ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 8384 365225 360267 2026-07-19T01:16:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365225 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس |نوم= |انځور=دوتنه:پټه خزانه.JPG |انځواړوند= }} '''پټه خزانه''' د هوتکي پاچا اعليحضرت [[شاه حسين هوتک]] د پېر د نامتو [[ليکوال]] [[محمد هوتک]] د [[داود خان هوتک]] زوی هغه تذکره ده چې په ۱۱۴۱-۱۱۴۲ سپوږميز کلونو کي یې ليکلې ده. ليکوال په دغه کتاب کې د [[پښتو ژبه|پښتو ژبې]] د پنځوسو شاعرانو او ليکوالانو ژوندليکونه راټول کړي او د شونتیا تر بریده يې د هغوی د اثارو له بېلګو سره لوستونکیو ته ورپېژندلي دي. دغه نښير په ۱۳۲۲ لمريز کال کي پوهاند [[عبدالحی حبيبي]] موندلی او له پاړسي ژباړې سره يې چاپ کړی دی. د پټې خزانې له برکته د پښتو ادبياتو تاریخ ډیرې ورکې پاڼې او نامتو څیرې رابرسیره شوې او يو ځل بیا دا جوته شوې چې پښتو ژبه ډېر لرغوني ادبيات لري، خو د وخت ناخوالو، پېښو او جگړو ورڅخه ډېر څه خوړلي او له منځه وړي دي. د پټې خزانې تر چاپېدو او خپریدو کلونه وروسته یو شمېر د پښتو ژبې متعصبو او پرديپالو عناصرو پر دغه کتاب بې مانا او بې منطقه نیوکې وکړې او ځینو داسې هڅې هم وکړې چې څرگنده کړي، دغه کتاب گواکې درغلي او عبدالحی حبیبي پخپله لیکلی دى، خو دغو بېځايه او بې منطقه څرگندونو کوم پوهنیز بنسټ نه درلود، ځکه ادعاء یې داسي کسانو کول چي هغوی خپله هم د افغانستان او پښتنو له بشپړ تاریخ سره نابلده وه، یا داسي کسان وه چي د افغانستان په کورنۍ جګړه، اختلافاتو او پردیپالنه باندي پېژندل سوي وه. علامه حبیبي د (پټه خزانه) په موندلو سره د پښتو ادبیاتو په تاریخ کې د یوې داسې څېرې په توگه وپیژندل شو، چې د پښتو ژبې لرغونى تاریخ یې راژوندی کړ او ټولو افغانانو د علامه عبدالحي حبيبي دغه هڅه ډېره وستایله. د پټې خزانې تر چاپه پورې داسې گومان کیده چې پښتو ادب له [[پير روښان|بایزید روښان]]، [[خوشحال خان خټک|خوشال بابا]] او [[عبدالرحمان مومند|رحمن بابا]] څخه راپیلیږي، په داسې حال کې چې پټې خزانې جوته کړه چې پښتو ادب ډېر پخوانی تاريخ لري. د شلمې پیړۍ له پیله چې د پښتو ژبې او ادب د پرمختگ لپاره یو ملي غورځنگ راپیل شو او یو شمېر فاضلو استادانو ددغې ژبې د ادب د تاریخ تیاره گوټونه روڼول، دې ربړې د گاونډیو فرهنگونو د ځينو متعصبو کړیو رخښه او حسد راوپاراوه. د هغوی په اند پښتو د غرو د خلکو یوه زیږه او يوازې گړنۍ ژبه ده او که د همدغې ژبې د نړېدلي فرهنگ څلى ودان شي، نو پښتانه به مدني ژوند ته پام وکړي، په پای کې به یې ملي شعور لوړ شي او سیاسي خپلواکي به تر لاسه کړي. د دغه بهیر د مخنیوي لپاره په ایرانیانو او پاکستانيانو کې ځينې داسې څېرې راپيدا شوې چې ځان ته يې دا حق ورکړ چي د بل هېواد او ولس د فرهنگي تاریخ سپکاوی وکړي. هغه وو چې هغوی پر یو شمیر دسیسو جوړولو لاس پورې کړ چې له هغوی څخه یې يوه د پټې خزانې د جعلي ښوولو ډنډوره وه. له بده مرغه یو شمیر پښتانه لیکوال هم یا مخامخ یا په ناسيده ډول د دغو ډنډورو ښکار شول، خو د پښتو ژبې او پښتنو پرضد د متعصبو، ناروغو او پلورل شویو څېرو له ټولو دوښمنانه هلوځلو سره سره «پټه خزانه» د پښتو ژبې د ادبي تاریخ د یو ډېر ښه او نامتو نښير په توگه پاتې دی. دغه تاریخي کتاب د بې منطقه او غرضي څېرو له حسودو لیکنو سره سره بیا هم خپل ارزښت په لوړه کچه ساتلی دی.<ref> http://www.esalat.org/images/pa%20patta%20khazana%20ke.htm</ref><ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://www.patakhazana.com/ |access-date=2026-01-29 |archive-date=2025-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |url-status=dead }}</ref> == پټه خزانه چا؟ چېرته او څنگه ومونده؟ == له نامه يې څرگنده ده چې د پټې خزانې لرغوني ادبي او تاریخي کتاب په اړه پوهاند عبدالحی حبيبي په خپل قلم په کندهاري گړدود دغسې يو لیک کښلی چې وروسته یې په يو کتاب کې چې د تاریخي پلټنو د مقالو مجموعه نومېږي، په ۱ـ۴ مخونو کې چاپ کړی دی. د پوهاند لیکنه له يوې وېبپاڼې څخه، چې د هغه ښو نښېرونو ته ځانگړې شوې، دلته راکاپي شوې او کټ مټ لوستونکيو ته وړاندې کېږي. <ref>د پوهاند عبدالحی حبيبي نښېرونو ته ځانگړې شوې پاڼه http://www.alamahabibi.com/</ref> <ref> http://www.alamahabibi.com/pdfs/A_Book_Pata_Khazana_Cha_Cheri_aw_Tsanga_Peyda_Krra.pdf</ref>'' پټه خزانه چا، چيري اوڅنگه پیدا کړه؟'' [[عبدالعلي اخندزاده|علامه عبدالعلي اخندزاده]] خالوزی کاکړ ما له ۱۳۳۸ هـ ق راهیسته پېژندئ ، زه به د لسو کالو وم چي د کندهار يوه سندرغاړي ٫ [[باغی اخندزاده]]٬٬ به د عبدالعلي بدلي د ارغنداو په گڼو باغو کښي ويلې او دده ږغ به مځکه او آسمان رېږداوه . ښه مي په ياد دي ː يوه شپه ئې بدله ويله چي مطلع ئې دا وه ː {{شعر}} {{ب|شعرمخ گرزوي په بېرته ستمگر ولې له ما؟|جهان په لمر روښان ، پټوې لمر ولې له ما؟}} {{دشعرپای}} دا بدله د عبدالعلي اخندزاده د پښين د لوی عالم او فکور شاعر ده . د دغه شاعر يوې بلي بدلي ماته په ځوانۍ کښي د فلسفي تفکر اندېښنه رابخښلې وه چي ويلي ئې وه ː {{شعر}} {{ب|سحر راتلم په گلشن کي ، ژړل راباندي مرغانو|گلانو تويول په ورو سراسر د زړه غم پرما}} {{ب|کوې عبدالعلي هردم گله پرڅه له خوبانو؟|قم ظلم و ستم کش کئ پخوا لوح و قلم پرما}} {{دشعرپای}} د ۱۳۱۴ ش کال په ژمي چي زه هند ته تلم د کوټي په بازار کښي مي دغه اخندزاده د طبابت پر دکان ناست ولید دغه وخت زه د کندهار د طلوع افغان مدیر وم ، او زما اخبار به علامه عبدالعلي ته استول کېدئ . ده چي زه وپېژندلم په ډېره مینه ئې پر تندي مچ کړم او ما د دده سره لومړۍ پلا وکتل او د زړه خواله مو سره وکړه . څلور کاله وروسته چي ما د طلوع افغان په پاڼو کښي د پښتو ادب ځیني ورکي او ناپېژندلي برخي سره څېړلې او رابرسېره کولې ، له کوټي څخه د علامه عبدالعلي يو پيغام راورسېد چي ده د پښتو يو قدیمه تذکره موندلې ده ، او که د هغې د چاپولو امکان د کندهار په مطبعه کښي وي نو به ئې دی راواستوي . دا پيغام ماته چي د قدیم پښتو ادب يوې پاڼي پا يوه بیت ته هم تړي وم ، د زوی زېږی ؤ ، او ما ورته وویل چي زه پخپله کوټي ته درځم او هغه گورم . آښه ǃ د خدای کارونه وو ، چي زه ژر وره نغلم ، او په ۱۳۱۹ ش کال له کندهار کابل ته راغلم او دلته د پښتو ټولني مشر سوم ، او په رسمي کارو داسي اړ سوم چي د ۱۳۲۰ ش کال تر ژمي پوري د سر گرولو ته هم نه وم خلاص . څو چي د ۱۳۲۲ ش کال په پسرلي کشي زه کوټي ته ولاړم ، او له خپل زاړه آشنا او خواخوږي مشر عبدالعلي اخندزاده سره مي ولیدل ، او ده هغه معهود کتاب ماته راښکاره کئ . زما سترگي پر ولگېدې يوه ٬٬ پټه خزانه ٬٬ وه چي دمخه نه مانه چا هغه لیدلې وه ما ارواښاد اخندزاده ته وويل چي دا خو په رښتيا هم پټه خزانه ده که ئې ماته راکې ، زه به ئې چاپ کم او جهان ته به ښکاره سي . پراخندزاده دي خدای ورخميږي زما په خبره بیخي خوښ سو تندی ئې ورین سو شونډان ئې موسکي سول وې ويل ː ٫٫ ما خو تاته ساتلې وه ، وائې خله ، او چاپ ئې که ǃ خو گران کتاب دی حواشي او توضيحات غواړي ، باید داسي چاپ سي چي هر څوک په وپوهېدلاې سي .٬٬ تر دې وروسته دا ٫٫ پټه خزانه٬٬ رابرسېره سوه ، او ما څو واره چاپ کړه ، چي د پښتو ادب تاریخ ئې تر زرو کالو د مخي زمانې ورساوه ، او هغه خطي نسخه او د کابل د خطي نسخو په کتابخانه کښي خوندي ده . مگر اخندزاده د خپلو خاصو مصالحو لپاره زما څخه دا خواهش هم وکئ چي په چاپ کي به ئې زما نوم نه اخلې نو ځکه تر هغو چي هغه مرحوم ژوندی ؤ ، ما دده نوم نه اخيستئ ، او دا راز دده يو امانت ؤ . کله چي دده تر وفات وروسته زما څخه چا پوښتنه کړې ده نو ما دغه حقیقت نه دی پټ کړی ، او د ارواښاد عبدالعلي اخندزاده په ياد اوس هم دا څو کرښي کاږم ، او دا منم چي که مرحوم دغه کتاب په کوټه او پښين کښي نه وای پيدا کړی ، نو به اوس د پښتو ژبي او ادب د دغی تاریخي خزانې څخه لاس توری وای . زه نه پوهېږم چي د مرحوم علامه د خپل نوم د نه ښکاره کولو علت څه ؤ ؟ مگر چي دی ژوندی ؤ ، زه دده د غوښت په پوراينه اخلاقآ مکلف وم . اوس چي دی تر دنيا تېر دی زه دده حق منم او اروا ئې ښاد غواړم . <ref> تاریخي پلټني د مقالو مجموعه ، ۱ـ۴ مخونه (پوهاند عبدالحی حبيبي ) </ref> == د پټې خزانې ځېلي جوړښت == د پټې خزانې د جوړښت په هکله د افغانستان يو بل نوموتی شاعر ، لیکوال ، څېړونکی او سياستپوه ښاغلی عبدالغفور لېوال دا گڼي چې د پټې خزانې جوړښت په رنگارنگو ادبي ځېلونو (سبکونو) ولاړ دی چې د خپل وخت يانې ۱۱۴۰م لمریز کې د ډېرو تکړه لیکوالو د پېژندلو او مختلفو ځېلونو باندې ولاړو هنري ادبي نښېرونو يوه بېلگه ده چې د سیمې د دود سره سم د افغانانو پښتنو د تمدن په هکله ډېر څه په ځان کې لري او ډېره وړه لیکني بېلگه ده خو درنده بېلگه ده . د ښاغلي بشپړه شینلې څېړنه دلته لوستلای شئ ː ===== په پټه خزانه کې د سبکونو تاریخي رنگارنگي ===== <ref>http://www.esalat.org/images/pa%20patta%20khazana%20ke.htmد{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} لیکوال عبدالغفور لیېوال شننه په اصالت وېبپاڼه کې</ref>دغه کتاب که له علمي پلوه وڅیړل شي گڼ شمیر داسې نه انکار کیدونکي اسناد پخپله د کتاب په متن کې شته چې ددغه کتاب پر اصالت گواهي ورکوي، له دې دلایلو څخه یو هم په پټه خزانه کې د راغلیو شعرونو د سبکونو هراړخیزه رنگارنگي ده چې هیڅ کله هم زموږ د پیړۍ د یوه یا حتی څو تنو محققینو پر لاس نه شي ایجادیدلای او که څوک ډیر لږ هم د هنري ارزښتونو پر رموزو پوه وي پر دې پوهیدلای شي چې د داسې متفاوتو هنري ارزښتونو رامنځ ته کول د تاریخ په بیلابیلو پړاوونوکې د بیلابیلو شرایطو او تاریخي موقعیتونو په نظر کې نیولو سره د منحصر به فرد سبک لرونکو شاعرانو کار دی، نه د یوه یا څو تنو محققینو. له دغې مقدمې وروسته د پټې خزانې سبکي ویش له درییو اړخونو څخه ترسره کیدای شي؛ له تاریخي پلوه د پټې خزانې د سبکونو توپیر، له موضوعي پلوه د سبکونو پیژندنه او د هغو شکلي بدلون. په لاندې کرښو کې به د هرې موضوع لپاره بیل بحث وکړو. ۱۱ په پټه خزانه کې د سبکونو تاریخي رنگارنگي: اساساً پټه خزانه له (۱۰۰) هجری ق. کال څخه تر (۱۱۰۰) هجری ق. پورې د پښتني فرهنگ بیلابیلې تاریخي دورې په ځان کې رانغاړي له همدې پلوه ټول هغه متون چې په پټه خزانه کې ثبت شوي د خپل وخت له پلوه د بیلابیلو منځپانگو لرونکي دي. عجیبه داده چې د پټې خزانې فاضل مؤلف ([[محمد هوتک]]) هم په دې تفاوتونو پوهیدلی او پټه خزانه یې په درې برخو (پخوانیو شاعرانو، د مؤلف معاصرو شاعرانو او ښځینه شاعرانو) باندې ویشلې ده. تر ټولو زوړ شعر د امیرکروړ هغه تاریخي ویاړنه ده چې له تاریخي پلوه د خورا ارزښت خاونده ده چې د ویلو تاریخ یې (۱۳۹) هجری ق. ته ورگرځي: {{شعر}} {{ب|زه یم زمری، پر دې نړۍ له ما اتل نسته |په هند و سند و پر تخار و پر کابل نسته}} {{ب|بل په زابل نسته له ما اتل نسته |له ما اتل نسته بل په کابل نسته}} {{دشعرپای}} دغه ویاړنه هم د لغاتو له نظره لرغونې ده او هم د شکل له نظره ځکه تر ډیره حده په هغه وخت کې د پښتو معمول وزن او جوړښت لري چې ددغه میړني ولس زیږیدنه ده او له هیڅ پردي قالب څخه تقلید شوې نه ده. له تاریخي پلوه د پټې خزانې د متونو بل اهمیت دا دی چې د یوشمیر قدماوو په متونو کې گڼ تاریخي ارزښتونه، پیښې او حوادث ثبت شوي چې بل ځای نه شي موندل کیدای مثلاً د بابا هوتک په سندره کې: {{شعر}} {{ب|پر سور غر بل راته نن اور دی وگړیه جوړ راته پیغور دی |پر کلي کور باندې مغل راغی هم په غزني هم په کابل راغی}} {{دشعرپای}} چې په هغه وخت کې له مغلو سره د پښتنو د جگړو یو انځور ارائیه کوي او په کې د هغه وخت تاریخي پیښې ثبت شوي دي. د سبکونو له مخې څرنگه چې هر شاعر او ویېونکی د بیل ټیپ او شخصیت خاوند دی شعرونه یې هم په بیلابیلو سبکونو ویشل کیږي. امیرکروړ اساساً یو امیر او جنگیالی دی، پهلوان دی او له تورې او ننگ سره سر و کار لري ځکه یې شعر ویاړنه ده حماسي رنگ لري او په هغه کې پر خپله پهلواني نازیدلی دی، چې خپل سیال په کابل او زابل نه ویني، بابا هوتک د یو قومي ملي مشر، مدبر شخصیت او بانفوذه وگړي په حیثیت د ویاړنې او حماسې ترڅنگ د دښمنو (مغلو) وحشیانه اعمال غندي او د خپلو زلمیو جنگیالیو ویاړونه او شهامت ستایي او هغوی جگړې ته هڅوي: {{شعر}} {{ب|غښتلو ننگ کړﺉ دا مو وار دی مغل راغلی په تلوار دی |په پښتونخوا کې یې ناتار دی پر کلي کور باندې مغل راغی}} {{دشعرپای}} ترآخره د ملکیار بابا هغه سندره چې ترنک سیند ته یې ویلې همداسې یوه تاریخي ارزښمنه هستي ده چې هم د شکل له مخې او هم د هغه وخت د ټولنیزو ځانگړنو ښه سند یې گڼلای شو. ددې په مقابل کې بیا هغه مهال چې تصوف او عرفان په پښتو کې ډیر دود شو او پیري مریدي په کې معموله شوه صوفي شاعران وځلیدل او د عرفان ډیرې جلوې یې په پښتو ادبیاتو کې خوندي کړې. په دې دوره کې له شیخ متي او شیخ رضی لودي څخه رانیولې آن تر رحمن بابا پورې گڼ شمیر نور شاعران راځي چې د دغې تاریخي دورې ځانگړنې په کې خوندي دي. په دې لحاظ د تاریخي دورو رنگارنگي یو له هغو معیارونو څخه دی چې په پټه خزانه کې د بیلابیلو شاعرانو سبکونه پرې بیلولای او ویشلی شو. ۲ له موضوعي پلوه د پټې خزانې د متونو تفاوت: د پټې خزانې خوندي کړي شعرونه د موضوع له نظره خورا بډای او رنگارنگ دي، ویاړنې، عشقي موضوعات، ویرنې، حماسي شعرونه، د طبیعت د ښکلاوو ستاینې، فلسفي مسایل، عرفان او تصوف، د تاریخي پیښو ثبت او نور موضوعات په کې ارائیه شوي دي. مثلاً د ریدي خان مهمند د محمودنامې هغه برخه چې په پټه خزانه کې راغلې د افغانستان د ویاړلي تاریخ یوه مهمه برخه رانغاړي او د موضوع له نظره ډیره ارزښتمنه ده، یا هم د شیخ اسعد سوري بولله (قصیده) چې ښایي په شرق کې تر ټولو ممتازه او عالي ویرنه یې وبللی شو: {{شعر}} {{ب|د فلک له چارو څه وکړم کوکار زمو لوی هرگل چې خاندي په بهار |هر غټول چې په بید یا غوړیده وکا ریژ وي یې پاڼې کاندي نار په نار}} {{دشعرپای}} ترآخره او په همدې توگه د ښکارندوی غوري هغه شهکار قصیده چې د پسرلي ښکلاوې یې په پوره مهارت ستایلي دي: {{شعر}} {{ب|د پسرلي ښکلوونکي بیا کړه سنگارونه بیا یې ولونل په غرونو کې لالونه |مځکه شنه، لاښونه شنې، لمنې شنې سوې طیلسان زمردی واغوسته غرونه}} {{دشعرپای}} ترآخره د ښکارندوی ددغې قصیدې لویه برخه د نچرلیزم (طبیعت پالنې) یو نړیوال شهکار دی. او د موضوع له نظره بیا د شیخ بستان بړیڅ بدله بیخي متفاوته ده: {{شعر}} {{ب|اوښکې مې څاڅي پر گریوان یو وار نظر که پر ما |راسه گذر که پر ما}} {{ب|د مینې اور دې زما زړگی وریت په انگار کینا|ښې تار و نار کینا ...}} {{دشعرپای}} ترآخره دا بیا د عشق سوز او گداز په هغه ژبه شرح کوي چې د یوه ښه لیریک شعر خصوصیت دی. په پټه خزانه کې د موضوع رنگارنگي دومره پراخه ده چې آن له پند و عبرت څخه ډکې کیسې یا منظومه گۍ هم په کې شته او یوه ښه نمونه یې د حافظ عبداللطیف اڅکزي د سوی او اوښ کیسه ده: غوږ ونیسئ یارانو دا د اوښ او سوی قصه سوه خورا ډیره خوږه سوه ترآخره د موضوع له پلوه د هر شاعر سبک دومره متفاوت دی چې سړي ته د پښتو لرغونو ادبیاتو د بډاینې او پراخوالي په اړه حیرانتیا پیښوي چې څنگه زموږ نیکونو د هرې ټولنیږې پیښې، پدیدې او ارزښت لپاره ادبي ایجاد او هستونې کړي دي او په دې اړه یو لوی گنج (پټه خزانه) د ثبوت ښه شاهد دی. ۳ له شکلي پلوه د پټې خزانې د سبکونو رنگارنگي: پټه خزانه د پښتو شاعرۍ د بیلابیلو فورمونو یوه لویه گنجینه ده. د معمولو قالبونو لکه غزل، قصیده، مثنوي، رباعی، ترکیب بند، ترجیع بند، قطعه، او نورو پرته د هغه مهال پښتو معمولو قالبونو موجودیت هم خورا په زړه پورې دی، په دې کې بدله، ناره، سندره او نور محلي قالبونه دومره خواږه دي چې له عربو څخه راغلي یوشمیر ادبي قالبونه ورسره سیالي نه شي کولای او له دې څخه دا څرگندیږي چې هغه مهال د پښتو ځانگړي فورمونه ښه په کلکه پالل کیدل او په ولس کې ډیر منلي او په زړه پورې وو. زه غواړم دلته پر همدې موضوع یو څه تم شم؛ غزل، قصیده، مثنوي او نور قالبونه له خپل عربي سټایل سره ډیر وروسته پښتو ادب ته راغلل او تر دې پخوا پښتنو خپل بومي شعري فورمونه لرل د ادب د تاریخپوهانو له نظره د لنډیو تاریخ نه دی معلوم او زرگونو کاله پخوا ته رسیږي همداراز بدلې چې په طبیعي توگه د پښتو ادب یو ممتاز فورم دی، دغه فورم نه یوازې په ولسي او فولکلوریکه بڼه په خلکو کې، بلکه له نیکه مرغه په پټه خزانه کې هم خوندي پاتې شوی دی. بدلې یو له بلې سره له وزني پلوه یو څه تفاوتونه لري خو د هندسي جوړښت له مخې گډ قالب لري، لومړۍ مسرې یې اوږدې او دوهمې یې لنډې وي. دوه دوه بیتونه سره همقافیه وي او په ځینو بدلو کې اوله مسره تر دوو بیتونو وروسته تکراریږي. بدله عالي موسیقیت لري او ښکاري چې زموږ لرغونیو شاعرانو به په ترنم ویلې، ځکه خو یوشمیر دغه بدلې اوس هم په اسانۍ او خوږلنۍ سره د موسیقي په پردو کې راتلای شي. بدله د پښتنو له اجتماعي فطرت سره په طبیعي توگه مطابق فورم دی او که څوک وغواړي کره کتنه وکړي نو نظر غزل ته له موضوعي پلوه ډیرې پوره او بشپړې دي ځکه په بدلو کې وزني او قالبي محدودیتونه هیڅکله د یوه شاعرانه تصویر د ناقصې ارائیې، باعث نه گرځي. په پټه خزانه کې د شیخ بستان بړیڅ، د سیدال خان ناصر او نورو گڼو شاعرانو خوږې بدلې د یادولو وړ دي او د موسیقیت لپاره یې د بهادر خان دغه خوږه بدله د یادولو وړ ده چې زموږ د زمانې ښه سندرغاړي احمدولي ډیره خوږه سندره ورڅخه جوړه کړې: بیلتون دې زور دی تر لېمو مې سهار نم څاڅي لکه شبنم څاڅي دا سره یاقوت مې په لمن کې ستا په غم څاڅي په غم الم څاڅي <ref> http://kitabtoon.com/kitabona/tarikh/227-pata-khazanaبیلتون دې زور دی تر لېمو مې سهار نم څاڅي لکه شبنم څاڅي دا سره یاقوت مې په لمن کې ستا په غم څاڅي په غم الم څاڅي </ref> ==اخځونه== <ref>د کتاب اصلي نسخې ترلاسه کولو ځائ https://ketabona.com/books/%d9%be%d9%bc%d9%87-%d8%ae%d8%b2%d8%a7%d9%86%d9%87-%d8%a7%d8%b5%d9%84%d9%8a-%d9%86%d8%b3%d8%ae%d9%87/</ref> [[وېشنيزه:د پښتو ادبياتو تاريخ]] [[وېشنيزه:پښتو ژبه]] l10n1xbr7xmqkcfr18z12e577im4htt 0 9916 365214 326152 2026-07-18T23:40:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365214 wikitext text/x-wiki '''روزنپوهنه''' ''([[انگرېزي ژبه|انگريزي]]: Pedagogy)'' پیداګوژي (د ښوونې او روزنې علم) چې په ډېر عام ډول د تدريس د ليد په توګه هم پېژندل کېږي، د زده کړې تيوري او عملي کول دي او دا چې دا چاره د زده کوونکو په ټولنيزه، سياسي او رواني وده کوم ډول اغېز کوي، يا يې کوم ډول اغېز کړی. پیداګوژي چې د علمي نظم په توګه وبلل شي، دا مطالعه کوي چې علم او هنر په تعلیمي ليد کې څه ډول روښانه شوي دي او هغه تعاملات تر غور لاندې نيسي، کوم چې د زده کړې پر مهال منځ ته راځي. د پیداګوژي تيوري او عمل دواړه سره ډېر توپير لري، ځکه چې دوی  د جلا جلا ټولنيزو، سياسي او کلتوري ليدونو عکاسي کوي.<ref>Li, G., 2012. Culturally contested Pedagogy: Battles of literacy and schooling between mainstream teachers and Asian immigrant parents. Suny Press.</ref> عموما پیداګوژي په دې ډول تشریح شوې چې دا د تدريس عمل دی. د ښوونې او روزنې هغه عمل (د پيداکوژۍ چاره) چې ښوونکو خپله کړې وي، د دوی کارونو، پرېکړو او نورو ښوونيزو تګلارو ته، په دې ډول بڼه ورکوي چې د زده کړې تيوريانې، د زده کوونکو او د هغوی اړتياوو پېژندل او په انفرادي ډول د زده کوونکو د شاليدونه او د هغوی د علاقې وړ موارد تر غور لاندې نيسي. موخه يې د ليبرال زده کړې (د انساني وړتيا عمومي وده)  له پر مخ وړلو څخه نيولې بيا تر مسلکي زده کړې (د ځانګړو مهارتونو وړاندې کول او تر لاسه کول) پورې محدوديدای شي. دوديزې لوېديځې پیداکوژۍ ښوونکي ته د علم د لرونکي او زده کوونکي ته د علم د تر لاسه کونکي په سترګه ګوري (د پالو فرير له خوا د «بانکدارۍ طريقو» په توګه تشریح شوي)، خو  پيداکوژۍ تيوريانې په تېزۍ سره زده کوونکی د استازي (عامل) او ښوونکی د اسانچاري (اسانتيا منځ ته راوړني) په توګه پېژني.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/pedagogy|title=Definition of PEDAGOGY|website=Merriam-webster.com|language=en|access-date=9 January 2019}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|url=http://www.education.vic.gov.au/Documents/school/teachers/support/learnteachbgpaper.pdf|title=Blueprint for government schools. Flagship strategy 1: Student Learning. The Principles of Learning and Teaching P-12 Background Paper|publisher=Department of Education and Training Victoria|access-date=12 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215012650/http://www.education.vic.gov.au/Documents/school/teachers/support/learnteachbgpaper.pdf|archive-date=15 February 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite journal|last=Shulman|first=Lee|date=1987|title=Knowledge and Teaching: Foundations of the New Reform|url=https://people.ucsc.edu/~ktellez/shulman.pdf|journal=Harvard Educational Review|volume=15|issue=2|pages=4–14|access-date=12 June 2017|archive-date=12 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612015925/https://people.ucsc.edu/~ktellez/shulman.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Freire, P., 2018. Pedagogy of the oppressed. Bloomsbury Publishing USA.</ref> تدريسي تګلارې د زده کوونکي د شاليد د پوهې او تجربې، موقعيت او چاپېريال او تر څنګ يې د زده کړې د هغو موخو په مرسته پر مخ وړل کېږي چې د زده کوونکي او ښونکي له خوا ټاکل شوي وي. سقراطي طريقه يې يوه بېلګه کېدای شي.<ref>Petrie et al. (2009). [http://eprints.ioe.ac.uk/58/1/may_18_09_Ped_BRIEFING__PAPER_JB_PP_.pdf Pedagogy – a holistic, personal approach to work with children and young people, across services. p. 4.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315160810/http://eprints.ioe.ac.uk/58/1/may_18_09_Ped_BRIEFING__PAPER_JB_PP_.pdf |date=2022-03-15 }}</ref> == د ټکي لغوي رېښې او تلفظ == پيداګوژي (pedagogy) ټکی د يوناني ژبې له (paidagōgia) ټکي څخه اخستل شوی، دا ټکی بيا له (paidagōgos) څخه مشتق شوی، په يوناني کې خپله د دوه ټکو څخه جوړ يا مرکب نوم دی چې يوه برخه يې (ágō) ده او معنا يې ده «زه لولم» او دويمه برخه يې (país ده، چې په اضافي حالت کې يې بڼه په paidos ډول اوړي) او معنا يې ده «هلک، ماشوم»: په همدې بنسټ يې معنا په دې ډول کېږي چې «د ماشومانو د رهبرۍ لپاره هلکانو ته حاضري ورکول». جلا جلا تلفظونه لري لکه پيداګاډژي، پيداګوډژي يا پيداګاژي. د « pedagogue» ټکی چې د دې اړوند دی له دې سره د ښوونځي  تکبر په معنا منفي اړيکه لري، کوم چې لږ تر لږه له ۱۶۵۰ز لسيزې راهيسې شته، له دې سره يوه اړونده څرګندونه د تعلیمي تيوري وړاندې کونکي (تعلیمي انديال) ده.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pedagogy#etymonline_v_30327 "pedagogy"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref><ref name="CollinsED2">{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/pedagogy|title=Pedagogy definition and meaning &#124; Collins English Dictionary|website=Collinsdictionary.com|access-date=16 April 2021}}</ref><ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=pedagogue "pedagogue"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref><ref name="CambridgeED2">{{cite web|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/pedagogy?q=pedagogy|title=pedagogy noun – definition in British English Dictionary & Thesaurus – Cambridge Dictionary Online|publisher=Dictionary.cambridge.org|date=10 October 2012|access-date=29 October 2012}}</ref> == تاريخ == === لوېديځ === په لوېديځه نړۍ کې، پيداګوژي د فلسفي خبرو اترو له يوناني روايت سره تړلې ده، په ځانګړي ډول د څېړنې په اړه د سقراط له طريقې سره. د دې د ودې يو زيات عام روايت دا دی چې د بشريت په اړوند د يو فعال مفهوم څخه يې سر راپورته کړی، کوم چې له وژونکي مفهوم څخه جلا دی او دا چې تاريخ او د انسان تقدير د انساني کارونو پايله ده. دا اند په لرغوني يونان کې راوټوکېده او د رنسانس، د سمون او د روښانفکرۍ په پړاونو کې يې لا زياته وده وکړه.<ref>{{Cite book|last=Crappell|first=Courtney|title=Teaching Piano Pedagogy: A Guidebook for Training Effective Teachers|publisher=Oxford University Press|year=2019|isbn=978-0-19-067052-8|location=New York|pages=160|language=en}}</ref><ref name=":52">{{Cite book|last1=Coussée|first1=Filip|title=The History of Youth Work in Europe: Relevance for Youth Policy Today|last2=Verschelden|first2=Griet|last3=Williamson|first3=Howard|publisher=Council of Europe|year=2009|isbn=978-92-871-7244-0|location=Strasbourg Cedex|pages=96}}</ref> ==== سقراط ==== سقراط (له زېږد مخکې ۴۷۰-۳۹۹) له زده کوونکي يا له سيال سره د مصروفيدو پر مهال سقراطي طريقه وکاروله. دا طريقه پوهه نه ورکوي، بلکې د زده کوونکي د بيان پايلې د ناسمو يا سمو په ګڼلو سره هڅه کوي چې د زده کوونکي منطق پياوړی کړي. د زده کړې په دې چاپېريال کې ښوونکی د زده کوونکو د خپل ځان لپاره د فکر کولو اړتيا مني، تر څو د ستونزو او مسائلو په اړه د هغوی د فکر کولو وړتياوې اسانه کړي. دا په لومړي ځل د اپلاتون له خوا په سقراطي مکالمو کې تشریح شوي وو. <ref>{{Cite book|last=Chesters|first=Sarah Davey|title=The Socratic Classroom|publisher=Springer Science & Business Media|year=2012|isbn=978-94-6091-855-1|location=Cham, Switzerland|pages=35}}</ref> ==== اپلاتون ==== اپلاتون (له زېږد مخکې ۴۲۸/۴۲۷ يا ۴۲۴/۴۲۳ – ۳۴۸/۳۴۷) په ريبليک (۳۷۵مخزېږديز) کې يو تعلیمي نظام تشریح کړی دی، په کوم کې چې فردي او کورني حقوق د دولت لپاره قرباني کېږي. هغه د درې فرقو ښودنه کوي: يوه يې د سوداګرۍ زده کولو لپاره، يوه يې د ادب او ښکلا خوښونې (جمالياتي خيالات) د زده کولو لپاره او درېيمه يې بايد په ادربياتو، جمالياتو، علمي او فلسفي نظرياتو کې د روزنې لپاره ده. اپلاتون زده کړې (تعليم) ته د روح د بشپړتيا په نظر کتلي دي او په دې باور دی چې د روح په بشپړېدو سره بدن ګټه تر لاسه کوي. اپلاتون د باثباته ټولنې لپاره تعليم د ټولو لپاره اړین بللی دی.<ref name=":32">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cdrkAAAAMAAJ&q=The+History+of+Pedagogy+compayre|title=The History of Pedagogy|last=Compayré|first=Gabriel|date=1892|publisher=D.C. Heath & Company|language=en}}</ref> ==== ارستو ==== ارستو (۳۸۴-۳۲۲ مخزېږديز) د زده کړې په اړه يوه رساله لیکلې وه چې وروسته ضايع شوه. خو هغه په وروستنیو اثارو کې د اپلاتون اند پرېښود او د دولت له خوا د ټولو اتباعو لپاره د لازمي زده کړې ملاتړ يې وکړ. هغه مهال د يونان په ښاري ايالتونو کې د اوسېدونکو خلکو یوه کوچنۍ ډله اتباع بلل کېدل او په دې ډول ارستو په يونان کې زده کړه تر همدې لږکيو پورې محدوده کړه. ارستو د دې پلوی دی چې بدني زده کړه بايد له فکري زده کړې مخکې وي. <ref name=":32" /> ==== کوانټيليان ==== «مارکوس فابيوس کوانټيليانيوس» (۳۵-۱۰۰ مخزېږديز) په « Institutio Oratoria» (۹۵ز) کې د ښوونې روزنې علم خپور کړ. هغه زده کړه د يو تدریجي عمل په توګه تشرېح کوي او په ښونکي ځانګړي مسئوليتونه ږدي. هغه د فصاحت، ګرامري (ژبني لارښود)، علمي او فلسفي زده کړې پلوی کوي.<ref name=":32" /> ==== ټرټولين ==== «کوانټيوس سيپټيميوس فلورينس ټرټوليانوس» (۱۵۵-۲۴۰ز) يو مسيحي پوهاند و، چا چې ټولې غېر مسيحي زده کړې رد کړې او ټينګار يې کاوه چې دا «د لرغونو فيلسوفانو د ناسم او متکبر حکمت پر لور لاره ده». <ref name=":32" /> ==== جيروم ==== «سينټ جيروم» (۳۴۷-۴۲۰ز) يا «سينټ هيرونومس»، يو مسيحي پوهاند (عالم) و، چا چې د خپل ژوند په اوږدو کې د انجونو د تعلیم او تربيې په اړه په ګڼو ليکنو کې تفصيلات بيان کړي دي. هغه د بدن په روزنه باور نه درلود، په همدې بنسټ يې د جسم په خپل واک کې نيولو لپاره د روژې او ترټنې پلوی کاوه. هغه يواځې بايبل د لوستلو د موادو په توګه، له محدودو ښودنو سره او د موسيقۍ د وسايلو په وړاندې د احتياط سپارښتنه کوي. هغه له ټولنې سره د انجونو د تعامل او «د خپلو ملګرو په منځ له يو سره د مينې» ساتلو د اجازې ورکولو خلاف دی. هغه په يادو د يادولو پر ځای د فيل د غاښ په ټوټه د الفبا حروفو د ښودلو سپارښتنه کوی، تر څو په دې ډول انجونې په لوبو کولو سره زده کړه وکړي. نوموړی د مثبتې مرستې ملاتړی دی او د انجونو په اړه وايي «که چېرې هغه (انجلۍ) په زده کړه کې له ستونزو سره مخ کېږي، نو هغه مه رټۍ. بلکې بر عکس، د ستاينې په مټ هغه وهڅوي...»<ref name=":32" /> ==== جين ګرسن ==== «جين چارلير ډي ګرسن» (۱۳ ديسمبر ۱۳۶۳ – ۱۲ جولای ۱۳۲۹)، څوک چې د پاريس د پوهنتون مدير اعلی و په « De parvulis ad Christum trahendis » (کوچني ماشومان د وېرې په پرتله د مينې له لارې ښه اداره کېدای شي) کې لیکل کړي او د خپلو مسيحي اسلافو په پرتله يې د ډېرې زياتې نرمې تګلارې ملاتړ کړی دی. نوموړی همدا راز وايي «له هر څه پورته، ښوونکی پرېږدئ داسې هڅه وکړي لکه د خپل زده کوونکي لپاره چې پلار وي». هغه د «فينولون» (يو فرانسوي الاهيات پوه، لیکوال او شاعر و) د مخينې په توګه بلل شوی دی.<ref name=":32" /> ==== جان اموس کميونيس ==== «جان اموس کميونيس» (۲۸ مارچ ۱۵۹۲ – ۱۵ نومبر ۱۶۷۰) د نوي تعليم پلار بلل کېږي. ==== جان پیسټالوژي ==== «جان هينريک پيسټالوزي» (۱۲ جنوري ۱۷۴۶ – ۱۷ فبروري ۱۸۲۷)، څوک چې د سويټزيرلینډ په الماني او فرانسوي ژبو سيمو کې د ګڼو تعليمي ادارو بنسټګر دی، د خپلو نويو تعليمي انقلابي اصولو د تشریح په اړه یې ګڼ اثار ليکلي دي. د هغه شعار دا و چې «په سر، لاس او زړه ده کړه». <ref>{{Cite book|last1=Barnard|first1=Henry|last2=Pestalozzi|first2=Johann|title=Pestalozzi and Pestalozzianism: Life, Educational Principles, and Methods of Johann Heinrich Pestalozzi|publisher=FC Brownell|year=1859}}.</ref> ==== جان هربرټ ==== د «جان فريډريک هربرټ» (۴ مۍ ۱۷۷۶ – ۱۴ اګست ۱۸۴۱) تعليمي فلسفه او پيداکوژۍ د ذاتي پرمختګ او د هغې په پايله کې ټولنې ته د رسېدونکو ګټو تر منځ اړيکه روښانه کړې ده. په نورو ټکو، «هربرټ» وړانديز کړی چې کله انسان خپل ځان د توليدي ښاري په توګه ثابت کړي، نو هغه بشپړ شي. له «هربرټيرينيزم» څخه موخه هغه خوځښت دی، کوم چې د «هربرټ» د تويرۍ (اند/نظريې) پر بنسټ ولاړ دی. د ښوونې عمل ته په کتنې سره، «هربرټ» د پنځه پړاونو او مهمو برخو وړاندې کړی دی. په ځانګړي ډول، په دې پنځو پړاونو کې دا شامل دي: چمتوالی، وړاندې کول، يو ځای کېدل، عمومي کول او عملي کول. «هربرټ» وړانديز کړی چې پیداګوژي د يو ښوونکي په توګه له اټکلونو او په ذهن کې په خپله خوښه د وروستۍ موخې سره يو ځای د وړتياوو له خاصو ټولګو سره اړیکه لري.<ref>{{Cite web|title=Johann Friedrich Herbart {{!}} biography – German educator|url=http://www.britannica.com/biography/Johann-Friedrich-Herbart|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2 November 2015}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Educational Theory as Topological Rhetoric: The Concepts of Pedagogy of Johann Friedrich Herbart and Friedrich Schleiermacher|journal=Studies in Philosophy and Education|date=12 February 2012|issn=0039-3746|pages=265–273|volume=31|issue=3|doi=10.1007/s11217-012-9287-6|first=Karsten|last=Kenklies|s2cid=144605837}}</ref><ref>{{Cite web|title=Herbartianism {{!}} education|url=http://www.britannica.com/topic/Herbartianism|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2 November 2015}}</ref> == سرچينې == <references /> [[وېشنيزه:د زده کړو ارواپوهنه]] [[وېشنيزه:پوهنه| ]] m185vd9kfr263t8ncgra5h7annrphb2 10 22044 365252 292644 2026-07-19T08:25:26Z شاه زمان پټان 26102 365252 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = د پاکستان ستر ښارونه | title = د پاکستان ستر ښارونه | titlestyle = background:#B7EC90; | groupstyle = background:#B7EC90; | listclass = hlist | group1 = پلازمېنه | list1 = * '''[[اسلام آباد]]''' | group2 = [[سند]] | list2 = * [[بدين]] * [[حيدرآباد (پاکستان)|حيدر آباد]] * [[جيکب آباد]] * '''[[کراچۍ]]''' * [[خيرپور]] * [[لاړکانه]] * [[نوابشاه]] * [[سکھر]] * [[ټھټه]] * [[موهنجو دارو]] * [[ميرپور خاص]] | group3 = [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | list3 = * [[اټک]] * [[بهاولپور]] * [[ بوري والا]] * [[چکوال]] * [[چنيوټ]] * [[فيصل آباد]] * [[جړانواله]] * [[گوجرانواله]] * [[گجرات]] * [[جھنگ]] * [[جهلم]] * [[قصور]] * [[کھاريا]] * '''[[لاهور]]''' * [[ميانوالي]] * [[ملتان]] * [[مري]] * [[رحيم يار خان]] * [[راولپنډي]] * [[صادق آباد]] * [[ساهيوال]] * [[سرگودھا]] * [[شيخوپوره]] * [[سيالکوټ]] * [[ټېکسلا]] | group4 = [[خيبر پښتونخوا]] | list4 = * [[ايبټ آباد]] * [[چترال]] * [[هري پور]] * [[کوهاټ]] * [[کوهستان]] * '''[[پېښور]]''' * [[مانسهره]] * [[مردان]] * [[نوشهره]] * [[سوات]] * [[جمرود]] * [[تور غر]] * [[دير]] * [[ملکنډ]] * [[چارسده]] | group5 = [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] | list5 = * [[چمن]] * [[گوادر]] * [[خضدار]] * '''[[کوټه]]*''' * [[زيارت]] | group6 = [[گلگت بلتستان]] | list6 = * '''[[گلگت]]''' * [[سکردو]] * [[چلاس]] | group8 = [[آزاد کشمير]] | list8 = * [[ميرپور، آزاد کشمير|ميرپور]] * '''[[مظفر آباد]]*''' * [[راولا کوټ]] |belowstyle = font-size:smaller;| |below = ^* ولايتي پلازمېنه او ^** قومي پلازمېنه ښايي }} 8e5i7sdz5a1t7mp6vsim81hv6lda36y 365256 365252 2026-07-19T08:56:56Z شاه زمان پټان 26102 365256 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = د پاکستان ستر ښارونه | title = د پاکستان ستر ښارونه | titlestyle = background:#B7EC90; | groupstyle = background:#B7EC90; |state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = پلازمېنه | list1 = * '''[[اسلام آباد]]''' | group2 = [[سند]] | list2 = * [[بدين]] * [[حيدرآباد (پاکستان)|حيدر آباد]] * [[جيکب آباد]] * '''[[کراچۍ]]''' * [[خيرپور]] * [[لاړکانه]] * [[نوابشاه]] * [[سکھر]] * [[ټھټه]] * [[موهنجو دارو]] * [[ميرپور خاص]] | group3 = [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | list3 = * [[اټک]] * [[بهاولپور]] * [[ بوري والا]] * [[چکوال]] * [[چنيوټ]] * [[فيصل آباد]] * [[جړانواله]] * [[گوجرانواله]] * [[گجرات]] * [[جھنگ]] * [[جهلم]] * [[قصور]] * [[کھاريا]] * '''[[لاهور]]''' * [[ميانوالي]] * [[ملتان]] * [[مري]] * [[رحيم يار خان]] * [[راولپنډي]] * [[صادق آباد]] * [[ساهيوال]] * [[سرگودھا]] * [[شيخوپوره]] * [[سيالکوټ]] * [[ټېکسلا]] | group4 = [[خيبر پښتونخوا]] | list4 = * [[ايبټ آباد]] * [[چترال]] * [[هري پور]] * [[کوهاټ]] * [[کوهستان]] * '''[[پېښور]]''' * [[مانسهره]] * [[مردان]] * [[نوشهره]] * [[سوات]] * [[جمرود]] * [[تور غر]] * [[دير]] * [[ملکنډ]] * [[چارسده]] | group5 = [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] | list5 = * [[چمن]] * [[گوادر]] * [[خضدار]] * '''[[کوټه]]*''' * [[زيارت]] | group6 = [[گلگت بلتستان]] | list6 = * '''[[گلگت]]''' * [[سکردو]] * [[چلاس]] | group8 = [[آزاد کشمير]] | list8 = * [[ميرپور، آزاد کشمير|ميرپور]] * '''[[مظفر آباد]]*''' * [[راولا کوټ]] |belowstyle = font-size:smaller;| |below = ^* ولايتي پلازمېنه او ^** قومي پلازمېنه ښايي }} 0r9gjvo9lb72lko78mnkgx1c8lwkppa 365258 365256 2026-07-19T09:07:43Z شاه زمان پټان 26102 365258 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = د پاکستان ستر ښارونه | title = د پاکستان ستر ښارونه | titlestyle = background:#B7EC90; | groupstyle = background:#B7EC90; |state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = پلازمېنه | list1 = * '''[[اسلام آباد]]''' | group2 = [[سند]] | list2 = * [[بدين]] * [[حيدرآباد (پاکستان)|حيدر آباد]] * [[جيکب اباد]] * '''[[کراچۍ]]''' * [[خيرپور]] * [[لاړکانه]] * [[نواب شاه|نوابشاه]] * [[سکهر|سکھر]] * [[ټھټه]] * [[مونجو دېړو|موهنجو دارو]] * [[ميرپور خاص]] | group3 = [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | list3 = * [[اټک]] * [[بهاولپور]] * [[ بوري والا]] * [[چکوال]] * [[چنيوټ]] * [[فيصل آباد]] * [[جړانواله]] * [[گوجرانواله]] * [[گجرات]] * [[جھنگ]] * [[جهلم]] * [[قصور]] * [[کھاريا]] * '''[[لاهور]]''' * [[ميانوالي]] * [[ملتان]] * [[مري]] * [[رحيم يار خان]] * [[راولپنډي]] * [[صادق آباد]] * [[ساهيوال]] * [[سرگودھا]] * [[شيخوپوره]] * [[سيالکوټ]] * [[ټېکسلا]] | group4 = [[خيبر پښتونخوا]] | list4 = * [[ايبټ آباد]] * [[چترال]] * [[هري پور]] * [[کوهاټ]] * [[کوهستان]] * '''[[پېښور]]''' * [[مانسهره]] * [[مردان]] * [[نوشهره]] * [[سوات]] * [[جمرود]] * [[تور غر]] * [[دير]] * [[ملکنډ]] * [[چارسده]] | group5 = [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] | list5 = * [[چمن]] * [[گوادر]] * [[خضدار]] * '''[[کوټه]]*''' * [[زيارت]] | group6 = [[گلگت بلتستان]] | list6 = * '''[[گلگت]]''' * [[سکردو]] * [[چلاس]] | group8 = [[آزاد کشمير]] | list8 = * [[ميرپور، آزاد کشمير|ميرپور]] * '''[[مظفر آباد]]*''' * [[راولا کوټ]] |belowstyle = font-size:smaller;| |below = ^* ولايتي پلازمېنه او ^** قومي پلازمېنه ښايي }} gq76oax3e6b5xur2i1di9eno47wyxz0 365259 365258 2026-07-19T09:13:41Z شاه زمان پټان 26102 365259 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = د پاکستان ستر ښارونه | title = د پاکستان ستر ښارونه | titlestyle = background:#B7EC90; | groupstyle = background:#B7EC90; |state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = پلازمېنه | list1 = * '''[[اسلام آباد]]''' | group2 = [[سند]] | list2 = * [[بدين]] * [[حيدرآباد (پاکستان)|حيدر آباد]] * [[جيکب اباد]] * '''[[کراچۍ]]''' * [[خيرپور]] * [[لاړکانه]] * [[نواب شاه|نوابشاه]] * [[سکهر|سکھر]] * [[ټھټه]] * [[مونجو دېړو|موهنجو دارو]] * [[ميرپور خاص]] | group3 = [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | list3 = * [[اټک]] * [[بهاولپور]] * [[ بوري والا]] * [[چکوال]] * [[چنيوټ]] * [[فيصل آباد]] * [[جړانواله]] * [[گوجرانواله]] * [[گجرات]] * [[جھنگ]] * [[جهلم]] * [[قصور]] * [[کھاريا]] * '''[[لاهور]]''' * [[ميانوالي]] * [[ملتان]] * [[مري]] * [[رحيم يار خان]] * [[راولپنډي]] * [[صادق آباد]] * [[ساهيوال]] * [[سرگودھا]] * [[شيخوپوره]] * [[سيالکوټ]] * [[ټېکسلا]] | group4 = [[خيبر پښتونخوا]] | list4 = * [[اېبټ اباد|ايبټ آباد]] * [[چترال ولسوالۍ|چترال]] * [[هريپور (پاکستان)|هري پور]] * [[کوهاټ]] * [[کوهستان]] * '''[[پېښور]]''' * [[مانسهره ولسوالۍ|مانسېره]] * [[مردان]] * [[نوښار]] * [[سوات ولسوالۍ|سوات]] * [[جمرود]] * [[تور غر ولسوالۍ|تور غر]] * [[دير ولسوالي|دير]] * [[ملکنډ]] * [[چارسده]] | group5 = [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] | list5 = * [[چمن]] * [[گوادر ولسوالۍ|گوادر]] * [[خضدار]] * '''[[کوېټه]]*''' * [[زيارت ولسوالۍ|زيارت]] | group6 = [[ګيلګيت بلتيستان]] | list6 = * '''[[گلگت]]''' * [[سکردو]] * [[چلاس]] | group8 = [[آزاد کشمير]] | list8 = * [[ميرپور، آزاد کشمير|ميرپور]] * '''[[مظفر آباد]]*''' * [[راولا کوټ]] |belowstyle = font-size:smaller;| |below = ^* ولايتي پلازمېنه او ^** قومي پلازمېنه ښايي }} cfnccxh3k8jbzwk3k9s0rburzmwvzl8 365260 365259 2026-07-19T09:14:13Z شاه زمان پټان 26102 365260 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = د پاکستان ستر ښارونه | title = د پاکستان ستر ښارونه |state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = پلازمېنه | list1 = * '''[[اسلام آباد]]''' | group2 = [[سند]] | list2 = * [[بدين]] * [[حيدرآباد (پاکستان)|حيدر آباد]] * [[جيکب اباد]] * '''[[کراچۍ]]''' * [[خيرپور]] * [[لاړکانه]] * [[نواب شاه|نوابشاه]] * [[سکهر|سکھر]] * [[ټھټه]] * [[مونجو دېړو|موهنجو دارو]] * [[ميرپور خاص]] | group3 = [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | list3 = * [[اټک]] * [[بهاولپور]] * [[ بوري والا]] * [[چکوال]] * [[چنيوټ]] * [[فيصل آباد]] * [[جړانواله]] * [[گوجرانواله]] * [[گجرات]] * [[جھنگ]] * [[جهلم]] * [[قصور]] * [[کھاريا]] * '''[[لاهور]]''' * [[ميانوالي]] * [[ملتان]] * [[مري]] * [[رحيم يار خان]] * [[راولپنډي]] * [[صادق آباد]] * [[ساهيوال]] * [[سرگودھا]] * [[شيخوپوره]] * [[سيالکوټ]] * [[ټېکسلا]] | group4 = [[خيبر پښتونخوا]] | list4 = * [[اېبټ اباد|ايبټ آباد]] * [[چترال ولسوالۍ|چترال]] * [[هريپور (پاکستان)|هري پور]] * [[کوهاټ]] * [[کوهستان]] * '''[[پېښور]]''' * [[مانسهره ولسوالۍ|مانسېره]] * [[مردان]] * [[نوښار]] * [[سوات ولسوالۍ|سوات]] * [[جمرود]] * [[تور غر ولسوالۍ|تور غر]] * [[دير ولسوالي|دير]] * [[ملکنډ]] * [[چارسده]] | group5 = [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] | list5 = * [[چمن]] * [[گوادر ولسوالۍ|گوادر]] * [[خضدار]] * '''[[کوېټه]]*''' * [[زيارت ولسوالۍ|زيارت]] | group6 = [[ګيلګيت بلتيستان]] | list6 = * '''[[گلگت]]''' * [[سکردو]] * [[چلاس]] | group8 = [[آزاد کشمير]] | list8 = * [[ميرپور، آزاد کشمير|ميرپور]] * '''[[مظفر آباد]]*''' * [[راولا کوټ]] |belowstyle = font-size:smaller;| |below = ^* ولايتي پلازمېنه او ^** قومي پلازمېنه ښايي }} 073fle3m4csqby3o9vnokcofwaveffi 10 22458 365249 174810 2026-07-19T07:54:39Z شاه زمان پټان 26102 مخگرځ موخه له [[کينډۍ:د هېواد مالومات نيوزي لېنډ]] څخه [[کينډۍ:د هېواد مالومات نيوزيلينډ]] ته بدله شوه. 365249 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[کينډۍ:د هېواد مالومات نيوزيلينډ]] lwmx8fn4d48oz91l9mesoh73j3dncst 0 47769 365216 360463 2026-07-18T23:50:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365216 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=February 2026}} {{Infobox settlement | name = سویلي سیمه (آیسلنډ) | native_name = {{native name|is|Suðurland}} | settlement_type = [[د آیسلنډ سیمې|سیمه]] | image_map = Suðurland in Iceland 2018.svg | map_caption = د آیسلنډ په نقشه کې د سوډورلانډ سیمه | subdivision_type = هېواد | subdivision_name = [[آیسلنډ]] | seat_type = تر ټولو لوی ښار | seat = [[سیلفوس]] | coordinates = {{Coord|63|55|59|N|20|59|49|W|display=inline,title}} | area_total_km2 = 30983 | population_as_of = 2024 | population_total = 34076 | population_density_km2 = 1.10 | timezone = [[د لوېدیځې اروپا وخت|WET]] | utc_offset = +00:00 | iso_code = [[ISO 3166-2:IS|IS-8]] }} '''سویلي سیمه''' ({{Lang-is|Suðurland}}) د [[آیسلنډ]] هېواد له اتو اداري سیمو څخه یوه ده چې د دې هېواد په سویل کې پرته ده. د ۲۰۲۴ کال د جنوري د لومړۍ نېټې د احصایې له مخې، د دې سیمې نفوس ۳۴،۰۷۶ تنه دی. د دې سیمې تر ټولو لوی او مرکزي ښار [[سیلفوس]] (Selfoss) نومېږي چې شاوخوا ۹،۸۱۲ تنه نفوس لري. سوډورلانډ د آیسلنډ یو له خورا مهمو زراعتي او سیاحتي سیمو څخه ده چې د خپل بې‌ساري جغرافیايي جوړښت له امله په نړیواله کچه شهرت لري. له جغرافیايي پلوه، دا سیمه د نړۍ د ځینو خورا مشهورو طبیعي نښو کوربه ده. دلته د آیسلنډ تر ټولو لوی اورشیندي (Volcanoes) لکه "هیکلا" (Hekla) او "کټلا" (Katla) موقعیت لري. په [[بشري علوم]] او جغرافیا پوهنه کې، دا سیمه د ځمکپوهنې (Geology) د ژوندي لابراتوار په توګه پېژندل کېږي. مشهورې شرشارې لکه "سکګافوس" او "سیلجالینډسفوس" په همدې سیمه کې دي چې هر کال په زرګونو سیلانیان ځان ته راکاږي. د دې سیمې ساحلي کرښه د خپلو تورو شګو (Black Sand Beaches) له امله ځانګړې ښکلا لري. د سوډورلانډ اقتصاد په لویه کچه پر ګرځندوی او کرنه ولاړ دی. دا سیمه د آیسلنډ د لبنیاتو او سبزیجاتو د تولید اصلي مرکز ګڼل کېږي. په [[ټولنپوهنه]] کې د دې سیمې د نفوس مطالعه ښيي چې که څه هم مساحت یې لوی دی، خو د نفوس تراکم یې خورا لږ دی (په هر کلومتر مربع کې یوازې ۱.۱ کس). په [[معلوماتي ټکنالوژي]] او زیربنایي برخو کې، دا سیمه د آیسلنډ له پلازمېنې ریکیاویک سره د حلقوي سړک (Ring Road) له لارې نښلول شوې، چې د سوداګرۍ او تګ راتګ لپاره خورا حیاتي دی. په پای کې، د ایسلنډ سویلي سیمه د طبیعي ځواک او انساني ژوند د همغږۍ یوه ښه بېلګه ده. د دې سیمې یخچالونه او تودې اوبه (Geysers) نه یوازې د پوهانو لپاره د څېړنې موضوع ده، بلکې د انسان په [[ساپوهنه|روانی پلوه]] هم د ارامۍ او حیرت احساس رامنځته کوي. د سوډورلانډ ساتنه او د هغې د کلتوري او طبیعي میراثونو پالل د آیسلنډ د ملي هویت یوه اساسي برخه ده. دا سیمه موږ ته یادونه کوي چې ځمکه څومره متحرکه او ژوندۍ ده. == مهم ځایونه == * '''سیلفوس:''' د سیمې تر ټولو لوی سوداګریز او کلتوري ښار. * '''واټناجوکول:''' په اروپا کې تر ټولو لوی طبیعي یخچال. * '''ګولفوس:''' د آیسلنډ یو له خورا مشهورو شرشارو څخه. * '''ویک (Vík):''' د خپلو تورو ډبرینو ساحلونو لپاره مشهور کلی. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=December 31, 2025 }} * [https://statice.is/ Statistics Iceland: Population and Municipalities 2024] * [https://www.south.is/ South Iceland Official Tourism Website] [[وېشنيزه:آیسلنډ]] [[وېشنيزه:جغرافیا]] [[وېشنيزه:سویلي سیمه (آیسلنډ)]] i1gtppjp4unzejjfrr622isqt3j8gd0 0 50774 365217 360457 2026-07-18T23:56:32Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365217 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Sherif Ismail | native_name = شريف اسماعيل | image = Sherif Ismail (cropped).jpg | caption = شریف اسماعیل په ۲۰۱۶ کال کې | office = [[مصر|د مصر]] ۶۲م لومړی وزیر | president = [[عبدالفتاح السیسي]] | term_start = ۱۹ سپټمبر ۲۰۱۵ | term_end = ۷ جون ۲۰۱۸ | predecessor = ابراهیم محلب | successor = مصطفی مدبولي | office1 = د پټرولیم او کانونو وزیر | term_start1 = ۱۶ جولای ۲۰۱۳ | term_end1 = ۱۸ سپټمبر ۲۰۱۵ | predecessor1 = شریف هدارة | successor1 = طارق الملا | birth_date = {{Birth date|1955|7|6}} | birth_place = [[قاهره]]، مصر | death_date = {{Death date and age|2023|2|4|1955|7|6}} | death_place = قاهره، مصر | party = خپلواک | alma_mater = عین شمس پوهنتون | occupation = میخانیکي انجنیر }} '''شریف اسماعیل''' ({{Lang-en|Sherif Ismail}}) یو مصری سیاستوال او انجنیر و چې د [[۲۰۱۵]] کال له سپټمبر څخه تر [[۲۰۱۸]] کال پورې یې د مصر د ۶۲م لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړې. هغه تر دې وړاندې د پټرولیم او کانونو د وزیر په توګه هم کار کړی و. اسماعیل د مصر په سیاسي تاریخ کې د یو داسې تخنوکرات (Technocrat) په توګه پېژندل کېږي چې د هېواد د سختو اقتصادي اصلاحاتو مشري یې په غاړه وه. نوموړي په خپل کاري دوره کې د دولتي ادارو د عصري کولو او د انرژۍ د سکټور د پیاوړتیا لپاره بنسټیز ګامونه پورته کړل. شریف اسماعیل په ۱۹۵۵ کال کې په قاهره کې زېږېدلی و او خپلې زده کړې یې په عین شمس پوهنتون کې د میخانیکي انجنیرۍ په برخه کې بشپړې کړې وې. هغه د خپل مسلکي ژوند لویه برخه د مصر د تېلو او ګازو په دولتي شرکتونو کې تېره کړې وه. په [[سیاست]] کې د هغه راتګ د یو مسلکي مدیر په توګه و، چې د مصر د حکومت په بېلابېلو کچو کې یې د پام وړ باور ترلاسه کړی و. د هغه د لومړي وزارت په دوره کې، مصر د پیسو له نړیوال صندوق (IMF) سره یو مهم هوکړه لیک لاسلیک کړ، چې موخه یې د مصر د اقتصاد ثبات او د بهرنۍ پانګونې راجلبول و. د اسماعیل د حکومت پر مهال ځینې سخت اقتصادي پرېکړې وشوې، لکه د برېښنا او تېلو د بیو لوړول او د مصري پونډ د ارزښت کمول (Devaluation). که څه هم دغه پرېکړې په [[ټولنپوهنه]] کې د عامه فشارونو لامل شوې، مګر د اقتصاد پوهانو په نظر د مصر د بودیجې د کسر د کمولو لپاره اړینې بلل کېدې. هغه په خپله کاري تګلاره کې ډېر کم په رسنیو کې راڅرګندېدو او ډېر تمرکز یې پر اداري اصلاحاتو او د لویو ملي پروژو پر پلي کولو و. د هغه [[اخلاق]] او کاري ډسپلین د دې لامل شو چې حتی له دندې وروسته هم د ولسمشر عبدالفتاح السیسي د نږدې سلاکار په توګه پاتې شي. شریف اسماعیل د ۲۰۲۳ کال د فبرورۍ په ۴مه د ۶۷ کلونو په عمر په قاهره کې د ناروغۍ له امله وفات شو. د هغه مړینه په مصر کې د یوې لویې ضایعې په توګه وبلل شوه او د مصر حکومت د هغه د خدماتو په درناوي رسمي ماتم اعلان کړ. هغه د مصر په [[تاریخ]] کې د یو داسې لومړي وزیر په توګه یادیږي چې په خورا حساس وخت کې یې د هېواد د اداري بېړۍ مشري وکړه او د ثبات په راوستلو کې یې رول ولوباوه. د هغه ژوند او کار د مدیریت او سیاسي استقامت یوه بېلګه ګڼل کېږي چې څنګه یو انجنیر کولای شي د یو لوی هېواد په سیاسي مدیریت کې بریالی رول ولوبوي. == د فعالیت مهمې برخې == * '''اقتصادي اصلاحات:''' د دولتي سبسیډیو تنظیم او د مالیاتي سیسټم سمون. * '''د انرژۍ مدیریت:''' د مصر د ګازو د زهر (Zohr) لویې زیرمې د استخراج مدیریت. * '''اداري روڼتیا:''' د دولتي لګښتونو د کنټرول لپاره د نویو میکانیزمونو رامنځته کول. * '''سیمه ییزې اړیکې:''' له ګاونډیو هېوادونو سره د انرژۍ په برخه کې د همکاریو پراخول. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.reuters.com/world/africa/egypts-former-prime-minister-sherif-ismail-dies-67-2023-02-04/ Reuters: Egypt's former PM Sherif Ismail dies] * [https://www.egypttoday.com/ Egypt Today: Biography of Sherif Ismail] [[وېشنيزه:مصر]] [[وېشنيزه:سیاستوال]] [[وېشنيزه:لومړي وزیران]] [[وېشنيزه:تاریخ]] 418jlt54y66czdo38yrxl8ng9lbxjpb 0 61456 365220 360459 2026-07-19T00:34:04Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365220 wikitext text/x-wiki ==معلوماتي ټکنالوژي== ({{Lang-en|Information Technology}}) چې په لنډ ډول د '''IT''' په نوم پېژندل کېږي، د کمپیوټرونو، شبکو، سافټویرونو او نورو ډیجیټل وسایلو کارولو ته ویل کېږي ترڅو معلومات (ډېټا) رامنځته، پروسس، خوندي، تبادله او اداره کړي. دا اصطلاح په عمومي ډول د سوداګریزو او سازماني عملیاتو په ترڅ کې کارول کېږي. معلوماتي ټکنالوژي د عصري [[بشري علوم]] او اقتصاد یوه نه بېلېدونکې برخه ده، ځکه چې دا د نړیوالو اړیکو او د پوهې د لېږدولو سرعت په بې‌ساري ډول زیات کړی دی. د هاروارډ بزنس ریویو له مخې، دا اصطلاح لومړی ځل په [[۱۹۵۸]] کال کې د لیویټ او ویسلر لخوا وکارول شوه ترڅو د هغو کمپیوټري سیسټمونو ترمنځ توپیر وکړي چې د معلوماتو د پروسس لپاره کارول کېدل. د معلوماتي ټکنالوژۍ جوړښت له څو اساسي برخو څخه جوړ دی چې پکې هارډویر (فزیکي وسایل)، سافټویر (پروګرامونه)، ډېټابیسونه او شبکې شاملې دي. نن ورځ د [[مصنوعي ځیرکتیا]] (AI)، کلاوډ کمپیوټینګ (Cloud Computing) او د سایبري امنیت (Cybersecurity) په څېر برخو دا ډګر نور هم پیاوړی کړی دی. په [[ټولنپوهنه]] کې دا ثابته شوې چې معلوماتي ټکنالوژۍ د انسانانو ټولنیز چلند بدل کړی او نړۍ یې په یو کوچني کلي بدله کړې ده. د ډېټا مدیریت او د معلوماتو چټک لاسرسی د دې لامل شوی چې په دولتي او خصوصي سکټورونو کې روڼتیا او کاري وړتیا لوړه شي. په اکاډمیک او مسلکي ډګر کې، معلوماتي ټکنالوژي له [[کمپیوټر ساینس]] سره نږدې اړیکه لري، مګر توپیر یې دا دی چې IT ډېر تمرکز د سیسټمونو پر تطبیق او د کاروونکو د اړتیاوو پر پوره کولو کوي. د سایبري امنیت په برخه کې د معلوماتو خوندي ساتل د هر سازمان لپاره یو اخلاقي او امنیتي لومړیتوب دی. په [[ساپوهنه]] کې د انسان او کمپیوټر ترمنځ اړیکه (HCI) مطالعه کېږي ترڅو د ټکنالوژۍ کارول اسانه او ګټور شي. د معلوماتي ټکنالوژۍ متخصصین نه یوازې تخنیکي پوهه لري، بلکې د ستونزو حلولو او د سیستماتیک فکر کولو مهارتونه هم پالي، چې دا په خپله د [[عقل او احساس]] یو بریالی ترکیب دی. په پای کې، معلوماتي ټکنالوژي د راتلونکي تمدن د لارښوونې مشال دی. له کوچنیو سمارټ فونونو څخه نیولې تر سترو سوپر کمپیوټرونو پورې، دا ټکنالوژي زموږ د ژوند په هره برخه کې ننوتی ده. په هغو هېوادونو کې چې IT ته پاملرنه کېږي، د پوهې اقتصاد (Knowledge Economy) په چټکۍ وده کوي. د معلوماتي ټکنالوژۍ پرمختګ موږ ته یادونه کوي چې د معلوماتو ځواک که په سمه او اخلاقي بڼه وکارول شي، کولای شي د بشریت په وړاندې ډېرې ننګونې، لکه د ناروغیو تشخیص او د سرچینو عادلانه وېش، حل کړي. == د معلوماتي ټکنالوژۍ اصلي برخې == # '''سافټویر انجینري:''' د اپلیکیشنونو او پروګرامونو ډیزاین او جوړول. # '''سایبري امنیت:''' له ډیجیټل بریدونو څخه د معلوماتو او شبکو ساتنه. # '''د ډېټا مدیریت:''' د معلوماتو تنظیم، ذخیره او د ډېټابیسونو اداره. # '''شبکه او مخابرات:''' د وسیلو ترمنځ د معلوماتو د لېږدولو لپاره د سیسټمونو جوړول. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.britannica.com/technology/information-technology Britannica: Information Technology and Computing] * [https://www.ibm.com/topics/it IBM: What is Information Technology?] [[وېشنيزه:کمپیوټر ساینس]] [[وېشنيزه:معلوماتي ټکنالوژي]] [[وېشنيزه:اقتصاد]] [[وېشنيزه:ټیکنالوژي]] j3efsmnxikkgza8004qubr4q1wp1cn6 0 61753 365229 326207 2026-07-19T01:17:02Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365229 wikitext text/x-wiki پیداګوژي (د ښوونې او روزنې علم) چې په ډېر عام ډول د تدريس د ليد په توګه هم پېژندل کېږي، د زده کړې تيوري او عملي کول دي او دا چې دا چاره د زده کوونکو په ټولنيزه، سياسي او رواني وده کوم ډول اغېز کوي، يا يې کوم ډول اغېز کړی. پیداګوژي چې د علمي نظم په توګه وبلل شي، دا مطالعه کوي چې علم او هنر په تعلیمي ليد کې څه ډول روښانه شوي دي او هغه تعاملات تر غور لاندې نيسي، کوم چې د زده کړې پر مهال منځ ته راځي. د پیداګوژي تيوري او عمل دواړه سره ډېر توپير لري، ځکه چې دوی  د جلا جلا ټولنيزو، سياسي او کلتوري ليدونو عکاسي کوي.<ref>Li, G., 2012. Culturally contested Pedagogy: Battles of literacy and schooling between mainstream teachers and Asian immigrant parents. Suny Press.</ref> عموما پیداګوژي په دې ډول تشریح شوې چې دا د تدريس عمل دی. د ښوونې او روزنې هغه عمل (د پيداکوژۍ چاره) چې ښوونکو خپله کړې وي، د دوی کارونو، پرېکړو او نورو ښوونيزو تګلارو ته، په دې ډول بڼه ورکوي چې د زده کړې تيوريانې، د زده کوونکو او د هغوی اړتياوو پېژندل او په انفرادي ډول د زده کوونکو د شاليدونه او د هغوی د علاقې وړ موارد تر غور لاندې نيسي. موخه يې د ليبرال زده کړې (د انساني وړتيا عمومي وده)  له پر مخ وړلو څخه نيولې بيا تر مسلکي زده کړې (د ځانګړو مهارتونو وړاندې کول او تر لاسه کول) پورې محدوديدای شي. دوديزې لوېديځې پیداکوژۍ ښوونکي ته د علم د لرونکي او زده کوونکي ته د علم د تر لاسه کونکي په سترګه ګوري (د پالو فرير له خوا د «بانکدارۍ طريقو» په توګه تشریح شوي)، خو  پيداکوژۍ تيوريانې په تېزۍ سره زده کوونکی د استازي (عامل) او ښوونکی د اسانچاري (اسانتيا منځ ته راوړني) په توګه پېژني.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/pedagogy|title=Definition of PEDAGOGY|website=Merriam-webster.com|language=en|access-date=9 January 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.education.vic.gov.au/Documents/school/teachers/support/learnteachbgpaper.pdf|title=Blueprint for government schools. Flagship strategy 1: Student Learning. The Principles of Learning and Teaching P-12 Background Paper|publisher=Department of Education and Training Victoria|access-date=12 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215012650/http://www.education.vic.gov.au/Documents/school/teachers/support/learnteachbgpaper.pdf|archive-date=15 February 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Shulman|first=Lee|date=1987|title=Knowledge and Teaching: Foundations of the New Reform|url=https://people.ucsc.edu/~ktellez/shulman.pdf|journal=Harvard Educational Review|volume=15|issue=2|pages=4–14|access-date=12 June 2017|archive-date=12 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612015925/https://people.ucsc.edu/~ktellez/shulman.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Freire, P., 2018. Pedagogy of the oppressed. Bloomsbury Publishing USA.</ref> تدريسي تګلارې د زده کوونکي د شاليد د پوهې او تجربې، موقعيت او چاپېريال او تر څنګ يې د زده کړې د هغو موخو په مرسته پر مخ وړل کېږي چې د زده کوونکي او ښونکي له خوا ټاکل شوي وي. سقراطي طريقه يې يوه بېلګه کېدای شي.<ref>Petrie et al. (2009). [http://eprints.ioe.ac.uk/58/1/may_18_09_Ped_BRIEFING__PAPER_JB_PP_.pdf Pedagogy – a holistic, personal approach to work with children and young people, across services. p. 4.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315160810/http://eprints.ioe.ac.uk/58/1/may_18_09_Ped_BRIEFING__PAPER_JB_PP_.pdf |date=2022-03-15 }}</ref> == د ټکي لغوي رېښې او تلفظ == پيداګوژي (pedagogy) ټکی د يوناني ژبې له (paidagōgia) ټکي څخه اخستل شوی، دا ټکی بيا له (paidagōgos) څخه مشتق شوی، په يوناني کې خپله د دوه ټکو څخه جوړ يا مرکب نوم دی چې يوه برخه يې (ágō) ده او معنا يې ده «زه لولم» او دويمه برخه يې (país ده، چې په اضافي حالت کې يې بڼه په paidos ډول اوړي) او معنا يې ده «هلک، ماشوم»: په همدې بنسټ يې معنا په دې ډول کېږي چې «د ماشومانو د رهبرۍ لپاره هلکانو ته حاضري ورکول». جلا جلا تلفظونه لري لکه پيداګاډژي، پيداګوډژي يا پيداګاژي. د « pedagogue» ټکی چې د دې اړوند دی له دې سره د ښوونځي  تکبر په معنا منفي اړيکه لري، کوم چې لږ تر لږه له ۱۶۵۰ز لسيزې راهيسې شته، له دې سره يوه اړونده څرګندونه د تعلیمي تيوري وړاندې کونکي (تعلیمي انديال) ده.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pedagogy#etymonline_v_30327 "pedagogy"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref><ref name="CollinsED">{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/pedagogy|title=Pedagogy definition and meaning &#124; Collins English Dictionary|website=Collinsdictionary.com|access-date=16 April 2021}}</ref><ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=pedagogue "pedagogue"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref><ref name="CambridgeED">{{cite web|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/pedagogy?q=pedagogy|title=pedagogy noun – definition in British English Dictionary & Thesaurus – Cambridge Dictionary Online|publisher=Dictionary.cambridge.org|date=10 October 2012|access-date=29 October 2012}}</ref> == تاريخ == === لوېديځ === په لوېديځه نړۍ کې، پيداګوژي د فلسفي خبرو اترو له يوناني روايت سره تړلې ده، په ځانګړي ډول د څېړنې په اړه د سقراط له طريقې سره. د دې د ودې يو زيات عام روايت دا دی چې د بشريت په اړوند د يو فعال مفهوم څخه يې سر راپورته کړی، کوم چې له وژونکي مفهوم څخه جلا دی او دا چې تاريخ او د انسان تقدير د انساني کارونو پايله ده. دا اند په لرغوني يونان کې راوټوکېده او د رنسانس، د سمون او د روښانفکرۍ په پړاونو کې يې لا زياته وده وکړه.<ref>{{Cite book|last=Crappell|first=Courtney|title=Teaching Piano Pedagogy: A Guidebook for Training Effective Teachers|publisher=Oxford University Press|year=2019|isbn=978-0-19-067052-8|location=New York|pages=160|language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|last1=Coussée|first1=Filip|title=The History of Youth Work in Europe: Relevance for Youth Policy Today|last2=Verschelden|first2=Griet|last3=Williamson|first3=Howard|publisher=Council of Europe|year=2009|isbn=978-92-871-7244-0|location=Strasbourg Cedex|pages=96}}</ref> ==== سقراط ==== سقراط (له زېږد مخکې ۴۷۰-۳۹۹) له زده کوونکي يا له سيال سره د مصروفيدو پر مهال سقراطي طريقه وکاروله. دا طريقه پوهه نه ورکوي، بلکې د زده کوونکي د بيان پايلې د ناسمو يا سمو په ګڼلو سره هڅه کوي چې د زده کوونکي منطق پياوړی کړي. د زده کړې په دې چاپېريال کې ښوونکی د زده کوونکو د خپل ځان لپاره د فکر کولو اړتيا مني، تر څو د ستونزو او مسائلو په اړه د هغوی د فکر کولو وړتياوې اسانه کړي. دا په لومړي ځل د اپلاتون له خوا په سقراطي مکالمو کې تشریح شوي وو. <ref>{{Cite book|last=Chesters|first=Sarah Davey|title=The Socratic Classroom|publisher=Springer Science & Business Media|year=2012|isbn=978-94-6091-855-1|location=Cham, Switzerland|pages=35}}</ref> ==== اپلاتون ==== اپلاتون (له زېږد مخکې ۴۲۸/۴۲۷ يا ۴۲۴/۴۲۳ – ۳۴۸/۳۴۷) په ريبليک (۳۷۵مخزېږديز) کې يو تعلیمي نظام تشریح کړی دی، په کوم کې چې فردي او کورني حقوق د دولت لپاره قرباني کېږي. هغه د درې فرقو ښودنه کوي: يوه يې د سوداګرۍ زده کولو لپاره، يوه يې د ادب او ښکلا خوښونې (جمالياتي خيالات) د زده کولو لپاره او درېيمه يې بايد په ادربياتو، جمالياتو، علمي او فلسفي نظرياتو کې د روزنې لپاره ده. اپلاتون زده کړې (تعليم) ته د روح د بشپړتيا په نظر کتلي دي او په دې باور دی چې د روح په بشپړېدو سره بدن ګټه تر لاسه کوي. اپلاتون د باثباته ټولنې لپاره تعليم د ټولو لپاره اړین بللی دی.<ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cdrkAAAAMAAJ&q=The+History+of+Pedagogy+compayre|title=The History of Pedagogy|last=Compayré|first=Gabriel|date=1892|publisher=D.C. Heath & Company|language=en}}</ref> ==== ارستو ==== ارستو (۳۸۴-۳۲۲ مخزېږديز) د زده کړې په اړه يوه رساله لیکلې وه چې وروسته ضايع شوه. خو هغه په وروستنیو اثارو کې د اپلاتون اند پرېښود او د دولت له خوا د ټولو اتباعو لپاره د لازمي زده کړې ملاتړ يې وکړ. هغه مهال د يونان په ښاري ايالتونو کې د اوسېدونکو خلکو یوه کوچنۍ ډله اتباع بلل کېدل او په دې ډول ارستو په يونان کې زده کړه تر همدې لږکيو پورې محدوده کړه. ارستو د دې پلوی دی چې بدني زده کړه بايد له فکري زده کړې مخکې وي. <ref name=":3" /> ==== کوانټيليان ==== «مارکوس فابيوس کوانټيليانيوس» (۳۵-۱۰۰ مخزېږديز) په « Institutio Oratoria» (۹۵ز) کې د ښوونې روزنې علم خپور کړ. هغه زده کړه د يو تدریجي عمل په توګه تشرېح کوي او په ښونکي ځانګړي مسئوليتونه ږدي. هغه د فصاحت، ګرامري (ژبني لارښود)، علمي او فلسفي زده کړې پلوی کوي.<ref name=":3" /> ==== ټرټولين ==== «کوانټيوس سيپټيميوس فلورينس ټرټوليانوس» (۱۵۵-۲۴۰ز) يو مسيحي پوهاند و، چا چې ټولې غېر مسيحي زده کړې رد کړې او ټينګار يې کاوه چې دا «د لرغونو فيلسوفانو د ناسم او متکبر حکمت پر لور لاره ده». <ref name=":3" /> ==== جيروم ==== «سينټ جيروم» (۳۴۷-۴۲۰ز) يا «سينټ هيرونومس»، يو مسيحي پوهاند (عالم) و، چا چې د خپل ژوند په اوږدو کې د انجونو د تعلیم او تربيې په اړه په ګڼو ليکنو کې تفصيلات بيان کړي دي. هغه د بدن په روزنه باور نه درلود، په همدې بنسټ يې د جسم په خپل واک کې نيولو لپاره د روژې او ترټنې پلوی کاوه. هغه يواځې بايبل د لوستلو د موادو په توګه، له محدودو ښودنو سره او د موسيقۍ د وسايلو په وړاندې د احتياط سپارښتنه کوي. هغه له ټولنې سره د انجونو د تعامل او «د خپلو ملګرو په منځ له يو سره د مينې» ساتلو د اجازې ورکولو خلاف دی. هغه په يادو د يادولو پر ځای د فيل د غاښ په ټوټه د الفبا حروفو د ښودلو سپارښتنه کوی، تر څو په دې ډول انجونې په لوبو کولو سره زده کړه وکړي. نوموړی د مثبتې مرستې ملاتړی دی او د انجونو په اړه وايي «که چېرې هغه (انجلۍ) په زده کړه کې له ستونزو سره مخ کېږي، نو هغه مه رټۍ. بلکې بر عکس، د ستاينې په مټ هغه وهڅوي...»<ref name=":3" /> ==== جين ګرسن ==== «جين چارلير ډي ګرسن» (۱۳ ديسمبر ۱۳۶۳ – ۱۲ جولای ۱۳۲۹)، څوک چې د پاريس د پوهنتون مدير اعلی و په « De parvulis ad Christum trahendis  » (کوچني ماشومان د وېرې په پرتله د مينې له لارې ښه اداره کېدای شي) کې لیکل کړي او د خپلو مسيحي اسلافو په پرتله يې د ډېرې زياتې نرمې تګلارې ملاتړ کړی دی. نوموړی همدا راز وايي «له هر څه پورته، ښوونکی پرېږدئ داسې هڅه وکړي لکه د خپل زده کوونکي لپاره چې پلار وي». هغه د «فينولون» (يو فرانسوي الاهيات پوه، لیکوال او شاعر و) د مخينې په توګه بلل شوی دی.<ref name=":3" /> ==== جان اموس کميونيس ==== «جان اموس کميونيس» (۲۸ مارچ ۱۵۹۲ – ۱۵ نومبر ۱۶۷۰) د نوي تعليم پلار بلل کېږي. ==== جان پیسټالوژي ==== «جان هينريک پيسټالوزي» (۱۲ جنوري ۱۷۴۶ – ۱۷ فبروري ۱۸۲۷)، څوک چې د سويټزيرلینډ په الماني او فرانسوي ژبو سيمو کې د ګڼو تعليمي ادارو بنسټګر دی، د خپلو نويو تعليمي انقلابي اصولو د تشریح په اړه یې ګڼ اثار ليکلي دي. د هغه شعار دا و چې «په سر، لاس او زړه ده کړه». <ref>{{Cite book|last1=Barnard|first1=Henry|last2=Pestalozzi|first2=Johann|title=Pestalozzi and Pestalozzianism: Life, Educational Principles, and Methods of Johann Heinrich Pestalozzi|publisher=FC Brownell|year=1859}}.</ref> ==== جان هربرټ ==== د «جان فريډريک هربرټ» (۴ مۍ ۱۷۷۶ – ۱۴ اګست ۱۸۴۱) تعليمي فلسفه او پيداکوژۍ د ذاتي پرمختګ او د هغې په پايله کې ټولنې ته د رسېدونکو ګټو تر منځ اړيکه روښانه کړې ده. په نورو ټکو، «هربرټ» وړانديز کړی چې کله انسان خپل ځان د توليدي ښاري په توګه ثابت کړي، نو هغه بشپړ شي. له «هربرټيرينيزم» څخه موخه هغه خوځښت دی، کوم چې د «هربرټ» د تويرۍ (اند/نظريې) پر بنسټ ولاړ دی. د ښوونې عمل ته په کتنې سره، «هربرټ» د پنځه پړاونو او مهمو برخو وړاندې کړی دی. په ځانګړي ډول، په دې پنځو پړاونو کې دا شامل دي: چمتوالی، وړاندې کول، يو ځای کېدل، عمومي کول او عملي کول. «هربرټ» وړانديز کړی چې پیداګوژي د يو ښوونکي په توګه له اټکلونو او په ذهن کې په خپله خوښه د وروستۍ موخې سره يو ځای د وړتياوو له خاصو ټولګو سره اړیکه لري.<ref>{{Cite web|title=Johann Friedrich Herbart {{!}} biography – German educator|url=http://www.britannica.com/biography/Johann-Friedrich-Herbart|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2 November 2015}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Educational Theory as Topological Rhetoric: The Concepts of Pedagogy of Johann Friedrich Herbart and Friedrich Schleiermacher|journal=Studies in Philosophy and Education|date=12 February 2012|issn=0039-3746|pages=265–273|volume=31|issue=3|doi=10.1007/s11217-012-9287-6|first=Karsten|last=Kenklies|s2cid=144605837}}</ref><ref>{{Cite web|title=Herbartianism {{!}} education|url=http://www.britannica.com/topic/Herbartianism|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2 November 2015}}</ref> == سرچينې == kh7nko9a98m6cpuvh4d7lz0imqtp53l 0 63777 365208 337751 2026-07-18T22:50:45Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365208 wikitext text/x-wiki د تايلينډ کلتور د وخت له تېرېدو سره زيات توپير کړی، د «سکوتیا» په پړاو کې په پرتليز ډول د ګوښه والي له حالت څخه، تر اوسني «ايوتايا» پړاو پورې، په کوم کې چې له ټولې اسيا څخه اغېز جذب شوی دی. هندوستاني، چينايي، برمايي، خمير او نور سويل ختيځ اسيايي اغېزې تر اوسه په تايلينډي کلتور کې لېدل کېږي. بودايي دين، روحانيت او لوېديځ پالنه هم د نوي کلتور په جوړولو کې مهمه ونډه تر سره کوي.<ref>{{cite web |title=Culture |url=http://www.tat-la.com/information/culture |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213183452/http://www.tat-la.com/information/culture |archive-date=2015-02-13 |access-date=13 Feb 2015 |website=Tourist Authority of Thailand (TAT)}}</ref> د تايلينډ به بېلا بېلو سيمو کې د تايلينډي ملي کلتور پېژندګلو د بېلا بېلو طريقو له لارې کېدای شي، چېرته چې په دې هېواد کې مختلف سيمه ييز کلتورونه راټول شوي دي، لکه لاننا، ډمبرو، اسان، کيرن، تر څنګ يې چينايي نسل، مالايي نسل، هندوستاني نسل، اروپايي نسل (پرتګالي اصليت)، فارسي نسل، عرب نسل او د نولسمې پېړۍ په وروستيو کې د پاچا «چولاونګ کورن» په پړاو کې د ملتپالنې اروپايي بهير د تايلينډ کلتور کې ډېر اغېز غورځول پيل کړي وو. په هر حال، د ښاري کلتور وده په ۱۹۳۲ز کال کې د «سيامي» اوښتون څخه وروسته خپلې لوړې څوکې ته ورسېده، کله چې د مطلق العنانو حکمتونو يوې لړۍ د خلکو په کلتور او د ژوند په طريقه کې زيات واک تر لاسه کول پيل کړل، په ځانګړي ډول د فيلډ مارشان «پليک فيبنسونګکرم» د حکومت پر مهال. اوسمهال تايلينډ داسې کلتور لري، کوم چې د هېواد د بېلا بېلو سيمو څخه د ګڼو سيمه يیزو دودونو مجموعه ده، همدا راز د بودايي دين ارزښتونه او ختيځ رجحانات دي، کوم چې د اسيا په ډېرو برخو کې شته. د «چکري» واکمنې کورنۍ پاچايي او شاهي ادارې د اصيل «سيامي» کلتور تر مخې د زیات درناوي وړ دي، په داسې حال کې چې په تايلينډ کې ټولنيز ارزښتونه د نورو سويل ختيځو اسيايي کلتورونو په پرتله ډېر ټولنيز او له مذهبي اړخه سيکولار (بې دينه) دي، کوم چې د لوېديځ نېواک له اغېزو څخه تېر شوي دي.<ref name="OFF-2009">{{cite journal|last1=von Feigenblatt|first1=Otto F|title=The Thai Ethnocracy Unravels: A Critical Cultural Analysis of Thailand's Socio-Political Unrest|journal=Journal of Alternative Perspectives in the Social Sciences|date=2009|volume=1|issue=3|pages=583–611|url=http://sisaket.go.th/ssis/papers/english/The%20Thai%20Ethnocracy%20Unravels%20A%20Critical%20Cultural%20Analysis%20of%20Thailand%92s%20Socio-Political%20Unrest.PDF|access-date=27 October 2018}}{{Dead link|date=July 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == تاريخ == === معيارونه او د ژوند سبک === ==== دين ==== په تايلينډ کې نږدې ۹۴.۶ سلنه بودايان، ۴.۳٪ مسلمانان او ۱٪ مسيحيان دي. د بودايي دين پيرويان په بنسټيز ډول د «تيرواډا» مکتب فکر  (په کوم کې چې تايلينډي ځنګلي دودونه او د هميوتيکا نکايا او سانتي اسوکي فرقې شاملې دي) څخه دي او يوه نامعلومه اندازه لږکي يې د «مهايانا» مکتب فکر پورې اړوند دي. سربېره پر دې په تايلينډ کې مسلمانان لږکي هم شته (۵-۶ سلنه)، مسيحيان لږکي (۱ سلنه) او نور دينونه هم موجود دي. حکومت د تايلينډي تيرواډا بودايي دين ملاتړ او سرپرستي کوي، راهبان يې يو لړ حکومتي ګټې تر لاسه کوي، لکه د دولتي نقل او حرکت وسايلو وړيا کارول.<ref>{{cite web |date=2007-02-08 |title=CIA World Factbook: Thailand |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |access-date=2007-03-07 |publisher=US Central Intelligence Agency |archive-date=2021-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |url-status=dead }}</ref> په تايلينډ کې د لرغونو او طبيعي ارواحو په اړوند سيمه ييزو باورونو په بودايي دين کې ژور اغېز کړی، کوم عقايد چې د بودايي دين په کون پېژندنه کې ننويستل شوی دی. ډيری تايلينډيان د روح کورونه، له خپلو استوګنځايونو دباندې د کوچني کوچني کورونو په بڼه جوړوي او دوی باور لري چې د دې کور روحونه په هغې کې ژوند کوي. هغوی د دې روحونو د خوشاله ساتلو لپاره د خوراک څښاک شيان وړاندې کوي. که دا روحونه خوشاله نه وي، باور دا دی چې دوی به بيا د کورونو په داخل کې و اوسېږي او ګډوډي به منځ ته راوړي. د روحونو دا کورونه د تايلينډ په عامه ځايونو او کوڅو کې موندل کېدای شي، چېرته چې عام خلک نذارنې وړاندې کوي.<ref name="LAT-20190408">{{cite news|last1=Bengali|first1=Shashank|title=The spirit houses of Bangkok keep watch over a frenetic modern Thai city|url=https://www.latimes.com/world/la-fg-thailand-bangkok-spirit-houses-20190418-story.html|access-date=2019-04-20|work=Los Angeles Times|date=2019-04-18}}</ref><ref name="Cornwell">{{cite book|last1=Cornwell-Smith|first1=Philip|title=Very Thai|date=2005|publisher=River Books|pages=182–184}}</ref> د «تيروادا» بودايي دين له منځ ته راتګ مخکې، په تايلينډ کې هم هندوستانی برهمني دين او هم «مهايان» بودايي دين موجود وو. په اوسني تايلينډي ولسي ادب کې له دې دواړو قوانينو څخه اغېز تر نن ورځې موجود دی. برهمني مزارونه د تايلينډ په ولسي دين کې مهمه ونډه لري او مهايان بودايي دين اغېز د «لوکيتيشورا» په څېر شخصيتونو په موجوديت کې څرګند دی، کوم چې د «بوديستوا اولوکيتيورا» يوه بڼه ده، کومه چې کله کله د تايلينډ په مجسمه جوړونه کې شاملېږي.<ref name="Chareonla">{{cite book|last1=Chareonla|first1=Charuwan|title=Buddhist Arts in Thailand|date=1981|publisher=Buddha Dharma Education Association Inc.|location=Magadh University, Bihar, India|url=http://www.buddhist-elibrary.org/library/view.php?adpath=164|access-date=13 Feb 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605082805/http://www.buddhist-elibrary.org/library/view.php?adpath=164|archive-date=5 June 2016|url-status=dead}}</ref> === رواجونه === د تايلینډيانو دوديز رواجونه او ولسي ادب په شلمه پېړۍ کې « Phya Anuman Rajadhon» هغه مهال سره راټول کړل، کله چې نويتابه د تايلینډ څېره بدله کړه او ډېر رواجونه له منځه ولاړل او يا په نوي ژوند کې ورک شول. بيا هم، د تهذيب پر لور هلې ځلې د تايلينډيانو د ورځني ژوند يوه ستره برخه ده او د دوی د ارزښتونو په پيمانه کې لوړ ځای لري، کوم چې په لرغوني «سيامايي» کلتور کې رېښې لري، د تهذيب دا هلې ځلې مهذبو شويو ته له ودې ورکولو او شډلتيا څخه ځان ساتنې څخه جوړې دي.<ref>Phya Anuman Rajadhon, ''Life and Ritual in Old Siam: Three Studies of Thai Life and Customs'', New Haven, HRAF Press, 1961</ref> په تايلينډي دودونو کې يو ځانګړی دود «وای» دی. په ستړې مشې، مخه ښې، د يوې ژمنې په توګه يا د بښنې سره يو ځای کارول کېږي، په ګڼو بڼو کې شته، کوم چې د ښکېلو خلکو د اړیکه لرونکي حيثيت عکاسي کوي. عموماً، په سلام کې په لاسونو سره د دعا په بڼه اشاره شامله وي، کوم چې د هندي نیمه لويې وچې له « Añjali Mudrā» څخه اخېستل شوی دی او شونې ده چې په دې کې د سر يو څه ښکته کول هم شامل وي. له دې سلام سره ډېر ځله يوه نرۍ موسکا هم وي، کومه چې د ښه راغلاست روحيې او خوشاله چلند نښه ده. د ګرځندوی په رسالو کې عموماً تايلينډ ته «د مسکاوو ځمکه» ويل کېږي.<ref>{{cite news|last1=Wattanasukchai|first1=Sirinya|title=Simply saying 'sorry' for crimes is not enough|url=https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/1690816/simply-saying-sorry-for-crimes-is-not-enough|access-date=7 June 2019|work=Bangkok Post|date=7 June 2019|format=Opinion}}</ref> دوديزه تايلينډۍ ټولنه کې، په ځانګړي ډول د عاشقانو تر منځ، په عام محضر کې د مينې څرګندونه ډېره عام نه ده. په ځانګړي ډول ځوان نسل کې دا ډول حرکتونه مخ په عامېدو دي.<ref>{{cite web |title=Physical Contact and Personal Space in Thailand |url=http://www.thailand-family-law-center.com/physical-contact-and-personal-space-in-thailand/ |access-date=2014-10-31 |website=Thailand Family Law Center |archive-date=2020-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818121324/http://www.thailand-family-law-center.com/physical-contact-and-personal-space-in-thailand/ |url-status=dead }}</ref> د پام وړ يو ټولنيز اصل دا دی چې د يو چا په سر لاس لګول بې تهذيبي بلل کېږي. دا هم بې تهذيبه عمل بلل کېږي چې يو څوک خپلې پېښې د يو چا له سر څخه پورته کېږدي، په ځانګړي ډول که دا سړی د يو لوړ ټولنيز حيثيت څښتن وي.دا ځکه تايلينډيان باور لري چې پښې د بدن تر ټولو ناولې او ښکته برخه ده او سر تر ټولو د درناوي وړ او لوړه برخه ده. دا په دې هم اغېز لري چې تايلينډيان کله په ځمکه کېني – د دوی پښې بايد د تل لپاره د نورو پر لور نه وي، يو اړخ ته يا شاته وي. په پښې سره څه ته اشاره کول يا يې په پښه لمس کول هم بې تهذيبي بلل کېږي. په تايلينيډ رسنيو کې ويل شوي دي چې پلي تلونکي، تر « Victory Monument BTS Station» پورې په زېنو ختلو څخه هغه مهال منع شوي، کله چې يو شاهي موټر په لاندې سرک د تېرېدو په حال کې وي، ځکه چې د تايلينډ د رواج تر مخې، پښې بايد په کوم ځای کې هم د شاهي کورنۍ د کوم غړي د سر دپاسه نه وي.<ref>{{cite news|title=Twitter users face threat over comment on royal motorcade|url=https://prachatai.com/english/node/8237|access-date=8 October 2019|work=Pratchatai English|date=5 October 2019}}</ref> له دې امله چې د ارامې رويې درناوی کېږي، په تايلينيډي کلتور کې د شخړو او غصې ناڅاپي څرګندولو څخه ځان ساتل کېږي. د همدې لاملونو پر بنسټ، ګرځندويان بايد دې ته پاملرنه وکړي چې شخړې ونه زېږوي يا غوصه څرګنده نه کړي. اختلافاتو او شخړو سره به په موسکا سره چلند کېږي او په بل چا د ملامتۍ اچولو هڅه به نه کېږي. په تايلينډ کې په ورځني ژوند کې، د سانوک پر تصور ټينګار کېږي، دا هغه اند دی چې ژوند بايد يوه تفريح وي. له همدې امله، شونې ده چې د کار او هرې ورځې فعاليتونو پر مهال تايلينډيان تر يو بريده ساعت تېري وي. په تايلينډي کلتور کې په ټولنيزو تعاملاتو کې د مثبتو احساساتو څرګندول هم مهم دي. ډېر ځله، تايلينډيان له مخالفتونو، کوچنيو تېروتنو يا له بدبختۍ سره د چلند لپاره د « mai pen rai» فقره کاروي چې معنا يې ده «پروا نه کوي». په تايلينډ کې د دې فقرې په هر ځای کې استعمال، د شخړو، نظري اختلاف يا شکايت د کمولو پر لور د يو ميلان عکاسي کوي. له دې امله چې مسکا او د « mai pen rai» فقره دا څرګندوي چې دا پېښه مهمه نه ده او په همدې بنسټ ټکر او د خجالت حساس هم نه شته.<ref>{{YouTube|id=PvUIlcaK4kY|title=mai-pen-Rai}}</ref> == سرچينې == jfywgqff7nm7488vgrxzu1x18efmrlo 0 64406 365263 285668 2026-07-19T09:16:10Z شاه زمان پټان 26102 365263 wikitext text/x-wiki {{Infobox person||name=پلوي شاردا|image=Pallavi Sharda at Besharam screening.jpg|imagesize=|caption=شاردا په 2013 کال کې|occupation=[[اداکاره]]|education=|birth_date={{birth date and age|1988|3|5|df=yes}}|birth_place=[[پټنه]]، [[بېهار (بھارت)|بھارت]]، [[بھارت]]|birth_name=پلوي شاردا|website={{URL|http://www.pallavisharda.com}}|parents=ډاکټره هيما شاردا<br/>ډاکټر نلن شاردا|relatives=|years_active=2010–تراوسه}} پلوي '''شاردا''' په انګليسي Pallavi Sharda یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده چې د 1988 مېلادي کال د مارچ په 5 مه نېټه د هند په پټنه ايالت کې د ډاکټرې هيما شاردا او ډاکټر نلن شاردا په کور کې زېږېدلې ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Pallavi Sharda |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pallavi_Sharda&redirect=no&oldid=599191350}}</ref> له 2010 مېلادي کال راهيسي په هندي فلمونو کې د اداکارې او ممثلې په توګه کار کوي، په انګليسي او هندي ژبو خبرې کوي. تر ټولو مشهور فلم يې مای نيم اېز خان فلم دی چې دې پکې د ساجده خان کردار ادا کړی دی. == د فلمونو نوملړ == {| class="wikitable" !کال ! فلم ! رول ! نوټ |- | rowspan="3" | ۲۰۱۰ |مای نيم اېز خان | ساجده خان | |- |دس تولا | ګیتا | |- |واک ايوي |سيا | |- | ۲۰۱۱ |لوبريک اپس زنده ګي | رادیکا | |- | ۲۰۱۲ | '''هیروین''' | ګایتري ریډي | |- | rowspan="2" | ۲۰۱۳ |سيو يور لېګس | انجلي | اسټرالیايي فلم |- |بې شرم | تارا شرما | |- | 2015 |هوائي زاده |ستاره | |- | 2016 |لاين | | |- | 2017 |بېګم جان | | |- |} == اړونده لینکونه == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * [[هندي سينيما|هندي سینما]] == سرچينې == {{لړسرچينې}} h9e07zjy2oeyc5ngidaq1hng4pt4n5l 3 66763 365264 295460 2026-07-19T10:39:55Z Neriah 23831 Neriah د [[د کارن خبرې اترې:أيوب]] مخ [[د کارن خبرې اترې:جيمي]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/أيوب|أيوب]]" to "[[Special:CentralAuth/جيمي|جيمي]]" 290211 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=ايـوب}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۳:۰۳, ۹ جنوري ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']]) qn9841g7aocylvv9ofvpzo2tf492frb 828 80923 365257 342807 2026-07-19T09:03:10Z شاه زمان پټان 26102 365257 sanitized-css text/css /* دا مخ شاید نور کار ته هم اړتیا ولري… */ .navbox { box-sizing: border-box; border: 1px solid #a2a9b1; width: 100%; clear: both; font-size: 88%; text-align: center; padding: 1px; margin: 1em auto 0; /* Prevent preceding content from clinging to navboxes */ } .navbox .navbox { margin-top: 0; /* No top margin for nested navboxes */ } .navbox + .navbox, /* TODO: remove first line after transclusions have updated */ .navbox + .navbox-styles + .navbox { margin-top: -1px; /* Single pixel border between adjacent navboxes */ } .navbox-inner, .navbox-subgroup { width: 100%; } .navbox-group, .navbox-title, .navbox-abovebelow { padding: 0.25em 1em; line-height: 1.5em; text-align: center; } .navbox-group { white-space: nowrap; /* @noflip */ text-align: right; } .navbox, .navbox-subgroup { background-color: #fdfdfd; } .navbox-list { line-height: 1.5em; border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-list-with-group { text-align: right; border-right-width: 2px; border-right-style: solid; } /* cell spacing for navbox cells */ /* Borders above 2nd, 3rd, etc. rows */ /* دا کارونه باید وسي: باید سر خلاص کو چي دا د کومې خوا څخه کومې خوا ته دۍ؟؟ */ tr + tr > .navbox-abovebelow, tr + tr > .navbox-group, tr + tr > .navbox-image, tr + tr > .navbox-list { border-top: 2px solid #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-title { background-color: #ccf; /* Level 1 color */ } .navbox-abovebelow, .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background-color: #ddf; /* Level 2 color */ } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background-color: #e6e6ff; /* Level 3 color */ } .navbox-even { background-color: #f7f7f7; } .navbox-odd { background-color: transparent; } /* TODO: figure out how to remove reliance on td as structure */ .navbox .hlist td dl, .navbox .hlist td ol, .navbox .hlist td ul, .navbox td.hlist dl, .navbox td.hlist ol, .navbox td.hlist ul { padding: 0.125em 0; } .navbox .navbar { display: block; font-size: 100%; } .navbox-title .navbar { /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ text-align: left; /* @noflip */ margin-right: 0.5em; } /** T367463 */ body.skin--responsive .navbox-image img { max-width: none !important; } @media print { body.ns-0 .navbox { display: none !important; } } lmlewzxuwivu1g3eds7lbqj08i4r27u 0 83565 365232 360458 2026-07-19T01:31:20Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365232 wikitext text/x-wiki '''کروړ''' ({{Lang-en|Crore}}) د شمېرنې په هندي سیسټم (Indian numbering system) کې د عددي مقدار یو واحد دی چې له لسو ملیونو ($10,000,000$) سره مساوي دی. دا واحد په [[افغانستان]]، [[هند]]، [[پاکستان]]، بنګله دېش او نیپال کې په مالي، نفوس شمېرنې او ورځنیو معاملو کې په پراخه کچه کارول کېږي. په علمي نوټیشن کې، یو کروړ د $10^7$ په بڼه لیکل کېږي. د کروړ اصطلاح له کلاسیکې سنسکرت کلمې (کوتي / Koti) څخه اخیستل شوې ده. د شمېرنې په دې سیسټم کې د کامې (Comma) کارول له نړیوال سیسټم سره توپیر لري. په نړیوال سیسټم کې کامې په هرو دریو کچو (Millions) کې ایښودل کېږي، مګر په هندي سیسټم کې له لومړنیو دریو عددونو وروسته، کامه په هرو دوو عددونو کې ایښودل کېږي. د مثال په توګه، یو کروړ داسې لیکل کېږي: **۱،۰۰،۰۰،۰۰۰**. دا سیسټم په [[اقتصاد]] او مالي چارو کې د لویو حسابونو د اسانه لوستلو لپاره کارول کېږي. په [[ریاضي]] او حسابدارۍ کې، کروړ له لک (Lakh) څخه وروسته لوی واحد دی؛ په دې مانا چې ۱۰۰ لکه له یو کروړ سره مساوي کېږي. همدا راز، ۱۰۰ کروړه بیا له یو "اربو" (Arab) سره مساوي دي. په [[ټولنپوهنه]] او کلتور کې، د "کروړ پتي" اصطلاح هغو کسانو ته کارول کېږي چې خورا بډایه وي او سرمایه یې له کروړونو څخه زیاته وي. د انټرنیټ او ډیجیټل دور په راتګ سره، که څه هم نړیوال سیسټم (Millions) عام شوی، خو په سیمه ییزو بازارونو او دولتي بودیجو کې لا هم د کروړ واحد خپل ارزښت ساتلی دی. == د کروړ مقایسه له نورو واحدونو سره == {| class="wikitable" ! واحد (هندي سیسټم) !! عددي بڼه !! نړیوال معادل |- | ۱ لک (Lakh) || ۱،۰۰،۰۰۰ || ۱۰۰ زره (100,000) |- | '''۱ کروړ (Crore)''' || '''۱،۰۰،۰۰،۰۰۰''' || '''۱۰ ملیونه (10 Million)''' |- | ۱۰ کروړه || ۱۰،۰۰،۰۰،۰۰۰ || ۱۰۰ ملیونه (100 Million) |- | ۱ ارب (Arab) || ۱،۰۰،۰۰،۰۰،۰۰۰ || ۱ ملیارډ (1 Billion) |} == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.britannica.com/topic/Indian-numerals Britannica: Indian numbering system] * Oxford English Dictionary: Definition of Crore. [[وېشنيزه:شمېرنې سیسټمونه]] [[وېشنيزه:اقتصاد]] [[وېشنيزه:رياضي]] ee2nqwsdncak5gjv3hk27cx34b2tv2t 0 85613 365215 358629 2026-07-18T23:49:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365215 wikitext text/x-wiki == سمسور == د شادابۍ، تازه والي او د طبيعي ښکلا په مانا يو اصيل پښتو لغت دی. '''سمسور''' په پښتو ژبه کې د زرغون، آباد او تازه په مانا راځي. دا لغت د هغو سيمو لپاره کارول کېږي چې ډېرې ونې، بوټي او اوبه ولري. په ادبياتو کې د سوکالۍ او د وطن د ودانۍ نښه ګڼل کېږي. دغه لغت د صفت په توګه د ځمکې، باغ او حتی د انسان د ژوند د حالت لپاره هم کارول کېدای شي کله چې موخه ترې خوشحالي او وده وي. == سرچينې [https://www.patakhazana.com/ سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} == • {{cite book |last=Habibi / حبیبي |first=Abdulhai / عبدالحی |url=https://www.patakhazana.com |title=Patā Khazāna / پټه خزانه |date=۱۳۲۳ هـ ش / ۱۹۴۴ AD |publisher=[[Pashto Academy of Afghanistan]] |isbn=9780761802655 |location=Kabul, Afghanistan |page=1–10 |access-date=2025-12-30 |archive-url= |archive-date= |url-status=live}}پښتو تشريحي قاموسونه. 49etua7ydc8dqetew3n7dumsieo5cy0 0 85618 365230 358655 2026-07-19T01:21:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365230 wikitext text/x-wiki == څرک == '''څرک''' په پښتو ادبیاتو کې د ډېر نازک، ژور او ځینې وخت نالیدلي حالت د څرګندولو لپاره کارول کېږي. دا کلمه د داسې شی یادونه کوي چې په ظاهري سترګو نه ښکاري، خو په احساساتو، نیت او چلند کې شتون ولري. په ادبي ستومالوژۍ کې څرک هغه نری اثر ګڼل کېږي چې د انسان په خبرو، فکر او اړیکو کې ځان څرګندوي. په ولسي کارونه کې دا کلمه د اړیکې د کمېدو، رښتینې خو لږې پاملرنې، یا د یو چا د نه راضي کېدو لپاره راځي. د مثال لپاره، کله چې دوه کسان سره خوابدي شي یا د یو کار د نه ترسره کولو خبرې وکړي نو وایي "زه به یې یو څرک هم ونه کړم". په دې وینا کې شخص د پرېکون، بې اعتنایي یا د نه ورکولو ټینګ نیت ښکاره کوي. د پښتو ادب کې څرک د احساساتو د نرمو خو ژورو خوځښتونو لپاره مهم ځای لري. څومره چې یو حالت ښکاره نه وي، همغومره د څرک د کارونې اړتیا پیدا کېږي. د انسان په خبرو کې وړې نښې ګاه د لویو بدلونونو پیل وي. ادیب د همدې وړو نښو، نری غږ او پټ حالت له لارې د اړیکو رنګونه بیانوي. [https://www.patakhazana.com/ سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} 4h14vkdahfsvuxsfxvxnijlrdua2q7x 0 85623 365231 358668 2026-07-19T01:30:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365231 wikitext text/x-wiki کـــــــاکړۍ غاړۍ '''کاکړۍ غاړې''' د [[پښتو]] فولکلوريکې موسیقۍ او ولسي ادبیاتو یو ځانګړی او لرغونی صنف دی چې په ځانګړې توګه په سهېلي پښتونخوا (کويټه، پښین، ژوب او شاوخوا سیمو) کې دود دی. دا غاړې د جوړښت له مخې لنډې، خو د مانا له پلوه خورا ژورې او د پښتني ژوند رښتینې عکاسي کوي. == ادبي جوړښت == کاکړۍ غاړې معمولاً دوه مېسرې لري چې په وزن او تال کې له لنډیو (ټپو) سره توپیر لري. د دې صنف موسیقي او ویلو انداز ځانګړی دی چې ډېری وخت د اټن په مهال یا په ازاده فضا کې د شپنو او ولسي خلکو لخوا په ډله ییزه بڼه ویل کېږي. == کلتوري منځپانګه == په کاکړۍ غاړو کې د سیمې جغرافیایي ځانګړنې، د هجرت دردونه، د غرو ځنګلو کیسې، مینه او د پښتني ننګ موضوعات ځای پر ځای شوي دي. دا د ولسي پوهې او د تېرو نسلونو د تاریخي پېښو یوه لویه خزانه ګڼل کېږي چې تر ډېره له سینې په سینه رالېږدول شوې ده. سرچینه: <ref>{{Cite web |title=سرچینه |url=https://www.patakhazana.com/ |access-date=2025-12-30 |archive-date=2025-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |url-status=dead }}</ref> 3jv6u6cu2b6bai2qhil2wewcjgla8j6 0 85625 365227 358670 2026-07-19T01:16:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365227 wikitext text/x-wiki پښتو داستاني ادبیات <small>پښتو داستاني ادبیات د پښتنو د تاریخي کیسو، ولسي رواجونو او حماسي پېښو منظومه او نثري ټولګه ده.</small> ----{{Infobox language|name=پښتو داستاني ادبیات|altname=Pashto Narrative Literature|region=افغانستان او پښتونخوا|speakers=اديبان او مينه وال|familycolor=Indo-European|fam2=نثري او منظوم ژانرونه|script=پښتو ليکدود}} '''پښتو داستاني ادبیات''' د پښتو ادب هغه بډایه برخه ده چې د کیسو، روایتونو او تاریخي پېښو په بیانولو ولاړه ده. دا ادبیات په دوه عمده برخو ویشل کېږي: ولسي داستانونه (منظوم) او معاصر داستاني ادب (نثر لکه لنډه کیسه او ناول). داستاني ادبیات د پښتني ټولنې د اخلاقو، ننګ او مینې د انځورولو تر ټولو پیاوړې وسیله ګڼل کېږي. == تاریخي مخینه == د پښتو داستاني ادب ریښې په شفاهي فولکلور کې دي. په پخوانیو وختونو کې د ادم خان او درخانۍ، فتح خان باريڅي، او د مومن خان او شیرینۍ په څېر کیسې د بدلو او مثنوي په بڼه د ولس په سینو کې خوندي وې. وروسته د پټې خزانې په څېر د تاریخي تذکرو په موندلو سره ثابته شوه چې پښتنو د حماسو او داستانونو د لیکلو لرغونی دود درلود. == معاصر پړاو == په معاصر دور کې، پښتو داستاني ادبیاتو له نظم څخه نثر ته مخه کړه. د لنډو کیسو او ناولونو لیکل پیل شول چې پکې ټولنیز اصلاحات، د استعمار ضد مبارزه او د فردي ازادۍ موضوعات رانغښتل شوي دي. د افغانستان د علومو اکاډمۍ او پښتو اکاډمۍ په څېر بنسټونو د دغو اثارو په راټولولو او کره کتنه کې بنسټیز رول لوبولی دی. == اړوند موضوعات == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه ویبپاڼه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.asa.gov.af/ د افغانستان د علومو اکاډمۍ] * [https://pashtoacademy.org/blogs پښتو اکاډمي] 05njoh6h4qo7cdbdi39i69d8vjfmrko 0 85626 365228 359238 2026-07-19T01:16:53Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365228 wikitext text/x-wiki پښتو چاربيته (Pashto Charbeita) <small>چاربيته د پښتو ولسي شاعرۍ يو له خورا مشهورو، حماسي او رزمي اصنافو څخه ده چې په ولسي حجرو او مجلسونو کې ځانګړی مقام لري.</small> ----{{Infobox language|name=چاربيته (Charbeita)|altname=پښتو کواټرین (Pashto Folk Quatrain)|region=پښتونخوا او افغانستان (Pashtun Core Territories)|speakers=د ویونکو او مینوال (Native Speakers & Folk Art Connoisseurs)|familycolor=Indo-European|fam2=ولسي شاعري (Ethno-Epic Oral Traditions)|script=نظمي ليکدود (Classical Rhythmical Transcription)}} '''چاربيته''' په پښتو ولسي ادب کې يو ځانګړی شعري صنف دی چې د خپل حماسي او توند تال له امله پېژندل کېږي. که څه هم د نوم مانا يې "څلور بيتونه" ده، خو په حقيقت کې چاربيتې اوږدې وي او تر لسو پورې بندونه درلودلی شي. دا صنف ډېری وخت په ډله ييزه توګه د سندرغاړو لخوا په حجرو او دېرونو کې د رباب او منګي سره يوځای ويل کېږي. == جوړښت او هنري بڼه == چاربيته يو پېچلی خو منظم جوړښت لري. د دې ژانر هر بند په يوه ثابت "سر" يا مطلع پای ته رسېږي. په چاربيته کې د پښتون د ننګ، جګړو، تاریخي پېښو او ملي اتلانو کيسې په خورا جوش او جذبه بيانېږي. د دې ترڅنګ، ځينې چاربيتې عشقي او اخلاقي موضوعات هم رانغاړي، خو رزمي اړخ يې تر نورو پياوړی دی. == کلتوري ارزښت == چاربيته د پښتنو د نرمو عاطفي تاريخي د ادبیاتو يوه ژوندۍ وسيله ده. په هغو سيمو کې چې د ولسي ادبیات لا ډېر نه غوړیدلي وي، تاريخي پېښې او د غزاګانو کيسې د چاربيتو په بڼه يادېدې. دغه ژانر د پښتو موسيقۍ د "بدلې" سره نږدې تړاو لري او د پښتو اکاډمۍ او نورو علمي بنسټونو لخوا يې زرګونه بېلګې راټولې شوې دي. == اړوند موضوعات == * [[پښتو موسیقي]] * [[پښتو بدله]] * [[ولسي داستانونه]] * [[پښتني حماسې]] == معتبرې سرچینې (References) == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پښتو ادبیاتو تاریخي مرجع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.asa.gov.af/ د افغانستان د علومو اکاډمي (Academy of Sciences of Afghanistan)] * [https://pashtoacademy.org/blogs پښتو اکاډمي (Pashto Academy - Peshawar)] * [https://www.loc.gov/collections/afghanistan-manuscripts/ د امریکا د کانګرس کتابتون: د افغانستان لاسي نسخې] * [https://www.bbc.com/pashto/topics/cpxxd797n27t بي بي سي پښتو: ادبي او کلتوري څېړنې]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://larawbar.net/category/ادب-او-کلتور لروبر: ادب او کلتور]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.taand.com/category/ادب تاند: ادبي برخه] 1baoln9l5hiv817fn17b2w42gbl1z45 0 85627 365226 359228 2026-07-19T01:16:39Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365226 wikitext text/x-wiki پښتو بدله [[پښتو]] <small>بدله په ولسي ادبیاتو کې یو داستاني او حماسي برخه ده.</small> ---- {| class="infobox" style="margin-left: auto; margin-right: auto; width:25em; border:2px solid #202122; background-color:#ffffff; color:#000000; line-height:1.6em; text-align:center;" ! style="background-color:#202122; color:#ffffff; padding:0.6em; font-size:130%;" |پښتو بدله |- | style="background-color:#f8f9fa; font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em; border-top:1px solid #202122;" |Pashto Epic Ballad |} '''پښتو بدله''' د [[پښتو]] ولسي شاعرۍ یو له خورا مهمو او پخوانیو اصنافو څخه ده چې له موسیقۍ سره نه شلېدونکی تړاو لري. دا صنف په اصل کې یو اوږد منظوم داستان دی چې په حجرو، دېرونو او ولسي غونډو کې د سندرغاړو لخوا په ځانګړي تال سره ویل کېږي. بدلې د پښتنو د شفاهي تاریخ، ملي حماسو او عشقي داستانونو د خوندي کولو تر ټولو پیاوړې وسیله ګڼل کېږي. جوړښت او ډولونه بدله د جوړښت له پلوه د مثنوي او چاربیتې له ځینو ځانګړنو سره نږدېوالي لري، خو د ویلو اسلوب یې جلا دی. دا ژانر په دوه عمده برخو وېشل کېږي: رزمي او حماسي بدلې چې پکې د قومي جګړو، د غازیانو د مېړانې او د تاریخي پېښو بیان وي. عشقي او ولسي بدلې چې د مشهورو داستانونو لکه ادم خان او درخانۍ، فتح خان باريڅي او نورو فولکلوریکو کیسو انځورګري کوي. کلتوري ارزښت بدلې په پښتني ټولنه کې د یوې تعلیمي او تفریحي سرچینې په توګه کارول شوي دي. په پخوانیو وختونو کې خلکو خپل تاریخ او کلتوري ارزښتونه د بدلې په بڼه یادول او له یوه نسل څخه یې بل ته لېږدول. د افغانستان د علومو اکاډمۍ او پښتو اکاډمۍ په خپلو څېړنو کې د زرګونو بدلې ټولولو ته اشاره کړې ده. اړوند موضوعات [[پښتو ولسي کیسې]] [[پښتو چاربیته|پښتو چاربيته]] [[ولسي موسیقي]] [[پښتني دودونه]] معتبرې سرچینې (References) [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پښتو ادبیاتو تاریخي مرجع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} [https://www.asa.gov.af/ د افغانستان د علومو اکاډمي (Academy of Sciences of Afghanistan)] [https://pashtoacademy.org/blogs پښتو اکاډمي (Pashto Academy - Peshawar)] [https://www.bbc.com/pashto/topics/cpxxd797n27t بي بي سي پښتو: کلتور او هنر]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://larawbar.net/category/ادب-او-کلتور لروبر: ادبي او کلتوري ارشیف]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 68i95w50nx2k8z42n1jvrfvxhesjxo0 0 86277 365219 360359 2026-07-19T00:01:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365219 wikitext text/x-wiki '''عقل او احساس''' ({{Lang-en|Sense and Sensibility}}) د انسان د وجود هغو دوو مخالفو خو بشپړوونکو ځواکونو ته ویل کېږي چې یو یې پر منطق او بل یې پر عاطفه ولاړ دی. په دې بحث کې "عقل" (Sense) د انسان هغې وړتیا ته ویل کېږي چې حقایق په سړه تنده تحلیلوي، سنجش کوي او د ګټې او زیان په پام کې نیولو سره پرېکړه کوي. خو "احساس" (Sensibility) بیا د انسان د روح هغه لطیفه او حساسه برخه ده چې د پیښو په وړاندې چټک عاطفي غبرګون ښيي، لکه مینه، زړه سوی، او خپګان. پوهان استدلال کوي چې یوازې په عقل تکیه کول انسان لکه د یو ماشین په څېر وچ او بې روحه کوي، او یوازې په احساساتو پسې تلل انسان د تېروتنو او احساساتي پرېکړو په لومه کې بندوي. له همدې امله، د ژوند توازن د دې دواړو په همغږۍ کې نغښتی دی. له تاریخي او کلتوري پلوه، د عقل او احساس جګړه په [[ادبیات]] او [[فلسفه]] کې خورا لرغونې ده. په [[اتلسمه پېړۍ]] کې د عقل پالنې (Rationalism) او رومانتیزم ترمنځ بحثونو همدا موضوع رانغاړله. عقل موږ ته لاره ښيي چې څنګه په سمه توګه [[ټولنه]] کې ژوند وکړو، قانون مراعات کړو او خپل اهداف ترلاسه کړو، خو احساس موږ ته د ژوند مانا او رنګ راکوي. په [[ساپوهنه]] کې ثابته شوې ده چې زموږ ډېری پرېکړې لومړی په احساساتي ډول په [[مغز]] کې پیل کېږي او بیا عقل هغې ته یو منطقي چوکاټ ورکوي. د مثال په توګه، کله چې موږ له یو چا سره [[مرسته]] کوو، لومړی زموږ احساس (زړه سوی) موږ هڅوي، خو بیا زموږ عقل دا سنجوي چې څنګه او په کومه لاره مرسته وکړو. په ورځني ژوند کې، هغه کسان بریالي دي چې د عقل او احساس ترمنځ یې سوله کړې وي. دا سوله موږ ته اجازه راکوي چې هم د نورو په درد پوه شو (احساس) او هم د ستونزو لپاره عملي حل لارې ولټوو (عقل). که موږ یوازې په عقل (Sense) عمل وکړو، ښايي ډېر مادي پرمختګ وکړو خو په زړه کې به یوازې توب احساس کړو. او که یوازې په احساس (Sensibility) عمل وکړو، ښايي ډېر ژر د نورو تر اغېز لاندې راشو او خپلواکي له لاسه ورکړو. په پای کې، دا دوه ځواکونه د یوې ترازو د دوو پلو په څېر دي؛ کله چې دواړه برابر وي، د انسان ژوند په سمه او نېکمرغه لاره روان وي. دا هغه مفهوم دی چې په پښتني کلتور او اخلاقو کې هم ورته ډېر پام شوی، چې انسان باید هم غیرت او احساس ولري او هم تدبیر او عقل. == د عقل او احساس توپیرونه == {| class="wikitable" !ځانګړنه !عقل (Sense) !احساس (Sensibility) |- |بنسټ |منطق او حقیقت |عاطفه او زړه |- |موخه |سمه پرېکړه او ګټه |د ژوند خوند او مینه |- |سرعت |ورو او سنجول شوی |چټک او ناڅاپي |- |مثال |د قانون مراعات کول |له یو مظلوم سره ژړل |} == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://plato.stanford.edu/entries/emotion/ Stanford Encyclopedia of Philosophy: Emotion and Reason] * [https://www.britannica.com/topic/Sense-and-Sensibility Britannica: Sense and Sensibility in Literature] [[وېشنيزه:ساپوهنه]] [[وېشنيزه:فلسفه]] [[وېشنيزه:بشري خویونه]] [[وېشنيزه:اخلاق]] s2t692cupr8vut1b9x94jlcouqnos3o 0 86294 365233 361181 2026-07-19T01:32:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365233 wikitext text/x-wiki '''کوانټم ډاروینیزم''' ({{Lang-en|Quantum Darwinism}}) یوه نظري فزیکي تیوري ده چې تشریح کوي چې څنګه او ولې کوانټم نړۍ زموږ د ورځني ژوند په کلاسيک یا مادي نړۍ بدلېږي. دا نظریه د لومړل ځل لپاره د [[ویجیک زوریک]] (Wojciech Zurek) لخوا وړاندې شوه. د دې نظریې نوم د [[چارلس ډاروین]] د بیولوژیکي تکامل له نظریې څخه اخیستل شوی دی؛ ځکه چې دلته هم یوازې هغه "کوانټم معلومات" ژوندي پاتې کېږي او مادي نړۍ ته راوځي چې له چاپیریال سره د توافق تر ټولو زیاته وړتیا ولري او خپل ځان په ځلونو تکرار کړي. په ساده ژبه، کوانټم ډاروینیزم وايي چې چاپیریال د یو "فلټر" په څېر کار کوي او یوازې هغه معلومات موږ ته رارسوي چې خورا باثباته وي. د دې تیورۍ اصلي اساس په [[کوانټم ډیکوهرنس]] (Quantum Decoherence) باندې ولاړ دی. په کوانټم نړۍ کې، ذرات په یو وخت کې په څو حالتونو کې وي (سوپر پوزیشن)، خو کله چې دا ذرات له خپل چاپیریال (لکه فوټونونه یا مالیکولونه) سره ټکر کوي، نو دا حالت له منځه ځي. کوانټم ډاروینیزم زیاتوي چې چاپیریال نه یوازې کوانټم حالتونه له منځه وړي، بلکې د هغو په اړه معلومات په فضا کې خپروي. دا کټ مټ داسې ده لکه یو شی چې په ډېرو عکسونو کې ثبت شي؛ څومره چې د یو کوانټم حالت په اړه معلومات په چاپیریال کې ډېر کاپي شي، هغومره موږ هغه شی په مادي نړۍ کې په روښانه او ثبات سره لیدلی شو. له علمي پلوه، دا نظریه دا ځوابوي چې ولې موږ د [[اشروډینګر پیشو]] په یو وخت کې هم ژوندۍ او هم مړې نه وینو. چاپیریال د یو کتونکي (Observer) په څېر عمل کوي چې په دوامداره توګه له سیستم څخه معلومات اخلي. دا پروسه باعث کېږي چې د کوانټم سیسټمونو ډېری احتمالي حالتونه له منځه لاړ شي او یوازې یو مشخص حالت (چې موږ یې په ورځني ژوند کې وینو) پاتې شي. په [[کوانټم فزیک]] کې دا یو خورا مهم پرمختګ دی ځکه چې دا د "عیني واقعیت" (Objective Reality) پوښتنه حلوي او ښيي چې زموږ مادي نړۍ په اصل کې د کوانټم معلوماتو د بقا او تکامل پایله ده. په پای کې، کوانټم ډاروینیزم موږ ته دا درک راکوي چې نړۍ یوازې هغه څه نه ده چې موږ یې په سترګو وینو، بلکې هغه څه دي چې چاپیریال یې د پاتې کېدو اجازه ورکړې ده. دا تیوري نه یوازې په [[فلسفه]] کې د واقعیت په اړه نوي بحثونه راپیدا کوي، بلکې په [[کوانټم کمپیوټینګ]] کې هم له ساینس‌پوهانو سره مرسته کوي ترڅو پوه شي چې څنګه معلومات په پېچلو سیسټمونو کې خوندي پاتې کېږي. که څه هم دا یوه پېچلې ریاضیکي موضوع ده، خو مفهوم یې دا دی چې کلاسيک حقیقت د کوانټم نړۍ یو ډول مېوه ده چې د چاپیریال په مرسته پخیږي. == بنسټیز مفاهیم == # '''د معلوماتو تکرار:''' چاپیریال د کوانټم سیسټم په اړه معلومات په زرګونو ځله کاپي کوي. # '''ټاکنه (Selection):''' یوازې هغه حالتونه مادي نړۍ ته راوځي چې له چاپیریال سره تعامل وکولی شي. # '''عیني واقعیت:''' کله چې ډېر لیدونکي (چاپیریال) یو شی په یو ډول وویني، هغه مادي حقیقت ګرځي. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.nature.com/articles/nphys1202 Nature Physics: Quantum Darwinism and the chemical basis of reality] * [https://www.scientificamerican.com/article/quantum-darwinism-explains-how-the-world-emerged/ Scientific American: How Quantum Darwinism explains our world]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[وېشنيزه:کوانټم فزیک]] [[وېشنيزه:نظري فزیک]] [[وېشنيزه:ساینس]] [[وېشنيزه:فلسفه]] 5wofb98y5kbrmx5o7a1m2flqsuc6s47 0 86295 365223 360403 2026-07-19T00:46:39Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365223 wikitext text/x-wiki '''نیورو فینومینولوژي''' ({{Lang-en|Neurophenomenology}}) یو علمي او فلسفي ډګر دی چې د [[عصبي علوم]] او د شعور [[فلسفه]] سره یوځای کوي. دا نظریه د لومړي ځل لپاره په [[۱۹۹۰]] لسیزه کې د مشهور بیولوژي پوه او فیلسوف [[فرانشیسکو واریلا]] (Francisco Varela) لخوا وړاندې شوه. د دې علم اصلي موخه دا ده چې د انسان "شخصي تجربې" (چې موږ یې په خپله دننه کې احساسوو) او "عصبي فعالیتونه" (چې ساینس پوهان یې په مغز کې ویني) په یو وخت کې مطالعه کړي. په ساده ژبه، نیورو فینومینولوژي وايي چې موږ نشو کولای د انسان [[شعور]] یوازې د ماشین په څېر په مغز کې مطالعه کړو، بلکې باید د هغه شخص خپل احساس او د نړۍ په اړه د هغه لیدلوری هم په پام کې ونیسو. د دې علم بنسټ په دې ولاړ دی چې د انسان ذهن او بدن یو له بل څخه جلا نه دي. په دودیزه توګه، ساینس پوهانو یوازې د مغز امواج او حجرې څېړلې، خو واریلا استدلال وکړ چې ساینس پوهان باید د هغو کسانو سره مرسته وکړي چې خپلو باطني احساساتو ته متوجه شي (لکه د [[مراقبه|مراقبې]] یا تامل له لارې). کله چې یو څوک د خپل ذهن د حالت په اړه دقیق معلومات ورکړي، نو ډاکټران کولای شي د هغه د مغز په فعالیتونو کې ډېر دقیق بدلونونه ومومي. دا تګلاره موږ سره مرسته کوي چې د [[مغز]] او [[روان]] ترمنځ هغه تشه ډکه کړو چې پخوا ورته پام نه کېده. په نیورو فینومینولوژي کې "تجربه" یو فعال عمل ګڼل کېږي. دا پدې مانا ده چې زموږ مغز یوازې معلومات نه ترلاسه کوي، بلکې زموږ د تېرو تجربو او احساساتو په رڼا کې نړۍ ته بڼه ورکوي. دا علم په [[ساپوهنه]] او د ناروغیو په درملنه کې هم کارول کېږي؛ د بېلګې په توګه، د هغو کسانو په پوهېدو کې چې د [[خپګان]] یا د اضطراب په څېر له ذهني ستونزو سره مخ وي. کله چې موږ د یو چا په فزیکي مغز او د هغه په باطني احساس دواړو پوه شو، نو درملنه یې خورا اسانه او دقیقه کېږي. دا یوه بین‌الرشتوي (Interdisciplinary) تګلاره ده چې بیولوژي، فلسفه او انسانیت سره نښلوي. په پای کې، نیورو فینومینولوژي موږ ته دا پیغام راکوي چې انسان یوازې د بیولوژیکي حجرو یوه مجموعه نه ده، بلکې یو داسې موجود دی چې نړۍ په خپل ځانګړي ډول تجربه کوي. دا ډګر د "شعور د سختې ستونزې" (Hard Problem of Consciousness) د حل لپاره یوه هیله بښونکې لاره ده. که څه هم دا یوه پېچلې موضوع ده، خو د انسان د پېژندنې په لاره کې یو لوی ګام ګڼل کېږي. دا علم موږ ته یادونه کوي چې د علمي پرمختګ تر څنګ باید د انسان د روح او باطني تجربې درناوی هم وشي، ځکه واقعیت هغه څه دي چې موږ یې په دواړو کچو (فزیکي او ذهني) تجربه کوو. == مهم اصول == # '''د باطني لید اهمیت:''' د انسان شخصي روایت د علمي ډاټا په څېر ارزښت لري. # '''نیوروډینامیک:''' د مغز د حجرو او د انسان د احساس ترمنځ دوامداره تعامل. # '''تطبیقي ساینس:''' د مراقبې او تامل په مرسته د شعور د حالتونو څېړنه. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://plato.stanford.edu/entries/phenomenology/ Stanford Encyclopedia of Philosophy: Phenomenology and Neuroscience] * [https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neurophenomenology ScienceDirect: Neurophenomenology Overview] [[وېشنيزه:عصبي علوم]] [[وېشنيزه:فلسفه]] [[وېشنيزه:ساپوهنه]] [[وېشنيزه:شعور]] 8cqfhuy4pj62pl6soeblmcksvtb0h43 0 86296 365207 360404 2026-07-18T22:49:04Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365207 wikitext text/x-wiki '''د بایزیان مغز فرضیه''' ({{Lang-en|Bayesian brain hypothesis}}) یو علمي وړاندیز دی چې وايي د انسان [[مغز]] په دوامداره توګه د نړۍ په اړه احصایوي اټکلونه او وړاندوینې کوي ترڅو د چاپیریال په پوهېدو کې ورسره مرسته وکړي. دا فرضیه د [[توماس بایز]] (Thomas Bayes) د احتمالاتو په قانون ولاړه ده. د دې نظریې له مخې، مغز یوازې یو غیر فعال غړی نه دی چې معلومات ترلاسه کړي، بلکې دا په فعاله توګه د خپلو تېرو تجربو (Prior beliefs) پر بنسټ د نویو پیښو په اړه وړاندیزونه کوي او بیا د نویو حسي معلوماتو په ترلاسه کولو سره دا وړاندیزونه سموي. په ساده ژبه، کله چې تاسو په تیاره کې یو شی وینئ، ستاسو مغز د تېرو معلوماتو په کارولو سره اټکل کوي چې دا ښايي یو لرګی وي که یو مار؛ که نږدې ورشئ او وګورئ چې دا لرګی دی، مغز خپل معلومات سمدستي اپډېټ کوي. د دې فرضیې یو مهم اصل "د وړاندوینې تېروتنه" (Prediction Error) ده. کله چې زموږ د مغز اټکل له واقعیت سره توپیر ولري، مغز د دې تېروتنې په مرسته خپله پوهه زیاتوي. په [[ساینس]] کې دا تګلاره تشریح کوي چې ولې انسانان دومره ژر زده کړه کوي او د پېچلو حالاتو سره ځان عیاروي. ساینس پوهان لکه [[کارل فریسټون]] (Karl Friston) پدې باور دي چې مغز هڅه کوي خپله انرژي په دې مصرف کړي چې د نړۍ په اړه بې باوري (Uncertainty) کمه کړي. دا پروسه نه یوازې په لیدلو او اورېدلو کې کارول کېږي، بلکې زموږ په پرېکړو، حرکتونو او حتی زموږ په [[شعور]] کې هم اساسي رول لري. د بایزیان مغز فرضیه په [[مصنوعي ځیرکتیا]] (AI) او د عصبي ناروغیو په درملنه کې هم خورا ارزښت لري. د بېلګې په توګه، پوهان فکر کوي چې په ځینو رواني ناروغیو لکه [[شیزوفرینیا]] کې، د مغز دا وړاندوینې سیسټم په سمه توګه کار نه کوي او د واقعیت او خیال ترمنځ توپیر نشي کولی. په [[ټیکنالوژي]] کې، انجنیران هڅه کوي د دې فرضیې په کارولو سره داسې الګوریتمونه جوړ کړي چې د انسان د مغز په څېر په چټکۍ سره زده کړه او اټکل وکړای شي. دا موضوع موږ ته دا راښيي چې زموږ درک له نړۍ څخه یوازې د سترګو لید نه دی، بلکې د هغه څه ترکیب دی چې موږ یې تمه لرو او هغه څه چې په حقیقت کې پېښېږي. په پای کې، د بایزیان مغز فرضیه دا ثابتوي چې د انسان [[عقل]] یو متحرک سیسټم دی چې په دوامداره توګه خپل ځان اصلاح کوي. دا فرضیه د مغز پېچلتیا په یو منطقي چوکاټ کې راولي او ښيي چې څنګه بیولوژي او ریاضیات یو له بل سره مله دي ترڅو موږ ته د ژوند کولو توان ورکړي. که موږ پوه شو چې زموږ مغز څنګه وړاندوینې کوي، موږ کولای شو د خپل ذهن د زده کړې وړتیا لا پسې پیاوړې کړو او په پېچلو حالاتو کې غوره پرېکړې وکړو. == اساسي ټکي == # '''مخکنی باور (Prior):''' هغه پوهه چې مغز یې د تېرو تجربو څخه لري. # '''احتمال (Likelihood):''' هغه نوي معلومات چې زموږ د حواس لخوا ترلاسه کېږي. # '''د وړاندوینې تېروتنه:''' د توقع او حقیقت ترمنځ توپیر چې د زده کړې لامل کېږي. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.nature.com/articles/nrn3330 Nature Reviews Neuroscience: The Bayesian brain] * [https://plato.stanford.edu/entries/computational-mind/ Stanford Encyclopedia: Computational Theories of Mind] [[وېشنيزه:عصبي علوم]] [[وېشنيزه:ساپوهنه]] [[وېشنيزه:احصایه]] [[وېشنيزه:بیولوژي]] cnb490zqnomekrqjkzu7btxgdydqh5h 0 86297 365213 360405 2026-07-18T23:29:52Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365213 wikitext text/x-wiki '''د کلتوري تکامل نظریه''' ({{Lang-en|Cultural Evolutionary Theory}}) یو علمي چوکاټ دی چې دا څېړي چې څنګه انساني کلتور، پوهه، دودونه او مهارتونه د وخت په تېرېدو سره بدلون مومي او له یو نسل څخه بل نسل ته لېږدول کېږي. دا نظریه پر دې بنسټ ولاړه ده چې کلتوري بدلونونه د [[چارلس ډاروین]] د بیولوژیکي تکامل له اصولو (تغیر، انتخاب، او وراثت) سره ورته والی لري. په ساده ژبه، لکه څنګه چې په طبیعت کې ګټور جینونه ژوندي پاتې کېږي او خپرېږي، په ټولنه کې هم هغه کلتوري مفکورې، ابزار او چلندونه چې د انسانانو له ژوند سره مرسته کوي، پاتې کېږي او نور یې کاپي کوي. دا نظریه تاییدوي چې انسانان یوازې د خپلو جینونو محصول نه دي، بلکې د هغه پراخ کلتوري معلوماتو محصول هم دي چې په زرګونو کلونو کې راټول شوي دي. د کلتوري تکامل یو له مهمو ځانګړتیاوو څخه "کومولیټیو یا جمعي کلتور" (Cumulative Culture) دی. دا پدې مانا ده چې انسانان د خپلو پلرونو لاسته راوړنې اخلي، هغه اصلاح کوي او بیا یې راتلونکي نسل ته سپاري. په دې پروسه کې، هر نسل په پخوانۍ پوهه باندې یو نوی پوړ اضافه کوي، چې له امله یې پېچلې [[ټیکنالوژي]]، ژبې او ټولنیز بنسټونه رامنځته کېږي. په [[ساپوهنه]] او [[ټولنپوهنه]] کې دا بحث کېږي چې انسانان د "ټولنیزې زده کړې" (Social Learning) له لارې دا معلومات ترلاسه کوي. موږ د نورو څخه د تقلید او زده کړې یو ځانګړی استعداد لرو چې موږ ته اجازه راکوي پرته له دې چې هره تجربه په خپله تېره کړو، له نورو څخه ګټور خویونه زده کړو. په دې نظریه کې د "کلتوري انتخاب" (Cultural Selection) مفهوم خورا مهم دی. هغه کلتوري عناصر (چې کله ورته "میمز" یا Memes هم ویل کېږي) چې د ټولنې د بقا او سوکالۍ لپاره ګټور وي، ډېر پلویان پیدا کوي او په تاریخ کې پاتې کېږي. د بېلګې په توګه، د کرنې تخنیکونه، طبي پوهه، او حتی اخلاقي ارزښتونه د کلتوري تکامل پایله ده. دا نظریه په [[بشري علوم]] کې موږ سره مرسته کوي چې پوه شو ولې په بېلابېلو سیمو کې کلتورونه توپیر لري او څنګه د چاپیریال بدلونونه د انسانانو په چلند اغېز کوي. د [[جینټیک]] او کلتور ترمنځ دا دوامداره تعامل (Gene-Culture Co-evolution) د دې لامل شوی چې انسانان د مځکې په هره برخه کې د ژوند کولو وړتیا پیدا کړي. په پای کې، د کلتوري تکامل نظریه موږ ته دا راښيي چې زموږ نننی ژوند، زموږ قوانین، او زموږ عقیدې د میلیونونو انسانانو د تجربو او ازمویښتونو حاصل دی. دا علم په [[فلسفه]] کې موږ ته د انسانیت د پرمختګ یو روښانه انځور راکوي او ښيي چې کلتور یو ژوندی او متحرک موجود دی چې تل د نویو ننګونو سره ځان عیاروي. که موږ غواړو په خپله ټولنه کې مثبت بدلون راولو، موږ باید د کلتوري تکامل په قوانینو پوه شو او داسې ارزښتونه وپالو چې د بشريت د نېکمرغۍ او روښانه راتلونکي لپاره ګټور وي. == اساسي مفاهیم == # '''ټولنیز وراثت:''' د پوهې او دودونو انتقال د زده کړې او تقلید له لارې. # '''کلتوري تغیر:''' په مفکورو او ابزارو کې نوي بدلونونه او اختراعات. # '''کلتوري انتخاب:''' د هغو کلتوري نمونو پاتې کېدل چې ټولنې ته ګټه رسوي. # '''جمعي پوهه:''' د نسلونو په اوږدو کې د معلوماتو راټولېدل او اصلاح کېدل. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.pnas.org/ PNAS: Cultural evolutionary theory - How culture shapes human evolution] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Cultural_evolution Wikipedia English: Concepts of Cultural Evolution] [[وېشنيزه:ټولنپوهنه]] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:ساپوهنه]] [[وېشنيزه:تاریخ]] mj9hewddyczl68vvq3bde3m30he3n0q 0 86298 365209 360406 2026-07-18T23:04:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365209 wikitext text/x-wiki '''د غبرګ وراثت نظریه''' ({{Lang-en|Dual Inheritance Theory}}) چې په لنډ ډول ورته (DIT) هم ویل کېږي، یوه علمي نظریه ده چې تشریح کوي چې څنګه انساني [[تکامل]] د دوو جلا خو یو له بل سره تړلو پروسو پایله ده: "جنیټیکي وراثت" او "کلتوري وراثت". د دې نظریې پلویان، لکه [[رابرټ بویډ]] او [[پیټر ریچرډسن]]، پدې باور دي چې کلتور پخپله یو بیولوژیکي اړتیا ده او د انسانانو په بقا کې یې د جینونو په څېر مهم رول لوبولی دی. په ساده ژبه، انسانان یوازینی مخلوق دی چې معلومات یې یوازې د وینې (جینونو) له لارې نه، بلکې د زده کړې، تقلید او [[ژبه|ژبې]] له لارې هم له یو نسل څخه بل ته لېږدول کېږي، او دا کلتوري معلومات بیا په خپله د انسان په بیولوژیکي جوړښت اغېز کوي. د دې نظریې یو له مشهورو مثالونو څخه د "شیدو د هضم وړتیا" (Lactase persistence) ده. په اصل کې، ډېری بالغو انسانانو نشول کولای چې شیدې هضم کړي، خو کله چې زرګونه کاله پخوا ځینو ټولنو د څارویو پاللو کلتور غوره کړ، نو د وخت په تېرېدو سره د هغوی په جینونو کې داسې بدلون راغی چې د شیدو هضم ورته ممکن شو. دا ښيي چې یو کلتوري انتخاب (څاروي پالنه) د دې لامل شو چې د انسان [[جینټیک]] بدل شي. د غبرګ وراثت نظریه وايي چې زموږ مغز داسې تکامل کړی چې د نورو څخه د زده کړې او تقلید لپاره خورا تکړه وي، ځکه چې کلتوري پوهه موږ سره مرسته کوي چې د چاپیریال له بدلونونو سره ډېر ژر ځان عیار کړو، په داسې حال کې چې جنیټیکي تکامل ډېر وخت نیسي. په دې نظریه کې "ټولنیزه زده کړه" یو بنسټیز اصل دی. انسانان په فطري ډول هڅه کوي چې د خپلې ډلې له بریالیو او مشهورو کسانو څخه تقلید وکړي. دا پروسه باعث کېږي چې ګټور کلتوري خویونه (لکه د وسلو جوړول، طبي پوهه، او ټولنیز قوانین) په چټکۍ سره خپاره شي. په [[ساپوهنه]] او [[ټولنپوهنه]] کې دا نظریه موږ ته دا درک راکوي چې ولې انساني چلند د نورو حیواناتو په پرتله دومره پېچلی او متنوع دی. کلتور د یو "دویم وراثت" په څېر عمل کوي چې د زرګونو کلونو په اوږدو کې یې انسانانو ته د دې توان ورکړی چې د مځکې په هره برخه کې، له قطبي یخونو څخه تر سرو دښتو پورې، ژوند وکړي. په پای کې، د غبرګ وراثت نظریه د [[بیولوژي]] او کلتور ترمنځ هغه پخوانۍ جګړه پای ته رسوي چې پوښتنه یې کوله: "انسان د طبیعت محصول دی که د روزنې؟". دا نظریه ځواب ورکوي چې موږ د دواړو یو پېچلی ترکیب یو. زموږ جینونه موږ ته د کلتور د رامنځته کولو وړتیا راکوي، او زموږ کلتور بیا زموږ د جینونو د پاتې کېدو لاره ټاکي. دا نظریه په [[فلسفه]] او [[بشري علوم]] کې موږ ته د انسانیت د ریښتیني هویت په اړه یو نوی او ژور لیدلوری وړاندې کوي، چې له مخې یې موږ د خپلو پلرونو د پوهې او د خپلې بیولوژیکي میراث یو ګډ ثمره یو. == د نظریې اصلي ستنې == # '''کلتوري تغیر:''' په مفکورو، باورونو او دودونو کې بدلون چې د نویو ننګونو په پایله کې رامنځته کېږي. # '''جین او کلتور تعامل:''' هغه پروسه چې کلتوري بدلونونه په جنیټیکي تکامل اغېز کوي او برعکس. # '''ټولنیز انتقال:''' له نورو څخه د زده کړې او تقلید له لارې د معلوماتو خپرېدل. # '''طبیعي انتخاب:''' هغه جینونه او کلتوري خویونه پاتې کېږي چې د انسان بقا تضمینوي. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.sciencedirect.com/topics/social-sciences/dual-inheritance-theory ScienceDirect: Dual Inheritance Theory and Cultural Evolution] * [https://plato.stanford.edu/entries/evolution-cultural/ Stanford Encyclopedia of Philosophy: Cultural Evolution and Inheritance] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:بیولوژي]] [[وېشنيزه:تکامل]] [[وېشنيزه:ټولنپوهنه]] ebecnhx35u2el2t084py14xhkaa0luo 0 86301 365224 360566 2026-07-19T01:01:54Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365224 wikitext text/x-wiki '''ټرانزهومانیزم''' ({{Lang-en|Transhumanism}}) چې کله ناکله د (H+) په نښه سره هم پېژندل کېږي، یو نړیوال فلسفي او علمي خوځښت دی چې د انسان د فزیکي، ذهني او رواني وړتیاوو د لوړولو لپاره د عصري [[ټیکنالوژي]] کارول ترویجوي. دا نظریه پر دې باور ده چې انسان د تکامل په وروستي پړاو کې نه دی، بلکې موږ کولای شو د [[جینټیک]]، [[مصنوعي ځیرکتیا]] او نانو ټیکنالوژۍ په واسطه د زړښت، ناروغیو، او حتی د [[مړینه|مرګ]] مخه ونیسو. په ساده ژبه، ټرانزهومانیزم غواړي انسان په یو "لوړ انسان" (Posthuman) بدل کړي چې د اوسني بشر په پرتله زرګونه چنده هوښیار، پیاوړی او د اوږد عمر لرونکی وي. د ټرانزهومانیزم بنسټ په دریو مهمو ستنو ولاړ دی: سوپر اوږد عمر (Super-longevity)، سوپر هوښیارتیا (Super-intelligence)، او سوپر نېکمرغي (Super-wellbeing). پلویان یې استدلال کوي چې که موږ د عینکونو په واسطه د لیدلو وړتیا او د درملو په واسطه د ناروغیو درملنه کوو، نو ولې باید په مغز کې د چپسونو (Brain-Computer Interface) په لګولو سره خپله [[حافظه]] او [[عقل]] پیاوړی نه کړو؟ په [[ساینس]] کې دا بحثونه اوس یوازې د افسانو برخه نه دي، بلکې د نیورالینک (Neuralink) په څېر پروژې په حقیقت کې د انسان او ماشین د وصلولو هڅه کوي. دا نظریه په دې باور ده چې د انسان بیولوژیکي محدودیتونه د ماتولو وړ دي. خو د دې مفکورې په وړاندې په [[فلسفه]] او [[اخلاق]] کې خورا جدي نیوکې هم شتون لري. مخالفین وايي چې ټرانزهومانیزم ښايي د ټولنیزې نابرابرۍ د زیاتېدو لامل شي؛ یعنې یوازې بډایه خلک به وکولای شي خپل ځانونه "اپډېټ" کړي او غریب به یو ډول "ټیټ نسل" پاتې شي. همدا راز، دا پوښتنه مطرح کېږي چې که انسان نور مړ نشي او یا د ماشین په څېر کار وکړي، ایا بیا به هم خپل "انسانیت" وساتلی شي؟ په [[ټولنپوهنه]] کې دا اندېښنه شته چې دا ډول بدلونونه به د انسانانو ترمنځ طبیعي عاطفه او اړیکې له منځه یوسي. په پای کې، ټرانزهومانیزم موږ ته د یوې داسې راتلونکې انځور راکوي چیرې چې د انسان او ماشین ترمنځ پوله له منځه ځي. دا خوځښت موږ اړ باسي چې د ژوند د مانا، د زړښت د فلسفې او د بشر د برخلیک په اړه له سره فکر وکړو. که څه هم د دې نظریې بشپړ عملي کېدل ښايي لسیزې وخت ونیسي، خو په [[جین ډرایو]] او ایډیټ کولو کې پرمختګونه ښيي چې موږ لا دمخه د دې سفر لومړي ګامونه اخیستي دي. دا چې دا ټیکنالوژي به د بشریت د ژغورنې لامل شي او که د هغې د هویت د ورکېدو، هغه پوښتنه ده چې ځواب یې زموږ په نننیو پرېکړو پورې تړلی دی. == د ټرانزهومانیزم اصلي ټیکنالوژۍ == # '''جینټیکي انجنیري:''' د ناروغیو د له منځه وړلو او د بدن د پیاوړتیا لپاره د DNA بدلول. # '''سایبرنیټیک:''' په بدن کې د میخانیکي غړو او چپسونو لګول. # '''د ذهن اپلوډ کول:''' هغه نظریه چې غواړي د انسان شعور کمپیوټر ته انتقال کړي. # '''کریونیک (Cryonics):''' د بدن کنګل کول ترڅو په راتلونکي کې د پرمختللې ټیکنالوژۍ په واسطه بېرته را ژوندی شي. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://humanityplus.org/ Humanity+: The official home of transhumanism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250409103049/https://www.humanityplus.org/ |date=2025-04-09 }} * [https://plato.stanford.edu/entries/ethics-ai/ Stanford Encyclopedia of Philosophy: Ethics of Artificial Intelligence and Human Enhancement] * [https://www.britannica.com/topic/transhumanism Britannica: History and goals of Transhumanism] [[وېشنيزه:فلسفه]] [[وېشنيزه:ټیکنالوژي]] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:راتلونکې پېژندنه]] h2kpxgthj7x3t8wteak7l885hp2dg3y 0 86303 365221 360411 2026-07-19T00:35:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365221 wikitext text/x-wiki '''مقایسوي ادبیات''' ({{Lang-en|Comparative Literature}}) د ادبیاتو د مطالعې یو داسې میتود دی چې پکې د دوه یا څو هېوادونو، ژبو او کلتورونو ادبي اثار یو له بل سره پرتله کېږي. دا رشته یوازې په یوې ژبې پورې محدوده نه ده، بلکې هڅه کوي چې د بشري افکارو ترمنځ نږدېوالی، اغېزې او مشترک ټکي پیدا کړي. د مقایسوي ادبیاتو پوهان په دې باور دي چې د نړۍ ادبیات سره تړلي دي او یو لیکوال تل د بل کلتور له اثارو څخه الهام اخلي. په دې برخه کې نه یوازې د کتابونو متنونه پرتله کېږي، بلکې د ادبیاتو اړیکه له نورو هنرونو لکه [[فلسفه]]، [[نقاشي]]، [[موسیقي]] او [[سینما]] سره هم تر څېړنې لاندې نیول کېږي. دا علم موږ ته راښيي چې څنګه یو داستان (لکه د لیلی او مجنون کیسه) په بېلابېلو ژبو او زمانو کې په بېلابېلو ډولونو بیان شوی دی. د مقایسوي ادبیاتو په تاریخ کې دوه مهم مکتبونه شتون لري: فرانسوي مکتب او امریکايي مکتب. فرانسوي مکتب ډېر ټینګار په "تاریخي اړیکو" کوي؛ یعنې دا چې یو لیکوال په مستقیم ډول له بل څخه څه اخیستي دي. خو امریکايي مکتب بیا پراخ لیدلوری لري او هر ډول ورته والی (حتی که لیکوالان یو بل نه پېژني) هم مطالعه کوي. په دې برخه کې د [[ژبه|ژباړې]] هنر یو حیاتي رول لوبوي؛ ځکه ژباړه هغه پل دی چې یو اثر له خپلې اصلي حوزې څخه د مقایسوي ادبیاتو ډګر ته راکاږي. د دې رشتې له لارې موږ پوهېږو چې د نړۍ په بېلابېلو ګوټونو کې انسانانو د ژوند د اساسي پوښتنو، لکه [[مینه]]، [[مړینه]] او ازادي په اړه څنګه فکر کړی دی. په افغانستان کې هم مقایسوي ادبیات خورا مهم دي. د مثال په توګه، د پښتو ادبیاتو پرتله کول له پارسي، عربي او اردو ادبیاتو سره کولای شي زموږ د کلاسیکو شاعرانو لکه [[خوشحال خان خټک]] او [[رحمن بابا]] د افکارو نړیوال اړخونه روښانه کړي. کله چې موږ د پښتو لنډۍ د نورو ولسونو له ولسي ادبیاتو (Folk Literature) سره پرتله کوو، موږ پوهېږو چې انساني عواطف په هر ځای کې یو شان دي. په [[ټولنپوهنه]] کې دا ثابته شوې چې مقایسوي ادبیات د ولسونو ترمنځ د "زغم" او "متقابل درناوي" په رامنځته کولو کې مرسته کوي، ځکه چې دا موږ ته راښيي چې د بل کلتور ارزښتونه زموږ له ارزښتونو سره څومره نږدې دي. په پای کې، مقایسوي ادبیات د [[بشري علوم]] یوه داسې کړکۍ ده چې له لارې یې موږ د بشري تمدن یووالی وینو. په اوسني دور کې چې نړۍ د انټرنیټ له امله په یو کلي بدله شوې، د دې رشتې اهمیت تر بل هر وخت زیات دی. دا علم موږ ته یادونه کوي چې هیڅ کلتور په یوازې ځان نه دی بشپړ شوی، بلکې ټول تمدنونه یو له بل څخه په ګټه اخیستنې سره پرمختللي دي. د مقایسوي ادبیاتو مطالعه د یو روښانفکره او پراخ نظره شخصیت په جوړولو کې مرسته کوي، ځکه چې دا موږ ته د تعصب پر ځای د حقایقو د لټون لاره ښيي. د دې پوهې په رڼا کې، موږ کولای شو خپل ملي ادبیات هم په نړیواله کچه په ښه توګه وړاندې کړو. == د مقایسوي ادبیاتو د څېړنې برخې == # '''اغېز او تأثر:''' دا چې یو لیکوال څنګه د بل لیکوال له سبک څخه اغېزمن شوی دی. # '''ورته والي (Analogies):''' په داسې اثارو کې د ورته موضوعاتو موندل چې یو له بل سره تاریخي اړیکه نه لري. # '''ادبیات او نور هنرونه:''' د یو ادبي اثر پرتله کول د هغه له سینمایي یا هنري بڼې سره. # '''کلتوري تبادله:''' د ادبیاتو له لارې د کلتوري ارزښتونو د لېږد مطالعه. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.britannica.com/science/comparative-literature Britannica: Comparative Literature and Cultural Studies] * [https://complit.fas.harvard.edu/ Harvard University: Comparative Literature Department] [[وېشنيزه:ادبیات]] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:کلتور]] [[وېشنيزه:فلسفه]] 46x5wjhs3hzfc4l7v31aa6nvurmw6n3 0 86304 365218 361126 2026-07-18T23:56:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365218 wikitext text/x-wiki '''شفاهي دود''' ({{Lang-en|Oral tradition}}) یا شفاهي ادبیات هغې پوهې، تاریخ، کلتوري ارزښتونو او هنر ته ویل کېږي چې له یو نسل څخه بل نسل ته یوازې د خولې د خبرو، کیسو، شعرونو او متلونو له لارې لېږدول کېږي. دا د بشري تمدن تر ټولو لرغونې بڼه ده چې د لیکلي خط له اختراع څخه زرګونه کلونه وړاندې یې د ټولنو هویت او تاریخ خوندي کړی و. په شفاهي دود کې حافظه (Memory) د کتابتون رول لوبوي او هره کیسه یا تاریخي پېښه په خورا دقت سره په داسې بڼه ترتیب کېږي چې اورېدونکي یې په اسانۍ یاد وساتي. په دې کې یوازې افسانې نه راځي، بلکې حقوقي قوانین، طبي پوهه، مذهبي عقیدې او د شجرو معلومات هم شامل وي چې په پخوانیو وختونو کې به د ځانګړو کسانو لکه سپین ږیرو، شاعرانو او کیسه ویونکو لخوا ساتل کېدل. په [[ټولنپوهنه]] او [[بشري علوم]] کې، شفاهي دود د یوې ټولنې د "ژوندي روح" په توګه پېژندل کېږي. د نړۍ ډېر مشهور لیکلي اثار، لکه د هومر حماسې یا د فردوسي ځینې کیسې، په اصل کې له شفاهي روایتونو څخه سرچینه اخلي. د شفاهي دود یوه ځانګړتیا دا ده چې دا متحرک وي؛ یعنې کله چې یو روایت له یو نسل څخه بل ته لېږدول کېږي، هغه د وخت او چاپیریال له غوښتنو سره سم نوي رنګونه اخلي، مګر خپل اصلي پیغام ساتي. په [[ساپوهنه]] کې دا ثابته شوې ده چې شفاهي روایتونه د انسان په [[مغز]] او احساساتو ژوره اغېزه کوي، ځکه چې دا د مخامخ اړیکې، غږ او حرکت سره مل وي، چې دا کار د ټولنیز یووالي او د کلتوري وراثت په پیاوړتیا کې مرسته کوي. په افغانستان او په ځانګړي ډول د پښتنو په کلتور کې شفاهي دود خورا بډای دی. پښتو [[لنډۍ]]، متلونه، کاکړۍ غاړې او شفاهي کیسې د دې دود ژوندي مثالونه دي. دا ادبیات د پښتنو د تاریخ، [[اخلاق]] او ټولنیز ژوند هنداره ده چې د لیکلو د امکاناتو په نشتوالي کې یې هم خپل کلتور ژوندی ساتلی دی. په [[مقایسوي ادبیات]] کې، د پښتو شفاهي خزانې له نورو نړیوالو کلتورونو سره پرتله کول موږ ته دا راښيي چې بشري عواطف لکه مینه، مېړانه او د حق غوښتنه په ټولو انسانانو کې مشترک دي. نن ورځ که څه هم ډېری دا روایتونه په کتابونو کې ثبت شوي، مګر بیا هم په کلیو او بانډو کې د سپین ږیرو او سپین ږیرو په سینو کې د پوهې دغه شفاهي سیند لا هم بهېږي. په پای کې، شفاهي دود یوازې د تېر وخت کیسه نه ده، بلکې دا زموږ د تمدن ریښې دي. په اوسني عصري دور کې چې [[ټیکنالوژي]] هر څه په ډیجیټل بڼه اړولي، د شفاهي دودونو ساتل خورا اړین دي ترڅو زموږ کلتوري اصالت له منځه لاړ نشي. دا دودونه موږ ته یادونه کوي چې د علم او پوهې لېږد یوازې په کاغذ او سکرین پورې محدود نه دی، بلکې د زړونو او سینو ترمنځ اړیکه د پوهې تر ټولو پیاوړې لاره ده. د شفاهي ادبیاتو مطالعه موږ ته د خپلو پلرونو د حکمت او بصیرت په اړه ژور معلومات راکوي او موږ سره مرسته کوي چې د خپل راتلونکي لپاره له تېر تاریخ څخه ګټوره ګټه پورته کړو. == د شفاهي دود مهمې برخې == # '''اساطیر او افسانې:''' د کائناتو د پیدایښت او د تېرو اتلانو په اړه کیسې. # '''ولسي شاعري:''' لکه لنډۍ او کاکړۍ غاړې چې د خلکو احساسات بیانوي. # '''متلونه:''' هغه لنډې او حکمت لرونکې جملې چې د ژوند تجربې پکې نغښتې وي. # '''تاریخي روایتونه:''' د جګړو، کډوالۍ او د قومونو د شجرو په اړه یادښتونه. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.britannica.com/topic/oral-tradition Britannica: Oral Tradition and its role in human history] * [https://unesco.org/en/intangible-heritage UNESCO: Oral traditions and expressions as intangible heritage]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[وېشنيزه:ادبیات]] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:تاریخ]] [[وېشنيزه:کلتور]] cwv1hvey0p53iy0w8nvpt6a8ch1zt3q 0 86313 365222 360438 2026-07-19T00:43:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365222 wikitext text/x-wiki '''مېړانه''' ({{Lang-en|Bravery}}) هغه اخلاقي او رواني ځواک دی چې انسان ته دا وړتیا ورکوي ترڅو د وېرې، خطر، درد او سختۍ په وړاندې ودریږي او له حق څخه دفاع وکړي. مېړانه یوازې په فزیکي جګړه کې زړورتیا نه ده، بلکې په [[اخلاق|اخلاقي]] لحاظ د رښتیا ویلو، د مظلوم ملاتړ کولو او د نفس پر غوښتنو د برلاسۍ مانا هم ورکوي. له علمي پلوه، مېړانه د انسان په [[مغز]] کې د "وېرې کنټرول" ته ویل کېږي؛ یعنې مېړنی هغه څوک نه دی چې وېره نه لري، بلکې هغه څوک دی چې پر خپله وېره حاکم وي او د هدف لپاره ترې تېر شي. په [[فلسفه]] کې، ارسطو مېړانه د "وېرې او بې باکۍ" ترمنځ یو منځنی حالت بولي؛ داسې چې انسان نه باید بې ځایه ځان خطر ته واچوي او نه باید له وېرې وتښتي، بلکې په سم وخت کې باید د سم کار لپاره اقدام وکړي. د مېړانې مفهوم په بېلابېلو کلتورونو کې له [[تاریخ]] او [[ادبیات|ادبیاتو]] سره نښتی دی. په نړیواله کچه، د تمدنونو بقا د هغو افرادو له امله وه چې د خپلې خاورې او ارزښتونو لپاره یې مېړانه ښودلې ده. په [[ټولنپوهنه]] کې مېړانه د ټولنیز ثبات او عدالت یو مهم بنسټ ګڼل کېږي، ځکه یوه مېړنۍ ټولنه هیڅکله ظلم نه مني او د هر ډول تېري په وړاندې کلک غبرګون ښيي. دا صفت په [[ساپوهنه]] کې د "لوړ شخصیت" (Character Strength) په ډله کې راځي چې د انسان په ځان باور زیاتوي او هغه ته په ژوند کې د لویو ننګونو د منلو جرئت ورکوي. مېړانه په اصل کې د [[عقل او احساس]] یو داسې ترکیب دی چیرې چې عقل د حق لاره تشخیصوي او احساس (غیرت) د هغې د ترلاسه کولو لپاره انرژي ورکوي. د پښتنو په کلتور او تاریخ کې مېړانه د "پښتونوالۍ" یو له بنسټیزو ستنو څخه ده. پښتانه شاعران لکه [[خوشحال خان خټک]] په خپلو اثارو کې مېړانه د ننګ، مېلمه پالنې او توره وهلو سره نښلوي. په پښتو [[شفاهي دود]] او لنډیو کې مېړانه د یو داسې صفت په توګه ستایل شوې چې انسان ته په ټولنه کې عزت او لوړ مقام بښي. خو د معاصرې نړۍ په تعریف کې مېړانه یوازې د تورې تر کارولو محدوده نه ده؛ نن ورځ د پوهې ترلاسه کول، د فساد په وړاندې ودرېدل او په سختو حالاتو کې د بشري ارزښتونو ساتل د ریښتینې مېړانې نښې دي. دا هغه صفت دی چې په [[بشري علوم]] کې د تمدنونو د پرمختګ او د انساني کرامت د ساتلو اصلي محرک ګڼل کېږي. په پای کې، مېړانه یو امانت او د روح یو ډول روښنايي ده چې په تیاره او سختو حالاتو کې د لارې مشال ګرځي. مېړنی انسان نه یوازې خپله ګټه، بلکې د نورو خیر او د ټولنې سوکالي په پام کې نیسي. د مېړانې پالل په یو انسان کې د مسؤلیت منلو روحیه پیدا کوي او هغه ته دا وړتیا ورکوي چې د تاریخ په پاڼو کې خپل نوم په نېکۍ سره ثبت کړي. د مېړانې ریښتینی هدف د عدالت ټینګښت او د باطل ماتول دي. که په یوه ټولنه کې مېړانه له منځه لاړ شي، هغه ټولنه په تدریجي ډول د ذلت او محکومیت په لور ځي؛ نو ځکه د مېړانې پالل او د نوي نسل روزنه په دې روحیه د هر تمدن لپاره حیاتي ده. == د مېړانې ډولونه == # '''فزیکي مېړانه:''' د بدن او ژوند په خطر کې اچول د حق یا د نورو د ساتنې لپاره. # '''اخلاقي مېړانه:''' د سختو مخالفتونو په وړاندې د حق خبره کول او پر اصولو ولاړ پاتې کېدل. # '''رواني مېړانه:''' له سختو روحي صدمو، ماتو او خپګان سره په مېړانه مقابله کول. # '''مدني مېړانه:''' په ټولنه کې د بې عدالتۍ او فساد په وړاندې په سیستماتیک ډول غږ پورته کول. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://plato.stanford.edu/entries/ethics-virtue/ Stanford Encyclopedia of Philosophy: Courage and Virtue Ethics] * [https://www.britannica.com/topic/courage-virtue Britannica: The Concept of Courage in Human History] [[وېشنيزه:اخلاق]] [[وېشنيزه:ساپوهنه]] [[وېشنيزه:بشري خویونه]] [[وېشنيزه:فلسفه]] btjsp0t2fm863r2241l0v084fsdxt90 0 86316 365212 360441 2026-07-18T23:14:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365212 wikitext text/x-wiki '''هومانیټیز نبراسکا''' ({{Lang-en|Humanities Nebraska}}) یو خپلواک او غیر انتفاعي سازمان دی چې د امریکا په نبراسکا ایالت کې د [[بشري علوم]] د ترویج او د عامه پوهاوي د زیاتولو لپاره فعالیت کوي. دا سازمان په [[۱۹۷۳]] کال کې تاسیس شوی او موخه یې دا ده چې د نبراسکا د خلکو ترمنځ د [[تاریخ]]، [[ادبیات]]، [[فلسفه]] او کلتور په اړه بحثونه را ژوندي کړي. هومانیټیز نبراسکا په دې باور دی چې د بشري علومو مطالعه د یوې سالمې ټولنې لپاره اړینه ده، ځکه چې دا علوم خلکو سره مرسته کوي ترڅو خپل تېر وپېژني، په اوسني وخت کې د نورو نظرونو ته درناوی وکړي او د یوې روښانه راتلونکې لپاره په ګډه فکر وکړي. دا سازمان د "ملي بشري علومو بنسټ" (NEH) سره په نږدې همکارۍ کار کوي او د بېلابېلو وړیا پروګرامونو له لارې د ټولنې ټولو طبقو ته لاسرسی لري. د هومانیټیز نبراسکا فعالیتونه خورا پراخ دي او په عمده ډول پر "عامه خبرو اترو" او "ښوونیزو پروګرامونو" تمرکز کوي. دا سازمان د ښوونځیو، کتابتونونو، موزیمونو او کلتوري مرکزونو لپاره مالي مرستې (Grants) برابروي ترڅو هغوی د بشري علومو په اړه سیمینارونه او نندارتونونه جوړ کړي. یو له مشهورو پروګرامونو څخه یې د "Chautauqua" په نوم یادیږي، چیرې چې پوهان د تاریخي شخصیتونو په بڼه راڅرګندیږي او له خلکو سره د تېر تاریخ په اړه خبرې کوي. دا تګلاره په [[ساپوهنه]] کې د زده کړې یو اغېزمن میتود ګڼل کېږي، ځکه چې تاریخ له وچو پاڼو راوباسي او د خلکو په وړاندې یې په ژوندۍ بڼه انځوروي. په دې توګه، د خلکو [[عقل او احساس]] په یو وخت کې په بحث کې شاملېږي. په [[ټولنپوهنه]] کې، د دا ډول سازمانونو شتون د "ټولنیزې پانګې" (Social Capital) د زیاتوالي لامل ګرځي. هومانیټیز نبراسکا د خپلو خپرونو او مجلو له لارې هڅه کوي چې د نبراسکا بېلابېل کلتورونه او قومي هویتونه سره ونښلوي. دا سازمان په دې اند دی چې کله خلک د یو بل په کیسو، مذهبونو او فلسفو پوه شي، نو په ټولنه کې [[اخلاق]]، زغم او دوه اړخیز درناوی پیاوړی کېږي. د بشري علومو له لارې د ټولنیزو ننګونو حل کول د هغوی د کار یوه بله مهمه برخه ده. هغوی داسې فضا رامنځته کوي چې پکې پر جنجالي موضوعاتو هم په علمي او منطقي توګه بحث وشي، چې دا کار د ډیموکراسۍ د پایښت لپاره خورا اړین دی. په پای کې، هومانیټیز نبراسکا موږ ته دا ښيي چې بشري علوم یوازې په پوهنتونونو او کتابتونونو پورې محدود نه دي، بلکې دا د یوې ټولنې د ورځني ژوند برخه ده. د دغه سازمان شعار "زموږ د تېر سپړنه، زموږ د راتلونکي بډایه کول" دی، چې په بشپړ ډول د بشري علومو جوهر بیانوي. په داسې وخت کې چې نړۍ په مادي او ډیجیټل مسایلو کې ډوبه ده، د دا ډول مرکزونو هڅې موږ ته زموږ د انسانیت یادونه کوي. دا د پوهې او حکمت یو داسې پل دی چې د نسلونو ترمنځ اړیکه ساتي او د نبراسکا خلکو ته دا الهام ورکوي چې د خپل کلتوري میراث په ساتلو سره د یوې بافکره او باخبره ټولنې په جوړولو کې برخه واخلي. == د سازمان اصلي پروګرامونه == # '''د پوهانو پروګرام:''' ټولنې ته د متخصصینو لېږل ترڅو پر تاریخي او ادبي موضوعاتو خبرې وکړي. # '''کلتوري مرستې (Grants):''' له هغو سازمانونو مالي ملاتړ چې د بشري علومو پروژې پر مخ بیايي. # '''د نبراسکا د کتاب فستیوال:''' د لیکلو او لوستلو د کلتور د ترویج لپاره کلنۍ غونډه. # '''تاریخي نندارې:''' د تاریخي پېښو او شخصیتونو د ژوند بیا انځورول. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://humanitiesnebraska.org/ Humanities Nebraska Official Website] * [https://www.neh.gov/ National Endowment for the Humanities (NEH)] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:کلتور]] [[وېشنيزه:ټولنه]] [[وېشنيزه:امریکا]] kjvv48gp8ffayz534lsqdln46j1trrz 0 86318 365204 360443 2026-07-18T22:43:25Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365204 wikitext text/x-wiki '''د بشري او ټولنیزو علومو اړیکه''' ({{Lang-en|Humanities and Social Sciences Communication}}) هغه علمي ډګر دی چې د پوهې د خپرولو، شریکولو او تحلیل پروسې څېړي. دا یوازې د معلوماتو لېږل نه دي، بلکې دا یوه پېچلې پروسه ده چې پکې پوهان هڅه کوي خپلې موندنې داسې وړاندې کړي چې په [[ټولنه]] کې مثبت بدلون راولي. په دې برخه کې د علمي ژورنالونو، کنفرانسونو، او ډیجیټل پلیټ فارمونو رول خورا مهم دی. د دې اړیکې اصلي هدف دا دی چې د [[بشري علوم]] (لکه فلسفه او ادبیات) او [[ټولنیز علوم]] (لکه اقتصاد او ټولنپوهنه) ترمنځ یو ګډ ډیالوګ رامنځته کړي ترڅو د انساني ستونزو لپاره هر اړخیز حلونه وموندل شي. دا علمي اړیکه موږ سره مرسته کوي چې پوه شو ساینسي پرمختګونه د انسان په [[اخلاق]] او کلتور څه ډول اغېز کوي. په اوسني دور کې د دې ډول اړیکو یوه مهمه ځانګړتیا "بین‌الرشتوي" (Interdisciplinary) تګلاره ده. پخوا به هر علم په خپله ځانګړې حوزه کې فعالیت کاوه، خو اوس د بشري او ټولنیزو علومو په اړیکه کې هڅه کېږي چې د بېلابېلو رشتو ترمنځ پلونه جوړ شي. د مثال په توګه، کله چې د اقلیمي بدلون په اړه بحث کېږي، یوازې د چاپیریال ساینس کافي نه دی؛ بلکې دلته د ټولنپوهانو لیدلوری او د فیلسوفانو اخلاقي تحلیل هم اړین دی. په [[ساپوهنه]] کې دا ثابته شوې ده چې کله معلومات په یو جامع او کلتوري چوکاټ کې وړاندې شي، نو خلک یې په اسانۍ مني. له همدې امله د علمي موندنو ساده کول او د ټولنې له [[عقل او احساس]] سره یې نښلول د دې اړیکې یو له ستونزمنو خو مهمو دندو څخه ده. د دې موضوع په اړه د "Humanities and Social Sciences Communications" په نوم یو خورا مشهور علمي ژورنال هم شتون لري چې د "Nature" خپرندویې ټولنې لخوا خپریږي. دا ژورنال د نړۍ د مخکښو پوهانو مقالې خپروي چې په عصري ننګونو لکه [[مصنوعي ځیرکتیا]]، ټولنیز عدالت، او د روغتیا کلتوري اړخونو تمرکز کوي. دا ډول خپرونې د ساینس او ټولنې ترمنځ د یو پیاوړي لېنک په توګه کار کوي. په [[ټولنپوهنه]] کې د علمي اړیکو مطالعې دا ښودلې چې که چیرې علمي موندنې یوازې په اکاډمیکو کتابتونونو کې بندې پاتې شي، نو ټولنه به له پرمختګ څخه شاته پاتې شي. نو ځکه، د علمي معلوماتو "ډیموکراټیک کول" یا عامه کول د دې حوزې یو له اساسي اهدافو څخه ګڼل کېږي. په پای کې، د بشري او ټولنیزو علومو علمي اړیکه د تمدن د بقا او پرمختګ لپاره یو حیاتي جریان دی. دا جریان موږ ته اجازه راکوي چې د تېرو تجربو څخه زده کړه وکړو او د راتلونکي ننګونو ته په علمي بڼه چمتو شو. په افغانستان غوندې هیوادونو کې، د دې ډول علمي اړیکو پیاوړتیا کولای شي د کلتوري دودونو او عصري پوهې ترمنځ همغږي رامنځته کړي. دا د پوهې هغه سیند دی چې د بشریت ذهن خړوبوي او انسانانو ته دا وړتیا ورکوي چې په سوله، منطق او پوهه کې یوځای ژوند وکړي. د دې اړیکې پیاوړتیا مانا دا ده چې موږ د یوې داسې نړۍ په لور روان یو چیرې چې هره پرېکړه د پوهې او بصیرت پر بنسټ ولاړه وي. == د علمي اړیکو مهمې برخې == # '''د پوهانو ترمنځ تبادله:''' د ژورنالونو او کنفرانسونو له لارې د نویو تیوریو شریکول. # '''عامه پوهاوی:''' د پېچلو علمي موضوعاتو ساده کول د عامو خلکو لپاره. # '''ډیجیټل خپرونې:''' د انټرنیټ او خلاص لاسرسي (Open Access) له لارې د پوهې خپرول. # '''د پالیسۍ جوړول:''' د ساینسي موندنو کارول د دولتونو په پرېکړو او قوانینو کې. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.nature.com/palcomms/ Humanities and Social Sciences Communications - Nature Journal] * [https://www.sciencedirect.com/ ScienceDirect: Social Science and Communication Studies] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:ټولنیز علوم]] [[وېشنيزه:ساینس]] [[وېشنيزه:اړیکې]] 4j0zahgevdjrovxzlyqs3nja71shev1 0 86319 365206 360445 2026-07-18T22:43:27Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365206 wikitext text/x-wiki '''د بشري علومو، پرمختللې ټکنالوژۍ او معلوماتو علمي انستیتیوت''' ({{Lang-en|Humanities Advanced Technology and Information Institute}}) چې د '''HATII''' په نوم شهرت لري، د [[ګلاسګو پوهنتون]] یو له مهمو څېړنیزو مرکزونو څخه دی. دا انستیتیوت په [[۱۹۹۷]] کال کې تاسیس شو او اصلي موخه یې دا ده چې د بشري علومو د مطالعې لپاره له پرمختللې [[ټیکنالوژي]] او معلوماتي سیسټمونو څخه کار واخلي. HATII په نړۍ کې یو له لومړنیو مرکزونو څخه و چې درک یې کړه ډیجیټل وسایل کولای شي د تاریخ، ادبیاتو او هنر په څېړنه کې بنسټیز بدلون راولي. دا مرکز په ځانګړي ډول د "ډیجیټل بشري علومو" (Digital Humanities) او د معلوماتو د ډیجیټل خوندي کولو (Digital Preservation) په برخو کې نړیوال اعتبار لري. د دې انستیتیوت فعالیتونه د [[عقل او احساس]] ترمنځ یو ډول توازن رامنځته کوي؛ چیرې چې انساني ارزښتونه د کمپیوټري دقت په مرسته تحلیل او خوندي کېږي. د HATII یو له اساسي کارونو څخه د "ډیجیټل میراث" ساتنه ده. په اوسنۍ نړۍ کې چې ډېری معلومات په ډیجیټل بڼه دي، د دې خطر شتون لري چې دا ډاټا د وخت په تېرېدو سره له منځه لاړه شي. HATII داسې میتودونه او سټنډرډونه رامنځته کړي چې له لارې یې تاریخي اسناد، هنري اثار او کتابونه په داسې ډول ډیجیټل کېږي چې د پیړیو لپاره خوندي پاتې شي. په [[ټولنپوهنه]] او [[بشري علوم]] کې دا کار خورا مهم دی، ځکه چې دا د راتلونکو نسلونو لپاره د کلتوري وراثت د انتقال ډاډ ورکوي. همدا راز دا انستیتیوت د "آرشیف مدیریت" او "میوزیم مطالعاتو" په برخه کې د نړۍ تر ټولو پرمختللي پروګرامونه وړاندې کوي، چې پکې د معلوماتو د تنظیم او لاسرسي لپاره له [[مصنوعي ځیرکتیا]] څخه هم ګټه اخیستل کېږي. د دې انستیتیوت څېړنې یوازې په تخنیکي مسایلو پورې محدودې نه دي، بلکې دا د ټیکنالوژۍ او انسان ترمنځ "اړیکه" هم مطالعه کوي. HATII دا څېړي چې څنګه ډیجیټل چاپیریال د انسان په [[ساپوهنه]]، چلند او کلتور اغېز کوي. هغوی دا پوښتنه مطرح کوي چې کله یو ادبي اثر یا تاریخي سند ډیجیټل کېږي، نو د هغه په مانا او درک کې څه بدلون راځي؟ دا مرکز د هغو متخصصینو په روزلو کې مهم رول لوبوي چې هم په بشري علومو پوهیږي او هم د معلوماتو په ساینس (Information Science). په دې توګه HATII د [[فلسفه]] او کمپیوټر ساینس ترمنځ یوه ګډه ژبه رامنځته کړې ده، ترڅو ساینس یوازې په وچو کوډونو کې پاتې نشي او انساني روح پکې شامل وي. HATII د دې خبرې ښه مثال دی چې څنګه پوهنتونونه کولای شي د دودیزو علومو او عصري ټیکنالوژۍ ترمنځ همغږي رامنځته کړي. دا انستیتیوت موږ ته ښيي چې په ۲۱مهکې د بشري علومو پوه باید نه یوازې په کتابونو پوه شي، بلکې باید د ډیجیټل نړۍ په ژبه هم خبرې وکړي. په افغانستان کې هم د HATII په څېر د مرکزونو تجربې خورا ګټورې ثابتیدای شي، ترڅو زموږ د هېواد بډای [[تاریخ]] او خطي نسخې په ډیجیټل بڼه له خطره وژغورل شي. HATII د پوهې هغه مشال دی چې د بشریت تېر تاریخ د راتلونکي نسل له روښانه ټیکنالوژۍ سره نښلوي او دا ډاډ ورکوي چې زموږ کلتوري هویت به په ډیجیټل فضا کې هم په درنښت سره پاتې شي. == د HATII د فعالیت اصلي برخې == # '''ډیجیټل بشري علوم:''' د ادبیاتو او تاریخ په څېړنه کې د کمپیوټري الګوریتمونو کارول. # '''ډیجیټل ساتنه (Digital Preservation):''' د معلوماتو او اسنادو د دایمي خوندي کولو لپاره د سټنډرډونو جوړول. # '''د آرشیف او میوزیم مطالعه:''' د کلتوري میراثونو د تنظیم او نندارې لپاره د نويو لارو لټول. # '''معلوماتي اداره (Information Management):''' په ډیجیټل چاپیریال کې د پوهې د لېږد او پروسس مطالعه. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.gla.ac.uk/subjects/informationstudies/ University of Glasgow: Information Studies and HATII History] * [https://www.dcc.ac.uk/ Digital Curation Centre (DCC): Collaborative work with HATII] [[وېشنيزه:بشري علوم]] [[وېشنيزه:ټیکنالوژي]] [[وېشنيزه:پوهنتونونه]] [[وېشنيزه:ډیجیټل بشري علوم]] n7d8ds2mxldd59myx5jjb0xasqglycw 0 86320 365205 360446 2026-07-18T22:43:26Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365205 wikitext text/x-wiki '''بشري علوم، هنر او ټولنیز علوم''' ({{Lang-en|Humanities, Arts, and Social Sciences}}) چې په اکاډمیکو حلقو کې په لنډ ډول د '''HASS''' په نوم پېژندل کېږي، د پوهې هغه لویه حوزه ده چې د انساني ټولنې، کلتوري تولیداتو او ټولنیزو چلندونو په مطالعه تمرکز کوي. دا حوزه د طبیعي علومو (STEM) په پرتله د انسان په فکري، احساساتي او کلتوري ژوند باندې بحث کوي. په دې برخه کې [[ادبیات]]، [[تاریخ]]، [[فلسفه]]، [[هنر]]، [[ټولنپوهنه]]، [[ساپوهنه]]، [[اقتصاد]] او [[سیاسي علوم]] شامل دي. د دې څانګې بنسټیزه موخه دا ده چې انسان ته د خپل ځان او نړۍ په اړه بصیرت ورکړي او دا وڅېړي چې څنګه ټولنیز بنسټونه او کلتوري ارزښتونه د وخت په اوږدو کې بڼه اخلي. په بشري علومو او هنر کې، تمرکز پر هغو لارو دی چې انسان پکې خپل شتون بیانوي. په دې کې د ژبې، داستان، موسیقۍ او بصري هنرونو له لارې د انساني تجربې ثبتول شامل دي. له بلې خوا، ټولنیز علوم د علمي مېتودونو په کارولو سره د انساني ډلو چلند او د هغوی ترمنځ متقابل تعامل مطالعه کوي. د HASS رشتې موږ ته د تنقیدي فکر (Critical Thinking) او د پېچلو ټولنیزو ستونزو د تحلیل وړتیا راکوي. په [[عصري ساینس]] کې دا منل شوې چې له دغو علومو پرته، تخنیکي پرمختګ نشي کولای د بشریت ستونزې حل کړي، ځکه چې د هرې اختراع او پرېکړې تر شا انساني [[اخلاق]] او ټولنیز لیدلوری شتون لري. د دې حوزې اهمیت په ۲۱مه پېړۍ کې د تمدنونو ترمنځ د خبرو اترو او د نړیوالو ننګونو د درک کولو له امله خورا زیات شوی دی. د مثال په توګه، د [[مصنوعي ځیرکتیا]] اخلاقي پوښتنې، د چاپیریال ساتنې کلتوري اړخونه، او د جګړو ټولنیزې رېښې ټول هغه مسایل دي چې په مستقیم ډول د HASS په چوکاټ کې حل کېږي. دا علوم د ټولنې د "حافظې" په توګه کار کوي او د تاریخي تجربو په رڼا کې راتلونکي نسل ته لاره ښيي. په دې برخه کې څېړنې ښيي چې د هنر او خلاقیت وده د انسان په رواني هوساینې او د ټولنې په اقتصادي پرمختګ مستقیمه اغېزه لري، ځکه چې خلاقیت د نوښتونو سرچینه ده. د بشري علومو، هنر او ټولنیزو علومو ترمنځ تعامل د یو داسې شعور لامل کېږي چې په هغه کې انساني کرامت، د نورو درناوی او د حقیقت لټون ته لومړیتوب ورکول کېږي. دا علوم موږ ته یادونه کوي چې نړۍ یوازې له ډاټا او ارقامو نه ده جوړه، بلکې د مانا، ارزښت او هدف یو پېچلی جال دی. په هر تمدن کې، د دغو علومو وده د هغه تمدن د روڼتیا او فکري بلوغ نښه ده. د HASS پوهان په دوامداره توګه د قدرت، عدالت، ښکلا او هویت په اړه پوښتنې مطرح کوي، چې دا کار د ټولنې د پوهې د کچې په لوړولو او د ډیموکراسۍ په پیاوړتیا کې اساسي رول لوبوي. == د HASS اصلي څانګې == * '''بشري علوم:''' تاریخ، ادبیات، فلسفه، مذهبونه او لرغونپوهنه. * '''هنرونه:''' انځورګري، موسیقي، تياتر، سینما او معماري. * '''ټولنیز علوم:''' ټولنپوهنه، ساپوهنه، اقتصاد، سیاسیات او جغرافیه. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.hass.org.au/ The Humanities, Arts and Social Sciences (HASS) Strategy] * [https://www.britannica.com/topic/social-science Britannica: The Relationship Between Humanities and Social Sciences] 7awh4u7jhd76zzqo5bpwg7u1w0yznxk 0 86321 365211 360447 2026-07-18T23:08:53Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365211 wikitext text/x-wiki '''د متحده ایالاتو د انساني علومو مرکزونه''' ({{Lang-en|Humanities Centers in the United States}}) هغه اکاډمیک او څېړنیز بنسټونه دي چې په پوهنتونونو یا په خپلواکه بڼه د [[بشري علوم]] د ودې، بین‌الرشتوي څېړنو او عامه پوهاوي لپاره فعالیت کوي. دا مرکزونه د فکري تبادلې د پیاوړتیا لپاره د یو پلیټ فارم په توګه کار کوي چیرې چې د [[تاریخ]]، [[فلسفه]]، [[ادبیات]] او [[هنر]] پوهان د ټولنې د پېچلو ستونزو د حل لپاره یوځای کار کوي. په امریکا کې د دا ډول مرکزونو شبکه خورا پراخه ده او د "بشري علومو د مرکزونو او انستیتیوتونو کنسورشیم" (CHCI) له لارې یو له بل سره نښلول شوي دي. د دې مرکزونو شتون دا ډاډ ورکوي چې انساني ارزښتونه او تنقیدي فکر د ساینسي او ټیکنالوژیکي پرمختګونو په څنګ کې خپل ځای وساتي. په امریکا کې د دغو مرکزونو فعالیتونه په څو مهمو برخو وېشل کېږي. لومړۍ برخه یې د پوهانو لپاره د څېړنیزو بورسونو (Fellowships) چمتو کول دي، ترڅو هغوی وکولای شي په ارامه فضا کې پر خپلو کتابونو او پروژو کار وکړي. دویمه برخه یې د عامه پروګرامونو جوړول دي چې د پوهنتون او ټولنې ترمنځ تشه ډکوي؛ په دې کې پرانیستي بحثونه، نندارتونونه او کلتوري فستیوالونه شامل دي. د دې مرکزونو تمرکز ډېری وخت پر "ډیجیټل بشري علومو" (Digital Humanities) هم وي، چیرې چې د معلوماتي ټکنالوژۍ په مرسته د تاریخي اسنادو او کلتوري میراثونو د تحلیل لپاره نوې لارې لټول کېږي. په [[ټولنپوهنه]] کې دا مرکزونه د ټولنې د فکري ودې او کلتوري هویت د ساتنې اصلي محرک ګڼل کېږي. یو له خورا مشهورو او خپلواکو مرکزونو څخه په شمالي کارولینا کې "ملي بشري علومو مرکز" (National Humanities Center) دی، چې په [[۱۹۷۸]] کال کې تاسیس شوی او یوازې د بشري علومو پرمختللو څېړنو ته ځانګړی شوی دی. د دې ترڅنګ، نږدې هر لوی امریکایي پوهنتون (لکه هارورډ، سټینفورډ او ییل) خپل ځانګړي مرکزونه لري چې د محصلینو او استادانو ترمنځ د "بین‌الرشتوي" اړیکو د ټینګښت لپاره کار کوي. په دغو مرکزونو کې د [[اخلاق]]، ټولنیز عدالت او د بشر د برخلیک په اړه بحثونه د تمدني پرمختګ لپاره بنسټیز ګڼل کېږي. د دغو بنسټونو مالي ملاتړ تر ډېره د "ملي بشري علومو بنسټ" (NEH) او د خصوصي بسپنه ورکوونکو لخوا کېږي، چې دا په خپله د امریکایي کلتور په وده کې د بشري علومو پر اهمیت دلالت کوي. د متحده ایالاتو د انساني علومو مرکزونه د یو داسې شعور په رامنځته کولو کې مرسته کوي چې په هغه کې [[عقل او احساس]] یو له بل سره په همغږۍ کې وي. دا مرکزونه پوهانو ته دا فرصت ورکوي چې له خپلو تنګو تخصصي حوزو بهر ووځي او د نړۍ د لویو پوښتنو په اړه فکر وکړي. په داسې وخت کې چې نړۍ له پېچلو سیاسي او کلتوري بدلونونو سره مخ ده، دا مرکزونه د منطق، زغم او تاریخي لیدلوري د ترویج لپاره د یوې خوندي کلا په څېر کار کوي. د دغو مرکزونو له لارې تولید شوې پوهه نه یوازې په اکاډمیکو برخو کې، بلکې د دولتونو په پالیسیو او د ټولنې په عامه کلتور کې هم ژوره اغېزه لري، چې په پایله کې یې یو ډېر باخبره او د انساني کرامت درناوی کوونکی تمدن رامنځته کېږي. == د بشري علومو د مرکزونو اصلي دندې == * '''د څېړنو ملاتړ:''' د پوهانو لپاره د مالي اسانتیاوو او څېړنیز چاپیریال چمتو کول. * '''بین‌الرشتوي ډیالوګ:''' د بېلابېلو رشتو ترمنځ د پلونو جوړول (لکه د ساینس او فلسفې نښلول). * '''عامه بشري علوم:''' ټولنې ته د پوهنتوني پوهې لېږدول د عامه بحثونو له لارې. * '''د کلتوري میراث ساتنه:''' د تاریخي اسنادو او هنري اثارو ډیجیټل کول او خوندي کول. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://nationalhumanitiescenter.org/ National Humanities Center Official Site] * [https://chci.org/ Consortium of Humanities Centers and Institutes (CHCI)] * [https://www.neh.gov/ National Endowment for the Humanities (NEH)] o3bulj6wo0py23fl3ozbpitj2jfkqx7 0 86322 365210 361114 2026-07-18T23:07:33Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365210 wikitext text/x-wiki '''د لويلا پوهنتون ماري‌لنډ د بشري علومو مرکز''' ({{Lang-en|Humanities Center at Loyola University Maryland}}) یو اکاډمیک او څېړنیز بنسټ دی چې د دغه پوهنتون په چوکاټ کې فعالیت کوي. د دغه مرکز ودانۍ په [[۱۸۹۶]] کال کې بشپړه شوې او د معمارۍ له پلوه د "ټوډور ریوایول" (Tudor Revival) په سبک جوړه شوې ده. دا مرکز د پوهنتون د هغې فلسفې استازیتوب کوي چې [[بشري علوم]] لکه [[تاریخ]]، [[فلسفه]] او [[ادبیات]] د انساني کرامت او ټولنیز پوهاوي لپاره حیاتي ګڼي. د یاد مرکز اصلي موخه دا ده چې د محصلینو او استادانو ترمنځ "بین‌الرشتوي" څېړنې وهڅوي او د نړۍ د پېچلو ستونزو لپاره اخلاقي او فلسفي حللارې ولټوي. د لويلا د بشري علومو مرکز هر کال یو ځانګړی موضوعي تمرکز ټاکي، چې په ترڅ کې یې د بېلابېلو ډیسپلینونو لکه [[ساپوهنه]]، [[ټولنپوهنه]] او هنر له نظره پر مهمو ټولنیزو مسایلو بحثونه کېږي. دا مرکز د "بشري علومو فیلوشپونه" او مالي بورسونه وړاندې کوي ترڅو استادان او محصلین وکولای شي په خپلو علمي پروژو کې پرمختګ وکړي. په دې مرکز کې د [[اخلاق]] او ټولنیز عدالت بحثونه د لويلا پوهنتون له اصولو سره سمون لري، چې هدف یې د داسې وګړو روزل دي چې هم په مسلکي ډګر کې تکړه وي او هم د بشریت خدمت ته ژمن وي. دغه مرکز د پوهنتون او د بالټیمور د ښار د ټولنې ترمنځ د یو پل په څېر کار کوي. هغوی د عامه پروګرامونو، نندارتونونو او مشهورو لیکوالانو ته د بلنې له لارې هڅه کوي چې اکاډمیکې پوهه عامو وګړو ته ورسوي. د بشري علومو په دغه مرکز کې [[عقل او احساس]] یو ځای کېږي ترڅو د انسان د روح او فکر د پوهېدو لپاره یوه بشپړه فضا رامنځته کړي. دا مرکز نه یوازې یو تعلیمي ځای دی، بلکې د کلتوري او فلسفي ارزښتونو یوه خوندي کلا ده چې د تېرو پیړیو حکمت له راتلونکي ټیکنالوژۍ او ساینس سره نښلوي. == مهمې ځانګړتیاوې == * '''تاریخي معمارۍ:''' ودانۍ د نامتو معمارانو (Renwick, Aspinwall & Renwick) لخوا ډیزاین شوې ده. * '''څېړنیز مرکز:''' د پوهنتون په کچه د بشري علومو د پیاوړتیا لپاره د فیلوشپونو ورکړه. * '''کلنی موضوعي لکچر:''' د کال د ځانګړې موضوع په اړه د پوهانو او متخصصینو سیمینارونه. * '''عامه بشري علوم:''' د ټولنې د فکري کچې لوړولو لپاره پرانیستي کلتوري پروګرامونه. == سرچینې == * [https://www.patakhazana.com/ پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251231050401/https://www.patakhazana.com/ |date=2025-12-31 }} * [https://www.loyola.edu/department/humanities-center Loyola University Maryland: Official Site]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://npgallery.nps.gov/ National Register of Historic Places: Maryland] [[وېشنيزه:پوهنه]] [[وېشنيزه:علم]] j0ob54k4owuwmf80lhmev32b0zmmizf 0 87512 365237 365189 2026-07-19T06:48:37Z ناشناس پارسا 40108 لینکونه اضافه شول ترڅو معتبر شي 365237 wikitext text/x-wiki == '''پېژندنه''' == {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:احمد قریشی.jpg|احمد قریشی]]}}{{Infobox person/Wikidata}} احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي. ښاغلی قریشي د ۱۳۵۷ لمریز کال د کب په لومړۍ نېټه د هرات په ولایت کې زېږېدلی دی. د هغه کورنۍ د ۱۳۵۹ کال په منځنیو کې، پر افغانستان د شوروي اتحاد له یرغل او د شوروي او د هغه د کمونیستي لاسپوڅي حکومت له لوري د مخالفینو د سختې ځپنې او ترور له زیاتېدو وروسته، د ایران بیرجند ښار ته کډه وکړه. احمد خپلې لومړنۍ زده کړې تر نهم ټولګي پورې په بیرجند کې ترسره کړې او په ۱۳۷۲ کال کې له خپلې کورنۍ سره بېرته افغانستان ته راستون شو. نوموړي د هرات ولایت د شینډنډ ولسوالۍ په یوه ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړې. له هغې وروسته پوهنتون ته شامل شو او د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو په څانګه کې زده کړې وکړې. احمد قریشي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه. په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې خپل فعالیتونه د هېواد په کچه و غځول. په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي. د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.<ref>{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=له نړیوالو بنسټونو سره همغږي}}</ref> د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی. == '''مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه''' == {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:جایزه خبرنگار سال.jpg|thumb|جایزه خبرنگار سال]]}} د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو: په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول: د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه. {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:روز خبرنگار در افغانستان.jpg|thumb|روز خبرنگار در افغانستان]]}} په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول: د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/dari/articles/cze87z70856o|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز کلنی راپور: د طالبانو حکومت له لوري د رسینو سخته ځپنه، بي بي سي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://da.azadiradio.com/a/33747710.html|title=د مې میاشتې ۳مې د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان دخبریالانو مرکز راپور، له احمد قریشي سره د ازادي راډیو مرکه}}</ref> د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه: د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2014/03/140318_k05_bbc_journalist_top_afghan_reporter بي‌بي‌سي افغانستان]، [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/03/160317_fm_afghanistan_violance_againgst_media_1394 آریانا نیوز تلویزیون]، [https://www.facebook.com/8am.media/photos/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-8-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/876809715696248/ هشت صبح ورځپاڼې]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ اطلاعات روز]، [https://x.com/TOLOnews/status/1776470725848707281 طلوع نیوز]، [https://www.afp.com/en/agency/inside-afp/inside-afp/aref-karimi-named-journalist-year-afghanistan-journalists-centre فرانس پرس]، [https://pajhwok.com/fa/2018/03/19/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D9%88-%DB%B1%DB%B0-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7/ پژواک خبري اژانس]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز]، [https://www.iranintl.com/video/ott_6f6f2e3ec5774005ba8ccc9104fc4f8c افغانستان انټرنشنل]، [https://tkg.af/2023/03/20/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF/106465/ کلید راډیو]، [https://da.azadiradio.com/a/32893776.html رخشانه خپرنۍ]، [https://www.khaama.com/persian/archives/154868 تمدن ټلوېزیون] او [https://future-afghanistan.com/fa/7159/ سرحد راډیو] څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.<ref>{{Cite web|url=https://tolonews.com/index.php/fa/afghanistan/attack-mediajournalists-188188|title=د افغانستان د کال خبریال جایزې د دولسم پړاو په مراسمو کې د احمد قریشي بیانیه، طلوع نیوز}}</ref> == '''په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه''' == د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&view=article&id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.<ref>{{Cite web|url=https://pajhwok.com/fa/2012/01/25/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84/|title=احمد قریشي په افغانستان کې د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز سفیر وټاکل شو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tkg.af/2012/09/20/%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1/16563/|title=په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز له لوري د رسینزو اخلاقو دوهمه کلنۍ ناسته ترسره شوه}}</ref> {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:PEC AFJC.jpg|thumb|PEC AFJC]]}} د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.<ref>{{Cite web|url=https://ifex.org/who-we-are/governance/|title=احمد قریشي د رسنیو د ملاتړو بنسټونو نړیوالې شبکې د رهبري شورا د غړي په توګه وټاکل شو}}</ref> د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.<ref>{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=د مطبوعاتي نښان کمپاین جایزه}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pressemblem.ch/pec-award|title=د «مطبوعاتي نښان کمپاین» نړیواله جایزه احمد قریشي ته ورکړل شوه}}</ref> == '''سرچینې''' == pwhqrvkkdaaau975oks93tx0gtitra9 365261 365237 2026-07-19T09:15:56Z فرید دوستی 40145 365261 wikitext text/x-wiki == '''پېژندنه''' == {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:احمد قریشی.jpg|احمد قریشی]]}}{{Infobox person/Wikidata}} احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي. ښاغلی قریشي د ۱۳۵۷ لمریز کال د کب په لومړۍ نېټه د هرات په ولایت کې زېږېدلی دی. د هغه کورنۍ د ۱۳۵۹ کال په منځنیو کې، پر افغانستان د شوروي اتحاد له یرغل او د شوروي او د هغه د کمونیستي لاسپوڅي حکومت له لوري د مخالفینو د سختې ځپنې او ترور له زیاتېدو وروسته، د ایران بیرجند ښار ته کډه وکړه. احمد خپلې لومړنۍ زده کړې تر نهم ټولګي پورې په بیرجند کې ترسره کړې او په ۱۳۷۲ کال کې له خپلې کورنۍ سره بېرته افغانستان ته راستون شو. نوموړي د هرات ولایت د شینډنډ ولسوالۍ په یوه ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړې. له هغې وروسته پوهنتون ته شامل شو او د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو په څانګه کې زده کړې وکړې. احمد قریشي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه. په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې خپل فعالیتونه د هېواد په کچه و غځول. په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي. د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.<ref>{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=له نړیوالو بنسټونو سره همغږي}}</ref> د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی. == '''مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه''' == {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:جایزه خبرنگار سال.jpg|thumb|جایزه خبرنگار سال]]}} د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو: په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول: د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه. {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:روز خبرنگار در افغانستان.jpg|thumb|روز خبرنگار در افغانستان]]}} په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول: د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/dari/articles/cze87z70856o|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز کلنی راپور: د طالبانو حکومت له لوري د رسینو سخته ځپنه، بي بي سي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://da.azadiradio.com/a/33747710.html|title=د مې میاشتې ۳مې د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان دخبریالانو مرکز راپور، له احمد قریشي سره د ازادي راډیو مرکه}}</ref> د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه: د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2014/03/140318_k05_bbc_journalist_top_afghan_reporter بي‌بي‌سي افغانستان]، [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/03/160317_fm_afghanistan_violance_againgst_media_1394 آریانا نیوز تلویزیون]، [https://www.facebook.com/8am.media/photos/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-8-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/876809715696248/ هشت صبح ورځپاڼې]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ اطلاعات روز]، [https://x.com/TOLOnews/status/1776470725848707281 طلوع نیوز]، [https://www.afp.com/en/agency/inside-afp/inside-afp/aref-karimi-named-journalist-year-afghanistan-journalists-centre فرانس پرس]، [https://pajhwok.com/fa/2018/03/19/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D9%88-%DB%B1%DB%B0-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7/ پژواک خبري اژانس]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز]، [https://www.iranintl.com/video/ott_6f6f2e3ec5774005ba8ccc9104fc4f8c افغانستان انټرنشنل]، [https://tkg.af/2023/03/20/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF/106465/ کلید راډیو]، [https://da.azadiradio.com/a/32893776.html رخشانه خپرنۍ]، [https://www.khaama.com/persian/archives/154868 تمدن ټلوېزیون] او [https://future-afghanistan.com/fa/7159/ سرحد راډیو] څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.<ref>{{Cite web|url=https://tolonews.com/index.php/fa/afghanistan/attack-mediajournalists-188188|title=د افغانستان د کال خبریال جایزې د دولسم پړاو په مراسمو کې د احمد قریشي بیانیه، طلوع نیوز}}</ref> == '''په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه''' == د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&view=article&id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.<ref>{{Cite web|url=https://pajhwok.com/fa/2012/01/25/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84/|title=احمد قریشي په افغانستان کې د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز سفیر وټاکل شو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tkg.af/2012/09/20/%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1/16563/|title=په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز له لوري د رسینزو اخلاقو دوهمه کلنۍ ناسته ترسره شوه}}</ref> {{Infobox person/Wikidata|image=[[File:PEC AFJC.jpg|thumb|PEC AFJC]]}} د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.<ref>{{Cite web|url=https://ifex.org/who-we-are/governance/|title=احمد قریشي د رسنیو د ملاتړو بنسټونو نړیوالې شبکې د رهبري شورا د غړي په توګه وټاکل شو}}</ref> د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.<ref>{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=د مطبوعاتي نښان کمپاین جایزه}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pressemblem.ch/pec-award|title=د «مطبوعاتي نښان کمپاین» نړیواله جایزه احمد قریشي ته ورکړل شوه}}</ref> == '''سرچینې''' == 6b1uvz56yr05k44ht9wg9fhq81isunv 5 87524 365203 2026-07-18T17:11:46Z ~2026-40245-36 40142 /* د مضمون درخواست فقیرشاه فقیر */ نوې برخه 365203 wikitext text/x-wiki == د مضمون درخواست فقیرشاه فقیر == سلام. زه د "فقیرشاه فقیر" په نوم د یو شخص لپاره د مضمون جوړولو غوښتنه کوم. **د شهرت دلیل:** * سیاست: د عوامي ورکرز پارټي څخه د P-K 30 مردان امیدوار او د 2023 کښې د نوشہرہ ضلع صدر منتخب شوی * ادب: شاعر او لیکوال. د شاعرۍ کتاب "لا به او ښکي بلومه" خپور شوی * میډیا: د Zalmay FM 90 ریډیو CEO/Broadcaster او د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر **حواله جات:** 1. ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023 2. ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023 3. ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023 4. ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023 5. کتاب: "لا به او ښکي بلومه" - لیکوال: فقیرشاه فقیر، 2020 6. Zalmay FM 90 - CEO/Broadcaster مننه -- [[ځانگړی:ونډې/&#126;2026-40245-36|&#126;2026-40245-36]] ([[د کارن خبرې اترې:&#126;2026-40245-36|talk]]) ۱۸ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۱۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) mz8rejlflg61q44t2flkfueyajwits5 0 87525 365234 2026-07-19T06:27:40Z Faqeer Shah Faqeer 40154 نوی مضمون: فقیرشاه فقیر - شاعر، سیاستوال او لیکوال 365234 wikitext text/x-wiki <ref>کتاب: "لا به او ښکي بلومه" - لیکوال: فقیرشاه فقیر</ref> l8p0xwix3h7ovyt7owxf3nct6tvpc9y 3 87526 365235 2026-07-19T06:27:41Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365235 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Faqeer Shah Faqeer}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۹ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۶:۲۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) n93715k938j3g3o3em6i6lm20z4pz17 2 87527 365236 2026-07-19T06:34:59Z Faqeer Shah Faqeer 40154 نوی مضمون: فقیرشاه فقیر - شاعر، سیاستوال او لیکوال 365236 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. == سیاست == هغه په 2013 د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] امیدوار دی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020<ref>کتاب: "لا به او ښکي بلومه" - لیکوال: فقیرشاه فقیر</ref> د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګی اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو CEO/Broadcaster دی۔ == حواله جات == <references /> 2qr8r8h6mps8fitpvg4h0ytnw189uoo 365240 365236 2026-07-19T07:27:47Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* */ 365240 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == هغه په 2013 د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] امیدوار دی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020<ref>کتاب: "لا به او ښکي بلومه" - لیکوال: فقیرشاه فقیر</ref> د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګی اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو CEO/Broadcaster دی۔ == حواله جات == <references /> k79jlpnqmyfprkkerpizel1jy8zjlbv 365241 365240 2026-07-19T07:29:49Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* سیاست */ 365241 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == هغه په 2013 د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخابي امیدوار دی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020<ref>کتاب: "لا به او ښکي بلومه" - لیکوال: فقیرشاه فقیر</ref> د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګی اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو CEO/Broadcaster دی۔ == حواله جات == <references /> e8o2ww1io6vjwndjajxupgtydlqgcb4 365242 365241 2026-07-19T07:31:45Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* ادب */ 365242 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == هغه په 2013 د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخابي امیدوار دی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګی اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو CEO/Broadcaster دی۔ == حواله جات == <references /> 7yyx810a79myckxa0bey8brm04o3xz4 365243 365242 2026-07-19T07:37:11Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* میډیا */ 365243 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == هغه په 2013 د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخابي امیدوار دی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګی اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> 24g4gyh2nb96u04vnd5i5vqzbv1keqh 365244 365243 2026-07-19T07:37:57Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* سیاست */ 365244 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == هغه په 2013 کښې د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخابي امیدوار دی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګی اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> ci3yztwwd23zt5p3oybn8qc4j0rt23y 365245 365244 2026-07-19T07:41:31Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* سیاست */ 365245 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == هغه په 2013 کښې د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخاباتو امیدوار پاتې شوی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګی اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> 1hrkqqu6nf2nr0gz0im5k4ioeeitrjf 365246 365245 2026-07-19T07:42:24Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* ادب */ 365246 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == هغه په 2013 کښې د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخاباتو امیدوار پاتې شوی. په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګې اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> 4cv3n34dupya9nrab0mgl7cucwys3lu 365247 365246 2026-07-19T07:52:52Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* سیاست */ 365247 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == == 2013 کښې د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخاباتو امیدوار پاتې شوی. د مترقی فکر سختن دی د بې وزله او مظلوم اولس غمخوار او مرستیال دی په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګې اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> h90fmmbmqa785fa8e52o08txhtrlo7p 365250 365247 2026-07-19T08:01:13Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* سیاست */ 365250 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == په 2013 کښې د عوامی ورکرز پارټۍ څخه د pk 30 مردان نه په انتخاباتو برخه اخستې وه. په 2023 کښې د ګوند له اړخه د نوښار ضلع صدر منتخب وو == 2013 کښې د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخاباتو امیدوار پاتې شوی. د مترقی فکر سختن دی د بې وزله او مظلوم اولس غمخوار او مرستیال دی په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه جنگ، 15 اکتوبر 2023: "عوامي ورکرز پارټي نوشہرہ کے انتخابات مکمل، فقیرشاه فقیر ضلعي صدر منتخب"</ref><ref>ورځپاڼه اوصاف، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref><ref>ورځپاڼه اخبارِ خیبر، 15 اکتوبر 2023</ref> == == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګې اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> 2uvjzgnhecqxc4av31w73lsze72itx4 365253 365250 2026-07-19T08:30:10Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* 2013 کښې د عوامي ورکرز پارټي څخه د P-K 30، مردان انتخاباتو امیدوار پاتې شوی. د مترقی فکر سختن دی د بې وزله او مظلوم اولس غمخوار او مرستیال دی په 2023 کښې د نوشہرہ ضلع صدر منتخب شوی وو.[۱][۲][۳][۴] */ 365253 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == په 2013 کښې د عوامی ورکرز پارټۍ څخه د pk 30 مردان نه په انتخاباتو برخه اخستې وه. په 2023 کښې د ګوند له اړخه د نوښار ضلع صدر منتخب وو == 2013 کښې د [[عوامي ورکرز پارټي]] څخه د P-K 30، [[مردان]] انتخاباتو امیدوار پاتې شوی. د مترقی فکر سختن دی د بې وزله او مظلوم اولس غمخوار او مرستیال دی په 2023 کښې د [[نوشہرہ]] ضلع صدر منتخب شوی وو.<ref>ورځپاڼه آج، 15 اکتوبر 2023</ref> == == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګې اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> tr0qtz9ofqnmenewve73gr3arthxobl 365254 365253 2026-07-19T08:31:28Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* 2013 کښې د عوامي ورکرز پارټي څخه د P-K 30، مردان انتخاباتو امیدوار پاتې شوی. د مترقی فکر سختن دی د بې وزله او مظلوم اولس غمخوار او مرستیال دی په 2023 کښې د نوشہرہ ضلع صدر منتخب شوی 365254 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == په 2013 کښې د عوامی ورکرز پارټۍ څخه د pk 30 مردان نه په انتخاباتو برخه اخستې وه. په 2023 کښې د ګوند له اړخه د نوښار ضلع صدر منتخب وو == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګې اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> ce363wov99c9e1e8xvxfvsrjys68ph9 365255 365254 2026-07-19T08:32:44Z Faqeer Shah Faqeer 40154 /* سیاست */ 365255 wikitext text/x-wiki {{معلوماتي بکس شخص|نوم=فقیرشاه فقیر|قومیت=یوسفزی|پیشه=شاعر، سیاستوال، لیکوال، ریډیو براډکاسټر}} '''فقیرشاه فقیر''' یو پښتون شاعر، لیکوال او سیاستوال دی. په قوم یوسفزی دی په کال 1972 کښې په 8 جنوۍ د محمد سید کره پیدا شوی == سیاست == په 2013 کښې د عوامی ورکرز پارټۍ څخه د pk 30 مردان نه په انتخاباتو برخه اخستې وه. په 2023 کښې د ګوند له اړخه د نوښار ضلع صدر منتخب شو == ادب == د شاعرۍ کتاب: '''"لا به او ښکي بلومه"''' - 2020 کښې خپور شوی دی د "مزدور جدوجهد" مجلې سب ایډیټر پاتې شوی دی۔ د ګهیځ پښتو ادبی جرګې اکوړه خټک صدر او بانی غړی دی == میډیا == د '''Zalmay FM 90''' ریډیو Broadcaster دی۔ د ادبی او معلوماتی خپرونو کوربه توب کوی == حواله جات == <references /> h016bfhqmtntgkfuo6g9uubgzdimc8z 0 87528 365238 2026-07-19T07:23:54Z ~2026-40514-45 40155 د یو انسان ژوند ژغورل د ټول انسانیت ژغورل دي 365238 wikitext text/x-wiki '''## 🩸 د ژوند ژغورنې ملي غورځنګ بشپړ کارکړنیز راپور موضوع: د عاجلو ناروغانو لپاره د وینې وړیا رسونې او انساني خدمتونو ارزونه بنسټ اېښودونکی او مشر: سید یعقوب شاه نورزی کاري شعار: "ستاسو وینه د یو بل انسان ژوند ژغورلی شي!" ## ۱. سريزه او شاليد د کابل او د افغانستان په کچه د ژوند ژغورنې ملي غورځنګ د ښاغلي سید یعقوب شاه نورزي په مشرۍ یو رضاکار، بشري او غیر سیاسي بنسټ دی. د دغه غورځنګ اصلي هدف هغو عاجلو ناروغانو ته په وخت او وړیا ډول د وینې رسول دي چې په روغتونونو کې د مرګ او ژوند په مېان کې قرار لري. په افغانستان کې د روغتیایي اسانتیاوو د کمښت او د وینې د بانکونو د نشتوالي له امله، دغه غورځنګ توانېدلی چې د رضاکارو ځوانانو په هڅولو سره یو لوی انساني پُل رامنځته کړي. ------------------------------ ## ۲. د غورځنګ اصلي فعالیتونه او خدمات د سید یعقوب شاه نورزي په مشرۍ، دغه غورځنګ په لاندې برخو کې د پام وړ خدمتونه وړاندې کوي: * * د رضاکارو وینې ورکونکو د ډېټابیس جوړول: غورځنګ د زرګونو ځوانانو د نومونو، ادرسونو او د وینې د ګروپونو یو منظم ډېټابیس چمتو کړی دی. د دې ډېټابیس ګټه دا ده چې د عاجلې اړتیا پر مهال په دقیقو کې مناسب وینې ورکونکی پیدا کیږي. * ناروغانو ته ۲۴ ساعته خدمات: د غورځنګ غړي د شپې او ورځې په هر ساعت کې چمتو دي چې د روغتونونو عاجلو جراحي او نسايي ولادي پېښو ته وینه ورسوي. * د تالاسیمیا او هیموفیلیا له ناروغانو ملاتړ: د وینې د داسې دایمي ناروغانو سره چې په هرو څو اونیو کې د وینې د تمدید اېجاب کوي، د منظمو ورکونکو تنظیمول د غورځنګ له لومړیتوبونو څخه دي. * په پوهنتونونو او عامه ځایونو کې د وینې ورکولو کمپاینونه: دوی د عامه پوهاوي په موخه لوی پروګرامونه جوړوي ترڅو ځوانان وهڅوي چې د وینې ورکولو کلتور عام کړي. * ------------------------------ ## ۳. د وینې رسونې منظم او عاجل میکانیزم غورځنګ د یوې رڼې او چټکې پروسې له لارې کار کوي: 1. د اړتیا ثبتول: کله چې په یو روغتون کې ناروغ وینې ته عاجله اړتیا ولري، د غورځنګ له مسؤلینو سره اړیکه نیول کیږي. 2. د ډېټابیس پلټنه: د ناروغ د وینې ګروپ (لکه A+, B-, O- او نور) په سیستم کې کتل کیږي او د سیمې په کچه تر ټولو نږدې رضاکار پیدا کیږي. 3. اهدایي پروسه: رضاکار په خپل شخصي لګښت روغتون ته ځي، وینه ډالۍ کوي او د یو افغان هېوادوال ژوند ژغوري. ------------------------------ ## ۴. اغېزې او ټولنیزې لاسته راوړنې د ژوند ژغورنې ملي غورځنګ خدماتو په افغاني ټولنه کې خورا مثبتې اغېزې شیندلي دي: * * د مړینې د کچې راټیټول: د هغو پورونو، جراحي عملیاتو او ترافیکي پېښو په جریان کې چې ناروغان د شدیدې وینې بهېدنې له امله د مرګ له ګواښ سره مخ وي، د دوی پر وخت وینه رسونه د سلګونو کسانو د ژوند د ژغورلو لامل شوې ده. * د ځوانانو ترمنځ د پیوستون روحیه: ښاغلي نورزي د قومي، ژبنیو او سیمه ییزو تعصبونو پرته، ټول افغانان د یو بل د وینې شریکان کړي او د ملي یووالي روحیه یې پیاوړې کړې ده. * د مالي بار کمول: د غریبو او بې وزلو کورنیو لپاره، چې د وینې د اخیستلو توان نلري، د وینې وړیا پیدا کول یو لوی اقتصادي او معنوي ملاتړ دی. * ## ۵. پایله او وړاندیزونه د سید یعقوب شاه نورزي په مشرۍ د ژوند ژغورنې ملي غورځنګ ثابته کړې چې د ځوانانو په همغږۍ او د لوړ انساني احساس په درلودلو سره د ټولنې تر ټولو سترې ستونزې حل کېدای شي. وړاندیز: د دې لپاره چې د دغه غورځنګ ساحه پراخه او خدمات یې نور هم ګړندي شي، د روغتیا نړیوالې ادارې او د عامې روغتیا وزارت ته پکار ده چې د دوی د ډېټابیس په عصري کولو او رضاکارانو ته د روغتیایي کڅوړو په برابرولو کې پوره ملاتړ وکړي. ستاسو یو کمنټ، شریکول یا په ډېټابیس کې نوم لیکنه د بل انسان ژوند ته نوې ساه ورکولای شي''''''زغرد ليک''' 1809f95nez9josr5sxm72gzkuq93nlo 3 87529 365239 2026-07-19T07:26:41Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365239 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=ژوند ژغورنې ملي غورځنګ}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۹ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۷:۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) hhc0r9o4v6573knzp4yir8j24l0f4ca 10 87530 365248 2026-07-19T07:53:43Z شاه زمان پټان 26102 [[کينډۍ:د هېواد مالومات سريلانکا]] ته وروگرځېده 365248 wikitext text/x-wiki #مخگرځ[[کينډۍ:د هېواد مالومات سريلانکا]] 6r7txvs7vincexq0azg9ctww0apnykb 3 87531 365251 2026-07-19T08:08:55Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365251 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Alishahosmani22}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۹ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۸:۰۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 6lap0p51ckwpoceaffgchq15axued9t 3 87532 365262 2026-07-19T09:15:58Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365262 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=فرید دوستی}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۹ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۱۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) qvn2uhkyizvvype9a8oz98j6fo09s8l 3 87533 365265 2026-07-19T10:39:55Z Neriah 23831 Neriah د [[د کارن خبرې اترې:أيوب]] مخ [[د کارن خبرې اترې:جيمي]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/أيوب|أيوب]]" to "[[Special:CentralAuth/جيمي|جيمي]]" 365265 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:جيمي]] 4gr4uyuz3iw2v3tbza1k9phl50rf1kp