امریکا متحده ايالات

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>امریکا متحده ايالات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2875</id>
    <revision>
      <id>364605</id>
      <parentid>359799</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T22:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28863" sha1="7vk8s2w23z4gqyu5okqdg57u9imywlo" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس
|نوم=
|انځور=
|انځوراړوند=
&lt;!-- START INFOBOX --&gt; 
|ملي نوم = د امریکا متحده ایالتونه
|ټولگړی نوم = متحده ایالتونه
|image_flag = Flag of the United States.svg 
|image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg|20px
| ملی شعار: [[مونږ په خدای ایمان لرو]] 
| image_map = United States (orthographic projection).svg 
| ملي سرود = &quot;[[The Star-Spangled Banner]]&quot; 
| رسمي ژبه = [[امریکایی انگلیسی]] 
| پلازمېنه= واشنگټن ډي سي 
| | د حکومت بڼه = [[فدرالي جمهوریت]]
| د لارښود لقب = &lt;br /&gt;• [[د امريکا متحده ايالات ولسمشر|ولسمشر]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;• [[Vice President of the United States|Vice President]]
| ولسمشر = [[باراک اوباما]] 
| لوی ښار = [[نیویارک]]
| مساحت = 9,631,418 
| areami² = 3,718,711 &lt;!--Do not remove --&gt; 
| area_rank = 3rd
| د مساحت ارتوالی = 1 E12
| د اوبو سلنه = 4.87 
| population_estimate = 298,290,000 &lt;!-- population estimate from census bureau website http://www.census.gov/population/www/popclockus.html --&gt;
| population_estimate_year = مارچ, 2006 
| population_estimate_rank = دریم
| احسایه = 281,421,906 
| د احسایی کال = 2000 
| population_density = 32 
| population_densitymi² = 83 
| &lt;!--Do not remove --&gt; population_density_rank = 140th 
| GDP_PPP_year = 2006 
| GDP_PPP = $13.049 trillion 
| GDP_PPP_rank = 1st 
| GDP_PPP_per_capita = $43,555
| GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd 
| HDI_year=2003
| HDI=0.944
| HDI_rank=10th
| HDI_category=&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;high&lt;/font&gt;
| sovereignty_type = [[American Revolutionary War|Independence]] 
| established_events = &amp;nbsp;• Declared&lt;br /&gt;&amp;nbsp;• [[Treaty of Paris (1783)|Recognized]]| established_dates = From [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]]&lt;br /&gt; [[July 4]], [[1776]]&lt;br /&gt;[[September 3]], [[1783]]
| پېسه = [[United States dollar|Dollar]] ($) 
| currency_code = USD 
| country_code = USA 
| time_zone = 
| utc_offset = -5 to -10 
| time_zone_DST = 
| utc_offset_DST = -4 to -10 
| cctld = [[.us]] [[.gov]] [[.edu]] [[.mil]] [[.um]] 
| calling_code = 1 
| footnotes= 
|نوم=د امریکا متحده آیالاتونه}}
'''د امریکا متحده آیالاتونه''' (U.S.A يا USA) په عمومي توګه د متحده ايالاتو يا امريکا په نوم پېژندل کېږي، يو هېواد دی چې په شمالي امريکا کې پروت دی. له پنځوسو ايالتونو، يوې فدرالي سيمې، پنځو لويو غیر ثبت شوو سيمو، ۳۲۶هغو سيمو چې د اصلي اوسېدونکو له خوا ادره کېږي او له ځينو نورو کوچنيو سيمو څخه جوړ دی. مساحت يې درې اعشاريه اته ميلیونه مربع ميله دی (نهه اعشاريه اته ميليونه مربع کيلومتر)، د مساحت له مخې د نړۍ درېيم يا څلورم ستر هېواد دی. متحده ايالات په شمال کې له کاناډا سره پراخ سرحد لري، په سويل کې له مکسيکو سره او له باهاما، کيوبا او روسيې سره محدوده سمندري پوله لري. له ۳۳۱ ميليونه څخه د زيان نفوس له لرلو سره، د نفوسو له اړخه په نړۍ کې درېيم ستر هېواد دی. پلازمېنه يې واشنګټن ډی.سي دی او تر ټولو ګڼ مېشته ښار يې نيويارک دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simpson|first=Victoria|date=2020-05-06|title=Countries with Which the US Shares Maritime Borders|url=https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-which-the-us-shares-maritime-borders.html#:~:text=The%20US%20shares%20maritime%20borders%20with%20several%20countries%2C,and%20the%20Russian%20Federation%20by%20only%2090%20kilometers.|website=WorldAtlas|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سور پوستو هنديانو نږدې ۱۲۰۰ کاله مخکې له سايبيريا څخه د شمالي امريکا اصلي سيمو ته کوچ وکړاو په شپاړسمه پېړۍ کې د اروپايانو له خوا د امريکا نېواک پيل شو. متحده ايالات په ختيځه څنډه کې له ديارلسو بریتانوي مستعمرو څخه جوړ شول. له لويې بریتانيې سره د مالياتو او سياسي استازولۍ پر سر اختلافات، د امريکايي انقلابي جګړې لامل وګرځېد (۱۷۷۵-۱۷۸۳ ز) کوم چې د هېواد خپلواکي رامنځ ته کړه. د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې، متحده ايالاتو په شمالي امريکا کې پراختيا پيل کړه، کرار کرار يې نوې ځمکې ونيولې، د نوو ځمکو نيول، کله د جګړې له لارې و، ډېر ځله د اصلي امريکايانو د بې ځايه کولو او نوو ايالتونو د منلو له لارې؛ په ۱۸۴۸ز کال کې، متحده ايالاتو ټوله لويه وچه ونيوله. د نولسمې پېړۍ تر دويمې نيمايي پورې په متحده ايالاتو کې مریيتوب قانونی و، تر هغه وخته چې امريکايي کورنۍ جګړې مریيتوب ختم کړ. هسپانوي-امريکايي جګړې او لومړۍ نړيوالې جګړې، متحده ايالات د يوه نړيوال ځواک په توګه راپورته کړ او همدا حيثيت يې په دويمه نړيواله جګړه کې ثابت شو. د سړې جګړې په اوږدو کې، متحده ايالاتو د کوريا او ويتنام په جګړو کې برخه واخېسته، خو له شوروي اتحاد سره يې له نېغ په نېغه جګړې څخه ډډه وکړه. دواړو نړيوالو زبرځواکونو په فضايي سيالۍ کې هم سيالي وکړه او هغه مهال دا سيالي خپل اوج ته ورسېده چې، لومړی انسان د سپوږمۍ پر مخ ښکته شو. په ۱۹۹۱ز کال کې د شوروي اتحاد په شیندل کېدو(تجزیې سره) سړه جګړه پای ته ورسېده او متحده ايالات د نړۍ د يوازيني زبرځواک په توګه پاتې شو.

متحده ايالتونه، يو فدرالي جمهوريت او استازی ديموکراتيک دولت دی چې حکومت يې درې بېلا بېلې څانګې لري، د دوو مجلسونو لرونکې مقننه قوه د دې درې څانګو يوه برخه ده. متحده ايالات د ملګرو ملتونو، نړيوال بانک، د پيسو نړيوال صندوق، د امريکايي ايالتونو سازمان، ناټو او نورو نړيوالو سازمانونو بنسټګر غړی دی. متحده ايالات د ملګرو ملتونو د امنيت شوری دايمي غړی دی. په داسې حال کې چې د دې هېواد نفوس، د کلتورونو او قومونو يوه ګډوله ده دا نفوس د پېړيو کډوالۍ څخه رامنځ ته شوی دی. متحده ايالات د اقتصادي آزادۍ، د ژوند څرنګوالي، زده کړې او بشري حقوقو په برخه کې د نړيوالو معيارونو په لوړه درجه کې ځای لري. د فساد کچه په کې ډېره کمه لیدل شوې ده. په هر حال، په دې هېواد کې د توکم، شتمنۍ او عايد، د اعدام سزاوې، د بنديانو د کچې د زياتوالي او نړيوالې روغتيايي پاملرنې د کمښت  له اړخه نيوکې شوې دي.  

متحده ايالات يو زيات پرمختللی هېواد دی، دا هېواد د ټولې نړۍ د ناخالص کورني توليد يو پر څلورمه برخه جوړوي او د اسعارو د تبادلې  بیو(نرخونو) پر بنسټ د ناخالص کورني توليد له نظره، د نړۍ يو ستر اقتصاد دی. د ارزښت له پلوه، متحده ايالات د نړۍ تر ټولو ستر د توکو واردوونکی او دویم ستر صادرونکی هېواد دی. که څه هم، د دې هېواد ټول نفوس د نړۍ څلوراعشاريه دوه سلنه نفوس جوړوي، دا هېواد د نړۍ د ټولې شتمنۍ نهه وېشت اعشاريه څلور سلنه شتمني په واک کې لري، دا تر ټولو زيات سهم دی چې يو هېواد يې په اختيار کې لري. متحده ايالات د نړۍ د نظامي لګښتونو يو په درېيمه برخه جوړوي، د نړۍ په کچه پياوړی پوځي ځواک  او په نړيواله کچه يو مخکښ سياسي، کلتوري او علمي ځواک دی. &lt;ref&gt;[[کارن:حجاوي (بيت الحكمة)/sandbox#Cohen|Cohen, 2004: History and the Hyperpower]][[کارن:حجاوي (بيت الحكمة)/sandbox#BBC18may|BBC, April 2008: Country Profile: United States of America]]{{cite web|title=Geographical trends of research output|url=http://www.researchtrends.com/issue8-november-2008/geographical-trends-of-research-output/|access-date=March 16, 2014|publisher=Research Trends|تاريخ الأرشيف=March 17, 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140317092424/http://www.researchtrends.com/issue8-november-2008/geographical-trends-of-research-output/|url-status=dead|خونديځ نېټه=March 17, 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140317092424/http://www.researchtrends.com/issue8-november-2008/geographical-trends-of-research-output/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140317092424/http://www.researchtrends.com/issue8-november-2008/geographical-trends-of-research-output/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317092424/http://www.researchtrends.com/issue8-november-2008/geographical-trends-of-research-output/}}{{cite web|title=The top 20 countries for scientific output|url=http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output|access-date=March 16, 2014|publisher=Open Access Week|تاريخ الأرشيف=March 17, 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140317105014/http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output|url-status=dead|خونديځ نېټه=March 17, 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140317105014/http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140317105014/http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317105014/http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output}}{{cite web|title=Granted patents|url=http://www.epo.org/about-us/annual-reports-statistics/annual-report/2012/statistics-trends/granted-patents.html|access-date=March 16, 2014|publisher=European Patent Office|archive-date=June 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621011611/http://www.epo.org/about-us/annual-reports-statistics/annual-report/2012/statistics-trends/granted-patents.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== رېښه ==
د «امريکا» ټکی، په لومړي ځل په ۱۵۰۷ز کال کې کارول شوی و، کله چې دا نوم د نړۍ په نقشه کې راڅرګند شو، کومه چې الماني نقشه جوړوونکي «مارټين والدسيمولر» جوړه کړې وه. د هغه په نقشه باندې دا نوم په غټو تورو د نقشې په هغه برخه لیکل شوې وه، کوم ځای چې اوس سويلي امريکا بلل کېږي، دا نوم ورته د «امریګو وسپوچي» په وياړ ورکړل شوی و. امريګو هغه لومړی ايټالوي لوڅاو(کشاف) و، چا چې دا اټکل کړی و چې، غرب الهند د اسيا د ختيځو څنډو استازيتوب نه کوي، بلکې دا سيمې له پخوا څخه د پېژندل شوې پراخې ځمکې برخه ده. په ۱۵۳۸ز کال کې فلاندرزي نقشه ايستونکي «جراردوس مرکاتور» د «امريکا» نوم د نړۍ په هغه نقشه کې کارولی و، چې هغه جوړه کړې وه، هغه د دې نوم اطلاق، په ټوله لوېدېځه نيمه کره کړی و. &lt;ref&gt;{{cite web|last1=Szalay|first1=Jessie|title=Amerigo Vespucci: Facts, Biography &amp; Naming of America|url=https://www.livescience.com/42510-amerigo-vespucci.html|publisher=[[Live Science]]|access-date=June 23, 2019|date=September 20, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cohen&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.uhmc.sunysb.edu/surgery/america.html|title=The Naming of America: Fragments We've Shored Against Ourselves|author=Jonathan Cohen|access-date=February 3, 2014|archive-date=April 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422204007/https://www.uhmc.sunysb.edu/surgery/america.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sider|2007|p=226}}

«د امريکا متحده ايالات» لومړۍ مستند شوی جمله، د ۱۷۷۶ز کال د جنورۍ دوېمې نېټې ته په هغه ليک کې ورګرځي، کوم چې «اسټون مويلان» د جورج واشنګټن ياور جوزف ريډ ته استولی و. مويلن هيله ښودلې وه چې: «د امريکا له متحده ايالاتو څخه هسپانيې ته له بشپړ او پراخ واک سره ولاړ شي»، تر څو د انقلابي جګړې په هلو ځلو کې مرسته وغواړي. «د امريکا متحده ايالتونه» د جملې لومړی پېژندل شوی خپروای، د ۱۷۷۶ز کال د اپريل په شپږمه نېټه په ويليامزبرګ کې د ويرجينيا په ورځپاڼه کې په يوه لیکنه کې خپور شوی و، کومه مقاله چې، د يوه نامعلومه کس له خوا لیکل شوې وه. &lt;ref&gt;DeLear, Byron (July 4, 2013) [http://www.csmonitor.com/USA/Politics/2013/0704/Who-coined-United-States-of-America-Mystery-might-have-intriguing-answer Who coined 'United States of America'? Mystery might have intriguing answer.] &quot;Historians have long tried to pinpoint exactly when the name 'United States of America' was first used and by whom{{nbsp}}... This latest find comes in a letter that Stephen Moylan, Esq., wrote to Col. Joseph Reed from the Continental Army Headquarters in Cambridge, Mass., during the Siege of Boston. The two men lived with Washington in Cambridge, with Reed serving as Washington's favorite military secretary and Moylan fulfilling the role during Reed's absence.&quot; ''Christian Science Monitor'' (Boston, MA).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Touba, Mariam (November 5, 2014) [http://blog.nyhistory.org/coined-phrase-united-states-america-may-never-guess/ Who Coined the Phrase 'United States of America'? You May Never Guess] &quot;Here, on January 2, 1776, seven months before the Declaration of Independence and a week before the publication of Paine's ''Common Sense'', Stephen Moylan, an acting secretary to General George Washington, spells it out, 'I should like vastly to go with full and ample powers from the United States of America to Spain' to seek foreign assistance for the cause.&quot; ''New-York Historical Society Museum &amp; Library''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=The Virginia Gazette|title=''&quot;To the inhabitants of Virginia&quot;, by A PLANTER''. Dixon and Hunter's. April 6, 1776, Williamsburg, Virginia. Letter is also included in Peter Force's ''American Archives''|url=http://research.history.org/DigitalLibrary/VirginiaGazette/VGIssueThumbs.cfm?IssueIDNo=76.DH.16|issue=1287|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219053616/http://research.history.org/DigitalLibrary/VirginiaGazette/VGIssueThumbs.cfm?IssueIDNo=76.DH.16|archive-date=December 19, 2014|volume=5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fay, John (July 15, 2016) [http://www.irishcentral.com/roots/history/The-forgotten-Irishman-who-named-the-United-States-of-America.html The forgotten Irishman who named the 'United States of America'] &quot;According to the NY Historical Society, Stephen Moylan was the man responsible for the earliest documented use of the phrase 'United States of America'. But who was Stephen Moylan?&quot; ''IrishCentral.com''&lt;/ref&gt;

د کانفډريشن د اصولو لومړۍ مسوده چې جان ډيکنسن چمتو کړې وه او بيا د ۱۷۷۶ز کال د جون د مياشتې په اولسمه نېټه بشپړه شوه، وايي: «د دې کانفډريشن نوم به د امريکا متحده ايالاتونه وي». د کانفډريشن د اصولو وروستۍ مسوده، په ۱۷۷۷ز کال کې ايالتونو ته د تصويب لپاره واستول شوه، په کومه کې چې راغلي وو: «د دې کانفډريشن بڼه به د امريکا متحده ايالات وي». د ۱۷۷۶ز کال د جون په مياشت کې تماس جفرسن د خپلواکۍ د اعلاميې «د اصلي لومړۍ مسودې» په سر کې د سرليک په ډول د انګليسي په غټو تورو دا فقره ولیکله :«د امریکا متحده ايالات». د سند دا مسوده، د ۱۷۷۶ز کال د جون مياشتې تر يووېشتمې نېټې پورې خپره نه شوه او دا نه ده څرګنده چې، ايا دا فقره د ډيکنسن له خوا د جون په اولسمه نېټه د کانفډريشن په اصولو کې د دې اصطلاح له لیکلو مخکې کارولې وه او که وورسته. {{sfn|Mostert|2005|p=18}}{{sfn|Safire|2003|p=199}}

لنډيز يې «متحده ايالات» هم معياري بلل کېږي. نورې عامې بڼې يې «U.S.» او «the USA»  او «America» دي. په عامو خبرو کې يې په دې «U.S. of A.» ډول د نوم يادونه کېږي او په نړيواله کچه يې د «States» په ډول يادونه کېږي. کولمبيا، هغه نوم چې د امريکا په شعرونو او ترانو کې د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې ډېر رواج شو، د کرسټوفر کولمبس له نامه څخه را ايستل شوی نوم دی؛ دواړه کولمبس اوکولمبيا بيا بيا د متحده ايالاتو د ځايونو په نومونو کې راڅرګندېږي، لکه کولمبس، اوهايو، کولمبيا، سويلي کارولينا او د کولمبيا ولسوالۍ. په سويلي کره کې ډېرې ادارې او ځايونه په دې دوو نومونو ياد شوي دي ،لکه: کولون، پاناما، د کولمبيا هېواد، د کولمبيا سيند او د کولمبيا پوهنتون.

«د امریکا متحده ايالات» فقره، په لومړي سر کې امريکايانو د جمعې په بڼه کاروله. دې نوم د ايالتونو يوه ټولګه تعريفوله، د بېلګې په ډول: «متحده ايالتونه دي». له کورنۍ جګړې وروسته يې بيا مفرد نوم دود شو او اوس د متحده ايالاتو د اوسېدونکو په منځ کې معياري نوم دی، د متحده ايالاتو اوسېدونکی «امريکايي» بلل کېږي. متحده ايالات، امريکا او يو. ايس د دې هېواد د صفت په توګه يادېږي، لکه: (امريکايي ارزښتونه، د متحده ايالاتو ځواکونه). په انګليسي ژبه کې (امريکن) ويې(لغت) ډېر ځله هغو موضوعاتو ته کارول کيږي چې، نېغ په نېغه له متحده ايالاتو سره اړيکه نه لري. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wilson|first1=Kenneth G.|title=The Columbia guide to standard American English|url=https://archive.org/details/columbiaguidetos00wils_0|url-access=registration|date=1993|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0-231-06989-2|pages=[https://archive.org/details/columbiaguidetos00wils_0/page/27 27–28]}}&lt;/ref&gt;

==پرمختګ==
د امریکا بریالیتوبونو د هسپانیی او امریکا په جگړه کی او په [[لومړۍ نړیواله جگړه]] کې دې هېواد ته د نړۍ د پیاوړو پوځي هېوادونو په لیست کی ځای ورکړ. [[دویمې نړیوالې جگړې]] څخه د نړۍ لومړۍ اتومی اسلحه لروونکی هېواد په توگه راووت او د ملگرو ملتونو په [[امنیت شورا]] کی یې د تل لپاره غړیتوب واخیست.

==اداري ویش==
# [[آلاباما]]
# [[آلاسکا]]
# [[آریزونا آیالات]]
# [[ارکانزاس]]
# [[کالیفرنیا]]
# [[کلراډو]]
# [[کون تیکت]]
# [[دلاویر]]
# [[فلوریدا]]
# [[جورجیا]]
# [[هاوایی]]
# [[ایداهو]]
# [[ایلینوی]]
# [[اینډیانا]]
# [[آیووا]]
# [[کانزاس]]
# [[کنتاکی]]
# [[لویزیانا]]
# [[مین]]
# [[مریلنډ]]
# [[ماساچوست]]
# [[میشیګان]]
# [[مینه سوتا]]
# [[میسیسیپی]]
# [[میزوری]]
# [[مونتانا]]
# [[نبراسکا]]
# [[نوادا]]
# [[نیو همپشایر]]
# [[نیوجرسی]]
# [[نیو مکسیکو]]
# [[نیویورک]]
# [[شمالي کاولینا]]
# [[شمالي داکوتا]]
# [[اوهایو]]
# [[اوکلاهوما]]
# [[اورګان]]
# [[پنسلوانیا]]
# [[روډ آیلنډ]]
# [[سویلي کارولینا]]
# [[سویلي داکوتا]]
# [[تنسی]]
# [[تګزاس]]
# [[اوتا]]
# [[ورمانت]]
# [[ویرجینیا]]
# [[واشنګټن ډي سي]]
# [[لویدیځه ویرجینیا]]
# [[ویسکانسین]]
# [[وایومینګ]]

==تاریخ==
د الاسکا په ګډون د متحده ایالاتو ځايي وګړي له آسیا څخه کډوال شوي. هجرت 12،000 یا 40،000 کاله دمخه پیل شو. ځینې ​​کلتورونه ، لکه د کولمبیا دمخه د مسیسیپي کلتور ، د کرنې پرمختللي میتودونه ، یادګار ودانۍ ، او د دولت په کچه ټولنې. د امریکې اکثریت وګړي وروسته له هغه مړه شول چې اروپایان د وبا له امله په امریکا کې میشته شول چې د اروپایانو سره لکه کوچنۍ ګوښه کیدل.

په 1492 کې ، د ایټالیا سپړونکی کریسټوفر کولمبس ، د هسپانیا پاچا سره د تړون لاندې ، د کارابین ډیری ټاپوګانو ته ورسید ، کوم چې د اصلي خلکو سره لومړۍ اړیکه ده. په 1513 کې په دوهمه ورځ ، هسپانیایی کانکیستور ژون پونس دی لیون هغه ځای ته ورسید چې هغه بیا &quot;لا فلوریډا&quot; نومیږي ، چې وروسته د متحده ایالاتو په نامه یادیږي اروپا ته لومړنی مستند دی. په سیمه کې هسپانوي میشت ځایونه د متحده ایالاتو په سویل لویدیځ کې د نورو میشت ځایونو سره تعقیب شوي ، چې زرګونه یې میکسیکو ته اړولي.

فرانسوي فر سوداګرو د لوی لاکونو په شاوخوا کې د نوي فرانسې پورې اړوند سوداګریز پوسټونه تاسیس کړي؛ فرانسې د مکسیکو خلیج پورې د شمالي امریکا ډیری داخلي کنټرول هم درلود. د ویرجینیا کالونی په 1607 کې د جیمسټاون د انګلیسي لومړۍ بریالۍ جوړجاړی دی ، په 1620 کې د پلیموت کالونی. په 1628 کې د میساچوسټس بې کالوني منشور د کډوالۍ څپې لامل شوې ، او په 1634 کې شاوخوا 10،000 پیوریټان په نوي انګلینډ کې میشته شول. د 1610 

ناوخته لسیزې او د امریکې د انقلاب په وروستیو کې شاوخوا 50،000 بندیان د برتانیا امریکایی استعمار ته استول شوي وو. په 1614 کې ، هالنډیان د هډسن سیند په څنډه کې میشته ، په شمول د نوي ایمسټرډم په شمول ، په منهټن ټاپو کې موقعیت لري.

په کال 1674 کې هالنډیانو خپل امریکایی ملکیتونه انګلینډ ته وسپارل. د نیو هالینډ ولایت د نیویارک په نوم نومول شوی. ډیری نوي کډوال په ځانګړي توګه سویل ته د نوکرانو په توګه کار کولو لپاره ګمارل شوي و ، کوم چې د 1630 او 1680 ترمینځ ویرجینیا ته د کډوالیو شاوخوا دوه پر درې برخه نماینده ګي کوي. د اتلسمې پیړۍ دننه کیدو سره ، افریقایي غلامان د کار ځواک اصلي سرچینه شوه. په 1729 کې د کیرولینا استعمار له تقسیم او په 1732. کې د ګورجیا له استعمار وروسته ، دېرش برتانوی استعمار تاسیس شو چې بیا وروسته د متحده ایالاتو مرکز هم ګرځي. پدې کې وړیا محلي حکومتونه شامل و چې ټاکل شوي وو او ټولو آزاد سړو لپاره شتون لري ، د انګلیس د دوديز حقونو لپاره د ډیریدونکي تعریف او د دولت حاکمیت له امله چې جمهوري غوښتونکی سیاست یې رامینځته کړی. دوی ټولو د افریقا غلام تجارت قانوني کولو لپاره هم کار کاوه. د کالونیو نفوس د زیږون کچه ، د مړینې ټیټې کچې ، او منظم مهاجرت له امله خورا زیات شوی. د عیسویانو بیداریدل چې د 1730 او 1740 ترمینځ رامینځته شوي ، د لومړي لوی بیدارۍ په نوم پیژندل شوي ، د مذهب او مذهبي آزادۍ سره د خلکو علاقه. د فرانسوي او هندي جنګ په جریان کې ، برتانوي ځواکونو کاناډا له فرانسې څخه ونیوله ، بیا هم د فرانسوي ژبې نفوس له سیاسي پلوه له سویل ختیځې استعمار څخه جلا دی. د اصلي امریکایانو پرته (نور نو د اصلي امریکایانو په نوم پیژندل شوی) څوک چې بې کوره شو ، د دیرش کالونیو نفوس 2.6 ملیونه ته ورسید په 1770. انګلیس د دې شمیرې یو پر دریمه برخه محاسبه کړه ، پداسې حال کې چې تور امریکایان د نفوس پنځه پر پنځمه برخه و. امریکایی ښکیلاکګرو د لوی بریتانیا په پارلمان کې هیڅ استازیتوب نه درلود ، که څه هم دوی د برتانیا مالیه ورکړه.

==جغرافیه==
د امریکا د متحده ایالاتو ساحه شاوخوا 1.9 ملیارده جریبه ده. د الاسکا ایالت ، چې د کاناډا له متحده ایالاتو څخه جلا شوی ، په ساحه کې ترټولو لوی ایالت دی ، مساحت یې 365 ملیونه جریبه لري. د هاوایی ایالت ، د شمالي امریکا سویل لویدیز کې د ارام سمندر سمندر په مینځ کې د ټاپوګانو یوه ډله ده چې تر 4 ملیون جریبه څخه ډیرې ساحې پوښلي. د متحده ایالاتو متحده ایالات د روسیې او کاناډا وروسته او وروسته چین یا وروسته د سیمې په لحاظ دریم یا څلورم هیواد دی. امر د چین او هند تر منځ د دوه لانجمن ساحو د ساحې محاسبه کولو کې توپیر سره توپیر لري ، او د متحده ایالاتو ټوله ساحه څنګه محاسبه کیږي: ساحه یې 3،794،083 مربع میله ده ، چې له مخې یې 9،826،630 مربع کیلومتره ده د ملګرو ملتونو د احصایو څانګې په وینا ، او د انسایډلوپیډیا برتانیکا له مخې د CIA نړیوال حقیقت کتاب ، او 3،717،813 مربع میل (9،629،091 مربع کیلومتره). او 3،676،486 مربع میل (9،522،055 مربع کیلومتره) دی. پدې توګه ، متحده ایالات د روسیې ، چین او کاناډا وروسته د سیمې په لحاظ څلورم ځای لري.

==اقتصاد==

[[وېشنيزه:د امريکيالات]]</text>
      <sha1>7vk8s2w23z4gqyu5okqdg57u9imywlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکي پيډيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4951</id>
    <revision>
      <id>364601</id>
      <parentid>357041</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T17:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42775" sha1="8ye45hr5kx9s97qenfeilk2o7u9ghhq" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس}}
'''ويکيپېډيا''' ([[انگريزي|انګليسي]]: ''Wikipedia'') د اېنټرنټ پر مټ د وړيا مېنځپانگې يو گڼ ژبنيز [[پوهنغونډ]] دی چې د داوطلبو کارونکو لخوا او د هر هغه چا له لوري چې د انټرنټ اسانتياوې لري، ليکل کېږي. ددې پوهنغونډ د پرانيستې مېنځپانگې پروژه د ويکيمېډيا د بنسټ د بې گټې موسسې له لورې پرمخ بېول کېږي. د ويکيپېډيا نوم د دوه نومونو نه راوتلی دی چې يو يې ويکي (د ويبځايونو د جوړولو يو گډ تخنيک) او وروستۍ برخه يې د انګليسي د وييکې اېنسايکلوپېډيا د وروستاړي پېډيا څخه اخيستل شوی او په همدې توگه د ويکيپېډيا نوم ترېنه جوړ شوی دی. ددې پوهنغونډ بنسټ د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۱ کال د جنوري په مياشت کې د جېمي وېلز او لېري سانگر لخوا ايښودل شوی&lt;ref name=&quot;Miliard&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.slweekly.com/index.cfm?do=article.details&amp;id=37BD3969-14D1-13A2-9F5EEAF5A79E0898|title=Wikipediots: Who are these devoted, even obsessive contributors to Wikipedia?|accessdate=2008-02-21|date=2008-03-01|publisher=[[Salt Lake City Weekly]]|first=Mike|last=Miliard|archive-date=2008-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080416143610/http://www.slweekly.com/index.cfm?do=article.details&amp;id=37BD3969-14D1-13A2-9F5EEAF5A79E0898|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; او په ډېر لنډ وخت کې د انټرنټ تر ټولو لوی، چټک پرمختلونکی او د ټولگړو مالوماتو تر ټولو نوموتې اېنټرنټي سرچينې بڼه يې غوره کړې.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1595184,00.html|title=Look Who's Using Wikipedia|first=Bill|last=Tancer|date=2007-05-01|publisher=''[[Time (magazine)|Time]]''|accessdate=2007-12-01|quote=The sheer volume of content [...] is partly responsible for the site's dominance as an online reference. When compared to the top 3,200 educational reference sites in the U.S., Wikipedia is #1, capturing 24.3% of all visits to the category|archive-date=2012-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120803185245/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1595184,00.html|url-status=dead}}  ([http://weblogs.hitwise.com/bill-tancer/2007/03/wikipedia_search_and_school_ho.html the author's blog post on the article])&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;go-to site&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/internetNews/idUSN0819429120070708 |title=Wikipedia remains go-to site for online news |date=2007-07-08 |accessdate=2007-12-16 |first=Alex |last=Woodson |publisher=''[[Reuters]]'' |quote=Online encyclopedia Wikipedia has added about 20 million unique monthly visitors in the past year, making it the top online news and information destination, according to Nielsen//NetRatings.}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۷ کال تر [[ډيسمبر|ډسامبر]] مياشت پورې شته شمار ښودلې چې ويکيپډيا په ۲۵۳ ژبو کې نژدې ۹،۲۵ ميليونه ليکنې لري، چې که د ويکيپډيا ټولې ليکنې سره يوځای کړو نو دا ټول به له ۱،۷۴ بيليون وييونو نه هم ډېر لغتونه وي. په ۹ د [[سپټمبر|سپټامبر]]، ۲۰۰۷ کال کې د انګليسي ژبې د ويکيپډيا د ليکنو شمېر له ۲،۰۰۰،۰۰۰ څخه واوښته او تر ۱۲ د مارچ، ۲۰۰۸ کال پورې د [[انگريزي|انگليسي]] ويکيپډيا د ليکنو زېرمه له ۲،۲۷۶،۰۰۰ ليکنو څخه واوښتله چې دغه ټولې ليکنې له ۹۹۰،۰۰۰،۰۰۰ وييونو&lt;ref name=&quot;ListOfWikipedias&quot;&gt;{{cite web | url = http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias | title = List of Wikipedias | publisher = [[ويکيپېډيا:Meta|Meta-Wiki]] | '''accessdate = 2007-07-12 | date = [[2007-07-12]]}}&lt;/ref&gt; او لغتونو نه جوړ شوي. د ويکيپېډيا ليکنې په ټوله نړۍ کې د ويکيپېډيا د داوطلبو کارونکو لخوا په گډه توگه ليکل شوي او هرڅوک چې د اېنټرنټ آسانتياوې لري کولای شي چې د دغه پوهنغونډ په نژدې ټولو ليکنو کې سمون راولي. ويکيپېډيا په ډېر يو لنډ وخت کې خپل ځان نړېوالو ته ور پېژاندلی او ښه نوم يې ايستلی&lt;ref name=&quot;AlexaStats&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/wikipedia.org?range=5y&amp;size=large&amp;y=t | title = Five-year traffic statistics for wikipedia.org | publisher = [[Alexa Internet]] | accessdate = 2007-01-29 | تاريخ الأرشيف = 2022-01-24 | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y | url-status = dead | خونديځ نېټه = 2022-01-24 | خونديځ تړی = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y | خونديځ-تړی = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y | archive-url = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y }}&lt;/ref&gt; چې اوسمهال په نړېواله کچه د نړۍ په ۱۰ ډېرو کتونکو ويبځاييونو کې شمېرل کېږي.
&lt;ref name=AlexaTop500 /&gt;
{{د وېبځي جابه
| نوم            =ويکيپډيا
| نښه           = [[دوتنه:Wikipedia-logo.png|100px]]
| بڼه             = [[دوتنه:Www.wikipedia screenshot (2021).png|300px]]
| پايڅوړ        = د وېبځي بڼه 
| پته           = http://www.wikipedia.org
| سوداگريز           = نه
| ډول            = اېنټرنټي پوهنغونډ
| ژبه           = گڼ ژبيز (۲۶۴ ژبې) &lt;ref&gt;[[m:List_of_Wikipedias]]&lt;/ref&gt;
| نومليکنه        = د لوستونکو په خوښه
| خاوند           = [[د ويکيمډيا بنسټ]]
| بنسټ ايښودونکی           = [[جېمي ولز]], [[لېري سانگر]]&lt;ref name=foundercontroversy&gt;{{
یادکرد وب
|نښانی=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html
|ليکوال=Jonathan Sidener
|سرليک=Everyone's Encyclopedia
|یادکرد=2006-10-15
|publisher=San Diego Union Tribune
}}&lt;/ref&gt;
| د پېل نېټه   =[[۱۵ د جنوري]]، [[۲۰۰۱ (زېږيز)|۲۰۰۱]] کال
| اوسنی دريځ          = فعاله
| بازده          = 
| شعار           = يو وړيا پوهنغونډ چې هر څوک يې ليکلی شي
| الېکسا          = ۹&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/wikipedia.org?range=5y&amp;size=large&amp;y=t |title=wikipedia.org - Traffic Details from Alexa&lt;!-- سرليک د باټ لخوا سم شوی --&gt; |access-date=2008-03-05 |تاريخ الأرشيف=2022-01-24 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-01-24 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y }}&lt;/ref&gt;
}}
د يوې معتبرې او منلې سرچينې په توگه تل د ويکيپډيا دريځ د پوښتنې لاندې راغلی&lt;ref name=&quot;SangerElitism&quot; /&gt; ځينې نور بيا د ويکيپېډيا د وړيا مېنځپانگې، د ټولو د خپراوي وړتيا، د بې پلوۍ او بې پرې سياست او د سرليکونو د پراختيا د اسانتياؤ ستاينه کوي.&lt;ref name=&quot;AcademiaAndWikipedia&quot;&gt;{{cite web|author=Danah Boyd|url=http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php|title=Academia and Wikipedia|work=[[Many 2 Many]]: A Group [[Blog|Weblog]] on Social Software|format=[[World Wide Web|Web]]|publisher=[[Corante (company)|Corante]]|date=2005-01-04|accessdate=2008-12-18|quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] ... a doctoral student in the School of Information at the [[University of California - Berkeley]][,] and a fellow at the [[Harvard University]] [[Berkman Center for Internet and Society]] [at [[Harvard Law School]].]|archive-date=2006-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اوس د ويکيپېډيا ډاډه توب او کره توب يوه مسٔله ده.&lt;ref name=&quot;Who&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement | title = Who knows?|author=Simon Waldman|work=[[Guardian.co.uk]]|date=2004-10-26 | accessdate = 2007-02-11}}&lt;/ref&gt; او بل انتقاد چې اکثراً په ويکيپېډيا کېږي هغه د ورانکارۍ او ناسمو او ناتصديق شويو مالوماتو پر وړاندې د دغه پوهنغونډ اغېزمنتوب دی.&lt;ref name=&quot;DeathByWikipedia&quot; /&gt; خو اکثراً داسې هم انگېرل کېږي چې په علمي کارونو او ليکنو کې ورانکاري او د ناسمو مالوماتو خپراوی لنډمهاله وي.&lt;ref name=&quot;MIT_IBM_study&quot;&gt;{{cite journal|author=Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, and Kushal Dave|url=http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|title=Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations|journal=Proceedings of the [[CHI (conference)|ACM Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI)]]|publisher=[[ACM]] [[SIGCHI]]|id=ISBN 1-58113-702-8|pages=575–582|location=[[Vienna, Austria]]|year=2004|format=PDF|accessdate=2007-01-24|archivedate=2018-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181111090534/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CreatingDestroyingAndRestoringValue&quot;&gt;{{cite journal|author=Reid Priedhorsky, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, and John Riedl (GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, [[University of Minnesota]])|title =Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia|journal =[[Association for Computing Machinery]] GROUP '07 conference proceedings|location =[[Sanibel Island]], [[Florida]]|date=2007-11-04|url =http://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-13}}&lt;/ref&gt;

د نيويورک ټايمز، جانتان ډي،&lt;ref name=Dee&gt;{{cite news
| url = http://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html
| title = All the News That's Fit to Print Out|author=Jonathan Dee|publisher = The New York Times Magazine|date=2007-07-01|accessdate=2007-12-01}}&lt;/ref&gt; او انډريو ليح، ''د پرليکه ژورناليزم په اړه د پينځم نړېوال سمپوزيوم''،&lt;ref name=Lih&gt;{{cite journal|author=Andrew Lih|title=Wikipedia as Participatory Journalism: Reliable Sources? Metrics for Evaluating Collaborative Media as a News Resource|journal=5th International Symposium on Online Journalism|location=[[University of Texas - Austin]]|date=2004-04-16|url=http://jmsc.hku.hk/faculty/alih/publications/utaustin-2004-wikipedia-rc2.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-13|archivedate=2007-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071029051749/http://jmsc.hku.hk/faculty/alih/publications/utaustin-2004-wikipedia-rc2.pdf}}&lt;/ref&gt; پر مهال، د ويکيپډيا ارزښت نه يواځې د يوې پوهنغونډيزې سرچينې په توگه په ډاگه کړی بلکه دا يې يوه ژر تازه کېدونکې خبري منبع هم گڼلې.

کله چې د ''[[ټايم (مجله)|ټايم مجلې]]'' د ۲۰۰۶ د کال شخصيت نورو ته ورپېژانده نو په اېنټرنټ کې په گډه توگه د پرليکو جټکو پرمختلونکو گرافيکي پاڼو په اړه چې د نړۍ د ډېرو وگړو له لورې کارېږي، داسې انگېرنې هم خپرې کړې چې ويکيپېډيا يو د هغو درې چټک پرمختلونکو وېبځايونو په کتار کې راځي چې د ِېب 0.2 د خدماتو په کارولو سره د نړۍ د ډېرو کارېدونکو ې بپاڼو په درېم ځای کې د يوټيوب او مای سپېس سره يوځای شمېرل کېږي.&lt;ref name=Time2006&gt;{{cite news |date=2006-12-13 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html |title=Time's Person of the Year: You |work=TIME |publisher=Time, Inc |accessdate=2008-12-26 |archive-date=2013-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828025236/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
{{آرنی|د ويکيپېډيا تاريخ}}
[[دوتنه:Nupedia.jpg|thumb|250px|په اصل کې ويکيپېډيا د پوهنغونډ د يوې بلې پروژې، [[نيوپېډيا]] نه رامېنځ ته شو.]]
ويکيپېډيا د [[نيوپېډيا]] د يو بشپړه کوونکې پروژې په توگه په کار پيل وکړ. , دا په [[انگرېزي ژبه]] د پوهنغونډ يوه پروژه وه چې د دغې پروژې ليکنې د تجربه کارو ليکوالانو لخوا ليکل کېدل او د يوې رسمي مخکتنې د پروسې نه تېرېدل. د نيوپېډيا بنسټ په ۹ د مارچ ۲۰۰۰ کال کې د [[بوميس]] مالکيت، د وېب پورټالونو يوې کمپنۍ لخوا کېښودل شو. د دغه بنسټ، چې وروسته په ويکيپېډيا بدل شو، اصلي غړي [[جيمي وېلز]]، بوميس [[Chief executive officer|CEO]], او [[لېري سانگر]]، وه. په پېل کې نيوپېډيا د نيوپېډيا د پرانيستې مېنځپانگې د لايسنس د اجازې لاندې کار کاوه چې د ويکيپېډيا د بنسټ ايښودلو نه مخکې د [[ريچارډ سټالمېن]] په غوښتنه يې نوم [[د جي ان يو د وړيا لاسوندونو لايسنس]] واړاوه.&lt;ref name=&quot;stallman1999&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html
|title=The Free Encyclopedia Project
|accessdate=2008-01-04
|last=Stallman
|first=Richard M.
|authorlink=Richard Stallman
|date=2007-06-20
|publisher=[[Free Software Foundation]]}}&lt;/ref&gt;

[[دوتنه:Jimmy-wales-frankfurt2005-alih01.jpg|left|100px|thumb|جيمي وېلز]]
[[دوتنه:L Sanger.jpg|thumb|right|100px|لېري سانگر]]
لېري سانگر او جېمي وېلز د ويکيپېډيا بنسټ ايښودونکي دي.&lt;ref name=&quot;foundercontroversy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sanger-NYTimes&quot;&gt;
{{cite news
|first=Peter
|last=Meyers
|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You
|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9800E5D6123BF933A1575AC0A9679C8B63&amp;n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fC%2fComputer%20Software
|publisher=''[[The New York Times]]''
|date=[[September 20]], [[2001]]
|accessdate=2007-11-22}}&lt;small&gt;&quot;I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,&quot; said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; خو جېمي وېلز ته دا امتياز ور په برخه دی چې هغه د عوامو لخوا د پوهنغونډ د سمون او ايډټ د آسانتياؤ موخه او وړتيا راڅرگنده کړې،&lt;ref name=&quot;SangerMemoir&quot; /&gt; او سانگر ته بيا دا امتياز ورکول کېږي چې هغه دې موخې ته د رسېدلو لپاره يوه شعوري چلندلار غوره کړې وه.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|title=Wikipedia-l: LinkBacks?|accessdate=2007-02-20}}&lt;/ref&gt; په ۱۰ د جنوري، ۲۰۰۱ کال کې لېري سانگر د نيوپېډيا د برېښليکونو په لړليک کې د يوې داسې ويکي د جوړولو وړانديز وکړ چې د نيوپېډيا لپاره د يوه غني کوونکې سرچينې په توگه کار وکړي.&lt;ref&gt;{{cite news |author=[[Larry Sanger]] |title=Let's make a wiki |date=[[January 10]] [[2001]] |publisher=Internet Archive |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |access-date=2008-03-05 |archive-date=2003-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
په رسمي توگه ويکيپېډيا په ۱۵ د جنوري، ۲۰۰۱ کال کې يواځې د انگرېزي ژبې لپاره په کار واچول شوه او انټرنټي پته يې  www.wikipedia.com وه.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wikipedia.com/ |title=Wikipedia: HomePage |accessdate=2001-03-31 |تاريخ الأرشيف=2001-03-31 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/ |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; او د همدې پوهنغونډ خبرتيا د سانگر لخوا د نيوپېډيا د برېښليکونو په لړليک کې خپره شوه.&lt;ref&gt;{{cite news |author=[[Larry Sanger]] |title=Wikipedia is up! |date=[[January 17]] [[2001]] |publisher=Internet Archive |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html |access-date=2008-03-05 |archive-date=2001-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010506042824/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
د پيل په لومړيو مياشتو کې د ويکيپېډيا &quot;بې پرې او ناپېيلی اند&quot;&lt;ref name=&quot;NPOV&quot;&gt;&quot;[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Neutral_point_of_view&amp;oldid=102236018 Wikipedia:Neutral point of view], Wikipedia (21 January 2007)&lt;/ref&gt; د دې وېبځي د تگلارو په مادو کې راغلی ؤ چې د نيوپېډيا د ناپېيلتوب کړنلارې سره ورته ؤ. خو په پيل کې داسې ډېر لږ قوانين وه او ويکيپېډيا، نيوپېډيا پورې نااړونده په خپلواکه توگه چلېدله.&lt;ref name=&quot;SangerMemoir&quot;&gt;{{cite news |author=[[Larry Sanger]] |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir|date=[[April 18]] [[2005]] |publisher=[[Slashdot]] |url=http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml}}&lt;/ref&gt;

[[دوتنه:EnglishWikipediaArticleCountGraph linear.png‎|thumb|left|د انگرېزي ويکيپېډيا د ليکنو د شمېر گراف، له ۱۰ د جنوري، ۲۰۰۱ تر ۹ د سېپتمبر ۲۰۰۷ کال (د ۲ ميليونو ليکنو بريد ته د رسېدو نېټه).]] په لومړنيو ورځو کې ويکيپېډيا خپلې ونډې له نيوپېډيا، سلش ډاټ ليکنو خپرونو او د انټرنټي پلټن ماشين د نوملړونو نه لاس ته راوړي. د ۲۰۰۱ ز. کال تر پايه ويکيپېډيا د نژدې ۲۰۰۰۰ ليکنو مېنځپانگه خپله کړې وه او د نړۍ په ۱۸ ژبو کې ويکيپېډيا فعاليت درلوده. د ۲۰۰۲ ز. کال تر پايه ويکيپېډيا په ۲۶ ژبو کې خپرېدله، د ۲۰۰۳ ز. کال تر پايه همدغه پوهنغونډ ۴۶ ژبو ته وغځېده او د ۲۰۰۴ ز. کال تر پايه ويکيپېډيا ۱۶۱ ژبو ته وغځېدله.&lt;ref&gt;&quot;[http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_statistics Multilingual statistics]&quot;, Wikipedia, [[March 30]] [[2005]]&lt;/ref&gt; تر ۲۰۰۳ ز. کال پورې نيوپېډيا او ويکيپېډيا دواړه يو ځای سره موجود وه خو په نومېدلي کال کې د نيوپېډيا پالنگر (سرورز) د تل لپاره په ټپه ودرېده، او د نيوپېډيا ټوله مېنځپانگه په ويکيپېډيا کې ځای پر ځای شوه. د ۲۰۰۷ ز. کال د ډېسمبر تر مياشتې د انگرېزي ژبې ويکيپېډيا ليکنې له ۲ ميليون نه واوړېدلې، او دغه پوهنغونډ ته يې د نړئ تر ټولو ستر جوړ شوي پوهنغونډ وياړ ور په برخه کړ، د ويکيپېډيا دغه چټک پرمختگ د دايرة المعارفونو په تاريخ کې د [[يونگل پوهنغونډ]] (1407)، شپږ سوه کلن ريکارډ ور مات کړ.&lt;ref name=&quot;EB_encyclopedia&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, 15th ed. |publisher= Encyclopædia Britannica |date=2007 |volume=18 |pages=257–286}}&lt;/ref&gt;

د بيا خپرېدنې، سوداگريزو خبرتياؤ، د کنټرول د نشتوالي او په انگريزي ژبې د متمرکزيت گڼل د دې سبب شو چې د ۲۰۰۲ کال په فبروري کې د اسپانيوي ژبې ويکيپېډيا کارکونکي د انسايکلوپېډيا لايبرا په جوړولو سره د ويکيپېډيا نه بېل شول. د هماغه کال په پای کې وېلز دا اعلان وکړ چې تر دې وروسته به په ويکيپېډيا کې سوداگريزې خبرتياوې نه ښکاري، او بيا د ويکيپېډيا وېبپاڼه د wikipedia.org پتې ته ولېږدېده. په همدې توگه گڼې نورې پروژې هم د خپرېدو د د لاملونو پر بنسټ د ويکيپېډيا نه بېل شوي. [[ويکي انفو]] بيا بې پرې تگلاره نه ده خپله کړې او دا پروژه په اصلي بڼه کې د ترسره شويو څېړنو د خپرولو اجازه ورکوي. د ويکيپېډيا د کړنو نه الهام اخيستونکې نوې پروژې لکه [[سيټيزېنډيم]]، [[سکالرپېډيا]]، [[اماپېډيا]] او د Google [[کنول]] — د ويکيپېډيا د محدوديتونو، لکه د گډونوالو مخليدنه، اصلي څېړنه او سوداگريزې خبرتياؤ په غبرگون کې پيل شوي.

په ۲۰ د جون، ۲۰۰۳ ز. کال د ويکيپېډيا او نيوپېډيا د يوځای کېدنې وروسته [[د ويکيمېډيا بنسټ]] رامېنځ ته شو.&lt;ref&gt;[[Jimmy Wales]]: &quot;[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-June/010690.html Announcing Wikimedia Foundation]&quot;, [[June 20]] [[2003]], &lt;wikipedia-l@wikipedia.org&gt;&lt;/ref&gt; تر دې وروسته په ۱۷ د سېپتمبر ۲۰۰۴ ز. کال کې ويکيپېډيا د  امريکا د متحده ايالاتو د اختراعگانو او سوداگرۍ دفتر نه د ''Wikipedia®'' د سوداگريزې نښې د ثبتولو غوښتنه وکړه چې په ۱۰ د جنوري ۲۰۰۶ ز. کال کې دا غوښتنه ومنل شوه. همدا رنگه په ۱۶ د ډېسمبر ۲۰۰۴ ز. کال کې د ويکيپېډيا د سوداگریزې نښې تړون د جاپان سره او په ۲۰ د جنوري ۲۰۰۵ ز. کال کې د اروپايي اتحاديې کې د يو تړون له مخې ثبت شوه. Technically a [[service mark]], the scope of the mark is for: &quot;Provision of [[information]] in the field of general encyclopedic knowledge via the [[Internet]]&quot;. داسې پلانونه هم شته چې د ويکيپېډيا د سوداگريزې نښې اجازتليک د نورو توليداتو په برخه کې هم وکارېږي، د ساري په توگه د کتابونو او ډي وي ډي گانو په برخه کې.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Vipin |last=Nair|title=Growing on volunteer power |date=[[December 5]] [[2005]] |publisher=Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.com/ew/2005/12/05/stories/2005120500070100.htm}}&lt;/ref&gt; د ۲۰۰۷ ز. کال په اکتوبر کې همدغه بنسټ د ۲۰۰۸ کال په فبروري کې د سېنټ پيټرزبرگ، فلورېډا نه کاليفورنيا کې سانفرانسيسکو ښار ته د خپل مرکزي دفتر د کډه کولو اعلان خپور کړ.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://blog.wired.com/business/2007/10/wikimedia-found.html
|title=Wikimedia Foundation Moving To San Francisco
|author=Julie Sloane
|publisher=Wired News
|date=2007-10-10}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۵ کال د ويکيمېډيا د بنسټ د ۴مې دورې د غونډې لگښتونه ۳۲۱،۰۰۰ $ [[امريکايي ډالره|USD]]وه، چې په دې کې د کمپيوټري هډوانې لگښتونو د ټولې بوديجې (پانگې) نژدې ۶۰% برخه جوړوله.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Budget/2005|publisher=[[Wikimedia Foundation]]|url=http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|accessdate=2006-03-11|تاريخ الأرشيف=2013-01-22|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|url-status=dead|خونديځ نېټه=2013-01-22|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005}}&lt;/ref&gt; دم مهال د ويکيپېډيا بنسټ پر شخصي بسپنو بسيا دی او د بسپنې ډېرولو مرتبې غونډې ترتيبوي،&lt;ref&gt;[http://wikimediafoundation.org/wiki/Fundraising Fundraising], [[Wikimedia Foundation]]&lt;/ref&gt; چې د ۲۰۰۷ کال د جنورۍ د مياشتې بسپنې نژدې يو ميليون ډالر نه اوښتې وې.&lt;ref&gt;&quot;[http://wikimediafoundation.org/w/index.php?title=Fundraising_report&amp;oldid=19190 Fundraising report]&quot;, [[Wikimedia Foundation]] ([[January 21]] [[2007]])&lt;/ref&gt;

== مېنځپانگه او جوړښت ==
هر څوک کولای شي چې د ويکيپېډيا په نژدې هره يوه ليکنه کې په ورکنومې توگه او يا هم د خپل د کار-نوم په کارولو سره سمونې او زياتونې وکړي، خو د نوؤ ليکنو خپرول يوازې په ويکيپېډيا کې د ثبت شوؤ کارنانو لخوا ترسره کېدای شي. د ويکيپېډيا هره ليکنه د &quot;پېښليک&quot; يو مخ لري چې هلته د هر چال لخوا د يوې ليکنې د هر ډول بدلونونو پېښې د وخت او نېټې له مخې ثبتېږي. خو د ناندريزو ليکنو او يا هم هغه ليکنې چې د رښتو نه يې سرغړونې کېږي، دلته په پوهنغونډ کې د خپرېدو سره سم ړنگېږي.&lt;ref name=&quot;Torsten_Kleinz&quot;/&gt;&lt;ref&gt;The [[Japanese Wikipedia]], for example, is known for deleting every mention of real names of victims of certain high-profile crimes, even though they may still be noted in other language editions.&lt;/ref&gt; د ويکيپېډيا ټول متن د [[GNU د لاسوندونو وړيا منښتليک]] (GFDL)  يو داسې منښتليک دی چې که څه هم يو ليکوال د خپلو آثارو د بيا خپرولو د رښتو خاوند گڼي، خو د دې تر څنگ د متن د بيا خپرېدنې، وېشنې، نوې زېږېونې، او د سوداگريزو موخو لپاره د مېنځپانگې کارېدنې اجازه هر چا ته ورکوي. ويکيپېډيا اوس د GFDL منښتليک نه د [[کريتيف کامنز]] منښتليک د خپلولو په حال کې ده. د GFDL منښتليک په اصل کې د ساوتريو د لارښود لپاره کښل شوی او پر ليکه د انټرنټي سرچينو لپاره وړ منښتليک نه دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update
|title=Resolution:License update
|date=2007
|accessdate=2007-12-04
|author=Walter Vermeir
|publisher=Wikizine}}&lt;/ref&gt; د ځينو ژبو ويکيپېډيا لکه د انگرېزي ژبې ويکيپېډيا د ښې کارېدنې دريځ له مخې ځينې ناوړيا انځورونه کاروي، خو د وړيا رسنيو دوتنې بيا د ويکيمېډيا کامنز لخوا د ټولو ويکيپېډيا گانو او د هر چا د وړيا کارېدنې په تکل موجود دي، ويکيمېډيا کامنز د ويکيمېډيا بنسټ يوه پروژه ده او د همدغه بنسټ تر څارنې لاندې پرمختگ کوي.

[[دوتنه:WIkimania-2006_010.jpg|بټنوک|[[ويکيمانيا]]، د ويکيمېډيا بنسټ د نورو پروژو او د ويکيپېډيا د کارنانو لپاره کالنی کانفرانس.]]
يوه دوديز پوهنغونډ، لکه د ''[[Encyclopædia Britannica]]''، ته ناورته د ويکيپېډيا هېڅ کومه ليکنه د رسمي کره کتنې د پروسې او په چټکه توگه د بدلون له پروسې نه نه تېرېږي. د يوې ليکنې د کيفيت د ډاډمن کېدو پخاطر ويکيپېډيا په خپلو غړو يا ويکيپېډيا ليکونکو پورې منحصره ده,&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedians
|title=Wikipedia:Wikipedians
|accessdate=2007-12-08
|publisher=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; چې همدا غړي ورانکاري له کاره وغورځوي، او يا هم د بې پرېتوب او ناپېيلتوب د سياست نه د سرغړونې په توگه په ليکنو کې شته ستونزې وپېژني &lt;ref name=&quot;InfoWeek0322-2007&quot;&gt;
{{cite news
|first=Thomas
|last=Claburn
|title=Wikipedia Becomes Intelligence Tool And Target For Jihadists
|url=http://www.informationweek.com/internet/showArticle.jhtml?articleID=198500163&amp;cid=RSSfeed_IWK_News
|publisher=Information Week
|date=[[March 22]], [[2007]]
|accessdate=2007-03-25}}&lt;/ref&gt; او هغه ربړې چې د حقيقت سره په اختلاف کې دي ليرې کړي او په يوې ليکنې کې سم بدلونونه رامېنځ ته کړي.&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Wikipedia Falsely Reports Sinbad's Death
|url=http://wcbstv.com/entertainment/Sinbad.Wikipedia.death.2.281748.html
|publisher=[[Associated Press]]
|date=[[March 16]], [[2007]]
|accessdate=2007-03-25
}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; د ۲۰۰۶ کال د جون له مياشتې نه راپدېخوا د ورانکارۍ رغونکی [[Internet bot|باټ]] هم په کار اچول شوي.&lt;ref name=&quot;CreatingDestroyingAndRestoringValue&quot; /&gt;

د ويکيپېډيا ليکنې د امريکا په متحده ايالاتو کې د فلورېډا د قانون او گڼ شمېر لارښوونو او کړنلارو د څارنې نه برخمنې دي;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |title=Who's behind Wikipedia? |publisher=PC World |date=2008-02-06 |accessdate=2008-02-07 |تاريخ الأرشيف=2008-02-09 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2008-02-09 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 }}&lt;/ref&gt; د دغو کړنلارو نه ښکاره ده چې د ويکيپېډيا ليکنې بايد د &quot;پام وړ&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability |title=Wikipedia:Notability |accessdate=2008-02-13 |quote=A topic is presumed to be notable if it has received significant coverage in reliable secondary sources that are independent of the subject.}}&lt;/ref&gt; سرليکونو نه برخمنې وي او په دغو کې بايد &quot;د اصلي څېړنو کوم متن&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research |title=Wikipedia:No original research |accessdate=2008-02-13 |quote=Wikipedia does not publish original thought}}&lt;/ref&gt; شامل نه وي همداراز په دغو ليکنو کې بايد يوازې &quot;په ثبوت رسېدلي&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Verifiability |title= Wikipedia:Verifiability |accessdate=2008-02-13 |quote=Material challenged or likely to be challenged, and all quotations, must be attributed to a reliable, published source.}}&lt;/ref&gt; حقايق وي او پکار ده چې هره ليکنه د بې پرې سياست او د يوه &quot;ناپېيلي نظر څرگندونه وکړي.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Neutral_point_of_view |title= Wikipedia:Neutral_point_of_view |accessdate=2008-02-13 |quote=All Wikipedia articles and other encyclopedic content must be written from a neutral point of view, representing significant views fairly, proportionately and without bias.}}&lt;/ref&gt; په هغو ليکنو کې چې د همدغې پاليسۍ او کړنلارې نه پکې سرغړنه شوې وي، بايد ژر تر ژره بدلون ومومي او يا هم ړنگې شي. [[په ويکيپېډيا کې ړنگېدنه او گډېدنه|ړنگېدنه او گډېدنه]] د سمون دوه هغه فلسفې دي چې د همدغو پر بنسټ په ويکيپېډيا کې ړنگېدنه او بدلون رامېنځ ته کېږي.&lt;ref&gt;{{cite news |title=The battle for Wikipedia's soul |url=http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |publisher=[[The Economist]] |date=2008-03-06 |accessdate=2008-03-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2007/10/11/dlwiki11.xml |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |date=2007-11-10 |accessdate=2008-03-11 |publisher=[[The Daily Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;

== ساوترې او هډوترې ==
د ويکيپېډيا چلېدنه په [[ميډياويکي]] پورې اړه لري، ميډياويکي يو وړيا او د پرانيستې سرچينې د ويکي يو ساوتری دی چې په [[PHP]] کې ليکل شوی او په [[MySQL]] ډاټابېز باندې جوړ شوی دی. په همدغه ساوتری کې د ماکرو ژبې، د بېلابېلو واريابلونو، د کينډيو د ټرانسکلوژن د غونډال، د URL د بياسيخولو پروگرامي توکي سره راغونډشوي. ميډياويکي د جي ان يو (جنېرل پبلک لايسنس) د منښتليک له مخې د کارونکو مخ ته پروت ساوتری دی چې د ويکيپېډيا په ټولو پروژو کې او همدا شان د نورو ويکي گانو په گڼو پروژو هم کارېږي. په پيل کې ويکيپېډيا په [[UseModWiki]] چې په [[پېرل]] کې د کلېفورډ اډمز (I پړاو) لخوا ليکل شوی ؤ چلېده , 
[[دوتنه:Wikimedia-servers-2006-05-09.svg|thumb|right|د غونډال د جوړښت يو منظر، د ۲۰۰۶ کال د می مياشت [[:meta:Server layout diagrams|په مېټاويکي کې د پالنگر د څېرو نخشه]].]]

== په نورو ژبو ==
{{see also|د ويکيپېډياگانو لړليک}}
[[Image:English Wikipedia contributors by country.svg|thumb|د ۲۰۰۶ کال د سېپتمبر د احصايې له مخې د انگرېزي وېکيپېډيا د ونډه والو د ونډو گراف&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Edits_by_project_and_country_of_origin
|title=Edits by project and country of origin
|date=2006-09-04
|accessdate=2007-10-25
}}&lt;/ref&gt;]] دم مهال ويکيپېډيا د نړۍ په ۲۵۳ ژبو خپرېږي، چې د همدغو ژبو له شمېر نه د ۱۶ ژبو د ليکنو شمېر له ۱۰۰،۰۰۰ ليکنې نه اوښتي دي او د پاتې ۱۴۵ ژبو د ويکيپېډياگانو د ليکنو شمېر له ۱۰۰۰ ليکنو نه اوښتی دی.&lt;ref name=&quot;ListOfWikipedias&quot; /&gt; د الېکسا له مخې، د انگرېزي ژبې د ويکيپېډيا وړوکی ډومېن (en.wikipedia.org) ليدنې د ټولټال نه 55% سلنه جوړوي، او پاتې نورې ليدنې د نورو ژبو ويکيپېډياگانو نه کېږي، چې په دغو ژبو کې اسپانيوي ۱۷٪، جاپاني ۴٪، الماني ۴٪، پولېنډي ۳٪، فرانسوي ۳٪، پرتگالي ۲٪ برخه جوړوي.&lt;ref name=&quot;AlexaStats&quot; /&gt; د ۲۰۰۷ کال د ډېسمبر د احصايې له مخې د ويکيپېډيا د پينځو لويو (د ليکنو د شمېر له مخې) ژبو ټوکونه د انگرېزي ژبې، د آلماني ژبې، د فرانسوي ژبې، د پولنډي ژبې او د جاپاني ژبې پوهنغونډونه دي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_statistics |title=Wikipedia:Multilingual statistics |publisher=English Wikipedia |accessdate=2007-12-23}}&lt;/ref&gt;

دا چې ويکيپېډيا يو انټرنټي پوهنغونډ دی او د ټولې نړۍ خلک ورته لاسرسی لري، نو کېدای شي چې د يوې ژبې گډونوال د بېلابېلو گړدودونو په کارولو سره او يا هم د بېلابېلو هېوادونو تر مېنځ (د ساري په توگه [[انگرېزي ويکيپېډيا|د انگرېزي ژبې ويکيپېډيا]]) د همغږۍ د نشتوالي په سبب په ويکيپېډيا کې ځينې توپيرونه رامېنځ ته کړي. چې همدا توپيرونه د سمې ليکلې بڼې &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Spelling|title= spelling | work = Manual of Style | publisher = Wikipedia |accessdate=2007-05-19}}&lt;/ref&gt; او نورو مطلبونو کې د شخړې او ناندريو سبب جوړېږي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Countering_systemic_bias|title=Countering systemic bias|accessdate=2007-05-19}}&lt;/ref&gt;

== پر ويکيپېډيا نيوکې ==
{{آرنی|پر ويکيپېډيا نيوکې}}

== کلتوري ارزښت ==
== ويکي يا او ويکيمېډيا ==
[[د ويکيمېډيا بنسټ]] د خپل د وېبځي کوربه توب او د کړۍ د پراخوالي لگښتونه د ويکي يا سره شريکوي. The Wikimedia Foundation received some donated office space from Wikia Inc. during the fiscal year ending June 30, 2006.&quot;&lt;ref&gt; [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/4/49/Wikimedia_2007_fs.pdf Wikimedia Foundation 2006-2007 Audit] page 9 says &quot;The Organization shares hosting and bandwidth costs with Wikia, Inc., a for-profit company founded by the same founder as Wikimedia Foundation, Inc. Included in accounts receivable at June 30, 2007 is $6,000 due from Wikia, Inc. for these costs. The Organization received some donated office space from Wikia Inc. during the year ended June 30, 2006 valued at $6,000. No donation of the office space occurred in 2007.
Through June 30, 2007, two members of the Organization’s
board of directors also serve as employees, officers, or
directors of Wikia, Inc.&quot;&lt;/ref&gt;

== اړونده پروژې ==

== نورې لوستنې ==
=== Press coverage ===
* {{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html?_r=1&amp;ref=magazine&amp;oref=slogin |title=All the News That’s Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |publisher=The New York Times Magazine |date=2007-07-01 |accessdate=2008-02-22}}
* {{cite news |title=Wikipedia 2.0 - now with added trust |url=http://technology.newscientist.com/article/mg19526226.200-wikipedia-20-â-now-with-added-trust.html |date=2007-09-20 |accessdate=2008-02-22 |first=Jim |last=Giles |publisher=New Scientist}}
* {{cite news |title=Wikipedia Rules |url=http://thephoenix.com/article_ektid52864.aspx |publisher=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=2007-12-02 |accessdate=2008-02-22 |first=Mike Miliard}}
* {{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |title=It's a Wiki, Wiki World |first=Chris |last=Taylor |date=2005-05-29 |publisher=Time |accessdate=2008-02-22 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161646/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead }}

=== اکاديميکې زده کړې ===
== سرچينې ==
{{Reflist|3}}

== باندنۍ تړنې ==

* [http://www.haaretz.com/hasen/spages/937991.html Your wiki entry counts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080211234937/http://www.haaretz.com/hasen/spages/937991.html |date=2008-02-11 }}, Cnaan Liphshiz, ''[[Haaretz]]'', December 25, 2007.
* [http://www.wikipedia.org/ Wikipedia] - multilingual portal (contains links to all language editions of the project)
* [http://www.dmoz.org/Computers/Open_Source/Open_Content/Encyclopedias/Wikipedia/ Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203014943/http://www.dmoz.org/Computers/Open_Source/Open_Content/Encyclopedias/Wikipedia/ |date=2009-12-03 }} at the [[Open Directory Project]]
* [https://web.archive.org/web/20070427004613/http://www.cbc.ca/news/background/tech/wikipedia.html CBC News: I, editor]
* [http://www.wikihow.com/Contribute-to-Wikipedia Help Edit Wikipedia] A [[wikiHow]] article.
* [http://www.cnn.com/2007/TECH/11/01/wikipedia.assignment.ap/index.html Class assignment: Write an original Wikipedia article]
* [http://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Essay about wikipedia]
* [http://www.nybooks.com/articles/21131 The Charms of Wikipedia] Nicholas Baker article on Wikipedia from ''[[The New York Review of Books]]''

[[وېشنيزه:د انټرنټ تاريخ]]
[[وېشنيزه:ويکيپېډيا]]
[[وېشنيزه:وړيا پوهنغونډونه]]
[[وېشنيزه:پرليکه پوهنغونډونه]]
[[وېشنيزه:ټولگړي پوهنغونډونه]]
[[وېشنيزه:ويکي گانې]]
[[وېشنيزه:په ۲۰۰۱ کال کې د انټرنېټ جوړې شوې ځانتياوې]]
[[وېشنيزه:د ويکيمېډيا پروژې]]
[[وېشنيزه:غږېدونکې ليکنې]]</text>
      <sha1>8ye45hr5kx9s97qenfeilk2o7u9ghhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کندهار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13483</id>
    <revision>
      <id>364603</id>
      <parentid>364119</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T20:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56852" sha1="r67ipck4q1xcj3htrvktw59y9v1nvqe" xml:space="preserve">{{مالومات
|نوم = کندھار &lt;br&gt;قندهار
&lt;br&gt;Ἀλεξάνδρεια Ἀραχωσίας 
|اصلي نوم  =ګندهارا&lt;br&gt;اراکوزيا&lt;br&gt;لوی کندھار
|  لقب = لوی کندھار 
|settlement_type =ښار
&lt;!-- انځورونه او نخشي -----------&gt;
| انځور            ={{څو انځوریزه
  | ټول پلنوالی              = 300
  | پوله= مالوماتبکس
  | کتار= 1/3/3/2
  | سرليک ځای            = منځ
  | انځور1                   = Aerial view of a section of Kandahar in 2013.jpg
  | شاليد1                     = زوړ کندهار
  | د انځور اړوند1                 = [[زوړ کندهار |کندهار د زاړه ښار]] شاوخوا سيمه د کندهار يو د تر ټولو مهمو سيمو څخه ده.
  | انځور2                   = Overhead view of the Qandahār Aqueduct.jpg
  | شاليد2                     = لویه وياله
  | د انځور اړوند2                 = لویه ویاله
  | انځور3                   = Bird's eye view of Kandahar, 2009-12.jpg
  | شاليد3                     = د کندهار يو کوڅه
  | د انځور اړوند3                 =د کندهار يو کوڅه
  | انځور4                   =Section of Kandahar at night in 2011.jpg
  | شاليد4                     = کندهار د شپې
  | د انځور اړوند4                 =کندهار د شپې
  | انځور5                   =Progress Continues in Northern Kandahar DVIDS365599.jpg
  | شاليد5                     = د کندهار شمال
  | د انځور اړوند5                 = د کندهار شمال
  | انځور6                   = Nomads in Kandahar province.jpg
  | شاليد6                     =د کندهار کوچيان
  | د انځور اړوند6                 = د کندهار کوچيان
  | انځور7                   = Rainbow in the Arghandab Valley near Jelawur, Afghanistan.jpg
  | شاليد7                     =شنه‌زرغونه ارغنداب
  | د انځور اړوند7                 =شنه‌زرغونه [[ارغنداب]]
  | انځور8                   = A Mine Resistant vehicle turning near Kandahar International Airport.jpg
  | شاليد8                     = د کندهار هوايي ډګر
  | د انځور اړوند8                 = [[د کندهار نړيوال هوايي ډګر]]
  | انځور9                   = Scenes From Southern Afghanistan DVIDS328130.jpg
  | شاليد9                     = چل زينه
  | د انځور اړوند9                 = [[چل زينه|د چل زينو غر]]
  }}
&lt;!-- ځاي ------------------&gt;
|subdivision_type =   '''ھیواد'''
|subdivision_name = {{افغانستان }}
|subdivision_type1 = [[دافغانستان ښارونه|ښار]]
|subdivision_name1 = [[ کندهار ولايت|کندهار]]
|امنيه قوماندان= 
[[مولوي عبدالاحد طالب]]
&lt;!-- سياست -----------------&gt;
|
|والي =
[[ملا شيرين اخوند]]
|established_title =ښاروال
|established_date =[[ملاحکمت‌الله آخند]]
&lt;!-- نفوس &gt;
|population_as_of = ۲۰۱۲
|population_total = ۴۹۱،۵۰۰
&lt;!-- عمومي معلومات ---------------&gt;
|timezone =د افغانستان معياري وخت
|utc_offset = +۴:۳۰ 
|elevation_m =۱۰۱۰
|elevation_ft =۳۳۱۰
|blank_name =رسمي ژبه
|blank_info =پښتو
|blank1_name =پیدا کونکی
|blank1_info =[[مقدوني سکندر]]
|blank2_name =په فخر یادونه
|blank2_info =[[لوی کندهار]] 
| website          = {{URL|http://kandahar.gov.af|Kandahar.af}}
|footnotes =
آيا خبر ياست کندهار ٣٣ خورلڼې ښارونه لرې
{{Infobox region symbols    
| embedded = هو
| region   = کندهار
| country  = {{افغانستان}}
| emblem = [[زوړ کندهار]]، [[چل زينه]]
}}
}}
'''کندهار''' د نفوس او مساحت دواړو له پلوه د[[افغانستان]] دويم لوی ښار دی، چي د افغانستان په سوېل لویدیځ کي د [[ارغنداب رود|ارغنداو د رود]] په دره کي پروت او [[ کندهار ولايت|د کندهار ولايت]] اوسنی مرکز ګڼل کیږي. کندهار د افغانستان سیاسي زړه، د لوی افغانستان لمړنۍ [[پلازمېنه]] او تر کابل وروسته د افغانستان تر ټولو لوي سوداګریز مرکز بلل کیږي.

په دي ښار کې د شهيدانو چوک، حضرت جي بابا، ښکاپر دروازه، ټک ټک بازار، محله جات (ماله جات)، عينو مينې، برو بازار، هرات دروازې، رنګريزانو بازآر، چهل زينو، او ملا نقيب چوک په ګډون يو شمېر ښکلې او تاریخی سيمي شتون لري. کندهار يو نړيوال [[د کندهار نړيوال هوايي ډگر|هوايي ډګر]] هم لري چی د [[د کندهار نړيوال هوايي ډګر|احمدشاه بابا نړیوال هوایي ډګر]] په نامه یادیږي او مخکي د کندهار نړیوال هوایي ډګر په نامه یادېدی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|title=د افغان د انرژي معلوماتي مرکز|first=او ياداښتونه|last=لينک|publisher=|access-date=2018-05-05|تاريخ الأرشيف=2018-09-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-09-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904211240/http://aeic.af/pa/aboutprovince/15}}&lt;/ref&gt;

==د کندهار اداري نظام==
د کندهار ښار پخوا ٧ ناحيې درلودې، او اوس يې شمېر شاوخوا ١٥ ناحیو ته رسيدلي دی، مطلب د کندهار ښاروالۍ اوس پر ١٥ ناحيو پوري تړلې ده. د کندهار ښار د ښاري پراختیا کارونه اوس هم پر مخ روان دي، او په راتلونکي کې يي د ناحیو زياتيدو امکانات نور هم سته.

== د کندهار نوم ==
اوسنئ کندهار په سانسکریټي ژبه ګندهارا، په رېګوېد ګندهارینم، په زړه پاړسو هرووتیس، په لرغوني یوناني آراخوزیا، په لاتیني آراکوسیا، په دري او عربي قندهار او په پښتو ژبه کندهار بلل کیږي. د اراخوزیا لرغونۍ نوم چي زرګونه کلونه مخکي دې ښار ته ورکول سوی دی د هخامنشیانو له دورې سره اړه لري، خو له تاریخي اړخه یاد ښار تر دې هم پخوانئ معلومیږي او لرغونتوب یې د اریانا (لرغوني افغانستان) ماد واکمنۍ ته رسیږي.&lt;ref&gt;کندهار په 1879 او 2024 کي 

لیکوال : سیف لودین

مخ : 300&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://www.afghanpaper.com/info/velaiat/ghandehar.htm |access-date=2024-07-27 |archive-date=2024-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804113028/http://www.afghanpaper.com/info/velaiat/ghandehar.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== جغرافیایي موقعیت ==
اوسنئ کندهار ښار چي د افغانستان په سوېل لویدیځ کي موقعيت لري، په پخوانیو نقشو کي پر ۱۲ درجو، ۱۳ دقیقو، ۲۰ او ۳۰ ثانیو عرض البلد او په اوسنیو پرمختللو GIS نقشو کي ۳۱۳۷۱۲ ،۶۵۴۲۶۷ نقطه کورډیناټ پروت دی، د نولسمې پېړۍ له کندهار سره ډېر توپیر لري.

د احمد شاه بابا له لوري د عصري کندهار لمړئ جوړښت په مستطیله بڼه وو چي شمال ته یې عیدګاه دروازه، ختیځ ته یې کابل دروازه او برو دروازه، سوېل ته یې ښکارپور دروازه او لویدیځ ته یې هرات دروازه او توپخانې دروازه پرته وه. ددې دروازو په جوړښت سره کندهار ښار د یوې کلا بڼه غوره کړې وه، چي د هري دروازې پر سر یې یوه دانه توپ او لاندي یې د اوبو وتلو لپاره سلبونو شتون درلود. د دراني او بارکزي واکمنیو پر مهال په کندهار کي داحمدشاهي جوړښت مهم ځایونه ارګ بازار، سدوزو کوڅه او شهیدانو چوک بلل کېدی، خو د امیر حبیب الله خان په واکمنۍ کي ددغه ځای د نایب الحکومه محمد عثمان خان او وروسته په ظاهرشاهي واکمنۍ کي د سردار محمد داوودخان او همدارنګه عبدالغني خان ګردیزي له لوري تر احمدشاهي ښار دباندي پراخ سړکونه او یو ستر کانال ( ظاهرشاهي کانال_ لو واله) جوړ او ګټي اخیستني ته وسپارل سوه. په افغانستان کي د ثور تر خونړي کودتا وروسته که څه هم چي یادي نقشې له کړکېچ او ویجاړۍ سره مخ سوې خو د اسلامي جمهوریت په راتک سره یې بیرته کارونه پیل او تر ننه پوري هم جریان لري. 

اوسنئ کندهار ښار د خپل مهم جغرافيایي موقعیت له کبله د افغانستان لوی اقتصادي زون پخپل ځان کي رانغاړي. ددغه ښار شمال ته روزګان، سوېل او سوېل ختیځ ته د [[ډیورنډ کرښه رسمي نه ده|ډیورنډ]] تپل سوې کرښه، شمال ختیځ ته زابل ولایت او لویدیځ ته هلمند ولایت پراته دي. له جغرافیایي اړخه د کندهار تر ټولو ستره ولسوالي د [[ډنډ ولسوالۍ|ډنډ]] ولسوالي ده، کوم چي د پاکستان سره جوخته د ډیورنډ پر کرښه باندي پرته ده. کندهار د هرات_کابل پر لویه لاره باندي د افغانستان لویدیځ له مرکز سره نښلوي، نه یوازي دا بلکي له تاریخي او اقتصادي اړخه دا لاره د هندوستان او ایران یا ایران او اوسني پاکستان د تجارتي نښلون نقطه هم ګڼل کیږي. د افغانستان د معاصري نقشې له مخي کندهار ښار د روزګان له لاري د شمالي افغانستان ([[بلخ ولايت|بلخ]]) سره یوه ډیزاین سوې لاره چي دا وخت (2024) کار ورباندي روان دی لري. 

==تفريحي ځايونه==

{{#tag:mapframe
|{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;museum&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د شهیدانو چوک&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[File:شهیدانو چوک.jpg|link=d:Q31819365]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 65.70212, 31.61266]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;religious-muslim&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;جامعه عمر&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:جامعه عمر3.jpg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.70144, 31.61030]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;town-hall&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د کندهار د اطلاعات او کلتور رياست&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:Maki7-town-hall.svg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.70171, 31.61481]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;lodging&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د کانټيننټل مېلمستون&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:Maki7-lodging.svg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.69833, 31.61239]
      }
    },
{
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;marker-symbol&quot;: &quot;ice-cream&quot;,
        &quot;marker-color&quot;: &quot;#000000&quot;,
        &quot;title&quot;: &quot;د کندهار پالوده&quot;,
        &quot;description&quot;: &quot;[[دوتنه:پالوده.jpg]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [65.70250, 31.61258]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {
         &quot;marker-symbol&quot;: &quot;bank&quot;,
         &quot;marker-color&quot;: &quot;000000&quot;,
         &quot;title&quot;:  &quot;د افغانستان بانک&quot;,
         &quot;description&quot;: &quot;[[File:Da Afghanistan Bank Logo.svg|link=d:Q1156372]]&quot;
      },
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 65.70128, 31.61252]
      }
    }
  ]
}
|latitude=31.61267
|longitude=65.70212
|zoom=16
|width=500
|height=300
|text=د کندهار ښار مرکز تفريحي او تاريخي ځايونه
|lang=ps
}}
په کندهار د ځوانانو لپاره د تفريح لپاره بېلابېل ځايونه سته، چې دهله او په ځانګړي ډول د ارغنداب په ولسوالۍ کې د بابا ولي صاحب تفريحي او روحاني مزار يادولای سو، چې هره ورځ او په ځانګړي ډول د جمعې په ورځو کې په زرګونو خلک د زيارت کولو او تفريح کولو دپاره ورته راځي.
'''د يادوني وړ ده''' چې د نورو ولايتونو او ګاونډي هيواد پاکستان څخه زيات خلک دغه زیارت ته راځي.
ددي تر څنګ د باغ پل پارک او طبعي منظره، په ډنډ ولسوالۍ کي د [[محمدابراهيم خليفه بابا مزار]]، د ګل اغا شيرزي د پلار [[حاجي بابا تفريح ځاى]]، په ډنډ ولسوالۍ کي ډورۍ، په خاکريز ولسوالۍ کي د شامقصود اغا مشهوره په [[شااغا]] مزار، په ارغنداب ولسوالۍ کي [[سرکاري باغ]] او د سربند پله تفريح ځاى، په دامان ولسوالۍ کي د [[اخوند صاحب مزار]] او په کندهار ښار کي [[غازي پارک]]، د [[ميرويس نيکه زيارت]]، [[د عينو مېني نوى ښارګوټى]]، [[د شهیدانو چوک]]، د [[غازي محمدايوب خان لوبغالى]]، [[احمدشاهي ورزشي لوبغالى]]،  څلويښت غرزيني ([[چل زينه]])  او زوړ [[کندهار| زوړ ښار]] چي د کندهار تفریحي، تاریخي او مشهوره سیمي ګڼل کیږي.
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://masif89.blogfa.com/post/71 |title=د کندهار تفریحي ځايونه |first= او ياداښتونه |last=لينک|publisher=ليکونکي :مسيف بلوګفا.کام (ليکنه: مارچ٢٠١٠)}}&lt;/ref&gt;

==د افغانستان په ټولنه کي د کندهار او کندهاريانو ونډه==
 کندهار د افغانستان هغه سيمه ده چي ددغه هیواد پر تاریخ یې په بېلابیلو وختونو کي ستري اغیزي ښندلي دي. دغه ښار تر میلاد مخکي د اسکندر مقدوني او ورپسې د اسلام په اوایلو کي د لرغوني سیستان را وروسته د عربانو او نورو قومونو لپاره ستراتیژیکه سیمه ګڼل کېده چي پر اساس یې ارزانه تجارتي لار او ځواکمنه جنګیالی قوه هم برابرېدل. د ارغنداب د سیند په اوږدو کي پرته دره همېشه د کندهار د ښایست ترڅنګ ددغه ښار لپاره سور اور هم وه، ځکه ددې درې اقتصادي ارزښت له پېړیو راهیسي ځواکمن دولتونه او اشغالګر دې ته هڅولي دي چي پر کندهار خپل یرغلونه روان وساتي. په اسلامي نړۍ کي د اموي او عباسي خلافتونو وروسته ترک او پارسي قومونو څو ځله هڅه کړې چي دغه خاوره لاندي کړي او په دې ترڅ کي د شپاړسمي پېړۍ جګړې چي د صفوي ترک دولت کوم چي پر اوسني ایران واکمن وو او بابري مغول دولت چي د هند پر لویه وچه واکمن وو ترمنځ ترسره سوې د یادوني وړ دي. د صفوي دولت په وروستیو کي د میرویس خان په مشري دپښتنو پاڅون او د ايراني ګورګین وژني ایران له افغانستان په ځانګړي ډول کندهار سره په سیالي کي واچاوه خو د هوتکیانو په دوره کي نه یوازي داچي د کندهار واکمنانو خپله خاوره ازاده کړه بلکي ایران یې هم وپرځاوه او ددې ترڅنګ د لوی کندهار فوځونه د اصفهان او نورو سیمو په فتحه کولو باندي د عثماني خلافت سره هم په ټکر کي راغلل چي په یاده جګړه کي عثماني فوځونو ماته وخوړه.  

د هوتکیانو تر ناتوانۍ وروسته د افغانستان واکمني بیاهم له کندهار سره پاته سول او په اوولسمه پېړۍ کي کله چي احمدشاه بابا د یوې پښتني جرګې پربنسټ واک ته ورسېدی د افغانستان خاوره له ډهلي تر اصفهان او له عربي سمندر څخه نیولې بیا تر بخارا پوري پراخه سول. د احمدشاه بابا تر مړیني وروسته که څه هم چي پلازمینه کابل ته ولیږدول سوه خو کندهار د پخوا په څېر خپل برم وساتی او له دراني واکمنۍ نیولې بیا تر انګریزي مداخلې او په افغانستان کي د شاهي او جمهوري واکمنیو تر راتګ پوري یې خپل سیاسي، اقتصادي او فوځي رول ولوباوه. د افغانستان د لمړي جمهور رئيس سردار محمد داوودخان له کندهار سره اړه درلوده. د نوموړي تر تر شهادت وروسته کندهاریانو د شوروي ځواکونو سره خونړي جګړې وکړې او یو له هغه ولایتونو څخه سو چي شورویانو سخت زیان پکښي ولیدی. د شلمې پېړۍ په وروستی لسیزه کي کله چي کابل او د افغانستان نور ولایتونه د [[ګلبدین حکمتیار ـ ویکیپیډیا|حکمتیار]]، [[احمد شاه مسعود|احمدشاه مسعود]]، [[برهان الدين رباني|رباني]]، [[عبدالرب رسول سياف|سیاف]] او نورو جهادي قومندانانو تر منځ په اخ و ډب کي تباه سول یو شمېر کندهاریان د طالبانو په مشري ددغو اشرارو د لمنځه وړلو لپاره یوځای او افغانستان یې بیا ارام کړ. په 2001 کال کي د طالبانو تر پرځېدلو وروسته د کندهار د کرز د سیمي یو نامتو شخص حامد کرزی واک ته ورسېدی او په افغانستان کي جمهوریت رامنځ ته سو.  
[[File:Hamid Karzai became winner at the 2002 Loya Jirga.jpg|thumb|[[حامد کرزی|حامد کرزي]] د انتخاباتو تر ګټلو وروسته په لويه جرګه کي په کال ٢٠٠٢ کي.]][[دوتنه:MullaOmar.PNG|thumb|[[ملا محمد عمر]] چي د يوې سترګې خاوند وو، بله سترګه يي د [[شوروي اتحاد|شوروي]] په جنګ کې بايلل وه]]کرزي  په کرز سیمه کي زيږيدلی دی، يادونه دي وي چې حامد کرزی د افغانستان تر ټولو اوږد مهاله ولسمشر وو او په انتخاباتو کي د کندهار خلکو خپل شاوخوا ٩٥% رايي کرزي ته ورکړي، هغه د ٢٠٠٢ څخه تر ٢٠١٣ پوري د افغانستان ولسمشر وو.

د کندهاریانو لپاره دغه دوره که څه هم چي په ظاهره سمه برېښېدل خو د ولایت حق یې تر ډېره پوري پایماله سو او هغه امتیازات چي باید د کندهار خلکو ترلاسه کړي وای نورو ترې لاندي کړه او یاهم له لاسه ووتل، همدرانګه په یاد ولایت کي خونړي جګړې ددې سبب سوې چي د کندهار ځیني مشهوره څېرې قتل او یاهم له هیواده بهر تګ ته اړ سي.

په ۲۰۲۱ کال کي د جمهوریت تر پرځېدو وروسته له کندهار څخه یوشمېر طالب مشران د نوي دولت مهمو چوکیو ته ورسېدل چي په دوی کې ملا هیبت الله، ملا برادر، ملا محمد حسن، ملا یعقوب او داسي نور د یادوني وړ دي.

==تاريخ==
په ۱۳۴۴ هجري ش کي د کندهار شمال لویدیځ خوا ته د ۶۶ کیلومتره په فاصله کي په منډیګګ غونډۍ کي علمي پلټني ترسره سوې، او پر اساس یې دا ثابته سول چي یاده سیمه پنځه زره کاله مخکي تر تاریخ د مدنیت درلودونکې وه. 

د کندهار ښار په څلورمه مخ زېږديزه پېړۍ کي د [[مقدوني سکندر|ستر سکندر]] لخوا رامنځ ته سو او دغه ځای ته یې د اسکندريا نوم ورکړ.

===لرغونې زمانه===
[[دوتنه:AsokaKandahar.jpg|250px|بټنوک|د اشوک کتيبه چي په کندهار کې پيدا شوه]]
'''ستر سکندر او کندهار'''

د تاریخونو پر اساس د کندهار لمړنی نوم اراکوزیا وو چي د دوو سیندونو ارغنداب او هلمند سیند څخه رامنځ ته سوی وو او اوس یاده سیمه د زوړ ښار په نامه یادیږي، کوم چي د کندهار محله جات سیمي ته څېرمه موقعيت لري. له میلاد څخه 330 کاله ترمخه د یونان واکمن ستر سکندر دغه ځای بېله کوم مقاومته ونیوی. دا چي یاده سیمه له اقتصادي پلوه په هغه زمانه کي له نورو ځانګړې بلل کېده سکندر دلته یو نوی ښار ودان کړ. د نویو تاریخونو پر اساس سکندر په کندهار کي 4000 پیاده او 600 سپاره سرتیري درلودل.

'''د هخامنشیانو په واکمني کي'''

کندهار د لرغونو هخامنشیانو په دوره کي هم یو مهم ښار یا په اصطلاح ساتراپي وو. په ځینو تاریخونو کي د ستر کوروش او داریوش په زمانه د هغوی د دربار د ځینو افسرانو یادونه سوې ده چي له اراکوزیا سره یې اړه درلوده. 

سرچینه : Hellenistic Arachisia Bernard 

'''د سلوکیانو او چندر ګوپتا په زمانه کي''' 

کندهار تر ۳۰۵ کال عيسوي سنې مخکې د سلوکيانو حکمران په لاس کې وو. په ۳۰۵ عيسوي سنې مخکې کال کې سېلوکوس نيکاتور پر پنجاب بريد وکړ او اردو يي د هندي حکمران د چندر گپت موريا لخوا ماته وخوړله. تر جگړې وروسته سلوکوس نيکاتور او  چندر گپت موريا يو د شولې تړون لاسليک کړ  او د تړون په اساس سلوکوس نيکاتور چندر گپت موريا ته جنوبي [[افغانستان]] ورکړ او چندر گپت موريا ۵۰۰ فيلونه سيلوکوس نيکاتور ته وړکړ.
په ۲۶۰ کال عيسوي سينې مخکې [[اشوک]] د خپل ورورونو تر وژلو وروسته د [[هندوستان]] حکمران شو. کله چې [[اشوک]] پر شاهي تخت کښيناست نو د کالنگا پر پاچايي يي بريد وکړ. اشوک تر خونړي جگړې وروسته د هندوييزم په ځاي يې [[بوديزم]] غوره کړ. [[اشوک]] په ډبره کي خپل هدايت نامه هک کړ.  دغه هدايت نامه چې په آرامي او يوناني ژبو کې ليکل سوي ده په کندهار کې پيدا سوه.
په ۷ مه پېړۍ کې عربي پوځ کندهار ته ورسېده او په [[افغانستان]] کې اسلامي دوره پېل سوه.

===[[ميرويس هوتک|حاجي ميرويس خان هوتک]]===
[[دوتنه:په کوکران کې د ميرويس نيکه مقبره.jpg|کيڼ|250px|بټنوک|د ميرويس نيکه مقبره]]
په ۱۸ پيړۍ کې د [[افغانستان]] د صفوي دولت په لاس کې وه. ددي دولت مشر په کندهار کې د گورگين خان په  نامه يادېدئ. گورگين خان پر پښتانو ډېر ظلمونه کول. نو په دي وخت کې د پښتنو مشران سره راټول شوه او يوه لويه جرگه يي جوړه کړه. هغه وو چې په ټولو يي حاجي ميرويس خان د قوم په مشري وټاکه. حاجي [[ميرويس هوتک]] د پښتنو سره لاس يو کړ.
په اول کې يي گورگين خان ته نصيحت وکړ خو هغه ونه مانه. ځکه يي د گورگين سره جگړه پېل کړه. په دغه جگړه کې گورگين خان ووژل شو. تر جگړې وروسته په ۱۷۰۹ کال کې بښتانه د پر ديو د لاسه خلاص شول.  کله چې پښتنو د دښمن د لاسه خپله آزادي واجيسته نو يي د ميرويس خان څخه غوښتنه وکړه چې د پاچاهي چاري پر غاړه واخلي. حاجي ميرويس خان په خټه هوتک او د ښالم خان زوي وو چې په ۱۷۱۵ کال کې وفات سو. مقبره يي د کندهار په کوکهان کې پروت ده.
په ۱۷۳۶ کال کې [[نادر شاہ افشار|نادر شاه افشار]] پر کندهار بريد وکړ او په ۱۷۳۸ کال کې دغه ښار د نادر شاه د اردو لخوا نيول سو او پاړسي اردو د نادر شاه په هدايت کندهار ته مخه کړل. نادر شاه غوښتل پر کابل بريد وکړي او د دي په سبب يي په کندهار کې خپل مقر جوړ کي. په دي خاطر په کندهار کې لوي پاڅون پېل سو. خو د نادرشاه افشار اردو مخالفينو ته ماته ورکړه او نادر شاه وکولاي سول چي خپل اردو [[کابل]] ته واستوي.

===[[احمد شاه بابا]]===
[[دوتنه:Mosque in Kandahar-2011.jpg|بټنوک|د لوي احمد شاه بابا مقبره &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pa.azadiradio.com/a/24652451.html
|title=د د احمدشاه بابا د زيارت ګنبده د خرابېدو په حال کې|first= او ياداښتونه |last=لينک|publisher=ليکونکي :ازادي راډیو.کام (ليکنه: چنګاښ ۳۱، ۱۳۹۱)}}&lt;/ref&gt;]]
د نادر شاه تر وژلو وروسته په [[ايران]] او [[افغانستان]] کې يو سم منظم حکومت وجود نه درلود. يو ځوان قوماندان چې نوم يي [[احمد شاه بابا|احمد خان ابدلي]] وو د نادر د مرگ ځخه گټه واخيست او اردو یی ټول کړ او کندهار ته ولاړ. هغه وو چې د کندهار د شير سرخ بابا په زيارت کې د پښتنو مشران سره را ټول شوه او يوه [[لويه جرگه]] يي جوړه کړه. په دي جرگه کې ډېرې خبرې وسوې څو هغه وو چې د دي زيارت ملنگ صابر شاه د غنمو يو وږي را واخيست او د احمد شاه بابا په لنگوټه کې يي ورجگ کړ او احمد شاه بابا يي د پاچاه په توگه وټاکئ [[احمد شاه بابا]] په کندهار کې خپا مقر جوړ کړ او کندهار یی بيا د افغانستان د دولت [[پلازمېنه|پايتخت]] (پلازمېنه) وټاکله. احمد شاه بابا په ۱۷۷۳ کال کې پسله شپږويشتوکالو پاچاهۍ څخه وفات او مړ شو او په کندهار کې د خرقي شريقي د تعمير ترڅنگ ښخ شو.

===۱۹ پيړۍ===
[[دوتنه:Kandahar 92nd Highlanders.jpg|بټنوک|د کندهار جگړه په ۱۸۸۰ کال کې]]
[[دوتنه:William Skeoch Cumming01.jpg|بټنوک|افغاني وسله والان]] 
 
په ۱۸۳۹ کال کې [[د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه]] پيل شوه. د ۱۸۳۹ کال د جولاي پر ۲۵ انکرېزي پوځ کندهار ته ورسېده او کندهار د انگرېريانو لخوا نيول شو. په ۱۸۴۲ کال کې انگرېزي پوځ د افغانانو لخوا ماته وخوړله. 
په ۱۸۷۸ کال کې انگرېزي پوځ بيا پر [[افغانستان]] بريد وکړ او د [[افغانستان]] څو ښارونه يي ونيو. د کندهار جگره د انگرېزي او افغاني پوځ په منځ کې وروستي جنگ وو. دا جگړه د ۱۸۸۰ د جولاي پر ۲۷مه پيل شوه او تقرابًا ۳۰۰۰ عسکران وژل شول.
دا جگړه د ۱۸۸۰ د جولاي پر ۲۷مه د کندهار د ميوند په ولسوالۍ کې پېښه شوېده چې په آسيا کې ېې د برتانوي واک د اختتام او د ختيځو ولسونو د آزادۍ غوښتونکو پاڅونونو اساس کښېښود . د جنرال ډانلډ سټيوارټ په قومانده دوولس زره کسيز پوځ د ۱۸۷۸ کال د نوامبر پر ۲۱مه د کندهار د پښين ولسسوالۍ ته داخل او ښار تر يوې نيمي مياشتي وروسته يعنې د جنورۍ پر اوومه سقوط وکړ . په سمله او [[لندن]] کي د [[افغانستان]] څخه د کندهار د بېلتون پلانونه تر غور لاندې وو څو چې انگريزانو د ۱۸۸۰ د اپريل پر لومړۍ نېټه اعلان وکړ چې کندهار نور نو له افغانستانه بيل شو او شيرعلي د مهردل خان زوي به د « کندهار او ورپورو سيمو د خپلواک والي » په توگه د کندهار چارې پر مخ بيايي . په کندهار کې د انگريزانو سياسي افسر ډگروال سنټ جان د مې پر يوولسمه يوه لويه غونډه راوبلله او د کندهار ولس يې لدې اقدامه خبر کړ . سنټ جان د دې غونډې پر مهال شېر علي « د کندهار او ورپورو سيمو والي » اعلان کړ ( والي هغه چا ته ويل کېده چې په کورنيو چارو کې به خپلواک او په بهرنيو چارو کې به د برتانويانو تابع و 
د کندهار ټولې سيمې د انگريزي پوځ لخوا ساتل کېدې . دا مهال په ټول هيواد منجمله کندهار کې د انگريزانو پر ضد جهاد او غزا د شدت په حال کې وه چې د انگليس- افغان دوهمه جگړه بلل کيږي . په دې بهير کې د هيواد په شمال او جنوب کې د سلطنتي کهول څخه دوه ځوانان را ښکاره شول چې مخ پر کابل د يون په حال کې وو . عبدالرحمن خان د امير محمد افضل خان زوي له تاشکنده او محمد ايوب خان د امير شيرعلي خان زوي له هراته په سوقياتو بوخت ول . لومړنى يون « محتاطانه » لاکن دوهم يون « جگړه ييز» و . انگريزانو د دې نوو پرمختياوو په ليدنه او شننه سره عبدالرحمن خان غوره کړ چې په عين حال کې د روسيې ملاتړ او رضاءيت هم ورسره مل و .مرستيال واکمن ( وايسرا ) کله چې عبدالرحمن خان د کندهار تر غوښتلو تير شو ، نو سټيوارټ ته صلاحيت ورکړ چې عبدالرحمن « د [[کابل]] او ورپورو سيمو» د امير په توگه رسمأ ومني او هغه هم کله چې عبدالرحمن لا په چاريکار کې و ، د ميوند له جگړې نه فقط پنځه ورځې مخکې د ده په غياب کې هغه د کابل او مربوطه سيمو  واکمن اعلان کړ .

جهاد په [[کابل]] ، مشرقي ، جنوبي ، [[غزني]] او کندهار کې شديدأ جاري و . په بېل کړاي سوي کندهار کې چريکي عمليات د شدت په حال کې وو . پر انگريزانو او د هغوي پر رسد او کاروانونو پرله پسې حملې کېدې څو چې باالاخره انگريزان د ښار په څلورو  ديوالو کې د کلابندۍ په حال کې راغلل
مخورو او مشرانو ايوب خان ته پرله پسې احوال ورکاوه چې ملت عمومي پاڅون ته چمتو دى . د هرات او ورپورو سيمو ولس د ۱۸۸۰ په جون کې د ديني علماوو په فتوا سره ايوب خان د افغانستان د امير په توگه وټاکيً او د ده په نوم يې خطبه وويل . پدې توگه د انگريزانو پر ضد جهاد اعلان شو او گڼ شمير ملي مجاهدين مخ پر کندهار او [[کابل]] راوخوځېدل. 

د کندهار پوځي قوماندان جنرال بوروز او سياسي افسر ډگر وال سنټ جان ته د ۱۸۸۰ د جولاي پر دوولسمه خبر راغيً چې د ايوب خان د  پوځ مخکښه ځواک « واشېر» ته رارسېدلي او دى پخپله هم له هغه نه ډير ليري نه دى . د جولاي پر شلمه يو برتانوۍ غونډ هلمند ته ولېږل شو او په همدې ورځ د ملي مجاهدينو دغه لښکر هم د ميوند دښت ته راورسېد.

===د ۲۰پيړۍ پای===
[[دوتنه:Taliban-herat-2001.jpg|بټنوک|د [[طالبان|طالبانو]] وسله والان په ۱۹۹۴ کال کې کندهار ته ورسېدل]]
په ۶۰ کلونو کې په کندهار کې د امريکايي انجنيرانو په مرسته نړيوال هوايي ډگر جوړ سو. دغه هوايي ډگر په مرکزي [[آسيا]] کې تر ټولو لوي هوايي ډگر دی. کله چې د شوروي پوځ په ۱۹۷۹ کال کې پر [[افغانستان]] بريد وکړي نو د کندهار هوايي ډگر يي هم ونيو او کندهار د شوروي قوماندانۍ مرکز سو. په ۱۹۹۲ کال کې کندهار د مجاهدينو قوماندان گل آغا شيرزي په لاس کې وو او د ښار اوضاع د جمعیت اسلامي، [[د افغانستان اسلامي حزب|حزب اسلامي]] او سیمه ییزو قومندانانو او توپکیانو د جګړو له امله سخته خرابه وه. د اوضاع د دغسي خرابۍ له امله په ۱۹۹۴ کال د [[ملا محمد عمر]] په مشرۍ د طالبانو پاڅون ترسره سو او د کندهار خلک چي د توپکیانو له ملوک الطوایف واکمنۍ سخت په تکلیف وه ددې پاڅون ملاتړ یې وکړ. طالبانو په لنډ وخت کي د کندهار سربېره شاوخوا ولایتونه هم لاندي کړل او د سوېل لویدیځي حوزې توپکسالاران یې له صحنې وشړل. 

د د حزب اسلامي، جمعیت اسلامي او نورو توپکسالارانو د واک پر مهال کندهار ښار له بې شمېره ناخوالو سره مخ وو، چي زورزیاتی، وژني، غلاوي، بربریت او بهرنیو هیوادونو ته د خلکو تیښتي د شوروي تر یرغل څو برابره زیاتي سوې. د ښار نژدې هره برخه د یو ټوپکسالار په ولکه کي وه چي هغه به بیا د نورو په وړاندي جګړې کولې او ددغو جګړو لوی شمېر قربانیان عام خلک وه. 

طالبان د یو شمېر ولایتونو تر نیولو وروسته د کابل په لوري ولاړل او د خونړیو جګړو په پایله کي یې د حزب اسلامي، جمعیت اسلامي، حزب وحدت او نورو توپکسالارانو ګوندونه ((چي د جګړو له امله یې د کابل ښار ټول خراب سوی وو)) کمبله ورټوله کړه. د کابل په نیولو سره طالبانو د شمال په لور حرکت پیل کړ او تر ۲۰۰۱ کال پوري یې د بدخشان څخه ماسېوا نور ټول افغانستان ترخپل واک لاندي راوستی. په ۲۰۰۱ کال کي د سپټمبر تر ۱۱ وروسته کله چي امریکا پر افغانستان یرغل پیل کړ ورسره سم پخواني جنګسالاران او د شمالي ټلوالي یرغلګر یوځل بیا افغانستان ته داخل سوه او د پخوانیو جنایتونو سربېره یې چي لوی شمېر غړي یې ورباندي ککړ وه بیاهم په نوي حکومت کي ځان ځای کړ.

طالبانو د کندهار ښار تر نیولو وروسته ددې ځای له خلکو سره لومړی ښه رویه کول، خو وروسته د امر بالمعروف په نوم ادارې کارکوونکو د دین او مذهب په نوم سخت زورزیاتی پیل کړ او په عام بازار کي د خلکو ازار یو معمول وګرځېدی.

د امریکايي یرغل تر لمړي کال وروسته کندهار یوځل بیا د خونړیو جګړو میدان وګرځېدی او د طالبانو، جمهوریت ځواکونو او بهرنیو سرتیرو نښتي پکښي پیل سوې چي په پایله کي یې لوی شمېر طالبان، عوام او دحکومت سرتیري ټپیان او ووژل سوه، همدارنګه ددغه ولایت یوشمېر مخور او قومي مشران د ځینو توطیو پر اساس له صحنې لیري، قتل او یاهم بهرنیو هیوادونو ته په تګ اړ ایستل سوه. کندهار د یوویشتمي پېړۍ دلمړی لسیزي په پای کي هغه مهال چي [[جنرال عبدالرازق]] امنیه قومندان وټاکل سو بیرته د طالبانو له فشاره وژغورل سو او دغه قومندان وتوانېدی چي د راتلونکي یوې لسیزي لپاره د کندهار ښار ترڅنګ ولسوالی هم د طالبانو له شتون څخه پاکي کړي، خو ځیني ستونزي چي په دغه موده کي یوځل بیا کندهار ورسره مخ او له اقتصادي، سیاسي، تاریخي او ټولنیزي سیالۍ یې شاته وغورځاوه په لاندي ډول وې. 

لمړئ : د کندهار معارف او لوړي زدکړي د سیاسي ګټو ښکار وګرځېدل او د تعلیم لرونکو ځوانانو فیصدي یې راولوېده.

دویم : د قومي زورواکانو له لوري کندهار په بشپړ ډول د قدرت د یوې جزیرې بڼه غوره کړه او د مرکزي حکومت صلاحیت یې بې حده ورکم کړ.

دریم : په ښار او ولسوالیو کي د پولیسو، قومندانانو او زورواکانو له لوري عام خلک له یوشمېر فشارونو، شکنجو، ظلمونو او سختیو سره مخ سول چي دې کار د طالبانو لیکي هم پیاوړي کړې. 

څلورم : د قومي مافیا او زورواکانو له لوري د کندهار مخور اشخاص له صحنې لیري یا ووژل سوه. 

او داسي نور......

د جنرال عبدالرازق د قومنداني پر مهال کندهار د کرزیانو او خپله عبدالرازق او د هغه ترلاس لاندي کسانو د باجګیریو او زورزیاتیو مرکز وګرځېدی او د مرکزي حکومت په وړاندي یې د قدرت د یوې جزیرې بڼه غوره کړه. په یاده دوره کي د ښار نژدې ټولي دولتي حوزې پخوانیو توپکیانو، د هغوی اولادونو یا داسي کسانو ته وسپارل سوې چي اکثره یې په جرمونو کي ښکېل وه. د کندهار ښار خلک چي پخوا د طالبانو له چاودونو او وژنو په وېره کي وه، دا ځل یې داسي کسان پر سر وټاکل سول چي د جمهوریت په نوم یې لوی شمېر ظلمونه، وحشتونه او بربریتونه ترسره کړل؛ تر داسي اندازې چي خلکو ته د پخوانیو توپکیانو دوره وریاده سول. جالبه دا وه چي د اساسي قانون خلاف په کندهار کي د قومندان ځواک تر والي زیات وو، او پولیسو کولای سوای چي بېله کومي پوښتني ګروېږني او محکمې په زرګونو کسام هم شکنجه او هم په قتل ورسوي. ددې کسانو لوی شمېر مړي وروسته د ملګرو ملتونو ادارو او نورو بنسټونو او اشخاصو له لوري د ډنډ او څېرمه ولسوالیو په ریګو کي پیدا سول.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/05/22/world/asia/abdul-raziq-afghanistan-investigation.html&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۹ کال د جنرال عبدالرازق تر وژني وروسته د طالبانو بریدونو بیرته زور واخیست او تر ۲۰۲۱ کال پوري یې لوی شمېر سیمي لاندي کړې. د عبدالرازق ورور تادین خان او تر هغه وروسته قومندانان ددې جوګه نه وه ترڅو د طالبانو په وړاندي د عبدالرازق غوندي کلک سپر پاته سي. د ۲۰۲۱ کال د اګسټ پر ۱۳ نېټه کندهار ولایت تر خونړیو نښتو وروسته د اسلامۍ جمهوریت د والي روح الله خانزاده له لوري طالبانو ته تسلیم او په سبا ورځ طالبان پسله دوو لسیزو یوځل بیا کندهار ته داخل سوه.

د طالبانو د حکومت عامه ځواکونه که څه هم چي د خلکو سره بده رویه نه کوي، خو د امر بالمعروف په نوم ادارې یوشمېر کارکوونکي یې لکه ددوی د مخکنی ادارې په څېر له خلکو سره بده او منفي رویه کوي او د ښځینه قشر په وړاندي د سختیو ترڅنګ یې پر ږیري خریلو، فیشن، موسیقي اورېدلو او نورو شیانو باندي اکثره وخت له خلکو سره جنجالونه او شخړي رواني وي.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/pashto/articles/c9w1nnqjwjvo&lt;/ref&gt;

== پراختیا او چوپړوتیاوي ==
کندهار ولایت د شلمي پېړۍ تر دویمي نیمایي پوري د نقشې پر اساس پخوانۍ بڼه درلوده او د وخت واکمنانو پکښي یوشمېر ساده بدلونونه راوستلي وه، خو د ظاهر شاه د حکومت په وروستیو کي د یو شمېر پروژو ترسره کول لکه ظاهرشاهي کانال پروژه، د دهلې بند جوړول، د کندهار عصري هوایي ډګر جوړول او داسي نور ددې سبب سول چي کندهار څه ناڅه عصري بڼه غوره کړي. د ظاهرشاه تر حکومت وروسته سردار محمد داوودخان د کندهار لپاره ستر پلانونه چمتو او په نظر کي ونیول خو په هیواد د غوايي کودتا له امله یاد پلانونه له خنډ سره مخ سول او کندهار شاوخوا څلوېښت کاله د تمدن له کاروانه شاته وغورځېدی، نه یوازي دا بلکي د خلقیانو او ورپسې توپکيانو او جنګسالارانو له لوري دغه ښار د جګړو په اور کي لولپه او زیاتي سیمي یې خرابې وګرځېدلې.

په افغانستان کي د جمهوریت په دویم ځل راتګ سره کله چي حامد کرزی واک ته ورسېدی ورسره سم د کندهار پراختیایي او اقتصادي پروژې پیل سوې. د نوموړي د ولسمشرۍ پر وخت د کندهار ښار او ولسوالیو په بېلابیلو سیمو کي په لسګونو کیلومتره سړکان، د اوبو کانالونه، مخابراتي سیسټم او انټرنيټ، نوي ودانۍ او د تاریخي ودانیو بیا رغونه، ښوونځۍ، پلونه او لوی شمېر عامه چوپړتياوي او خدمات ترسره او جوړ سول، خو ددې ټولو خدماتو سره سره بیاهم په کندهار ښار کي جګړه ددې سبب سول چي لاهم یو شمېر خدمات نیمګړي یا د جګړو له اثره خراب سي. یوازیني ځای چي د کرزي په موده کي یې د کندهار بڼه ښایسته او عصري کړه هغه د عینومیني نوی ښار ګوټۍ وو چي د کرزی د ورور [[احمد ولي کرزی|احمدولي کرزی]] له لوري د ښار په شمال ختیځ کي جوړ سو . ددې نوي ښار ګوټي نقشه د پرمختللیو هیوادونو په ډول وه چي تر اوسه یې په افغانستان کي سارۍ نه وو لیدل سوی او په ۱۳۹۵ کال کي یې د ۲۰۰۰۰ جریبه ځمکي په ابادۍ سره ۴۰۰۰ کورنۍ په ځان کي ځای کړې. د سرچینو او راپورونو پر اساس احمدولی کرزی دغه ځای دخپل واک څخه په ګټه اخیستلو باندي لاندي کړی وو، ځکه نوموړی د ولایتي شورا مشر او په کندهار کي د کرزي د کورنۍ لوی زورواکۍ بلل کېدی. که څه هم چي د احمدولي غصب او زورواکیو د خلکو سخته غوسه راپارولې وه، خو نوموړي کار ونه دراوه او تر مرګ وروسته یې ورور محمود کرزي د عینوميني ابادۍ ته اوږه ورکړه. د طالبانو په راتګ سره که څه هم چي د عینو ميني حقوقي قضیې بیا راپورته سوې خو محمود کرزی لاهم ددې ښارګوټي ابادۍ او پراختیا ته ژمن دی او د لسګونو میلیونو په ارزښت پروژې یې پکښي ترسره او کار لاندي نیولي دي. د حامد د واکمنۍ په هاخوا په کندهار کي تر ټولو مهمي نقشې او ستر پلانونه د اشرف غني په وخت کي پلي سول.

په ۲۰۱۴ کال کي د اشرف غني تر واک ته رسېدو وروسته کندهار ولایت د نوي حکومت په ځانګړې پاملرنه تر اقتصادي پلانونو لاندي ونیول سو. ولسمشر غني په یاده موده کي تکړه او په ژبه پوه ښاروال [[روښان ولسمل]] دې ښار ته ولېږه چي په دې سره د کندهار ۴۰ کاله مخکنۍ پروژې ژوندۍ سوې او د ښار په منځ کي احمدشاهي جاده، علامه حبیبي واټ، د کندهار او بولدک ولسوالۍ ترمنځ لوی دوه لینه سړک ((Highway)) او داسي نوري پروژې هغه څه وې چي د خلکو ځانګړې پاملرنه یې ځان ته واړول.  

تر ۲۰۲۱ کال راوروسته طالبانو د روښان ولسمل نقشو ته بیا دوام ورکړ او احمدشاهي جاده یې په ۲۰۲۵ کال کي مخ په وړاندي تر باغ پول پوري ورسول، خو دوی د خپل مشر د لارښوني پر بنسټ په ځینو نقشو کي بدلونونه راوستل او چیري چي به مسجد یا جامع وه د هغه ځای څخه به یې د سړک مسیر واړاوه. د احمدشاهي جادې ترڅنګ د احمدشاه بابا کور، د عیدګاه دروازې او کوتل مرچې ترمنځ جاده او ځیني نور کارونه هم سرته ورسېدل چي ځیني د نقشې پر اساس او ځیني د طالبانو د شخصي او امنیتي ګټو پر بنسټ وه، لکه په ۲۰۲۵ کال کي د اولي ناحیې او شپږمي ناحیې ترمنځ د نښلولو سړک چي ددوی په وینا د ولس د اسانتیا لپاره وو، خو په اصل کي دوی د شهرنو ستراتیژیک سړک د ځان او جهادي مدرسې لپاره بند کړ او د خلکو لاره یې یاد نوي سړک ته واړول.  

==تاریخي ابدات او لرغوني ځایونه==
کندهار ولایت د اوږد او لرغوني تاریخ ترڅنګ بېلابیلي تاریخي ودانۍ او اسلامي او تاریخي اثار هم په ځان کي لري چي ځیني یې په لاندي ډول دي:

'''زوړ ښار''' : د کندهار زوړ ښار چي د کندهار په مرکز کي دي د زړې کلا په واسطه چاپيرسوي دی چي یاده کلا دوې دروازې شمالي لوري ته د شېخ ولي او ګندیګان په نامه، یوه دروازه سوېل ته د ماشور په نامه،  دوې دروازې ختیځ ته د ویس قرني او خضري په نامه او یوه دروازه لویدیځ ته د علی قابو_قابی په نامه لري. د زوړ ښار په مرکز کي  زوړ بازار هم پروت وو، او پر سر یې د نارنج کلا په نامه تاریخي ودانۍ وه چي د تاریخونو پر اساس یې لوړوالۍ 100 متره اټکل سوی دی، خو اوس یې اندازه ډېره کښته سوې ده. 

'''چهل زینې''' : 
[[ظهير الدين محمد بابر|سلطان بابر]] په ۱۶ پيړي کي د خپل برياليتوب په ياد زوړ ښار ته نژدې د [[چل زینه|چل زيني]] په نوم تاریخي ودانۍ جوړه کړه چي کار یې په ۹۵۳ هجري ق کي پای ته ورسېدی.

'''خرقه شریفه''' : د کندهار يوبل ډېر مقدس ځاي د خرقې شريف زيارت دي چې په هغه کي د حضرت [[محمد صلی الله علیه وسلم]]
جامې پرتي دي، او ترڅنگ یې د [[احمد شاه بابا]] مقبره موقعيت لري. احمدشاه بابا دغه مبارکي جامې چي یو عدد چپنه ده د خپلي واکمنۍ پر مهال له بخارا څخه کندهار ته راړل. ددې چپني په اړه ویل کیږي چي د حضرت محمدﷺ پخپل کور کي جوړه سوې ده او دهغه مبارک تر رحلت وروسته د حضرت علي ؓ له لوري اویس قرني ته ورکړل، بیا سلسله پر سلسله تر کندهاره راورسېدل.

'''د میرویس نیکه مزار''' : د کندهار د کوهکران په سيمه کي د [[ميرويس هوتک]] د مقبرې لرغوني ودانۍ شتون لري.

'''موی مبارک جامع مسجد'''  : د موی مبارک جامه د کندهار بل هغه تاریخي جومات دی چیري چي د حضرت [[محمد|محمدﷺ]] ورېښته مبارک پروت دی.

'''د احمدشاه بابا کور''' : د احمدشاه بابا کور د کندهار ښار د لمړۍ ناحیه اړوند په سدوزو کوڅه کي، چي شاوخوا درې سوه کاله مخینه لري واقع دی. دا ځای په پخواني کندهار کي د احمدشاه بابا شخصي استوکنځای وو.

'''شمشېر غار''' : د کندهار ښار سوېل لویدیځ ته په 3.5 میله فاصله کي د پنجوايي ولسوالۍ اړوند په بادوان کلي کي د ارغنداب سیند ختیځ لوري ته د سل متره په لوړوالي یو غار چي شمشېر غار نومیږي د غره په ټنډه کي واقع دی. یاد غار چي پنځه پناه ځایونه لري، د تاریخ پوهانو په نظر د حضرت عیسی (ع) تر پیدایښت 1300 کاله په هاخوا د ژوند اثار پکښي معلوم سوي دي&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://afghanpedia.com/depot/article/D2/80QlzjrvJAv6SAd3 |access-date=2024-06-02 |archive-date=2024-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602091051/https://afghanpedia.com/depot/article/D2/80QlzjrvJAv6SAd3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

او داسي نور .......

== نامتو شخصیتونه ==
[[ميرويس هوتک|میرویس خان نیکه]] : د ایراني ښکیلاک له منځه وړونکی او د پښتنو قومي مشر

[[احمد شاه درانی|احمدشاه بابا]] : د معاصر افغانستان بنسټ ایښودونکی

[[امير دوست محمد خان|دوست محمد خان]] : د بارکزیو د واکمني بنسټګر 

[[محمد ظاهر شاه|ظاهر شاه]] : د معاصر افغانستان د تر ټولو اوږدې مودې پاچا 

[[سردار محمد داود خان|سردار محمد داوودخان]] : د افغانستان لمړنئ جمهور رئیس 

[[حامد کرزی|حامد کرزئ]] : د افغانستان په تاریخ کي لمړئ په رایه ټاکل سوی ولسمشر 

[[عبدالحی حبيبي|پوهاند عبدالحی حبیبي]] : د افغانستان او سیمي په کچه ستر پوه او لیکوال

[[عبدالشکور رشاد|علامه عبدالشکور رشاد]] : د افغانستان او پښتنو په کچه تاریخ پوه او استاد

[[زلمی هېوادمل|زلمی هیواد مل]] : افغان تاریخ پوه او لیکوال

[[عبدالروف بېنوا]] : افغان پوه او لیکوال 

[[عبدالباري جهاني]] : افغان شاعر، لیکوال او د اشرف غني په جمهوریت کي د اطلاعات او کلتور وزیر

'''د کندهاري څېرو لپاره''' : &lt;code&gt;[[کندهاریان]]&lt;/code&gt; صفحه وګوری 

== د کندهار انځورونه او نوري سرچينې ==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
Image:View of Chilzina Mountain from Dand in 1881.jpg|[[چل زینه|چل زينه]]
Image:City of Kandahar, with main bazaar and citadel, Afghanistan. Wellcome V0050533.jpg|د کندهار بازار په ۱۹۳۹ کال کې
Image:Kandahar City in December 1841.jpg|کندهار په ۱۸۴۱ کال کې
Image:Baba Saab.JPG|د [[ارغنداب رود]]
Image:KandaharAirportTerminal.jpg|[[د کندهار نړيوال هوايي ډگر|د کندهار هوايي ډگر]]
Image:Ruins of old Kandahar Citadel in 1881.jpg|د [[زوړ کندهار]] کلا چې د [[نادر شاہ افشار|نادر شاه]] لخوا خراب شوه
Image:Mosque in Kandahar-2011.jpg|د [[احمد شاه بابا]] مقبره
Image:KandaharUniversity-Mosque-2005.JPEG|[[جامعه عمر]]
&lt;/gallery&gt;

* [[د انارو توليد په افغانستان کې|د کندھار انار ]]
* [[د افغانستان ولسوالۍ]]
* [[د افغانستان ولايتونه]]
{{Wikivoyage-inline}} 
{{Commons category|کندهار}}
{{تانبه|کندهار}}
{{تانبه|افغانستان}}
{{اونور|ف|د کندهار تاریخ}}

==سرچينې==
[[وېشنيزه:د افغانستان ښارونه]]
[[وېشنيزه:کندهار]]
{{د افغانستان څوارلس لوی ښارونه}}</text>
      <sha1>r67ipck4q1xcj3htrvktw59y9v1nvqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکيپېډيا:د مخ د ژغورلو غوښتنه</title>
    <ns>4</ns>
    <id>22932</id>
    <revision>
      <id>364609</id>
      <parentid>352893</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbie444</username>
        <id>39789</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>364609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1106" sha1="5v6sgeoruyvfebzzysamlpjg9r2xw09" xml:space="preserve">پټه خزانه په پښتو ژبه د لیکل شوې یوې خطي نسخې سرلیک دی. د دې نسخې د موندونکي په وینا، پدې کې د پښتو شعرونو یوه ټولګه شتون لري چې د پښتو ادبیاتو ترټولو پخوانیو پیژندل شویو اثارو څخه سلګونه کلونه پخوانۍ ده. ډیری پوهان یې یوه جعلي نسخه ګڼي. د دې نسخې اصلیت د نړیوالو ژبپوهانو او تاریخ پوهانو لخوا په کلکه ننګول شوی دی. اکاډمیک توافق، چې د جورج مورګنسټیرن او ډیویډ نیل مکنزي په څیر پوهانو لخوا یې ملاتړ کیږي، پایله اخلي چې دا نسخه د شلمې پیړۍ جعلي جوړونه ده چې د عبدالحی حبیبي لخوا لیکل شوې ده. د متن تحلیل عصري ژبني نښې، د لیکدود ګډوډي او تاریخي تېروتنې په ګوته کوي چې د منځنیو پیړیو له لومړنيو پښتو متنونو سره سمون نه لري.</text>
      <sha1>5v6sgeoruyvfebzzysamlpjg9r2xw09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Skekzilla</title>
    <ns>3</ns>
    <id>28657</id>
    <revision>
      <id>364610</id>
      <parentid>195758</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>18734</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cabayi د [[د کارن خبرې اترې:Mariomassone]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Skekzilla]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Mariomassone|Mariomassone]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Skekzilla|Skekzilla]]&quot;</comment>
      <origin>195758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="338" sha1="qv2a2q4vt929k2zplbuedopwviz16zb" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Mariomassone}}

-- &lt;font color=&quot;#880088&quot;&gt;ستاسې &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;د مرستې &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#449900&quot;&gt;لپاره &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#DD9922&quot;&gt;هر  &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#DD4400&quot;&gt;وخت &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#BB0000&quot;&gt;خدمت کې يو&lt;/font&gt;'''''&lt;br /&gt;  18:11, 6 اکتوبر 2016 (UTC)</text>
      <sha1>qv2a2q4vt929k2zplbuedopwviz16zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايډوارډ سنوډن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32001</id>
    <revision>
      <id>364606</id>
      <parentid>282357</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T23:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="btjexlkv6ow0cosekj7i74bpqrnwd1u" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ایډوارډ سنوډن
|image=Edward Snowden-2.jpg{{!}}border
|birth_name=ایډوارډ يوسف سنوډن
|birth_date={{birth date and age|1983|6|21|mf=yes}}
|birth_place={{nowrap
|[[الیزبيت ښار]][[شمالي کرولينا]], امريکا }}
|residence=روسیه موقتي پناهځاي
|nationality=امريکايي
|occupation=[[د سيسټم پازوال]]
|employer=[[بوز آلين همیلټون]]&lt;br /&gt;[[کونیا کيمپ،  هاوایی]], امريکا.&lt;br /&gt;(تر جون 10, 2013 پوري)
|known for=د امريکا د متحده ایالاتو د حکومت د څارنيزو پروګرامونو افشا کونه
|awards=[[سام اډمز جایزه]] (2013)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Former U.S. officials give NSA whistleblower Snowden award in Russia |newspaper=[[Haaretz]] |date=October 10, 2013 |accessdate=April 11, 2015 |url=http://www.haaretz.com/news/world/1.551784 |archive-date=November 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113011423/http://www.haaretz.com/news/world/1.551784 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[د حق معیشت جایزه]] (2014)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Snowden Honored With 'Alternative Nobel' |publisher=[[ABC News]] |date=September 24, 2014 |first=Karl |last=Ritter |agency=Associated Press |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/snowden-honored-alternative-nobel-25722895 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924142215/https://abcnews.go.com/International/wireStory/snowden-honored-alternative-nobel-25722895 |archivedate=September 24, 2014 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; [[سټوګوراټ سولييزه جایزه]] (2014)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Edward Snowden Receives Stuttgart Peace Prize 2014 |newspaper=[[Fars News Agency]] |date=November 24, 2014 |url=http://english.farsnews.ir/newstext.aspx?nn=13930903000800}}&lt;/ref&gt;
|website=
|signature=Edward Snowden signature 2013.svg}}ایډوارد سنوډن (21م جون 1983 کې زیږیدلی) یو امریکایی کمپیوټر پوه او د سي آی اې پخوانی کارکونکی دی.

==سرچينې==
[[وېشنيزه:1983 زېږېدنې]]</text>
      <sha1>btjexlkv6ow0cosekj7i74bpqrnwd1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارک زاکربرګ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46708</id>
    <revision>
      <id>364598</id>
      <parentid>364067</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27783" sha1="h4bkai2311r05f7ii7a8wfca2pn3pbe" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص
| نوم = مارک
| دوهم نوم =  زاربرګ
| بشپړ نوم = &lt;!-- اوږد يا غټ نوم--&gt; 
| انځور = Mark Zuckerberg F8 2018 Keynote (cropped).jpg
| څرګندونه= د فیسبوک بنسټګر او تر ۲۰۰۸م کال پوري ترټولو ځوان میلیادر
| د زيږيدنې نيټه = ۱۴ مې ۱۹۸۴
&lt;!-- {{د زیږون نیټه او عمر|کال|مياشت|ورځ}} --&gt; 
| د زېږېدو ځای = [[امریکا]]
| وفات ځای = 
| تاریخ وفات =&lt;!-- {{death date and age|مړينه|1|1|کال|1|1|mf=yes}} --&gt; 
| د مړینې لامل = 
|قتل      = 
| هيواد غړيتوب = امریکا
| پلرنی ټاټوبی = &lt;!--که اړين وي--&gt;  
| څانګه = 
| اصلي نوم= مارک
| دين = [[یهودیت]]
| قد =
| وزن = 
| پلار = 
| دنده = د فسبوک ریس
| ژوند ملګری = [[پریسیلا چان]]
| جايزې =  
}}
'''ماردک الیوټ زاکربرګ''' چې د ۱۹۸۴ ز کال د مې میاشتې په ۱۴مه نېټه زېږېدلی، یو امریکایی رسنیز مخور، انټرنېټي کار پنځوونکی او بشرپال دی. دی د مېټا فلټفارمز شرکت (چې مخکې فېسبوک نومېده) د جوړولو په خاطر مشهور دی او د همدغه شرکت د رئیس، اجرائیوي مدیر او همګټې په توګه فعالیت کوي. همدا راز دی د لمرین بادبان د فضايي بېړۍ د پروژې (Breakthrough Starshot) له بنسټګرانو څخه دی او د همدغې پروژې د مدیره پلاوي د یوه غړي په توګه خدمت کوي.&lt;ref name=&quot;FBM&quot;&gt;{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/blogs/daily-ticker/facebook-surges-mark-zuckerberg-pockets-3-8-billion-143114560.html|work=Yahoo! Finance|title=Facebook Surges and Mark Zuckerberg Pockets $3.8 Billion|first=Bernice|last=Napach|date=July 26, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2012/may/20/business/la-fi-hiltzik-20120517|title=Facebook shareholders are wedded to the whims of Mark Zuckerberg|newspaper=Los Angeles Times|first=Michael|last=Hiltzik|date=May 20, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202155638/http://articles.latimes.com/2012/may/20/business/la-fi-hiltzik-20120517|archive-date=December 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newsweek.com/mark-zuckerberg-joins-100-million-initiative-send-tiny-space-probes-explore-447513|title=Mark Zuckerberg just joined a new project to explore the universe faster|last=Lee|first=Seung|date=April 13, 2016|website=Newsweek|language=en|access-date=March 29, 2020}}&lt;/ref&gt;

زاکربرګ په هاروارډ پوهنتون کې زده‌کړې پیل کړې او د ۲۰۰۴ زکال په فبرورۍ میاشت کې یې د خپلې خونې( اتاق )له ملګرو «اډوارډو ساورین»، «انډریو ملک‌کلوم»، «ډاسټین موسکویټز» او «کریس هویوز» سره یوځای، د خپل خوب له اتاق څخه د فېسبوک ټولنیزه شبکه پرلیکه کړه. دغه سایټ په لومړیو کې د پوهنځي په کچه جوړ شو، خو وروسته ډېر ژر د پوهنځیو تر کچې ډېر پراخ شو او په ۲۰۱۲ ز دکال کې یې کاروونکي یو میلیارد کسانو ته ورسېدل. زاکربرګ د ۲۰۱۲ کال په مې میاشت کې، دغه شرکت له اکثریتو سهامو سره پر عام سهامي شرکت بدل کړ. په ۲۰۰۷ز کال کې د ۲۳ کلنۍ په عمر د نړۍ تر ټولو ځوان میلیاردر شو چې ټوله شتمني یې په خپله ګټلې ده. د ۲۰۲۱ ز کال تر نومبر میاشتې پورې د زاکربرګ خالصه شتمني، ۱۲۶ میلیارده ډالره وه چې د نړۍ اووم تر ټولو شتمن شخص کېږي.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{cite magazine|date=|title=Bloomberg Billionaires Index: Mark Zuckerberg|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/mark-e-zuckerberg/|magazine=|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=December 3, 2021}}&lt;/ref&gt;

له ۲۰۰۸ ز کال راهیسې ټایم (مجلې )«د کال شخص» جایزې د برخې په توګه زاکربرګ د نړۍ په ۱۰۰ اغېزناکو شخصیتونو کې شامل کړی چې، دغه جایزه په ۲۰۱۰ ز کال کې ورکړل شوه. د ۲۰۱۶ ز کال په دسمبر میاشت کې زاکربرګ، د فوربس (مجلې) «د نړۍ د تر ټولو ځواکمنو اشخاصو» په نوملړ کې لسم مقام خپل کړ.&lt;ref name=&quot;NetWorth&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/|title=Mark Zuckerberg|magazine=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;POTY&quot;&gt;{{cite magazine|first=Lev|last=Grossman|author-link=Lev Grossman|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|title=Person of the Year 2010: Mark Zuckerberg|date=December 15, 2010|magazine=Time|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817081156/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|archive-date=August 17, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The All-Time TIME 100 of All Time|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2112269_2112278,00.html|access-date=April 20, 2012|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 18, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419230619/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2112269_2112278,00.html|archive-date=April 19, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The World's Most Powerful People|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2016/12/14/the-worlds-most-powerful-people-2016/|newspaper=Forbes|date=December 2016|access-date=December 14, 2016}}&lt;/ref&gt;

== د ژوند لومړي وختونه ==
مارک الیوټ زاکربرګ د ۱۹۸۴ ز کال د مې میاشتې په ۱۴مه نېټه د نیویارک په وایټ پلینز کې وزېږېد. مور یې «کارن (کمپنز)» رواني ډاکتره وه او پلار یې «اډوارډ زاکربرګ» د غاښونو ډاکتر و. دی او درې خویندې یې «اریل»، تجاره «رنډي» او لیکواله «دونا» د نیویارک په ډابز فیري کې په یوه اصلاحي یهودي کورنۍ کې لوی شول. د ده نیکونه له استرلیا، جرمني او پولنډ څخه را کډوال شوي یهودان وو. دی د نیویاک په ارډسلي سیمه کې د «ارډسلي عالي ښوونځي» یو تکړه زده‌کوونکی و. دوه کاله وروسته، «فیلیپس اکسټر» خصوصي اکاډمۍ ته ولاړ او هلته یې په نجومو، کلاسیکو زده‌کړو، ریاضیاتو او فزیک کې جایزې وګټلې. همدا راز په ځوانۍ کې یې د جان هاپکینز پوهنتون د لایقو ځوانانو مرکز په اوړني کمپ کې برخه واخیسته. ده د خپل کالج په غوښتنلیک کې ویلي وو چې: په لرغونې یوناني، فرانسوي، عبري او لاتیني ژبو لیکل او لوستل کولی شي. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Malone|first=Jasmine|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mark-zuckerberg/8204697/Mark-Zuckerberg-wins-Time-person-of-the-year-profile.html|title=Mark Zuckerberg wins Time person of the year: profile|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=December 15, 2010|location=London, UK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=The Zuckerbergs of Dobbs Ferry|url=https://nymag.com/news/features/zuckerberg-family-2012-5/index1.html|magazine=New York|issue=May 14, 2012|access-date=May 21, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haartez&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/opinion/zuckerbergs-curated-jewish-conscience-is-shallow-and-evasive-1.5455322|newspaper=Haaretz|title=Mark Zuckerberg's Carefully Curated Jewish Conscience Is Both Shallow and Evasive|first=Anshel|last=Pfeffer|date=October 4, 2017|access-date=May 12, 2018|archive-date=May 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512113816/https://www.haaretz.com/opinion/zuckerbergs-curated-jewish-conscience-is-shallow-and-evasive-1.5455322|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UBbaDwAAQBAJ&amp;q=mark+Zuckerberg+raised+a+reform+jew&amp;pg=PT382|title=The New Reform Judaism: Challenges and Reflections - Dana Evan Kaplan|date=April 2020|isbn=9780827614314|access-date=May 21, 2020|last1=Kaplan|first1=Dana Evan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEWYORKER2010&quot;&gt;{{cite web|access-date=September 22, 2010|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/09/20/100920fa_fact_vargas|title=The Face of Facebook|work=The New Yorker|date=September 20, 2010|author=Vargas, Jose Antonio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Zuckerberg|first=Mark|url=https://www.facebook.com/zuck/posts/10103460278231481|title=My great grandparents came from Germany, Austria, and Poland.|newspaper=Facebook|date=January 27, 2017|location=PaloAlto}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Burrell|first=Ian|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/mark-zuckerberg-hes-got-the-whole-world-on-his-site-2034134.html|title=Mark Zuckerberg: He's got the whole world on his site|work=The Independent|location=UK|date=July 24, 2010|access-date=November 6, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kirkpatrick&quot;&gt;{{cite book|title=The Facebook Effect: The Inside Story of the Company That Is Connecting the World|last=Kirkpatrick|first=David|year=2010|publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|location=New York|isbn=978-1-4391-0211-4|pages=20–21|url=https://books.google.com/books?id=RRUkLhyGZVgC&amp;pg=PA20|access-date=November 9, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;whatwelearned&quot;&gt;{{Cite news|first=Caitlin|last=McDevitt|title=What We Learned About Mark Zuckerberg This Week|date=March 5, 2010|url=http://www.thebigmoney.com/blogs/facebook-status/2010/03/05/what-we-learned-about-mark-zuckerberg-week|work=The Big Money|access-date=March 5, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Grynbaum|first=Michael M.|url=http://www.thecrimson.com/article/2004/6/10/mark-e-zuckerberg-06-the-whiz|title=Mark E. Zuckerberg '06: The whiz behind thefacebook.com|newspaper=[[The Harvard Crimson]]|date=June 10, 2004}}&lt;/ref&gt;

== سافټویر جوړوونکی ==

=== لومړي کلونه ===
زاکربرګ د کمپیوتر کارول او د سافټوریونو لیکل، د منځني ښوونځي له وخته پیل کړل. پلار یې په ۱۹۹۰یمو ز کلونو کې پروګرامینګ (Atari BASIC Programming) ور زده کړ او وروسته یې د خصوصي زده‌کړې لپاره یو سافټوریر جوړوونکی «ډېوېډ نیومن» ورته وټاکه. په داسې حال کې چې زاکربرګ لا د ښوونځي په دوره کې و، په دې برخه کې یې د تکمیلي زده‌کړو یو کورس خپل کور ته نږدې په «مرسي کالج» کې بشپړ کړ. دا چې د پلار د غاښونو کتنځي(معاینه‌خانه) یې له کور څخه اداره کېده، ده د « ZuckNet» په نامه یو داسې سافټویر جوړ کړ چې، د کور او کارځای ټول کمپیوترونه یې سره تړل. دا د AOL بېړني پیغام‌رسوونکي &quot;لومړنۍ&quot; بڼه بلل کېږي چې په ورپسې کال خپور شو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|title=4-thing-mark-zuckerberg|access-date=April 21, 2016|تاريخ الأرشيف=April 22, 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|url-status=dead|خونديځ نېټه=April 22, 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422093404/http://www.letsintern.com/blog/4-thing-mark-zuckerberg/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://learni.st/users/jacobrwheeler/boards/83006-facebook-founder-mark-zuckerberg-child-prodigy|title=facebook-founder-mark-zuckerberg-child-prodigy|access-date=April 21, 2016}}&lt;/ref&gt;

نیویارکر مجلې لیکلي دي چې: کله په ۲۰۰۲ ز کال کې زاکربرګ په هاروارډ پوهنتون کې زده‌کړې پیل کړې، تر هغه وړاندې «د یوه بې‌ساري پروګرامر په توګه» مشهور و. په پوهنتون کې یې د زده‌کړو په دویم کال یو پروګرام ولیکه، چې CourseMatch یې باله. دغه پروګرام محصلانو ته دا موکه ورکوله چې، د نورو محصلانو انتخابونو ته په کتو سره د ټولګیو د غوراوي  پریکړه وکړي. هم یې له دوی سره مرسته کوله، چې د زده‌کړې لپاره ګروپونه جوړ کړي. لږه موده وروسته یې یو بل متفاوت پروګرام جوړ کړ، چې په لومړیو کې یې Facemash ونوماوه، په دغه پروګرام کې محصلانو کولای شوای چې، په څو منتخبو(غورچاڼ شوو) عکسونو کې، هغه شخص انتخاب کړي، چې تر ټولو ښه ښکاري. د زاکربرګ د هغه مهال د اتاق ملګری اري هاسيټ وايي: &quot;زاکربرګ دغه سایټ د سات‌تېرۍ( ساعت تېري) لپاره جوړ کړی و&quot;. هاسیټ زیاتوي:&lt;ref name=&quot;POTY2&quot;&gt;{{cite magazine|first=Lev|last=Grossman|author-link=Lev Grossman|url=https://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|title=Person of the Year 2010: Mark Zuckerberg|date=December 15, 2010|magazine=Time|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817081156/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html|archive-date=August 17, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEWYORKER20102&quot;&gt;{{cite web|access-date=September 22, 2010|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/09/20/100920fa_fact_vargas|title=The Face of Facebook|work=The New Yorker|date=September 20, 2010|author=Vargas, Jose Antonio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Mark Zuckerberg speaks at BYU, calls Facebook &quot;as much psychology and sociology as it is technology&quot;|url=http://www.deseretnews.com/article/700121651/Mark-Zuckerberg-speaks-at-BYU-calls-Facebook-as-much-psychology-and-sociology-as-it-is-technology.html|first=Chase|last=Larson|work=Deseret News|date=March 25, 2011|access-date=May 21, 2012|archive-date=April 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427061627/http://www.deseretnews.com/article/700121651/Mark-Zuckerberg-speaks-at-BYU-calls-Facebook-as-much-psychology-and-sociology-as-it-is-technology.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;موږ د (Face Books) په نامه کتابونه لرل او د هغو کسانو نوم او عکس به په کې وو چې، د پوهنتون په لیلیه کې اوسېدل. ده په لومړیو کې یو سایټ جوړ کړ او دوه دوه عکسونه یا د دوو نارینه‌وو او دوو ښځو عکسونه یې په کې کېښودل. د سایټ کتونکو باید رایه ورکړې وای، چې کوم یو «ښکلی» دی او بیا د رایو له مخې درجه‌بندي کېدل.&lt;ref name=&quot;Hasit&quot;&gt;{{cite web|first=Guy|last=Grimland|url=http://www.haaretz.com/news/facebook-founder-s-roommate-recounts-creation-of-internet-giant-1.275748|title=Facebook founder's roommate recounts creation of Internet giant|work=Haaretz|date=October 5, 2009|access-date=December 7, 2021|archive-date=October 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022153118/http://www.haaretz.com/news/facebook-founder-s-roommate-recounts-creation-of-internet-giant-1.275748|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;دغه وېب‌سایټ د یوې اونۍ د پای په رخصتۍ کې پورته شو (انلاین شو) [په لوېدیځ کې د اونۍ د پای رخصتي یکشنبه ده]، خو د دوشنبې پر سهار پوهنتون بېرته هغه وتاړه، ځکه د ډېر شهرت له امله یې د هاروارډ د شبکې یو سویچ خراب کړی و او پر محصلانو یې انټرنېټ قطع و. پر دې سربېره، ډېرو محصلانو شکایت وکړ چې، عکسونه یې له اجازې پرته په دغه سایټ کې کارول کېږي. زاکربرګ له ټولو بښنه وغوښته، خو د محصلانو ورځپاڼې داسې مقالې خپرې کړې، چې ویل یې:  د ده وېب‌سایټ «په بشپړه توګه ناوړه( نامناسب)» دی.&lt;ref name=&quot;Hasit2&quot;&gt;{{cite web|first=Guy|last=Grimland|url=http://www.haaretz.com/news/facebook-founder-s-roommate-recounts-creation-of-internet-giant-1.275748|title=Facebook founder's roommate recounts creation of Internet giant|work=Haaretz|date=October 5, 2009|access-date=December 7, 2021|archive-date=October 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022153118/http://www.haaretz.com/news/facebook-founder-s-roommate-recounts-creation-of-internet-giant-1.275748|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په بل سمستر کې چې د ۲۰۰۴ ز کال د جنوري میاشت وه، زاکربرګ د بل وېب‌سايټ لپاره پر کودونو لیکلو پیل وکړ. د ۲۰۰۴ ز کال په فبرورۍ میاشت کې یې«فېسبوک» پرلیکه کړ، چې په لومړیو کې په (thefacebook.com) کې ځای پر ځای و.&lt;ref name=&quot;Hoffman, Claire&quot;&gt;{{Cite magazine|first=Claire|last=Hoffman|url=https://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/|title=The Battle for Facebook|magazine=[[Rolling Stone]]|location=New York City|date=June 28, 2008|access-date=February 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703220456/http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/|archive-date=July 3, 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;skepticism&quot;&gt;{{Cite news|access-date=April 30, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB118539991204578084|title=Judge Expresses Skepticism About Facebook Lawsuit|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|location=New York City|date=July 25, 2007|author=Seward, Zachary M.}}&lt;/ref&gt;

== شخصي ژوند ==
زاکربرګ چې د یوه اصلاحي یهودي په توګه لوی شو، وروسته اتیست شو، خو بیا یې بېرته خپل نظرونه بدل کړل. ده په ۲۰۱۶ ز کال کې وویل: &quot;زه یهودي را لوی شوم، خو وروسته مې داسې دوره تېره کړه چې، هر څه مې تر پوښتنې لاندې راوستل، اوس په دې باور یم چې، دین ډېر مهم دی&quot;.&lt;ref name=&quot;Kirkpatrick2&quot;&gt;{{cite book|title=The Facebook Effect: The Inside Story of the Company That Is Connecting the World|last=Kirkpatrick|first=David|year=2010|publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|location=New York|isbn=978-1-4391-0211-4|pages=20–21|url=https://books.google.com/books?id=RRUkLhyGZVgC&amp;pg=PA20|access-date=November 9, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vara|first=Vauhini|url=https://www.wsj.com/articles/SB119621309736406034|title=Just How Much Do We Want to Share On Social Networks?|work=The Wall Street Journal|date=November 28, 2007|access-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2016/12/30/mark-zuckerberg-says-hes-no-longer-an-atheist-believes-religion-is-very-important|title=Mark Zuckerberg says he's no longer an atheist, believes 'religion is very important'|last=Zauzmer|first=Julie|date=December 30, 2016|website=The Washington Post|language=en|access-date=October 31, 2019}}&lt;/ref&gt;

زاکربرګ خپله راتلونکې مېرمن «پریسیلا چان» چې هغه هم د هاروارډ پوهنتون محصله وه، د زده‌کړو په دویم کال په یوه مېلمستیا کې ولیدله. دوی له ۲۰۰۳ ز کال را وروسته لیدنې پیل کړې. د ۲۰۱۰ ز کال په سپتمبر میاشت کې چان چې هغه مهال د سن‌فرانسیسکو په کلیفورنیا پوهنتون کې د طب محصله وه، د کلیفورنیا په پالو التو کې د زاکربرګ کرايي کور ته ولېږدېده. تر دې وړاندې چې زاکربرګ د چان د مور او پلار ټاټوبي چین ته ولاړ شي، د هماغه کال په وروستیو کې یې ماندارین ژبه ولوسته. دوی د ۲۰۱۲ ز کال د مې میاشتې په ۱۹مه نېټه واده وکړ. د همدغه کال د جولای میاشتې په ۳۱مه نېټه زاکربرګ وویل چې، دوی د خپلې لور زیږېدو ته انتظار باسي او چان تر دې وړاندې ۳ ځله بچیان لرې کړي دي. د دوی لور «مکسیما چان زاکربرګ»، د ۲۰۱۵ ز کال د دسمبر په لومړۍ نېټه وزېږېده. دوی د چین د نوي کال په یوه ویډیو کې وویل چې: د لور چینايي نوم یې «چن منګیو» (په چینايي: 陈明宇) دی. د دوی دویمه لور د ۲۰۱۷ ز کال په اګسټ میاشت کې وزېږېده. دوی دواړه د (Beast) په نامه یو پولي سپی هم لري، چې په فېسبوک کې تر دوه میلیونه ډېر پلویان لري.&lt;ref name=&quot;forbes1&quot;&gt;{{citation|first=Clare|last=O'Connor|title=Mark Zuckerberg's Wife Priscilla Chan: A New Brand of Billionaire Bride|url=https://www.forbes.com/sites/clareoconnor/2012/05/20/mark-zuckerbergs-wife-priscilla-chan-a-new-brand-of-billionaire-bride/|work=Forbes|date=May 20, 2012|access-date=May 21, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;techstroke1&quot;&gt;{{citation|title=Status Update: Mark Zuckerberg is married to Priscilla Chan|url=http://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|publisher=Techstroke|date=May 20, 2012|access-date=May 21, 2012|تاريخ الأرشيف=January 19, 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|url-status=dead|خونديځ نېټه=January 19, 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119120050/https://techstroke.com/status-update-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://medschool2.ucsf.edu/spotlights/white-coats-rainbow-students &quot;White Coats on a Rainbow of Students&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112205926/http://medschool2.ucsf.edu/spotlights/white-coats-rainbow-students|date=January 12, 2013}}, ''Spotlight'', UCSF School of Medicine. Cf. Priscilla Chan, 23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ecommercetimes.com/story/Zuckerberg-Goes-Searching-in-China-71499.html?wlc=1292882576|title=Zuckerberg Goes Searching in China|first=Rob|last=Spiegel|date=December 20, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|work=ChineseTime.cn|url=http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|title=Facebook founder Mark Zuckerberg learn chinese every morning|date=September 29, 2010|access-date=December 7, 2021|تاريخ الأرشيف=November 24, 2010|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|url-status=dead|خونديځ نېټه=November 24, 2010|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124032855/http://www.chinesetime.cn/learn/chinese/forum/tabid/119/forumid/-1/postid/4618/scope/posts/language/en-US/Default.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Stein|first=Joel|title=Facebook's Mark Zuckerberg marries sweetheart|url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_FACEBOOK_CEO_MARRIED?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2012-05-19-21-31-02|access-date=May 19, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524030904/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_FACEBOOK_CEO_MARRIED?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2012-05-19-21-31-02|archive-date=May 24, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Facebook's Mark Zuckerberg marries Priscilla Chan|url=https://www.cbsnews.com/8301-501465_162-57437780-501465/facebooks-mark-zuckerberg-marries-priscilla-chan/|access-date=May 20, 2012|publisher=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Marcus|last=Wohlsen|title=Facebook's Mark Zuckerberg marries longtime girlfriend, Priscilla Chan: Palo Alto, Calif., ceremony caps busy week after company goes public|date=May 19, 2012|agency=Associated Press|publisher=NBC News|url=https://www.nbcnews.com/id/47491836|access-date=May 20, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33743740|title=Facebook founder Mark Zuckerberg to become a father|work=[[BBC News]]|date=July 31, 2015|access-date=August 1, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2015/12/01/mark-zuckerberg-will-give-away-99-percent-of-his-facebook-stock/|title=Mark Zuckerberg and Priscilla Chan to give away 99 percent of their Facebook stock, worth $45 billion|first1=Todd C.|last1=Frankel|first2=Brian|last2=Fung|first3=Lyndsey|last3=Layton|access-date=October 24, 2020|via=www.washingtonpost.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=A letter to our daughter|url=https://www.facebook.com/notes/mark-zuckerberg/a-letter-to-our-daughter/10153375081581634|website=facebook.com|access-date=December 1, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mark Zuckerberg and his wife just unveiled their new baby girl to the world|date=August 28, 2017|access-date=August 28, 2017|url=http://www.foxnews.com/tech/2017/08/28/mark-zuckerberg-and-his-wife-just-unveiled-their-new-baby-girl-to-world.html|publisher=Fox News Channel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/pictures/meet-beast-zuckerberg-your-new-favorite-puli-dog-rug/|title=Meet Beast Zuckerberg, your new favorite dog rug|date=2019|website=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://money.cnn.com/2016/09/22/technology/mark-zuckerberg-dog-beast-baby/index.html|title=Mark Zuckerberg's dog Beast is 'moping' over new baby|last=King|first=Hope|date=September 22, 2016|website=CNN|access-date=December 7, 2021|archive-date=May 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509133834/https://money.cnn.com/2016/09/22/technology/mark-zuckerberg-dog-beast-baby/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kell|first1=John|title=Mark Zuckerberg Reveals Daughter's Chinese Name|url=http://fortune.com/2016/02/08/facebook-zuckerberg-daughter/|website=Fortune|access-date=February 29, 2016|date=February 8, 2016|quote=In a pretty adorable video shared by the tech executive over the weekend, Zuckerberg and his wife Priscilla Chan said their daughter Max's Chinese name is Chen Mingyu.}}&lt;/ref&gt;

==پرمختګ==
==لاسته راوړني==
==شخصیت==</text>
      <sha1>h4bkai2311r05f7ii7a8wfca2pn3pbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چاپېريالي قانون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59401</id>
    <revision>
      <id>364602</id>
      <parentid>276610</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T19:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12687" sha1="gl75giff2kr476rq9fhq8w1vwm595l1" xml:space="preserve">

چاپېريالي حقوق د قوانينو د هغو اړخونو رانغاړونکې ټوليزه اصطلاح ده، چې د چاپېريال ساتنه رامنځته کوي. د دې اړوند مګر د تنظیمي نظامونو يوه بېله ټولګه چې په اوس وخت کې په سخت ډول د چاپېريالی قانوني اصولو په واسطه اغېزمن شوی دی، د مشخصو طبيعي سرچينو لکه ځنګلونو، منرالونو يا کب نيونې په مديريت باندې تمرکز کوي. نورې برخې، لکه د چاپېريالي اغېز ارزونه، کېدای شي په هېڅ يوې ډلې سره په ښه ډول مناسبت ونه لري، مګر بيا هم د چاپېریالي قوانينو مهمې برخې دي. &lt;ref&gt;Phillipe Sands (2003) Principles of International Environmental Law. 2nd Edition. p. xxi Available at [http://182.160.97.198:8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/928/Introductory%20Page.pdf?sequence=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731010320/http://182.160.97.198:8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/928/Introductory%20Page.pdf?sequence=1 |date=2020-07-31 }} Accessed 19 February, 2020&lt;/ref&gt;

== تاريخچه ==
د قانوني تصويبونو لومړنۍ بېلګې چې په شعوري ډول د چاپېريال ساتنې په موخه د خپلې نېکمرغۍ يا انساني هوساينې لپاره جوړ شوي دي، د تاريخ په اوږدو کې موندل کېږي. په عام قانون کې لومړنۍ ساتنه د ځوروونکي (nuisance) په قوانينو کې موندل شوی و، مګر دې يوازې ځمکې ته د زيان د موجوديت په حالت کې د شخصي عملونو ويجاړۍ يا حکم لپاره اجازه ورکړه. د همدې له امله له شپولونو، د چټلۍ د ډېرانونو پر وړاندې د باور سختې وړتيا يا د ډيمونو چوېدلو له ويجاړۍ نه بويونه (وږم) پورته کېږي. خصوصي فشار که څه هم محدود او له بده بخته د سترو چاپېريالي ونو په برخه کې په ځانګړي ډول عامه سرچينو ته د ونو په برخه کې نامناسب و. د ۱۸۵۸ ز د ستر تعفن [بد بويۍ] (Great Stink) په جريان کې د سيند تاميس (River Thames) ته د چټلو اوبو وراړولو د اوړي په ګرمۍ کې په ټکان ورکوونکي ډول بوی کول پيل کړل، چې پارلمان بايد ترک کړی شوی وی. د پيغور په ډول د ښاريانو د کثافاتو د کميسيون قانون (Metropolitan Commission of Sewers Act 1848) د کثافاتو لپاره د ښاريانو کميسيون ته اجازه ورکړه چې د يوې هڅې په توګه د پاکولو په موخه د ښار شاوخوا د ناولو اوبو ويالې بندې کړي، مګر دې چارې په اسانۍ سره د سيند ککړولو ته خلک رهبري کړل. په ۱۹ ورځو کې پارلمان د لندن د کثافاتو سيستم د جوړولو (London sewerage system) په موخه يو بل قانون هم تصويب کړ. لندن هم د هوا له بدې ککړتيا نه رنځ ووړ او دا حالت د ۱۹۵۲ز د سترې لوږي يا دود (Great Smog) په قانون کې اوج ته ورسېد، چې په وار سره يې خپل مقننه ځواب (د پاکې هوا قانون (Clean Air Act 1956)) په لاره واچاوه. بنسټيز تنظيمي ساختمان د کورنيو او سوداګرۍ لپاره د ګلخانه يي ګازونو د خپرېدلو په برخه کې محدوديتونه ټاکل (په ځانګړي ډول د سوځېدونکو ډبرو سکرو په برخه کې)، په داسې حال کې چې يو پلټونکي پلاوي به يې منښت يا موافقت تحميلاوه. &lt;ref&gt;''[[Aldred's Case]]'' (1610) 9 Co Rep 57b; (1610) 77 ER 816&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[R v Stephens]]'' (1866) LR 1 QB 702&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[Rylands v Fletcher]]'' [1868] UKHL 1&lt;/ref&gt;

== د ککړتيا اداره کول ==

=== د هوا څرنګوالی ===
د هوا د څرنګوالي قوانين فضا ته د هوا ککړونکي ګلخانه يي ګازونه اداره کوي. د هوا د کيفيت د قوانينو يوه مشخص شوې فرعي ټولګه د ودانيو په دننه کې د هوا کيفيت تنظيموي. د هوا د کيفيت قوانين زياتره په خاص ډول د دې لپاره جوړ شوي دي، چې د هوا ککړوونکو تغليظ د محدودولو يا له منځه وړلو په واسطه د انسان روغتيا خوندي کړي. نور نوښتونه د پراخو ايکولوژيکي ستونزو د په ګوته کولو لپاره جوړ شوي دي. لکه: د کيمياوي توکو په اړه محدوديتونه، چې د اوزون پوړ اغېزمنوي او د تېزابي باران يا اقليم بدلون د په ګوته کولو په موخه د ګلخانه يي ګازونو د سوداګرۍ خپرونې. د هوا د ککړوونکو د مشخص کوونې او ډلبندي کوونې په ګډون تنظيمي هڅې د منښت وړ ګلخانه يي ګازونو کچو او د اړينو امر يا مناسب کمښت ټیکنالوژيکي وسايلو په برخه کې محدوديتونه تنظيموي. 

== د اوبو څرنګوالی ==

=== د ضايعاتو مديريت ===
د ضايعاتو مدیريت قوانين لېږد رالېږد (ترانسپورت)، درملنه، زيرمه د نورو ډېرو ډولونو له منځه د ښاري جامدو ضايعاتو، خطرناکو ضايعاتو او ذروي ضايعاتو په ګډون هرډول ضایعاتو له منځه وړنه يا پاکول اداره کوي. د ضايعاتو قوانين په عمومي ډول چاپېريال ته په ايکالوژيکي يا بيولوژيکي ډول د زيان رسوونکو ضايعاتو د ناتنظيم شوې تيت او پرک کوونکې د کمښت يا له منځه وړلو په موخه جوړ شوي دي او هغه قوانين شاملوي چې د د ضايعاتو د نسل د کمولو او د ضايعاتو د دوران ورکوونې د پرمختګ په موخه جوړ شوي دي. تنظيمي هڅې د ضايعاتو د ډولونو معلومول او ډلبندي کول شاملوي او ترانسپورت، درملنه، زېرمه او د له منځه وړنې (پاکولو) طريقې رهبري کوي. 

=== د ککړونکي پاکوونه ===
د چاپېريالي پاکوالي قوانين له چاپېريالي وسط (منځ) لکه خاورې، رسوبي موادو، سطحې اوبو يا د شاوخوا اوبو نه د ککړتيا يا ککړوونکو له منخه وړنه اداره کوي. د ککړتيا د اداره کولو د قوانينو برعکس، د پاکوونې قوانين د دې لپاره جوړ شوي دي، چې چاپېريالي ککړتيا ته وروسته له حقيقته ځواب ووايي او بالاخره بايد زياتره نه يوازې اړين ځوابي عملونه؛ هغه ډلې هم تعريف کړي چې کېدای شي، د دې ډول عملونو د ذمې وهلو لپاره مسؤل وي. تنظيمي غوښتنې کېدای شي د بېړني ځواب، د باور وړتيا د تخصيص، د ځای يا موقعيت ارزونې، سموونکې پلټنې، ممکنه څېړنې، سموونکې يا علاجي عمل، له سموونکي عمل نه وړاندې څارنه او د ځای يا موقعيت بيا کارونې لپاره اصول شامل کړي. 

=== کيمياوي خونديتوب ===
د کيمياوي خونديتوب قوانين په انساني فعاليتونو کې د کيمياوي توکو په ځانګړي ډول په معاصرو صنعتي کاريالونو کې د انسان په واسطه د جوړو شوو کيمياوي توکو کارونه اداره کوي. د رسنۍ متمايل چاپېريالي قوانينو برعکس (لکه: د هوا او اوبو د څرنګوالي قوانين)، د کيمياوي کنټرول قوانين په خپله د بالقوه ککړوونکو د اداره کولو غوښتنه کوي. تنظيمي هڅې د مصرفوونکي په توليداتو کې (لکه: په پلاستيکي بوتلونو کې Bisphenol A) د خاصو کيمياوي ترکيبوونکو منع کول شاملوي او حشره وژونکي درمل (pesticides) تنظميوي. 

== د سرچينې د دوام وړتيا ==
چاپېريالي ارزونه د يوه پلان، کړنلارې، خپرونې يا د مطلوب عمل پرلور د تګ په موخه له پرېکړې نه مخکې د ريښتينې پروژې د چاپېريالي پايلو ارزونه ده. په دې برخه کې د « '''environmental impact assessment'''» [د چاپېريالي اغېزې ارزونه] اصطلاح په عادي ډول هغه وخت کارول کېږي، چې د اشخاصو يا شرکتونو له خوا د رښتيني پروژو په برخه کې تطبيقېږي او د «strategic environmental assessment» [ستراتيژيک چاپېريالي ارزونه] اصطلاح هغو کړنلارو، پلانونو او خپرونو په برخه کې عملي کېږي، چې زياتره د دولت د ارګانونو له خوا وړانديز شوې وي. دا د چاپېريالي مديريت يوه وسيله ده، چې د پروژي د تاييد او پرېکړې نيونې يوه برخه تشکيلوي. چاپېريالي ارزونې، د عامه ګډون او پرېکړې نيونې د مستند په پام کې نيولو سره کېدای شي، د اداري کړنلارو د اصولو په واسطه اداره شوي وي. 

=== د اوبو سرچينې ===
د اوبو د سرچينو قوانين د ځمکې د سطحې او شاوخوا اوبو په ګډون، د اوبو د سرچينو ملکيت او کارونه اداره کوي. تنظيمې برخې کېدای شي، د اوبو ساتنه، د کارونې محدوديتونه او د ملکيت نظامونه شامل کړي. 

=== منرالي سرچينې ===
د منرالي سرچينو قوانين، د منرالي سرچينو د مالکيت او (څوک په کې کار کولی شي) په ګډون اووه بنسټيزې مقالې رانغاړي. د کان کېندونکو د روغتيا او خونديتوب او د کان کيندنې د چاپېريالي اغېزې په پام کې نيولو سره، د بېلابېلو قوانينو په واسطه کان کيندنه اغېزمنه شوې ده. 

=== ځنګل سرچينې ===
د ځنګلاتو قوانين په جوړو شوو ځنګلي ځمکو کې په زيات عام ډول د ځنګلاتو مديريت او د چارتراش حاصلاتو ته په پام سره فعاليتونه اداره کوي. د ځنګلاتو قوانين د عامه ځنګلي سرچينو لپاره د مديريت کړنلارې (لکه: ګڼ کارونه او دوام لرونکی حاصل) تصويبوي. د ځنګل مديريت د خصوصي او دولتي تر منځ وېشل شوی دی، چې عامه ځنګلونه د دولت خپلواکه شتني ده. د ځنګلونو قوانين په اوس وخت کې د نړيوالې چارې په توګه په نظر کې نيول کېږي. 

حکومتي استازولۍ په عمومي ډول د عامه ځنګلي ځمکو په اړه د ځنګلاتو د قوانينو د پلان کولو او عملي کولو مسؤل دي او کېدای شي، د ځنګل په نوښت، پلان جوړونه، ساتنه او د لرګيو د پلور له پامه غورځونه کې داخل وي. د ځنګلونو قوانين د تطبيق د سيمې پر ټولنيزه او اقتصادي برخه باندې هم تکيه کوي. د علمي ځنګل پوهنې د مديريت وده د وېش پر سمې اندازې او د ځمکې په يوه ټاکل شوې ټوټه يا برخه کې د لرګيو د حجم، د ونو منظمو پرې کوونو او د معيار له مخې يې پر ځای د نورو کېندلو او په پاملرنې سره د کوچني کښت د کرنې (کوچنيو ځنګونو د جوړولو هڅې) د منظمو کتارونو پر بنسټ دي، چې په ټاکلو وختونو کې لرې کېدلی (درمند کېدلی) شي. 

== سرچینې ==</text>
      <sha1>gl75giff2kr476rq9fhq8w1vwm595l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لمريزه ځلا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59754</id>
    <revision>
      <id>364596</id>
      <parentid>277194</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T13:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16840" sha1="rj6k4gitziixf8dnwwkk7ti8q4l37t1" xml:space="preserve">لمريزه ځلا د برېښنايي مقناطيسي ځلا په بڼه له لمر نه تر لاسه کېدونکې د يو واحد په اندازه ځواک دی، کوم چې د اندازه کولو د الې په مټ د څپو په اوږدوالي کې اندازه کېږي. لمريزه ځلا په SI واحدونو کې د يو متر مربع واټ (W/m2) په ډول اندازه کېږي. ډېر ځله لمريزه ځلا، په يو ټاکلي وخت کې سره راټوليږي، تر څو په دې موده کې شا او خوا چاپېريال ته  (جول په يو متر مربع کې، J/m2) د ځلانده انرژۍ خبر ورکړای شي. دې راټولې شوې ځلا ته لمريزه ځلا، لمريزه لوڅېدنه، لمريز ته ښکارېدنه يا ښکارېدنه ويل کېږي.

په اتموسفير کې له جذبېدو او شیندل کېدو وروسته، په تشيال يا د ځمکې پر سطحه لمريزه ځلا اندازه کېدای شي. په تشيال کې د ځلا  خپرېدل له لمر نه د لرې والي، لمريز جريان او د متقابل جريان د بدلونونو کار دی. سربېره پر دې، د ځمکې پر سطحه د ځلا غورځېدل، د اندازه کېدونکې سطحې پر کږېدو، له افق نه پورته د لمر لوړوالی او اتموسفيري شرايطو پورې هم اړه لري. لمريزه ځلا، د بوټو ميټابوليزم او د ژويو پر چلند هم اغېز پرېباسي.&lt;ref name=&quot;Boxwell&quot;&gt;Michael Boxwell, ''Solar Electricity Handbook: A Simple, Practical Guide to Solar Energy'' (2012), p. 41–42.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stickler&quot;&gt;{{cite web|last=Stickler|first=Greg|title=Educational Brief - Solar Radiation and the Earth System|url=http://education.gsfc.nasa.gov/experimental/July61999siteupdate/inv99Project.Site/Pages/science-briefs/ed-stickler/ed-irradiance.html|publisher=National Aeronautics and Space Administration|access-date=5 May 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425164312/http://education.gsfc.nasa.gov/experimental/July61999siteupdate/inv99Project.Site/Pages/science-briefs/ed-stickler/ed-irradiance.html|archive-date=25 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2010. [http://www.eoearth.org/article/Abiotic_factor?topic=49461 ''Abiotic factor''. Encyclopedia of Earth. eds Emily Monosson and C. Cleveland. National Council for Science and the Environment]. Washington DC&lt;/ref&gt;

د لمريزې ځلا له مطالعې او اندازه کولو نه په يو لړ مهمو برخو کې کار اخستل کېږي، په کومو کې چې د لمريزې انرژۍ له مرکزونو نه د انرژۍ تر لاسه کولو وړاندوينه، د د ودانيو د تودوخې او سړښت کار، د اقليم نمونه اخیستل او د موسم وړاندوينه شامل دي.

== ډولونه ==
د لمريزې ځلا ګڼ اندازه شوي ډولونه شته.

* ټوليزه لمريزه ځلا (TSI) د ځمکې په لوړ اتموسفير کې، د يو واحد پر بنسټ پرتو ټولو اوږدو څپو کې د غورځېدلې لمريزې انرژۍ اندازه کول دي. دا د راتلونکې لمريزې رڼا په وړاندې په عمودي ډول اندازه کېږي. لمريز ثابت (لمريز ثابت د هغې انرژۍ اندازه ده، چې له لمر نه ځمکې ته رارسېږي) د يو فلکياتي واحد (AU) په واټن سره د منځنی TSI لپاره يوه دوديزه پيمانه ده.&lt;ref name=&quot;Stickler2&quot;&gt;{{cite web|last=Stickler|first=Greg|title=Educational Brief - Solar Radiation and the Earth System|url=http://education.gsfc.nasa.gov/experimental/July61999siteupdate/inv99Project.Site/Pages/science-briefs/ed-stickler/ed-irradiance.html|publisher=National Aeronautics and Space Administration|access-date=5 May 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425164312/http://education.gsfc.nasa.gov/experimental/July61999siteupdate/inv99Project.Site/Pages/science-briefs/ed-stickler/ed-irradiance.html|archive-date=25 April 2016}}&lt;/ref&gt;
* نېغ په نېغه عادي ځلا غورځېدل (DNI) يا نېغه ځلا، د ځمکې پر سطحه په يو ټاکلي موقعيت د يو سطحې عنصر سره اندازه کېږي، کوم چې لمر ته نېغ ولاړ وي. خپره شوې لمريزه ځلا (هغه ځلا کومه چې د اتموسفيري اجزاوو نه شيندل شوې يا منعکسه کېږي) په دې کې شامله نه ده. نېغ په نېغه ځلا غورځېدل، د اتموسفير دپاسه شته بهرنۍ ځلا غورځېدو سره برابره ده، کومه چې د جذبېدو او شيندل کېدو له امله اتموسفيري زيانونه کموي. زيانونه د ورځې د وخت (په اتموسفير کې د روښنايۍ د لارې  اوږدوالی د لمريزې زاويې تر لوړوالي پورې تړلی دی)، د وريځې د پوښښ، د نمۍ د موادو او نورو موادو پورې اړه لري. د اتموسفير د پاسه وړانګې د کال د وخت د بدلون سره بدلون مومي (ځکه چې له لمر نه واټن بدلون مومي)، که څه هم دا اغېر په عام ډول په DNI د منځ ته راتلونوکو زيانونو په مقابل کې له کم اهميت نه برخمن دی.&lt;ref name=&quot;NREL_glossary_D&quot;&gt;{{cite web|title=RReDC Glossary of Solar Radiation Resource Terms|url=http://rredc.nrel.gov/solar/glossary/gloss_d.html|website=rredc.nrel.gov|access-date=25 November 2017}}&lt;/ref&gt;

* شيندل شوې افقي ځلا (DHI)، يا د اسمان شيندل شوې ځلا، د اتموسفير له خوا له شیندل شوې رڼا نه د ځمکې پر سطحه لګېدونکې ځلا ده. د لمر له شا او خوا وړانګو پرته (هغه ځلا چې د لمر سترګې نه راځي) په اسمان کې له ټولو نقطو نه د راتلونکې ځلا په مرسته په افقي سطحه اندازه کېږي. د اتموسفير په نه شتون کې به هېڅ DHI شتون نه درلود.&lt;ref name=&quot;NREL_glossary_D2&quot;&gt;{{cite web|title=RReDC Glossary of Solar Radiation Resource Terms|url=http://rredc.nrel.gov/solar/glossary/gloss_d.html|website=rredc.nrel.gov|access-date=25 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|title=What is the Difference between Horizontal and Tilted Global Solar Irradiance? - Kipp &amp; Zonen|url=http://www.kippzonen.com/News/408/The-Difference-between-Horizontal-and-Tilted-Global-Solar-Irradiance#.Whk1dUqWaHs|website=www.kippzonen.com|access-date=25 November 2017|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809012953/https://www.kippzonen.com/News/408/The-Difference-between-Horizontal-and-Tilted-Global-Solar-Irradiance#.Whk1dUqWaHs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* نړيواله افقي ځلا (GHI) د ځمکې په افقي سطحه له لمر نه راتلونکې ټوله ځلا ده. دا د نېغ په نېغه وړانګو غورځېدو ټولګه (د z لمر د اوج لمريزې زاويې له محاسبې وروسته) او د افقي ځلا خپرېدل دي:&lt;ref&gt;{{cite web|title=RReDC Glossary of Solar Radiation Resource Terms|url=http://rredc.nrel.gov/solar/glossary/gloss_g.html|website=rredc.nrel.gov|access-date=25 November 2017}}&lt;/ref&gt;

&lt;math&gt;\text{GHI} = \text{DHI} + \text{DNI} \times \cos (z)&lt;/math&gt;

* نړيواله رېونده ځلا (GTI) په يوه سطحه تر لاسه کېدونکې ټوله ځلا ده، چې کوږوالی او ټاکلی ازيموت (سمت) ولري، ثابت وي يا د لمر پيروي کوونکی وي. هم خپله GTI اندازه کېدای شي او هم له GHI، DNI، DHI نه د دې نمونه جوړېدای شي. په عمومي توګه د «فوټوليټيک» انرژۍ يو مرکز وي، په داسې حال کې چې فوټوليټيک اندازه کوونکي واحدونه  په ثابتو يا پيروي کوونکو جوړښتونو نصبيږي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gueymard|first=Christian A.|date=March 2009|title=Direct and indirect uncertainties in the prediction of tilted irradiance for solar engineering applications|journal=Solar Energy|language=en|volume=83|issue=3|pages=432–444|doi=10.1016/j.solener.2008.11.004|bibcode=2009SoEn...83..432G}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Sengupta|first5=Dave|doi=10.2172/1411856|pages=NREL/TP–5D00–68886, 1411856|language=en|url=http://www.osti.gov/servlets/purl/1411856/|title=Best Practices Handbook for the Collection and Use of Solar Resource Data for Solar Energy Applications: Second Edition|date=2017-12-01|last5=Renne|first1=Manajit|first4=Stefan|last4=Wilbert|first3=Christian|last3=Gueymard|first2=Aron|last2=Habte|osti=1411856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gueymard|first=Chris A.|date=2015|title=Uncertainties in Transposition and Decomposition Models: Lesson Learned|url=https://www.nrel.gov/pv/assets/pdfs/2015_pvmrw_169_gueymard.pdf|access-date=2020-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite web|title=What is the Difference between Horizontal and Tilted Global Solar Irradiance? - Kipp &amp; Zonen|url=http://www.kippzonen.com/News/408/The-Difference-between-Horizontal-and-Tilted-Global-Solar-Irradiance#.Whk1dUqWaHs|website=www.kippzonen.com|access-date=25 November 2017|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809012953/https://www.kippzonen.com/News/408/The-Difference-between-Horizontal-and-Tilted-Global-Solar-Irradiance#.Whk1dUqWaHs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* طبيعي نړيواله ځلا (GNI) له لمر نه د ځمکې د سطحې په يوې ټاکلې سيمې، چې د لمر په وړاندې يو سطحي عمودي عنصر ولري، پرېوتونکې ټوله ځلا ده.  

== واحدونه ==
د ځلا يا وړانګو SI واحد په يو متر مربع واټ دی (W/m2 = Wm−2).

د اندازې يو بديل واحد يې «لانګلی» دی (د يو سانتي ميتر مربع پر بنسټ ۱ ترموشيميايي کالري، يا ۴۱،۸۴۰ J/m2) د وخت د يو واحد پر بنسټ.

د لمري انرژۍ صنعت، په هر متر مربع کې د ساعت-واټ واحد (Wh/m2) د يو وخت د واحد په اساس کاروي. په دې بنسټ يې له SI واحد سره اړيکه په لاندې ډول ده:

1 kW/m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; × (24 h/day) = (24 kWh/m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)/day

(24 kWh/m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)/day × (365 days/year) = (8760 kWh/m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)/year.

== د اتموسفير د پاسه ځلا ==
د اتموسفير د پاسه برخه کې د لمريزې ځلا د وېش ټاکنه، د ځمکې د کُرې او مداري پاراميټرونو په مټ تر سره کېږی. دا اصل په څرخېدونکې کُرې کې په هر ډول يو اړخيزې وړانګيزې پېښې عملي کېږي. د عددي موسم د وړاندوينې او موسمونو او اقليمي بدلونونو لپاره د پوهېدو په موخه انسولين اړين دی، (انسولين د لمر په وړاندې څرګندېدل دي). د کنګلونو په عصر کې کارېدونکې چاره، د «ميلانکوويچ څرخ» په نوم پېژندل کېږي.

کروي وېش، د مثلثاتو په اړه پر بنسټيزې پوهې ولاړ دی، د «کوساين» کروي قانون په دې ډول دی:

&lt;math&gt;\cos(c) = \cos(a) \cos(b) + \sin(a) \sin(b) \cos(C)&lt;/math&gt;

چېرې چې  a,b، او c د ليندۍ اوږدوالی لري، د راډيان له مخې: د یو مثلث اضلاع کروي دي. c يوه زاويه ده  چې د عمودي اړخ په مخالف لورې کې ده، کومه چې د ليندۍ c اوږدوالی لري. د لمريزې زينيت Θ زاويې پر محاسبې عملي شوی، لاندې موارد د کوساين په کروي قانون عملي کېږي: 

: &lt;math&gt;C=h&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;c=\Theta&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;a=\tfrac{1}{2}\pi-\phi&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;b=\tfrac{1}{2}\pi-\delta&lt;/math&gt;

همدا معادله، له يوې عامې فارمولې (اصل- قاعدې) نه هم تر لاسه کېدای شي:

&lt;math&gt;\begin{align}
  \cos(\Theta) = \sin(\phi) \sin(\delta) \cos(\beta)
    &amp;+ \sin(\delta) \cos(\phi) \sin(\beta) \cos(\gamma) + \cos(\phi) \cos(\delta) \cos(\beta) \cos(h) \\
    &amp;- \cos(\delta) \sin(\phi) \sin(\beta) \cos(\gamma) \cos(h) - \cos(\delta) \sin(\beta) \sin(\gamma) \sin(h)
\end{align}&lt;/math&gt;

چېرې چې βله افقي نه يوه زاويه ده او γ يوه «ازيموت» زاويه ده.

له لمر نه د ځمکې جلا والی، د R&lt;sub&gt;E&lt;/sub&gt; په ډول ښودل کېږي او منځنی واټن يې د R&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; په ډول ښودل کېږي، نږدې يو فلکياتي واحد (AU). له لمريز ثبات نه د S&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; په بڼه تعبير کېږي. د لمريز جريان ډبلوالی (انسوليشن) د ځمکې د کُرې په لمس کېدونکې سطحه، خو د اتموسفٍير د سترې برخې نه د پاسه (سل کيلومتره يا له دې نه زيات لوړوالی) په دې ډول دی: 

&lt;math&gt;Q = \begin{cases} S_o \frac{R_o^2}{R_E^2}\cos(\Theta) &amp; \cos(\Theta) &gt; 0 \\  0 &amp; \cos(\Theta) \le 0 \end{cases}&lt;/math&gt;

د يوې ورځې د Q اوسط په يو څرخ کې د Q اوسط دی، يا تر h = π to h = −π پورې پرمخ تلونکي ساعت زاويه:

&lt;math&gt;\overline{Q}^\text{day} = -\frac{1}{2\pi}{\int_{\pi}^{-\pi}Q\,dh}&lt;/math&gt;

کله چې Q مثبت شي، نو ''h''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; به د ساعت زاويه ومنل شي. دا د لمر خاته پر مهال شوني ده، کله چې   ، يا د ''h''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; د حل په ډول

&lt;math&gt;\sin(\phi) \sin(\delta) + \cos(\phi) \cos(\delta) \cos(h_o) = 0 \,&lt;/math&gt;

or

&lt;math&gt;\cos(h_o) = -\tan(\phi)\tan(\delta)&lt;/math&gt; 

يا 

يا 

که چېرې tan(φ)tan(δ) &gt; 1 وي، نو بيا لمر نه لويږي، بلکې لمر له مخکې نه په h = π, راختلی دی، په همدې بنسټ ho = π دی. که چېرې tan(φ)tan(δ) &lt; −1 وي، لمر نه راخيژي او  ډول ښودل کېږي.

 د يوې ورځې جريان نږدې ثابت پاتې کېږي، او شونې ده چې له انټګرال نه بهر شي  يايا &lt;math&gt;\frac{R_o^2}{R_E^2}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\begin{align}
  \int_\pi^{-\pi}Q\,dh &amp;= \int_{h_o}^{-h_o}Q\,dh \\
    &amp;=  S_o\frac{R_o^2}{R_E^2}\int_{h_o}^{-h_o}\cos(\Theta)\, dh \\
    &amp;=  S_o\frac{R_o^2}{R_E^2}\left[ h \sin(\phi)\sin(\delta) + \cos(\phi)\cos(\delta)\sin(h) \right]_{h=h_o}^{h=-h_o} \\
    &amp;= -2 S_o\frac{R_o^2}{R_E^2}\left[ h_o \sin(\phi) \sin(\delta) + \cos(\phi) \cos(\delta) \sin(h_o) \right]
\end{align}&lt;/math&gt;:

په همدې بنسټ:

&lt;math&gt; \overline{Q}^{\text{day}} = \frac{S_o}{\pi}\frac{R_o^2}{R_E^2}\left[ h_o \sin(\phi) \sin(\delta) + \cos(\phi) \cos(\delta) \sin(h_o) \right]&lt;/math&gt;

فکر وکړئ چې θ دوديزه قطبي زاويه وي، کومه چې د سيارو مدار راښيي. په پسرلني اعدال کې θ = 0 فرض کړئ. بيا نو δ زوال د مداري موقعيت د ښودلو لپاره په دې ډول دی 

&lt;math&gt;\delta = \varepsilon \sin(\theta)&lt;/math&gt;

چېرې چې ε کوږوالی دی. پېژندل شوی جغرافيايي «پريهيلين» ϖ پسرلني اعتدال ته په کتنې سره تعريفيږي، په همدې بنسټ بيضي شکله مدار لپاره:  

&lt;math&gt;R_E = \frac{R_o}{1 + e\cos(\theta - \varpi)}&lt;/math&gt;

or

&lt;math&gt;\frac{R_o}{R_E} = {1 + e\cos(\theta - \varpi)}&lt;/math&gt;

يا 

د فلکياتي محاسبو نه ϖ، ε او e باندې د پوهې تر څنګ او د مشاهدو يا نظريې په اړوند له اتفقا نه، د هر ډول عرض البلد φ يا θ لپاره محاسبه کېدای شي. د بيضوي مدار له امله او د «کليپر» د دويم قانون په پايله کې، θ د وخت تر څنګ يو شان پرمختګ نه شي کولای. په دې حال کې، θ = 0°  درجه په کره ډول د پسرلني اعدال وخت دی، θ = 90° په دقيق ډول د دوبي د اوښتون وخت دی، θ = 180° په دقيق ډول د مني د اعتدال وخت دی او θ = 270°  په دقيق ډول د ژمني اوښتون وخت دی.

په يوه ټاکلې ورځ کې د لمريزې ځلا لپاره يوه ساده کړای شوې معادله په دې ډول ده:

&lt;math&gt; Q \approx S_0 \left (1 + 0.034 \cos \left (2 \pi \frac{n}{365.25} \right ) \right ) &lt;/math&gt;

چې په دې کې nشمېره، د کال يوه ورځ ده. 

== سرچینې ==</text>
      <sha1>rj6k4gitziixf8dnwwkk7ti8q4l37t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مصر پېژندنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63579</id>
    <revision>
      <id>364599</id>
      <parentid>302114</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18103" sha1="qgw6rx0ikmhs1du4iyrnv5i8b5wt4r6" xml:space="preserve">مصر پېژندنه (له مصر او يونان څخه - λογία, -logia؛ په عربۍ کې علم المصريات)د لرغوني مصري تاريخ، ژبې، ادب، دين، مهندسۍ او هنر مطالعه ده چې له پنځمې مخزېږديزې زريزې څخه په څلورمه زېږديزه پېړۍ کې د دې هېواد پر اصلي دينونو د عمل کولو پای ته رسېدو پورې موده کې تر مطالعې لاندې نيول کېږي. په دې برخه کې کار کوونکی «مصر پېژندونکی» بلل کېږي. په اروپا کې، په ځانګړي ډول د دې لويې وچې په اړه، مصر پېژندنه په بنسټيز ډول د لغوي تخصص يوه څانګه بلل کېږي، په داسې حال کې چې په شمالي امريکا کې دا علم د لرغونپېژندنې يوه څانګه بلل کېږي.

== تاريخ ==

=== لومړي موندونکي (مکتشفين/لټونکي) ===
لومړي موندونکي خپله لرغوني مصريان وو. د خپل يو خوب پر بنسټ چې هغه ليدلی و، تحتمس څلورم د ابو الهول مجسمه ورغوله او هغه خوب يې وليد چې د دې بيا رغونې ته يې الهام ورکړ چې په مشهور فولادي لوحه کېندل شوی و. له دوه پېړيو کم وخت وروسته، د رمسيس دويم څلورم زوی شهزاده خعمواس د اهرامونو په ګډون، د تاريخي ودانيو، مزارونو او عبادتځايونو د موندلو او بيا رغولو له امله شهرت وموند او له دې وروسته د لومړي مصر پېژندونکي په توګه تعريف شوی دی.&lt;ref&gt;[http://www.egyptology.com/niankhkhnum_khnumhotep/index.html © Greg Reeder] retrieved GMT23:48.3.9.2010&lt;/ref&gt;

=== يوناني-رومي پړاو ===
د مصر د ځينو لومړيو تاريخي پېښو روايت، هيروډوتس، ترابو، ډيوډورس سيکولس او د مصري پادري مانيتو تر ډېره بريده ورکو شويو اثارو، له زېږد مخکې درېیمه پړې کۍ د بطليموس اول او بطليموس دويم پر مهال کړی دی. بطليموسيانو د لرغونو مصريانو په اثارو کې ډېره لېوالتيا درلوده او د اهرامونو په ګډون ډيری مصري يادګارونه د دوی له خوا بيا رغول شوي وو. بطليموسيانو ډېر عبادتځايونه په مصري سبک جوړ کړل. روميانو هم په مصر کې د بيا رغونې کارونو ته دوام ورکړ.

=== منځنۍ پېړۍ ===
د منځنيو پېړيو په اوږدو کې د سپېڅلي ځای زيارت ته تلونکو مسافرو به، کله کله د مصر د ځايونو د ليدلو لپاره هلته ورتلل. د دوی په منزلونو کې به قاهره او د هغې شا اوخوا سيمې شاملې وې، چېرته چې باور کېدو سپېڅلې کورنۍ تښتېدلې ده، همدا راز د سترو اهرامونو ليدنه يې کوله، د کومو په اړه چې فکر کېدو چې د يوسف د غلو دانو زېرمه ځايونه دي، کوم چې عبراني پېشوا د پرېمانۍ د کلونو په اوږدو کې د غلو دانو د زېرمه کولو لپاره جوړ کړي وو. د دوی يو شمېر روايتونه (Itineraria) پاتې شوي دي او د دوی د خپلو وختونو د شرايطو په اړه داخلي معلومات وړاندې کوي.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Nicole|last=Chareyron|title=Pilgrims to Jerusalem in the Middle Ages|publisher=Columbia University Press|location=New York City|date=2005|isbn=0231132301|pages=127–97}}&lt;/ref&gt;

په ديارلسمه پېړۍ کې د قاهرې د الازهر پوهنتون يو استاد عبداللطيف البغدادي، د لرغونو مصري يادګارونو په اړه تفصيلي معلومات ليکلي دي. په ورته توګه، د پنځلسمې پېړۍ مصري تاريخ پوه المقريزي د مصري لرغونتيا په اړه تفصيلي روايات ليکلي دي.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Okasha|last=El Daly|title=Egyptology: The Missing Millennium: Ancient Egypt in Medieval Arabic Writings|publisher=[[UCL Institute of Archaeology Publications]]|location=London, England|date=2005|isbn=1-84472-063-2|pages=127–97}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jCirYN52kNsC&amp;q=al-Maqrizi+wrote+detailed+descriptions+on+ancient+Egyptian+monuments&amp;pg=PR12|title=Description of Egypt: Notes and Views in Egypt and Nubia, Made During the Years 1825, 26, 27, and 28 : Chiefly Consisting of a Series of Descriptions and Delineations of the Monuments, Scenery, &amp;c. of Those Countries ...|date=2000|publisher=[[American University in Cairo Press]]|location=Cairo, Egypt|isbn=978-9774245251|language=en}}&lt;/ref&gt;

== اروپايي موندونکي ==
د لرغوني مصر اروپايي کشف او د سفرونو ليکنې په ديارلسمه پېړۍ کې پېل شوې، د يواځې کله ناکله بدلونونو سره، کوم چې علمي تګلاره بلل کېدای شي، د پام وړ دا څېړنې د « Claude Sicard, Benoît de Maillet, Frederic Louis Norden » او « Richard Pococke» له خوا تر سره شوي دي.

د اولسمې پېړۍ په لومړيو کې، «جان ګريويز» اهرامونه اندازه کړل، په روم کې يې د «ډوميشين» ماتې شوې «ستنې» ارزونه وکړه، بيا يې په لندن کې د «لارډ ارنډيل» د مجموعې په لور مخه کړه. نوموړي په ۱۶۴۶ز کال کې انځوريزه اهرام پېژندنه خپره کړه.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|first=Edward|last=Chaney|author-link=Edward Chaney|chapter=Roma Britannica and the Cultural Memory of Egypt: Lord Arundel and the Obelisk of Domitian|encyclopedia=Roma Britannica: Art Patronage and Cultural Exchange in Eighteenth-Century Rome|editor1-first=David|editor1-last=Marshall|editor2-first=Karin|editor2-last=Wolfe|editor3-first=Susan|editor3-last=Russell|publisher=British School at Rome|date=2011|isbn=978-0904152555|pages=147–70}}&lt;/ref&gt;

غالباً يسوعي پادري ساينسپوه «ايتناسيسس کرچر» لومړی هغه څوک و، چا چې د مصري «هيروګليفس» صوتي اهميت ته شاره کړې ده، چا چې قبطي د لومړيو مصريانو د پاتې شوني په توګه څرګنده کړې ده، له همدې امله هغه د مصر پېژندنی بنسټګر بلل کېږي.&lt;ref name=&quot;Woods&quot;&gt;{{cite book|first=Thomas|last=Woods|title=How the Catholic Church Built Western Civilization|publisher=Regenery|location=Washington DC|date=2005|isbn=0-89526-038-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/howcatholicchurc0000wood}}&lt;/ref&gt;

=== نوې مصرپېژندنه ===
د مصرپېژندنی نوی تاريخ د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې د ناپيلیون بوناپارټ له خوا پر مصر د بريد کولو سره پيلېږي. «روزيټا» ډبره په ۱۷۹۹ز کال کې موندل شوې وه. د لرغوني مصر د ډېرو اړخونو مطالعه په ۱۸۰۰ز کال کې د « Mémoires sur l'Égypte» په خپرېدو او ۱۸۰۹ او ۱۸۲۹ز کلونو تر منځ موده کې د ډېر زیات جامع تفصيل لرونکي « de l'Egypte» په خپرېدو سره له علمي اړخه زياته شوه. په دې کې د مصر بوټي، ژوي او تاريخ ثبت شوي دي – او په دې ډول يې په لومړي ځل اروپايانو ته د لرغوني مصر ګڼ ماخذي مواد چمتو کړي دي. برتانويانو له فرانسې څخه مصر ونیو او په ۱۸۰۱ز کال کې يې د «روزيتا» ډبره تر لاسه کړه، د کومې یوناني رسم الخط چې په ۱۸۰۳ز کال کې ژباړل شوی و. په ۱۸۲۲ز کال کې، اړوند مصري هيروګليفس د « Jean-François Champollion» له خوا وژباړل شول او په دې ډول د نوې مصرپېژندنې پيل وشو. د مصري لیکنو د پوهې په زياتېدو سره، د لرغوني مصر مطالعه د ډېرې علمي ستونزې سره د مخ پر وړاندې تګ وړتيا درلوده. «چيمپولين، تاماس ینګ» او «ايپوليټو روزيليني» له هغو لومړيو مصرپېژندونکو له ډلې وو چې زياته ستاينه يې کېږي. المانی «کارل ريچارډ ليپسيس» د مصر په څېړنو کې لومړی برخه اخستونکی و – چې د ګڼو سيمو نقشه ېې جوړه کړې، کيندلي يې دي او ثبت کړي يې دي.&lt;ref name=&quot;Saylor&quot;&gt;{{cite web |title=Egyptology |url=http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/ARTH201-Egyptology-FINAL.pdf |access-date=6 March 2012 |publisher=Saylor.org}}&lt;/ref&gt;

انګرېز مصرپوه «فلنډرز پيټری» (۱۸۵۳-۱۹۴۲) د سيمې د ساتنې، ثبت او کيندنې لپاره د لرغونپوهنې لارې چارې مهيا کړې. د لوړو زده کړو درلودونکو ډېرو سفر کوونکو په شوقي ډول مصر ته سفرونه وکړل چې په هغوی کې د «هيريټ مارټينو» او «فلورنس نايټينګل» په څېر مېرمنې هم شاملې وې. دوی دواړو د خپلو سفرونو روايتونه تر شا پرېښي دي، په کومو کې چې له وروستۍ اروپايي مصرپوهنې سره معلومه بلدتيا روښانه شوې ده. په ۱۹۲۲ز کال کې د «هاورډ کارټر» له خوا د اتلسمې واکمنې کورنۍ د پاچا «توت انخماهو» د قبر په موندلو سره د مصري لرغونو اثارو زياته پوهه او دې ډګر ته په پراخه کچه ستاينه وبښله.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Edward|last=Chaney|author-link=Edward Chaney|chapter=Egypt in England and America: The Cultural Memorials of Religion, Royalty and Revolution|title=Sites of Exchange: European Crossroads and Faultlines|url=https://archive.org/details/sitesexchangeeur00asca|url-access=limited|editor1-first=Maurizio|editor1-last=Ascari|editor2-first=Adriana|editor2-last=Corrado|publisher=Rodopi, Amsterdam and New York|location=Amsterdam, Netherlands|date=2006|pages=[https://archive.org/details/sitesexchangeeur00asca/page/n39 39]–74|isbn=9789042020153}}&lt;/ref&gt;

په نوي پړاو کې، د لرغونو اثارو لپاره د دولت وزارت د مصرپېژندونکو لپاره د دوی د کارونو په موخه د کيندنو جوازونه په واک کې لري. دا ډګر اوس کولای شي د جيوفزيکي طريقو او نويو معقولو لارو چارو څخه کار واخلي.&lt;ref&gt;[http://www.sca-egypt.org/eng/main.htm The Ministry of State for Antiquities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927213419/http://www.sca-egypt.org/eng/main.htm|date=2011-09-27}} retrieved 18:55GMT 3.10.11&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۰ز کال د جون په مياشت کې، تر اوبو لاندې د لرغون پېژندنې اروپايي مؤسسه (IEASM) چې مشري يې «فرانک ګوډيو» کوله، د مصر د لرغونپېژندنې له وزارت سره په همغږۍ، د اوسنۍ «ابو قير» په خليج کې لرغونی ډوب شوی ښار «تونيس هيراکليون» وموند. د يو ستر پاچا او ملکې مجسمې د مصر په ستر ميوزيم کې د نندارې لپاره اېښودل شوي دي. نور موندل شوي اثار په «بابليوتيکا الګزينډرينا» او د السکندريې په ملي ميوزيم کې اېښودل شوي دي. دا کېندنې د ګڼو خپرونو له لارې مستندې کړای شوي دي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Publications |url=https://ocma.web.ox.ac.uk/publications-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goddio, Franck, Masson-Berghoff, Aurélia  (éd.), &quot;Sunken Cities, Egypt’s Lost World &quot;,  London, Thames &amp; Hudson, 2016, London. {{ISBN|978-0-500-29237-2}} /  Catalogue of the exhibition at the British Museum&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1375708.stm/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509020101/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1375708.stm |date=2021-05-09 }} BBC News&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۷ز کال د مارچ په مياشت کې، د مصري-الماني لرغونپېژندونکو ډلې يوه اته متره اوږده ۳۰۰۰ زره کلنه لرغونې مجسمه پیدا کړه، په کومه کې چې يو سر او يوه نيمه تنه موجود وو، د کوم په اړه چې باور دا دی چې د فرعون رمسيس دويم انځور وړاندې کوي. د مصري لرغونو اثارو د وزير خالد العناني په وينا، د دې مسجمې په اړه ډېر باور دا دی چې دا د پاچا «پسامتيک» اول ده. کېندونکو د دې ځای د کېندنې پر مهال د فرغون «سيټي دويم» د چونې له ډبرې څخه جوړې شوې مجسمې اته سانتي متره اوږه برخه هم وموندله.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-03-10 |title=Massive Statue of Ancient Egyptian Pharaoh Found in City Slum |url=https://www.nationalgeographic.com/news/2017/03/egypt-pharaoh-ramses-statue-discovered-cairo/ |access-date=2021-01-14 |website=National Geographic News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Thomas Page |title=Colossal 3,000-year-old statue unearthed from Cairo pit |url=https://www.cnn.com/travel/article/ramses-ii-ozymandias-statue-cairo/index.html |access-date=2021-01-14 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Youssef|first=Nour|date=2017-03-17|title=So Many Pharaohs: A Possible Case of Mistaken Identity in Cairo (Published 2017)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/03/17/world/middleeast/egypt-cairo-pharaoh-statue-ramses-psamtik.html|access-date=2021-01-14|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Aboulenein|first=Ahmed|date=2017-03-09|title=Colossus probably depicting Ramses II found in Egypt|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-archaeology-idUSKBN16G2A2|access-date=2021-01-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Katz |first=Brigit |title=Huge Statue of Egyptian Pharaoh Discovered in Cairo |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/huge-statue-egyptian-pharaoh-discovered-cairo-180962497/ |access-date=2021-01-14 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۷ز کال د اګست په مياشت کې، د لرغونو اثارو د وزارت لرغون پېژندونکو په «بئر الشغالة» کې د خاورې د خښتو پنځه قبرونو د موندلو اعلان وکړ چې تاريخ يې نږدې ۲۰۰۰ کلونو ته رسېږي. څېړونکو همدا راز په سرو زرو پوښل شوي زاړه نقابونه، ګڼې سترې صراحۍ او يو کودړی چې خراب شوی نه و او لرغوني مصري ليکل پرې شوي و،  وموندل.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jarus |first=Owen |date=24 August 2017 |title=Photos: 2,000-Year-Old Tombs Found in Egyptian Oasis |url=https://www.livescience.com/60221-2000-year-old-egyptian-tombs-photos.html |access-date=2021-02-24 |website=livescience.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-08-27 |title=2,000-year-old Roman tombs uncovered in Egypt |url=https://www.deccanherald.com/2000-year-old-roman-tombs-uncovered-in-egypt-606660.html |access-date=2021-02-24 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-08-27 |title=2,000-year-old Roman tombs, artifacts and inscribed pottery discovered in Egypt |url=https://www.dnaindia.com/world/report-2000-year-old-roman-tombs-artifacts-and-inscribed-pottery-discovered-in-egypt-2541057 |access-date=2021-02-24 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۷ز کال د نومبر په مياشت کې (۲۰۰۰ز کال د اکتوبر په ۲۵)، تر اوبو لاندې لرغونو اثارو لپاره د اروپايي مؤسسې سره په همغږۍ مصري ماموريت اعلان وکړ چې دوی د اسکندريې په ابوقير ابنا کې، د ۲۰۰۰ کاله پخوا غرقو شويو درې بېړيو پاتې شونې موندلي چې تاريخ يې رومي پړاو ته رسېږي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-11-21 |title=Sunken vessels dating back to Roman era discovered in Alexandria |url=https://www.egyptindependent.com/sunken-vessels-dating-back-roman-era-discovered-alexandria/ |access-date=2020-12-28 |website=Egypt Independent |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=2,000-year-old Roman shipwrecks discovered near coast of Alexandria, Egypt|url=https://www.haaretz.com/archaeology/roman-shipwrecks-discovered-near-coast-of-alexandria-egypt-1.5467698|access-date=2020-12-28|newspaper=Haaretz|language=en|archive-date=2021-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508173718/https://www.haaretz.com/archaeology/roman-shipwrecks-discovered-near-coast-of-alexandria-egypt-1.5467698|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ډوب شوي سامان کې له کريسټال څخه جوړ يو شاهي سر هم موجود و چې شونې ده د رومي پوځ قوماندان «انتونيو» و، د سترواک «اوکټويس اګسټس» د واکمنۍ د دورې د سرو زرو درې سکې، د لرګي سترې تختې او خټو لوښي هم پکې شامل وو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archeologists find Roman shipwrecks off Egypt's north coast |url=https://phys.org/news/2017-11-archeologists-roman-shipwrecks-egypt-north.html |access-date=2020-12-28 |website=phys.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>qgw6rx0ikmhs1du4iyrnv5i8b5wt4r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شراب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65109</id>
    <revision>
      <id>364594</id>
      <parentid>350352</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30815" sha1="67rmar92a4ml8a4qt34g2ar05vnpu6j" xml:space="preserve">شراب يو الکولي څښاک دی چې عموماً له تومنه شويو انګورو څخه جوړ شوي وي. تومنه په انګورو کې شته خواږه مصرفوي او دا په ايتانول او کاربن ډای اکسايډ بدلوي او په دې پروسه کې تودوخه خوشې کوي. بېلا بېل ډوله تومنه کوونکي د شرابو په بېلا بېلو ډولونو کې مهم عوامل دي. دا ډول ډول والی د انګورو بيالوژيکي کمياوي ودې، په تومنه کولو کې شامل غبرګون، د انګورو مخ پر وده چاپېريال (سیمه) او د شرابو توليد د پروسې تر منځ پېچلي تعاملاتو په پايله کې منځ ته راځي. ډېريو هېوادونو د شرابو د اندازې او خصوصیاتو د روښانه کولو لپاره حقوقي ځای ټاکنه کوي. دا چاره په عموم کې د جغرافيايي اصل او د انګورو اجازت شوېو ډولونو تر څنګ د شرابو د توليد نور اړخونه محدودوي. هغه شراب چې د انګورو له تومنه کولو (تخمير) څخه نه وي جوړ شوي، نور فصلونه پکې ښکېل وي چې د وریژو شراب او نورو ميوو شراب پکې شامل دي، لکه الوچه، ګيلاس، انار، بې دانې توت او ايلډر بيري (تور انګور ته ورته مېوه ده).

له زرګونو کلونو راهيسې شراب توليديږي. د شرابو تر ټولو لرغونی ثبوت د اوسنۍ جورجيا (6000 مخزېږديز) له قفقاز سيمې، پاريس (۵۰ مخزېږديز)، ايټاليه او ارمينيا (۴۰۰مخزېږديز) څخه موندل شوی دی. د اوسنۍ نړۍ شراب د امريکاګانو د اصلي اوسېدونکو خلکو له خوا توليد شوي الکولي څښاک سره اړه لري، خو په بنسټيز ډول د نوې اسپانيې د وروستيو اسپانوي روايتونو پورې تړلي دي. په وروسته وختونو کې، څنګه چې د لرغونې نړۍ شرابو د شرابي انګورو لارو چارو ته وده وکړه، په اروپا کې د شرابو د توليد درې تر ټولو سترې سيمې په ځان کې رانغاړ. نن سبا، ايټاليه، اسپانيه، فرانسه، متحده ايالات او چين هغه پنځه هېوادونه دي چې د شرابو د توليد تر ټولو سترې سيمې پکې موجودې دي. &lt;ref name=&quot;[[Georgia (country)|Georgia]] made 'world's oldest wine'&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709|title=Georgia made 'world's oldest wine'|publisher=BBC News|date=13 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schuster&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/archaeology/earliest-wine-in-world-found-in-8-000-year-old-neolithic-georgia-1.5465158|title=Earliest Wine in World Found in 8,000-year-old Neolithic Georgia|first=Ruth|last=Schuster|date=13 November 2017|newspaper=Haaretz|access-date=16 October 2022|archive-date=1 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201001916/https://www.haaretz.com/archaeology/earliest-wine-in-world-found-in-8-000-year-old-neolithic-georgia-1.5465158|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archeologyMethodTheory2014322&quot;&gt;{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|url=https://doi.org/10.1007/s10816-014-9205-z|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3|pages=751–782|doi=10.1007/s10816-014-9205-z|s2cid=143750976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;independent8k&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/now-thats-what-you-call-a-real-vintage-professor-unearths-8000yearold-wine-84179.html|title=Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine|last=Keys|first=David|date=28 December 2003|work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Watson |first=Ivan |date=20 April 2010 |title=Unearthing Georgia's wine heritage |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/europe/04/20/georgia.wine.heritage/index.html |access-date=19 February 2022 |work=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MichaelWong&quot;&gt;{{cite book|title=Cultures of The World Georgia|last1=Spilling|first1=Michael|last2=Wong|first2=Winnie|year=2008|isbn=978-0-7614-3033-9|page=128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc/|title=Evidence of ancient wine found in Georgia a vintage quaffed some 6,000 years BCE|date=21 May 2015|access-date=24 May 2015|work=Euronews|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225090926/https://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc|archive-date=25 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Cheslow |first=Diana |date=8 June 2015 |title=Georgia's Giant Clay Pots Hold An 8,000-Year-Old Secret To Great Wine |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/06/08/412039092/georgias-giant-clay-pots-hold-an-8-000-year-old-secret-to-great-wine/ |access-date=19 February 2022 |work=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|last=Jefford|first=Andrew|date=2 August 2013|title=Georgian wines: older and wiser|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/cms/s/2/7307e952-f50b-11e2-b4f8-00144feabdc0.html#axzz3XMSItvDh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated128&quot;&gt;{{cite book|last1=Spilling|first1=Michael|title=Cultures of The World Georgia|last2=Wong|first2=Winnie|year=2008|isbn=978-0-7614-3033-9|page=128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thach 2018&quot;&gt;{{cite web |last=Thach |first=Liz |date=25 May 2018 |title=A brief history of American winemaking |url=http://theconversation.com/a-brief-history-of-american-winemaking-97150 |access-date=7 May 2020 |website=The Conversation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Vintage: The Story of Wine|last=Johnson|first=H.|year=1989|publisher=Simon &amp; Schuster|isbn=978-0-671-79182-7|pages=11–6}}&lt;/ref&gt;

شرابو له اوږدې مودې راهيسې په مذهب کې د پام وړ ونډه درلودلې ده. لرغونو مصريانو سور رنګه شراب له وينې سره تړلي دي او د «ډيونيسس» يوناني فرقې او روميانو په خپل «بچاناليا» (د يوې رومې ميلې نوم و) کې استعمال کړي دي، يهوديانو همدا راز په «کيدش» کې او مسيحيت په «يوکرسټ» کې شامل کړي دي. مصري، يوناني، رومي او اسرائيلي شرابو روايتونه اوس هم د دې په لرغونو جرړو پورې تړلي دي. په ورته توګه د ايټاليې، اسپانيې او فرانسې د شراب تر ټولو سترو سيمو کې د سپېڅلو شرابو په اړوند ميراثونه موجود دي، په همدې ډول په سويل لوېديځو متحده ايالاتو کې د شراب جوړونکو انګورو دودونه په نوې اسپانيه کې پيل شوي دي، ځکه چې کاتوليکو مذهبي مشرانو او راهبانو تر ټولو دمخه په نيو مکسيسکو او کليفورنيا کې شراب توليد کړي و.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Isis &amp; Osiris |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/Isis_and_Osiris*/A.html |publisher=University of Chicago}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Congressional Serial Set 1903 p. 263&quot;&gt;{{cite book|title=Congressional Serial Set|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1903|url=https://books.google.com/books?id=KAQdAAAAYAAJ&amp;pg=PA263|access-date=6 May 2020|page=263}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adams 2019&quot;&gt;{{cite web |last=Adams |first=Fiona |date=29 April 2019 |title=New Mexico's Deep Winemaking History |url=https://www.winemag.com/2019/04/29/new-mexicos-deep-winemaking-history/ |access-date=6 May 2020 |website=Wine Enthusiast |archive-date=23 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823164804/https://www.winemag.com/2019/04/29/new-mexicos-deep-winemaking-history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;California Vineyardists Association Associated California Fruit Industries 1980 p.&quot;&gt;{{cite book|author=California Vineyardists Association|author2=Associated California Fruit Industries|title=Wines and Vines|publisher=Hiaring Company|issue=v. 61|year=1980|url=https://books.google.com/books?id=X00sAQAAMAAJ|access-date=6 May 2020}}&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
د شرابو تر ټولو لرغوني اثار له جورجيا (۶۰۰۰ مخزېږديز)، ايران (پاريس) (۴۰۰۰ مخزېږديز)، ارمينيا (۴۱۰۰ مخزېږديز) او سيسلي (۴۰۰۰ مخزېږديز) څخه موندل شوي دي. تر ۴۵۰۰ مخزېږديز پورې شراب بالکان ته ورسېدل او په لرغوني يونان، تريس او روم کې مصرفېدل او لمانځل کېدل. د تاريخ په اوږدو کې، شراب د دې د نشه کونکو اغېزو لپاره استعمال شوي دي.&lt;ref name=&quot;archeologyMethodTheory20143222&quot;&gt;{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|url=https://doi.org/10.1007/s10816-014-9205-z|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3|pages=751–782|doi=10.1007/s10816-014-9205-z|s2cid=143750976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;[[Georgia (country)|Georgia]] made 'world's oldest wine'2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709|title=Georgia made 'world's oldest wine'|publisher=BBC News|date=13 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schuster2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/archaeology/earliest-wine-in-world-found-in-8-000-year-old-neolithic-georgia-1.5465158|title=Earliest Wine in World Found in 8,000-year-old Neolithic Georgia|first=Ruth|last=Schuster|date=13 November 2017|newspaper=Haaretz|access-date=16 October 2022|archive-date=1 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201001916/https://www.haaretz.com/archaeology/earliest-wine-in-world-found-in-8-000-year-old-neolithic-georgia-1.5465158|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;independent8k2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/now-thats-what-you-call-a-real-vintage-professor-unearths-8000yearold-wine-84179.html|title=Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine|last=Keys|first=David|date=28 December 2003|work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Watson |first=Ivan |date=20 April 2010 |title=Unearthing Georgia's wine heritage |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/europe/04/20/georgia.wine.heritage/index.html |access-date=19 February 2022 |work=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MichaelWong2&quot;&gt;{{cite book|title=Cultures of The World Georgia|last1=Spilling|first1=Michael|last2=Wong|first2=Winnie|year=2008|isbn=978-0-7614-3033-9|page=128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc/|title=Evidence of ancient wine found in Georgia a vintage quaffed some 6,000 years BCE|date=21 May 2015|access-date=24 May 2015|work=Euronews|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225090926/https://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc|archive-date=25 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{cite web |last=Cheslow |first=Diana |date=8 June 2015 |title=Georgia's Giant Clay Pots Hold An 8,000-Year-Old Secret To Great Wine |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/06/08/412039092/georgias-giant-clay-pots-hold-an-8-000-year-old-secret-to-great-wine/ |access-date=19 February 2022 |work=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite news|last=Jefford|first=Andrew|date=2 August 2013|title=Georgian wines: older and wiser|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/cms/s/2/7307e952-f50b-11e2-b4f8-00144feabdc0.html#axzz3XMSItvDh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1282&quot;&gt;{{cite book|last1=Spilling|first1=Michael|title=Cultures of The World Georgia|last2=Wong|first2=Winnie|year=2008|isbn=978-0-7614-3033-9|page=128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indie&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.penn.museum/blog/collection/125th-anniversary-object-of-the-day/7000-year-old-wine-jar-object-of-the-day-24/|title=7,000 Year-old Wine Jar|last=Ellsworth|first=Amy|date=18 July 2012|publisher=[[University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology]]|access-date=16 October 2022|archive-date=26 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826123906/http://www.penn.museum/blog/collection/125th-anniversary-object-of-the-day/7000-year-old-wine-jar-object-of-the-day-24/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archaeology96&quot;&gt;{{cite journal|last=Berkowitz|first=Mark|year=1996|title=World's Earliest Wine|url=http://www.archaeology.org/9609/newsbriefs/wine.html|journal=[[Archaeology (magazine)|Archaeology]]|publisher=[[Archaeological Institute of America]]|volume=49|issue=5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Earliest known winery&quot;&gt;{{cite web |date=12 January 2011 |title=National Geographic: Earliest Known Winery Found in Armenian Cave |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/01/110111-oldest-wine-press-making-winery-armenia-science-ucla/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SicilyGuardian&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/aug/30/traces-of-6000-year-old-wine-discovered-in-sicilian-cave|title=Traces of 6,000-year-old wine discovered in Sicilian cave|last=Tondo|first=Lorenzo|date=30 August 2017|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAC per Drink tables&quot;&gt;{{Cite web |date=6 October 2018 |title=B.A.C. Per Drink |url=https://attorneydwi.com/b-a-c-per-drink/ |لاسرسي نېټه=16 October 2022 |خونديځ نېټه=1 April 2020 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200401193710/https://attorneydwi.com/b-a-c-per-drink/ |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200401193710/https://attorneydwi.com/b-a-c-per-drink/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401193710/https://attorneydwi.com/b-a-c-per-drink/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Effects at Specific B.A.C. Levels&quot;&gt;{{Cite web |title=Effects at Specific B.A.C. Levels |url=http://www.brad21.org/effects_at_specific_bac.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607212047/http://www.brad21.org/effects_at_specific_bac.html |archive-date=7 June 2017 |access-date=1 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 March 2014 |title=wine-serving-size |url=http://www.aicr.org/press/health-features/health-talk/2014/mar14/wine-serving-size.html |access-date=2016-12-13 |website=American Institute for Cancer Research}}&lt;/ref&gt;

اوسنۍ جورجيا په ځمکه د ۶۰۰۰-۵۸۰۰ مخزېږيزو کلونو تر منځ د انګورو د شرابو او د شرابو توليدونکو انګورو تر ټولو لرغوني اثار موندل شوي دي. لرغوني اثار او جنيتيکي شواهد دواړه روښانه کوي چې په نورو سيمو کې د شرابو تر ټولو ابتدايي توليد په پرتليز ډول وروسته وختونو کې، په مکمنه ډول په سويلي قفقاز (چې ارمينيا، جورجيا او اذبايجان پکې شامل دي) يا ختيځې ترکيې او شمالي ايران تر منځ لوېديځې اسيا په سيمو کې موندل شوي دي. په ۴۱۰۰ مخزېږديز کې تر ټولو لرغوني د شرابو د توليد کارخونه په ارمينيا کې د اينري-۱ د شرابو توليد ځای دی. &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McGovern|first1=Patrick|last2=Jalabadze|first2=Mindia|last3=Batiuk|first3=Stephen|last4=Callahan|first4=Michael P.|last5=Smith|first5=Karen E.|last6=Hall|first6=Gretchen R.|last7=Kvavadze|first7=Eliso|last8=Maghradze|first8=David|last9=Rusishvili|first9=Nana|last10=Bouby|first10=Laurent|last11=Failla|first11=Osvaldo|last12=Cola|first12=Gabriele|last13=Mariani|first13=Luigi|last14=Boaretto|first14=Elisabetta|last15=Bacilieri|first15=Roberto|last16=This|first16=Patrice|last17=Wales|first17=Nathan|last18=Lordkipanidze|first18=David|title=Early Neolithic wine of Georgia in the South Caucasus|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=28 November 2017|volume=114|issue=48|pages=E10309–E10318|doi=10.1073/pnas.1714728114|pmid=29133421|pmc=5715782|display-authors=2|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title='World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709|publisher=BBC News|date=13 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=August 2011 |title=The Beer Archaeologist |url=http://www.smithsonianmag.com/history/the-beer-archaeologist-17016372/?no-ist |access-date=19 February 2022 |work=Smithsonian Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McGovern |first=Patrick E. |title=Grape Wine |url=https://www.penn.museum/sites/biomoleculararchaeology/?page_id=82 |access-date=19 February 2022 |publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology |archive-date=6 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906045247/https://www.penn.museum/sites/biomoleculararchaeology/?page_id=82 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Earliest known winery2&quot;&gt;{{cite web |date=12 January 2011 |title=National Geographic: Earliest Known Winery Found in Armenian Cave |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/01/110111-oldest-wine-press-making-winery-armenia-science-ucla/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IOAUCLA&quot;&gt;{{Cite web |title=Backdirt &amp;#124; UCLA Cotsen Institute of Archaeology |url=https://ioa.ucla.edu/content/backdirt |website=ioa.ucla.edu}}&lt;/ref&gt;

که څه هم شراب نه و، د انګورو او وريژو د مخلوط پر بنسټ جوړ شوي تومنه شوي څښاکو ابتدايي ثبوت په لرغوني چين (۷۰۰۰ مخزېږديز) کې موندل شوی دی.&lt;ref name=&quot;Li_et_al&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Li|first1=Hua|last2=Wang|first2=Hua|last3=Li|first3=Huanmei|last4=Goodman|first4=Steve|last5=Van Der Lee|first5=Paul|last6=Xu|first6=Zhimin|last7=Fortunato|first7=Alessio|last8=Yang|first8=Ping|year=2018|title=The worlds of wine: Old, new and ancient|journal=Wine Economics and Policy|volume=7|issue=2|pages=178–182|doi=10.1016/j.wep.2018.10.002|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Li&amp;Bardaji&quot;&gt;{{citation|last1=Li|first1=Yuanbo|last2=Bardaji|first2=Isabel|title=New wine world from Asia Development, regional comparison and opportunities for the wine industry in China|publisher=Universidad Politécnica de Madrid|date=2018|pages=1|url=http://oa.upm.es/47964/1/INVE_MEM_2017_261872.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cañete_et_al&quot;&gt;{{cite journal|last1=Cañete|first1=Eduardo|url=https://helvia.uco.es/bitstream/handle/10396/17421/sensors-18-00803.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|title=Smart Winery: A Real-Time Monitoring System for Structural Health and Ullage in Fino Style Wine Casks|last2=Chen|first2=Jaime|last3=Martín|first3=Cristian|last4=Rubio|first4=Bartolomé|journal=Sensors (Basel, Switzerland)|date=2018|volume=18|issue=3|publisher=MDPI|page=2|doi=10.3390/s18030803|pmid=29518928|pmc=5876521|bibcode=2018Senso..18..803C|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Castro-Sowinski&quot;&gt;{{cite book|last1=Castro-Sowinski|first1=Susana|title=Microbial Models: From Environmental to Industrial Sustainability|date=17 November 2016|publisher=Springer|isbn=9789811025556|page=42|url=https://books.google.com/books?id=hdqGDQAAQBAJ&amp;q=wine+7000+bc+%22grape+wine%22&amp;pg=PA42}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hames&quot;&gt;{{cite book|last1=Hames|first1=Gina|url=https://books.google.com/books?id=XPNTBAAAQBAJ&amp;q=%22grape+wine%22+7000&amp;pg=PA17|title=Alcohol in World History|date=2010|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-54870-6|page=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McGovern&quot;&gt;{{cite web |last=McGovern |first=Patrick |title=Prehistoric China – The Wonders That Were Jiahu The World's Earliest Fermented Beverage |url=https://www.penn.museum/sites/biomoleculararchaeology/?page_id=247 |access-date=3 January 2017 |publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology |archive-date=23 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123202735/https://www.penn.museum/sites/biomoleculararchaeology/?page_id=247 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archeologyMethodTheory20143223&quot;&gt;{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|url=https://doi.org/10.1007/s10816-014-9205-z|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3|pages=751–782|doi=10.1007/s10816-014-9205-z|s2cid=143750976}}&lt;/ref&gt;

د لرغون پېژندونکو د ۲۰۰۳ز کال يو راپور د دې شونتيا څرګندونه کوي چې په لرغوني چين کې د اومې مخزېږديزې زرېزې په لومړيو کلونو کې انګور له وريژو سره ګډ کړای شوي و. د هينان، جياهو د نوي ډبرين عصر له سيمې څخه په خټينو صراحيو کې د تارټيک اسيد او نورو عضوي مرکباتو نښې موجودې وې، کومې چې عموماً په شرابو کې موندل کېږي. په هر حال، په دې سيمه کې نورې اصلي مېوې، لکه سوما (سوما يو ډول بوټی دی چې سره مېوه کوي) هم نه شي رد کېدای. که دې څښاک کې، کوم چې د وريژو د شرابو اصل بلل کېږي، د نورو مېوو پر ځای انګور شامل وای، نو دا به په چين کې شته څو درجنه اصلي ځنګلي انواعو څخه کوم يو يې و، نه « Vitis vinifera» (يو ډول انګور دي) کوم چې له ۶۰۰۰ کاله وروسته دود شول.&lt;ref name=&quot;PNAS&quot;&gt;{{cite journal|title=Fermented beverages of pre- and proto-historic China|publisher=The National Academy of Sciences|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|first=Patrick E.|last=McGovern|date=30 September 2003|display-authors=etal|doi=10.1073/pnas.0407921102|volume=101|issue=51|pages=17593–17598|pmid=15590771|pmc=539767|bibcode=2004PNAS..10117593M|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2004/12/041219134133.htm|publisher=ScienceDaily LLC|work=ScienceDaily|title=Penn Museum Archaeochemist And International Scholars Confirm 9,000-Year History of Chinese Fermented Beverages|date=24 December 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PNAS2&quot;&gt;{{cite journal|title=Fermented beverages of pre- and proto-historic China|publisher=The National Academy of Sciences|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|first=Patrick E.|last=McGovern|date=30 September 2003|display-authors=etal|doi=10.1073/pnas.0407921102|volume=101|issue=51|pages=17593–17598|pmid=15590771|pmc=539767|bibcode=2004PNAS..10117593M|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

په اغلب ګومان د لوېديځ پر لور د شرابو د کلتور خپرېدل د «فونيشنو» مدنيت له امله وه، څوک چې د مديترانې د ساحل په څنډو کې د اوسني لبنان (له دې سره د اسرائيلو/فلسطين او ساحلي سوريې کوچنۍ برخې هم شاملې دي) په شا اوخوا کې پرتو ښاري ايالتونو د مرکز څخه دباندې په لور خپور شوی و، په هر حال، په «سارډينيا» کې د «نوراګک» کلتور کې د «فونيشينو» له راتګ څخه مخکې د شرابو څښل دود و. د «بايبلوس» شراب د لرغوني پاچايۍ پر مهال مصر او بيا ټولې مديترانې ته صادرېدل. د دې په شواهدو کې له ۷۵۰ مخزېږديز څخه د دوه فونيشينو بېړيو پاتې شوني شامل دي، کوم پاتې شوني چې د هغوی د شرابو د وسايلو سره روغ موندل شوي دي، کوم چې «رابرټ بيلارډ» له خوا موندل شوي و، د شرابو (چيرم) د لومړيو سترو سوداګرو په توګه، داسې برېښي چې «فونشينو» دا د زيتونو د تيلو په مرسته په يو پوړ کې له اکسډايز کېدو څخه خوندي کړي و، له دې وروسته د صنوبر ونې او موم مهر دی، چې کنډ ته ورته و.&lt;ref&gt;{{cite book|last=McGovern|first=Patrick E.|date=2003|title=Ancient wine: the search for the origins of viniculture|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691070803}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Perra |first1=Mauro |last2=Lo Schiavo |first2=Fulvia |last3=Garnier |first3=Nicolas |last4=Marinval |first4=Philippe |date=October 2015 |title=La vita e il vino nella Sardegna nuragica |url=http://preistoriadelcibo.iipp.it/contributi/3_32.pdf |publisher=Preistoria del Cibo |language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/26617302|title=La Tomba di Giganti del nuraghe Arrubiu di Orroli (CA), o &quot;La Tomba della Spada&quot;|first1=Mauro|last1=Perra|first2=Philippe|last2=Marinval|first3=Ornella|last3=Fonzo|first4=Nicolas|last4=Garnier|language=it|journal=Rivista di Scienze Preistoriche|date=2015|via=academia.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;MIT technology helps map ancient Phoenician shipwrecks MIT press release.&lt;/ref&gt;

په «پرسيپوليس» کې د «اپادانه» سيمې لرغوني پاتې شونو کې په ۵۱۵ مخزېږديز کې داسې حکاکۍ شاملې دي، په کومو کې چې د هخامنشي پاچايۍ تابع ملتونو پوځيان ښودل کېږي، چا چې د هخامنشي پاچا ته ډالۍ راوړلې، په دوی کې ارمينيايان هم شامل دي، چا چې مشهور شراب راوړل.

هومر (د اتمې مخزېږديزې پېړۍ، خو شونې ده چې له دې مخکې مرکبات)، الکمين (اومه مخزېږديزه پېړۍ) او نورو کې د شرابو ادبي حوالې زياتې موجودې دي. په لرغوني مصر کې، له شپږ دېرشو څخه شپږ د زوښې لوښي يې د «توت انخ امون» په مزار کې موندل شوي وو، د کوم نوم چې «خای» و، څوک چې د شاهي شرابو مشر سوداګر و. له دوی څخه پنځه د زوښې لوښي يې د پاچا خصوصي ملکيت په توګه پېژندل شوي دي، شپږم يې د شاهي کور د «ايټن» ملکيت اړوند و (اټين دلمر ربن النوع). د اوسني چين د منځنۍ اسيا سينګيانک کې هم د شرابو اثار موندل شوي دي چې تاریخ يې دويمې او لومړۍ مخزېږديزې زريزې ته رسېږي.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rong |first1=Xu Gan |last2=Fa |first2=Bao Tong |title=Wine Production in China |url=http://www.sytu.edu.cn/zhgjiu/u5-2.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828140517/http://www.sytu.edu.cn/zhgjiu/u5-2.htm |archive-date=28 August 2008 |access-date=25 June 2008 |work=Grandiose Survey of Chinese Alcoholic Drinks and Beverages}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Johnson|first=Hugh|title=Vintage: The Story of Wine|page=[https://archive.org/details/vintagestoryofwi00john/page/32 32]|publisher=Simon and Schuster|year=1989|isbn=978-0-671-68702-1|url=https://archive.org/details/vintagestoryofwi00john/page/32}}&lt;/ref&gt;

په هندوستان کې له انګورو څخه د جوړو شويو الکولو لومړۍ پېژندل شوې يادونه د سترواک «چندرګپټ موريه» د صدر اعظم «چانکيا» د څلورمې مخزېږديزې پېړۍ په وروستيو ليکنو کې موندل شوې ده. د هغه په لیکنو کې، «چانکيا» د سترواک او د هغه د دربار له خوا د «مادهو» په نوم پېژندل شويو شرابو په پرله پسې استعمال ته په شاراې سره د شرابو استعمال غندنه شوې ده.&lt;ref name=&quot;Oxford pg 355-356&quot;&gt;{{cite book|editor-first=J.|editor-last=Robinson|title=The Oxford Companion to Wine|edition=Third|pages=355–356|publisher=Oxford University Press|date=2006|isbn=0-19-860990-6}}&lt;/ref&gt;

لرغونو روميانو د پوځي لښکرکوټ ښارونو (هغه ښارونه چې لښکر پکې ټولېدو/قشله) سره نږدې د انګورو باغونه جوړ کړي وو، څو تر ليرې ځايه د شرابو د استولو پر ځای، په همدې سيمه کې شراب توليد کړای شي. د دې سيمو څخه يو شمېر سيمې يې اوس د شرابو د توليد لپاره نړيوال شهرت لري. روميانو موندلې وه چې د شرابو د تشو صراحيو په داخل کې د سلفر د شمعو بلولو سره هغه تازه او د سرکې له بوی څخه پاک ساتل کېږي. د اروپا په منځنيو پېړيو کې، رومي کاتوليکې کليسا له شرابو څخه ملاتړ وکړ، ځکه چې پادريانو شراب د مذهبي غونډو لپاره د يوې اړتيا په توګه بلل. په فرانسه کې راهبانو د کلونو لپاره شراب جوړ کړي و او دا يې په غارونو کې تومنه کول. د اګلستان د پخلي يو لرغونی لارښود (نسخه) چې تر نولسمې پېړۍ پورې په بېلا بېلو بڼو کې پاتې شوې ده، په دې لارښود کې د خرابه شويو يا خوسا شويو باسټارډو شرابو څخه د سپينو شرابو د بيا تصفيه کولو غوښتنه شوې ده.&lt;ref&gt;{{cite episode|title=The Great Resource|series=Tales from the Palaces|series-link=Tales from the Palaces|airdate=3 November 2006|series-no=1|number=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Phillips pg 62-63&quot;&gt;{{cite book|last=Phillips|first=Rod|title=A Short History of Wine|date=12 November 2002|publisher=Harper Perennial|isbn=978-0-06-093737-9|pages=62–63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Henderson |first=Pat |date=1 February 2009 |title=Sulfur Dioxide: Science behind this anti-microbial, anti-oxidant, wine additive |url=http://www.practicalwinery.com/janfeb09/page1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928111625/http://www.practicalwinery.com/janfeb09/page1.htm |archive-date=28 September 2013 |work=Practical Winery &amp; Vineyard Journal |issue=January/February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=H.|last=Johnson|title=Vintage: The Story of Wine|pages=82–89|publisher=Simon and Schuster|date=1989|isbn=0-671-68702-6}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>67rmar92a4ml8a4qt34g2ar05vnpu6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لو کوربوزیه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65582</id>
    <revision>
      <id>364597</id>
      <parentid>336047</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T13:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16717" sha1="6lqo32i8yizbk0rngla6nwwomr913lj" xml:space="preserve">{{Infobox person}}چارلز اداوارد ژانرت ( زوکړه  د ۱۸۸۷ز کال د اکتوبر ۶مه- مړینه د ۱۹۶۵ز کال د اګسټ ۲۷مه)، چې پر لو کوربوزیه مشهور و، (په برتانوي انګلیسي: /lə kɔːrˈbjuːzieɪ/ ''lə kor-BEW-zee-ay''، په امریکایي انګلیسي: /lə ˌkɔːrbuːˈzjeɪ, -ˈsjeɪ/ ''lə KOR-boo-ZYAY, -⁠SYAY''، په فرانسوي:  [lə kɔʁbyzje])، سویسي الاصله فرانسوی معمار، طرح کوونکی، ښاري پلان جوړونکی، لیکوال او د مډرنو ودانیزو چارو له سرلارو څخه یو و، نوموړی په سویس کې زیږېدلی دی او په ۱۹۳۰زېږدیز کال یې د فرانسې تابعیت واخیست، نوموړي  د خپل مسلکي ژوند په بهیر کې د پنځو لسیزو لپاره په اروپا، جاپان، شمالي او جنوبي امریکا کې بېلابېلې ودانیزې پروژې طرحه او تطبیق کړې. لوکوربوزیه د ګڼ مېشته ښارونو د اوسېدونکو د ژوند د هوساینې لپاره ځانګړې پاملرنه درلوده، او د دغسې ښارونو لپاره یې طرحې اغېرمنې وې، نوموړی د نړیوالې نوښتګرې معمارۍ د ټولنې (''Congrès International d'Architecture Moderne'' (CIAM)) له بنسټګرو څخه و. کروبوزیه د هند چندي ګړ ښار ماستر پلان، او په ځانګړي ډول د څو ودانیو چې ډېری یې دولتي ودانۍ وې، طرحه چمتو کړه.&lt;ref&gt;{{Cite dictionary|url=http://www.lexico.com/definition/Le+Corbusier|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126075540/https://www.lexico.com/definition/le_corbusier|url-status=dead|archive-date=2022-01-26|title=Le Corbusier|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite American Heritage Dictionary|Le Corbusier|access-date=16 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Merriam-Webster|Corbusier, Le|access-date=16 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-07-16 |title=Steve Rose on Le Corbusier, one of the most iconic architects of the 20th century |url=http://www.theguardian.com/artanddesign/2008/jul/17/architecture |access-date=2021-05-25 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Birksted|first=Ian|url=https://mitpress.mit.edu/books/le-corbusier-and-occult|title=Le Corbusier and the Occult|publisher=MIT Press|year=2009|isbn=9780262026482|location=Cambridge, Mass.}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۶ز کال د جنورۍ په ۱۷مه یونیسکو د لو کوربوزیه ۱۷ پروژې چې په اووو بېلابېلو هېوادونو کې یې ترسره کړې وې د یونیسکو د نړیوال میراث په ساحو کې د لو کوربوزیه د مهندسي اثارو په توګه ثبت کړې، کومو پروژو چې د عصري نوښتګرې معمارۍ په خوځښت کې فعاله ونډه واخیسته.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement |url=https://whc.unesco.org/en/news/1528/ |access-date=14 October 2016}}&lt;/ref&gt;

لو کوربوزیه جنجالي شخصیت پاتې شوی دی، د بېلګې په ډول د ښاري طرحو جوړونې پر مهال یې له مخکې موجودو کلتوري ودانیو او آثارو پر وړاندې بې پروایي، د هغه ټولنیز بیانونه او مساوات، او له فاشېزم سره یې اړیکې، د یهودانو او یوژنیک ( د انساني نسل د بدلون څېړنې علم ته وایي) لږکیو ضد افکار، او د د یکتاتور بنیتو موسولیني په وړاندې دریځونه یې تر انتقاد لاندې راغلي او د زیات شمېر اوږد مهاله جنجالي بحثونو لامل شوي دي. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://utpress.utexas.edu/books/lopez-duran-eugenics-in-the-garden|title=Eugenics in the Garden Transatlantic Architecture and the Crafting of Modernity By Fabiola López-Durán|date=2018-12-11|isbn=978-1-4773-1495-1|language=en|last1=López-Durán|first1=Fabiola|تاريخ الوصول=2022-10-29|تاريخ الأرشيف=2022-08-03|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220803171236/https://utpress.utexas.edu/books/lopez-duran-eugenics-in-the-garden|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-10-29|خونديځ نېټه=2022-08-03|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220803171236/https://utpress.utexas.edu/books/lopez-duran-eugenics-in-the-garden|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220803171236/https://utpress.utexas.edu/books/lopez-duran-eugenics-in-the-garden|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803171236/https://utpress.utexas.edu/books/lopez-duran-eugenics-in-the-garden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC Four – A History of Art in Three Colours, White |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01lng0m |access-date=2021-05-25 |website=BBC |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=The profound anti-Semitism of Le Corbusier|url=https://www.haaretz.com/israel-news/culture/the-profound-anti-semitism-of-le-corbusier-1.5355572|access-date=2021-05-25|newspaper=Haaretz|language=en|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126091845/https://www.haaretz.com/israel-news/culture/the-profound-anti-semitism-of-le-corbusier-1.5355572|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Donadio|first=Rachel|date=2015-07-12|title=Le Corbusier's Architecture and His Politics Are Revisited|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2015/07/13/arts/design/le-corbusiers-architecture-and-his-politics-are-revisited.html|access-date=2021-05-25|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Antliff, Mark, &quot;Avant-Garde Fascism: The Mobilization of Myth, Art, and Culture in France, 1909–1939&quot;&lt;/ref&gt;

== د ژوند لومړني کلونه (۱۸۸۷ز کال ــ ۱۹۰۴ز کال) ==
چارلز ادوارد ژانرت د ۱۸۸۷ز کال د اکتوبر پر ۶مه  په (La Chaux-de-Fonds­ـ لاشو-دو فوندز) د کانتون نوشاتل په یو کوچني ښار کې چې اوسېدونکي یې فرانسوي ژبي دي زیږېدلی دی، دغه ښار د سویس شمال لوېدیځ لور ته د ژورا غرونو په لړۍ کې، چې له فرانسې هېواد سره د پولې په اوږدو کې په ۵ کیلومتره ( ۳.۱ میله) واټن کې غځېدلي دي، پروت دی. یاد ښار یو صنعتي ښار و او د ساعتونو تولید صنعت پکې خورا وده کړې وه.

د لا شو-دو فونډس (La Chaux-de-Fonds) ښار د ښۍ زاویې د سمبولیکو نښو د لیکدود (رښتینوالي) او قطب نما (کټ مټ والي) په ګډون د فرانسوي ژبو فراماسونیانو د اخلاقي، ټولنیزو، فلسفي نظریو لپاره  د پټو غونډو ځای و. لو کوربوزیه وروسته دغه نظریې د &quot;زما لارښود، زما انتخاب&quot;، او د هغه &quot;د لمانځنې وړ نظریو&quot; په توګه کومې چې په عقل کې د تلقین شویو کلیسایي شفاهي ښوونو په څېر کلکې او ژورې رېښې لري، تشرېح کړې. ( هغه خپل مستعار نوم ''لو کوربوزیه'' په ۱۹۲۰ز کال کې اختیار کړ). پلار یې صنعت کار و، چې صندوقونو او ساعتونو ته به یې ځلا او رنګ ورکاوه، مور یې پیانو تدریسوله، مشر ورور یې البرت، سرینده غږوله، لو کوربوزیه په یوه وړکتون کې چې د فریدریک فروبل مېتودونه پکې کارېدل، شامل شو.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|last=Birksted|first=Ian|url=https://mitpress.mit.edu/books/le-corbusier-and-occult|title=Le Corbusier and the Occult|publisher=MIT Press|year=2009|isbn=9780262026482|location=Cambridge, Mass.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Marc Solitaire, Le Corbusier et l'urbain – la rectification du damier froebelien, pp. 93–117.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Actes du colloque La ville et l'urbanisme après Le Corbusier, éditions d'en Haut 1993 – {{ISBN|2-88251-033-0}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Marc Solitaire, Le Corbusier entre Raphael et Fröbel, pp. 9–27, Journal d'histoire de l'architecture N°1, Presses universitaires de Grenoble 1988 – {{ISBN|2-7061-0325-6}}.&lt;/ref&gt;{{Sfn|Journel|2015|page=32}}

لو کوربوزیه د خپلو نورو هم عصرو &quot;فرانک لوید رایټ &quot;او &quot;میس ون در روهه&quot; په څېر په ودانیزو چارو کې مسلکي زده کړې نه درلودې، لومړی یې تجسمي هنرونه ولوستل، په پنځلس کلنۍ کې یې د ځایي ښاروالۍ (لاشو دو- فوندز ) له لوري د ساعت جوړولو کورس ولوست، درې کاله وروسته یې د “چارلز ایل پلاتینر” له لوري جوړ شوي د تزیین عالي ښوونځی ولوست، چارلز په “بوداپست” (هنګري) او پاریس کې زده کړې ترلاسه کړې وې، لو کوربوزیه لیکلي د ي چې، (L'Eplattenier) ترې ( د ځنګل سړی) جوړ کړ، او د طبیعت څخه الهام اخیستونکې نقاشي یې وروښوده. پلار به یې هرکله ځان سره له ښاره لرې غرونو ته بوه، خپله یې وروسته لیکلي دي چې: &quot; موږ به ډېری وخت د غرونو په لوړو څوکو کې وو، او له پراخه افق سره بیخي عادي شوي وو&quot;. لکه مخکې چې یاده شوه د نوموړي د هنر او معمارۍ استاد چارلز و چې د لو کوبوزیه د لومړنیو طرحو پر طراحي کولو یې خورا اغېز ښندلی و، هغه ویلي چاپلز مجبور کړ د معمارۍ زده کړې ته مخه کړي، دی وایي له معماري یې زړه کې یو ډول وېره لرله خو دا چې نوموړی زده کړیال و د خپل ښوونکي امر یې ومانه، او لا شپاړس کلن و چې معمارۍ ته یې مخه کړه&lt;sup&gt;.{{Sfn|Journel|2015|page=32}}&lt;ref&gt;Le Corbusier, ''L'Art décoratif d'aujourdhui'' (1925), p. 198.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cited by Jean Petit, ''Le Corbusier lui-meme'',  Rousseau, Geneva 1970, p. 28.&lt;/ref&gt;&lt;/sup&gt;

لو کوربوزیه لدې وروسته کتابتونونو ته مخه کړه او د ودانیزو او فلسفي مسایلو په هکله یې د خپلو معلوماتو د لوړولو هڅه وکړه، موزیمونو ته ولاړ، ودانۍ یې طرح او جوړې کړې. په ۱۹۰۵ز کال کې یې د خپلو دوه نورو ټولګیوالو په مرسته د خپل استاد د یو حکاک لپاره چې د هغه د استاد چارلس لوپلاتینه ملګری و د &quot;ویلا فال&quot; په نامه خپل لومړنی کور ډیزاین کړ، دغه ودانۍ د لاشو-دو-فوندز ښار د ځنګلي غوندۍ بیخ ته پرته وه، یاده ودانۍ د ښکلي ډېزاین لرونکي چت سره چې د غرني سبک سره یې سمون درلود جوړه شوې وه، پرې رسم شوي هندسي شکلونه په خورا ځيرکۍ ښکلي رنګکاري شوي وو. د دې ودانۍ د طرحې له بریالیتوب سره سم یې د  ژاکمت ( د اوړي یا ګرمۍ لپاره د تعمیر ځانګړې بڼه ده) او ستوتزر په نومونو سره د دوه نورو ویلاوو د جوړولو سپارښتنې ترلاسه کړې.{{Sfn|Journel|2015|page=49}}

نوموړي له سویس بهر خپل لومړی سفر د ۱۹۰۷ز کال په سپټمبر کې اېټالیا ته وکړ، له هغه ځایه بوداپست او بیا ویانا( د اتریش پلازمینې ) ته ولاړ، په ویانا کې یې له مشهور اتریشي نقاش ګوستاو کلیمت سره ولیدل، د بل مشهور ودانیز طراح جوزیف هافمن لیدل یې غوښتل مګر ورباندې بریالی نشو. د اېټالیا په فلورانس کې له یوې ځایي مشهورې ودانۍ ګالوزو څخه لیدنې د نوموړي په مسلکي ژوند تلپاتی اغېز وښيند، هغه په خپل کتاب کې لیکلي دي، &quot;غوښتل مې په یوه کوچنۍ برخه کې یې چې هغوی حجره بلله، ژوند غوره کړم. دا د کار کوونکو  د کور یوه بې ساري بېلګه وه، حتی د ځمکې پر سر یې جنت بللی شو.

له دې وروسته هغه پاریس ته سفر وکړ، او د اګوسټ پيریټ سره یې د څوارلس میاشتو لپاره د نقشه کښوونکي په توګه د ۱۹۰۸ز  څخه تر ۱۹۱۰ز کلونو پورې  کار وکړ،  پیریټ په استوګنیزو ودانیو کې د استحکامي کانکریټ اچولو له مخکښانو څخه، او د دېکو هنر (Art Deco) د څلي تاریخي تیاتر د ودانیزو چارو معمار یا مهندس و .  لو کوربوزیه دوه کاله وروسته جرمني ته مخه کړه، هلته یې د ۱۹۱۰ز کال  د اکتوبر او ۱۹۱۱ز کال  مارچ ترمنځ د څلورو میاشتو په مخه د پیټر بیرینس  سره کار پیل کړ، چېرته چې د نوښتګرو ودانیزو چارو ( عصري مهندسۍ) دوه مخکښان میس ون در روه (Mies van der Rohe) او  والټر ګروپیوس (Walter Gropius) هم په کار او زده کړو بوخت وو.&lt;ref&gt;Letter to Eplattenier in Dumont, ''Le Corbusier, Lettres a ses maitres'', vol. 2, pp. 82–83.&lt;/ref&gt;{{Sfn|Journel|2015|page=48}}{{Sfn|Journel|2015|pages=32–33}}

په ۱۹۱۱ز کال کې یې د یو ملګري اګوسټ کلیپسټین (August Klipstein) په ملتیا د بالکان د هېوادونو پنځه میاشتني سفر ته مخه کړه، هغه په دغه سفر کې د صربستان، بلغاریې، ترکیې، یونان او (د اېټالیا د ناپل ښار ته څېرمه) د  پومپیو لرغوني ښار او روم څخه لیدنې درلودې، هغه د ودانیزو چارو د طراحۍ ۸۰ کتابونه وکښل، هغه په یونان کې د پنځمې زېږدیزې پېړۍ د اتنا الهې له معبد پارتنون ډېرې مجسمې او نقاشۍ ولیدې خورا ډېرې یې خوښې شوې، چې وروسته یې ''د یوې معمارۍ په لور'' (د ۱۹۲۳ز کال اثر) په نامه په خپل اثر کې د هغې ستاینه کړېده. هغه د هغه څه په اړه چې د سفر پر مهال یې لیدلي وو، په خپلو کتابونو کې یادونه کړې ده او د خپل وروستي کتاب ''د ختیځ لور سفر'' موضوع یې په بشپړ ډول د همدې معبد پر ودانیز جوړښت راڅرخولې ده. په ۱۹۱۲ز کال کې یې په لاشو دو فوندز ښارګوټي کې د خپلې لوړ خیالیزې پروژې (Jeanneret-Perret) په نامه کور د خپل مور و پلار لپاره طرحه کړ، (دغه ښارګوټی د فرانسې سوېل لور ته په پنځه مترۍ کې په سویس هېواد کې د ننه د ژورا غرونو په لړۍ کې د سمندر له سطحې څخه په ۱۰۰۰متره ارتفاع کې پروت دی).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Klip and Corb on the road|last=Žaknić|first=Ivan|publisher=Scheidegger &amp; Spiess|year=2019|isbn=978-3-85881-817-1|location=Zürich}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Journel|2015|pages=32–33}}

دغه ودانۍ له ځایي نورو هغو نه ستره او په نوښتیز سبک جوړه شوه، د ودانۍ سطحې د الپ غرونو په څنډو کې د نورو ودانیو سره ښکاره توپیر درلود، دیوالونه یې یوازې په سپین رنګ باندې رنګ وو، د رسامي او نقاشۍ نشتوالی یې له ځایي ودانیو سره نور ښکاره توپیرونه وو، د کور د ننه فضا په مرکز کې د سالون د څلورو ستنو په شاوخوا کې تنظیم شوې وه ، چې د کور د ننه فضا یې خورا ازاده برېښوله، چې نوموړي دغه ودانیزه بڼه په خپلو راتلوونکو ودانیزو کارونو کې ډېره وکاروله.{{Sfn|Journel|2015|pages=48–9}}

== سرچينې ==</text>
      <sha1>6lqo32i8yizbk0rngla6nwwomr913lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>غولول (جنسي تېری)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68900</id>
    <revision>
      <id>364595</id>
      <parentid>296179</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24682" sha1="hi8sjys2xqgw0hd9pl1buv6w5zqjuu7" xml:space="preserve">
{{جنسي تېری}}

'''د فریب له لارې جنسي تېري يا غولول''' یو داسې حالت دی چې په هغه کې قرباني په جنسي اړیکو کې د ګډون لپاره په دوکې او غولولو سره هڅوي، که نه نو هغې به رضایت نه درلود. فرېب کولی شي ډېری بڼې ولري، لکه غلط بیانونه یا عملونه.  &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rape by Deception |url=https://www.psychologytoday.com/blog/the-mysteries-love/201712/rape-deception |access-date=2020-09-18 |website=Psychology Today |language=en-NZ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Mullen|first=Michael|title=Rape by Fraud: Eluding Washington Rape Statutes|work=Seattle School of Law|url=https://digitalcommons.law.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2528&amp;context=sulr}}&lt;/ref&gt;

== د پام وړ ټکي ==

=== انګلستان ===
په انګلیسي قانون کې، د استیناف محکمې په ''RV Linker'' [1995] 3 د انګلستان ټول قانون راپورونه 69 73 پریکړه وکړه چې د دې ډول ادعاوو اساس &quot;ډیر تنګ&quot; و او پریکړه یې وکړه چې د جنسي خدماتو لپاره د پیسو ورکولو څخه انکار درغلي وه، نه سرغړونه. هغه قضیې چې د رضایت قانون په ګوته کوي چې [[قانون جرایم جنسی ۲۰۰۳|د 2003 د جنسي جرمونو په قانون]] کې شامل دي ''R&amp;nbsp;v&amp;nbsp;اسانج'' (د ''اسانج v. سویډني څارنوال'' په نوم پیژندل شوی) [Notes 1] (که چیرې د جنسي اړیکو رضایت د جماع په وخت کې د کنډوم کارولو سره مشروط وي، او دا حالت په قصدي توګه له پامه غورځول شوی و، دا د جنسي تیري په توګه تشریح کیدی شي) &lt;ref name=&quot;cps_1&quot;&gt;{{Cite web |date=August 21, 2014 |title=Charging decision concerning MPS Special Demonstration Squad |url=https://blog.cps.gov.uk/2014/08/charging-decision-concerning-mps-special-demonstration-squad.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170311122135/https://blog.cps.gov.uk/2014/08/charging-decision-concerning-mps-special-demonstration-squad.html |archive-date=March 11, 2017 |access-date=May 10, 2018 |website=blog.cps.gov.uk |publisher=The Crown Prosecution Service}}&lt;/ref&gt; ''R (F) v DPP'' (که چیرې جنسي عمل په داسې ډول ترسره شوی وي چې مخکې له مخکې منل شوي شرط څخه سرغړونه وکړي)، &lt;ref name=&quot;cps_1&quot; /&gt; او ''R v McNally'' (جنسي فریب). &lt;ref name=&quot;cps_1&quot; /&gt;

د دې مسلې په اړه درې د پام وړ ټکي شتون لري:

* په 2011 کې د برتانیا د پټو پولیسو اړیکو قضیه وه، چې په کې د پولیسو افسرانو د خپل ځان د تقلید پرمهال د خپلو دندو د یوې برخې په توګه جنسي اړیکه درلوده. ولیعهد څارنوالانو د محاکمه کولو څخه انکار وکړ ځکه چې په قانوني توګه، عملونه د جنسي تیري په معنی ندي، ځکه چې دوی په رضایت او پوهه سره ترسره شوي، او د فریب لخوا د جنسي تیري تعریف ساحه د هویت له مخې خورا محدوده وه. &lt;ref name=&quot;cps_1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180328124223/http://www.rjerrard.co.uk/law/cases/linekar.htm - legal analysis of when deceit can cause a case to be chargeable as rape, in English law&lt;/ref&gt;
* د ۲۰۱۵ کال په نومبر میاشت کې د برتانیا قاضي روجر ډټن د ګیل نیولنډ په نوم یوې ۲۵ کلنې ښځې ته په اته کاله بند سزا واوروله چې د خپل عمر له یوې ښځې سره یې د جنسي اړیکو د وسیلې په توګه د سړي په توګه ځان وبولي. نیولینډ د خپلې میرمنې قرباني په دې باور وه چې هغه یو سړی دی او د جعلي تناسل په کارولو سره یې له 10 څخه ډیر ځله جنسي اړیکه درلوده. د نیولینډ قرباني حیرانه شوه چې وموندله چې د هغې &quot;ملګري&quot; په حقیقت کې یوه ښځه وه او د چیسټر کراؤن محکمې ته یې وویل چې د هغه سره د جنسي اړیکو پرځای به د یو سړي لخوا جنسي تیری شوی وي. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.bbc.com/news/uk-england-34799692|Title=Woman who posed as man jailed for sex assaults}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.bbc.com/news/uk-england-merseyside-34258993|Title=Woman who posed as man guilty of sexual assault}}&lt;/ref&gt; د نیولینډ د استیناف اوریدنه د اکتوبر په 2016 کې پیل شوه ځکه چې قاضي ډټن په غیرقانوني توګه پریکړه وکړه. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://theguardian.com/uk-news/2017/jul/15/gayle-newland-retrial|Title='I was pretending to be a boy for a variety of reasons': the strange case of Gayle Newland|Date=15 July 2017}}&lt;/ref&gt; مګر هغه بیا مجرم وپیژندل شو &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/jun/29/gayle-newland-found-guilty-at-retrial-of-tricking-female-friend-into-sex|Title=Gayle Newland found guilty at retrial of tricking female friend into sex|Date=29 June 2017}}&lt;/ref&gt; او د 2017 په جولای کې &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.bbc.com/news/uk-england-merseyside-40668960.amp|Title=Prosthetic penis sex attacker Gayle Newland jailed|Date=20 July 2017}}&lt;/ref&gt; په شپږ نیم کاله بند محکوم شو.
* د سپتمبر په 2019 کې، سیریل وژونکي جیسن لارنس د هغه د محکومیت څخه یوه غوښتنه وکړه، په کوم کې چې هغه یو قرباني ته وویل چې هغه د جنسي اړیکو دمخه واسکټومي درلوده، مګر وروسته یې ومنله چې دا غلط و. د جنسي تیري محکومیت په انګلستان کې د خپل ډول لومړی راپور دی. &lt;ref name=&quot;Lowbridge2019&quot;&gt;{{Cite news|URL=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-49734484|Publisher=[[BBC]]|Title=Jason Lawrance appeals against vasectomy lie rape convictions|Date=2019-09-19}}&lt;/ref&gt; د 2020 په جولای کې، د استیناف محکمې پریکړه وکړه چې د زیږون په اړه فریب د جنسي رضایت زیان نه رسوي او د لارنس د جنسي تیري محکومیت یې رد کړ. &lt;ref name=&quot;Lowbridge2020&quot;&gt;{{Cite news|URL=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-53511729|Title=Jason Lawrance appeal: Lying about fertility is not rape, say judges|Date=2020-07-23|Publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

=== متحده ایالات ===

==== میساچوسټس ====
په 2008 کې، [[ماساچوست|د میساچوسټس]] یوې میرمنې شکایت وکړ چې هغې په ناڅرګنده توګه د خپل هلک ملګري ورور سره په تیاره خونه کې جنسي اړیکه درلوده چیرې چې هغه ویده و. مګر دا معلومه شوه چې هغه نشي محاکمه کیدی ځکه چې د میساچوسټس قانون غوښتنه کوي چې جنسي تیری د زور کارول شامل دي. &lt;ref name=&quot;cbs2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/29/politics/uwire/main3894875.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102074544/http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/29/politics/uwire/main3894875.shtml|archivedate=November 2, 2012|title=Rape 'by Deception' May Become A Crime In Massachusetts|date=2008-02-29|work=CBS News|accessdate=24 April 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=If Your Neighbor Poses as Your Husband, Is it Rape? |url=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=90186100 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044104/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=90186100 |archive-date=March 6, 2019 |access-date=12 July 2016 |publisher=NPR}}&lt;/ref&gt; د دې په ځواب کې، پیټر کوتوجیان ، د میساچوسټس ایالتي مجلس استازی، د جنسي تیري قانون مسوده جوړه کړه. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=McCartney|first=Ryan|title=Could a pick-up artist be charged with 'rape by deception'?|url=http://www.nbcnews.com/id/38430181/ns/us_news-crime_and_courts/t/could-pick-up-artist-be-charged-rape-deception/|work=NBC News|date=27 July 2010}}&lt;/ref&gt; په هرصورت، دا تصویب نه شو ځکه چې قانون جوړونکو قانون خورا پراخ وموند.

==== کلیفورنیا ====
د مارچ په 30، 1984، ډینیل کیټون بورو په جنوبي سان فرانسیسکو کې یو هوټل ته بلنه ورکړه. ماریانا ډی بیلا د هوټل کارمند و چې سهار یې تلیفون ته ځواب ورکړ. بورو ډی بیلا ته وویل چې هغه &quot;ډاکټر سټیونز&quot; دی او هغه په پیننسولا روغتون کې کار کاوه. بورو (چې ځان یې &quot;ډاکټر سټیونز&quot; بولي) وویل چې هغه د خپلې وینې ازموینې پایلې اخیستې او دا چې هغه د عامه تشنابونو په کارولو سره یوه خطرناکه ، خورا ساري او احتمالي وژونکې ناروغي درلوده. بورو هغه ته وویل چې هغه د ناروغۍ د خپریدو لپاره محاکمه کیدی شي او هغه د درملنې لپاره یوازې دوه اختیارونه لري. لومړی اختیار یو ډیر دردناک جراحي پروسیجر و (کوم چې هغه په ګرافیک او خندا وړ توضیحاتو کې تشریح کړی) چې $ 9,000 لګښت به ولري او په روغتون کې شپږ اونۍ پاتې کیدو ته اړتیا ولري چې د بیمې لخوا پوښل شوي ندي. دوهم اختیار ، بورو وویل ، دا و چې د یو نامعلوم &quot;ډونر&quot; سره جنسي اړیکه ولري چې هغه به د جنسي اړیکو له لارې واکسین سره انجیکشن کړي. کارمند د جماع سره موافقه وکړه او د هغې لپاره یې 1000 ډالر ورکړل، فکر یې کاوه چې دا د هغه یوازینۍ انتخاب دی. بورو هغه ته لارښوونه وکړه چې د هوټل خونې ته ننوځي چیرې چې هغه به ورسره اړیکه ونیسي. بورو بیا د &quot;ډنر&quot; په توګه خپلې خونې ته ننوت. بورو هغې ته وویل چې آرام وکړي او بیا د ډی بیلا سره جنسي اړیکه ونیسي. بورو هیڅ فزیکي ځواک نه دی کارولی او قرباني یې په پوهیدلو سره اجازه ورکړه چې له هغې سره جنسي اړیکه ونیسي ځکه چې هغه باور لري (دروغ) چې د هغې ژوند په خطر کې دی که چیرې دا &quot;درملنه&quot; ونه کړي.

بورو لږ وروسته وروسته له هغه ونیول شو چې پولیس هوټل ته د قربانیانو د مدیر له زنګ وهلو وروسته ورسیدل. هغه د کالیفورنیا د مختلفو قوانینو له مخې د جنسي تیري، غلا او لوی غلا په محکمه کې تورن او محکوم شو. په هرصورت، د هغه د جنسي تیري محکومیت وروسته د کالیفورنیا محکمې لخوا په دې دلیل لغوه شو چې کالیفورنیا هیڅ قانون نلري چې په درغلي سره یو څوک جنسي اړیکه ونیسي. په هرصورت، د هغه د 1,000 ډالرو په غلا کولو سره د درغلۍ په واسطه د غلا کولو لپاره د هغه محکومیت نه دی رد شوی. &lt;ref&gt;Boro v. Superior Court, Court of Appeals of California, First District, 210 Cal.Rptr. 122 (1985)&lt;/ref&gt;

د کالیفورنیا مقننه قوې وروسته بیا په 1986 کې د جنسي تیري قانون تعدیل کړ چې دا پکې شامله وه چې جنسي تیري په حقیقت کې هغه وخت پیښیږي کله چې قرباني د مرتکب د فریب نمایندګۍ لخوا د عمل (جنسي اړیکې) له اصلي ځانګړتیاو څخه بې برخې وي چې جنسي عمل د مسلکي هدف لپاره و. شوي، خبر نه دي.

بورو درې کاله وروسته بیا د ورته سازش لپاره ونیول شو. دا ځل هغه د کالیفورنیا د تعدیل شوي قانون له مخې د جنسي تیري په تور محکوم شو. بورو باور درلود چې دا سکیم یې د کلونو په اوږدو کې په لسګونو میرمنو د جنسي تیري لپاره کارولې. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=BLAU|first=LAUREN|title=Police Seek More Victims in 'Cure' Fraud : Man Charged With Getting Women to Have Sex as Treatment|url=http://articles.latimes.com/1987-03-31/local/me-1458_1_orange-county-woman|accessdate=18 June 2018|work=Los Angeles Times|date=13 March 1987}}&lt;/ref&gt;

د کالیفورنیا په نورواک کې، د 2009 کال د فبروري په 20، جولیو مورالس د خپل هلک ملګري لیدلو وروسته د یوې 18 کلنې میرمنې تیاره کوټه ته ننوتل. ښځې وویل چې هغه له خوبه راویښ شوه چې یو څوک یې له هغې سره جنسي اړیکه لري او فکر یې کاوه چې دا د هغې هلک ملګری دی. کله چې د رڼا یوه څاڅکي د مورالس په مخ ولګېده او ښځې ولیدل چې هغه د هغې ملګری نه و، هغه بیرته جګړه وکړه او مورالس وتښتید. ښځې خپل ملګري ته خبر ورکړ، چې پولیسو ته یې بلنه ورکړه. جولیو مورالیس په دوو تورونو د جنسي تیري په تور محکوم شو. هغه د جنسي تیري مجرم و ځکه چې هغه جنسي اړیکه پیل کړه پداسې حال کې چې ښځه لاهم ویده وه او له همدې امله رضایت نه و. هغه د جنسي تیري په تور هم تورن شوی و ځکه چې هغه د هغې د رضایت ترلاسه کولو لپاره یو هلک ملګری جعلي کړی و. په هرصورت، د استیناف محکمې پریکړه وکړه چې ټیټې محکمې د 1872 قانون په ساتلو کې تېروتنه کړې چې د درغلۍ له لارې جنسي تیري جرم کوي. قانون وايي هغه سړی چې د ښځې د میړه هویت د هغې د رضایت د ترلاسه کولو لپاره جعل کړي، د درغلۍ له لارې د جنسي تیري مجرم دی. په دې قضیه کې ښځه واده شوې نه وه او مورالس ځان د خپل هلک ملګري په بوټانو کې اچولی و، نه د خپل میړه. د دې تخنیکي ټکي له امله، د استیناف محکمې د جنسي تیري لپاره د جولیو مورالس محکومیت رد کړ. دا کیسه ''د خلکو vs په فلم'' کې ده. ''مورالز'' په 2013 کې انځور شوی.

د کالیفورنیا د جنسي تیري په قانون کې د دې تشې د بندولو لپاره، استازی کاچو اچاجیان (R-San Luis Obispo) – په 2011 کې، هغه هڅه وکړه چې ورته بل معرفي کړي – د هاؤس بل 65 او سناتور نورین ایونز (D-Santa Rosa) د سنا بل 59 معرفي کړ. دوه بلونه په چټکۍ سره د یوې موافقې رایې پرته دواړه خونې تصویب کړل او د سپتمبر په 9، 2013 کې د والي جیري براون لخوا په قانون کې لاسلیک شول. مورالس وروسته د نوي قانون له مخې محاکمه شو او په درې کاله بند محکوم شو چې دمخه یې د میرمنې سره د خوب کولو لپاره په دولتي زندان کې تیر کړی و. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-man-gets-prison-rape-impersonation-case-20140508-story.html|Title=Man gets prison in rape impersonation case that sparked new state law|Work=Los Angeles Times|Date=May 8, 2014}}&lt;/ref&gt; هغه باید د خپل پاتې ژوند لپاره د جنسي مجرم په توګه هم ثبت کړي. [ سرچینې ته اړتیا لري ]

=== اسراییل ===
په اسرایل کې یو قانوني مثال چې جنسي تیري سره د جنسي تیري په توګه طبقه بندي کوي د سترې محکمې لخوا په 2008 کې د یو سړي په محکومیت کې رامینځته شوی. هغه به ځان د یو حکومتي چارواکي په توګه معرفي کاوه او ښځې به یې قانع کولې چې له هغه ] د [ ګټو ژمنه وکړي. &lt;ref&gt;{{Cite news|first=Jeffrey|last=Heller|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-sex-idUKTRE66L2PX20100722|title=Israel jails Arab in 'sex through fraud' case|date=22 July 2010|publisher=[[Reuters]]|accessdate=12 July 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Precedent2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/jurists-say-arab-s-rape-conviction-sets-dangerous-precedent-1.303109|title=Jurists say Arab's rape conviction sets dangerous precedent|publisher=haaretz.com|accessdate=12 July 2016|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924224117/http://www.haaretz.com/print-edition/news/jurists-say-arab-s-rape-conviction-sets-dangerous-precedent-1.303109|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; د عران بن ابراهام په نوم یو بل سړي چې ځان یې د عصبي جراحۍ ډاکټر معرفي کړی و او ورسره یې جنسي اړیکې لرلې، په خیانت محکوم شو. &lt;ref name=&quot;Precedent&quot;&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;

په 2010 کې، د جنسي تیري په تور محکومیت هغه وخت د نړیوالو پام ځانته راواړوه کله چې لومړی راپور ورکړل شو چې د صابر کاشور په نوم یو سړی، یو واده شوی عرب - اسراییلي [[مسلمان]] چې په بیت المقدس کې د دوو ماشومانو سره ژوند کوي، د لومړي محکومیت په لسو دقیقو کې ووژل شو. یوه ښځه او د تعدیل شوي تور سره سم د یهودي ، مجرد او علاقمندۍ په اړه دروغ وویل. په  &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/arab-man-who-posed-as-jew-to-seduce-woman-convicted-of-rape-1.302895|title=Arab man who posed as Jew to seduce woman convicted of rape|publisher=haaretz.com|accessdate=12 July 2016|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924215927/http://www.haaretz.com/print-edition/news/arab-man-who-posed-as-jew-to-seduce-woman-convicted-of-rape-1.302895|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; کې &lt;ref name=&quot;Grossman&quot;&gt;Lital Grossman, [http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/from-rape-to-racism-how-and-why-did-charges-change-against-arab-man-1.314319 From rape to racism: How and why did charges change against Arab man?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925001332/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/from-rape-to-racism-how-and-why-did-charges-change-against-arab-man-1.314319 |date=2015-09-25 }}, September 17, 2010&lt;/ref&gt; په حقیقت کې، د مجازاتو لپاره د لومړنۍ غوښتنې په قضیه کې د تورن سره د معاملې پایله، په کوم کې چې تور د زور له لارې جنسي تیری شوی و، د هغه ریکارډونه چې د قاضي لخوا د هویت د ساتنې لپاره مهر شوي وو. د قرباني. د هغه د محاکمې څخه انکار شوی و (د یو قاضي په وینا، جنسیت د موافقې سره سم و. &lt;ref name=&quot;Shabi&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Newman&quot; /&gt; ) مدافع وکیل، په 2010 کې د بند او کور نظربندۍ وروسته، د جنسي تیري تور په خیانت کې کم کړ. او د 18 میاشتو بند محکوم شو. هغه جزئیات چې وروسته افشا شول په ډاګه شوه چې لومړنی تور د جنسي تیري تور و، خو څارنوالانو موافقه وکړه چې د قرباني د مغشوش حساب او اندیښنو له امله چې هغه به له بلې سختې محاکمې سره مخ شوې وه، د فریب له لارې دا تور په سخته حمله کې کم کړي. دوی دا هم څرګنده کړه چې ښځه په احساساتي توګه ګډوډ وه او د جنسي تیري تاریخ یې درلود. &lt;ref name=&quot;Grossman&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Newman&quot;&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11329429 &quot;Unravelling the Israeli Arab 'rape by deception' case&quot;]. Dina Newman, September 17, 2010, BBC.&lt;/ref&gt; محکمې قرباني د درملنې لپاره رواني روغتون ته واستوله او کاشور یې په لږ تور محکوم کړ. &lt;ref name=&quot;Shabi&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/world/2010/sep/08/rape-by-deception-plea-israel &quot;Arab rape-by-deception charge 'was result of plea bargain'&quot;]. Rachel Shabi, September 8, 2010, ''[[The Guardian]]''.&lt;/ref&gt; څارنوالانو د عریضې معاملې ته موافقه وکړه چې ښځه د اوږدې مودې لپاره د تفتیش څخه وژغورل شي چې ممکن د هغې شواهد زیانمن کړي. &lt;ref name=&quot;Newman&quot; /&gt; مدافع وکيل د دې سزا سترې محکمې ته استيناف وکړ، او محکمې سزا وځنډوله او کاشور يې د کور له نظربندۍ څخه خوشې کړ. &lt;ref name=&quot;Grossman&quot; /&gt; په 2012 کې، د سترې محکمې لخوا سزا نهه میاشتو ته راټیټه شوه. &lt;ref name=&quot;Joanna&quot;&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;

== ټرانسجنډر خلک ==
په دې مسله ډیر بحثونه شتون لري چې د ټرانسجنډر خلکو سره د شریکانو سره جنسي اړیکه لري چې د دوی د انتقالي هویت څخه ناخبره دي او ایا دا د فریب لخوا د جنسي تیري وړ دی. یو دلیل دا دی چې که یو جنس پرست سړی خپل بیولوژیکي جنسیت د خپل جنسي ملګري څخه پټ کړي، څوک چې رضايت بیرته اخلي که دوی خپل اصلي هویت زده کړي، دا په انګلستان او اسراییلو هیوادونو کې د فریب لخوا د جنسي تیري تعریف پوره کوي. د فلورېنس ایشلي د یوې مقالې له مخې، د ټورنټو پوهنتون د حقوقو د پوهنځي د پوهنځي غړی، نور وايي چې &quot;د دې جنایي کولو په وړاندې دلیلونه د ټرانس خلکو د جنسیت په واقعیت تمرکز کوي: ځکه چې ټرانس نارینه نارینه دي او ټرانس میرمنې ښځې دي، دا دی. د دوی لپاره ګمراه نه کوي. ایشلي په ځانګړي ډول د ټرانس خلکو په دې پیښو کې د غولولو لپاره د ناوړه ارادې نشتوالي باندې تمرکز کوي. په هرصورت، پدې موقف کې محدودیتونه شتون لري، او دا په بشپړه توګه روښانه نده چې ایشلي څه شی دی [[خړ جنسي تېری|ګډوډ]] دا د جندر تجربې بولي، دا تشریح نه کوي. برسیره پردې، د هغه څه په اړه بحث چې یو ټرانس جنس سړی جوړوي په بشپړه توګه د جنسي تیریو په اړه خبرې اترې له مینځه وړي. ځینې ممکن په دې باور وي چې د جراحۍ څخه وروسته انتقالي جنسي تیري د جعلي جنسي تیري ادعاګانو څخه معاف دي ځکه چې دوی په بشپړه توګه جنسي ځانګړتیاوې بدل کړي چې د بیولوژیکي نارینه یا ښځینه څخه د پام وړ توپیر نلري. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ashley|first=Florence|date=2018-06-27|title=Genderfucking Non-Disclosure: Sexual Fraud, Transgender Bodies, and Messy Identities|url=https://papers.ssrn.com/abstract=3398390|location=Rochester, New York}}&lt;/ref&gt;

== نوټ ==
&lt;references group=&quot;Notes&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== سرچينې ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[وېشنيزه:سي]]
[[وېشنيزه:سيکس او قانون]]
[[وېشنيزه:جنسي تېری]]
[[وېشنيزه:جنسي ځورونه]]
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>hi8sjys2xqgw0hd9pl1buv6w5zqjuu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هستوي ساتنه او خونديتوب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73084</id>
    <revision>
      <id>364600</id>
      <parentid>308522</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T16:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16092" sha1="7sytb9nyjlttn7mo04a6fhr3skh97e6" xml:space="preserve">د اتومي انرژۍ د نړيوالې ادارې (IAEA) له خوا هستوي ساتنه په دې ډول تعريف شوې چې &quot;د مناسب فعاليت شرايطو تر لاسه کول، د پېښو مخنیوی يا د پېښو د پايلو کمول، د کوم په پايله کې چې د کارکونکو، عامو خلکو او چاپېريال ته د نا اړينو وړانګو له خطرونو څخه خونديتوب تر لاسه کېږي&quot;. IAEA هستوي امنيت په دې ډول تعريف کړی دی چې &quot;د هستوي موادو، نورو راديو اکتيف موادو يا له دوی سره اړوندو تاسيساتو اړوند د غلا، ګډوډۍ، واک نه لرونکي لاسرسي، ناقانونه لېږدول يا نورو بد نيته کارونو موندل او هغې ته رسېدګي کول&quot;.&lt;ref&gt;IAEA safety Glossary – Version 2.0 September 2006&lt;/ref&gt;

په دې کې هستوي بټۍ او نور ټول هستوي تاسيسات، د هستوي موادو لېږدول، او د طب، برېښنا، صنعت او پوځي استعمال لپاره د هستوي موادو استعمال يا زېرمه کول شامل دي.

د هستوي ځواک صنعت د ريکټورونو خونديتوب او فعاليت ته وده ورکړې ده، او د نوي او خوندي ريکټور ډيزاينونه يې وړانديز کړي دي. په هر حال، د بشپړ خونديتوب تضمين نه شي کېدای. د ستونزو په احتمالي سرچينو کې د انسان تېروتنې او بهرنۍ پېښې شاملې دي، کومې چې له تمې څخه زياتې اغېزې درلودلای شي: د جاپان په «فوکوشيما» کې د ريکټورونو جوړونکو دا اټکل نه و کړی چې له زلزلې څخه منځ ته راغلې سونامي به د بيک اپ سيستم (د شاتړ سيستم) غېر فعال کړي، د کوم په اړه چې دا فرض شوې وه چې له زلزلې وروسته به ريکټر باثباته کړي. د تروريستي بريدونو، جګړې، داخلي ګډوډۍ او سايبر بريدونو په څېر ويجاړونکې سناريوګانې هم د درک وړ دي.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;Phillip Lipscy, Kenji Kushida, and Trevor Incerti. 2013. &quot;[http://www.stanford.edu/~plipscy/LipscyKushidaIncertiEST2013.pdf The Fukushima Disaster and Japan's Nuclear Plant Vulnerability in Comparative Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029200435/http://www.stanford.edu/~plipscy/LipscyKushidaIncertiEST2013.pdf|date=2013-10-29}}.&quot; ''Environmental Science and Technology'' 47 (May), 6082–6088.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hugh Gusterson&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/columnists/hugh-gusterson/the-lessons-of-fukushima|title=The lessons of Fukushima|author=Hugh Gusterson|date=16 March 2011|website=Bulletin of the Atomic Scientists|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606023005/http://www.thebulletin.org/web-edition/columnists/hugh-gusterson/the-lessons-of-fukushima|archive-date=6 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DIAZMAURIN2011&quot;&gt;{{cite journal|last=Diaz Maurin|first=François|date=26 March 2011|title=Fukushima: Consequences of Systemic Problems in Nuclear Plant Design|journal=Economic &amp; Political Weekly|volume=46|issue=13|pages=10–12|url=https://uab.academia.edu/Fran%C3%A7oisDiazMaurin/Papers/848047/Fukushima_Consequences_of_Systemic_Problems_in_Nuclear_Plant_Design|access-date=20 December 2023|archivedate=11 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120811213917/http://uab.academia.edu/Fran%C3%A7oisDiazMaurin/Papers/848047/Fukushima_Consequences_of_Systemic_Problems_in_Nuclear_Plant_Design}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;piore&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article/planning-for-the-black-swan/|title=Nuclear energy: Planning for the Black Swan p.32|author=Adam Piore|date=June 2011|website=Scientific American|access-date=2014-05-15}}&lt;/ref&gt;

د هستوي وسلو خونديتوب او تر څنګ يې د هستوي موادو لرونکي پوځي څېړنه، عموماً د هغو ادارو له خوا سمبالېږي، کومې چې له هغو څخه مختلفې دي چې ملکي خونديتوب څخه څارنه کوي، لاملونه يې مختلف دي، چې محرميت هم پکې شامل دی. د تروريستي ډلو له خوا د هستوي بم د جوړولو د موادو تر لاسه کولو په اړه اندېښنې لا هم شته. &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17529/nuclear_terrorism_faq.html|title=Nuclear Terrorism: Frequently Asked Questions|date=September 26, 2007|publisher=[[Belfer Center for Science and International Affairs]]|access-date=December 20, 2023|archivedate=October 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161021162639/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17529/nuclear_terrorism_faq.html}}&lt;/ref&gt;

== د هستوي پروسو او خونديتوب د چارو ارزونه ==
تر 2011ز کال پورې، د هستوي خونديتوب ملاحظې په يو شمېر حالاتو کې منځ ته راځي، چې لاندې پکې شامل دي:

* د هستوي ځواک په مرکزونو او د هستوي اوبتلونو او بېړيو کې استعمالېدونکي هستوي ماتېدنې (ټوټه کېدل/سوري کېدل) ځواک.
* هستوي وسلې
* ماتېدونکي سون توکي، لکه يورانيم-235 او پلاټونيم-239 او د دې اخراج، زېرمه کول او استعمال
* راديواکتيف مواد چې د طبي، تشخيصي او څېړنزو موخو لپاره کارول کېږي، او په یو شمېر تشيالي پروژو کې د بېټريو لپاره،
* هستوي فضله مواد، د هستوي موادو د راډيواکتيف فضله موادو پاتې شوني
* د هستوي ګډېدنې (یوځای کېدل/همجوشي) ځواک، د اوږدمهاله پرمختګ لاندې يوه ټيکنالوژي
* د ژونديو موجوداتو د زوند په چاپيريال او غذايي ځنځير (ژوندي بوټي، ژوي او انسانان) کې د هستوي مواد بې پلانه داخلېدل، که دا په ساه کې واخيستل شي او يا وخوړل شي
* د يورانيمو د چمتو کولو دوام

د حرارتي هستوي وسلو او تجربوي او ګډېدنې د څېړنو په استثناء سره، د هستوي انزژۍ اړوند د خونديتابه ټول موضوعات د راديواکتيف ککړتيا له امله د تصادفي خوراک (راډيو اکيټيف موادو داخلېدل يا په ساه کې اخيستل) او بهرنيو وړانګو خوړل د بيالوژيکي استعمال د محدود کولو د اړتيا څخه منځ ته راځي.

له همدې امله هستوي خونديتوب لږ تر لږه لاندې مواردو ته پوښښ ورکوي:

* د ماتېدو وړ موادو ايستل، لېږدول، زېرمه کول، پروسس کول او ضايع کول
* د هستوي ځواک توليد کونکو خونديتوب
* د هستوي وسلو، د وسلې په توګه د استعمال وړ هستوي موادو، او نورو راديواکتيف موادو کنترول او خوندي مديريت کول
* په صنعتي، طبي او څېړنيزو برخو کې د خوندي سمبالښت، محاسبه او استعمال
* د هستوي ضايعاتو ضايع کول
* وړانګو ته د وړاندې کېدو محدوديتونه

== مسئولې ادارې ==

=== نړيوالې ===
په نړيواله کچه د اتومي انرژۍ نړيواله اداره &quot;د خوندي، محفوظو او سوله ييزو هستوي ټيکنالوژيو ته د ودې ورکولو لپاره په ټوله نړۍ کې د خپلو غړيو هېوادونو او ګڼو شریکانو سره يوځای کار کوي&quot;. يو شمېر ساينسپوهان وايي چې د 2011ز کال جاپاني هستوي پېښو روښانه کړه چې په هستوي صنعت کې د څارنې کمښت خورا زيات دی، د کوم په پايله کې چې د IAEA د اختيار له سره بيا تعريف کولو لپاره له نوي سر څخه غوښتنې وشوې، تر څو هغه په ټوله نړۍ کې د هستوي بټيو په ښه دول سره څارنه وکړای شي.&lt;ref name=&quot;csmon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2011/0317/Japan-nuclear-crisis-sparks-calls-for-IAEA-reform|title=Japan nuclear crisis sparks calls for IAEA reform|author=Stephen Kurczy|date=March 17, 2011|website=CSMonitor.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iaea.org/About/|title=About IAEA: The &quot;Atoms for Peace&quot; Agency|author=Vienna International Centre|date=March 30, 2011|website=iaea.org}}&lt;/ref&gt;

د هستوي خونديتوب په اړه د IAEA کنوانسيون د 1994ز کال د جون په اولسمه نېټه په وينا کې جوړ شو، او د 1996ز کال د اکتوبر په څلور وېشتمه نېټه نافذ کړای شو. د دې کنوانسيون موخې په ټوله نړۍ کې په لوړه کچه د هستوي خونديتوب ساتل او تر لاسه کول، په هستوي تاسيساتو کې د احتمالي راديواکتیفي (وړانيګيزو) خطرونو پر ضد د اغېزناکې دفاع جوړول او ساتل، او د راديواکتيفي پايلو لرونکو پېښو مخنيوی کول دي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IAEA Convention on Nuclear Safety |url=http://www-ns.iaea.org/downloads/ni/safety_convention/cns_2010_March.pdf |access-date=2023-12-20 |archive-date=2016-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913045102/http://www-ns.iaea.org/downloads/ni/safety_convention/cns_2010_March.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

دا کنوانسيون د 1992 څخه تر 1994ز کال پورې د پوهانو په کچه د ناستو په لړ کې د Three Mile Island او Chernobyl د پېښو په پايله کې جوړ شو، او دا د هېوادونو، او د دې هېوادونو د ملي مديريتي او هستوي خونديتوب ادارو، او د اتومي انرژۍ نړيوالې ادارې د پام وړ پايله وه، چې د اتومي انرژۍ نړيواله اداره يې د سرمنشي په توګه کار کوي.

په دې برخه کې د تړون کونکو اړخونو مسئولیتونه تر ډېره بريده د هستوي تاسيساتو لپاره د خونديتوب د اصولو پر پلې کولو ولاړ دي، کوم چې د 'د هستوي تاسيساتو خونديتوب' (د IAEA د خونديتوب لړۍ شمېره. 110. په 1993ز کال کې خپور شوی) په نوم د IAEA د خونديتوب د اصولو په سند کې موجود دي. دا مسئوليتونه قانون جوړولو او تنظيم کونکي چوکاټ، تنظيم کونکې هسته، او د دې اړوند تخنيمي خونديتوب مسئولیتونو ته پوښښ ورکوي، د بېلګې په ډول، ځای موندنه، ډيزاين کول، جوړول، فعاليت، د مناسبو مالي او بشري سرچينو شتون، د خونديتوب ارزونه او تاييد، د معيار ډاډمنتيا او بېړنی چمتوالی.

دا کنوانسيون د هستوي خونديتوب په اړه د ويانا د اعلاميې په توسط په 2014ز کال کې تعديل کړای شو. د دې په پايله کې لاندې اصول منځ ته راغلل:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaea.org/sites/default/files/cns_viennadeclaration090215.pdf|title=Vienna Declaration on Nuclear Safety}}&lt;/ref&gt;

# بايد نوي هستوي بټۍ ډيزاين، ځای يې تعين او له دې موخې سره سمې جوړې شي چې د کار کولو او فعاليت کې د پېښو مخنيوي سره سمون ولري، او که چېرې يوه پېښه منځ ته راځي، نو د هغوی راډيو نيوکلايډ (د راديواکتيف څخه منځ ته راغلي عناصر) احتمالي خپرېدل کم کړي، چې له دې سيمې څخه دباندې د اوږدمهالي ککړتيا لامل ګرځي، او له وخت مخکې د راډيواکتيف انتشار مخنيوی وشي، يا راډيواکتيف انتشار دومره زيات وي، چې د خونديتابه اوږدمهالو اقداماتو يا کارونو ته اړتيا لري. 
# بايد د شته تاسيساتو، د هغوی د فعاليت په ټوله موده کې جامع او منظم د خونديتابه ارزونې وخت په وخت او په منظم ډول تر سره شي، تر څو د خونديتابه پرمختګونه په نښه کړای شي، کوم چې د پورته موخې سره د سمون لپاره وي. بايد مناسب د عمل وړ يا د تر لاسه کېدو وړ خونديتابه پرمختګونه وخت په وخت پلې کړای شي.
# د هستوي بټۍ د فعاليت په ټوله موده کې د دې موخې د تر لاسه کولو لپاره ملي شرايط او ضوابط دا دي چې د IAEA اړوند د خونديتابه معيارونه او څنګه چې مناسب وي، د CNS د ارزونې ناستو کې په ګوته شوي نورې ښې طريقې په پام کې ونیول شي.

IAEA له ګڼو ستونزو سره مخ دی، د سويلي کلفورنيا د پوهنتون نجم الدين مشکاتي په 2011ز کال کې ليکلي دي:&lt;blockquote&gt;&quot;دا د خونديتابه معيارونو سپارښتنه کوي، خو د غړيو هېوادونو څخه د هغې د پلې کولو غوښتنه نه ده شوې؛ دا هستوي انرژۍ ته وده ورکوي، خو همدا راز هستوي استعمال څارنه هم کوي؛ دا يوازينی نړيوال سازمان دی چې د هستوي انرژۍ له صنعت څخه څارنه کوي، بيا هم د هستوي نه خپرېدو تړون (NPT) د پلې کولو د کتنې سره د دې اهميت کمېږي&quot;.&lt;ref name=&quot;csmon2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2011/0317/Japan-nuclear-crisis-sparks-calls-for-IAEA-reform|title=Japan nuclear crisis sparks calls for IAEA reform|author=Stephen Kurczy|date=March 17, 2011|website=CSMonitor.com}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== ملي ===
د هستوي انرژۍ کارونکي ډېر هېوادونه د هستوي خونديتابه د څارنې او د هغې د تنظم لپاره ډېرې متخصصې ادارې لري. په متحده ايالاتو کې د ملکي هستوي خونديتوب د هستوي مديريتي کميسيون (NRC) په مټ اداره کېږي. په هر حال، د هستوي صنعت نيوکه کونکي شکايت لري چې دا تنظيمونکې هستې خپله له دې صنعتونو سره دومره ډېر تړاو لري چې دا بې اغېزې کېږي. د بېلګې په ډول د «The Doomsday Machine» کتاب، د ملي مديريت کونکو د بېلګو يوه لړۍ وړاندې کوي، لکه چې دا &quot;د نه تنظيم کونکو، يوازې ښودونکو' (په سترګو پټولو ملنډې) په توګه ښودل کېږي، تر څو دليل ورکړای شي چې د بېلګې په ډول په جاپان کې، &quot;تنظيم کونکي او تنظيم شوي د اوږدې مودې لپاره ملګري دي، د هستوي بمونو د وېرې له امله منځ ته راتلونکو په اړه د ولس د شکونو د لېرې کولو لپاره په شریکه کار کوي&quot;.&lt;ref&gt;''The Doomsday Machine'', by Martin Cohen and Andrew Mckillop, Palgrave 2012, page 74&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Doomsday Machine 2012, page 72&quot;&gt;''The Doomsday Machine'', by Martin Cohen and Andrew Mckillop, Palgrave 2012, page 72&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>7sytb9nyjlttn7mo04a6fhr3skh97e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Культурный слой</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86865</id>
    <revision>
      <id>364607</id>
      <parentid>362531</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vladimir Solovjev</username>
        <id>10225</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vladimir Solovjev د [[د کارن خبرې اترې:Shiningr3ds]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Культурный слой]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Shiningr3ds|Shiningr3ds]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Культурный слой|Культурный слой]]&quot;</comment>
      <origin>362531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="489" sha1="j29cfy56wgvf15963fwfc9w7l1e1yyk" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Shiningr3ds}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۶ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۳۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>j29cfy56wgvf15963fwfc9w7l1e1yyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوبوچي دښته</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87383</id>
    <revision>
      <id>364604</id>
      <parentid>364478</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T20:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>364604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4924" sha1="c82r17jodqbcwh6gf6fwer6qvqa1ys2" xml:space="preserve">'''کوبوچي دښته''' يا '''کوبوچي سارا''' (په {{Lang-zh|库布齐沙漠}}، {{Lang-en|Kubuqi Desert}}) د [[چين]] په شمال لوېديځ کې د اوردوس حوزې دننه يوه دښته ده چې د داخلي منگوليا د اوردوس اداري سيمه گڼل کېږي.
دا دښته ۱۸۶۰۰ کيلومتره پراخوالی لري&lt;ref name=&quot;tm&quot;&gt;{{cite news |last=Campbell |first=Charlie |date=July 27, 2017 |title=China’s Greening of the Vast Kubuqi Desert is a Model for Land Restoration Projects Everywhere |url=https://time.com/4851013/china-greening-kubuqi-desert-land-restoration/ |access-date=30 May 2019 |work=Time |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; او د چين اوومه لويه دښته گڼل کېږي چې د چين پلازمېنې [[بیجنګ|پيکېنگ]] ته نژدې موقعيت لري.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Revitalising China's Kubuqi Desert |url=https://www.scmp.com/photos/today-photos/2161560/revitalising-chinas-kubuqi-desert |accessdate=30 May 2019 |work=South China Morning Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Korea Forest Service to Host Global Forest Meetings in June |url=http://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=32406 |accessdate=30 May 2019 |work=비즈니스코리아 - BusinessKorea |date=30 May 2019 |language=ko}}&lt;/ref&gt;
{{مالومات
|نوم=کوبوچي دښته
|انځور=Kubuqi.dunes et stupa.jpg
|د انځور اړوند=کوبوچي سارا}}
کوبوچي دښته د داخلي منگوليا يو له مشهورو سارايي سيمو څخه ده چې د اوښانو د سپرلۍ، شگو د ښويېدو له کبله مشهوره ده. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gochinaquest.com/ps/%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D9%8A-%D9%85%D9%86%DA%AB%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%BA%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%87/|title=د کبوچي صحرا|accessdate=۲۰۲۶ز می ۲۵مه|website=Go China Quest}}&lt;/ref&gt;
== چاپېريال پوهنه ==
دا سيمه  [[د چینګ کورنۍ]] د واکمنۍ تر وروستيو پورې يوه زرغونه واښه لرونکې سيمه وه، چې د څړځای په توگه کارېدله، خو په وروستيو پېړيو کې ډېرو جگړو، زيات طبيعي استخراج او بې کابو څړځاييتوب دا سيمه په يوې دښتې بدله کړه &lt;ref name=&quot;tm&quot; /&gt; او نږد ۷۴۰،۰۰۰ وگړيې د لوږې سره مخ کړل.

د ايليون سرچينو ډلې او د بېجينگ حکومت په ۱۹۸۸ز کال کې د سارايي کېدو د مخنيوي او د چاپېريال بيارغونې لپاره په کار پيل وکړ، چې تر ۲۰۱۷ز کال پورې د دښتې درېيمې برخې په زرغونولو بريالي شول.&lt;ref name=&quot;tm&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Review of the Kubuqi Ecological Restoration Project: A Desert Green Economy Pilot Initiative |url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8652 |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |date=2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=WAM |url=https://wam.ae/en/details/1395303208679 |website=wam.ae |language=en}}&lt;/ref&gt;
د برېښنا توليد لپاره لگېدلو لمريزو تختو هم د لمر د وړانگو شدت د باد سرعت راکم او سيوری يې جوړ کړ چې په دې سره خاوره تر ډېره اوبلنه پاتې شوه او د هغې په زرغونېدو کې يې مهم رول ولوباوه. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howarth |first=Tom |date=2024-12-30 |title=NASA images reveal massive building project in China's desert |url=https://www.newsweek.com/nasa-images-reveal-solar-great-wall-china-desert-climate-change-2007554 |access-date=2024-12-31 |website=Newsweek |language=en}}&lt;/ref&gt;
== اقتصادي گټې ==
دې دښته کې د گيگاواټ په پيمانه د لمريزو تختو او بادي توربينونو په مرسته برېښنا توليدوونکې فابريکې جوړېږي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=China transforms extreme frontier to energy hub |url=https://www.independent.co.uk/asia/china/china-daily/renewable-energy-carbon-neutral-desert-kubuqi-fossil-fuels-b2368350.html |website=www.independent.co.uk |date=7 July 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Former teacher tackles desertification in China's Inner Mongolia |url=https://www.japantimes.co.jp/environment/2023/07/27/inner-mongolia-sand/ |website=[[The Japan Times]] |language=en |date=27 July 2023}}&lt;/ref&gt; تمه ده چې له دې دښتې ۴۵۵ گيگاواټه لمريزه او بادي انرژي ترلاسه شي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=China’s Remote Deserts Are Hiding an Energy Revolution |url=https://www.bloomberg.com/graphics/2023-china-solar-wind-power-cop28/ |website=[[Bloomberg News]] |language=en |date=26 November 2023}}&lt;/ref&gt;
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>c82r17jodqbcwh6gf6fwer6qvqa1ys2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Shiningr3ds</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87428</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:Культурный слой" />
    <revision>
      <id>364608</id>
      <timestamp>2026-06-10T06:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vladimir Solovjev</username>
        <id>10225</id>
      </contributor>
      <comment>Vladimir Solovjev د [[د کارن خبرې اترې:Shiningr3ds]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Культурный слой]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Shiningr3ds|Shiningr3ds]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Культурный слой|Культурный слой]]&quot;</comment>
      <origin>364608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="f1nhqms5fha6msfzniocno0jvelowh3" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Культурный слой]]</text>
      <sha1>f1nhqms5fha6msfzniocno0jvelowh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Mariomassone</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87429</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:Skekzilla" />
    <revision>
      <id>364611</id>
      <timestamp>2026-06-10T08:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>18734</id>
      </contributor>
      <comment>Cabayi د [[د کارن خبرې اترې:Mariomassone]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Skekzilla]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Mariomassone|Mariomassone]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Skekzilla|Skekzilla]]&quot;</comment>
      <origin>364611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="qe5dwhsfa5q5k88acpcuk5bhoiox3rq" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Skekzilla]]</text>
      <sha1>qe5dwhsfa5q5k88acpcuk5bhoiox3rq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>