شيخ متي

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>شيخ متي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16139</id>
    <revision>
      <id>364454</id>
      <parentid>364368</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T18:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32246-28</username>
        <id>39676</id>
      </contributor>
      <comment>مالومات</comment>
      <origin>364454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30935" sha1="4qhtjtvbfimbxthyb1tnwiqziyzhp6b" xml:space="preserve">شيخ متي چي خليلي و

لوى څښتن ځني راضي و

دا ستر فیلسوف، عارف او متقي شاعر د پښتنو د [https://ketabona.com/books/%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%90-%D9%88%D9%BE%DB%90%DA%98%D9%86%D8%A6/ غوریاخېلو] له ټبر څخه دی. دی د شیخ عباس زوی او د خرښبون پرهېزګاره لمسی دی. د نوموړي مشهوره کورنۍ د خرښبون تر مړینې وروسته په ارغستان، پښین او پېښور کې خپره شوه.

شیخ متي بابا له دغو سیمو څخه بېرته د کندهار خوا ته راغی او د '''[[ترنک او جلدک ولسوالۍ|ترنک]]''' سیند پر غاړه مېشت شو. نوموړی په ۶۲۳ هجري قمري کال زېږېدلی و او په '''۶۸۸''' هـ کال کې د ۶۵ کلونو په عمر وفات شو. د ده مزار تر اوسه هم د کندهار په شمال ختیځ کې، نږدې ۵۰ میله لرې په یوه غونډۍ کې دی چې د کلات په نوم یادیږي او په «کلات بابا» مشهور دی. نوموړي خپل ژوند د [[ترنک سیند]] پر غاړه، د غونډان په غره او د کلات په حدودو کې تېر کړی دی.

د شیخ متي بابا د ژوند او اثارو په اړه تر اوسه خورا لږه څېړنه شوې ده. هغه څه چې د نوموړي د ژوند او ستر علمي شخصیت په اړه زموږ تر پوهې رسېدلي، یوازې د ولس ترمنځ د هغه پر محبوبیت او یا د ځینو لیکوالانو پر مقدماتي لیکنو ولاړ دي چې ډېر تمرکز یې د هغه پر شخصیت دی. دا چې نوموړي د پېړیو په تېرېدو سره لا هم د خلکو په زړونو کې خپل لوړ مقام ساتلی، دا په خپله د هغه د شخصیت یو داسې پیاوړی اړخ دی چې د لا نورو ژورو علمي څېړنو لپاره لاره هواروي.

د دغې علمي او روحاني کورنۍ په اړه وروستۍ څېړنې خورا نوي او ژور لیدلوري رابرسېره کوي. د '''«اسرار الافغان»'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87|title=}}&lt;/ref&gt; په نوم دا تاریخي اثر، چې شاوخوا څلور سوه کاله وړاندې د حسین ابن صابر ابن خضر له لوري لیکل شوی، د مېرمن پروین ملال او ډاکټر زرین انځور په هڅو او لټون ترلاسه او د استاد حبیب الله رفیع په زیار او څېړنه راټول او وړاندې شوی دی. دغه ارزښتمن اثر د شیخ متي (رح) د کورنۍ او په ځانګړې توګه د نامتو روحاني شخصیت [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 '''شیخ قاسم افغان متي‌'''] [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 '''زي'''] د ژوند، لوړ علمي مقام، روحاني طریقت او په بېلابېلو هېوادونو کې د هغه د سلګونو زرو مریدانو او پیرووانو په اړه مفصل او مستند معلومات وړاندې کوي.

== د شیخ متي بابا ستر روحاني شخصیت ==
شیخ متي بابا د خپل وخت یو [https://www.tolafghan.com/articles/13550 نامتو عارف، مخکښ عالم او د لوړ شخصیت خاوند] و، چې د خلکو په منځ کې یې بې کچې محبوبیت درلود. د نوموړي د ولسي منښت او قدر کچه له دې معلومېږي چې د سیمې خلکو ورته د بابا لوړ لقب ورکړی دی. په پښتني کلتور کې د «بابا» لقب هغو کسانو ته ورکول کېږي چې په علم، عرفان، ملي خدمتونو او ټولنیزو اصلاحاتو کې یې د پام وړ خدمتونه کړي وي او ولس یې په روحاني او ملي مشرۍ زړه پورې باور ولري. د شیخ متي بابا په اړه په پخوانیو تاریخونو او معتبرو کتابونو کې مستند معلومات او ګڼ روایتونه شته، چې د هغه معنوي او ټولنیز لارښود تاییدوي.

د «[[iarchive:20200522_20200522_0355/page/n1/mode/2up|پټې خزانې]]» مؤلف، [[محمد هوتک]]، شیخ متي بابا یو ستر زاهد، د حق عابد او پر خدای مین انسان معرفي کوي. دی نوموړی د دین یو داسې مرشد بولي چې په روحاني ژوند کې یې خورا لوړ مقام درلود. د همدې معنوي کمالاتو له امله، تر ننه د ولس په منځ کې د هغه د شخصیت او کراماتو په اړه ډېر روایتونه ژوندي پاتې دي.

محمود هوتک په خپل اثر کې له افضل الطرائق څخه یو اخلاقي حکایت را اخلي چې د شیخ متي بابا د خاکسارۍ او خدمت څرګندونه کوي. 

په روایت کې راځي:

یوه ورځ شیخ متي پر یوه لاره تېرېده چې لویه ډبره پکې پرته وه او د خلکو لاره یې بنده کړې وه. شیخ چې دا حالت ولید، څو شپې پرله پسې راغی او په یوازې ځان یې هغه درنې ډبرې له لارې لرې کړې. یوه بزګر (دهقان) چې دا ننداره کوله، ورته ویې ویل: ته د خدای دوست او د دومره لوړ مقام خاوند یې، ټول خلک ستا درناوی کوي؛ نو ولې ځان ته دومره زحمت ورکوې او لاره پاکوې؟ 

شیخ متي په ځواب کې ورته وویل: د خلکو خدمت تر هر څه غوره عبادت دی.

'''[[نعمت الله هروي]]''' پخپل اثر '''[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/xxj26E8O2lHHNaNd مخزن افغاني]''' کې د شیخ متي بابا د زهد او تقوا په اړه ليکي چې نوموړي خپل ټول عمر د حق په عبادت او ریاضت کې تېر کړ. د هروي په وینا، شیخ متي بابا په ولس کې دومره زیات محبوبیت او نفوذ درلود چې خلکو به ډلې ډلې د هغه حضور ته مخه کوله ترڅو د مریداینو په لړۍ کې یې شامل شي.

د نوموړي د کراماتو او معنوي شخصیت کیسې د ولس په منځ کې په پراخه کچه خپرې وې، چې همدې چارې هغه د خپل وخت یو له خورا منلو او مشهورو روحاني مشرانو څخه ګرځولی و. 

د ولسي روایاتو له مخې، ویل کېږي چې یوه ورځ د شیخ متي بابا مشر زوی، شیخ محمد زهیر، د خپل پلار په زیارت کې د سختې تندې له امله بې‌حاله شو. په هغه وخت کې پر دغې غونډۍ اوبه نه وې او مریداینو او لیدونکو به اوبه په ډېر زحمت سره له لیرې واټن او د ترنک له سینده راوړلې.

د روایت پر بنسټ، د الله (ج) په امر د مزار تر څنګ له وچې ځمکې یوه شفافه او بهانده چینه راوخوټېده چې تر نن ورځې پورې بهېږي. د دغې چينې یوه ځانګړتیا دا ده چې اوبه یې د ژمي په موسم کې تودې او د اوړي په ګرمۍ کې خورا سړې وي. لـه دغي چينې څخه خلـك د پوستكي ناروغيو لپاره اوبه د درمل په توګه استعمالوي. د زیارت لیدونکي دا چینه د شیخ متي بابا د یو معنوي کرامت په توګه یادوي چې د زایرو ستونزه یې پرې حل کړې وه. 

د کابل پوهنتون د تاریخ استاد او د تاریخي مطالعاتو د مرکز غړي، شاه محمود محمود، پخپلې یوې [https://afghanistanefarda.blogfa.com/post/304 ارزښتناکې څېړنیزې مقالې] کې چې د افغانستان د تمدني او روحاني میراثونو په اړه یې کښلې، د شیخ متي بابا شخصیت داسې څېړلی دی:

&quot;دا به له ګټې خالي نه وي چې دلته د هغه مزار په اړه لنډ معلومات وړاندې کړل شي چې په دغه سیمه کې شتون لري؛ د پښتو ژبې د مشهور فیلسوف او شاعر، شیخ متي علیه الرحمه مزار، چې په '''کلات بابا''' مشهور دی. دا مزار له پېړیو راهیسې د خلکو د پاملرنې او درناوي وړ دی. هغه څه چې خلک یې دغه مزار او مقبرې ته ډېر متوجه کړي دي، د دې سیمې د خلکو پاکه عقیده ده.

همدارنګه د دغه زیارت تر څنګ یو کارېز یا چینه بهېږي. د دغې چینې اوبه سره له دې چې خورا رڼې او سړې دي، خو کله چې د زیارت له ازغلي (پښو) څخه تېرېږي، تودوخه یې بدلون مومي او خپله یخنۍ له لاسه ورکوي. نن سبا د کلات ښاریانو د زیارت په شاوخوا کې کوټې (سقاخانې) ابادې کړې دي او د دغې چینې له اوبو څخه د پاکۍ، اودس او غسل لپاره ګټه اخلي.&quot;

== د شیخ متي بابا کورنۍ او علمي لړۍ ==
د پښتو ژبې تاریخ‌پوهان په دې باور دي چې د شیخ متي بابا کورنۍ پښتني ټولنې ته ستر علمي او روحاني شخصیتونه وړاندې کړي دي. د شیخ متي بابا له وفات وروسته هم د هغه په کورنۍ کې د علم، عرفان، زهد او تقوا لړۍ روانه وه؛ په هره دوره کې له دغې کورنۍ څخه [Https://www.tolafghan.com/articles/13550 لويان، عالمان، عارفان، لیکوالان او شاعران راپورته شوي] چې د خپل وخت د علم او کلتور په وده کې یې اغېزناک رول لوبولی دی.

لکه څنګه چې د پټې خزانې په کتاب کې راغلي، شیخ متي درې وروڼه لرل: لومړی امران، دویم حسن، او درېیم پیر ګرمام. همداراز، هغوی یوه خور هم لرله چې بي بي خاله نومېده. د نعیم متي زي د دیوان په پای کې هم دا روایت تایید شوی دی.

د «توبې» غر چې د قندهار په سویل ختیځ کې پروت دی او اوسمهال د اڅکزي قوم مېشت ځای دی (او په پښتو ژبه ورته کوږک هم وايي)، همدې مشهور خواجه امران ته منسوب دی، چې د شیخ متي ورور و.

خو د حسن په اړه (چې په پټه خزانه کې د شیخ متي له وروڼو څخه شمېرل شوی)، د نعمت الله هروي په قول هغه د ده له زامنو څخه دی. د شیخ بل ورور په پیر ګرمام مشهور دی او خور یې، بي بي خاله، په پښین کې ښخه ده چې مزار یې تر اوسه پورې مشهور دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran|title=Shaikh Imam Al-Din and his Tomb at Palosi Piran}}&lt;/ref&gt;

'''د شیخ متي بابا مشهور اولادونه او لمسيانو څو بیلګې:'''

* د شیخ متي له زامنو څخه '''حسن''' او '''یوسف''' خورا مشهور ول. 
* [https://afghanpedia.com/depot/article/D2/w4LlYCebGWh5IuZx شیخ کټه] یو ستر عارف و چې د اتمې هجري پېړۍ په نیمايي (شاوخوا ۷۵۰ هـ.ق) کې ژوند کاوه. علامه '''عبدالحي حبیبي''' خپله څېړنیزه مقاله، ''«د افغانستان د پښتنو د تاریخ نومورکي مؤرخین»'' کې د دغه ستر علمي شخصیت په اړه داسې لیکي: &quot;دا مدقق مؤرخ او د پښتنو د یوې خورا لویې علمي او ادبي کورنۍ رکن، د '''شیخ یوسف''' زوی او د '''شیخ متی''' لمسی دی. دی د شیخ متی تر مړینې وروسته د هغه پر علمي، ادبي او روحاني مسند کښېناست. شیخ یوسف اوه زامن درلودل، چې په هغوی کې '''شیخ کټه''' خورا مشهور شو. د ده مور '''بي بي مراد بخته''' نومېده چې په خټه زمنده وه.&quot;  '''[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/w4LlYCebGWh5IuZx د شیخ کټه علمي میراث]:''' دغه نامتو عالم د پښتنو د رجالو او مشاهیرو په تاریخ کې یو نفیس کتاب ولیکه چې '''«لرغوني پښتانه»''' نومېده. دا کتاب په پښتو ژبه و او د پښتو ادب په تاریخ کې ځانګړی ځای لري. د «پټې خزانې» مؤلف، '''محمد هوتک'''، په خپل اثر کې ډېر ځله د دغه کتاب یادونه کړې ده. داسې ښکاري چې د پخوانیو شاعرانو او مشاهیرو د پېژندنې په برخه کې د محمد هوتک تر ټولو مهم او یګانه ماخذ همدا د «لرغوني پښتانه» اثر و.
*د شیخ کټه له پښت څخه بل ستر شخصیت '''خواجه محمد زاهد خلیل متي زی''' و، چې د خپل وخت یو نامتو خدای‌پېژندونکی او پېژندل شوی عارف تېر شوی دی.
* د دې علمي او عرفاني کورنۍ بل ځلاند ستوری '''شیخ قدم متي زی''' و. نوموړی د خپل وخت له خورا مشهورو او منلو عارفانو څخه ګڼل کېده چې په معنوي ارشا‌د کې یې ځانګړی مقام درلود. شیخ قدم بالاخره په '''سرهند''' کې وفات شو او د نوموړي سپېڅلی مزار اوس هم په همدې سیمه کې د مینه والو او عقیدتمنو زیارت ځای دی.
* '''بي بي نیکبخته''' د پښتو ادب او عرفان په تاریخ کې یوه خورا منلې او عالمه څېره ده، چې په لسمه هجري پېړۍ کې یې د یوې عارفې مېرمنې په توګه شهرت درلود. د هغې ژوند او اثار نه یوازې د هغې د شخصي تقوا ښکارندویي کوي، بلکې د هغه وخت د علمي او روحاني کورنیو ترمنځ نږدې فکري اړیکې هم په ډاګه کوي. د پېښور پوهنتون د اریکولوژی پخواني استاد، ډاکتر عبدالرحمان په خپله یوه علمي مقاله کې  [https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran لیکي] چې نوموړې د '''«ارشادالفقراء»''' په نامه یو ارزښتمن کتاب په ۹۶۹ هجري شمي کال کې لیکلی و. په دغه اثر کې هغې عرفاني حقایق او اخلاقي نصیحتونه په پښتو نظم بیان کړي دي، چې د متی زي کورنۍ د علمي حوزې د فکري بډاینې یوه غوره نمونه ګڼل کېږي.
همداراز، اغلې '''[[پروين فيض زاده ملال|پروین ملال]]''' په خپله یوه څېړنیزه مقاله کې د '''«[https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 اسرار الافغان]»''' کتاب پر صوفيی او عارفې مېرمنو رڼا اچولې او لیکي:

&quot;په اسرار الافغان کې د ډېرو ښځینه وو ذکر راغلی چې ډېری یې [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 د '''حضرت شیخ متی''' د] [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 کورنۍ غړې دي]؛ لکه: '''بي بي رقیه''' د شیخ قاسم خور، '''بي بي توتیا''' د شیخ قاسم مېرمن، '''بي بي بسۍ، بي بي حاکمه، بي بي مرجانه، بي بي هاجره او بي بي خدیجه.''' دا هغه نومونه دي چې ما د بېلګې په توګه له دغه اثره راخیستي دي.&quot;[[دوتنه:Mausoleum of Kausim Solemance at Chunar Gur - British Library X432 3(23).jpg|بټنوک|د شاه قاسم سلیماني متي زي مقبره، چې په ۱۷۹۷ کال کې د توماس او ویلیم ډینیل لخوا انځور شوې او اوس په برېتانوي کتابتون کې ساتل کېږي، د هند د اترپردیش ایالت په میرزا پور کې د چونار کلا سویل لویدیز ته په نیم میل واټن کې موقعیت لري.]]
* '''[https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 شیخ قاسم]''' (۹۵۶ هـ / ۱۵۴۹ م) د خپلې زمانې مشهور عارف او د '''«[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/92dOfxc4yLlMCwFd تذکرة الاولیای افغان]»''' اثر مؤلف و. د پېښور پوهنتون د اریکولوژی پخواني استاد، ډاکتر عبدالرحمان [https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran لیکي]: &quot;د شیخ پراخ ولسي نفوذ د مغول پاچا، '''جلال الدین اکبر'''، کینه او شک راوپاراوه. اکبر وېرېده چې شیخ به سیاسي ستونزې ورته جوړې کړي، نو ځکه یې هغه له پېښور څخه لاهور ته جلاوطن کړ. خو لاهور د شیخ د فعالیتونو لپاره لا ښه زمینه برابره کړه. په دې جریان کې اکبر مړ شو او د هغه ځای ناستي، '''جهانګیر'''، په ۱۶۰۵-۰۶ز کال کې شیخ سمدستي «چنار ګړ» ته ولېږه او هلته یې په کلا کې بندي کړ. که څه هم مغول پاچا جهانګیر په خپل توزک (تزکِ جهانګیري) کې شېخ قاسم متي‌زی د 'شېخ ابراهیم بابا' په نوم یاد کړی، خو محققین او ځايي اسناد هغه د شاه قاسم سلېماني (متي‌زي) په نوم پېژني. شیخ قاسم په ۱۶۰۷-۰۸ میلادي کال کې په هماغه زندان کې وفات شو او په '''چنار ګړ''' کې خاورو ته وسپارل شو. شیخ قاسم اووه زامن لرل. د تاریخي روایاتو له مخې، لکه څنګه چې یې نیکونو په علمي ډګر کې نوم درلود، د نوموړي ټول زامن د خپل وخت غوره عالمان ول.&quot;

* '''شیخ کبیر متي ‌زي''' چې په «بالا پیر» مشهور و، په عرفان او تقوا کې یې خورا لوړ مقام درلود. نوموړی د اوولسمې پېړۍ یو وتلی صوفي او عارف و چې د هند د اترپردېش په قنوج کې یې ژوند کاوه. د هغه ژوند له معنوي عبادت، عاجزۍ او ژور فکري اغېز څخه ډک و، تر دې چې نفوذ یې ان د مغولي واکمنۍ تر ټولو لوړو چارواکو او حلقو پورې رسېده. شیخ کبیر د مغولي دورې یو له سترو روحاني شخصیتونو څخه و چې په خپلې پوهې او حکمت سره به یې د خپلو مینه والو ترمنځ پېچلې مذهبي شخړې او بحثونه حل کول. د مغولو پادشاهانو، شاه جهان او اورنګزېب، د نوموړي او د هغه د زوی، بل ستر روحاني شخصیت '''شیخ محمد مهدي متي زي''' په ویاړ د معمارۍ شهکار بیلابیل مزارونه جوړ کړ، چې په هند کې د [https://nmma.nic.in/nmma/NAS1/nmma_doc/IAR/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf تاریخي ابداتو په ثبت کې شامل] دی او یو له خورا مهمو تاريخي ځایونو څخه شمېرل کېږي.
* '''شیخ واصل متي‌ زی''' د دې [https://archive.org/stream/b-pashto-adabiyat-tarikh/B_Pashto_Adabiyat_Tarikh_djvu.txt کورنۍ یو بل ستر ولي، عالم او متصوف شخصیت] '''و''' چې په ۱۰۰۷ هجري قمري کال کې زېږېدلی دی. نوموړي پښتنو ته د عرفان، روحاني بیدارۍ او د ظلم په وړاندې د مقاومت فکر ورکړ او د هغوی په منځ کې یې علمي شعور بیدار کړ. شیخ واصل د وحدت‌الوجود غوندې پېچلي فلسفي او عرفاني مسایل په خورا ساده او روانه پښتو ژبه بیان کړل، چې دا کار پښتو ژبې ته له علمي پلوه د سیمې د نورو ژبو (لکه فارسي او عربي) سره د سیالۍ ځواک ورکړ. خوشحال بابا د هغه په اړه وایي:
چې دا لاف وهي د شعر، نن په دا دور دی ډېر خدای دې ناکا چې به حال وایم، د دوی تېر او بېر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/stream/b-pashto-adabiyat-tarikh/B_Pashto_Adabiyat_Tarikh_djvu.txt|title=}}&lt;/ref&gt;

څوک پاوي څوک نیم پاوي دی، قلندر پکې نیم سېر هېڅ مې نه دی واصل هېر، بل دولت فقیر پاوي

زه تېری څو سېره شاهي تېر!
* '''شیخ امام الدین متي زي''' (زوکړه: ۱۰۲۰ هـ) د خپل وخت عالم او لیکوال و چې '''«تاریخ افغان»''' او '''«اولیای افغان»''' یې مشهور اثار دي. د پېښور پوهنتون د اریکولوژی پخواني استاد، ډاکتر عبدالرحمان [https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran لیکي]: &quot;د شیخ د ماشومتوب او لومړني ژوند په اړه ډېر معلومات په لاس کې نشته؛ همداراز د هغه د زده کړو د ځای او یا د هغو استادانو په اړه چې ده ورڅخه ګټه پورته کړې وي، کره معلومات نه تر سترګو کېږي. احتمالاً هغه د خپلې کورنۍ په روحاني او عرفاني فضا کې روزل شوی وي، چې همدې چارې د هغه د ژوند راتلونکی مسیر وټاکه. شیخ د خپلو هغو نیکونو په څېر چې په تقوا او پوهه کې یې نوم درلود، ډېر ژر په پېښور او شاوخوا سیمو کې د یو ستر عالم او عارف په توګه شهرت وموند.&quot;
* '''میا متو صاحب (متي‌زي)''' یو مخکښ رهبر او روحاني شخصیت و، چې په اوولسمه پېړۍ کې (تقریباً تر ۱۶۱۴ میلادي کال وروسته) یې د [https://jalandhar.nic.in/about-district/ هند پنجاب ایالات جالندھر له مشهورو دولسو بستیو (استوګنځیو) څخه یوه مهمه مستحکمه کلا او مېشته، «بستي متو صاحب»، بنسټ کېښود]. د هغه دا اقدام له پېښور درې څخه د پنجاب میدانونو ته د پښتنو د لوېدیځ لوري د پراختیا او کډوالۍ یو تاریخي پړاو بلل کېږي، چې موخه یې د مغولي واکمنۍ پر مهال د پښتني کلتور ساتنه او د خپلې ټولنې لپاره د یوې خوندي سیمې رامنځته کول وو. میا متو صاحب یوازې یو متفکر مشر نه، بلکې د متي‌ زي په کورنۍ پورې د تړاو له امله د خپلې سیمې روحاني او مذهبي لارښود هم ګڼل کېده، چې تر ۳۰۰ کلونو زیات یې د جالندھر په سیمه کې د پښتنو معنوي او ټولنیز نفوذ خوندي وساتلو؛ نن ورځ هم دغه سیمه په هند کې د هغه په نوم یادیږي چې د نوموړي د تاریخي میراث او اغېز ژوندۍ بېلګه ده.
* د دغې علمي کورنۍ بل مشهور مؤلف او شاعر '''نعیم متي زي''' دی چې په '''۱۲۳۰ هـ (۱۸۱۴ م)''' کال وفات شوی او په کندهار کې یې ژوند کاوه.

د دې کورنۍ ځانګړتیا دا ده چې ميراث يې یوازې په نسب پورې تړلی نه دی، بلکې هغه علمي او روحاني پانګه ده چې پېړۍ پېړۍ یې د پښتنو د هویت او عرفان ساتنه کړې ده.

== د شیخ متي بابا عرفاني اشعار او مناجات ==


شیخ متي بابا د پښتنو یو له خورا لویو صوفي شاعرانو او عارفانو څخه دی، چې د غونډان په غره (د کلات په حدودو کې) یې په یوې غار کې د عبادت پر مهال د '''«خداى مينه»''' په نوم یو کتاب لیکلی و. د «پټې خزانې» مؤلف، محمود هوتک، روایت کوي چې دا کتاب د شیخ متي تر مړینې وروسته د هغه پر مزار پروت و او خلکو به په ډېر عقیدت سره لوست.

د شیخ متي بابا ډېری عرفاني اشعار او مناجات په داسې یو سوزناک او مانیز انداز ویل شوي، چې د هغو په اورېدو به د خلکو زړونه ولړزېدل او ژور اغېز به یې پرې کاوه. که څه هم نن سبا د دغه مقتدر صوفي شاعر د اشعارو بشپړه ټولګه زموږ په لاس کې نشته، خو د پټې خزانې مؤلف یوه خورا مشهوره عرفاني منظومه (مناجات) له خپل پلار څخه اورېدلې او په خپل کتاب کې یې خوندي کړې ده.

دلته د دغه مناجات نهم بند ته لنډه کتنه کوو چې په لاندې ډول دی:

ستا په جمال باندي شيدا سوم

لـه خپلي سټي را جلا سوم

په ژړا ژاړم چي بېلتون دى

يمه پردېسى بل مي تون دى

== د شیخ متي بابا عرفاني او فلسفي لیدلوری ==
د شیخ متي بابا د مناجاتو له بندونو څخه د هغه لوړ عرفاني، فکري او فلسفي مقام په څرګند ډول ښکاري. نوموړی په خپل دغه لیدلوري کې کاینات د یوه ابدي حقیقت څرګندوی بولي. د هغه په باور:

که لمر او سپوږمۍ نړۍ روښانه کوي، که په دښتو کې ګلان خاندي، که په پسرلي کې د ځمکې پر مخ د زرغونېدو مېله وي، که په غرونو کې د مینې شپېلۍ غږېږي او که بورا د ګل پر سر له مینې کړېږي؛ دا ټول د هغه '''«ابدي عرفاني جمال»''' بېلابېل مظاهر او نښې دي.

شیخ متي بابا په دې باور دی چې انسان تل د همدغه ازلي ښکلا او جمال په مینه ژوندی پاتې دی. د هغه د فلسفې له مخې، انسان پخپله هم له یوې فیاضې او ښکلې منبع څخه راوتلی (صادر شوی) دی؛ ځکه خو په دې نړۍ کې هم د فطرت پر ښکلا مین دی او تل دا میل ورسره وي چې بېرته خپلې هغې ښکلې مرجع (حقیقي محبوب) ته ور وګرځي.

== د شیخ متي بابا د افکارو ارزونه او ادبي مقام ==
که څه هم د شیخ متي بابا اشعار په ظاهري بڼه ساده او روان برېښي، خو په حقیقت کې خورا ژور مفاهیم پکې نغښتي دي. سره له دې چې نوموړی د پوهې، تصوف او پرهېزګارۍ په لوړو پوړیو کې و، خو بیا هم د حق له دربار څخه د بېلتون شېبې ورته سختې تمامېدې. هغه په دې نړۍ کې خپل ټول زهد او نېک کړه وړه د الله (ج) د رضا په وړاندې ډېر ناڅیزه ګڼل او تل یې پر دې ټینګار کاوه چې د دنیا ژوند موقتي او یوازې آخروي ژوند ابدي او همېشنی دی.

د پورتنیو څېړنو پر بنسټ ویلی شو چې شیخ متي بابا د خپل عصر پر تصوفي علومو بشپړ حاکمیت درلود او په عرفاني برخه کې یې خورا پاخه او پیاوړي افکار وړاندې کړي دي. له همدې امله، نوموړی د پښتو د متصوفو شاعرانو «امام» او مخکښ ګڼل کېږي. د هغه د فکر او سبک اغېزې تر ده پېړۍ وروسته د روښانیانو په اثارو، او د عبدالقادر خان خټک، رحمان بابا او نورو عارفو شاعرانو په کلام کې په څرګند ډول لیدل کېږي.</text>
      <sha1>4qhtjtvbfimbxthyb1tnwiqziyzhp6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364455</id>
      <parentid>364454</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T18:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32246-28</username>
        <id>39676</id>
      </contributor>
      <comment>مالومات</comment>
      <origin>364455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31488" sha1="9njwmdth8h9y2q19egzqd8felsggagp" xml:space="preserve">شيخ متي چي خليلي و

لوى څښتن ځني راضي و

دا ستر فیلسوف، عارف او متقي شاعر د پښتنو د [https://ketabona.com/books/%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%90-%D9%88%D9%BE%DB%90%DA%98%D9%86%D8%A6/ غوریاخېلو] له ټبر څخه دی. دی د شیخ عباس زوی او د خرښبون پرهېزګاره لمسی دی. د نوموړي مشهوره کورنۍ د خرښبون تر مړینې وروسته په ارغستان، پښین او پېښور کې خپره شوه.

شیخ متي بابا له دغو سیمو څخه بېرته د کندهار خوا ته راغی او د '''[[ترنک او جلدک ولسوالۍ|ترنک]]''' سیند پر غاړه مېشت شو. نوموړی په ۶۲۳ هجري قمري کال زېږېدلی و او په '''۶۸۸''' هـ کال کې د ۶۵ کلونو په عمر وفات شو. د ده مزار تر اوسه هم د کندهار په شمال ختیځ کې، نږدې ۵۰ میله لرې په یوه غونډۍ کې دی چې د کلات په نوم یادیږي او په «کلات بابا» مشهور دی. نوموړي خپل ژوند د [[ترنک سیند]] پر غاړه، د غونډان په غره او د کلات په حدودو کې تېر کړی دی.

د شیخ متي بابا د ژوند او اثارو په اړه تر اوسه خورا لږه څېړنه شوې ده. هغه څه چې د نوموړي د ژوند او ستر علمي شخصیت په اړه زموږ تر پوهې رسېدلي، یوازې د ولس ترمنځ د هغه پر محبوبیت او یا د ځینو لیکوالانو پر مقدماتي لیکنو ولاړ دي چې ډېر تمرکز یې د هغه پر شخصیت دی. دا چې نوموړي د پېړیو په تېرېدو سره لا هم د خلکو په زړونو کې خپل لوړ مقام ساتلی، دا په خپله د هغه د شخصیت یو داسې پیاوړی اړخ دی چې د لا نورو ژورو علمي څېړنو لپاره لاره هواروي.

د دغې علمي او روحاني کورنۍ په اړه وروستۍ څېړنې خورا نوي او ژور لیدلوري رابرسېره کوي. د '''«اسرار الافغان»'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87|title=}}&lt;/ref&gt; په نوم دا تاریخي اثر، چې شاوخوا څلور سوه کاله وړاندې د حسین ابن صابر ابن خضر له لوري لیکل شوی، د مېرمن پروین ملال او ډاکټر زرین انځور په هڅو او لټون ترلاسه او د استاد حبیب الله رفیع په زیار او څېړنه راټول او وړاندې شوی دی. دغه ارزښتمن اثر د شیخ متي (رح) د کورنۍ او په ځانګړې توګه د نامتو روحاني شخصیت [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 '''شیخ قاسم افغان متي‌'''] [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 '''زي'''] د ژوند، لوړ علمي مقام، روحاني طریقت او په بېلابېلو هېوادونو کې د هغه د سلګونو زرو مریدانو او پیرووانو په اړه مفصل او مستند معلومات وړاندې کوي.

ترڅنګ، دا کتاب د شیخ متي د کورنۍ د لسګونو ښځینه متصوفینو (عارفانو) په اړه هم بحث کوي، چې دا په پښتني ټولنه کې د عامه تصور برعکس—چې ګواکې یوازې نارینه د علم او تصوف لوړ مقامونه ترلاسه کولای شي—یو لوی بدلون راولي او پیاوړې ثبوت وړاندې کوي چې پښتنو ښځو په دې روحاني او تصوفي کورنۍ کې اساسي او بنسټیز رول درلود.

== د شیخ متي بابا ستر روحاني شخصیت ==
شیخ متي بابا د خپل وخت یو [https://www.tolafghan.com/articles/13550 نامتو عارف، مخکښ عالم او د لوړ شخصیت خاوند] و، چې د خلکو په منځ کې یې بې کچې محبوبیت درلود. د نوموړي د ولسي منښت او قدر کچه له دې معلومېږي چې د سیمې خلکو ورته د بابا لوړ لقب ورکړی دی. په پښتني کلتور کې د «بابا» لقب هغو کسانو ته ورکول کېږي چې په علم، عرفان، ملي خدمتونو او ټولنیزو اصلاحاتو کې یې د پام وړ خدمتونه کړي وي او ولس یې په روحاني او ملي مشرۍ زړه پورې باور ولري. د شیخ متي بابا په اړه په پخوانیو تاریخونو او معتبرو کتابونو کې مستند معلومات او ګڼ روایتونه شته، چې د هغه معنوي او ټولنیز لارښود تاییدوي.

د «[[iarchive:20200522_20200522_0355/page/n1/mode/2up|پټې خزانې]]» مؤلف، [[محمد هوتک]]، شیخ متي بابا یو ستر زاهد، د حق عابد او پر خدای مین انسان معرفي کوي. دی نوموړی د دین یو داسې مرشد بولي چې په روحاني ژوند کې یې خورا لوړ مقام درلود. د همدې معنوي کمالاتو له امله، تر ننه د ولس په منځ کې د هغه د شخصیت او کراماتو په اړه ډېر روایتونه ژوندي پاتې دي.

محمود هوتک په خپل اثر کې له افضل الطرائق څخه یو اخلاقي حکایت را اخلي چې د شیخ متي بابا د خاکسارۍ او خدمت څرګندونه کوي. 

په روایت کې راځي:

یوه ورځ شیخ متي پر یوه لاره تېرېده چې لویه ډبره پکې پرته وه او د خلکو لاره یې بنده کړې وه. شیخ چې دا حالت ولید، څو شپې پرله پسې راغی او په یوازې ځان یې هغه درنې ډبرې له لارې لرې کړې. یوه بزګر (دهقان) چې دا ننداره کوله، ورته ویې ویل: ته د خدای دوست او د دومره لوړ مقام خاوند یې، ټول خلک ستا درناوی کوي؛ نو ولې ځان ته دومره زحمت ورکوې او لاره پاکوې؟ 

شیخ متي په ځواب کې ورته وویل: د خلکو خدمت تر هر څه غوره عبادت دی.

'''[[نعمت الله هروي]]''' پخپل اثر '''[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/xxj26E8O2lHHNaNd مخزن افغاني]''' کې د شیخ متي بابا د زهد او تقوا په اړه ليکي چې نوموړي خپل ټول عمر د حق په عبادت او ریاضت کې تېر کړ. د هروي په وینا، شیخ متي بابا په ولس کې دومره زیات محبوبیت او نفوذ درلود چې خلکو به ډلې ډلې د هغه حضور ته مخه کوله ترڅو د مریداینو په لړۍ کې یې شامل شي.

د نوموړي د کراماتو او معنوي شخصیت کیسې د ولس په منځ کې په پراخه کچه خپرې وې، چې همدې چارې هغه د خپل وخت یو له خورا منلو او مشهورو روحاني مشرانو څخه ګرځولی و. 

د ولسي روایاتو له مخې، ویل کېږي چې یوه ورځ د شیخ متي بابا مشر زوی، شیخ محمد زهیر، د خپل پلار په زیارت کې د سختې تندې له امله بې‌حاله شو. په هغه وخت کې پر دغې غونډۍ اوبه نه وې او مریداینو او لیدونکو به اوبه په ډېر زحمت سره له لیرې واټن او د ترنک له سینده راوړلې.

د روایت پر بنسټ، د الله (ج) په امر د مزار تر څنګ له وچې ځمکې یوه شفافه او بهانده چینه راوخوټېده چې تر نن ورځې پورې بهېږي. د دغې چينې یوه ځانګړتیا دا ده چې اوبه یې د ژمي په موسم کې تودې او د اوړي په ګرمۍ کې خورا سړې وي. لـه دغي چينې څخه خلـك د پوستكي ناروغيو لپاره اوبه د درمل په توګه استعمالوي. د زیارت لیدونکي دا چینه د شیخ متي بابا د یو معنوي کرامت په توګه یادوي چې د زایرو ستونزه یې پرې حل کړې وه. 

د کابل پوهنتون د تاریخ استاد او د تاریخي مطالعاتو د مرکز غړي، شاه محمود محمود، پخپلې یوې [https://afghanistanefarda.blogfa.com/post/304 ارزښتناکې څېړنیزې مقالې] کې چې د افغانستان د تمدني او روحاني میراثونو په اړه یې کښلې، د شیخ متي بابا شخصیت داسې څېړلی دی:

&quot;دا به له ګټې خالي نه وي چې دلته د هغه مزار په اړه لنډ معلومات وړاندې کړل شي چې په دغه سیمه کې شتون لري؛ د پښتو ژبې د مشهور فیلسوف او شاعر، شیخ متي علیه الرحمه مزار، چې په '''کلات بابا''' مشهور دی. دا مزار له پېړیو راهیسې د خلکو د پاملرنې او درناوي وړ دی. هغه څه چې خلک یې دغه مزار او مقبرې ته ډېر متوجه کړي دي، د دې سیمې د خلکو پاکه عقیده ده.

همدارنګه د دغه زیارت تر څنګ یو کارېز یا چینه بهېږي. د دغې چینې اوبه سره له دې چې خورا رڼې او سړې دي، خو کله چې د زیارت له ازغلي (پښو) څخه تېرېږي، تودوخه یې بدلون مومي او خپله یخنۍ له لاسه ورکوي. نن سبا د کلات ښاریانو د زیارت په شاوخوا کې کوټې (سقاخانې) ابادې کړې دي او د دغې چینې له اوبو څخه د پاکۍ، اودس او غسل لپاره ګټه اخلي.&quot;

== د شیخ متي بابا کورنۍ او علمي لړۍ ==
د پښتو ژبې تاریخ‌پوهان په دې باور دي چې د شیخ متي بابا کورنۍ پښتني ټولنې ته ستر علمي او روحاني شخصیتونه وړاندې کړي دي. د شیخ متي بابا له وفات وروسته هم د هغه په کورنۍ کې د علم، عرفان، زهد او تقوا لړۍ روانه وه؛ په هره دوره کې له دغې کورنۍ څخه [Https://www.tolafghan.com/articles/13550 لويان، عالمان، عارفان، لیکوالان او شاعران راپورته شوي] چې د خپل وخت د علم او کلتور په وده کې یې اغېزناک رول لوبولی دی.

لکه څنګه چې د پټې خزانې په کتاب کې راغلي، شیخ متي درې وروڼه لرل: لومړی امران، دویم حسن، او درېیم پیر ګرمام. همداراز، هغوی یوه خور هم لرله چې بي بي خاله نومېده. د نعیم متي زي د دیوان په پای کې هم دا روایت تایید شوی دی.

د «توبې» غر چې د قندهار په سویل ختیځ کې پروت دی او اوسمهال د اڅکزي قوم مېشت ځای دی (او په پښتو ژبه ورته کوږک هم وايي)، همدې مشهور خواجه امران ته منسوب دی، چې د شیخ متي ورور و.

خو د حسن په اړه (چې په پټه خزانه کې د شیخ متي له وروڼو څخه شمېرل شوی)، د نعمت الله هروي په قول هغه د ده له زامنو څخه دی. د شیخ بل ورور په پیر ګرمام مشهور دی او خور یې، بي بي خاله، په پښین کې ښخه ده چې مزار یې تر اوسه پورې مشهور دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran|title=Shaikh Imam Al-Din and his Tomb at Palosi Piran}}&lt;/ref&gt;

'''د شیخ متي بابا مشهور اولادونه او لمسيانو څو بیلګې:'''

* د شیخ متي له زامنو څخه '''حسن''' او '''یوسف''' خورا مشهور ول. 
* [https://afghanpedia.com/depot/article/D2/w4LlYCebGWh5IuZx شیخ کټه] یو ستر عارف و چې د اتمې هجري پېړۍ په نیمايي (شاوخوا ۷۵۰ هـ.ق) کې ژوند کاوه. علامه '''عبدالحي حبیبي''' خپله څېړنیزه مقاله، ''«د افغانستان د پښتنو د تاریخ نومورکي مؤرخین»'' کې د دغه ستر علمي شخصیت په اړه داسې لیکي: &quot;دا مدقق مؤرخ او د پښتنو د یوې خورا لویې علمي او ادبي کورنۍ رکن، د '''شیخ یوسف''' زوی او د '''شیخ متی''' لمسی دی. دی د شیخ متی تر مړینې وروسته د هغه پر علمي، ادبي او روحاني مسند کښېناست. شیخ یوسف اوه زامن درلودل، چې په هغوی کې '''شیخ کټه''' خورا مشهور شو. د ده مور '''بي بي مراد بخته''' نومېده چې په خټه زمنده وه.&quot;  '''[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/w4LlYCebGWh5IuZx د شیخ کټه علمي میراث]:''' دغه نامتو عالم د پښتنو د رجالو او مشاهیرو په تاریخ کې یو نفیس کتاب ولیکه چې '''«لرغوني پښتانه»''' نومېده. دا کتاب په پښتو ژبه و او د پښتو ادب په تاریخ کې ځانګړی ځای لري. د «پټې خزانې» مؤلف، '''محمد هوتک'''، په خپل اثر کې ډېر ځله د دغه کتاب یادونه کړې ده. داسې ښکاري چې د پخوانیو شاعرانو او مشاهیرو د پېژندنې په برخه کې د محمد هوتک تر ټولو مهم او یګانه ماخذ همدا د «لرغوني پښتانه» اثر و.
*د شیخ کټه له پښت څخه بل ستر شخصیت '''خواجه محمد زاهد خلیل متي زی''' و، چې د خپل وخت یو نامتو خدای‌پېژندونکی او پېژندل شوی عارف تېر شوی دی.
* د دې علمي او عرفاني کورنۍ بل ځلاند ستوری '''شیخ قدم متي زی''' و. نوموړی د خپل وخت له خورا مشهورو او منلو عارفانو څخه ګڼل کېده چې په معنوي ارشا‌د کې یې ځانګړی مقام درلود. شیخ قدم بالاخره په '''سرهند''' کې وفات شو او د نوموړي سپېڅلی مزار اوس هم په همدې سیمه کې د مینه والو او عقیدتمنو زیارت ځای دی.
* '''بي بي نیکبخته''' د پښتو ادب او عرفان په تاریخ کې یوه خورا منلې او عالمه څېره ده، چې په لسمه هجري پېړۍ کې یې د یوې عارفې مېرمنې په توګه شهرت درلود. د هغې ژوند او اثار نه یوازې د هغې د شخصي تقوا ښکارندویي کوي، بلکې د هغه وخت د علمي او روحاني کورنیو ترمنځ نږدې فکري اړیکې هم په ډاګه کوي. د پېښور پوهنتون د اریکولوژی پخواني استاد، ډاکتر عبدالرحمان په خپله یوه علمي مقاله کې  [https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran لیکي] چې نوموړې د '''«ارشادالفقراء»''' په نامه یو ارزښتمن کتاب په ۹۶۹ هجري شمي کال کې لیکلی و. په دغه اثر کې هغې عرفاني حقایق او اخلاقي نصیحتونه په پښتو نظم بیان کړي دي، چې د متی زي کورنۍ د علمي حوزې د فکري بډاینې یوه غوره نمونه ګڼل کېږي.
همداراز، اغلې '''[[پروين فيض زاده ملال|پروین ملال]]''' په خپله یوه څېړنیزه مقاله کې د '''«[https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 اسرار الافغان]»''' کتاب پر صوفيی او عارفې مېرمنو رڼا اچولې او لیکي:

&quot;په اسرار الافغان کې د ډېرو ښځینه وو ذکر راغلی چې ډېری یې [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 د '''حضرت شیخ متی''' د] [https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 کورنۍ غړې دي]؛ لکه: '''بي بي رقیه''' د شیخ قاسم خور، '''بي بي توتیا''' د شیخ قاسم مېرمن، '''بي بي بسۍ، بي بي حاکمه، بي بي مرجانه، بي بي هاجره او بي بي خدیجه.''' دا هغه نومونه دي چې ما د بېلګې په توګه له دغه اثره راخیستي دي.&quot;[[دوتنه:Mausoleum of Kausim Solemance at Chunar Gur - British Library X432 3(23).jpg|بټنوک|د شاه قاسم سلیماني متي زي مقبره، چې په ۱۷۹۷ کال کې د توماس او ویلیم ډینیل لخوا انځور شوې او اوس په برېتانوي کتابتون کې ساتل کېږي، د هند د اترپردیش ایالت په میرزا پور کې د چونار کلا سویل لویدیز ته په نیم میل واټن کې موقعیت لري.]]
* '''[https://qamosona.com/j/index.php/all-articles-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/56-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87/11-dummy/281-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%BA%D9%86%D9%87 شیخ قاسم]''' (۹۵۶ هـ / ۱۵۴۹ م) د خپلې زمانې مشهور عارف او د '''«[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/92dOfxc4yLlMCwFd تذکرة الاولیای افغان]»''' اثر مؤلف و. د پېښور پوهنتون د اریکولوژی پخواني استاد، ډاکتر عبدالرحمان [https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran لیکي]: &quot;د شیخ پراخ ولسي نفوذ د مغول پاچا، '''جلال الدین اکبر'''، کینه او شک راوپاراوه. اکبر وېرېده چې شیخ به سیاسي ستونزې ورته جوړې کړي، نو ځکه یې هغه له پېښور څخه لاهور ته جلاوطن کړ. خو لاهور د شیخ د فعالیتونو لپاره لا ښه زمینه برابره کړه. په دې جریان کې اکبر مړ شو او د هغه ځای ناستي، '''جهانګیر'''، په ۱۶۰۵-۰۶ز کال کې شیخ سمدستي «چنار ګړ» ته ولېږه او هلته یې په کلا کې بندي کړ. که څه هم مغول پاچا جهانګیر په خپل توزک (تزکِ جهانګیري) کې شېخ قاسم متي‌زی د 'شېخ ابراهیم بابا' په نوم یاد کړی، خو محققین او ځايي اسناد هغه د شاه قاسم سلېماني (متي‌زي) په نوم پېژني. شیخ قاسم په ۱۶۰۷-۰۸ میلادي کال کې په هماغه زندان کې وفات شو او په '''چنار ګړ''' کې خاورو ته وسپارل شو. شیخ قاسم اووه زامن لرل. د تاریخي روایاتو له مخې، لکه څنګه چې یې نیکونو په علمي ډګر کې نوم درلود، د نوموړي ټول زامن د خپل وخت غوره عالمان ول.&quot;

* '''شیخ کبیر متي ‌زي''' چې په «بالا پیر» مشهور و، په عرفان او تقوا کې یې خورا لوړ مقام درلود. نوموړی د اوولسمې پېړۍ یو وتلی صوفي او عارف و چې د هند د اترپردېش په قنوج کې یې ژوند کاوه. د هغه ژوند له معنوي عبادت، عاجزۍ او ژور فکري اغېز څخه ډک و، تر دې چې نفوذ یې ان د مغولي واکمنۍ تر ټولو لوړو چارواکو او حلقو پورې رسېده. شیخ کبیر د مغولي دورې یو له سترو روحاني شخصیتونو څخه و چې په خپلې پوهې او حکمت سره به یې د خپلو مینه والو ترمنځ پېچلې مذهبي شخړې او بحثونه حل کول. د مغولو پادشاهانو، شاه جهان او اورنګزېب، د نوموړي او د هغه د زوی، بل ستر روحاني شخصیت '''شیخ محمد مهدي متي زي''' په ویاړ د معمارۍ شهکار بیلابیل مزارونه جوړ کړ، چې په هند کې د [https://nmma.nic.in/nmma/NAS1/nmma_doc/IAR/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf تاریخي ابداتو په ثبت کې شامل] دی او یو له خورا مهمو تاريخي ځایونو څخه شمېرل کېږي.
* '''شیخ واصل متي‌ زی''' د دې [https://archive.org/stream/b-pashto-adabiyat-tarikh/B_Pashto_Adabiyat_Tarikh_djvu.txt کورنۍ یو بل ستر ولي، عالم او متصوف شخصیت] '''و''' چې په ۱۰۰۷ هجري قمري کال کې زېږېدلی دی. نوموړي پښتنو ته د عرفان، روحاني بیدارۍ او د ظلم په وړاندې د مقاومت فکر ورکړ او د هغوی په منځ کې یې علمي شعور بیدار کړ. شیخ واصل د وحدت‌الوجود غوندې پېچلي فلسفي او عرفاني مسایل په خورا ساده او روانه پښتو ژبه بیان کړل، چې دا کار پښتو ژبې ته له علمي پلوه د سیمې د نورو ژبو (لکه فارسي او عربي) سره د سیالۍ ځواک ورکړ. خوشحال بابا د هغه په اړه وایي:
چې دا لاف وهي د شعر، نن په دا دور دی ډېر خدای دې ناکا چې به حال وایم، د دوی تېر او بېر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/stream/b-pashto-adabiyat-tarikh/B_Pashto_Adabiyat_Tarikh_djvu.txt|title=}}&lt;/ref&gt;

څوک پاوي څوک نیم پاوي دی، قلندر پکې نیم سېر هېڅ مې نه دی واصل هېر، بل دولت فقیر پاوي

زه تېری څو سېره شاهي تېر!
* '''شیخ امام الدین متي زي''' (زوکړه: ۱۰۲۰ هـ) د خپل وخت عالم او لیکوال و چې '''«تاریخ افغان»''' او '''«اولیای افغان»''' یې مشهور اثار دي. د پېښور پوهنتون د اریکولوژی پخواني استاد، ډاکتر عبدالرحمان [https://www.academia.edu/39122237/Shaikh_Imam_Al_Din_and_his_Tomb_at_Palosi_Piran لیکي]: &quot;د شیخ د ماشومتوب او لومړني ژوند په اړه ډېر معلومات په لاس کې نشته؛ همداراز د هغه د زده کړو د ځای او یا د هغو استادانو په اړه چې ده ورڅخه ګټه پورته کړې وي، کره معلومات نه تر سترګو کېږي. احتمالاً هغه د خپلې کورنۍ په روحاني او عرفاني فضا کې روزل شوی وي، چې همدې چارې د هغه د ژوند راتلونکی مسیر وټاکه. شیخ د خپلو هغو نیکونو په څېر چې په تقوا او پوهه کې یې نوم درلود، ډېر ژر په پېښور او شاوخوا سیمو کې د یو ستر عالم او عارف په توګه شهرت وموند.&quot;
* '''میا متو صاحب (متي‌زي)''' یو مخکښ رهبر او روحاني شخصیت و، چې په اوولسمه پېړۍ کې (تقریباً تر ۱۶۱۴ میلادي کال وروسته) یې د [https://jalandhar.nic.in/about-district/ هند پنجاب ایالات جالندھر له مشهورو دولسو بستیو (استوګنځیو) څخه یوه مهمه مستحکمه کلا او مېشته، «بستي متو صاحب»، بنسټ کېښود]. د هغه دا اقدام له پېښور درې څخه د پنجاب میدانونو ته د پښتنو د لوېدیځ لوري د پراختیا او کډوالۍ یو تاریخي پړاو بلل کېږي، چې موخه یې د مغولي واکمنۍ پر مهال د پښتني کلتور ساتنه او د خپلې ټولنې لپاره د یوې خوندي سیمې رامنځته کول وو. میا متو صاحب یوازې یو متفکر مشر نه، بلکې د متي‌ زي په کورنۍ پورې د تړاو له امله د خپلې سیمې روحاني او مذهبي لارښود هم ګڼل کېده، چې تر ۳۰۰ کلونو زیات یې د جالندھر په سیمه کې د پښتنو معنوي او ټولنیز نفوذ خوندي وساتلو؛ نن ورځ هم دغه سیمه په هند کې د هغه په نوم یادیږي چې د نوموړي د تاریخي میراث او اغېز ژوندۍ بېلګه ده.
* د دغې علمي کورنۍ بل مشهور مؤلف او شاعر '''نعیم متي زي''' دی چې په '''۱۲۳۰ هـ (۱۸۱۴ م)''' کال وفات شوی او په کندهار کې یې ژوند کاوه.

د دې کورنۍ ځانګړتیا دا ده چې ميراث يې یوازې په نسب پورې تړلی نه دی، بلکې هغه علمي او روحاني پانګه ده چې پېړۍ پېړۍ یې د پښتنو د هویت او عرفان ساتنه کړې ده.

== د شیخ متي بابا عرفاني اشعار او مناجات ==


شیخ متي بابا د پښتنو یو له خورا لویو صوفي شاعرانو او عارفانو څخه دی، چې د غونډان په غره (د کلات په حدودو کې) یې په یوې غار کې د عبادت پر مهال د '''«خداى مينه»''' په نوم یو کتاب لیکلی و. د «پټې خزانې» مؤلف، محمود هوتک، روایت کوي چې دا کتاب د شیخ متي تر مړینې وروسته د هغه پر مزار پروت و او خلکو به په ډېر عقیدت سره لوست.

د شیخ متي بابا ډېری عرفاني اشعار او مناجات په داسې یو سوزناک او مانیز انداز ویل شوي، چې د هغو په اورېدو به د خلکو زړونه ولړزېدل او ژور اغېز به یې پرې کاوه. که څه هم نن سبا د دغه مقتدر صوفي شاعر د اشعارو بشپړه ټولګه زموږ په لاس کې نشته، خو د پټې خزانې مؤلف یوه خورا مشهوره عرفاني منظومه (مناجات) له خپل پلار څخه اورېدلې او په خپل کتاب کې یې خوندي کړې ده.

دلته د دغه مناجات نهم بند ته لنډه کتنه کوو چې په لاندې ډول دی:

ستا په جمال باندي شيدا سوم

لـه خپلي سټي را جلا سوم

په ژړا ژاړم چي بېلتون دى

يمه پردېسى بل مي تون دى

== د شیخ متي بابا عرفاني او فلسفي لیدلوری ==
د شیخ متي بابا د مناجاتو له بندونو څخه د هغه لوړ عرفاني، فکري او فلسفي مقام په څرګند ډول ښکاري. نوموړی په خپل دغه لیدلوري کې کاینات د یوه ابدي حقیقت څرګندوی بولي. د هغه په باور:

که لمر او سپوږمۍ نړۍ روښانه کوي، که په دښتو کې ګلان خاندي، که په پسرلي کې د ځمکې پر مخ د زرغونېدو مېله وي، که په غرونو کې د مینې شپېلۍ غږېږي او که بورا د ګل پر سر له مینې کړېږي؛ دا ټول د هغه '''«ابدي عرفاني جمال»''' بېلابېل مظاهر او نښې دي.

شیخ متي بابا په دې باور دی چې انسان تل د همدغه ازلي ښکلا او جمال په مینه ژوندی پاتې دی. د هغه د فلسفې له مخې، انسان پخپله هم له یوې فیاضې او ښکلې منبع څخه راوتلی (صادر شوی) دی؛ ځکه خو په دې نړۍ کې هم د فطرت پر ښکلا مین دی او تل دا میل ورسره وي چې بېرته خپلې هغې ښکلې مرجع (حقیقي محبوب) ته ور وګرځي.

== د شیخ متي بابا د افکارو ارزونه او ادبي مقام ==
که څه هم د شیخ متي بابا اشعار په ظاهري بڼه ساده او روان برېښي، خو په حقیقت کې خورا ژور مفاهیم پکې نغښتي دي. سره له دې چې نوموړی د پوهې، تصوف او پرهېزګارۍ په لوړو پوړیو کې و، خو بیا هم د حق له دربار څخه د بېلتون شېبې ورته سختې تمامېدې. هغه په دې نړۍ کې خپل ټول زهد او نېک کړه وړه د الله (ج) د رضا په وړاندې ډېر ناڅیزه ګڼل او تل یې پر دې ټینګار کاوه چې د دنیا ژوند موقتي او یوازې آخروي ژوند ابدي او همېشنی دی.

د پورتنیو څېړنو پر بنسټ ویلی شو چې شیخ متي بابا د خپل عصر پر تصوفي علومو بشپړ حاکمیت درلود او په عرفاني برخه کې یې خورا پاخه او پیاوړي افکار وړاندې کړي دي. له همدې امله، نوموړی د پښتو د متصوفو شاعرانو «امام» او مخکښ ګڼل کېږي. د هغه د فکر او سبک اغېزې تر ده پېړۍ وروسته د روښانیانو په اثارو، او د عبدالقادر خان خټک، رحمان بابا او نورو عارفو شاعرانو په کلام کې په څرګند ډول لیدل کېږي.</text>
      <sha1>9njwmdth8h9y2q19egzqd8felsggagp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مېډياويکي:Gadget-dropdown-menus-vector.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>40178</id>
    <revision>
      <id>364437</id>
      <parentid>364436</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>364437</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="26979" sha1="1merf07fftbtiimbmih7aj7dwlwq4bi" xml:space="preserve">ا/*********************************************************************
**                ***WARNING: GLOBAL GADGET FILE***                 **

( function( ) {
	var api = new mw.Api(),
		namespaceNumber = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ), canonicalSpecialPageName = mw.config.get( 'wgCanonicalSpecialPageName' ),
		isPageProtected = ( !!mw.config.get( 'wgRestrictionEdit' ) &amp;&amp; mw.config.get( 'wgRestrictionEdit' ).length ) ||
			( !!mw.config.get( 'wgRestrictionCreate' ) &amp;&amp; mw.config.get( 'wgRestrictionCreate' ).length ),
		serverName = mw.config.get( 'wgServerName' ), siteName = mw.config.get( 'wgSiteName' ),
		userGroups = mw.config.get( 'wgUserGroups' ),
		contentLanguage = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ), noticeProject = mw.config.get( 'wgNoticeProject' ),
		articleId = mw.config.get( 'wgArticleId' ), mwDBname = mw.config.get( 'wgDBname' ),
		pageName = mw.config.get( 'wgPageName' ), userName = mw.config.get( 'wgRelevantUserName' ) || '',
		isUserSpace, metaUserGroups, userPermissions, currentDate = new Date();
	var escapedPageName = pageName.replace( /[!'&quot;()*]/g, escape ),
		encodedPageName = encodeURIComponent( pageName ),
		escapedUserName = userName.replace( /[?!'()*]/g, escape ),
		encodedUserName = encodeURIComponent( userName );

	$( '#ca-protect,#ca-unprotect,#ca-delete,#ca-undelete' ).remove();
	if ( mwDBname !== 'commonswiki' ) $( '#ca-move' ).remove();

	var userMenuList = {
		'کارن' : {
			'د کارن پېښلیک' : {
				'ټول يادښتونه' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName } )
				},
				'د بنديز لگولو يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'block' } ),
					permissions : [ 'block' ]
				},
				'د کارن واک بدلول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'delete' } ),
					permissions : [ 'delete' ]
				},
				'د ورانکارۍ چاڼگر' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:AbuseLog', { wpSearchUser: userName } )
				},
				'پیغام لېږل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'massmessage' } ),
					permissions : [ 'massmessage' ]
				},
				'د کارن لېږد يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'move' } ),
					permissions : [ 'move' ]
				},
				'باثباته اوڼنې' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'stable' } ),
					permissions : [ 'stablesettings' ]
				},
				'د ژغورنې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'protect' } ),
					permissions : [ 'protect' ]
				},
				'د بیاکتنې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'review' } ),
					permissions : [ 'review' ]
				},
				'د مننې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'thanks' } ),
					groups : [ 'user' ]
				},
				'د رسنۍ راپورته‌کولو يادښت ' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'upload' } ),
					permissions : [ 'upload' ]
				},
				'د کارن جوړېدو يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'newusers' } ),
					groups : [ 'user' ] // any user can create new accounts at [[Special:CreateAccount]]
				},
				'واک ورکول/ځنې اخیستل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'rights' } ),
					addRemoveGroups : true
				}
			},
			'RfXs' : {
				'RfAs' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Requests_for_adminship/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Adminship'
				},
				'RfBs' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Requests_for_bureaucratship/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Bureaucratship'
				},
				'RfArb' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Arbitration/Requests/Case/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Arbitration'
				},
				'RfC' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Requests_for_comment/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Comment'
				},
				'RfCU' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Requests_for_checkuser/Case/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Request for Checkuser'
				},
				'CCI' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Contributor_copyright_investigations/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Contributor copyright investigations'
				},
				'SPI' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Sockpuppet_investigations/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Sockpuppet investigations (as the sockmaster)'
				}
			},
			'بنديز' : {
				'پر کارن بنديز لگول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Block/' + userName ),
					userPermissions : 'block',
					blocked : false
				},
				'نړیوال بندیز' : {
					url : '//meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalBlock/' + userName,
					userPermissions : 'globalblock',
					ipOnly : true
				},
				'بندیز بدلول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Block/' + userName ),
					userPermissions : 'block',
					blocked : true
				},
				'مرکزي تایید' : {
					url : '//meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/' + userName,
					userPermissions : 'centralauth-lock'
				},
				'بندیز لرې‌کول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Unblock/' + userName ),
					blocked : true,
					userPermissions : 'block'
				},
				'بنديز کتل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:BlockList', { wpTarget: userName } ),
					blocked : true,
					style : 'color:#EE1111'
				},
				'د بنديز پېښليک کتل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: userName, type: 'block' } )
				}
			},
			'گڼون کتل' : {
			' حساب کتل – Supercount' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/supercount/index.php?project=' + serverName + '&amp;user=' + encodedUserName,
					title : 'Cyberpower678s User Analysis Tool'
				},
				'حساب کتاب – WikiChecker' : {
					url : 'http://' + contentLanguage + '.wikichecker.com/user/?l=all&amp;t=' + encodedUserName,
					databaseRestrict : [ 'enwiki', 'jawiki', 'frwiki', 'ruwiki' ],
				},
				'حساب کتاب – XTools' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=' + encodedUserName + '&amp;project=' + serverName
				},
				'د کارن لیکنې' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=' + encodedUserName + '&amp;project='+ serverName + '&amp;namespace=all&amp;redirects=noredirects',
					groups : ['user']
				},
				'خپلکاره‌بنديزونه' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/autoblock/?user=' + encodedUserName + '&amp;project=' + serverName
				},
				'BLP edits' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/musikanimal/blp_edits?username=' + encodedUserName + '&amp;contribs=on',
					databaseRestrict : [ 'enwiki' ]
				},
				'سمون لنډيز کارول' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/editsummary/index.php?lang=en&amp;wiki=' + siteName + '&amp;name=' + encodedUserName
				},
				'سمون لنډيز پلټل' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/sigma/summary.py?name=' + encodedUserName
				},
				'ټوليزې ونډې' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/guc/?user=' + encodedUserName + '&amp;blocks=true'
				},
				'ناخپلکاره ترسره شوي سمونونه' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/musikanimal/nonautomated_edits?username=' + encodedUserName + '&amp;namespace=0&amp;contribs=on&amp;tools=on',
					databaseRestrict : [ 'enwiki' ]
				},
				'جوړ کړي مخونه' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=' + encodedUserName + '&amp;project='+ serverName + '&amp;namespace=all'
				},
				'SUL' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:CentralAuth/' + userName ),
					groups : [ 'user' ]
				}
			},
			'IP lookup' : {
				'WHOIS' : {
					url : 'http://whois.domaintools.com/' + escapedUserName,
					ipOnly : true
				},
				'rDNS' : {
					url : 'https://www.robtex.com/ip/' + escapedUserName + '.html',
					ipOnly : true
				},
				'Traceroute' : {
					url : 'http://www.domaintools.com/research/traceroute/?query=' + escapedUserName,
					ipOnly : true
				},
				'Geolocate' : {
					url : 'http://whatismyipaddress.com/ip/' + escapedUserName,
					ipOnly : true
				}
			},
			'رښتې بدلول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:UserRights', { user: 'User:' + userName } ),
				groups : [ 'user' ],
				userAddRemoveGroups : true
			},
			'کره‌کتونکی' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:CheckUser/' + userName ),
				userPermissions : [ 'checkuser' ]
			},
			'ونډې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Contributions/' + userName )
			},
			'ړنگې‌شوې ونډې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:DeletedContributions/' + userName ),
				userPermissions : [ 'deletedhistory', 'deletedtext' ]
			},
			'ځپل‌شوې ونډې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Log/suppress', { offender: userName } ),
				userPermissions : [ 'oversight' ]
			},
			'کارن ته برېښليک لېږل' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:EmailUser/' + userName ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'راپورته‌کېدنې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:ListFiles', { user: userName, ilshowall: '1' } ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'کارن ډلې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:ListUsers', { limit: 1, username: userName } ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'کارن رښتو بدلونونه' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { user: '' , page: 'User:' + userName, type: 'rights' } ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'ترلاسه‌کړې مننې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { user: '' , page: 'User:' + userName, type: 'thanks' } ),
				groups : [ 'user' ]
			}
		}
	};

	var pageMenuList = {
		'کارپاڼه' : {
			'Page logs' : {
				'ټول يادښتونه' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName } )
				},
				'د ړنگېدو يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'delete' } )
				},
				'د لېږد يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'move' } )
				},
				'نه ترسره شوي بدلونونه' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'stable' } )
				},
				'ژغورنې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'protect' } )
				}
			},
			'شمېرې' : {
				'شمېرې – WikiChecker' : {
					url : 'http://' + contentLanguage + '.wikichecker.com/article/?a=' + encodedPageName,
					databaseRestrict : [ 'enwiki', 'jawiki', 'frwiki', 'ruwiki' ],
					pageExists : true
				},
				'شمېرې – XTools' : {
				  url : '//tools.wmflabs.org/xtools-articleinfo/?article=' + escapedPageName + '&amp;project=' + serverName,
				  pageExists : true
				},
				'شمېرې – WikiHistory' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/wikihistory/wh.php?page_title=' + escapedPageName,
					namespaceRestrict : [ 0 ],
					pageExists : true
				},
				'شمېرې – &amp;#931;' : {
					url : 'https://tools.wmflabs.org/sigma/articleinfo.py?page=' + encodedPageName + '&amp;server=' + mwDBname,
					pageExists : true
				},
				'ساده شمېرې' : {
					url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'info' } ),
					pageExists : true
				},
				'د سموونکي پلټون' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/sigma/usersearch.py?page=' + encodedPageName + '&amp;server=' + mwDBname,
					pageExists : true
				},
				'د حساب کتاب تاریخ وپلټئ' : {
					url : 'http://wikipedia.ramselehof.de/wikiblame.php?lang=' + contentLanguage + '&amp;project=' + noticeProject + '&amp;article=' + encodedPageName,
					pageExists : true
				},
				'د گڼه‌گوڼې راپور' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/pageviews?project=' + serverName + '&amp;pages=' + encodedPageName,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'استثناوې' : {
					url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/' + encodedPageName + '&amp;hidelinks=1&amp;hideredirs=1',
					namespaceRestrict : [2, 4, 5, 10, 11, 12, 13, 100, 101]
				}
			},
			'مرستندویه آلې' : {
				'بهرنی فعالیت وګورئ' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/cgi-bin/webchecklinks.py?page=' + encodedPageName + '&amp;lang=' + contentLanguage,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'بدلون وګورئ' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/cgi-bin/rdcheck.py?page=' + encodedPageName + '&amp;lang=' + contentLanguage,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'د کاپي حق وګورئ' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/copyvios?lang='+  contentLanguage + '&amp;project=' + noticeProject + '&amp;title=' + encodedPageName + '&amp;oldid=&amp;action=search&amp;use_engine=1&amp;use_links=1',
					pageExists : true,
					title : 'Queries search engine for copyright violations. Could take a while, so be patient.'
				},
				'Disambiguate links' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/cgi-bin/dablinks.py?page=' + encodedPageName + '&amp;lang=' + contentLanguage,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'Expand bare references' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/refill/result.php?page=' + encodedPageName + '&amp;defaults=y&amp;wiki=' + contentLanguage,
					pageExists: true,
					namespaceRestrict : [ 0, 2, 118 ]
				},
				'Peer reviewer' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/view/Peer_reviewer#page:' + encodedPageName,
					pageExists : true,
					databaseRestrict : [ 'enwiki' ],
					namespaceRestrict : [ 0, 2, 118 ]
				},
				'رانغاړنو شمېر' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/templatecount/index.php?lang=' + contentLanguage + '&amp;name=' + encodedPageName + '&amp;namespace=' + namespaceNumber,
					namespaceRestrict : [2, 4, 5, 10, 11, 12, 13, 100, 101],
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				}
			},
			'XfDs' : {
				url : 'javascrit:void(0)'
			},
			'د واحد/يوون بدلول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:ChangeContentModel/' + pageName ),
				userPermissions : [ 'editcontentmodel' ],
				pageExists : true,
				namespaceRestrict : [ 2, 4, 8, 100, 108, 828 ]
			},
			'ژغورنه بدلول' : {
				url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'protect' } ),
				userPermissions : [ 'protect', 'stablesettings' ],
				isProtected : true
			},
			'مخ ړنگول' : {
				url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=' + encodedPageName + '&amp;action=delete' + ( $( '#delete-reason' ).text() ? '&amp;wpReason=' + $( '#delete-reason' ).text() : ''),
				userPermissions : [ 'delete' ],
				pageExists : true
			},
			'پېژندگلوي بدلول' : {
				url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=' + encodedPageName + '&amp;action=edit&amp;section=0',
				namespaceRestrict : [ 0, 1, 2, 3, 4, 5, 118 ],
				pageExists : true
			},
			'بل توپیر' : {
				url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'view', diff: mw.config.get( 'wgCurRevisionId' ) } ),
				pageExists : true
			},
			'اخږل' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:MergeHistory', { target: pageName } ),
				userPermissions : [ 'mergehistory' ],
				pageExists : true
			},
			'لېږدول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:MovePage/' + pageName ),
				userPermissions : [ 'move' ],
				pageExists : true
			},
			'ژغورل' : {
				url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=' + encodedPageName + '&amp;action=protect',
				userPermissions : [ 'protect', 'stablesettings' ]
			},
			'هم‌مهالول' : {
				url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'purge', forcelinkupdate: true } ),
				pageExists : true
			},
			'څېرمه مخونه' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/' + pageName + '/' ),
			},
			'ناړنگول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Undelete/' + pageName ),
				userPermissions : [ 'undelete' ],
				pageDeleted : true
			}
		}
	};

	var dependencies = [];

	if ( !$.jStorage ) dependencies.push( 'jquery.jStorage' );

	// initialize script
	mw.loader.using( dependencies, function() {
		var menus = [];

		if ( namespaceNumber === 2 || namespaceNumber === 3 || canonicalSpecialPageName === 'Contributions' || !!mw.util.getParamValue(&quot;user&quot;) ) {
			isUserSpace = true;
			menus.push( userMenuList );
		}
		if ( namespaceNumber &gt;= 0 ) menus.push( pageMenuList );

		init( menus, function(data) {
			completePageLinks();
			if ( isUserSpace ) completeUserLinks(data[0].query);
		} );
	} );

	// custom callback functions for these menus

	function completePageLinks() {
		$( '#c2-page-xfds' ).hide();

		if ( mwDBname === 'enwiki' ) {
			apiGet( {
				titles: 'Wikipedia:Articles for deletion/' + pageName + '|Wikipedia:Miscellany for deletion/' + pageName,
				prop: 'info'
			} ).done( function( data ) {
				for ( var i in data.query.pages ) {
					if ( i &gt; -1 ) {
						if ( data.query.pages[i].title.split( '/' )[0] === 'Wikipedia:Miscellany for deletion' ) {
							$( '#c2-page-xfds' ).show().find( 'a' ).text( 'MfDs' ).prop( 'href',
								mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/' + pageName )
							);
						} else if ( data.query.pages[i].title.split( '/' )[0] === 'Wikipedia:Articles for deletion' ) {
							$( '#c2-page-xfds' ).show().find( 'a' ).text( 'AfDs' ).prop( 'href',
								mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Articles_for_deletion/' + pageName )
							);
						}
						break;
					}
				}
			} );

			if ( mw.user.options.get( 'gadget-edittop' ) === '1' ) {
				$( '#c2-page-edit_intro' ).remove();
			}
		}

		$( '#p-views ul' ).on( 'beforeTabCollapse', function() {
			if ( $( '#ca-history' ).hasClass( 'collapsible' ) ) {
				$( '#p-page2' ).find( 'ul' ).append( $( '#ca-history' ).detach() );
			}
		} );
	}

	function completeUserLinks( query ) {
		apiGet( {
			list : 'logevents',
			letype : 'block',
			letitle : 'User:' + userName,
			lelimit : 1
		} ).done( function( data ) {
			if ( data.query.logevents.length === 0) {
				$( '#c2-user-blocks-view_block_log' ).remove();
			}
			if ( $( '#c2-user-blocks' ).find( 'li' ).length === 0 ) {
				$( '#c2-user-blocks' ).remove();
			}
		} );

		var rfxs = {
			'Wikipedia:Requests for adminship' : 'rfas',
			'Wikipedia:Requests for bureaucratship' : 'rfbs',
			'Wikipedia:Arbitration/Requests/Case' : 'rfarb',
			'Wikipedia:Requests for comment' : 'rfc',
			'Wikipedia:Requests for checkuser/Case' : 'rfcu',
			'Wikipedia:Contributor copyright investigations' : 'cci',
			'Wikipedia:Sockpuppet investigations' : 'spi'
		};

		$( '#c2-user-rfxs' ).hide();
		if ( mwDBname === 'enwiki' ) {
			apiGet( {
				titles : $.map( Object.keys( rfxs ), function( rfx, i ) {
						return rfx + '/' + userName;
					} ).join( '|' ),
				prop: 'info'
			} ).done( function( data ) {
				var pages = data.query.pages;
				for ( var id in pages ) {
					if ( id &gt; 0 ) {
						$( '#c2-user-rfxs' ).show();
						var key = pages[id].title.replace( '/' + userName, '' );
						$( '#c2-user-rfxs-' + rfxs[key] ).find( 'a' ).show();
					}
				}
			} );
		}
	}


	// everything below is internal functions – should not need to be modified for any customization

	function addListeners() {
		$( '.c2-hover-menu' ).each( function() {
			$( this ).hover( function() {
				$el = $( this ).find( '.submenu' );
				$el.css( {
					right : $( this ).outerWidth(),
					top : '-1px',
					'border-top-width' : 1
				} );
				$el.show();
			}, function() {
				$( this ).find( '.submenu' ).hide();
			} );
		} );
	}

	function apiGet( params ) {
		return api.get(
			$.extend( params, {
				action: 'query'
			} )
		);
	}

	function canAddRemoveGroups( groups, permissions ) {
		if ( permissions &amp;&amp; permissions.indexOf( 'userrights' ) &gt;= 0 ) return true;
		var ret = false;
		for ( var i=0; i&lt;groups.length; i++ ) {
			if ( metaUserGroups[groups[i]] &amp;&amp; metaUserGroups[groups[i]].addRemoveGroups ) {
				ret = true;
				break;
			} else {
				// clear cache and fallback to false
				$.jStorage.deleteKey( 'metaUserGroups' );
				ret = false;
			}
		}
		return ret;
	}

	// scope is an array, returns true if all elements in 'array' exist in scope
	function containsArray( array, index, last ) {
		if ( !index ) {
			index = 0;
			last = 0;
			this.sort();
			array.sort();
		}
		return index === array.length
			|| ( last = this.indexOf( array[index], last ) ) &gt; -1
			&amp;&amp; containsArray.call( this, array, ++index, ++last );
	}

	function generateMenuContent( tabName, menuList, userData, userPermissions ) {
		var html = '';
		$.each( menuList, function( name, action ) {
			if ( action ) {
				var newHtml = '';
				if ( !action.url ) {
					newHtml += '&lt;li style=&quot;position: relative;&quot; id=&quot;' + linkId( tabName, name ) + '&quot; class=&quot;c2-hover-menu&quot;&gt;' +
								'&lt;a style=&quot;font-weight: bold&quot;&gt;' + name + '&amp;hellip;&lt;/a&gt;' +
									'&lt;div class=&quot;submenu menu&quot; style=&quot;display: none; position: absolute;&quot;&gt;&lt;ul&gt;';

					$.each( action, function( k, v ) {
						newHtml += linkHtml( tabName, k, v, name, userData, userPermissions );
					} );
					newHtml += '&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;';
					if ( $( newHtml ).last().find( '.submenu li' ).length === 0 ) {
						newHtml = '';
					}
				} else {
					newHtml += linkHtml( tabName, name, action, null, userData, userPermissions );
				}
				html += newHtml;
			}
		} );
		return html;
	}

	function hasConditional( permitted, given ) {
		permitted = $.makeArray( permitted );
		given = $.makeArray( given );
		if ( !permitted.length ) {
			return true;
		} else if ( !given.length ) {
			return false;
		} else {
			var valid = false;
			for ( var i=0; i&lt;given.length; i++ ) {
				if ( $.inArray( given[i], permitted ) &gt;= 0 ) {
					valid = true;
					break;
				}
			}
			return valid;
		}
	}

	function linkId( tabName, name, parent ) {
		return 'c2-' + sanitize( tabName.toLowerCase() ) + '-' + ( parent ? sanitize( parent ) + '-' : '') + sanitize( name );
	}

	function linkHtml( tabName, name, action, parent, userData, userPermissions ) {
		var validations =
			/* namespace          */ ( hasConditional( action.namespaceRestrict, namespaceNumber ) || !hasConditional( action.namespaceExclude, namespaceNumber ) ) &amp;&amp;
			/* existence          */ ( ( action.pageExists &amp;&amp; articleId &gt; 0 ) || ( !action.pageExists ) ) &amp;&amp;
			/* deleted            */ ( action.pageDeleted ? articleId === 0 &amp;&amp; mw.config.get( 'wgIsArticle' ) === false : true ) &amp;&amp;
			/* protected          */ ( action.isProtected ? isPageProtected : true ) &amp;&amp;
			/* database           */ hasConditional( action.databaseRestrict, mwDBname ) &amp;&amp;
			/* notice project     */ hasConditional( action.noticeProjectRestrict, noticeProject ) &amp;&amp;
			/* user's user groups */ hasConditional( action.userGroups, userGroups ) &amp;&amp;
			/* user's permissions */ hasConditional( action.userPermissions, userPermissions ) &amp;&amp;
			/* can change groups  */ ( action.userAddRemoveGroups ? canAddRemoveGroups( userGroups, userPermissions ) : true );

		if ( isUserSpace ) {
			// FIXME: find something better than userData.invalid === '' for checking if IP
			validations &amp;=
				/* their user groups  */ hasConditional( action.groups, userData.groups ) &amp;&amp;
				/* their permissions  */ hasConditional( action.permissions, userData.rights ) &amp;&amp;
				/* they're blocked    */ ( action.blocked !== undefined ? !!userData.blockid === action.blocked : true ) &amp;&amp;
				/* can change groups  */ ( action.addRemoveGroups ? canAddRemoveGroups( userData.groups, userData.rights ) : true ) &amp;&amp;
				/* IP                 */ ( action.ipOnly ? userData.invalid === '' : true );
		}

		if ( !!validations ) {
			return '&lt;li id=' + linkId( tabName, name, parent ) + '&gt;&lt;a href=&quot;' + action.url + '&quot; title=&quot;' + ( action.title || '' ) + '&quot; ' + ( action.style ? 'style=&quot;' + action.style + '&quot;' : '' ) + '&gt;' + name + '&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;';
		} else {
			return '';
		}
	}

	function sanitize( name ) {
		return name.toLowerCase().replace( / /g, '_' );
	}

	function init( menus, fn ) {
		var promises = new Array(3),
				cacheDate = $.jStorage.get( 'mmCacheDate' ),
				expired = cacheDate &lt; currentDate;

		if( isUserSpace ) {
			promises[0] = apiGet( {
				list : 'users|blocks',
				ususers : userName,
				bkusers : userName,
				usprop : 'blockinfo|groups|rights',
				bkprop : 'id'
			} );
		}

		if ( expired || !( userPermissions = $.jStorage.get( 'mmUserRights' ) ) ) {
			promises[1] = mw.user.getRights();
		}

		if ( expired || !( metaUserGroups = $.jStorage.get( 'mmMetaUserGroups' ) ) ) {
			promises[2] = apiGet( {
				meta : 'siteinfo',
				siprop : 'usergroups'
			} );
		}

		$.when.apply( this, promises ).done( function ( data, userRightsData, metaData ) {
			var userData;

			if ( data ) {
				userData = data[0].query.users[0];

				if ( !userData ) {
					// FIXME: add functionality to only show menu based on custom function;
					//    temporary fix so that script doesn't break on pages of users that don't exist
					isUserSpace = false;
					for ( var j = 0; j &lt; menus.length; j++ ) {
						if ( !!menus[j].User ) menus.splice( j, 1 );
					}
				} else if ( userData.invalid === '' ) {
					userData.groups = [];
					userData.rights = [];
					if ( data[0].query.blocks.length ) {
						userData.blockid = data[0].query.blocks[0].id;
					}
				}
			}

			if ( userRightsData ) {
				userPermissions = $.jStorage.set( 'mmUserRights', userRightsData );
			}

			if ( metaData ) {
				metaUserGroups = {};
				$.each(metaData[0].query.usergroups, function ( i, el ) {
					metaUserGroups[el.name] = {
						permissions : el.rights,
						addRemoveGroups : !!el.add || !!el.remove
					};
				} );
				$.jStorage.set( 'mmMetaUserGroups', metaUserGroups );
			}

			if ( expired ) {
				var newDate = new Date();
				$.jStorage.set( 'mmCacheDate', newDate.setDate( newDate.getDate() + 7 ) );
			}

			for ( var i=0; i&lt;menus.length; i++ ) {
				var tabName = Object.keys( menus[i] )[0];
				var html =  '&lt;div id=&quot;p-' + tabName.toLowerCase() + '2&quot; class=&quot;vectorMenu&quot; style=&quot;z-index: 99;&quot;&gt;' +
							'&lt;h3&gt;' +
								'&lt;span&gt;' + tabName + '&lt;/span&gt;' +
								'&lt;a href=&quot;#&quot;&gt;&lt;/a&gt;' +
							'&lt;/h3&gt;' +
							'&lt;div class=&quot;menu&quot;&gt;&lt;ul&gt;';
				html += generateMenuContent( tabName, menus[i][tabName], userData, userPermissions );
				html += '&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;';
				if ( $( '#p-cactions' )[0] ) {
					$( html ).insertBefore( $( '#p-cactions' ) );
				} else {
					$( html ).insertBefore( $( '#p-views' ) );
				}
				addListeners();
			}

			if ( typeof fn === 'function' ) fn( data, userPermissions );
		} );
	}
} )( );
//&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>1merf07fftbtiimbmih7aj7dwlwq4bi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364438</id>
      <parentid>364437</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>364438</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="27029" sha1="qitjtsx6vn4yc3144a7xev5rb06xse4" xml:space="preserve">ا/*********************************************************************
**                ***WARNING: GLOBAL GADGET FILE***                 **

( function( ) {
	var api = new mw.Api(),
		namespaceNumber = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ), canonicalSpecialPageName = mw.config.get( 'wgCanonicalSpecialPageName' ),
		isPageProtected = ( !!mw.config.get( 'wgRestrictionEdit' ) &amp;&amp; mw.config.get( 'wgRestrictionEdit' ).length ) ||
			( !!mw.config.get( 'wgRestrictionCreate' ) &amp;&amp; mw.config.get( 'wgRestrictionCreate' ).length ),
		serverName = mw.config.get( 'wgServerName' ), siteName = mw.config.get( 'wgSiteName' ),
		userGroups = mw.config.get( 'wgUserGroups' ),
		contentLanguage = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ), noticeProject = mw.config.get( 'wgNoticeProject' ),
		articleId = mw.config.get( 'wgArticleId' ), mwDBname = mw.config.get( 'wgDBname' ),
		pageName = mw.config.get( 'wgPageName' ), userName = mw.config.get( 'wgRelevantUserName' ) || '',
		isUserSpace, metaUserGroups, userPermissions, currentDate = new Date();
	var escapedPageName = pageName.replace( /[!'&quot;()*]/g, escape ),
		encodedPageName = encodeURIComponent( pageName ),
		escapedUserName = userName.replace( /[?!'()*]/g, escape ),
		encodedUserName = encodeURIComponent( userName );

	$( '#ca-protect,#ca-unprotect,#ca-delete,#ca-undelete' ).remove();
	if ( mwDBname !== 'commonswiki' ) $( '#ca-move' ).remove();

	var userMenuList = {
		'کارن' : {
			'د کارن پېښلیک' : {
				'ټول يادښتونه' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName } )
				},
				'د بنديز لگولو يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'block' } ),
					permissions : [ 'block' ]
				},
				'د کارن واک بدلول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'delete' } ),
					permissions : [ 'delete' ]
				},
				'د ورانکارۍ چاڼگر' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:AbuseLog', { wpSearchUser: userName } )
				},
				'پیغام لېږل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'massmessage' } ),
					permissions : [ 'massmessage' ]
				},
				'د کارن لېږد يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'move' } ),
					permissions : [ 'move' ]
				},
				'باثباته اوڼنې' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'stable' } ),
					permissions : [ 'stablesettings' ]
				},
				'د ژغورنې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'protect' } ),
					permissions : [ 'protect' ]
				},
				'د بیاکتنې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'review' } ),
					permissions : [ 'review' ]
				},
				'د مننې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'thanks' } ),
					groups : [ 'user' ]
				},
				'د رسنۍ راپورته‌کولو يادښت ' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'upload' } ),
					permissions : [ 'upload' ]
				},
				'د کارن جوړېدو يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'newusers' } ),
					groups : [ 'user' ] // any user can create new accounts at [[Special:CreateAccount]]
				},
				'واک ورکول/ځنې اخیستل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', user: userName, type: 'rights' } ),
					addRemoveGroups : true
				}
			},
			'RfXs' : {
				'RfAs' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Requests_for_adminship/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Adminship'
				},
				'RfBs' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Requests_for_bureaucratship/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Bureaucratship'
				},
				'RfArb' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Arbitration/Requests/Case/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Arbitration'
				},
				'RfC' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Requests_for_comment/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Requests for Comment'
				},
				'RfCU' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Requests_for_checkuser/Case/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Request for Checkuser'
				},
				'CCI' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Contributor_copyright_investigations/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Contributor copyright investigations'
				},
				'SPI' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Wikipedia:Sockpuppet_investigations/' + userName ),
					style : 'display:none',
					title : 'Sockpuppet investigations (as the sockmaster)'
				}
			},
			'بنديز' : {
				'پر کارن بنديز لگول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Block/' + userName ),
					userPermissions : 'block',
					blocked : false
				},
				'نړیوال بندیز' : {
					url : '//meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalBlock/' + userName,
					userPermissions : 'globalblock',
					ipOnly : true
				},
				'بندیز بدلول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Block/' + userName ),
					userPermissions : 'block',
					blocked : true
				},
				'مرکزي تایید' : {
					url : '//meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/' + userName,
					userPermissions : 'centralauth-lock'
				},
				'بندیز لرې‌کول' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Unblock/' + userName ),
					blocked : true,
					userPermissions : 'block'
				},
				'بنديز کتل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:BlockList', { wpTarget: userName } ),
					blocked : true,
					style : 'color:#EE1111'
				},
				'د بنديز پېښليک کتل' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: userName, type: 'block' } )
				}
			},
			'شمېر کتل' : {
			' شمېر کتل – Supercount' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/supercount/index.php?project=' + serverName + '&amp;user=' + encodedUserName,
					title : 'Cyberpower678s User Analysis Tool'
				},
				'حساب کتاب – WikiChecker' : {
					url : 'http://' + contentLanguage + '.wikichecker.com/user/?l=all&amp;t=' + encodedUserName,
					databaseRestrict : [ 'enwiki', 'jawiki', 'frwiki','pswiki', 'ruwiki' ],
				},
				'حساب کتاب – XTools' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=' + encodedUserName + '&amp;project=' + serverName
				},
				'د کارن لیکنې' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=' + encodedUserName + '&amp;project='+ serverName + '&amp;namespace=all&amp;redirects=noredirects',
					groups : ['user']
				},
				'خپلکاره‌بنديزونه' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/autoblock/?user=' + encodedUserName + '&amp;project=' + serverName
				},
				'BLP edits' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/musikanimal/blp_edits?username=' + encodedUserName + '&amp;contribs=on',
					databaseRestrict : [ 'enwiki' ]
				},
				'سمون لنډيز کارول' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/editsummary/index.php?lang=en&amp;wiki=' + siteName + '&amp;name=' + encodedUserName
				},
				'سمون لنډيز پلټل' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/sigma/summary.py?name=' + encodedUserName
				},
				'ټوليزې ونډې' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/guc/?user=' + encodedUserName + '&amp;blocks=true'
				},
				'ناخپلکاره ترسره شوي سمونونه' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/musikanimal/nonautomated_edits?username=' + encodedUserName + '&amp;namespace=0&amp;contribs=on&amp;tools=on',
					databaseRestrict : [ 'enwiki' ]
				},
				'جوړ کړي مخونه' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=' + encodedUserName + '&amp;project='+ serverName + '&amp;namespace=all'
				},
				'SUL' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:CentralAuth/' + userName ),
					groups : [ 'user' ]
				}
			},
			'IP lookup' : {
				'څوک دی' : {
					url : 'http://whois.domaintools.com/' + escapedUserName,
					ipOnly : true
				},
				'rDNS' : {
					url : 'https://www.robtex.com/ip/' + escapedUserName + '.html',
					ipOnly : true
				},
				'پلنيوي‌لارموند' : {
					url : 'http://www.domaintools.com/research/traceroute/?query=' + escapedUserName,
					ipOnly : true
				},
				'ځمک‌ځی' : {
					url : 'http://whatismyipaddress.com/ip/' + escapedUserName,
					ipOnly : true
				}
			},
			'رښتې بدلول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:UserRights', { user: 'User:' + userName } ),
				groups : [ 'user' ],
				userAddRemoveGroups : true
			},
			'کره‌کتونکی' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:CheckUser/' + userName ),
				userPermissions : [ 'checkuser' ]
			},
			'ونډې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Contributions/' + userName )
			},
			'ړنگې‌شوې ونډې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:DeletedContributions/' + userName ),
				userPermissions : [ 'deletedhistory', 'deletedtext' ]
			},
			'ځپل‌شوې ونډې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Log/suppress', { offender: userName } ),
				userPermissions : [ 'oversight' ]
			},
			'کارن ته برېښليک لېږل' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:EmailUser/' + userName ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'راپورته‌کېدنې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:ListFiles', { user: userName, ilshowall: '1' } ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'کارن ډلې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:ListUsers', { limit: 1, username: userName } ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'کارن رښتو بدلونونه' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { user: '' , page: 'User:' + userName, type: 'rights' } ),
				groups : [ 'user' ]
			},
			'ترلاسه‌کړې مننې' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { user: '' , page: 'User:' + userName, type: 'thanks' } ),
				groups : [ 'user' ]
			}
		}
	};

	var pageMenuList = {
		'کارپاڼه' : {
			'مخ يادښتونه' : {
				'ټول يادښتونه' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName } )
				},
				'د ړنگېدو يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'delete' } )
				},
				'د لېږد يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'move' } )
				},
				'نه ترسره شوي بدلونونه' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'stable' } )
				},
				'ژغورنې يادښت' : {
					url : mw.util.getUrl( 'Special:Log', { action: 'view', page: pageName, type: 'protect' } )
				}
			},
			'شمېرې' : {
				'شمېرې – WikiChecker' : {
					url : 'http://' + contentLanguage + '.wikichecker.com/article/?a=' + encodedPageName,
					databaseRestrict : [ 'enwiki', 'jawiki', 'frwiki', 'ruwiki' ],
					pageExists : true
				},
				'شمېرې – XTools' : {
				  url : '//tools.wmflabs.org/xtools-articleinfo/?article=' + escapedPageName + '&amp;project=' + serverName,
				  pageExists : true
				},
				'شمېرې – WikiHistory' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/xtools/wikihistory/wh.php?page_title=' + escapedPageName,
					namespaceRestrict : [ 0 ],
					pageExists : true
				},
				'شمېرې – &amp;#931;' : {
					url : 'https://tools.wmflabs.org/sigma/articleinfo.py?page=' + encodedPageName + '&amp;server=' + mwDBname,
					pageExists : true
				},
				'ساده شمېرې' : {
					url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'info' } ),
					pageExists : true
				},
				'د سموونکي پلټون' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/sigma/usersearch.py?page=' + encodedPageName + '&amp;server=' + mwDBname,
					pageExists : true
				},
				'د حساب کتاب تاریخ وپلټئ' : {
					url : 'http://wikipedia.ramselehof.de/wikiblame.php?lang=' + contentLanguage + '&amp;project=' + noticeProject + '&amp;article=' + encodedPageName,
					pageExists : true
				},
				'د گڼه‌گوڼې راپور' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/pageviews?project=' + serverName + '&amp;pages=' + encodedPageName,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'استثناوې' : {
					url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/' + encodedPageName + '&amp;hidelinks=1&amp;hideredirs=1',
					namespaceRestrict : [2, 4, 5, 10, 11, 12, 13, 100, 101]
				}
			},
			'مرستندویه آلې' : {
				'بهرنی فعالیت وګورئ' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/cgi-bin/webchecklinks.py?page=' + encodedPageName + '&amp;lang=' + contentLanguage,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'بدلون وګورئ' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/cgi-bin/rdcheck.py?page=' + encodedPageName + '&amp;lang=' + contentLanguage,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'د کاپي حق وګورئ' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/copyvios?lang='+  contentLanguage + '&amp;project=' + noticeProject + '&amp;title=' + encodedPageName + '&amp;oldid=&amp;action=search&amp;use_engine=1&amp;use_links=1',
					pageExists : true,
					title : 'Queries search engine for copyright violations. Could take a while, so be patient.'
				},
				'Disambiguate links' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/cgi-bin/dablinks.py?page=' + encodedPageName + '&amp;lang=' + contentLanguage,
					pageExists : true,
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				},
				'Expand bare references' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/refill/result.php?page=' + encodedPageName + '&amp;defaults=y&amp;wiki=' + contentLanguage,
					pageExists: true,
					namespaceRestrict : [ 0, 2, 118 ]
				},
				'Peer reviewer' : {
					url : 'http://dispenser.homenet.org/~dispenser/view/Peer_reviewer#page:' + encodedPageName,
					pageExists : true,
					databaseRestrict : [ 'enwiki' ],
					namespaceRestrict : [ 0, 2, 118 ]
				},
				'رانغاړنو شمېر' : {
					url : '//tools.wmflabs.org/templatecount/index.php?lang=' + contentLanguage + '&amp;name=' + encodedPageName + '&amp;namespace=' + namespaceNumber,
					namespaceRestrict : [2, 4, 5, 10, 11, 12, 13, 100, 101],
					noticeProjectRestrict : [ 'wikipedia' ]
				}
			},
			'XfDs' : {
				url : 'javascrit:void(0)'
			},
			'د واحد/يوون بدلول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:ChangeContentModel/' + pageName ),
				userPermissions : [ 'editcontentmodel' ],
				pageExists : true,
				namespaceRestrict : [ 2, 4, 8, 100, 108, 828 ]
			},
			'ژغورنه بدلول' : {
				url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'protect' } ),
				userPermissions : [ 'protect', 'stablesettings' ],
				isProtected : true
			},
			'مخ ړنگول' : {
				url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=' + encodedPageName + '&amp;action=delete' + ( $( '#delete-reason' ).text() ? '&amp;wpReason=' + $( '#delete-reason' ).text() : ''),
				userPermissions : [ 'delete' ],
				pageExists : true
			},
			'پېژندگلوي بدلول' : {
				url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=' + encodedPageName + '&amp;action=edit&amp;section=0',
				namespaceRestrict : [ 0, 1, 2, 3, 4, 5, 118 ],
				pageExists : true
			},
			'بل توپیر' : {
				url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'view', diff: mw.config.get( 'wgCurRevisionId' ) } ),
				pageExists : true
			},
			'اخږل' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:MergeHistory', { target: pageName } ),
				userPermissions : [ 'mergehistory' ],
				pageExists : true
			},
			'لېږدول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:MovePage/' + pageName ),
				userPermissions : [ 'move' ],
				pageExists : true
			},
			'ژغورل' : {
				url : '//' + serverName + '/w/index.php?title=' + encodedPageName + '&amp;action=protect',
				userPermissions : [ 'protect', 'stablesettings' ]
			},
			'هم‌مهالول' : {
				url : mw.util.getUrl( pageName, { action: 'purge', forcelinkupdate: true } ),
				pageExists : true
			},
			'څېرمه مخونه' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/' + pageName + '/' ),
			},
			'ناړنگول' : {
				url : mw.util.getUrl( 'Special:Undelete/' + pageName ),
				userPermissions : [ 'undelete' ],
				pageDeleted : true
			}
		}
	};

	var dependencies = [];

	if ( !$.jStorage ) dependencies.push( 'jquery.jStorage' );

	// initialize script
	mw.loader.using( dependencies, function() {
		var menus = [];

		if ( namespaceNumber === 2 || namespaceNumber === 3 || canonicalSpecialPageName === 'Contributions' || !!mw.util.getParamValue(&quot;user&quot;) ) {
			isUserSpace = true;
			menus.push( userMenuList );
		}
		if ( namespaceNumber &gt;= 0 ) menus.push( pageMenuList );

		init( menus, function(data) {
			completePageLinks();
			if ( isUserSpace ) completeUserLinks(data[0].query);
		} );
	} );

	// custom callback functions for these menus

	function completePageLinks() {
		$( '#c2-page-xfds' ).hide();

		if ( mwDBname === 'enwiki' ) {
			apiGet( {
				titles: 'Wikipedia:Articles for deletion/' + pageName + '|Wikipedia:Miscellany for deletion/' + pageName,
				prop: 'info'
			} ).done( function( data ) {
				for ( var i in data.query.pages ) {
					if ( i &gt; -1 ) {
						if ( data.query.pages[i].title.split( '/' )[0] === 'Wikipedia:Miscellany for deletion' ) {
							$( '#c2-page-xfds' ).show().find( 'a' ).text( 'MfDs' ).prop( 'href',
								mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/' + pageName )
							);
						} else if ( data.query.pages[i].title.split( '/' )[0] === 'Wikipedia:Articles for deletion' ) {
							$( '#c2-page-xfds' ).show().find( 'a' ).text( 'AfDs' ).prop( 'href',
								mw.util.getUrl( 'Special:PrefixIndex/Wikipedia:Articles_for_deletion/' + pageName )
							);
						}
						break;
					}
				}
			} );

			if ( mw.user.options.get( 'gadget-edittop' ) === '1' ) {
				$( '#c2-page-edit_intro' ).remove();
			}
		}

		$( '#p-views ul' ).on( 'beforeTabCollapse', function() {
			if ( $( '#ca-history' ).hasClass( 'collapsible' ) ) {
				$( '#p-page2' ).find( 'ul' ).append( $( '#ca-history' ).detach() );
			}
		} );
	}

	function completeUserLinks( query ) {
		apiGet( {
			list : 'logevents',
			letype : 'block',
			letitle : 'User:' + userName,
			lelimit : 1
		} ).done( function( data ) {
			if ( data.query.logevents.length === 0) {
				$( '#c2-user-blocks-view_block_log' ).remove();
			}
			if ( $( '#c2-user-blocks' ).find( 'li' ).length === 0 ) {
				$( '#c2-user-blocks' ).remove();
			}
		} );

		var rfxs = {
			'Wikipedia:Requests for adminship' : 'rfas',
			'Wikipedia:Requests for bureaucratship' : 'rfbs',
			'Wikipedia:Arbitration/Requests/Case' : 'rfarb',
			'Wikipedia:Requests for comment' : 'rfc',
			'Wikipedia:Requests for checkuser/Case' : 'rfcu',
			'Wikipedia:Contributor copyright investigations' : 'cci',
			'Wikipedia:Sockpuppet investigations' : 'spi'
		};

		$( '#c2-user-rfxs' ).hide();
		if ( mwDBname === 'enwiki' ) {
			apiGet( {
				titles : $.map( Object.keys( rfxs ), function( rfx, i ) {
						return rfx + '/' + userName;
					} ).join( '|' ),
				prop: 'info'
			} ).done( function( data ) {
				var pages = data.query.pages;
				for ( var id in pages ) {
					if ( id &gt; 0 ) {
						$( '#c2-user-rfxs' ).show();
						var key = pages[id].title.replace( '/' + userName, '' );
						$( '#c2-user-rfxs-' + rfxs[key] ).find( 'a' ).show();
					}
				}
			} );
		}
	}


	// everything below is internal functions – should not need to be modified for any customization

	function addListeners() {
		$( '.c2-hover-menu' ).each( function() {
			$( this ).hover( function() {
				$el = $( this ).find( '.submenu' );
				$el.css( {
					right : $( this ).outerWidth(),
					top : '-1px',
					'border-top-width' : 1
				} );
				$el.show();
			}, function() {
				$( this ).find( '.submenu' ).hide();
			} );
		} );
	}

	function apiGet( params ) {
		return api.get(
			$.extend( params, {
				action: 'query'
			} )
		);
	}

	function canAddRemoveGroups( groups, permissions ) {
		if ( permissions &amp;&amp; permissions.indexOf( 'userrights' ) &gt;= 0 ) return true;
		var ret = false;
		for ( var i=0; i&lt;groups.length; i++ ) {
			if ( metaUserGroups[groups[i]] &amp;&amp; metaUserGroups[groups[i]].addRemoveGroups ) {
				ret = true;
				break;
			} else {
				// clear cache and fallback to false
				$.jStorage.deleteKey( 'metaUserGroups' );
				ret = false;
			}
		}
		return ret;
	}

	// scope is an array, returns true if all elements in 'array' exist in scope
	function containsArray( array, index, last ) {
		if ( !index ) {
			index = 0;
			last = 0;
			this.sort();
			array.sort();
		}
		return index === array.length
			|| ( last = this.indexOf( array[index], last ) ) &gt; -1
			&amp;&amp; containsArray.call( this, array, ++index, ++last );
	}

	function generateMenuContent( tabName, menuList, userData, userPermissions ) {
		var html = '';
		$.each( menuList, function( name, action ) {
			if ( action ) {
				var newHtml = '';
				if ( !action.url ) {
					newHtml += '&lt;li style=&quot;position: relative;&quot; id=&quot;' + linkId( tabName, name ) + '&quot; class=&quot;c2-hover-menu&quot;&gt;' +
								'&lt;a style=&quot;font-weight: bold&quot;&gt;' + name + '&amp;hellip;&lt;/a&gt;' +
									'&lt;div class=&quot;submenu menu&quot; style=&quot;display: none; position: absolute;&quot;&gt;&lt;ul&gt;';

					$.each( action, function( k, v ) {
						newHtml += linkHtml( tabName, k, v, name, userData, userPermissions );
					} );
					newHtml += '&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;';
					if ( $( newHtml ).last().find( '.submenu li' ).length === 0 ) {
						newHtml = '';
					}
				} else {
					newHtml += linkHtml( tabName, name, action, null, userData, userPermissions );
				}
				html += newHtml;
			}
		} );
		return html;
	}

	function hasConditional( permitted, given ) {
		permitted = $.makeArray( permitted );
		given = $.makeArray( given );
		if ( !permitted.length ) {
			return true;
		} else if ( !given.length ) {
			return false;
		} else {
			var valid = false;
			for ( var i=0; i&lt;given.length; i++ ) {
				if ( $.inArray( given[i], permitted ) &gt;= 0 ) {
					valid = true;
					break;
				}
			}
			return valid;
		}
	}

	function linkId( tabName, name, parent ) {
		return 'c2-' + sanitize( tabName.toLowerCase() ) + '-' + ( parent ? sanitize( parent ) + '-' : '') + sanitize( name );
	}

	function linkHtml( tabName, name, action, parent, userData, userPermissions ) {
		var validations =
			/* namespace          */ ( hasConditional( action.namespaceRestrict, namespaceNumber ) || !hasConditional( action.namespaceExclude, namespaceNumber ) ) &amp;&amp;
			/* existence          */ ( ( action.pageExists &amp;&amp; articleId &gt; 0 ) || ( !action.pageExists ) ) &amp;&amp;
			/* deleted            */ ( action.pageDeleted ? articleId === 0 &amp;&amp; mw.config.get( 'wgIsArticle' ) === false : true ) &amp;&amp;
			/* protected          */ ( action.isProtected ? isPageProtected : true ) &amp;&amp;
			/* database           */ hasConditional( action.databaseRestrict, mwDBname ) &amp;&amp;
			/* notice project     */ hasConditional( action.noticeProjectRestrict, noticeProject ) &amp;&amp;
			/* user's user groups */ hasConditional( action.userGroups, userGroups ) &amp;&amp;
			/* user's permissions */ hasConditional( action.userPermissions, userPermissions ) &amp;&amp;
			/* can change groups  */ ( action.userAddRemoveGroups ? canAddRemoveGroups( userGroups, userPermissions ) : true );

		if ( isUserSpace ) {
			// FIXME: find something better than userData.invalid === '' for checking if IP
			validations &amp;=
				/* their user groups  */ hasConditional( action.groups, userData.groups ) &amp;&amp;
				/* their permissions  */ hasConditional( action.permissions, userData.rights ) &amp;&amp;
				/* they're blocked    */ ( action.blocked !== undefined ? !!userData.blockid === action.blocked : true ) &amp;&amp;
				/* can change groups  */ ( action.addRemoveGroups ? canAddRemoveGroups( userData.groups, userData.rights ) : true ) &amp;&amp;
				/* IP                 */ ( action.ipOnly ? userData.invalid === '' : true );
		}

		if ( !!validations ) {
			return '&lt;li id=' + linkId( tabName, name, parent ) + '&gt;&lt;a href=&quot;' + action.url + '&quot; title=&quot;' + ( action.title || '' ) + '&quot; ' + ( action.style ? 'style=&quot;' + action.style + '&quot;' : '' ) + '&gt;' + name + '&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;';
		} else {
			return '';
		}
	}

	function sanitize( name ) {
		return name.toLowerCase().replace( / /g, '_' );
	}

	function init( menus, fn ) {
		var promises = new Array(3),
				cacheDate = $.jStorage.get( 'mmCacheDate' ),
				expired = cacheDate &lt; currentDate;

		if( isUserSpace ) {
			promises[0] = apiGet( {
				list : 'users|blocks',
				ususers : userName,
				bkusers : userName,
				usprop : 'blockinfo|groups|rights',
				bkprop : 'id'
			} );
		}

		if ( expired || !( userPermissions = $.jStorage.get( 'mmUserRights' ) ) ) {
			promises[1] = mw.user.getRights();
		}

		if ( expired || !( metaUserGroups = $.jStorage.get( 'mmMetaUserGroups' ) ) ) {
			promises[2] = apiGet( {
				meta : 'siteinfo',
				siprop : 'usergroups'
			} );
		}

		$.when.apply( this, promises ).done( function ( data, userRightsData, metaData ) {
			var userData;

			if ( data ) {
				userData = data[0].query.users[0];

				if ( !userData ) {
					// FIXME: add functionality to only show menu based on custom function;
					//    temporary fix so that script doesn't break on pages of users that don't exist
					isUserSpace = false;
					for ( var j = 0; j &lt; menus.length; j++ ) {
						if ( !!menus[j].User ) menus.splice( j, 1 );
					}
				} else if ( userData.invalid === '' ) {
					userData.groups = [];
					userData.rights = [];
					if ( data[0].query.blocks.length ) {
						userData.blockid = data[0].query.blocks[0].id;
					}
				}
			}

			if ( userRightsData ) {
				userPermissions = $.jStorage.set( 'mmUserRights', userRightsData );
			}

			if ( metaData ) {
				metaUserGroups = {};
				$.each(metaData[0].query.usergroups, function ( i, el ) {
					metaUserGroups[el.name] = {
						permissions : el.rights,
						addRemoveGroups : !!el.add || !!el.remove
					};
				} );
				$.jStorage.set( 'mmMetaUserGroups', metaUserGroups );
			}

			if ( expired ) {
				var newDate = new Date();
				$.jStorage.set( 'mmCacheDate', newDate.setDate( newDate.getDate() + 7 ) );
			}

			for ( var i=0; i&lt;menus.length; i++ ) {
				var tabName = Object.keys( menus[i] )[0];
				var html =  '&lt;div id=&quot;p-' + tabName.toLowerCase() + '2&quot; class=&quot;vectorMenu&quot; style=&quot;z-index: 99;&quot;&gt;' +
							'&lt;h3&gt;' +
								'&lt;span&gt;' + tabName + '&lt;/span&gt;' +
								'&lt;a href=&quot;#&quot;&gt;&lt;/a&gt;' +
							'&lt;/h3&gt;' +
							'&lt;div class=&quot;menu&quot;&gt;&lt;ul&gt;';
				html += generateMenuContent( tabName, menus[i][tabName], userData, userPermissions );
				html += '&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;';
				if ( $( '#p-cactions' )[0] ) {
					$( html ).insertBefore( $( '#p-cactions' ) );
				} else {
					$( html ).insertBefore( $( '#p-views' ) );
				}
				addListeners();
			}

			if ( typeof fn === 'function' ) fn( data, userPermissions );
		} );
	}
} )( );
//&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>qitjtsx6vn4yc3144a7xev5rb06xse4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Benotao</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48844</id>
    <revision>
      <id>364451</id>
      <parentid>355475</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Forest-sky130]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Benotao]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Forest-sky130|Forest-sky130]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Benotao|Benotao]]&quot;</comment>
      <origin>246000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="bsymq3jzwlriio9u04jpd6vne92a3jg" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Shaheen Hassan}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۰:۳۰, ۱۴ جنوري ۲۰۲۰ ([[همغږي نړیوال وخت|ہ ن و]])</text>
      <sha1>bsymq3jzwlriio9u04jpd6vne92a3jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابراهيم رييسي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57284</id>
    <revision>
      <id>364440</id>
      <parentid>359948</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>هغه د خپل پخواني مشر عباس واعظ طبسي له مړینې وروسته د ۲۰۱۶ کال د مارچ په ۷ مه د آستان قدس رضوي رییس شو.</comment>
      <origin>364440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22087" sha1="4xizkkbql3zau5ss92ifwjkwq7s726k" xml:space="preserve">'''سيد ابراهيم رييسي''' چې په سادات او حجت الاسلام هم مشهور وو، (په [[پاړسي]]: ابراهيم رئیسی) يو [[ايران|ایرانی]] [[سياستوال]] او د دغه هېواد [[ولسمشر]] وو چې د ۱۴۰۳ لمريز کال د ۲ام پر دېرشمه نېټه يې د الوتکې د لوېدلو په يوه پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
{{چارواکۍ|honorific_prefix=حجت الاسلام&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=رئیسی چند کلاس سواد دارد؟|website=اقتصادنیوز|access-date=2021-09-21|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212041/https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|title=حجت الاسلام کیست و چه کسی آیت‌الله می‌شود؟|date=17 May 2014|website=BBC News فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;سيّد|predecessor6=مصطفی محقق داماد|majority4=200,906 (68.6%)|office5=د ايران څارنوالۍ لومړی مرستیال|term_start5=د جولای ۲۷ , ۲۰۰۴|term_end5=د اګسټ ۲۴, ۲۰۱۴|predecessor5=محمد هادي|successor5=غلام حسین محسني|office6=د اېران د عمومي پلټنې رئیس|term_start6=د اګست ۲۲, ۱۹۹۴|term_end6=د اګسټ ۹, ۲۰۰۴|successor6=محمد نيازی|term_end4=د می ۲۱, ۲۰۱۶|birth_name=سيد ابراهيم رييسي |birth_date={{birth date and age|1960|12|14|df=y}}|birth_place=[[مشهد]]، [[ايران]]|alma_mater=د شهید مطهري پوهنتون|party=اسلامي روحانيت|otherparty=د فاطميون ډله|spouse=علم الهدا|children=2&lt;ref name=&quot;tabnak&quot;&gt;{{cite news|url=http://tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|title=مشخصات شناسنامه‌ای 6کاندیدای ریاست‌جمهوری|date=21 April 2017|access-date=21 April 2017|archive-date=14 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190114035031/https://www.tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|relatives=احمد علم الهدا|website=[http://president.ir/en/ Government website] &lt;br /&gt; [http://raisi.ir/ Personal website (Persian)]|constituency4=شمالي خراسان ولايت|term_start4=20 فبروري 2007|name=ابراهيم رييسي|predecessor1=صدیق لاریجاني|native_name=ابراهیم رييسي|image=Raisi in 2021-02 (cropped).jpg|caption=رييسي په ۲۰۲۱ کې|order=د ایران اتم ولسمشر|predecessor=حسن روحاني|term_start=اګسټ 3 ، 2021|office1=[[ايران|د ايران د لویې څارنوالۍ مشر]]|term_start1=مارچ ۲۰۱۹, ورځ : ۷|term_end1=د جولای لومړۍ نېټه - ۲۰۲۱|successor1=غلام حسین محسني|office2=[[ايران| د ايران لوی څارنوال]]|term_start2=د اګست ۲۳ کال ۲۰۱۴|term_end2=د اپرېل لومړۍ نېټه ۲۰۱۶|predecessor2=غلام حسین محسني|successor2=محمد جعفر مرتضوي|office3=د کارپوهانو مجلس، د کارپوهانو د شورا غړی|term_start3=24 می 2016|constituency3=جنوبي خراسان|majority3=325,139 (80.0%)&lt;ref name=&quot;alef&quot;&gt;{{cite web|title=اعلام آرای مجلس خبرگان رهبری در خراسان جنوبی|url=http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|publisher=Alef|language=fa|date=27 February 2016|access-date=5 April 2017|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708200533/http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|وروستنی هېوادمشر=[[مسعود پزشکیان]]}}
[[وېشنيزه:ايراني سیاستوال]]
[[وېشنيزه:1960 زېږېدنې]]

== شخصي ژوند ==
سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د ایران په مشهد ښار کې زیږېدلی دی. هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== دندې ==
رييسي په ۱۳۶۳ کال کې تهران ته لاړ او د یاد ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. هغه د ۱۳۶۷ کال په اوړي کې د ایران د سیاسي زندانیانو په ډله ییز اعدام کې د هغوی وضعیت ته د رسیدګۍ د برخې د هیئت غړی و. نوموړی په ۱۳۶۸ کال کې د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ د پیل پر مهال د قضایه قوې د وخت د رییس محمد یزدي په حکم سره د تهران ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. نوموړی په ۱۳۷۳ کال کې د ټول هېواد د څېړنې ادارې د رییس په توګه وټاکل شو او تر ۱۳۸۳ کال پورې په همدې پوست کې پر دنده بوخت و. هغه له ۱۳۸۳ کال څخه تر ‍۱۳۹۳ کال پورې د قضایه قوې مرستیال او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې د ټول هېواد څارنوال و.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۹۶ کال کې هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند و چې د ۳۸،۳٪ رایو په تر لاسه کولو سره یې د حسن روحاني پر وړاندې ماتې وخوړه، خو د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د تر ټولو لوړو رایو په ترلاسه کولو سره د ایران هېواد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. سید ابراهیم رییسي د متحده ایالاتو لخوا د بشري حقونو د نقض له امله تحریم شوی هم دی.

سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د مشهد ښار په نوغان سیمه کې زیږېدلی دی. په سیستان او بلوچستان کې د نوموړي د ټاکنیز کمپاین د رییس په وینا، د سید ابراهیم رییسي پلار د سیستان سیمې د زابل د دشتک اوسېدونکی و. رییسي پنځه کلن و چې پلار یې مړ شو. نوموړی په ۱۵ کلنۍ کې د قُم ښار په علمي مدرسو کې شامل شو او خپلې زده کړې یې د څلورو فقو او اصولو تر سطحې پورې په حقاني مدرسه کې پر مخ بوتلې.

رییسي په ۱۳۸۰ کال کې د کانکور ازموینې له لارې د شهید مطهري عالي مدرسې ته بریالی شو او خپلو لوړو زده کړو ته یې همدلته دوام ورکړ، نوموړي له ۱۲ کالو زده کړو وروسته په ۱۳۹۲ کال کې خپل د دکتورا سند د خصوصي فقې او حقوقو په برخه کې له همدې مدرسې څخه ترلاسه کړ. د ابراهیم رییسي د ولسمشریزو کمپاینونو پر مهال د محسن مهر علیزاده په نوم یوه چارواکي ادعا وکړه چې ابراهیم رییسي یوازې تر شپږم ټولګي پورې زده کړې کړې دي او په یادو زده کړو سره نه شي کولای چې هېواد اداره کړي. له یادې ادعا وروسته رسنیو د ابراهیم رییسي د دکتورا سند انځور خپور کړ، خو ځینو کسانو دغه سند جعلي وباله او پر هغه یې نیوکې وکړې. د هغوی په خبره، ابراهیم رییسي د دکتورا سند د اخیستلو پر مهال د هېواد د قضایه قوې د لومړني مرستیال په توګه پر دنده بوخت و. خو په دې منځ کې د قضایه قوې د سلاکارانو مرکز د رییس په څېر ځينو کسانو وویل چې ابراهیم رییسي له اداري کارونو وروسته او له ساعتوارو او ورځنیو رخصتیو څخه په ګټې اخیستو خپلې لوړې زده کړې پر مخ بېولې او پر همدې اساس د هغه د دکتورا سند قانوني دی. ویل کېږي چې ابراهیم رییسي پر دې سربېره د نړیوالو خصوصي حقوقو د ماسټرۍ سند هم لري.

په ۱۳۵۹ کال کې ابراهیم رییسي چې یوازې ۲۰ کاله عمر یې درلود، د علي قدوسي په حکم سره د کرج د څارنوال په توګه وټاکل شو، نوموړی له څه مودې دندې اجرا کولو وروسته د استان د څارنوال په توګه هم دنده تره کړه، چې په یوه وخت کې یې په دوو ښارونو کې فعالیت کاوه.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۶۷ کال کې د تهران د څارنوال د ځایناستي په توګه د تهران په استان سیمه کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې مسوول دی. نوموړی په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو وضعیت ته د رسېدنې د کمېټې غړی و چې د جمهوري اسلامي حکومت مخالفین دغه هیئت ته د مرګ هیئت وایي. دغې کمېټې د زندانیانو د سیاسي او مذهبي عقیدو په هکله د څو پوښتنو له طرحه کولو وروسته د هغوی د اعدام یا ژوندي پاتې کېدو لپاره پرېکړه وکړه. حسین علي منتظري وایي چې د ابراهیم رییسي په ګډون ځینې نور کسان لکه مرتضی اشراقي (د اوین زندان قاضي)، حسین علي نیري (د تهران قاضي) او مصطفی پور محمدي (د اطلاعاتو وزارت استازی) د سیاسي زندانیانو په اعدام کې دخیل وو، چې په ترڅ کې یې څو زره زندانیان د مرضاد له عملیاتو وروسته پر خپلو موضع ګانو باندې د پاتې کېدو په تور اعدام شول. که څه هم د روح الله خمیني په فرمان کې د دوو کسانو نومونه راغلي دي، خو یاد څلور کسان د ایران د زرګونو سیاسي زندانیانو د اعدام مسوول دي. د ابراهیم رییسي نوم د ۱۳۹۵ کال په اسد میاشت کې په هغه غږیز پیغام کې واورېدل شو چې حسین علي منتظري ته منسوب و او د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په هکله پکې څرګندونې شوې وې، چې په دې سره د پارلمان رییس علي مطهري نایب له ابراهیم رییسي څخه وغوښتل څو د دې هرڅه په هکله وضاحت ورکړي.

ابراهیم رییسي په دغه کمېسیون کې له خپل شتون څخه انکار کړی او ویلي یې دي چې د ځينو زندانیانو حکم صادر شوی و، خو د ځینو هغو چې حکم یې نه و شوی، د روح الله خمیني په امر سره باید لیدل شوي وای چې ایا یاد زندانیان د حکم د اجرا شرایط لري او که نه.

د ۱۳۹۸ کال په ثور میاشت کې روح الله حسینیان، په اطلاعاتو وزارت کې د تهران قاضي د (رو در رو) په نوم یوې انټرنېټي خپرونې سره په خبرو کې په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې د ابراهیم رییسي د لاس درلودلو د تایید تر څنګ وویل، چې باید د نوموړي ستاینه وشي. د اسلامي انقلاب د اسنادو د مرکز رییس روح الله حسینیان د یادې مرکې په یوه برخه کې وویل: «ښاغلی رییس هغه څوک دی چې په ۶۰مه لسیزه کې یې له منافقینو سره په مقابلې کولو د هېواد امنیت ټينګ کړ. خو د دې پر ځای چې د نوموړي ستاینه وشي، ځينو کسانو په ټاکنو کې د نوموړي پر ضد همدا نیوکې یو ځل بیا را څرګندې کړې او له ابراهیم رییسي څخه یې د ستاینې پر ځای نوموړی د سیاسي زندانیانو پر اعدام تورن کړ.»

د سید روح الله خمیني له مړینې وروسته او د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ په پیل کېدو سره ابراهیم رییسي د قضایه قوې د رییس محمد یزدي په حکم د تهران د څارنوال په توګه وټاکل شو او له ۱۳۶۸ تر ۱۳۷۳ کال پورې یې یاد مسوولیت پر غاړه درلود. له هغه وروسته د هېواد د څار ادارې د مشر په توګه وټاکل شو او یاده دنده یې تر ۱۳۸۳ کال پورې پر مخ یوړه.

ابراهیم رییسي له ۱۳۸۳ کال څخه تر ۱۳۹۳ کال پورې د لسو کلونو لپاره د قضایه قوې لومړی مرستیال و او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې هم د هېواد د څارنوال په توګه پر دنده بوخت و. نوموړی همدارنګه له ۱۳۹۱ کال څخه تر اوسه د علي خامنه‌یي په حکم د روحانیت د ځانګړې محکمې د قاضي په توګه هم کار کړی دی.

ابراهیم رییسي د علي خامنه‌یي په حکم د لسو کلونو لپاره د فرمان امام د اجرایوي ډلې د هیئت غړی و، نوموړی د محمود احمدي نژاد لخوا د اطلاعاتو او عدلیې وزارتونو د تصدۍ لپاره د یوه وړاندیز شوړي غړي په توګه د اسلامي شورا مجلس ته معرفي شوی و. نوموړی همدا راز د هېواد د انتخاباتي عالي هیئت غړی او په تهران کې د «فاطمه الزهرا د علمیه حوزې» بنسټګر هم تېر شوی. ابراهیم رییسي همدارنګه په هېواد کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر بنسټ د رییس په توګه پاتې شوی.

د ۱۳۹۸ کال د لړم میاشتې په ۱۳مه نېټه، د امریکا متحده ایالاتو د مالیې وزارت د ابراهیم رییسي په ګډون هغه ۹ تنه چې د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه وو، تحریم کړل. په دغه بیانیه کې د ابراهیم رییسي په اړه راغلي دي چې نوموړی د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه دی او نوم یې د بشري حقونو د نقض له موضوع سره تړلی دی. د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په قضایه هیئت کې د ابراهیم رییسي غړیتوب، د نوموړي تر لارښوونې لاندې قضایي ادارو کې له تورنو کسانو سره له ظلم څخه ډک مجازات، غیر قانوني نیونې، شکنجې او بد چلند، هغه موارد دي چې په دغې بیانیه کې ورته اشاره شوې ده.

سید ابراهیم رییسي د ایران د ولسمشرۍ ټاکنو په ۱۳مه دوره کې ګډون وکړ او د څو نورو نوماندانو په ګډون یې نوماند کېدل تایید شول. د نوموړي د کمپاین او ټاکنیزو سیالیو په لړ کې ځينو شوراګانو لکه د اسلامي انقلاب د پایښت جبهې، د اسلامي انقلاب د ځواکونو د یووالي شورا، د ملي یووالي ائتلاف او داسې نورو له نوموړي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. پر دې سربېره، د زاهدانو د اهل سنت مشر عبدالحمید اسماعیل زي هم د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې له ابراهیم رییسي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. ابراهیم رییسي چې د مذهبي مشر بشپړ ملاتړ هم ورسره دی، وتوانېد چې د نږدې ۱۷ میلیونه او ۸۰۰ زره رایو په ګټلو سره چې د ټولو کارولو شویو رایو ۷۲ سلنه کېږي، د ایران د نوي ولسمشر په توګه وټاکل شي. له رایې اچونې درې ورځې مخکې علي رضا زاکاني او سعید جلیلي چې د ولسمشریزو ټاکنو نوماندان وو، له ټاکنو څخه انصراف اعلان کړ او د ابراهیم رییسي ملاتړ یې وکړ.

== نړيوال مخالفتونه ==
د ایران د ولسمشر په توګه د ابراهیم رییس ټاکل کېدو نړیوال غبرګونه هم له ځان سره لرل، چې ځینو موافقت او ځینو نور بیا ور سره مخالفت ښودلی. د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، ابراهیم رییسي ته د ایران په ټاکنو کې د بریا مبارکي ورکړې ده. نوموړي ویلي، هیله لري چې د ولسمشر په توګه د رییسي له ټاکل کېدو سره د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم پراخې او پیاوړې شي. د پاکستان لومړي وزیر عمران خان، د عراق ولسمشر برهم صالح او د دغه هېواد لومړي وزیر مصطفی کاظمي هم په بېلو پیغامونو کې ابراهیم رییسي ته د ولسمشر کېدو مبارکي ورکړې ده. خو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند په خپلو څرګندونو کې ویلي، له بده مرغه د ایران ستره برخه نفوس یو ځل بیا د رایې له حق محروم شو. د ویاند په خبره، په ټاکنو کې د خلکو د ګډون کچه ټيټه وه او دا د ټاکنو مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راولي. دغه راز د بښنې نړیوال سازمان په یوه اعلامیه کې ویلي، د ایران نوی ولسمشر باید د جرمونو له کبله تر جنايي تعقیب لاندې راوستل شي.  بلخوا اسرايیلو هم په ایران کې د ولسمشر په توګه د ريیسي ټاکنه غندلې او ویلي‌ یې دي چې دا به د وحشي جلادانو رژیم وي. 

د اسرايیلو نوي لومړي وزیر‎ نفتالي بینیت ویلي، چې د نړۍ زبرځواک هېوادونه باید د ريیسي له رژیم سره د نوې اټومي معاملې په اړه خبرې ونه کړي. که څه هم ایران د دغه هېواد د تازه تر سره شویو ټاکنو په اړه نړیوالو غبرګونونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې یې دغه ډول تورونه رد کړي دي.

== زده کړې ==
هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== مړینه ==
رييسي د 2024ز. کال د می پر 19مه نېټه، د [[اذربایجان]] هېواد او [[ايران]] پر پوله د نوي بند پرانیستنې وروسته [[تهران]] ته ستنېده په لاره کې د تخنيکي ستونزه له امله وړونکې الوتکه يې رانسکوره شوه چې په پايله کې يې نوموړی او ورسره د بهرنيو چارو وزير په ګډون مل اته کسيز پلاوي ژوند له لاسه ورکړ.

== د بیت المقدس ادارې ریاست ==
هغه د خپل پخواني مشر عباس واعظ طبسي له مړینې وروسته د ۲۰۱۶ کال د مارچ په ۷ مه د آستان قدس رضوي رییس شو.&lt;ref&gt;[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=32521]حجت‌الاسلام رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 23 April 2017.&lt;/ref&gt;

== باندنۍ تړنې ==
&lt;references /&gt;

== سرچينه ==
Spogmairadio.com</text>
      <sha1>4xizkkbql3zau5ss92ifwjkwq7s726k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364441</id>
      <parentid>364440</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <origin>364441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22323" sha1="ajhjcr108tk0jhvmx9v9e8slh78liz4" xml:space="preserve">'''سيد ابراهيم رييسي''' چې په سادات او حجت الاسلام هم مشهور وو، (په [[پاړسي]]: ابراهيم رئیسی) يو [[ايران|ایرانی]] [[سياستوال]] او د دغه هېواد [[ولسمشر]] وو چې د ۱۴۰۳ لمريز کال د ۲ام پر دېرشمه نېټه يې د الوتکې د لوېدلو په يوه پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
{{چارواکۍ|honorific_prefix=حجت الاسلام&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=رئیسی چند کلاس سواد دارد؟|website=اقتصادنیوز|access-date=2021-09-21|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212041/https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|title=حجت الاسلام کیست و چه کسی آیت‌الله می‌شود؟|date=17 May 2014|website=BBC News فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;سيّد|predecessor6=مصطفی محقق داماد|majority4=200,906 (68.6%)|office5=د ايران څارنوالۍ لومړی مرستیال|term_start5=د جولای ۲۷ , ۲۰۰۴|term_end5=د اګسټ ۲۴, ۲۰۱۴|predecessor5=محمد هادي|successor5=غلام حسین محسني|office6=د اېران د عمومي پلټنې رئیس|term_start6=د اګست ۲۲, ۱۹۹۴|term_end6=د اګسټ ۹, ۲۰۰۴|successor6=محمد نيازی|term_end4=د می ۲۱, ۲۰۱۶|birth_name=سيد ابراهيم رييسي |birth_date={{birth date and age|1960|12|14|df=y}}|birth_place=[[مشهد]]، [[ايران]]|alma_mater=د شهید مطهري پوهنتون|party=اسلامي روحانيت|otherparty=د فاطميون ډله|spouse=علم الهدا|children=2&lt;ref name=&quot;tabnak&quot;&gt;{{cite news|url=http://tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|title=مشخصات شناسنامه‌ای 6کاندیدای ریاست‌جمهوری|date=21 April 2017|access-date=21 April 2017|archive-date=14 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190114035031/https://www.tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|relatives=احمد علم الهدا|website=[http://president.ir/en/ Government website] &lt;br /&gt; [http://raisi.ir/ Personal website (Persian)]|constituency4=شمالي خراسان ولايت|term_start4=20 فبروري 2007|name=ابراهيم رييسي|predecessor1=صدیق لاریجاني|native_name=ابراهیم رييسي|image=Raisi in 2021-02 (cropped).jpg|caption=رييسي په ۲۰۲۱ کې|order=د ایران اتم ولسمشر|predecessor=حسن روحاني|term_start=اګسټ 3 ، 2021|office1=[[ايران|د ايران د لویې څارنوالۍ مشر]]|term_start1=مارچ ۲۰۱۹, ورځ : ۷|term_end1=د جولای لومړۍ نېټه - ۲۰۲۱|successor1=غلام حسین محسني|office2=[[ايران| د ايران لوی څارنوال]]|term_start2=د اګست ۲۳ کال ۲۰۱۴|term_end2=د اپرېل لومړۍ نېټه ۲۰۱۶|predecessor2=غلام حسین محسني|successor2=محمد جعفر مرتضوي|office3=د کارپوهانو مجلس، د کارپوهانو د شورا غړی|term_start3=24 می 2016|constituency3=جنوبي خراسان|majority3=325,139 (80.0%)&lt;ref name=&quot;alef&quot;&gt;{{cite web|title=اعلام آرای مجلس خبرگان رهبری در خراسان جنوبی|url=http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|publisher=Alef|language=fa|date=27 February 2016|access-date=5 April 2017|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708200533/http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|وروستنی هېوادمشر=[[مسعود پزشکیان]]}}
[[وېشنيزه:ايراني سیاستوال]]
[[وېشنيزه:1960 زېږېدنې]]

== شخصي ژوند ==
سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د ایران په مشهد ښار کې زیږېدلی دی. هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== دندې ==
رييسي په ۱۳۶۳ کال کې تهران ته لاړ او د یاد ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. هغه د ۱۳۶۷ کال په اوړي کې د ایران د سیاسي زندانیانو په ډله ییز اعدام کې د هغوی وضعیت ته د رسیدګۍ د برخې د هیئت غړی و. نوموړی په ۱۳۶۸ کال کې د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ د پیل پر مهال د قضایه قوې د وخت د رییس محمد یزدي په حکم سره د تهران ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. نوموړی په ۱۳۷۳ کال کې د ټول هېواد د څېړنې ادارې د رییس په توګه وټاکل شو او تر ۱۳۸۳ کال پورې په همدې پوست کې پر دنده بوخت و. هغه له ۱۳۸۳ کال څخه تر ‍۱۳۹۳ کال پورې د قضایه قوې مرستیال او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې د ټول هېواد څارنوال و.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۹۶ کال کې هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند و چې د ۳۸،۳٪ رایو په تر لاسه کولو سره یې د حسن روحاني پر وړاندې ماتې وخوړه، خو د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د تر ټولو لوړو رایو په ترلاسه کولو سره د ایران هېواد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. سید ابراهیم رییسي د متحده ایالاتو لخوا د بشري حقونو د نقض له امله تحریم شوی هم دی.

سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د مشهد ښار په نوغان سیمه کې زیږېدلی دی. په سیستان او بلوچستان کې د نوموړي د ټاکنیز کمپاین د رییس په وینا، د سید ابراهیم رییسي پلار د سیستان سیمې د زابل د دشتک اوسېدونکی و. رییسي پنځه کلن و چې پلار یې مړ شو. نوموړی په ۱۵ کلنۍ کې د قُم ښار په علمي مدرسو کې شامل شو او خپلې زده کړې یې د څلورو فقو او اصولو تر سطحې پورې په حقاني مدرسه کې پر مخ بوتلې.

رییسي په ۱۳۸۰ کال کې د کانکور ازموینې له لارې د شهید مطهري عالي مدرسې ته بریالی شو او خپلو لوړو زده کړو ته یې همدلته دوام ورکړ، نوموړي له ۱۲ کالو زده کړو وروسته په ۱۳۹۲ کال کې خپل د دکتورا سند د خصوصي فقې او حقوقو په برخه کې له همدې مدرسې څخه ترلاسه کړ. د ابراهیم رییسي د ولسمشریزو کمپاینونو پر مهال د محسن مهر علیزاده په نوم یوه چارواکي ادعا وکړه چې ابراهیم رییسي یوازې تر شپږم ټولګي پورې زده کړې کړې دي او په یادو زده کړو سره نه شي کولای چې هېواد اداره کړي. له یادې ادعا وروسته رسنیو د ابراهیم رییسي د دکتورا سند انځور خپور کړ، خو ځینو کسانو دغه سند جعلي وباله او پر هغه یې نیوکې وکړې. د هغوی په خبره، ابراهیم رییسي د دکتورا سند د اخیستلو پر مهال د هېواد د قضایه قوې د لومړني مرستیال په توګه پر دنده بوخت و. خو په دې منځ کې د قضایه قوې د سلاکارانو مرکز د رییس په څېر ځينو کسانو وویل چې ابراهیم رییسي له اداري کارونو وروسته او له ساعتوارو او ورځنیو رخصتیو څخه په ګټې اخیستو خپلې لوړې زده کړې پر مخ بېولې او پر همدې اساس د هغه د دکتورا سند قانوني دی. ویل کېږي چې ابراهیم رییسي پر دې سربېره د نړیوالو خصوصي حقوقو د ماسټرۍ سند هم لري.

په ۱۳۵۹ کال کې ابراهیم رییسي چې یوازې ۲۰ کاله عمر یې درلود، د علي قدوسي په حکم سره د کرج د څارنوال په توګه وټاکل شو، نوموړی له څه مودې دندې اجرا کولو وروسته د استان د څارنوال په توګه هم دنده تره کړه، چې په یوه وخت کې یې په دوو ښارونو کې فعالیت کاوه.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۶۷ کال کې د تهران د څارنوال د ځایناستي په توګه د تهران په استان سیمه کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې مسوول دی. نوموړی په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو وضعیت ته د رسېدنې د کمېټې غړی و چې د جمهوري اسلامي حکومت مخالفین دغه هیئت ته د مرګ هیئت وایي. دغې کمېټې د زندانیانو د سیاسي او مذهبي عقیدو په هکله د څو پوښتنو له طرحه کولو وروسته د هغوی د اعدام یا ژوندي پاتې کېدو لپاره پرېکړه وکړه. حسین علي منتظري وایي چې د ابراهیم رییسي په ګډون ځینې نور کسان لکه مرتضی اشراقي (د اوین زندان قاضي)، حسین علي نیري (د تهران قاضي) او مصطفی پور محمدي (د اطلاعاتو وزارت استازی) د سیاسي زندانیانو په اعدام کې دخیل وو، چې په ترڅ کې یې څو زره زندانیان د مرضاد له عملیاتو وروسته پر خپلو موضع ګانو باندې د پاتې کېدو په تور اعدام شول. که څه هم د روح الله خمیني په فرمان کې د دوو کسانو نومونه راغلي دي، خو یاد څلور کسان د ایران د زرګونو سیاسي زندانیانو د اعدام مسوول دي. د ابراهیم رییسي نوم د ۱۳۹۵ کال په اسد میاشت کې په هغه غږیز پیغام کې واورېدل شو چې حسین علي منتظري ته منسوب و او د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په هکله پکې څرګندونې شوې وې، چې په دې سره د پارلمان رییس علي مطهري نایب له ابراهیم رییسي څخه وغوښتل څو د دې هرڅه په هکله وضاحت ورکړي.

ابراهیم رییسي په دغه کمېسیون کې له خپل شتون څخه انکار کړی او ویلي یې دي چې د ځينو زندانیانو حکم صادر شوی و، خو د ځینو هغو چې حکم یې نه و شوی، د روح الله خمیني په امر سره باید لیدل شوي وای چې ایا یاد زندانیان د حکم د اجرا شرایط لري او که نه.

د ۱۳۹۸ کال په ثور میاشت کې روح الله حسینیان، په اطلاعاتو وزارت کې د تهران قاضي د (رو در رو) په نوم یوې انټرنېټي خپرونې سره په خبرو کې په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې د ابراهیم رییسي د لاس درلودلو د تایید تر څنګ وویل، چې باید د نوموړي ستاینه وشي. د اسلامي انقلاب د اسنادو د مرکز رییس روح الله حسینیان د یادې مرکې په یوه برخه کې وویل: «ښاغلی رییس هغه څوک دی چې په ۶۰مه لسیزه کې یې له منافقینو سره په مقابلې کولو د هېواد امنیت ټينګ کړ. خو د دې پر ځای چې د نوموړي ستاینه وشي، ځينو کسانو په ټاکنو کې د نوموړي پر ضد همدا نیوکې یو ځل بیا را څرګندې کړې او له ابراهیم رییسي څخه یې د ستاینې پر ځای نوموړی د سیاسي زندانیانو پر اعدام تورن کړ.»

د سید روح الله خمیني له مړینې وروسته او د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ په پیل کېدو سره ابراهیم رییسي د قضایه قوې د رییس محمد یزدي په حکم د تهران د څارنوال په توګه وټاکل شو او له ۱۳۶۸ تر ۱۳۷۳ کال پورې یې یاد مسوولیت پر غاړه درلود. له هغه وروسته د هېواد د څار ادارې د مشر په توګه وټاکل شو او یاده دنده یې تر ۱۳۸۳ کال پورې پر مخ یوړه.

ابراهیم رییسي له ۱۳۸۳ کال څخه تر ۱۳۹۳ کال پورې د لسو کلونو لپاره د قضایه قوې لومړی مرستیال و او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې هم د هېواد د څارنوال په توګه پر دنده بوخت و. نوموړی همدارنګه له ۱۳۹۱ کال څخه تر اوسه د علي خامنه‌یي په حکم د روحانیت د ځانګړې محکمې د قاضي په توګه هم کار کړی دی.

ابراهیم رییسي د علي خامنه‌یي په حکم د لسو کلونو لپاره د فرمان امام د اجرایوي ډلې د هیئت غړی و، نوموړی د محمود احمدي نژاد لخوا د اطلاعاتو او عدلیې وزارتونو د تصدۍ لپاره د یوه وړاندیز شوړي غړي په توګه د اسلامي شورا مجلس ته معرفي شوی و. نوموړی همدا راز د هېواد د انتخاباتي عالي هیئت غړی او په تهران کې د «فاطمه الزهرا د علمیه حوزې» بنسټګر هم تېر شوی. ابراهیم رییسي همدارنګه په هېواد کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر بنسټ د رییس په توګه پاتې شوی.

د ۱۳۹۸ کال د لړم میاشتې په ۱۳مه نېټه، د امریکا متحده ایالاتو د مالیې وزارت د ابراهیم رییسي په ګډون هغه ۹ تنه چې د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه وو، تحریم کړل. په دغه بیانیه کې د ابراهیم رییسي په اړه راغلي دي چې نوموړی د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه دی او نوم یې د بشري حقونو د نقض له موضوع سره تړلی دی. د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په قضایه هیئت کې د ابراهیم رییسي غړیتوب، د نوموړي تر لارښوونې لاندې قضایي ادارو کې له تورنو کسانو سره له ظلم څخه ډک مجازات، غیر قانوني نیونې، شکنجې او بد چلند، هغه موارد دي چې په دغې بیانیه کې ورته اشاره شوې ده.

سید ابراهیم رییسي د ایران د ولسمشرۍ ټاکنو په ۱۳مه دوره کې ګډون وکړ او د څو نورو نوماندانو په ګډون یې نوماند کېدل تایید شول. د نوموړي د کمپاین او ټاکنیزو سیالیو په لړ کې ځينو شوراګانو لکه د اسلامي انقلاب د پایښت جبهې، د اسلامي انقلاب د ځواکونو د یووالي شورا، د ملي یووالي ائتلاف او داسې نورو له نوموړي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. پر دې سربېره، د زاهدانو د اهل سنت مشر عبدالحمید اسماعیل زي هم د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې له ابراهیم رییسي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. ابراهیم رییسي چې د مذهبي مشر بشپړ ملاتړ هم ورسره دی، وتوانېد چې د نږدې ۱۷ میلیونه او ۸۰۰ زره رایو په ګټلو سره چې د ټولو کارولو شویو رایو ۷۲ سلنه کېږي، د ایران د نوي ولسمشر په توګه وټاکل شي. له رایې اچونې درې ورځې مخکې علي رضا زاکاني او سعید جلیلي چې د ولسمشریزو ټاکنو نوماندان وو، له ټاکنو څخه انصراف اعلان کړ او د ابراهیم رییسي ملاتړ یې وکړ.

== نړيوال مخالفتونه ==
د ایران د ولسمشر په توګه د ابراهیم رییس ټاکل کېدو نړیوال غبرګونه هم له ځان سره لرل، چې ځینو موافقت او ځینو نور بیا ور سره مخالفت ښودلی. د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، ابراهیم رییسي ته د ایران په ټاکنو کې د بریا مبارکي ورکړې ده. نوموړي ویلي، هیله لري چې د ولسمشر په توګه د رییسي له ټاکل کېدو سره د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم پراخې او پیاوړې شي. د پاکستان لومړي وزیر عمران خان، د عراق ولسمشر برهم صالح او د دغه هېواد لومړي وزیر مصطفی کاظمي هم په بېلو پیغامونو کې ابراهیم رییسي ته د ولسمشر کېدو مبارکي ورکړې ده. خو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند په خپلو څرګندونو کې ویلي، له بده مرغه د ایران ستره برخه نفوس یو ځل بیا د رایې له حق محروم شو. د ویاند په خبره، په ټاکنو کې د خلکو د ګډون کچه ټيټه وه او دا د ټاکنو مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راولي. دغه راز د بښنې نړیوال سازمان په یوه اعلامیه کې ویلي، د ایران نوی ولسمشر باید د جرمونو له کبله تر جنايي تعقیب لاندې راوستل شي.  بلخوا اسرايیلو هم په ایران کې د ولسمشر په توګه د ريیسي ټاکنه غندلې او ویلي‌ یې دي چې دا به د وحشي جلادانو رژیم وي. 

د اسرايیلو نوي لومړي وزیر‎ نفتالي بینیت ویلي، چې د نړۍ زبرځواک هېوادونه باید د ريیسي له رژیم سره د نوې اټومي معاملې په اړه خبرې ونه کړي. که څه هم ایران د دغه هېواد د تازه تر سره شویو ټاکنو په اړه نړیوالو غبرګونونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې یې دغه ډول تورونه رد کړي دي.

== زده کړې ==
هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== مړینه ==
رييسي د 2024ز. کال د می پر 19مه نېټه، د [[اذربایجان]] هېواد او [[ايران]] پر پوله د نوي بند پرانیستنې وروسته [[تهران]] ته ستنېده په لاره کې د تخنيکي ستونزه له امله وړونکې الوتکه يې رانسکوره شوه چې په پايله کې يې نوموړی او ورسره د بهرنيو چارو وزير په ګډون مل اته کسيز پلاوي ژوند له لاسه ورکړ.

== د بیت المقدس ادارې ریاست ==
هغه د خپل پخواني مشر عباس واعظ طبسي له مړینې وروسته د ۲۰۱۶ کال د مارچ په ۷ مه د آستان قدس رضوي رییس شو.&lt;ref&gt;[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=32521]حجت‌الاسلام رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 23 April 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://parsi.euronews.com/2016/03/07/iran-astan-quds-razavi-institute]ابراهیم رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 8 March 2016. Retrieved 6 April 2017.&lt;/ref&gt;

== باندنۍ تړنې ==
&lt;references /&gt;

== سرچينه ==
Spogmairadio.com</text>
      <sha1>ajhjcr108tk0jhvmx9v9e8slh78liz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364442</id>
      <parentid>364441</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>هغه مقام چې هغه تر ۲۰۱۹ پورې په کې پاتې شو هغه دوهم کس و چې له ۱۹۷۹ کال راهیسې یې دې دفتر ته خدمت وکړ</comment>
      <origin>364442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22500" sha1="e3xcd7pod6kisynaf45gzk4r4juf8et" xml:space="preserve">'''سيد ابراهيم رييسي''' چې په سادات او حجت الاسلام هم مشهور وو، (په [[پاړسي]]: ابراهيم رئیسی) يو [[ايران|ایرانی]] [[سياستوال]] او د دغه هېواد [[ولسمشر]] وو چې د ۱۴۰۳ لمريز کال د ۲ام پر دېرشمه نېټه يې د الوتکې د لوېدلو په يوه پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
{{چارواکۍ|honorific_prefix=حجت الاسلام&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=رئیسی چند کلاس سواد دارد؟|website=اقتصادنیوز|access-date=2021-09-21|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212041/https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|title=حجت الاسلام کیست و چه کسی آیت‌الله می‌شود؟|date=17 May 2014|website=BBC News فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;سيّد|predecessor6=مصطفی محقق داماد|majority4=200,906 (68.6%)|office5=د ايران څارنوالۍ لومړی مرستیال|term_start5=د جولای ۲۷ , ۲۰۰۴|term_end5=د اګسټ ۲۴, ۲۰۱۴|predecessor5=محمد هادي|successor5=غلام حسین محسني|office6=د اېران د عمومي پلټنې رئیس|term_start6=د اګست ۲۲, ۱۹۹۴|term_end6=د اګسټ ۹, ۲۰۰۴|successor6=محمد نيازی|term_end4=د می ۲۱, ۲۰۱۶|birth_name=سيد ابراهيم رييسي |birth_date={{birth date and age|1960|12|14|df=y}}|birth_place=[[مشهد]]، [[ايران]]|alma_mater=د شهید مطهري پوهنتون|party=اسلامي روحانيت|otherparty=د فاطميون ډله|spouse=علم الهدا|children=2&lt;ref name=&quot;tabnak&quot;&gt;{{cite news|url=http://tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|title=مشخصات شناسنامه‌ای 6کاندیدای ریاست‌جمهوری|date=21 April 2017|access-date=21 April 2017|archive-date=14 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190114035031/https://www.tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|relatives=احمد علم الهدا|website=[http://president.ir/en/ Government website] &lt;br /&gt; [http://raisi.ir/ Personal website (Persian)]|constituency4=شمالي خراسان ولايت|term_start4=20 فبروري 2007|name=ابراهيم رييسي|predecessor1=صدیق لاریجاني|native_name=ابراهیم رييسي|image=Raisi in 2021-02 (cropped).jpg|caption=رييسي په ۲۰۲۱ کې|order=د ایران اتم ولسمشر|predecessor=حسن روحاني|term_start=اګسټ 3 ، 2021|office1=[[ايران|د ايران د لویې څارنوالۍ مشر]]|term_start1=مارچ ۲۰۱۹, ورځ : ۷|term_end1=د جولای لومړۍ نېټه - ۲۰۲۱|successor1=غلام حسین محسني|office2=[[ايران| د ايران لوی څارنوال]]|term_start2=د اګست ۲۳ کال ۲۰۱۴|term_end2=د اپرېل لومړۍ نېټه ۲۰۱۶|predecessor2=غلام حسین محسني|successor2=محمد جعفر مرتضوي|office3=د کارپوهانو مجلس، د کارپوهانو د شورا غړی|term_start3=24 می 2016|constituency3=جنوبي خراسان|majority3=325,139 (80.0%)&lt;ref name=&quot;alef&quot;&gt;{{cite web|title=اعلام آرای مجلس خبرگان رهبری در خراسان جنوبی|url=http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|publisher=Alef|language=fa|date=27 February 2016|access-date=5 April 2017|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708200533/http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|وروستنی هېوادمشر=[[مسعود پزشکیان]]}}
[[وېشنيزه:ايراني سیاستوال]]
[[وېشنيزه:1960 زېږېدنې]]

== شخصي ژوند ==
سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د ایران په مشهد ښار کې زیږېدلی دی. هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== دندې ==
رييسي په ۱۳۶۳ کال کې تهران ته لاړ او د یاد ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. هغه د ۱۳۶۷ کال په اوړي کې د ایران د سیاسي زندانیانو په ډله ییز اعدام کې د هغوی وضعیت ته د رسیدګۍ د برخې د هیئت غړی و. نوموړی په ۱۳۶۸ کال کې د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ د پیل پر مهال د قضایه قوې د وخت د رییس محمد یزدي په حکم سره د تهران ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. نوموړی په ۱۳۷۳ کال کې د ټول هېواد د څېړنې ادارې د رییس په توګه وټاکل شو او تر ۱۳۸۳ کال پورې په همدې پوست کې پر دنده بوخت و. هغه له ۱۳۸۳ کال څخه تر ‍۱۳۹۳ کال پورې د قضایه قوې مرستیال او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې د ټول هېواد څارنوال و.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۹۶ کال کې هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند و چې د ۳۸،۳٪ رایو په تر لاسه کولو سره یې د حسن روحاني پر وړاندې ماتې وخوړه، خو د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د تر ټولو لوړو رایو په ترلاسه کولو سره د ایران هېواد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. سید ابراهیم رییسي د متحده ایالاتو لخوا د بشري حقونو د نقض له امله تحریم شوی هم دی.

سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د مشهد ښار په نوغان سیمه کې زیږېدلی دی. په سیستان او بلوچستان کې د نوموړي د ټاکنیز کمپاین د رییس په وینا، د سید ابراهیم رییسي پلار د سیستان سیمې د زابل د دشتک اوسېدونکی و. رییسي پنځه کلن و چې پلار یې مړ شو. نوموړی په ۱۵ کلنۍ کې د قُم ښار په علمي مدرسو کې شامل شو او خپلې زده کړې یې د څلورو فقو او اصولو تر سطحې پورې په حقاني مدرسه کې پر مخ بوتلې.

رییسي په ۱۳۸۰ کال کې د کانکور ازموینې له لارې د شهید مطهري عالي مدرسې ته بریالی شو او خپلو لوړو زده کړو ته یې همدلته دوام ورکړ، نوموړي له ۱۲ کالو زده کړو وروسته په ۱۳۹۲ کال کې خپل د دکتورا سند د خصوصي فقې او حقوقو په برخه کې له همدې مدرسې څخه ترلاسه کړ. د ابراهیم رییسي د ولسمشریزو کمپاینونو پر مهال د محسن مهر علیزاده په نوم یوه چارواکي ادعا وکړه چې ابراهیم رییسي یوازې تر شپږم ټولګي پورې زده کړې کړې دي او په یادو زده کړو سره نه شي کولای چې هېواد اداره کړي. له یادې ادعا وروسته رسنیو د ابراهیم رییسي د دکتورا سند انځور خپور کړ، خو ځینو کسانو دغه سند جعلي وباله او پر هغه یې نیوکې وکړې. د هغوی په خبره، ابراهیم رییسي د دکتورا سند د اخیستلو پر مهال د هېواد د قضایه قوې د لومړني مرستیال په توګه پر دنده بوخت و. خو په دې منځ کې د قضایه قوې د سلاکارانو مرکز د رییس په څېر ځينو کسانو وویل چې ابراهیم رییسي له اداري کارونو وروسته او له ساعتوارو او ورځنیو رخصتیو څخه په ګټې اخیستو خپلې لوړې زده کړې پر مخ بېولې او پر همدې اساس د هغه د دکتورا سند قانوني دی. ویل کېږي چې ابراهیم رییسي پر دې سربېره د نړیوالو خصوصي حقوقو د ماسټرۍ سند هم لري.

په ۱۳۵۹ کال کې ابراهیم رییسي چې یوازې ۲۰ کاله عمر یې درلود، د علي قدوسي په حکم سره د کرج د څارنوال په توګه وټاکل شو، نوموړی له څه مودې دندې اجرا کولو وروسته د استان د څارنوال په توګه هم دنده تره کړه، چې په یوه وخت کې یې په دوو ښارونو کې فعالیت کاوه.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۶۷ کال کې د تهران د څارنوال د ځایناستي په توګه د تهران په استان سیمه کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې مسوول دی. نوموړی په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو وضعیت ته د رسېدنې د کمېټې غړی و چې د جمهوري اسلامي حکومت مخالفین دغه هیئت ته د مرګ هیئت وایي. دغې کمېټې د زندانیانو د سیاسي او مذهبي عقیدو په هکله د څو پوښتنو له طرحه کولو وروسته د هغوی د اعدام یا ژوندي پاتې کېدو لپاره پرېکړه وکړه. حسین علي منتظري وایي چې د ابراهیم رییسي په ګډون ځینې نور کسان لکه مرتضی اشراقي (د اوین زندان قاضي)، حسین علي نیري (د تهران قاضي) او مصطفی پور محمدي (د اطلاعاتو وزارت استازی) د سیاسي زندانیانو په اعدام کې دخیل وو، چې په ترڅ کې یې څو زره زندانیان د مرضاد له عملیاتو وروسته پر خپلو موضع ګانو باندې د پاتې کېدو په تور اعدام شول. که څه هم د روح الله خمیني په فرمان کې د دوو کسانو نومونه راغلي دي، خو یاد څلور کسان د ایران د زرګونو سیاسي زندانیانو د اعدام مسوول دي. د ابراهیم رییسي نوم د ۱۳۹۵ کال په اسد میاشت کې په هغه غږیز پیغام کې واورېدل شو چې حسین علي منتظري ته منسوب و او د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په هکله پکې څرګندونې شوې وې، چې په دې سره د پارلمان رییس علي مطهري نایب له ابراهیم رییسي څخه وغوښتل څو د دې هرڅه په هکله وضاحت ورکړي.

ابراهیم رییسي په دغه کمېسیون کې له خپل شتون څخه انکار کړی او ویلي یې دي چې د ځينو زندانیانو حکم صادر شوی و، خو د ځینو هغو چې حکم یې نه و شوی، د روح الله خمیني په امر سره باید لیدل شوي وای چې ایا یاد زندانیان د حکم د اجرا شرایط لري او که نه.

د ۱۳۹۸ کال په ثور میاشت کې روح الله حسینیان، په اطلاعاتو وزارت کې د تهران قاضي د (رو در رو) په نوم یوې انټرنېټي خپرونې سره په خبرو کې په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې د ابراهیم رییسي د لاس درلودلو د تایید تر څنګ وویل، چې باید د نوموړي ستاینه وشي. د اسلامي انقلاب د اسنادو د مرکز رییس روح الله حسینیان د یادې مرکې په یوه برخه کې وویل: «ښاغلی رییس هغه څوک دی چې په ۶۰مه لسیزه کې یې له منافقینو سره په مقابلې کولو د هېواد امنیت ټينګ کړ. خو د دې پر ځای چې د نوموړي ستاینه وشي، ځينو کسانو په ټاکنو کې د نوموړي پر ضد همدا نیوکې یو ځل بیا را څرګندې کړې او له ابراهیم رییسي څخه یې د ستاینې پر ځای نوموړی د سیاسي زندانیانو پر اعدام تورن کړ.»

د سید روح الله خمیني له مړینې وروسته او د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ په پیل کېدو سره ابراهیم رییسي د قضایه قوې د رییس محمد یزدي په حکم د تهران د څارنوال په توګه وټاکل شو او له ۱۳۶۸ تر ۱۳۷۳ کال پورې یې یاد مسوولیت پر غاړه درلود. له هغه وروسته د هېواد د څار ادارې د مشر په توګه وټاکل شو او یاده دنده یې تر ۱۳۸۳ کال پورې پر مخ یوړه.

ابراهیم رییسي له ۱۳۸۳ کال څخه تر ۱۳۹۳ کال پورې د لسو کلونو لپاره د قضایه قوې لومړی مرستیال و او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې هم د هېواد د څارنوال په توګه پر دنده بوخت و. نوموړی همدارنګه له ۱۳۹۱ کال څخه تر اوسه د علي خامنه‌یي په حکم د روحانیت د ځانګړې محکمې د قاضي په توګه هم کار کړی دی.

ابراهیم رییسي د علي خامنه‌یي په حکم د لسو کلونو لپاره د فرمان امام د اجرایوي ډلې د هیئت غړی و، نوموړی د محمود احمدي نژاد لخوا د اطلاعاتو او عدلیې وزارتونو د تصدۍ لپاره د یوه وړاندیز شوړي غړي په توګه د اسلامي شورا مجلس ته معرفي شوی و. نوموړی همدا راز د هېواد د انتخاباتي عالي هیئت غړی او په تهران کې د «فاطمه الزهرا د علمیه حوزې» بنسټګر هم تېر شوی. ابراهیم رییسي همدارنګه په هېواد کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر بنسټ د رییس په توګه پاتې شوی.

د ۱۳۹۸ کال د لړم میاشتې په ۱۳مه نېټه، د امریکا متحده ایالاتو د مالیې وزارت د ابراهیم رییسي په ګډون هغه ۹ تنه چې د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه وو، تحریم کړل. په دغه بیانیه کې د ابراهیم رییسي په اړه راغلي دي چې نوموړی د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه دی او نوم یې د بشري حقونو د نقض له موضوع سره تړلی دی. د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په قضایه هیئت کې د ابراهیم رییسي غړیتوب، د نوموړي تر لارښوونې لاندې قضایي ادارو کې له تورنو کسانو سره له ظلم څخه ډک مجازات، غیر قانوني نیونې، شکنجې او بد چلند، هغه موارد دي چې په دغې بیانیه کې ورته اشاره شوې ده.

سید ابراهیم رییسي د ایران د ولسمشرۍ ټاکنو په ۱۳مه دوره کې ګډون وکړ او د څو نورو نوماندانو په ګډون یې نوماند کېدل تایید شول. د نوموړي د کمپاین او ټاکنیزو سیالیو په لړ کې ځينو شوراګانو لکه د اسلامي انقلاب د پایښت جبهې، د اسلامي انقلاب د ځواکونو د یووالي شورا، د ملي یووالي ائتلاف او داسې نورو له نوموړي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. پر دې سربېره، د زاهدانو د اهل سنت مشر عبدالحمید اسماعیل زي هم د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې له ابراهیم رییسي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. ابراهیم رییسي چې د مذهبي مشر بشپړ ملاتړ هم ورسره دی، وتوانېد چې د نږدې ۱۷ میلیونه او ۸۰۰ زره رایو په ګټلو سره چې د ټولو کارولو شویو رایو ۷۲ سلنه کېږي، د ایران د نوي ولسمشر په توګه وټاکل شي. له رایې اچونې درې ورځې مخکې علي رضا زاکاني او سعید جلیلي چې د ولسمشریزو ټاکنو نوماندان وو، له ټاکنو څخه انصراف اعلان کړ او د ابراهیم رییسي ملاتړ یې وکړ.

== نړيوال مخالفتونه ==
د ایران د ولسمشر په توګه د ابراهیم رییس ټاکل کېدو نړیوال غبرګونه هم له ځان سره لرل، چې ځینو موافقت او ځینو نور بیا ور سره مخالفت ښودلی. د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، ابراهیم رییسي ته د ایران په ټاکنو کې د بریا مبارکي ورکړې ده. نوموړي ویلي، هیله لري چې د ولسمشر په توګه د رییسي له ټاکل کېدو سره د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم پراخې او پیاوړې شي. د پاکستان لومړي وزیر عمران خان، د عراق ولسمشر برهم صالح او د دغه هېواد لومړي وزیر مصطفی کاظمي هم په بېلو پیغامونو کې ابراهیم رییسي ته د ولسمشر کېدو مبارکي ورکړې ده. خو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند په خپلو څرګندونو کې ویلي، له بده مرغه د ایران ستره برخه نفوس یو ځل بیا د رایې له حق محروم شو. د ویاند په خبره، په ټاکنو کې د خلکو د ګډون کچه ټيټه وه او دا د ټاکنو مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راولي. دغه راز د بښنې نړیوال سازمان په یوه اعلامیه کې ویلي، د ایران نوی ولسمشر باید د جرمونو له کبله تر جنايي تعقیب لاندې راوستل شي.  بلخوا اسرايیلو هم په ایران کې د ولسمشر په توګه د ريیسي ټاکنه غندلې او ویلي‌ یې دي چې دا به د وحشي جلادانو رژیم وي. 

د اسرايیلو نوي لومړي وزیر‎ نفتالي بینیت ویلي، چې د نړۍ زبرځواک هېوادونه باید د ريیسي له رژیم سره د نوې اټومي معاملې په اړه خبرې ونه کړي. که څه هم ایران د دغه هېواد د تازه تر سره شویو ټاکنو په اړه نړیوالو غبرګونونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې یې دغه ډول تورونه رد کړي دي.

== زده کړې ==
هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== مړینه ==
رييسي د 2024ز. کال د می پر 19مه نېټه، د [[اذربایجان]] هېواد او [[ايران]] پر پوله د نوي بند پرانیستنې وروسته [[تهران]] ته ستنېده په لاره کې د تخنيکي ستونزه له امله وړونکې الوتکه يې رانسکوره شوه چې په پايله کې يې نوموړی او ورسره د بهرنيو چارو وزير په ګډون مل اته کسيز پلاوي ژوند له لاسه ورکړ.

== د بیت المقدس ادارې ریاست ==
هغه د خپل پخواني مشر عباس واعظ طبسي له مړینې وروسته د ۲۰۱۶ کال د مارچ په ۷ مه د آستان قدس رضوي رییس شو.&lt;ref&gt;[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=32521]حجت‌الاسلام رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 23 April 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://parsi.euronews.com/2016/03/07/iran-astan-quds-razavi-institute]ابراهیم رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 8 March 2016. Retrieved 6 April 2017.&lt;/ref&gt;هغه مقام چې هغه تر ۲۰۱۹ پورې په کې پاتې شو هغه دوهم کس و چې له ۱۹۷۹ کال راهیسې یې دې دفتر ته خدمت وکړ

== باندنۍ تړنې ==
&lt;references /&gt;

== سرچينه ==
Spogmairadio.com</text>
      <sha1>e3xcd7pod6kisynaf45gzk4r4juf8et</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364443</id>
      <parentid>364442</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>ستر رهبر علي خامنه اي د خپل ګمارنې په حکم کې د زیارت کوونکو، په ځانګړې توګه د بې وزلو خلکو، او همدارنګه د نږدې خلکو، په ځانګړې توګه د بې وزلو او بې ځایه شویو خلکو خدمت کول د رئیسي د دوو مهمو مسؤلیتونو په توګه یاد کړل.</comment>
      <origin>364443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22886" sha1="0c85e6bppql0xxl2ufnb4mvrtwswkp1" xml:space="preserve">'''سيد ابراهيم رييسي''' چې په سادات او حجت الاسلام هم مشهور وو، (په [[پاړسي]]: ابراهيم رئیسی) يو [[ايران|ایرانی]] [[سياستوال]] او د دغه هېواد [[ولسمشر]] وو چې د ۱۴۰۳ لمريز کال د ۲ام پر دېرشمه نېټه يې د الوتکې د لوېدلو په يوه پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
{{چارواکۍ|honorific_prefix=حجت الاسلام&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=رئیسی چند کلاس سواد دارد؟|website=اقتصادنیوز|access-date=2021-09-21|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212041/https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|title=حجت الاسلام کیست و چه کسی آیت‌الله می‌شود؟|date=17 May 2014|website=BBC News فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;سيّد|predecessor6=مصطفی محقق داماد|majority4=200,906 (68.6%)|office5=د ايران څارنوالۍ لومړی مرستیال|term_start5=د جولای ۲۷ , ۲۰۰۴|term_end5=د اګسټ ۲۴, ۲۰۱۴|predecessor5=محمد هادي|successor5=غلام حسین محسني|office6=د اېران د عمومي پلټنې رئیس|term_start6=د اګست ۲۲, ۱۹۹۴|term_end6=د اګسټ ۹, ۲۰۰۴|successor6=محمد نيازی|term_end4=د می ۲۱, ۲۰۱۶|birth_name=سيد ابراهيم رييسي |birth_date={{birth date and age|1960|12|14|df=y}}|birth_place=[[مشهد]]، [[ايران]]|alma_mater=د شهید مطهري پوهنتون|party=اسلامي روحانيت|otherparty=د فاطميون ډله|spouse=علم الهدا|children=2&lt;ref name=&quot;tabnak&quot;&gt;{{cite news|url=http://tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|title=مشخصات شناسنامه‌ای 6کاندیدای ریاست‌جمهوری|date=21 April 2017|access-date=21 April 2017|archive-date=14 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190114035031/https://www.tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|relatives=احمد علم الهدا|website=[http://president.ir/en/ Government website] &lt;br /&gt; [http://raisi.ir/ Personal website (Persian)]|constituency4=شمالي خراسان ولايت|term_start4=20 فبروري 2007|name=ابراهيم رييسي|predecessor1=صدیق لاریجاني|native_name=ابراهیم رييسي|image=Raisi in 2021-02 (cropped).jpg|caption=رييسي په ۲۰۲۱ کې|order=د ایران اتم ولسمشر|predecessor=حسن روحاني|term_start=اګسټ 3 ، 2021|office1=[[ايران|د ايران د لویې څارنوالۍ مشر]]|term_start1=مارچ ۲۰۱۹, ورځ : ۷|term_end1=د جولای لومړۍ نېټه - ۲۰۲۱|successor1=غلام حسین محسني|office2=[[ايران| د ايران لوی څارنوال]]|term_start2=د اګست ۲۳ کال ۲۰۱۴|term_end2=د اپرېل لومړۍ نېټه ۲۰۱۶|predecessor2=غلام حسین محسني|successor2=محمد جعفر مرتضوي|office3=د کارپوهانو مجلس، د کارپوهانو د شورا غړی|term_start3=24 می 2016|constituency3=جنوبي خراسان|majority3=325,139 (80.0%)&lt;ref name=&quot;alef&quot;&gt;{{cite web|title=اعلام آرای مجلس خبرگان رهبری در خراسان جنوبی|url=http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|publisher=Alef|language=fa|date=27 February 2016|access-date=5 April 2017|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708200533/http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|وروستنی هېوادمشر=[[مسعود پزشکیان]]}}
[[وېشنيزه:ايراني سیاستوال]]
[[وېشنيزه:1960 زېږېدنې]]

== شخصي ژوند ==
سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د ایران په مشهد ښار کې زیږېدلی دی. هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== دندې ==
رييسي په ۱۳۶۳ کال کې تهران ته لاړ او د یاد ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. هغه د ۱۳۶۷ کال په اوړي کې د ایران د سیاسي زندانیانو په ډله ییز اعدام کې د هغوی وضعیت ته د رسیدګۍ د برخې د هیئت غړی و. نوموړی په ۱۳۶۸ کال کې د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ د پیل پر مهال د قضایه قوې د وخت د رییس محمد یزدي په حکم سره د تهران ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. نوموړی په ۱۳۷۳ کال کې د ټول هېواد د څېړنې ادارې د رییس په توګه وټاکل شو او تر ۱۳۸۳ کال پورې په همدې پوست کې پر دنده بوخت و. هغه له ۱۳۸۳ کال څخه تر ‍۱۳۹۳ کال پورې د قضایه قوې مرستیال او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې د ټول هېواد څارنوال و.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۹۶ کال کې هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند و چې د ۳۸،۳٪ رایو په تر لاسه کولو سره یې د حسن روحاني پر وړاندې ماتې وخوړه، خو د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د تر ټولو لوړو رایو په ترلاسه کولو سره د ایران هېواد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. سید ابراهیم رییسي د متحده ایالاتو لخوا د بشري حقونو د نقض له امله تحریم شوی هم دی.

سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د مشهد ښار په نوغان سیمه کې زیږېدلی دی. په سیستان او بلوچستان کې د نوموړي د ټاکنیز کمپاین د رییس په وینا، د سید ابراهیم رییسي پلار د سیستان سیمې د زابل د دشتک اوسېدونکی و. رییسي پنځه کلن و چې پلار یې مړ شو. نوموړی په ۱۵ کلنۍ کې د قُم ښار په علمي مدرسو کې شامل شو او خپلې زده کړې یې د څلورو فقو او اصولو تر سطحې پورې په حقاني مدرسه کې پر مخ بوتلې.

رییسي په ۱۳۸۰ کال کې د کانکور ازموینې له لارې د شهید مطهري عالي مدرسې ته بریالی شو او خپلو لوړو زده کړو ته یې همدلته دوام ورکړ، نوموړي له ۱۲ کالو زده کړو وروسته په ۱۳۹۲ کال کې خپل د دکتورا سند د خصوصي فقې او حقوقو په برخه کې له همدې مدرسې څخه ترلاسه کړ. د ابراهیم رییسي د ولسمشریزو کمپاینونو پر مهال د محسن مهر علیزاده په نوم یوه چارواکي ادعا وکړه چې ابراهیم رییسي یوازې تر شپږم ټولګي پورې زده کړې کړې دي او په یادو زده کړو سره نه شي کولای چې هېواد اداره کړي. له یادې ادعا وروسته رسنیو د ابراهیم رییسي د دکتورا سند انځور خپور کړ، خو ځینو کسانو دغه سند جعلي وباله او پر هغه یې نیوکې وکړې. د هغوی په خبره، ابراهیم رییسي د دکتورا سند د اخیستلو پر مهال د هېواد د قضایه قوې د لومړني مرستیال په توګه پر دنده بوخت و. خو په دې منځ کې د قضایه قوې د سلاکارانو مرکز د رییس په څېر ځينو کسانو وویل چې ابراهیم رییسي له اداري کارونو وروسته او له ساعتوارو او ورځنیو رخصتیو څخه په ګټې اخیستو خپلې لوړې زده کړې پر مخ بېولې او پر همدې اساس د هغه د دکتورا سند قانوني دی. ویل کېږي چې ابراهیم رییسي پر دې سربېره د نړیوالو خصوصي حقوقو د ماسټرۍ سند هم لري.

په ۱۳۵۹ کال کې ابراهیم رییسي چې یوازې ۲۰ کاله عمر یې درلود، د علي قدوسي په حکم سره د کرج د څارنوال په توګه وټاکل شو، نوموړی له څه مودې دندې اجرا کولو وروسته د استان د څارنوال په توګه هم دنده تره کړه، چې په یوه وخت کې یې په دوو ښارونو کې فعالیت کاوه.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۶۷ کال کې د تهران د څارنوال د ځایناستي په توګه د تهران په استان سیمه کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې مسوول دی. نوموړی په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو وضعیت ته د رسېدنې د کمېټې غړی و چې د جمهوري اسلامي حکومت مخالفین دغه هیئت ته د مرګ هیئت وایي. دغې کمېټې د زندانیانو د سیاسي او مذهبي عقیدو په هکله د څو پوښتنو له طرحه کولو وروسته د هغوی د اعدام یا ژوندي پاتې کېدو لپاره پرېکړه وکړه. حسین علي منتظري وایي چې د ابراهیم رییسي په ګډون ځینې نور کسان لکه مرتضی اشراقي (د اوین زندان قاضي)، حسین علي نیري (د تهران قاضي) او مصطفی پور محمدي (د اطلاعاتو وزارت استازی) د سیاسي زندانیانو په اعدام کې دخیل وو، چې په ترڅ کې یې څو زره زندانیان د مرضاد له عملیاتو وروسته پر خپلو موضع ګانو باندې د پاتې کېدو په تور اعدام شول. که څه هم د روح الله خمیني په فرمان کې د دوو کسانو نومونه راغلي دي، خو یاد څلور کسان د ایران د زرګونو سیاسي زندانیانو د اعدام مسوول دي. د ابراهیم رییسي نوم د ۱۳۹۵ کال په اسد میاشت کې په هغه غږیز پیغام کې واورېدل شو چې حسین علي منتظري ته منسوب و او د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په هکله پکې څرګندونې شوې وې، چې په دې سره د پارلمان رییس علي مطهري نایب له ابراهیم رییسي څخه وغوښتل څو د دې هرڅه په هکله وضاحت ورکړي.

ابراهیم رییسي په دغه کمېسیون کې له خپل شتون څخه انکار کړی او ویلي یې دي چې د ځينو زندانیانو حکم صادر شوی و، خو د ځینو هغو چې حکم یې نه و شوی، د روح الله خمیني په امر سره باید لیدل شوي وای چې ایا یاد زندانیان د حکم د اجرا شرایط لري او که نه.

د ۱۳۹۸ کال په ثور میاشت کې روح الله حسینیان، په اطلاعاتو وزارت کې د تهران قاضي د (رو در رو) په نوم یوې انټرنېټي خپرونې سره په خبرو کې په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې د ابراهیم رییسي د لاس درلودلو د تایید تر څنګ وویل، چې باید د نوموړي ستاینه وشي. د اسلامي انقلاب د اسنادو د مرکز رییس روح الله حسینیان د یادې مرکې په یوه برخه کې وویل: «ښاغلی رییس هغه څوک دی چې په ۶۰مه لسیزه کې یې له منافقینو سره په مقابلې کولو د هېواد امنیت ټينګ کړ. خو د دې پر ځای چې د نوموړي ستاینه وشي، ځينو کسانو په ټاکنو کې د نوموړي پر ضد همدا نیوکې یو ځل بیا را څرګندې کړې او له ابراهیم رییسي څخه یې د ستاینې پر ځای نوموړی د سیاسي زندانیانو پر اعدام تورن کړ.»

د سید روح الله خمیني له مړینې وروسته او د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ په پیل کېدو سره ابراهیم رییسي د قضایه قوې د رییس محمد یزدي په حکم د تهران د څارنوال په توګه وټاکل شو او له ۱۳۶۸ تر ۱۳۷۳ کال پورې یې یاد مسوولیت پر غاړه درلود. له هغه وروسته د هېواد د څار ادارې د مشر په توګه وټاکل شو او یاده دنده یې تر ۱۳۸۳ کال پورې پر مخ یوړه.

ابراهیم رییسي له ۱۳۸۳ کال څخه تر ۱۳۹۳ کال پورې د لسو کلونو لپاره د قضایه قوې لومړی مرستیال و او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې هم د هېواد د څارنوال په توګه پر دنده بوخت و. نوموړی همدارنګه له ۱۳۹۱ کال څخه تر اوسه د علي خامنه‌یي په حکم د روحانیت د ځانګړې محکمې د قاضي په توګه هم کار کړی دی.

ابراهیم رییسي د علي خامنه‌یي په حکم د لسو کلونو لپاره د فرمان امام د اجرایوي ډلې د هیئت غړی و، نوموړی د محمود احمدي نژاد لخوا د اطلاعاتو او عدلیې وزارتونو د تصدۍ لپاره د یوه وړاندیز شوړي غړي په توګه د اسلامي شورا مجلس ته معرفي شوی و. نوموړی همدا راز د هېواد د انتخاباتي عالي هیئت غړی او په تهران کې د «فاطمه الزهرا د علمیه حوزې» بنسټګر هم تېر شوی. ابراهیم رییسي همدارنګه په هېواد کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر بنسټ د رییس په توګه پاتې شوی.

د ۱۳۹۸ کال د لړم میاشتې په ۱۳مه نېټه، د امریکا متحده ایالاتو د مالیې وزارت د ابراهیم رییسي په ګډون هغه ۹ تنه چې د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه وو، تحریم کړل. په دغه بیانیه کې د ابراهیم رییسي په اړه راغلي دي چې نوموړی د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه دی او نوم یې د بشري حقونو د نقض له موضوع سره تړلی دی. د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په قضایه هیئت کې د ابراهیم رییسي غړیتوب، د نوموړي تر لارښوونې لاندې قضایي ادارو کې له تورنو کسانو سره له ظلم څخه ډک مجازات، غیر قانوني نیونې، شکنجې او بد چلند، هغه موارد دي چې په دغې بیانیه کې ورته اشاره شوې ده.

سید ابراهیم رییسي د ایران د ولسمشرۍ ټاکنو په ۱۳مه دوره کې ګډون وکړ او د څو نورو نوماندانو په ګډون یې نوماند کېدل تایید شول. د نوموړي د کمپاین او ټاکنیزو سیالیو په لړ کې ځينو شوراګانو لکه د اسلامي انقلاب د پایښت جبهې، د اسلامي انقلاب د ځواکونو د یووالي شورا، د ملي یووالي ائتلاف او داسې نورو له نوموړي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. پر دې سربېره، د زاهدانو د اهل سنت مشر عبدالحمید اسماعیل زي هم د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې له ابراهیم رییسي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. ابراهیم رییسي چې د مذهبي مشر بشپړ ملاتړ هم ورسره دی، وتوانېد چې د نږدې ۱۷ میلیونه او ۸۰۰ زره رایو په ګټلو سره چې د ټولو کارولو شویو رایو ۷۲ سلنه کېږي، د ایران د نوي ولسمشر په توګه وټاکل شي. له رایې اچونې درې ورځې مخکې علي رضا زاکاني او سعید جلیلي چې د ولسمشریزو ټاکنو نوماندان وو، له ټاکنو څخه انصراف اعلان کړ او د ابراهیم رییسي ملاتړ یې وکړ.

== نړيوال مخالفتونه ==
د ایران د ولسمشر په توګه د ابراهیم رییس ټاکل کېدو نړیوال غبرګونه هم له ځان سره لرل، چې ځینو موافقت او ځینو نور بیا ور سره مخالفت ښودلی. د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، ابراهیم رییسي ته د ایران په ټاکنو کې د بریا مبارکي ورکړې ده. نوموړي ویلي، هیله لري چې د ولسمشر په توګه د رییسي له ټاکل کېدو سره د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم پراخې او پیاوړې شي. د پاکستان لومړي وزیر عمران خان، د عراق ولسمشر برهم صالح او د دغه هېواد لومړي وزیر مصطفی کاظمي هم په بېلو پیغامونو کې ابراهیم رییسي ته د ولسمشر کېدو مبارکي ورکړې ده. خو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند په خپلو څرګندونو کې ویلي، له بده مرغه د ایران ستره برخه نفوس یو ځل بیا د رایې له حق محروم شو. د ویاند په خبره، په ټاکنو کې د خلکو د ګډون کچه ټيټه وه او دا د ټاکنو مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راولي. دغه راز د بښنې نړیوال سازمان په یوه اعلامیه کې ویلي، د ایران نوی ولسمشر باید د جرمونو له کبله تر جنايي تعقیب لاندې راوستل شي.  بلخوا اسرايیلو هم په ایران کې د ولسمشر په توګه د ريیسي ټاکنه غندلې او ویلي‌ یې دي چې دا به د وحشي جلادانو رژیم وي. 

د اسرايیلو نوي لومړي وزیر‎ نفتالي بینیت ویلي، چې د نړۍ زبرځواک هېوادونه باید د ريیسي له رژیم سره د نوې اټومي معاملې په اړه خبرې ونه کړي. که څه هم ایران د دغه هېواد د تازه تر سره شویو ټاکنو په اړه نړیوالو غبرګونونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې یې دغه ډول تورونه رد کړي دي.

== زده کړې ==
هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== مړینه ==
رييسي د 2024ز. کال د می پر 19مه نېټه، د [[اذربایجان]] هېواد او [[ايران]] پر پوله د نوي بند پرانیستنې وروسته [[تهران]] ته ستنېده په لاره کې د تخنيکي ستونزه له امله وړونکې الوتکه يې رانسکوره شوه چې په پايله کې يې نوموړی او ورسره د بهرنيو چارو وزير په ګډون مل اته کسيز پلاوي ژوند له لاسه ورکړ.

== د بیت المقدس ادارې ریاست ==
هغه د خپل پخواني مشر عباس واعظ طبسي له مړینې وروسته د ۲۰۱۶ کال د مارچ په ۷ مه د آستان قدس رضوي رییس شو.&lt;ref&gt;[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=32521]حجت‌الاسلام رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 23 April 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://parsi.euronews.com/2016/03/07/iran-astan-quds-razavi-institute]ابراهیم رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 8 March 2016. Retrieved 6 April 2017.&lt;/ref&gt;هغه مقام چې هغه تر ۲۰۱۹ پورې په کې پاتې شو هغه دوهم کس و چې له ۱۹۷۹ کال راهیسې یې دې دفتر ته خدمت وکړ ستر رهبر علي خامنه اي د خپل ګمارنې په حکم کې د زیارت کوونکو، په ځانګړې توګه د بې وزلو خلکو، او همدارنګه د نږدې خلکو، په ځانګړې توګه د بې وزلو او بې ځایه شویو خلکو خدمت کول د رئیسي د دوو مهمو مسؤلیتونو په توګه یاد کړل.

== باندنۍ تړنې ==
&lt;references /&gt;

== سرچينه ==
Spogmairadio.com</text>
      <sha1>0c85e6bppql0xxl2ufnb4mvrtwswkp1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364444</id>
      <parentid>364443</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>شروع انقلابی حجت الاسلام رئیسی در آستان قدس</comment>
      <origin>364444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23371" sha1="0176lrr536otddd6e2puvukdim2tmoh" xml:space="preserve">'''سيد ابراهيم رييسي''' چې په سادات او حجت الاسلام هم مشهور وو، (په [[پاړسي]]: ابراهيم رئیسی) يو [[ايران|ایرانی]] [[سياستوال]] او د دغه هېواد [[ولسمشر]] وو چې د ۱۴۰۳ لمريز کال د ۲ام پر دېرشمه نېټه يې د الوتکې د لوېدلو په يوه پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
{{چارواکۍ|honorific_prefix=حجت الاسلام&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=رئیسی چند کلاس سواد دارد؟|website=اقتصادنیوز|access-date=2021-09-21|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212041/https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|title=حجت الاسلام کیست و چه کسی آیت‌الله می‌شود؟|date=17 May 2014|website=BBC News فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;سيّد|predecessor6=مصطفی محقق داماد|majority4=200,906 (68.6%)|office5=د ايران څارنوالۍ لومړی مرستیال|term_start5=د جولای ۲۷ , ۲۰۰۴|term_end5=د اګسټ ۲۴, ۲۰۱۴|predecessor5=محمد هادي|successor5=غلام حسین محسني|office6=د اېران د عمومي پلټنې رئیس|term_start6=د اګست ۲۲, ۱۹۹۴|term_end6=د اګسټ ۹, ۲۰۰۴|successor6=محمد نيازی|term_end4=د می ۲۱, ۲۰۱۶|birth_name=سيد ابراهيم رييسي |birth_date={{birth date and age|1960|12|14|df=y}}|birth_place=[[مشهد]]، [[ايران]]|alma_mater=د شهید مطهري پوهنتون|party=اسلامي روحانيت|otherparty=د فاطميون ډله|spouse=علم الهدا|children=2&lt;ref name=&quot;tabnak&quot;&gt;{{cite news|url=http://tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|title=مشخصات شناسنامه‌ای 6کاندیدای ریاست‌جمهوری|date=21 April 2017|access-date=21 April 2017|archive-date=14 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190114035031/https://www.tabnak.ir/fa/news/686838/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-6%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|relatives=احمد علم الهدا|website=[http://president.ir/en/ Government website] &lt;br /&gt; [http://raisi.ir/ Personal website (Persian)]|constituency4=شمالي خراسان ولايت|term_start4=20 فبروري 2007|name=ابراهيم رييسي|predecessor1=صدیق لاریجاني|native_name=ابراهیم رييسي|image=Raisi in 2021-02 (cropped).jpg|caption=رييسي په ۲۰۲۱ کې|order=د ایران اتم ولسمشر|predecessor=حسن روحاني|term_start=اګسټ 3 ، 2021|office1=[[ايران|د ايران د لویې څارنوالۍ مشر]]|term_start1=مارچ ۲۰۱۹, ورځ : ۷|term_end1=د جولای لومړۍ نېټه - ۲۰۲۱|successor1=غلام حسین محسني|office2=[[ايران| د ايران لوی څارنوال]]|term_start2=د اګست ۲۳ کال ۲۰۱۴|term_end2=د اپرېل لومړۍ نېټه ۲۰۱۶|predecessor2=غلام حسین محسني|successor2=محمد جعفر مرتضوي|office3=د کارپوهانو مجلس، د کارپوهانو د شورا غړی|term_start3=24 می 2016|constituency3=جنوبي خراسان|majority3=325,139 (80.0%)&lt;ref name=&quot;alef&quot;&gt;{{cite web|title=اعلام آرای مجلس خبرگان رهبری در خراسان جنوبی|url=http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|publisher=Alef|language=fa|date=27 February 2016|access-date=5 April 2017|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708200533/http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|وروستنی هېوادمشر=[[مسعود پزشکیان]]}}
[[وېشنيزه:ايراني سیاستوال]]
[[وېشنيزه:1960 زېږېدنې]]

== شخصي ژوند ==
سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د ایران په مشهد ښار کې زیږېدلی دی. هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== دندې ==
رييسي په ۱۳۶۳ کال کې تهران ته لاړ او د یاد ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. هغه د ۱۳۶۷ کال په اوړي کې د ایران د سیاسي زندانیانو په ډله ییز اعدام کې د هغوی وضعیت ته د رسیدګۍ د برخې د هیئت غړی و. نوموړی په ۱۳۶۸ کال کې د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ د پیل پر مهال د قضایه قوې د وخت د رییس محمد یزدي په حکم سره د تهران ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. نوموړی په ۱۳۷۳ کال کې د ټول هېواد د څېړنې ادارې د رییس په توګه وټاکل شو او تر ۱۳۸۳ کال پورې په همدې پوست کې پر دنده بوخت و. هغه له ۱۳۸۳ کال څخه تر ‍۱۳۹۳ کال پورې د قضایه قوې مرستیال او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې د ټول هېواد څارنوال و.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۹۶ کال کې هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند و چې د ۳۸،۳٪ رایو په تر لاسه کولو سره یې د حسن روحاني پر وړاندې ماتې وخوړه، خو د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د تر ټولو لوړو رایو په ترلاسه کولو سره د ایران هېواد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. سید ابراهیم رییسي د متحده ایالاتو لخوا د بشري حقونو د نقض له امله تحریم شوی هم دی.

سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د مشهد ښار په نوغان سیمه کې زیږېدلی دی. په سیستان او بلوچستان کې د نوموړي د ټاکنیز کمپاین د رییس په وینا، د سید ابراهیم رییسي پلار د سیستان سیمې د زابل د دشتک اوسېدونکی و. رییسي پنځه کلن و چې پلار یې مړ شو. نوموړی په ۱۵ کلنۍ کې د قُم ښار په علمي مدرسو کې شامل شو او خپلې زده کړې یې د څلورو فقو او اصولو تر سطحې پورې په حقاني مدرسه کې پر مخ بوتلې.

رییسي په ۱۳۸۰ کال کې د کانکور ازموینې له لارې د شهید مطهري عالي مدرسې ته بریالی شو او خپلو لوړو زده کړو ته یې همدلته دوام ورکړ، نوموړي له ۱۲ کالو زده کړو وروسته په ۱۳۹۲ کال کې خپل د دکتورا سند د خصوصي فقې او حقوقو په برخه کې له همدې مدرسې څخه ترلاسه کړ. د ابراهیم رییسي د ولسمشریزو کمپاینونو پر مهال د محسن مهر علیزاده په نوم یوه چارواکي ادعا وکړه چې ابراهیم رییسي یوازې تر شپږم ټولګي پورې زده کړې کړې دي او په یادو زده کړو سره نه شي کولای چې هېواد اداره کړي. له یادې ادعا وروسته رسنیو د ابراهیم رییسي د دکتورا سند انځور خپور کړ، خو ځینو کسانو دغه سند جعلي وباله او پر هغه یې نیوکې وکړې. د هغوی په خبره، ابراهیم رییسي د دکتورا سند د اخیستلو پر مهال د هېواد د قضایه قوې د لومړني مرستیال په توګه پر دنده بوخت و. خو په دې منځ کې د قضایه قوې د سلاکارانو مرکز د رییس په څېر ځينو کسانو وویل چې ابراهیم رییسي له اداري کارونو وروسته او له ساعتوارو او ورځنیو رخصتیو څخه په ګټې اخیستو خپلې لوړې زده کړې پر مخ بېولې او پر همدې اساس د هغه د دکتورا سند قانوني دی. ویل کېږي چې ابراهیم رییسي پر دې سربېره د نړیوالو خصوصي حقوقو د ماسټرۍ سند هم لري.

په ۱۳۵۹ کال کې ابراهیم رییسي چې یوازې ۲۰ کاله عمر یې درلود، د علي قدوسي په حکم سره د کرج د څارنوال په توګه وټاکل شو، نوموړی له څه مودې دندې اجرا کولو وروسته د استان د څارنوال په توګه هم دنده تره کړه، چې په یوه وخت کې یې په دوو ښارونو کې فعالیت کاوه.

سید ابراهیم رییسي په ۱۳۶۷ کال کې د تهران د څارنوال د ځایناستي په توګه د تهران په استان سیمه کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې مسوول دی. نوموړی په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو وضعیت ته د رسېدنې د کمېټې غړی و چې د جمهوري اسلامي حکومت مخالفین دغه هیئت ته د مرګ هیئت وایي. دغې کمېټې د زندانیانو د سیاسي او مذهبي عقیدو په هکله د څو پوښتنو له طرحه کولو وروسته د هغوی د اعدام یا ژوندي پاتې کېدو لپاره پرېکړه وکړه. حسین علي منتظري وایي چې د ابراهیم رییسي په ګډون ځینې نور کسان لکه مرتضی اشراقي (د اوین زندان قاضي)، حسین علي نیري (د تهران قاضي) او مصطفی پور محمدي (د اطلاعاتو وزارت استازی) د سیاسي زندانیانو په اعدام کې دخیل وو، چې په ترڅ کې یې څو زره زندانیان د مرضاد له عملیاتو وروسته پر خپلو موضع ګانو باندې د پاتې کېدو په تور اعدام شول. که څه هم د روح الله خمیني په فرمان کې د دوو کسانو نومونه راغلي دي، خو یاد څلور کسان د ایران د زرګونو سیاسي زندانیانو د اعدام مسوول دي. د ابراهیم رییسي نوم د ۱۳۹۵ کال په اسد میاشت کې په هغه غږیز پیغام کې واورېدل شو چې حسین علي منتظري ته منسوب و او د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په هکله پکې څرګندونې شوې وې، چې په دې سره د پارلمان رییس علي مطهري نایب له ابراهیم رییسي څخه وغوښتل څو د دې هرڅه په هکله وضاحت ورکړي.

ابراهیم رییسي په دغه کمېسیون کې له خپل شتون څخه انکار کړی او ویلي یې دي چې د ځينو زندانیانو حکم صادر شوی و، خو د ځینو هغو چې حکم یې نه و شوی، د روح الله خمیني په امر سره باید لیدل شوي وای چې ایا یاد زندانیان د حکم د اجرا شرایط لري او که نه.

د ۱۳۹۸ کال په ثور میاشت کې روح الله حسینیان، په اطلاعاتو وزارت کې د تهران قاضي د (رو در رو) په نوم یوې انټرنېټي خپرونې سره په خبرو کې په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې د ابراهیم رییسي د لاس درلودلو د تایید تر څنګ وویل، چې باید د نوموړي ستاینه وشي. د اسلامي انقلاب د اسنادو د مرکز رییس روح الله حسینیان د یادې مرکې په یوه برخه کې وویل: «ښاغلی رییس هغه څوک دی چې په ۶۰مه لسیزه کې یې له منافقینو سره په مقابلې کولو د هېواد امنیت ټينګ کړ. خو د دې پر ځای چې د نوموړي ستاینه وشي، ځينو کسانو په ټاکنو کې د نوموړي پر ضد همدا نیوکې یو ځل بیا را څرګندې کړې او له ابراهیم رییسي څخه یې د ستاینې پر ځای نوموړی د سیاسي زندانیانو پر اعدام تورن کړ.»

د سید روح الله خمیني له مړینې وروسته او د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ په پیل کېدو سره ابراهیم رییسي د قضایه قوې د رییس محمد یزدي په حکم د تهران د څارنوال په توګه وټاکل شو او له ۱۳۶۸ تر ۱۳۷۳ کال پورې یې یاد مسوولیت پر غاړه درلود. له هغه وروسته د هېواد د څار ادارې د مشر په توګه وټاکل شو او یاده دنده یې تر ۱۳۸۳ کال پورې پر مخ یوړه.

ابراهیم رییسي له ۱۳۸۳ کال څخه تر ۱۳۹۳ کال پورې د لسو کلونو لپاره د قضایه قوې لومړی مرستیال و او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې هم د هېواد د څارنوال په توګه پر دنده بوخت و. نوموړی همدارنګه له ۱۳۹۱ کال څخه تر اوسه د علي خامنه‌یي په حکم د روحانیت د ځانګړې محکمې د قاضي په توګه هم کار کړی دی.

ابراهیم رییسي د علي خامنه‌یي په حکم د لسو کلونو لپاره د فرمان امام د اجرایوي ډلې د هیئت غړی و، نوموړی د محمود احمدي نژاد لخوا د اطلاعاتو او عدلیې وزارتونو د تصدۍ لپاره د یوه وړاندیز شوړي غړي په توګه د اسلامي شورا مجلس ته معرفي شوی و. نوموړی همدا راز د هېواد د انتخاباتي عالي هیئت غړی او په تهران کې د «فاطمه الزهرا د علمیه حوزې» بنسټګر هم تېر شوی. ابراهیم رییسي همدارنګه په هېواد کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر بنسټ د رییس په توګه پاتې شوی.

د ۱۳۹۸ کال د لړم میاشتې په ۱۳مه نېټه، د امریکا متحده ایالاتو د مالیې وزارت د ابراهیم رییسي په ګډون هغه ۹ تنه چې د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه وو، تحریم کړل. په دغه بیانیه کې د ابراهیم رییسي په اړه راغلي دي چې نوموړی د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه دی او نوم یې د بشري حقونو د نقض له موضوع سره تړلی دی. د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په قضایه هیئت کې د ابراهیم رییسي غړیتوب، د نوموړي تر لارښوونې لاندې قضایي ادارو کې له تورنو کسانو سره له ظلم څخه ډک مجازات، غیر قانوني نیونې، شکنجې او بد چلند، هغه موارد دي چې په دغې بیانیه کې ورته اشاره شوې ده.

سید ابراهیم رییسي د ایران د ولسمشرۍ ټاکنو په ۱۳مه دوره کې ګډون وکړ او د څو نورو نوماندانو په ګډون یې نوماند کېدل تایید شول. د نوموړي د کمپاین او ټاکنیزو سیالیو په لړ کې ځينو شوراګانو لکه د اسلامي انقلاب د پایښت جبهې، د اسلامي انقلاب د ځواکونو د یووالي شورا، د ملي یووالي ائتلاف او داسې نورو له نوموړي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. پر دې سربېره، د زاهدانو د اهل سنت مشر عبدالحمید اسماعیل زي هم د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې له ابراهیم رییسي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. ابراهیم رییسي چې د مذهبي مشر بشپړ ملاتړ هم ورسره دی، وتوانېد چې د نږدې ۱۷ میلیونه او ۸۰۰ زره رایو په ګټلو سره چې د ټولو کارولو شویو رایو ۷۲ سلنه کېږي، د ایران د نوي ولسمشر په توګه وټاکل شي. له رایې اچونې درې ورځې مخکې علي رضا زاکاني او سعید جلیلي چې د ولسمشریزو ټاکنو نوماندان وو، له ټاکنو څخه انصراف اعلان کړ او د ابراهیم رییسي ملاتړ یې وکړ.

== نړيوال مخالفتونه ==
د ایران د ولسمشر په توګه د ابراهیم رییس ټاکل کېدو نړیوال غبرګونه هم له ځان سره لرل، چې ځینو موافقت او ځینو نور بیا ور سره مخالفت ښودلی. د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، ابراهیم رییسي ته د ایران په ټاکنو کې د بریا مبارکي ورکړې ده. نوموړي ویلي، هیله لري چې د ولسمشر په توګه د رییسي له ټاکل کېدو سره د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم پراخې او پیاوړې شي. د پاکستان لومړي وزیر عمران خان، د عراق ولسمشر برهم صالح او د دغه هېواد لومړي وزیر مصطفی کاظمي هم په بېلو پیغامونو کې ابراهیم رییسي ته د ولسمشر کېدو مبارکي ورکړې ده. خو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند په خپلو څرګندونو کې ویلي، له بده مرغه د ایران ستره برخه نفوس یو ځل بیا د رایې له حق محروم شو. د ویاند په خبره، په ټاکنو کې د خلکو د ګډون کچه ټيټه وه او دا د ټاکنو مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راولي. دغه راز د بښنې نړیوال سازمان په یوه اعلامیه کې ویلي، د ایران نوی ولسمشر باید د جرمونو له کبله تر جنايي تعقیب لاندې راوستل شي.  بلخوا اسرايیلو هم په ایران کې د ولسمشر په توګه د ريیسي ټاکنه غندلې او ویلي‌ یې دي چې دا به د وحشي جلادانو رژیم وي. 

د اسرايیلو نوي لومړي وزیر‎ نفتالي بینیت ویلي، چې د نړۍ زبرځواک هېوادونه باید د ريیسي له رژیم سره د نوې اټومي معاملې په اړه خبرې ونه کړي. که څه هم ایران د دغه هېواد د تازه تر سره شویو ټاکنو په اړه نړیوالو غبرګونونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې یې دغه ډول تورونه رد کړي دي.

== زده کړې ==
هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ. 

== مړینه ==
رييسي د 2024ز. کال د می پر 19مه نېټه، د [[اذربایجان]] هېواد او [[ايران]] پر پوله د نوي بند پرانیستنې وروسته [[تهران]] ته ستنېده په لاره کې د تخنيکي ستونزه له امله وړونکې الوتکه يې رانسکوره شوه چې په پايله کې يې نوموړی او ورسره د بهرنيو چارو وزير په ګډون مل اته کسيز پلاوي ژوند له لاسه ورکړ.

== د بیت المقدس ادارې ریاست ==
هغه د خپل پخواني مشر عباس واعظ طبسي له مړینې وروسته د ۲۰۱۶ کال د مارچ په ۷ مه د آستان قدس رضوي رییس شو.&lt;ref&gt;[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=32521]حجت‌الاسلام رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 23 April 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://parsi.euronews.com/2016/03/07/iran-astan-quds-razavi-institute]ابراهیم رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی&quot;&quot;. 7 March 2017. Archived from the original on 8 March 2016. Retrieved 6 April 2017.&lt;/ref&gt;هغه مقام چې هغه تر ۲۰۱۹ پورې په کې پاتې شو هغه دوهم کس و چې له ۱۹۷۹ کال راهیسې یې دې دفتر ته خدمت وکړ ستر رهبر علي خامنه اي د خپل ګمارنې په حکم کې د زیارت کوونکو، په ځانګړې توګه د بې وزلو خلکو، او همدارنګه د نږدې خلکو، په ځانګړې توګه د بې وزلو او بې ځایه شویو خلکو خدمت کول د رئیسي د دوو مهمو مسؤلیتونو په توګه یاد کړل.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170425044927/http://didban.ir/fa/news-details/33849/%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B3/]شروع انقلابی حجت الاسلام رئیسی در آستان قدس&quot;. 10 April 2016. Archived from the original on 25 April 2017. Retrieved 24 April 2017.&lt;/ref&gt;

== باندنۍ تړنې ==
&lt;references /&gt;

== سرچينه ==
Spogmairadio.com</text>
      <sha1>0176lrr536otddd6e2puvukdim2tmoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سید نور علي شاه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70534</id>
    <revision>
      <id>364456</id>
      <parentid>324686</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T18:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haroonihanfi</username>
        <id>29610</id>
      </contributor>
      <comment>املا سمه شوه</comment>
      <origin>364456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9448" sha1="3k6k6zcu1c15w8zbymsynt3agnb4stk" xml:space="preserve">
==القاب==
د څوارلسمی صدئ سلطان الاؤلياءد نړئ وتلی منلئ شخصيت، د هيواد اتل قهرمان، د صوفياؤ په صف کښ وتلئ منلئ ځلانده ستورئ، شيخ الحديث والتفسير، ماهر علوم عقليه ونقليه، فخر الفقراء والعلماء الشيخ المحدث السيد نورعليشاه الجيلاني النقشبندي المعروف صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه
==پيدايښت==
○دا مبارک په کال ۱۹۴۲ (بمطابق  ۱۳۶۶ھ) کښ په کلی تاروجبه (مربوط پيښور) کښ د شيخ المشائخ پير سيد محمد جمال شاه الجيلاني قدس سره په کورنئ کښ دنيا ته سترګې غړی کړی.
==زده کړه==
  پلار مبارک دوی ته سيد نور عليشاه نوم کيښود، دا مبارک مورزاده د خدای دوست وو، په وړوکوالي کښ د ذکر او اذکارو سره اکثر به مشغول وو، وخت سره سره خپل والد ګرامي د علوم اسلاميه درس ورکولو، د ماشومتوب څخه دوی قرآن کريم، احاديث، فقه څه نا څه د خپل والد ګرامي څخه وئيلی وو، بيا دوی مبارکو د عصری علومو زده کړه د ګورنمنټ هائي سکول تاروجبه څخه تر اتم صنف پوری اويلو، بيا د علوم اسلاميه لپاره د مختلفو علماؤ څخه زدکړی وکړی.
==علم==
حضرت صاحب مبارک قدس سره مختلفو فنونو کښې الله جل جلاله مهارت پوهه ورکړی وه ! لکه نحو ، منطق ،صرف ، بلاغت ، حکمت ، طب، فلسفه، تصوف، نظم، اصول حدیث ، اصول تفسیر ، په تفسیر کښې الله جل شانه داسې مهارت ورکړې وو، که د وقت امام تفتازانې او د دې دور سیوطې ورته اوایم مبالغه به نه وي .
==علمي سفرونه==
ابتدائی کتابونه د فنون مدونه څخه نحو، صرف، منطق، معاني د حضرت العلامه ومولانا جان استاذ صاحب، او شيخ الحديث کابل استاذ صاحب څخه وويل، د فقهې، او د ميراث مسايلو زده کړه ئې قاضي القضاة مفتي محمد عزير صاحب، او شيخ الحديث قاضی غلام سرور صاحب څخه وکړه، د نظم زدکړه ئې د شيخ الحديث احسان الله جان قادری صاحب څخه وکړه، دورة الصغری دوی مبارکو په قصه خوانئ کښ د شيخ الحديث سراج الدين صاحب څخه وکړه، همدا شان د تکملی بعضی کتابونه خارجی او داخلی کتابونه ئې د شيخ الحديث مولانا فضل الرحمن صاحب څخه وويل، بلآخر دوی د فنونو، او دفنونو د تکملی د تکمیل څخه فارغ شول، او دورة الصغری ئی مکمل کړه، او په دارالعلوم سرحد کښ ئې د نامورو اشخاصو څخه دورة الکبری سند ترلاسه کړ، 
د دی ترڅنګ دوی مبارکو په مختلفو شعبو کښ خپله مشغله درلوده، ابتدائی قدم د دوی امامت او خطابت د خوشمقام کلی څخه شروع شوی وو، او د طالبئ لړئ ئې هم د دې ځاې څخه پيل کړی وه، د زده کړی سره سره به دوی مبارکو د حکمت او د طب زدکړه هم ترلاسه کوله .
==استاذان==
شيخ الحديث مولانا آمين الحق جان استاذ صاحب ترخه نوشهره
شيخ الحديث مولانا  کابل استاذ صاحب حالا خوشمقام نوشهره
شيخ الحديث ولي الله جان صاحب بډهني پشاور 
شيخ الحديث مولانا احسان الله جان قادری صاحب پشاور
شيخ الحديث قاضي القضاة مفتي محمد عزير صاحب بډهنئ پشاور
شيخ الحديث قاضي غلام سرور صاحب بډهنئ پشاور
شيخ الحديث استاذ الکل برابات مولوی صاحب مهمند ايجنسي 
شيخ الحديث استاذ المفتيين مفتي عبداللطيف صاحب پشاور
شيخ الحديث العلامه ومولانا فضل الرحمن صاحب نمکمنډی پشاور
شيخ الحديث  مولانا ايوب جان بنوری صاحب دارالعلوم سرحد پشاور

==تصوف: ==
د علم باطن په علومو کښ الله تبارک وتعالی خورا مهارت، او لويه برخه ورکړی وه، دوی مبارکو د تصوف ټولی سلسلی لکه نقشبنديه، چشتيه نظاميه، سهرورديه، قادريه ابتدا د خپل والد ګرامي څخه ترلاسه کړی، او د والد ګرامي قدس سره  څخه هغه فيض وبرکت، تجليات، انوارات، اسرار ودقائق دوی مبارکو ته ورکړل شوی 
د دی ترڅنګ دوی مبارکو سلسله اويسيه مسکينيه د حضرت غوث الزمان شلبنډئ حضرت صاحب رحمه الله ترلاسه کړی، 
خو تر دی دمه صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه د رب کريم د معرفت هغه تنده چی پری ماتيږی، ويل کيږی چې صاحب مبارک رضي الله عنه وارضاه به هر وخت دا دعا غوښتله چی ياالله جل جلاک ماته داسی هستی را په نښه کړه چی ستا محبت ماته عطاء کړی، رب کريم هغه دعا مستجابه وګرځوله، 
وخت تيريده چی الله تعالی په ملک پاکستان يو لوی احسان وکړ، د زمانی يوسف ثانی سیدنا ومقتدانا مجدد عصر حاضر اخندزاده پيرارچی سيف الرحمن خراساني رحمة الله عليه د کفارو عيسويانو دظلم څخه په کال ۱۹۸۰ ( دهائی) کښ افغانستان څخه پاکستان ته هجرت وکړ، او په نوښار کښ د پيرسباق کلی شاميرګړهئ کښ استوګنه اختيار کړه، او د طريقت هغه فيض او برکت د علم باطن هغه بحرونه او د شريعت تابع داری د دی ځای څخه په خوريدو وو، بلاخره صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه ته خپلو متعلقينو دا هستي ور معرفی کړه، بيا صاحب مبارک قدس سره بيعت د آخوندزاده پيرارچی مبارک رضي الله عنه وأرضاه څخه وکړ، هغه تنده د محبت د باری تعالی او اسرار ودقائق، علوم باطني ومعنوی، ئی په صحبت کښ ترلاسه کړ، ځکه حضرت مبارک صاحب رضي الله عنه وأرضاه به فرمايل ( پاچاصيب ته زما مريد نه ئی، ته زما مراد ئې) .
صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه د اولياؤ سلطان وو، که د زمانی بايزيد بسطامي ورته وايم، که مولانا روم وو، ابوالحسن خرقاني دوخت وو، محمد هاشم سمنګاني د دور وو، نور الله مرقده الشريف 

د تصوف خدمات ئی اظهر من الشمس دې، دوی مبارکو مريدان او خلفاء په پاکستان کښ په مختلفو ښاريوو کښ وجود لری، او خدمات د علم ظاهر وباطن نور هم په پرمختګ روان دی من جمله د هغی څخه د وی مبارکو د خلفاوو نومونه تاسو ته تقديم کوو 


== لويه فتحه د غیر مقلدینو ماته ==
په کال ١٩٨٣ کښي ولسوالي نوشهره ولایت خیبر پښتونخوا په کلي تاروجبه کښي د وهابیانو خوارجو یوه جامعه مقرر شوه ! په دي جامعه کښې د چترال ستر ستر شیخان  د وهابیانو او د #قطر دیو څو مبتدعینو په حکم دا جامعه مخ تر مخه تلله ! 

د صاحب مبارک رح په حکم ټول سالکان شاګردان محبین عوام متفق شول دا مدرسه ﺉ له بیخ نه ویستله او #تاریخ_په_دی_ګواه دی د هیواد رئيس جمهور جنرال ضیاء الحق هم رسوا شو او د صاحب مبارک رح مقابله ﺉ ترسره ﺉ نکړه او هغه مدرسه د وهابیانو همدا شان ړنګه پاتی شوله، یقینا دا لويه قرباني ده چی سترګی پټول تری مناسب ندی .
حضرت قدوة السالکين، زبدة العارفين، جامع العلوم الظواهر والبواطن سیدنا ومرشدنا السيدنورعليشاه الجيلاني قدس سره 

== وفات ==
 مشهور وو په  صاحب مبارک (تاروجبه باچاصاحب) ، جامع طرق اربعه خصوصاً مروج نقشبنديه وعلوم ظاهره ولدنيه، د چهار شنبی په شپه، وخت ۸ بجې ۳۰ دقيقې، ۷ ربيع الاول ۱۴۴۳ھ ځان خوږ يی خپل جانان ته تسليم کړ .</text>
      <sha1>3k6k6zcu1c15w8zbymsynt3agnb4stk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Ahmad Faisal Mudasir</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87316</id>
    <revision>
      <id>364453</id>
      <parentid>363886</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T18:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmad Faisal Mudasir</username>
        <id>39471</id>
      </contributor>
      <comment>/* حضرت عمر فاروق که سکندر مقدوني */ نوې برخه</comment>
      <origin>364453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3475" sha1="9jbnb2grrxsnmxv8h4d4eo9kf1pkaum" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Ahmad Faisal Mudasir}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۰ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۵۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== حضرت عمر فاروق که سکندر مقدوني ==

په اوسني نړي کي خلګ مقدوني سکندر د ستر فاتح په توګه معرفي کوي. او ويل کيږي چې ده ډیري سيمي فتحه کړي دي. او دوي يو لقب د سکندر اعظم Alexander the Great ورکړي دی. خو که موږ تحليل د پوهي او تاريخ ته په کتلو سره وکړو نو پوه به سو چي سکندر اعظم د عمر ابن خطاب رض پر وړاندي په هغو کارونو کي عاجزه دي چي جناب عمر ابن خطاب رض تر سره کړي دي. لمړي سکندر اولس لکه ميله مربع ځمګه فتحه کړه. مګر عمر رض 22 لکه ميله مربع ځمکه فتحه کړه. د سکندر فتحه سوي ځمکه د سکندر د مړني سره سم ډير ژر دده د لستوڼو د مارانو له وجهي پر څو برخو وويشل سوه او د وخت په تیریدو سره دده سيمي د وخت د دولتونو له لوري په مکمل ډول ونيول سوي. اما د عمر رض فتح سوي سيمي دده د شهادت څخه راورسته په په سلهاوو کلونو هغسي ثابتي دي. د سکندر  رقيبه امپراتورۍ د فارس وه مګر دې تر پايه ونه توانيده چي ياده امپراتورۍ دې په بشپړه توګه ماته کړي. مګر د امت اتل حضرت فاروق رض په څو کلونو کي د فارس امپراتوري دړي وړی کړه او هلته يي د اسلام مبارک بيرغ داسي ورپاوه چي اثر يي نن هم سته. او نن هم فارس د اسلام په مبارک دين باندي دي.  سکندر د جنګونو په دوران کي نه تنها چي بشريت او انسانيت ته يي درنه مرک ژوبه واړوله او په ډيرو ځایونو کي قتل عام وکړ، بلکي د اړوندو سيمو تاريخي او بشري منابع يي د وحشي حيواناتو غوندي ويجاړي کړي. مګر فاروق امت رض نه تنها چي د بشريت او اسلاميت خلاف کار قتل عام يي نه دې کړي . بلکي د فتح سوو سيمو تاريخ اثار او بشري منابع يي هم ندي ویاړي کړي. خو ګرانه لوستونکي ايا دا د انسانانو په سترګو کي خاوري اچول نه دي چي دوي سکندر t Alexander the Grea په نامه يادوي. او د امت د اتل او زړور او قهرمان اميرالمؤمنين حضرت عمر فاروق رض نوم يي له دې لست څخه په ډيري بي شرمي استلي دی. [[کارن:Ahmad Faisal Mudasir|Ahmad Faisal Mudasir]] ([[د کارن خبرې اترې:Ahmad Faisal Mudasir|خبرې اترې]]) ۳۱ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۱۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>9jbnb2grrxsnmxv8h4d4eo9kf1pkaum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عبد البهاء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87376</id>
    <revision>
      <id>364457</id>
      <parentid>364187</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مودة متعب</username>
        <id>39383</id>
      </contributor>
      <origin>364457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="3o6c55s3mc1ia4kyp7px2my2o3w20m5" xml:space="preserve">{{ديني ژوندليک مالوماتبکس}}

عبدالبها (د می ۲۳، ۱۸۴۴ - د نومبر ۲۸، ۱۹۲۱)، چې عبدالبها زیږیدلی، د بهايي عقیدې بنسټ ایښودونکی، بهاء الله مشر زوی و، چا چې هغه له ۱۸۹۲ څخه تر ۱۹۲۱ پورې د بهايي عقیدې د خپل ځای ناستي او مشر په توګه وټاکه. عبدالبها وروسته د بهاء الله او باب سره یوځای د عقیدې د دریو &quot;مرکزي&quot; شخصیتونو څخه د وروستي په توګه یاد شو، او د هغه لیکنې او ثبت شوي خبرې اترې د بهايي مقدس ادب سرچینې ګڼل کیږي.&lt;ref&gt;The first apostrophe-like letter in &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; is an ayin, which in Persian is pronounced like the catch in the throat in English &quot;uh-oh!&quot;. The second is an actual apostrophe, used to show a contraction of a vowel, and is not pronounced. (I.e., ʻAbd-u-al-Baháʼ &gt; &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; or &quot;ʻAbdul-Bahá&quot;.)&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3o6c55s3mc1ia4kyp7px2my2o3w20m5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364458</id>
      <parentid>364457</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مودة متعب</username>
        <id>39383</id>
      </contributor>
      <comment>یو انځور اضافه کړئ</comment>
      <origin>364458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1072" sha1="3ls9k7kzmmzpvxnp76yxelgbcwqko6y" xml:space="preserve">{{ديني ژوندليک مالوماتبکس|image=Picture of Abdul-Baha.jpg}}

عبدالبها (د می ۲۳، ۱۸۴۴ - د نومبر ۲۸، ۱۹۲۱)، چې عبدالبها زیږیدلی، د بهايي عقیدې بنسټ ایښودونکی، بهاء الله مشر زوی و، چا چې هغه له ۱۸۹۲ څخه تر ۱۹۲۱ پورې د بهايي عقیدې د خپل ځای ناستي او مشر په توګه وټاکه. عبدالبها وروسته د بهاء الله او باب سره یوځای د عقیدې د دریو &quot;مرکزي&quot; شخصیتونو څخه د وروستي په توګه یاد شو، او د هغه لیکنې او ثبت شوي خبرې اترې د بهايي مقدس ادب سرچینې ګڼل کیږي.&lt;ref&gt;The first apostrophe-like letter in &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; is an ayin, which in Persian is pronounced like the catch in the throat in English &quot;uh-oh!&quot;. The second is an actual apostrophe, used to show a contraction of a vowel, and is not pronounced. (I.e., ʻAbd-u-al-Baháʼ &gt; &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; or &quot;ʻAbdul-Bahá&quot;.)&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3ls9k7kzmmzpvxnp76yxelgbcwqko6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364459</id>
      <parentid>364458</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مودة متعب</username>
        <id>39383</id>
      </contributor>
      <comment>د زیږون نیټه اضافه کړئ</comment>
      <origin>364459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="m18u7b3pizyhhzlt1hsyfizbpewj44y" xml:space="preserve">{{ديني ژوندليک مالوماتبکس|image=Picture of Abdul-Baha.jpg|birth_date={{birth date|df=y|1844|05|23}}}}

عبدالبها (د می ۲۳، ۱۸۴۴ - د نومبر ۲۸، ۱۹۲۱)، چې عبدالبها زیږیدلی، د بهايي عقیدې بنسټ ایښودونکی، بهاء الله مشر زوی و، چا چې هغه له ۱۸۹۲ څخه تر ۱۹۲۱ پورې د بهايي عقیدې د خپل ځای ناستي او مشر په توګه وټاکه. عبدالبها وروسته د بهاء الله او باب سره یوځای د عقیدې د دریو &quot;مرکزي&quot; شخصیتونو څخه د وروستي په توګه یاد شو، او د هغه لیکنې او ثبت شوي خبرې اترې د بهايي مقدس ادب سرچینې ګڼل کیږي.&lt;ref&gt;The first apostrophe-like letter in &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; is an ayin, which in Persian is pronounced like the catch in the throat in English &quot;uh-oh!&quot;. The second is an actual apostrophe, used to show a contraction of a vowel, and is not pronounced. (I.e., ʻAbd-u-al-Baháʼ &gt; &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; or &quot;ʻAbdul-Bahá&quot;.)&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>m18u7b3pizyhhzlt1hsyfizbpewj44y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364460</id>
      <parentid>364459</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مودة متعب</username>
        <id>39383</id>
      </contributor>
      <origin>364460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="61jmm7onbvffst6ngmamrwcgnrdhltx" xml:space="preserve">{{ديني ژوندليک مالوماتبکس|image=Picture of Abdul-Baha.jpg|birth_date={{birth date|df=y|1844|05|23}}}}

'''عبدالبها''' (د می ۲۳، ۱۸۴۴ - د نومبر ۲۸، ۱۹۲۱)، چې عبدالبها زیږیدلی، د بهايي عقیدې بنسټ ایښودونکی، بهاء الله مشر زوی و، چا چې هغه له ۱۸۹۲ څخه تر ۱۹۲۱ پورې د بهايي عقیدې د خپل ځای ناستي او مشر په توګه وټاکه. عبدالبها وروسته د بهاء الله او باب سره یوځای د عقیدې د دریو &quot;مرکزي&quot; شخصیتونو څخه د وروستي په توګه یاد شو، او د هغه لیکنې او ثبت شوي خبرې اترې د بهايي مقدس ادب سرچینې ګڼل کیږي.&lt;ref&gt;The first apostrophe-like letter in &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; is an ayin, which in Persian is pronounced like the catch in the throat in English &quot;uh-oh!&quot;. The second is an actual apostrophe, used to show a contraction of a vowel, and is not pronounced. (I.e., ʻAbd-u-al-Baháʼ &gt; &quot;ʻAbdu'l-Bahá&quot; or &quot;ʻAbdul-Bahá&quot;.)&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>61jmm7onbvffst6ngmamrwcgnrdhltx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Mdrsmsr skjhgb</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87408</id>
    <revision>
      <id>364439</id>
      <timestamp>2026-05-31T14:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>364439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="iticm5ibfdysrmcsvkng7o37go6q4ju" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Mdrsmsr skjhgb}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۳۱ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>iticm5ibfdysrmcsvkng7o37go6q4ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آستان قدس رضوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87409</id>
    <revision>
      <id>364445</id>
      <timestamp>2026-05-31T14:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>دا د ایران په مشهد کې موقعیت لري. دا هغه اداري اداره ده چې د امام رضا علیه السلام زیارت او د دې ادارې پورې اړوند مختلفې ادارې اداره کوي.</comment>
      <origin>364445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="r47solli9t73l60hf7y1m1v3cy3weq6" xml:space="preserve">آستان قدس رضوي دا د ایران په مشهد کې موقعیت لري. دا هغه اداري اداره ده چې د امام رضا علیه السلام زیارت او د دې ادارې پورې اړوند مختلفې ادارې اداره کوي.</text>
      <sha1>r47solli9t73l60hf7y1m1v3cy3weq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364446</id>
      <parentid>364445</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>د آستان قدس رضوي اداري دستګاه د امام رضا علیه السلام له شهادت څخه شاوخوا ۱۲۰۰ کاله وړاندې تر ټولو اوږدمهاله اداره ګڼل کېږي.</comment>
      <origin>364446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="sf317obe2l40v22u0e8fduwuitwl4hh" xml:space="preserve">آستان قدس رضوي دا د ایران په مشهد کې موقعیت لري. دا هغه اداري اداره ده چې د امام رضا علیه السلام زیارت او د دې ادارې پورې اړوند مختلفې ادارې اداره کوي.د آستان قدس رضوي اداري دستګاه د امام رضا علیه السلام له شهادت څخه شاوخوا ۱۲۰۰ کاله وړاندې تر ټولو اوږدمهاله اداره ګڼل کېږي.</text>
      <sha1>sf317obe2l40v22u0e8fduwuitwl4hh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364447</id>
      <parentid>364446</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Central Organization of Astan Quds Razavi&quot;. Archived from the original on 2010-06-16. Retrieved 2007-11-02.</comment>
      <origin>364447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="698" sha1="370hdtif6avuer1wlk2wss6yt7nesyi" xml:space="preserve">آستان قدس رضوي دا د ایران په مشهد کې موقعیت لري. دا هغه اداري اداره ده چې د امام رضا علیه السلام زیارت او د دې ادارې پورې اړوند مختلفې ادارې اداره کوي.د آستان قدس رضوي اداري دستګاه د امام رضا علیه السلام له شهادت څخه شاوخوا ۱۲۰۰ کاله وړاندې تر ټولو اوږدمهاله اداره ګڼل کېږي.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100616072038/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=1112]&quot;Central Organization of Astan Quds Razavi&quot;. Archived from the original on 2010-06-16. Retrieved 2007-11-02.&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>370hdtif6avuer1wlk2wss6yt7nesyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364448</id>
      <parentid>364447</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>[[وېشنيزه:په ایران کې میشت خیریه موسسې]] [[وېشنيزه:شیعه سازمانونه]] [[وېشنيزه:مشهد]]</comment>
      <origin>364448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="h69u0eqxrik43qoe91ahsi6k1ijdma4" xml:space="preserve">

آستان قدس رضوي دا د ایران په مشهد کې موقعیت لري. دا هغه اداري اداره ده چې د امام رضا علیه السلام زیارت او د دې ادارې پورې اړوند مختلفې ادارې اداره کوي.د آستان قدس رضوي اداري دستګاه د امام رضا علیه السلام له شهادت څخه شاوخوا ۱۲۰۰ کاله وړاندې تر ټولو اوږدمهاله اداره ګڼل کېږي.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100616072038/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=1112]&quot;Central Organization of Astan Quds Razavi&quot;. Archived from the original on 2010-06-16. Retrieved 2007-11-02.&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;
[[وېشنيزه:په ایران کې میشت خیریه موسسې]]
[[وېشنيزه:شیعه سازمانونه]]
[[وېشنيزه:مشهد]]</text>
      <sha1>h69u0eqxrik43qoe91ahsi6k1ijdma4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364449</id>
      <parentid>364448</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <origin>364449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="mv39s5dxeuxbbureojbcr0giql9y30e" xml:space="preserve">

'''آستان قدس رضوي''' دا د ایران په مشهد کې موقعیت لري. دا هغه اداري اداره ده چې د امام رضا علیه السلام زیارت او د دې ادارې پورې اړوند مختلفې ادارې اداره کوي.د آستان قدس رضوي اداري دستګاه د امام رضا علیه السلام له شهادت څخه شاوخوا ۱۲۰۰ کاله وړاندې تر ټولو اوږدمهاله اداره ګڼل کېږي.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100616072038/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=1112]&quot;Central Organization of Astan Quds Razavi&quot;. Archived from the original on 2010-06-16. Retrieved 2007-11-02.&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;
[[وېشنيزه:په ایران کې میشت خیریه موسسې]]
[[وېشنيزه:شیعه سازمانونه]]
[[وېشنيزه:مشهد]]</text>
      <sha1>mv39s5dxeuxbbureojbcr0giql9y30e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>364450</id>
      <parentid>364449</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mdrsmsr skjhgb</username>
        <id>39673</id>
      </contributor>
      <comment>باندنۍ تړنې</comment>
      <origin>364450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="896" sha1="sutx917yu3z8kcbo3sz490x2a33akpc" xml:space="preserve">

'''آستان قدس رضوي''' دا د ایران په مشهد کې موقعیت لري. دا هغه اداري اداره ده چې د امام رضا علیه السلام زیارت او د دې ادارې پورې اړوند مختلفې ادارې اداره کوي.د آستان قدس رضوي اداري دستګاه د امام رضا علیه السلام له شهادت څخه شاوخوا ۱۲۰۰ کاله وړاندې تر ټولو اوږدمهاله اداره ګڼل کېږي.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100616072038/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=1112]&quot;Central Organization of Astan Quds Razavi&quot;. Archived from the original on 2010-06-16. Retrieved 2007-11-02.&lt;/ref&gt;
== باندنۍ تړنې ==
&lt;references /&gt;

[[وېشنيزه:په ایران کې میشت خیریه موسسې]]
[[وېشنيزه:شیعه سازمانونه]]
[[وېشنيزه:مشهد]]</text>
      <sha1>sutx917yu3z8kcbo3sz490x2a33akpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Forest-sky130</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87410</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:Benotao" />
    <revision>
      <id>364452</id>
      <timestamp>2026-05-31T17:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Forest-sky130]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Benotao]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Forest-sky130|Forest-sky130]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Benotao|Benotao]]&quot;</comment>
      <origin>364452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hiff24txcnecwzjuhmsoosebuz4su9r" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Benotao]]</text>
      <sha1>hiff24txcnecwzjuhmsoosebuz4su9r</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>