي جمهوریتونو په شان د انقلاب د پر مخ وړلو لپاره هڅې وشوي په تېره بیا په باوریا (مونیخ)، بریمین او اورزبورګ کې، خو دا هم د ځاني زیانونو په لرلو سره ټول سخت وځپل شول.

د دې انقلاب د پای نېټه په عمومي توګه د ۱۹۱۹ کال د اګسټ ۱۱مه ټاکل شوې ده، هغه ورځ چې د وایمار اساسي قانون تصویب شو. خو بیا هم، دا انقلاب له ډېرو اړخونو څخه نیمګړی پاته شو. زیات شمېر مخالفین د واک په څوکیو کې پرېښودل شوي وو او نه يي وکولای شول چې په کېڼ اړخو کې د منځلارو سوسیالیستانو او کمونیستانو تر منځ درز له منځه یوسي. په پایله کې د وایمار جمهوریت له لومړي سر څخه د کېڼ اړخو مخالفانو او تر زیاتې کچې پورې د ښې اړخه ډلې تر منځ را ګېر و. د جرمني په کېڼ اړخو کې موجودې ستونزې چې د انقلاب په اوږدو کې تلپاته شوې وي د دې لامل شوې چې په ۱۹۳۳ کال کې اډولف هټلر په اسانۍ واک ته ورسیږي، چې که چېرې دوی سره متحد و نو دا کار به په سختۍ سره تر سره شوی وای.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Winkler|first=Heinrich August|date=May–June 1990|title=Choosing the Lesser Evil: The German Social Democrats and the Fall of the Weimar Republic|url=https://www.jstor.org/stable/260730|journal=Journal of Contemporary History|volume=25|issue=2/3|page=219|doi=10.1177/002200949002500203|jstor=260730}}&lt;/ref&gt;

== شالید ==

=== د جرمني سوسیالیست ګوندونه ===
کله چې لومړۍ نړیواله جګړه پیل شوه، د جرمني سوسیال دیموکراتیک ګوند (SDP) یوازینی سوسیالیست سیاسي ګوند و چې د جرمني په سترواکۍ کې یې اهمیت درلود او په همدې بڼه یې په انقلاب کې هم مهم رول درلود. دا ګوند له ۱۸۷۸ تر ۱۸۹۰ کال پورې ممنوع و او په ۱۹۱۴ کال کې همداشان د طبقاتي تضاد اصولو ته پابند و. دې ګوند د نورو هېوادونو له سوسیالیست ګوندونو سره اړیکې درلودي، چې له ایډیالوژيکي اړخه دا ټول د جګړې خلاف وو. خو سره له دې هم، کله چې جګړه پیل شوه نو هلته هېواد پالنې خپل پیاوړی زور ښکاره کړ او SDP ګوند هم خپل ملاتړ له پلرني هېواد سره اعلان کړ.

په ۱۹۱۷ کال کې، د ګوند په کېڼ لورې ځینې هومره د جګړې ضد شوي و چې له SPD ګوند څخه وشړل شول او د خپلواک سوسیال دیموکراتانو (USPD) ګوند یې جوړ کړ- چې د جګړې له پای ته رسېدو وروسته ترې د جرمني د کمونیستانو ګوند ترې بېل شو. د انقلاب په لومړیو ورځو کې SPD او USPD هڅه وکړه چې په ګډه سره کار وکړي، خو د دوی تر منځ بېلابېلې موخې – پارلماني د شوراو د جمهوریت پر وړاندې – هېڅ د پخلاینې وړ نه ګرځېدل. د جرمني د سلطنت له نړیدو وروسته، د دریو سوسیالیست ګوندونو تر منځ مخ پر زیاتیدونکی تضاد د دې لامل شو چې د انقلاب د دویم پړاو تاوتریخوالی رامنځته شي.

==== SPD او نړیواله جګړه ====
په ۱۹۱۲ کال کې، سوسیال دیموکراتان په جرمني کې تر ټولو ستر سیاسي ګوند و، چې د هېواد په کچه یې ۳۵ سلنه رایې او په وروستي سترواکي ریشتاک کې یې ۱۱۰ څوکۍ درلودي. سره له دې چې دې ګوند پوره حاکمیت درلود، خو په سلطنتي حکومت کې یې هېڅ رول نه درلود. له ماکسیستي انقلابي سوسیالیزم څخه د هغه رسمي ملاتړ، د منځلارو او ښې اړخو ګوندونو بې اعتمادي را وپاروله او غړو ته به یې زیاتره د «پلرني ټاټوبې پرته مسافرینو» په توګه سپکېدل، ځکه چې د هغوی طبقاي تضاد له ملي پولو څخه ډېر لرې و.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Erfurt Program (1891)|url=https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=766|access-date=16 April 2024|website=German History in Documents and Images (GHDI)|archive-date=29 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429115139/https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=766|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Wahlen in Deutschland bis 1918: Reichstagswahlen|trans-title=Elections in Germany Until 1918: Reichstag Elections|url=https://wahlen-in-deutschland.de/krtw.htm|access-date=7 January 2024|website=Wahlen in Deutschland|language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vaterlandlose Gesellen|trans-title=Men Without a Fatherland|url=https://erinnerungsorte.fes.de/vaterlandlose-gesellen/|access-date=17 April 2024|website=Friedrich Ebert Stiftung|date=18 May 2012|language=de|archive-date=30 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530045715/https://erinnerungsorte.fes.de/vaterlandlose-gesellen/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د SPD ګوند په دویم انټرنشنل کانګریس کې چې په ۱۸۸۹ کال کې پیل شوی و، ګډون وکړ، چېرې چې هغوی پر هغې پریکړې باندې هوکړه کړې وه چې د جګړې د پیلیدو په صورت کې باید سوسیالیستان په ګډه توګه سره لاس په کار شي.  ۱۹۱۴ کال په جون میاشت کې د ارشیډوک فرانز فردناند له ترور وروسته، SPD په اروپا کې د نورو سوسیالیست ګوندونو په څېر، د جولای د میاشتې د کړکېچ په اوږدو کې چې د لومړۍ نړیوالې جګړې لامل وګرځېد، د جګړې ضد لاریونونه یې تر سره کړل.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Cinar|first1=Meral Ugur|last2=Cinar|first2=Kursat|date=2014|title=The Second International: The Impact of Domestic Factors on International Organization Dysfunction|url=https://doi.org/10.1111/1467-9248.12062|journal=Political Studies|volume=62|issue=3|pages=669–685|doi=10.1111/1467-9248.12062|s2cid=54019053|via=Sage Journals}}&lt;/ref&gt;

د دې برخلاف چې په تحصیل لرونکو طبقاتو کې جګړې ته پراخه لېوالتیا موجوده وه (د ۱۹۱۴ کال روحیه)، د SPD ګوند زیاتره ورځپاڼې د جګړې خلاف وي، که څه هم چې ځینو بیا د هغه خطر له امله چې د روسیې سترواکۍ له خوا رامنځته شوی و، ترې ملاتړ وکړ، ځکه هغوی روسیه په اروپا کې تر ټولو ارتجاعي او سوسیالیستي ضد ځواک په توګه ورته کتل. لومړي وزیر تیوبولډ فون بټمان هالویګ د جګړې په پیل کې د لوړپوړو پوځي چارواکو له خوا د SPD ګوند د انحلال په اړه پلانونه رد کړل او د هغه د روسیې ضد دریځ نه په ګټې اخیستنې سره یې له هغو نه ناوړه ګټنه وکړه.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jeffrey |first=Verhey |url=https://prussia.online/Data/Book/th/the-spirit-of-1914/Verhey%20J.%20The%20Spirit%20of%201914.%20Militarism,%20Myth,%20and%20Mobilization%20in%20Germany%20(2003),%20OCR.pdf |title=The Spirit of 1914. Militarism,Myth,and Mobilization in Germany |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |location=Cambridge, UK |pages=20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rathenau |first=Walter |title=Walther Rathenau Tagebuch 1907–1922 |publisher=Droste |year=1967 |editor-last=Pogge von Strandmann |editor-first=Hartmut |location=Düsseldorf |pages=162 |language=de |trans-title=Walther Rathenau Diary 1907–1922}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>5ax91tladcj1l3fkqm2noupkoq6v223</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکيپېډيا:پښتو انگليسي نومژباړه</title>
    <ns>4</ns>
    <id>83038</id>
    <revision>
      <id>364124</id>
      <parentid>364046</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <origin>364124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26954" sha1="3nikii4p9x6mthmxbddbwz8qw45komf" xml:space="preserve">'''پښتو انگليسي نوم‌ژباړه''' په حقيقت کې د [[ويکي میډيا بنسټ|ويکي‌رسنۍ]] د بېلابېلو پروژو د [[انګرېزي|انگليسي]] ويي‌پانگې [[پښتو]] ژباړه ده، چې په بېلابېلو پروژو کې په پښتو ژبه راژباړل شوې دي، دلته لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
| ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي
|-
| ۱۹ ||Append||پای‌تړنه||يو څيز د لړليک اخر سرکې ټومبل، ځړول، نښلول
|-
| ۲۰ ||Attribution||ځانگړی‌کونگ||منسوبول
|-
| ۲۱ ||Attachment||مښلن||
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
| ۶ ||Backwards||شاته وړل||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
| ۱۹ || console || ښودنمخ||اصلي لغاتي مانا يې دلاساينه ده؛ خو دلته موږ د  کوډېنگ او او ماډيول جوړونې برخه کې کارولی چې په انگليسي کې همدا د ښودنمخ سره راژباړل کېدای شي، ځکه په کوډېنگ کې دا اصطلاح د اوامرو اخيستلو او پايلې ښودلو لپاره کارېږي.
|-
| ۲۰ || Client || غوښتندوی||
|-
| ۲۱ || Cookies || نښه‌توکي||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
| ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-
|۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل
|-
|۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی
|-
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
| ۱۳ || Forward ||مخ‌ته‌وړل||
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي
|-
| ۴||Hierarchical||لړيز||
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||[[پوه‌ليد|پوه‌ليدونه]]||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || multilingual || څوژبيز|| 
|-
| ۱۰ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۱ || May || [[می]]||
|-
| ۱۲ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۳ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
| ۱۱ ||Neutral||بې‌پرې|| د يو څه په اړه د پرېکړې کولو پرمهال بې طرفه پاتې کېدل (مطلب د هېڅ يوه په اړخ نه کېدل)
|-
|}

== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړونی||تلپاتې وېبتړ، تلپاتې تړنه
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
| ۲۱ ||Prepend||مخکې‌تړنه||مخ‌تړ، مختړنه، يو څيز د ليست سر کې ټومبل
|-
| ۲۲ ||Playback||بياغږول||د يو ثبت شوي کليپ يا سندرې غږول
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]||
|-
| ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| لکه 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| 
|-
| ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| 
|-
| ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||[[اوډل]]||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]||
|-
| ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) 
|-
| ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات
|-
| ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
| ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده.
|-
| ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript
|-
| ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار (د کرښو، لارو يا شواهدو، څارل، موندل يا نخچول)
|-
| ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
| ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ
|-
|}

== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}

== نوم‌تشيال‌نومونه ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! انگليسي ويی
! پښتو ژباړه
|-
| ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ'''
|-
| ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی'''
|-
| ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې'''
|-
| ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن'''
|-
| ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې'''
|-
| ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې'''
|-
| ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه'''
|-
| ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې'''
|-
| ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي'''
|-
| ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې'''
|-
| ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ'''
|-
| ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې'''
|-
| ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود'''
|-
| ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې'''
|-
| ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه'''
|-
| ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې'''
|-
|}
==تجزيه‌کوونکي کړنچارو کوډگر ويي==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! بله ژباړه
|-
| ۱ || expr || څرگندول|| 
|-
| ۲ || if || که|| 
|-
| ۳ || ifeq || که‌مساوي|| که_مساوي
|-
| ۴ || ifexpr || که‌څرگندول|| که_څرگندول
|-
| ۵ || iferror ||که‌تېروتنه|| که_تېروتنه
|-
| ۶ || switch || ټاکنه|| بدلول
|-
| ۷ || default || تلواليز|| 
|-
| ۸ || default || #تلواليز|| #تلواله
|-
| ۹ || ifexist || که‌وي|| که_وي
|-
| ۱۰ || time || وخت|| 
|-
| ۱۱ || timel|| وخت‌اوږدوالی|| وخت_اوږدوالی
|-
| ۱۲ || rel2abs || د‌مطلق‌په‌پرتله||د_مطلق_په_پرتله
|-
| ۱۳ || titleparts || سرليک‌برخې|| سرليک_برخې
|-
| ۱۴ || len ||اوږدوالی|| 
|-
| ۱۵|| pos || ځای|| 
|-
| ۱۶ || rpos || شاگرځ‌ځای|| شاگرځ_ځای
|-
| ۱۷ || sub || څېرمه|| 
|-
| ۱۸ || count || شمېرل||شمېر 
|-
| ۱۹ || replace||ځايناستول||
|-
| ۲۰ || explode || وېشل|| غځول
|-
| ۲۱ || urldecode || بې‌کوډوېبتړ|| بې_کوډ_وېبتړ
|-
|}

== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>3nikii4p9x6mthmxbddbwz8qw45komf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جان اڅکزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86480</id>
    <revision>
      <id>364125</id>
      <parentid>363785</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T06:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22735" sha1="4ugnnpf08xa9i2c0125ftdierumln7i" xml:space="preserve"> '''جان اڅکزی'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۵مه
 |title   = جان اچکزي: په افغانستان کې سخت دریځ ډلې لا ډېري خطرناکې سوي دي
 |url     = https://memar.press/ps/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%86%DA%A9%D8%B2%D9%8A-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%90-%D8%B3%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%DA%81-%DA%89%D9%84%DB%90/
 |website = خبرگذاري معمار
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = اعظمي
|first       = احمدشاه
|date        = ۲۰۱۴ز اکتوبر ۲۴مه
|title       = جان اڅکزی: يو شمېر ډلې زموږ د منځلاري سياست مخه نيول غواړي
|url         = https://www.mashaalradio.com/a/26654400.html
|website     = مشال راډيو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|last        = افغان
|first       = صابر
|date        = ۲۰۲۴ز می ۱۸مه
|title       = جان اڅکزي ته!
|url         = https://hindukushpa.com/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85%DA%A9%D8%B2%D9%8A-%D8%AA%D9%87/#:~:text=%D8%A7%D8%B1%D8%BA%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%20%D8%AF%20%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%20%D8%A7%D8%B3%D9%BC%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%BC%20%DB%8C%D9%88,%D8%AE%D9%BE%D9%84%20%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D8%B3%20%D9%BE%D8%A7%DA%BC%D9%87%20%D8%AF%20%D9%87%D8%BA%D9%88%20%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%88.
|website     = هندوکش پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز فېبرورۍ ۰۸مه
|title       = جان اڅکزی: د ټاکنو د ګډوډولو لپاره د ترهګرو هڅې شنډې شوې
|url         = https://www.afintl.com/pa/202402080401
|website     = افغانستان اينټرنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۳ز نومبر ۲۸مه
|title       = جان اڅکزی: ټول هغه کسان چې د افغانستان پېژندپاڼې لري، بېرته خپل هېواد ته ستنول کېږي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202311287104
|website     = افغانستان اينترنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۳۹۳لمريز زمري ۳۰مه
|title       = جان اڅکزی: عمران خان نه شي کولای حکومت استعفا ته مجبورکړي.
|url         = https://www.pashtovoa.com/a/jan-muhammad-achikzai/2422576.html
|website     = وي او ای پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
|title       = جان اڅکزی: که پر پاکستان بل برید وشو، زموږ ځواکونه چمتو دي چې پر افغانستان برید وکړي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202403219120
|website     = افغانستان ايڼټرنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۳لمريز وري ۱۲مه
 |title        = د مقاومت جبهې بریدونو ته غبرګون؛ جان اڅکزی: ښکاري چې په افغانستان کې سخت بغاوت پېل شوی دی
 |url          = https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |website      = روايت ای اېف ټکی کام
 |access-date  = 2026-02-18
 |archive-date = 2025-02-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250219203758/https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt; چې بشپړ نوم يې '''جان محمد اڅکزی'''&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۳۹۳لمريز زمري ۳۰مه
|title       = جان اڅکزی: عمران خان نه شي کولای حکومت استعفا ته مجبورکړي.
|url         = https://www.pashtovoa.com/a/jan-muhammad-achikzai/2422576.html
|website     = وي او ای پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز جنورۍ ۲۳مه
|title       = جان محمد اڅکزی افغان طالبان د پاکستاني طالبانو غورځنګ وروڼه ګڼي
|url         = https://www.bbc.com/pashto/articles/cz9e6xkp1p5o
|website     = بي بي سي پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; دی،  يو [[پاکستانی ملت|پاکستانی]] [[سياستوال]] ،امنيتي شنونکی او د [[پاکستان مسلم لیگ ن]] يو مخکښ غړی دی چې د [[انورالحق کاکړ]] د لومړي وزارت پرمهال د [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] د اطلاعاتو وزير&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۵مه
 |title   = جان اچکزي: په افغانستان کې سخت دریځ ډلې لا ډېري خطرناکې سوي دي
 |url     = https://memar.press/ps/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%86%DA%A9%D8%B2%D9%8A-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%90-%D8%B3%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%DA%81-%DA%89%D9%84%DB%90/
 |website = خبرگذاري معمار
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۳لمريز وري ۱۲مه
 |title        = د مقاومت جبهې بریدونو ته غبرګون؛ جان اڅکزی: ښکاري چې په افغانستان کې سخت بغاوت پېل شوی دی
 |url          = https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |website      = روايت ای اېف ټکی کام
 |access-date  = 2026-02-18
 |archive-date = 2025-02-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250219203758/https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
|title       = جان اڅکزی: که پر پاکستان بل برید وشو، زموږ ځواکونه چمتو دي چې پر افغانستان برید وکړي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202403219120
|website     = افغانستان ايڼټرنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز جنورۍ ۲۳مه
|title       = جان محمد اڅکزی افغان طالبان د پاکستاني طالبانو غورځنګ وروڼه ګڼي
|url         = https://www.bbc.com/pashto/articles/cz9e6xkp1p5o
|website     = بي بي سي پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۳ز نومبر ۲۸مه
|title       = جان اڅکزی: ټول هغه کسان چې د افغانستان پېژندپاڼې لري، بېرته خپل هېواد ته ستنول کېږي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202311287104
|website     = افغانستان اينترنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز فېبرورۍ ۰۸مه
|title       = جان اڅکزی: د ټاکنو د ګډوډولو لپاره د ترهګرو هڅې شنډې شوې
|url         = https://www.afintl.com/pa/202402080401
|website     = افغانستان اينټرنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; او د [[جمعیت علماء اسلام|جمعيت علماء اسلام]] [[فضل الرحمن (سیاستوال)|مولانا فضل الرحمان]] د گوند وياند پاتې شوی دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۳۹۳لمريز زمري ۳۰مه
|title       = جان اڅکزی: عمران خان نه شي کولای حکومت استعفا ته مجبورکړي.
|url         = https://www.pashtovoa.com/a/jan-muhammad-achikzai/2422576.html
|website     = وي او ای پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; نوموړی د [[پاکستان]] او په ځانگړې توگه د [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] د وضعيت اړوند د نظر څرگندولو او په افغانانو د تورو لگولو له امله خورا مشهور دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز جنورۍ ۲۳مه
|title       = جان محمد اڅکزی افغان طالبان د پاکستاني طالبانو غورځنګ وروڼه ګڼي
|url         = https://www.bbc.com/pashto/articles/cz9e6xkp1p5o
|website     = بي بي سي پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۳ز نومبر ۲۸مه
|title       = جان اڅکزی: ټول هغه کسان چې د افغانستان پېژندپاڼې لري، بېرته خپل هېواد ته ستنول کېږي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202311287104
|website     = افغانستان اينترنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
|title       = جان اڅکزی: که پر پاکستان بل برید وشو، زموږ ځواکونه چمتو دي چې پر افغانستان برید وکړي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202403219120
|website     = افغانستان ايڼټرنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۳لمريز وري ۱۲مه
 |title        = د مقاومت جبهې بریدونو ته غبرګون؛ جان اڅکزی: ښکاري چې په افغانستان کې سخت بغاوت پېل شوی دی
 |url          = https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |website      = روايت ای اېف ټکی کام
 |access-date  = 2026-02-18
 |archive-date = 2025-02-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250219203758/https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۵مه
 |title   = جان اچکزي: په افغانستان کې سخت دریځ ډلې لا ډېري خطرناکې سوي دي
 |url     = https://memar.press/ps/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%86%DA%A9%D8%B2%D9%8A-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%90-%D8%B3%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%DA%81-%DA%89%D9%84%DB%90/
 |website = خبرگذاري معمار
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۳ز نومبر ۰۷مه
|title       = جان اڅکزی: پر هوايي اډې او ژوب ترهګریزو پېښو ثابته کړه، چې دوه ګاونډیان غواړي موږ وګواښي
|url         =https://www.afintl.com/pa/202311072852
|website     = افغانستان ايڼټرنېشنل
}}&lt;/ref&gt;{{وګړي مالوماتبکس
|نوم = جان اڅکزی
|بشپړ نوم = جان محمد اڅکزی
|انځور = جان اڅکزی.jpg
|څرګندونه = د جان محمد اڅکزي انځور
|زېږون نېټه = {{زېږون نېټه|1970|9|18}}&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = &lt;!-- not stated --&gt;
|title       = Jan Achakzai Biography
|url         = https://hamariweb.com/profiles/jan-achakzai_14660
|website     = هماري وېب ټکی کام
|language    =[[انګرېزي|انگليسي ژبه]]
|access-date = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۸مه
}}&lt;/ref&gt;
|زېږون ځای = [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]]، [[کوېټه]]&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = &lt;!-- not stated --&gt;
|title       = Jan Achakzai Biography
|url         = https://hamariweb.com/profiles/jan-achakzai_14660
|website     = هماري وېب ټکی کام
|language    =[[انګرېزي|انگليسي ژبه]]
|access-date = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۸مه
}}&lt;/ref&gt;
|مړينې نېټه = 
|مړينې ځای = 
|مړينې لامل = 
|ښخولو ځای = 
|اوسېدنځی = 
|تابعيت = {{بيرغ|پاکستان}}
|هېواد غړيتوب = {{بيرغ|پاکستان}} &lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = &lt;!-- not stated --&gt;
|title       = Jan Achakzai Biography
|url         = https://hamariweb.com/profiles/jan-achakzai_14660
|website     = هماري وېب ټکی کام
|language    =[[انګرېزي|انگليسي ژبه]]
|access-date = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۸مه
}}&lt;/ref&gt;او {{بيرغ|برېتانيا}}
|زده کړې = اقتصاد، حکومتولي او سياست
|لومړنی ښوونځی = 
|مسلک = [[ليکوال]]، [[سياستوال]]، شنونکی، ټولنيز فعال، [[سوداگر]]&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = &lt;!-- not stated --&gt;
|title       = Jan Achakzai Biography
|url         = https://hamariweb.com/profiles/jan-achakzai_14660
|website     = هماري وېب ټکی کام
|language    =[[انګرېزي|انگليسي ژبه]]
|access-date = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۸مه
}}&lt;/ref&gt;
|کار کلونه = 
|پېژند لامل = د افغانانو مخالفت او د پاکستاني حکومت د دريځ ننگه
|دين = [[اسلام]]
|مېرمن =زارا کاکړ&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = &lt;!-- not stated --&gt;
|title       = Jan Achakzai Biography
|url         = https://hamariweb.com/profiles/jan-achakzai_14660
|website     = هماري وېب ټکی کام
|language    =[[انګرېزي|انگليسي ژبه]]
|access-date = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۸مه
}}&lt;/ref&gt;
|مور او پلار = حاجي عبدالنبي او سارا خان&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = &lt;!-- not stated --&gt;
|title       = Jan Achakzai Biography
|url         = https://hamariweb.com/profiles/jan-achakzai_14660
|website     = هماري وېب ټکی کام
|language    =[[انګرېزي|انگليسي ژبه]]
|access-date = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۸مه
}}&lt;/ref&gt;
|جايزې = 
|لاسليک = 
|رسمي وېبپاڼه= 
}}
== لومړنی ژوند او زده کړې ==
جان اڅکزی په ۱۹۷۰ز کال د بلوچستان ايالت په [[کوټه|کوېټه]] کې په يوه [[پښتانه|پښتنه]] [[کورنۍ]] کې زېږېدلی دی، هغه خپلې لوړې زده کړې په [[بلوچستان پوهنتون]] کې ترسره کړې دي او له هغې وروسته يې نورې زده کړې په لندن پوهنتون کې ترسره کړې دي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Jan Achakzai's Biography |url=https://muckrack.com/jan_achakzai/bio |access-date=8 December 2025 |website=[[Muck Rack]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
== مسلکي ژوند ==
اڅکزي دوه لسيزې په برېتانيا کې ژوند تېر کړ او د [[بي بي سي نړۍ‌وال خدمتونه|بي بي سي نړۍ‌والو خدمتونو]] او [[امريکا غږ]] سره يې دنده ترسره کړه.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;هغې شپږ کاله د بلوچستان ټايمز سره د ليکوال په توگه کار وکړ. په ۱۹۹۶ز کال يې خپله مجله کوېټه گازېټ پيل کړه.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

پاکستان ته له راستنېدو ورسته يې د [[جمعیت علماء اسلام|جمعيت علمای اسلام (ف) گوند]] غړيتوب واخيست او له ۲۰۱۳ز څخه تر ۲۰۱۵ز پورې د ياد گوند وياند په توگه دنده ترسره کړه.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۳۹۳لمريز زمري ۳۰مه
|title       = جان اڅکزی: عمران خان نه شي کولای حکومت استعفا ته مجبورکړي.
|url         = https://www.pashtovoa.com/a/jan-muhammad-achikzai/2422576.html
|website     = وي او ای پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=11 September 2015 |title=Jan Achakzai quits JUI-F over differences with leaders |url=https://tribune.com.pk/story/954982/jan-achakzai-quits-jui-f-over-differences-with-leaders |access-date=8 December 2025 |website=[[The Express Tribune]] |language=en}}&lt;/ref&gt; هغه د ياد گوند د مشر [[فضل الرحمن (سیاستوال)|مولانا فضل الرحمان]] د نږدې همکارانو له ډلې گڼل کېده.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

د ۲۰۱۵ز کال په سېپتمبر کې اڅکزی د ياد گوند له ځينو مشرانو سره د اختلافاتو له کبله ياد گوند پرېښود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
او د ۲۰۱۶ز کال په جون کې د پاکستان مسليم ليگ (ن) سره يوځای شو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-06-19 |title=Jan Achakzai joins PML-N for its 'development-centric policies' |url=https://nation.com.pk/19-Jun-2016/jan-achakzai-joins-pml-n |access-date=8 December 2025 |website=[[The Nation (Pakistan)|The Nation]] |language=en}}&lt;/ref&gt; هغه د لومړي وزير نواز شيف او لومړي وزير شاهد خاقان عباسي په مشرۍ د مسلم ليگ (ن) د حکومت وياند شو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Shahid |first=Saleem |date=22 August 2023 |title=Five ministers inducted into Balochistan cabinet |url=https://www.dawn.com/news/1771463 |access-date=8 December 2025 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۲۳ز کال د اگست مياشت کې د بلوچستان د اطلاعاتو سرپرست وزير وټاکل شو چې د ۲۰۲۴ز کال د بلوچستان ايالتي ټاکنو پورې په دې دنده بوخت و.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۱۵مه
 |title   = جان اچکزي: په افغانستان کې سخت دریځ ډلې لا ډېري خطرناکې سوي دي
 |url     = https://memar.press/ps/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%86%DA%A9%D8%B2%D9%8A-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%90-%D8%B3%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%DA%81-%DA%89%D9%84%DB%90/
 |website = خبرگذاري معمار
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۳لمريز وري ۱۲مه
 |title        = د مقاومت جبهې بریدونو ته غبرګون؛ جان اڅکزی: ښکاري چې په افغانستان کې سخت بغاوت پېل شوی دی
 |url          = https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |website      = روايت ای اېف ټکی کام
 |access-date  = 2026-02-18
 |archive-date = 2025-02-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250219203758/https://revayataf.com/ps/%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D8%A8%D9%87%DB%90-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D8%BA%D8%A8%D8%B1%DA%AB%D9%88%D9%86%D8%9B-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%85/
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
|title       = جان اڅکزی: که پر پاکستان بل برید وشو، زموږ ځواکونه چمتو دي چې پر افغانستان برید وکړي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202403219120
|website     = افغانستان ايڼټرنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = ۲۰۲۴ز مارچ ۲۱مه
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز جنورۍ ۲۳مه
|title       = جان محمد اڅکزی افغان طالبان د پاکستاني طالبانو غورځنګ وروڼه ګڼي
|url         = https://www.bbc.com/pashto/articles/cz9e6xkp1p5o
|website     = بي بي سي پښتو
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۳ز نومبر ۲۸مه
|title       = جان اڅکزی: ټول هغه کسان چې د افغانستان پېژندپاڼې لري، بېرته خپل هېواد ته ستنول کېږي
|url         = https://www.afintl.com/pa/202311287104
|website     = افغانستان اينترنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۴ز فېبرورۍ ۰۸مه
|title       = جان اڅکزی: د ټاکنو د ګډوډولو لپاره د ترهګرو هڅې شنډې شوې
|url         = https://www.afintl.com/pa/202402080401
|website     = افغانستان اينټرنېشنل
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>4ugnnpf08xa9i2c0125ftdierumln7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پیاده شطرنج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87369</id>
    <revision>
      <id>364117</id>
      <timestamp>2026-05-20T12:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kabulataturk</username>
        <id>39572</id>
      </contributor>
      <comment>د &quot;=== پیاده(شطرنج) === د شطرنج یوه دانه ده چې یوه یا دوه خانې حرکت کوي  پیاده یا عسکر چې په انګلیسي کې pawn ورته ویل کېږي د شطرنج تر ټواو کم قیمته دانه بلل کېږي. دغه دانه په عمودي ډول یوه یا دوه خانې حرکت کوي تر څلورم کتار پورې دوه خانې حرکت هم کولی شي او بېرته په شا یا...&quot; تورو مخ جوړ شو</comment>
      <origin>364117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="lvw8bp7z8i5cz9jofudqabsvfqjspx9" xml:space="preserve">=== پیاده(شطرنج) ===
د شطرنج یوه دانه ده چې یوه یا دوه خانې حرکت کوي

پیاده یا عسکر چې په انګلیسي کې pawn ورته ویل کېږي د شطرنج تر ټواو کم قیمته دانه بلل کېږي. دغه دانه په عمودي ډول یوه یا دوه خانې حرکت کوي تر څلورم کتار پورې دوه خانې حرکت هم کولی شي او بېرته په شا یا په څنګ نه شي تللی.

دواړه لوري ۸، ۸ پیاده ګان لري، پیاده د مقابل لوري دانې په مایل ډول نیسي، یانې مخامخ دانه نه شي نیولی، او کله چې وروستي یا اتم کتار ته ورسېږي نو promotion کوي او په وزیر، رخ، فیل با آس بدلېږي چې ډېر قیمتي یې وزیر دی.

د شطرنج اکثره پیل په پیاده سره کېږي.
&lt;references group=&quot;Chess.comFIDE.com&quot; responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>lvw8bp7z8i5cz9jofudqabsvfqjspx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364118</id>
      <parentid>364117</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T12:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KabulScholar</username>
        <id>38897</id>
      </contributor>
      <comment>تړنې ورگډې کړې</comment>
      <origin>364118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="363c2pjpuin75tfn1q7axc55u9fe8vv" xml:space="preserve">=== پیاده(شطرنج) ===
د شطرنج یوه دانه ده چې یوه یا دوه خانې حرکت کوي
[[دوتنه:Chess_piece_-_White_pawn.JPG|بټنوک|ځايناستی|د پیاده یا عسکر انځور]]


پیاده یا عسکر چې په انګلیسي کې pawn ورته ویل کېږي د شطرنج تر ټولو کم قیمته دانه بلل کېږي. دغه دانه په عمودي ډول یوه یا دوه خانې حرکت کوي تر څلورم کتار پورې دوه خانې حرکت هم کولی شي او بېرته شاتګ یا په څنګ نه شي تللی.
دواړه لوري ۸، ۸ پیاده ګان لري، پیاده د مقابل لوري دانې په مایل ډول نیسي، یانې مخامخ دانه نه شي نیولی، او کله چې وروستي یا اتم کتار ته ورسېږي نو promotion کوي او په وزیر، رخ، فیل یا آس بدلېږي چې ډېر قیمتي یې وزیر دی.

د شطرنج اکثره پیللوبه په پیاده سره کېږي.
&lt;references group=&quot;Chess.comFIDE.com&quot; responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>363c2pjpuin75tfn1q7axc55u9fe8vv</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>