ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 6896 365348 303371 2026-07-25T12:54:58Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365348 wikitext text/x-wiki [[انځور:ډاکټر داوود ميرکی.jpg|بټنوک|محمد داؤد ميره کی]] '''ډاکټر محمد داؤد ميره کی''' يو افغان سياستپوه دی چې په خپلواکه توگه يې ځان د [[افغانستان]] د ۲۰۰۹ کال د ولسمشرۍ ټولټاکنو ته څان کانديد کړی ؤ، او ځه موده وروسته بېرته د کانديدولو نه په شا شو. نوموړی د لوړو زده کړو خاوند دی او د افغانستان په اړه يې يو کتاب هم خپور کړی. == مخينه == ډاکټر محمد داؤد ميره کی د جنرال غلام صديق ميره کي ځوی په خټه [[پښتانه|پښتون]] او په قوم سلېمانخېل دی. نوموړی [[د میدان وردگ ولایت]] د چارکي د ميرک خېلو په کلي کې نړۍ ته راغلی. == زده کړې == ښاغلي ميره کي خپلې لومړنۍ زده کړې تر اتم ټولگي په افغانستان کې کړي او نهم ټولگی يې په پېښور کې د سيد جمال الدين افغان په لېسه کې بشپړ کړی او خپلې پاتې زده کړې يې په امريکا کې سر ته رسولي. په همدې توگه يې د خپلو لوړو زده کړو پيل د امريکا د ايلناي په پوهنتون کې د حقوقو او سياسي علومو په رشته کې سر ته رسولي. هغه خپله لومړنۍ ماسټري په حقوقو او نړېوالو اړيکو کې د امريکا د ايلېنای د پوهنتون څخه لاس ته راوړې. دوهمه ماسټري يې د منځني ختيځ په زده کړه کې ترلاسه کړې او بيا يې د جنگ د ختمولو په څانگه کې تخصص اخيستی دی. تر دې وړاندې يې خپله ډوکټورا په ټولنيز او اقتصادي پرمختگ کې اخيستې چې په همدې ترڅ کې يې د افغانستان د نه پرمختگ په باب خپل د ډوکټورا کتاب هم ليکلی دی. == دندې == == سياسي دريځ == په ۲۰۰۱ عيسوي کال يې خپل شديد مخالفت د امريکا د يرغل په باب په راډيوگانو او تلويزونو کې وښوده همدا راز يې خپل مخالفت د امريکې د وحشيانه عمل په مقابل کې د تېرو ۷ کالونو په ترڅ کې ښودلی دی. کله چې امريکا به افغانستان کې د يورانيمو وسلې، چې د ټولو نړېوالو قوانينو لخوا منع شوي، وکارولې نو هغه خپل سخت مخالفت د دې نړېوال جنايت په وړاندې په ډاگه وښوده او په ۲۰۰۴ عيسوي کال کې د جورج بوش پر ضد په نړېوالې محکمه کې چې په ټوکيو جاپان کې پرانيستل شوې وه د شاهد په حيث ودرېده. او د امريکا پخوانی ولسمشر جورج بوش د هغه د شاهدي په ورکولو په اساس په ۱۳ بېلابېلو جنايتونو باندې په غياب کې محکوم شو. نوموړی د خپل دريځ په اړه داسې وايي: {{دوراشې کامه|''زما هدف دا دی چې د افغانستان د ولس د عزت د مدافعې لپاره ودرېږم او افغانستان او د افغانستان خلک د دې بدبختۍ نه د بچولو لپاره زيار وباسم او د ولس چوپړ ته ودرېږم. زموږ د ولس بدبختي هغه وخت پای ته رسېږي کله چې ترغمل امريکايان او د دوی نور جنايتکاران د افغانستان څخه ووځي. دا چې زه د امريکا آرامه ژوند پرېږدم او هلته د ولس د چوپړ لپاره چمتو کېږم او د کفر او استعمار په مقابل کې ودرېږم دا يواځې زما د ايمان او د افغانستان سره د مينې استاځيتوب کوي. او زه چمتو يم چې خپل سر د اسلام لپاره قربان کړم''.|20px|}} == چاپ شوي آثار == [[انځور:Bookcover.JPG|بټنوک]] ښاغلي ميره کي د افغانستان د نه پرمختگ په باب يو کتاب ليکلی دی چې په همدې کتاب کې د افغانستان د بيا ودانولو او پرمختگ لپاره يې يو فورمول په خپل کتاب کې وړاندې کړی دی. *افغانستان د ولسواکۍ نه وروسته (Afghanistan After Democracy) == باندنۍ تړنې == *[http://www.drmirakiforpresident.com د ډاکټر ميره کي رسمي وېبپاڼه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724190311/http://drmirakiforpresident.com/ |date=2013-07-24 }} *[http://www.afghanistanafterdemocracy.com افغانستان د ولسواکۍ نه وروسته - د ډاکټر ميره کي بله وېبپاڼه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216162546/http://afghanistanafterdemocracy.com/ |date=2009-02-16 }} [[وېشنيزه:پښتانه سياستوال]] [[وېشنيزه:پښتانه سياستوال]] [[وېشنيزه:پښتانه]] [[وېشنيزه:د ولسمشرۍ کانديدان]] [[وېشنيزه:پښتانه ليکوال]] [[وېشنيزه:پښتانه ساينسپوهان]] [[وېشنيزه:پښتانه ډاکټران]] ibn6qqrpnrrsfyqs90of595xim5zvxw 8 18698 365352 160831 2026-07-26T05:51:18Z شاه زمان پټان 26102 365352 wikitext text/x-wiki * subst:uwl|نه پوهېږم تر کوم منښتليک لاندې دی * ستاسې خپل آثار (غوره کار): ** self|GFDL|cc-by-sa-all|migration=redundant|Own work, copyleft, attribution required (Multi-license GFDL, CC-BY-SA all versions) ** self|Cc-zero|CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication, all rights waived (Public domain) ** PD-self|Own work, all rights released (Public domain) ** self|GFDL|cc-by-sa-3.0|migration=redundant|Own work, copyleft, attribution required (GFDL, CC-BY-SA-3.0) ** self|GFDL|cc-by-3.0|migration=redundant|Own work, attribution required (GFDL, CC-BY 3.0) ** self|cc-by-sa-3.0|Own work, copyleft, attribution required (CC-BY-SA-3.0) * Not self-made, but has been released under: ** ټولگړې پنځونې منښتليکونه *** cc-by-sa-4.0|Attribution ShareAlike 4.0 *** cc-by-sa-3.0|Attribution ShareAlike 3.0 *** cc-by-4.0|Attribution 4.0 *** cc-by-3.0|Attribution 3.0 *** Cc-zero|CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication ** وړيا هنر منښتليک *** FAL|وړيا هنر منښتليک ** فلېکر انځورونه *** subst:template 2|flickrreview|subst:uwl|Image from Flickr and I do not know the license *** subst:template 2|cc-by-sa-2.0|flickrreview|Uploaded to Flickr under Creative Commons Attribution ShareAlike 2.0 *** subst:template 2|cc-by-2.0|flickrreview|Uploaded to Flickr under Creative Commons Attribution 2.0 * ټولگړی شپول: ** PD-old-100|Author died more than 100 years ago ** PD-old-70-1923|Author died more than 70 years ago AND the work was published before 1923 ** PD-old-70|Unclear-PD-US-old-70|Author died more than 70 years ago BUT the work was published after 1923 ** PD-Art|Reproduction of a painting or other 2D work that is in the public domain because of its age – needs specification after uploading ** PD-US|First published in the United States before 1923 ** PD-US-no notice|First published in the United States between 1923 and 1977 without a copyright notice ** PD-USGov|Original work of the US Federal Government ** PD-USGov-NASA|Original work of NASA ** PD-USGov-Military-Navy|Original work of the US Military Navy ** PD-ineligible|Too simple to be copyrighted ** subst:Template 2|PD-textlogo|Trademarked|Logo with only simple text (wordmark) * نورې خوښنې: * subst:uwl|دا انځور مې په گوگل يا يو ناڅاپي وېبپاڼه کې وموند ** Fair use|Fair use image (Not allowed on Commons. Image will be deleted.) ** Copyrighted free use|Copyrighted, but may be used for any purpose, including commercially ** Attribution|May be used for any purpose, including commercially, if the copyright holder is properly attributed pdxmbr9u4d01q3egbbmngu1js3wdqc8 0 28411 365356 195361 2026-07-26T11:46:22Z م صديق الله ابوذاکر 40220 /* */ 365356 wikitext text/x-wiki '''پيرکوتی''' د [[پکتيکا ولايت]] د ارګون (ورګون) ولسوالي پورې اړوند سيمه ده چې د ارګون د ولسوالي ختيځ ته موقيعيت لري. د مساحت له پلوه يوه پراخه غرنۍ سيمه ده، غرونه يې د جلغوزيو، څيړيو، لمنځو او نښترو ګڼ ځنګلونه لري چې د جلغوزیو کلنی عايد يې ۱۲۰۰۰۰۰ امريکايې ډالره دی. د [[ځنګل]] د ساتلولپاره ۸ اته کسيزه شورا لري چې يو يې مشر او ۷ نور يې کلانتران (د شوراغړي) دي، همدا شورا د کليوالي شخړو د هوارولو لپاره د جرګود غونډولو مکلفيت هم لري. د پيرکوتي د وګړو شمير ۳۰۰۰۰ تنه ته رسيږي اوټول پښتانه دي چې دوزيروپه قوم پورې تړاولري او ۲۸ لوی اوواړه کلي لري چې مشهوراولوی کلي يې له لوی پيرکوتی،علي شاکوټ،بي بي کوټ اومګړکلی قمرالدين کوټ حورام ډيمانۍ چاپي خېل څخه عبارت دي، ۲ لويي داري لري يو سپيره وس او بل کيژواک مشهور جهادي ميدان مڼي کنډاو چي ده وخشي امريکنيانو قبرستان ياديده پيرکوتی ۹ بابه رسمي ښوونځي (۲ ليسې، ۲ منځني ښوونځي ، ۵ لومړني ښوونځي) او ۵ غيررسمي ديني مدرسې لري. هغه سړک چې ارګون ولسوالي دشمالي وزيرستان سره وصلوي له پيرکوتي څخه تيرشوی. ==مشهورداولیاووزيارتونه:== وتوبابا(عبدالفتاح دبهاولحق ملتاني زوی)،ماما،دادا،خواجه علي اوملکياردي. ==رسمي ښوونځي:== دشيخان پيرکوتي ليسه،دلوی پيرکوتي ليسه،دډيماني منځنی ښوونځی،دسپيره وس منځنی ښوونځی،دمګړلومړنی ښوونځی،دمڼې کنډولومړنی [[ښوونځی]]،دجونخيلولومړنی ښوونځی،دشاميان درې لومړنی ښوونخی،دژيړې لندر لومړنی ښوونځی. ==غيررسمي ديني مدرسې:== دارالعلوم صديقيه(چې دمرحوم ملانيک محمددهڅوپه نتيجه کې په ۱۳۶۲ ل ل کال کې تاسيس شوه اودپيرکوتي ترنورومدرسوپخوانۍ ده)، دارالعلوم قاسميه،دشيخانوداناثومدرسه،داکاخيلومدرسه،دميرګي خيلومدرسه. ==تړلې لیکنې== [[پکتیکا ولایت]] [[ښرنه]] ==سرچینې== 8y7fkebklcpaob5slnlwnuseqv6m97b 365357 365356 2026-07-26T11:55:31Z م صديق الله ابوذاکر 40220 /* */ 365357 wikitext text/x-wiki '''پيرکوتی''' د [[پکتيکا ولايت]] د ارګون (ورګون) ولسوالي پورې اړوند سيمه ده چې د ارګون د ولسوالي ختيځ ته موقيعيت لري. د مساحت له پلوه يوه پراخه غرنۍ سيمه ده، غرونه يې د جلغوزيو، څيړيو، لمنځو او نښترو ګڼ ځنګلونه لري چې د جلغوزیو کلنی عايد يې ۱۲۰۰۰۰۰ امريکايې ډالره دی. د [[ځنګل]] د ساتلولپاره ۸ اته کسيزه شورا لري چې يو يې مشر او ۷ نور يې کلانتران (د شوراغړي) دي، همدا شورا د کليوالي شخړو د هوارولو لپاره د جرګود غونډولو مکلفيت هم لري. د پيرکوتي د وګړو شمير ۳۰۰۰۰ تنه ته رسيږي اوټول پښتانه دي چې دوزيروپه قوم پورې تړاولري او ۲۸ لوی اوواړه کلي لري چې مشهوراولوی کلي يې له لوی پيرکوتی،علي شاکوټ،بي بي کوټ اومګړکلی قمرالدين کوټ حورام ډيمانۍ چاپي خېل څخه عبارت دي، ۲ لويي داري لري يو سپيره وس او بل کيژواک مشهور جهادي ميدان مڼي کنډاو چي ده وخشي امريکنيانو قبرستان ياديده پيرکوتی ۹ بابه رسمي ښوونځي (۲ ليسې، ۲ منځني ښوونځي ، ۵ لومړني ښوونځي) او ۵ غيررسمي ديني مدرسې لري. هغه سړک چې ارګون ولسوالي دشمالي وزيرستان سره وصلوي له پيرکوتي څخه تيرشوی. ==مشهورداولیاووزيارتونه:== وتوبابا(عبدالفتاح دبهاولحق ملتاني زوی)،ماما،دادا،خواجه علي اوملکياردي. ==رسمي ښوونځي:== دشيخان پيرکوتي ليسه،دلوی پيرکوتي ليسه،دډيماني منځنی ښوونځی،دسپيره وس منځنی ښوونځی،دمګړلومړنی ښوونځی،دمڼې کنډولومړنی [[ښوونځی]]،دجونخيلولومړنی ښوونځی،دشاميان درې لومړنی ښوونخی،دژيړې لندر لومړنی ښوونځی دشهيد ابوبکر بي بي کوټ لومړنی ښوونځی. ==غيررسمي ديني مدرسې:== دارالعلوم صديقيه(چې دمرحوم ملانيک محمددهڅوپه نتيجه کې په ۱۳۶۲ ل ل کال کې تاسيس شوه اودپيرکوتي ترنورومدرسوپخوانۍ ده)، دارالعلوم قاسميه، چي په قومي هڅو اوکوشش جوړه شوي دشيخانوداناثومدرسه،داکاخيلومدرسه،دميرګي خيلومدرسه او مګړ خېلو مدرسه او حورامو مدرسه او قمرالدين کوټ مدرسه او مولوي صاحب جمينګل مدرسه او مولوي صاحب متيع الله مدرسه. ==تړلې لیکنې== [[پکتیکا ولایت]] [[ښرنه]] ==سرچینې== kuonolrp277jmitbgrftivqs7wbonow 0 40839 365350 282588 2026-07-25T20:09:26Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365350 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|اسم=پاني پت|نوم=پاني پت}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''پاني پت''' [[هند]] په [[هريانه|هریانا]] کې یو تاریخي ښار دی. <ref>{{Citation|title=India|date=2021-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=India&oldid=1034206002|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-19}}</ref> دا ښار د [[ډېلي|ډيلي]] له شمال څخه 95 کيلومتره او د [[چندي گړ|چندیګړ]] د سویل څخه 169 کیلومتره لرې پروت دی. درې لوی جنګونه په [[د پاني پت لومړۍ جگړه|1526]] ، [[د پاني پت دوهمه جگړه|1556]] او [[د پاني پت دريمه جگړه|1761]] کې ښار ته نږدې شوي. دا ښار په هند کې د "اوبدلو ښار" او " [[اوبدانه|د ټوکر]] ښار" په توګه مشهور دی. دا د "د کارېدلې پانګې" په نوم هم پېژندل کیږي ځکه چې "د ټوکرونو د ریسایکل کولو نړیوال مرکز" دی. <ref name="vecono2">{{cite news|title=Panipat, the global centre for recycling textiles, is fading|url=https://www.economist.com/news/business/21728661-industrys-decline-missed-opportunity-india-panipat-global-centre-recycling|newspaper=[[The Economist]]|date=7 September 2017}}</ref> . پاني پت په هند کې د ککړې شوې صنعتي سیمې په لست کې شامل دی. د ښار د چاپېریال د ککړتیا جامع شاخص (CEPI) د انکلیشور (ګوجرات) د 88.50 په پرتله 71.91 دی. <ref name="CPCB">{{Cite book|last=CPCB, New Delhi|title=Comprehensive Environmental Assessment of Industrial Clusters|date=December 2009|publisher=Central Pollution Control Board Ministry of Environment and Forests|place=Delhi|pages=25|url=https://cpcb.nic.in/displaypdf.php?id=Q1BBL05ld0l0ZW1fMTUyX0ZpbmFsLUJvb2tfMi5wZGY=|access-date=16 September 2021}}</ref> د پاني پت وژونکی میدان د دریوو جګړو ځای دی چې د هند تاریخ یې بدل کړ، په پایله کې یې د پښتنو د واکمنۍ پرځای مغل امپراتورۍ [[د پاني پت لومړۍ جگړه|رامنځته کول]] او [[د پاني پت دوهمه جگړه|تایید]] کړل، او همدارنګه په شمالي هند کې د مراټي کنفدرېشن [[د پاني پت دريمه جگړه|پرېکړه کونکې ماتې]] . == تاریخ == [[دوتنه:Statue_of_Hem_Chandra_Vikramaditya_at_Panipat.JPG|کيڼ|بټنوک| په پاني پت کې په ۱۵۵۶ کال کې د ډیلي د هندو امپراتور [[هیمو|هیم چندرا ویکرمادیتیا]] مجسمه چې د پاني پت په [[د پاني پت دوهمه جگړه|دوهمه جګړه کې]] یې خپل ژوند له لاسه ورکړ.]] د پاني پت ولسوالي د ۱۹۸۹ کال د نومبر په لومړۍ نېټه له پخواني کرنال ولسوالۍ څخه جلا شوه. په 24 جولای 1991 دا یو ځل بیا د کرنال ولسوالۍ سره یوځای شو. د ۱۹۹۲ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه دا یو ځل بیا جلا ولسوالۍ شوه. <ref>{{Cite web |title=Geographical Status {{!}} Panipat, Haryana {{!}} India |url=https://panipat.gov.in/geographical-status/ |access-date=2021-07-19 |language=en-US}}</ref> پاني پت د هند په تاریخ کې د دریوو مهمو جګړو صحنه وه. د [[د پاني پت لومړۍ جگړه|پاني پت لومړۍ جګړه د]] ۱۵۲۶ کال د اپریل په ۲۱ مه [[د ډهلي سلطنت|د ډیلي د پښتون سلطان]] [[ابراهيم لودي|ابراهیم لودي]] او د ترکانو-مغول جنګسالار [[ظهير الدين محمد بابر|بابر]] تر منځ، چې وروسته یې د هند په شمالي برصغیر کې د [[د مغولو واکمني|مغولو واکمني]] جوړه کړه، جګړه وشوه. د بابر ځواک د ابراهیم د یو لک (یو لک) څخه ډېر لوی ځواک ته ماتې ورکړه. د پاني پت دا لومړۍ جګړه په ډيلي کې د بهلول لودي لخوا د لودي واکمنۍ پای ته ورسېده. دا جګړې په هند کې د مغولو د واکمنۍ پیل بلل کيږي. د [[د پاني پت دوهمه جگړه|پاني پت دوهمه جګړه د]] ۱۵۵۶ کال د نومبر په ۵ مه د ډیلي د وروستي هندو امپراتور [[هیم چندرا ویکرمادیتیا]] او مغولي واکمن [[جلال الدين محمد اکبر|اکبر]] د ځواکونو تر منځ وشوه. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA13|title=The Mughal Empire|series=The New Cambridge History of India|editor-first=John F.|editor-last=Richards|edition=7th|publisher=Cambridge University Press|year=1995|origyear=1993|isbn=9780521566032|page=13|access-date=2013-05-29}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SrdiVPsFRYIC&pg=PA163|title=Naukar, Rajput, and Sepoy: The Ethnohistory of the Military Labour Market of Hindustan, 1450-1850|first1=Dirk H. A.|last=Kolff|publisher=Cambridge University Press|year=2002|page=163|isbn=9780521523059|access-date=2013-05-29}}</ref> هیم چندرا چې د اکبر لښکر ته په ماتې ورکولو سره د اګرا او ډیلي په څیر ایالتونه ونیول او د 1556 کال د اکتوبر په 7 د ډیلي په پرانا قلعه کې د تاجپوښتنې وروسته ځان خپلواک پاچا اعلان کړ، یو لوی لښکر يې درلود او په پیل کې د هغه پوځونه بريالي ول، مګر ناڅاپه هغه وویشتل شو او په سترګه د ټپ له کبله بې هوښه شو. کله چې د هغه لښکر د هغه فیل ونه لید، د هغه لښکر وتښتېد. بې هوښه هیمو د اکبر کمپ ته یوړل شو چیرې چې بیرم خان د هغه سر پرې کړ. <ref name="auto">Abdul Quadir Badayuni, Muntkhib-ul-Tawarikh, Volume 1, page 6</ref> د هغه سر [[کابل]] ته واستول شو تر څو د ډيلي له دروازې بهر وځړول شي او توره یې د ډیلي د پرانه قلعه بهر ځړول شوې ده. د راجا هیمو د شهادت ځای اوس په پاني پت کې یو مشهور زیارت دی. پاني پت په عین اکبري کې د ډیلي سرکار لاندې د پرګنې په توګه لېست شوی ، د امپراتورۍ خزانې لپاره د 10,756,647 بندونو عاید تولیدوي او د 1000 پیاده او 100 سپرو ځواکونو ځواک چمتو کوي. په هغه وخت کې د خښتو یوه کلا وه چې یادونه یې هم شوې ده. <ref name="Ain-i-Akbari">{{Cite book|last=Abu'l-Fazl ibn Mubarak|last2=Jarrett|first2=Henry Sullivan (translator)|title=The Ain-i-Akbari|date=1891|publisher=Asiatic Society of Bengal|place=Calcutta|page=285|url=https://archive.org/details/ainiakbarivolum00mubgoog|access-date=21 January 2021}}</ref> د [[د پاني پت دريمه جگړه|پاني پت درېيمه جګړه د]] ۱۷۶۱ کال د جنورۍ په ۱۴ مه نېټه د مرهټه امپراتورۍ او [[افغانستان|افغان]] ځواکونو تر منځ وشوه. د مراټي امپراتورۍ ځواکونه د [[سداشیوراو باو]] په مشرۍ او د افغانانو مشري [[احمد شاه درانی|احمدشاه ابدالي]] کوله. افغانانو په ټولیزه توګه د افغانانو د تاریخ په وینا د احمدشاه بابا د پوځ شمېر پنځوس زره (۵۰۰۰۰) او د مرهټیانو د پوځ شمېر لس (۱۰۰۰۰۰۰)لکه ؤ او د ځینو نورو تاریخونو په وینا د افغانانو شمېر شپېته زره(۶۰۰۰۰) او د مرهټیانو شمېر دری لکه(۳۰۰۰۰۰) ؤ، خو په هر صورت جګړه وشوه چي په نتیجه کښی یې سوبه د احمدشاه بابا په برخه شوه. په دی جګړه کښې دوه لکه(۲۰۰۰۰۰) مرهټیان مړه او دوویشت زره (۲۲۰۰۰)یې بندیان شول.. د هند د نورو امپراتوریو د نه همکارۍ له امله مراټي پوځیانو ته خواړه نه رسېدل. افغانانو سره د نجيب الدوله او شجاع الدوله لخوا د خوراکي توکو د برابرولو په برخه کې مرسته کېده. د جنورۍ په ۱۴مه تر ۱۰۰۰۰۰ ډېر پوځیان ووژل شول چې په پایله کې یې افغانان بريالي شول. په هرصورت، له بریا وروسته، افغانان چې د [[شمالي هند]] له دښمن سره مخامخ وو، د تلفاتو د مخنیوي لپاره افغانستان ته په شا شول. دا جګړه د [[ختيځ هند کمپنۍ|ختیځ هند شرکت]] لپاره په هند کې د شرکت واکمنۍ رامینځته کولو لپاره د زمينه سازۍ سبب وګرځېده، ځکه چې د هند ډیری شمال او شمال لویدیز شاهي دولتونه کمزوري شوي وو. <ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/the-third-battle-of-panipat-954941-2017-01-14|title=The Third Battle of Panipat changed the power equation in India: Here's how|date=January 14, 2017|magazine=India Today}}</ref>(خو البته له دې سترګې نشي پټېدای چې که چېرته افغانانو د مراټيانو ځواک نه وای مات کړای، نو مراټيانو به په هندې کې داسې ټولوژنې کړې وای چې د ختيځ هند کمپنۍ ظلمونه به د هنديانو له هېره وتلي وای) == جغرافيه == د پاني پت موقعيت : {{Coord|29.3875|N|76.9700|E|}} <ref>{{Cite web |title=Maps, Weather, and Airports for Panipat, India |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Panipat.html |website=www.fallingrain.com |access-date=2022-07-14 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127072930/http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Panipat.html |url-status=dead }}</ref> دا د 219 اوسط لوړوالي سره &nbsp; (718متره&nbsp;[[فوټ|پښې]] ). == ډیموګرافیک == د 2011 سرشمېرنې سره سم، ښار د 294,292 نفوس درلود. د پاني پت ښاري مجموعه 295,970 نفوس لري. د سواد کچه پکې شاوخوا 83٪ وه. <ref>{{Cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |access-date=2012-07-26 |website=Provisional Population Totals, Census of India 2011}}</ref> == د ځمکې نښې == === د هیمو د سماډي ځای === ټپي هیمو د پاني پت په [[د پاني پت دوهمه جگړه|دوهمه جګړه]] کې د شاه قلي خان له خوا ونیول شو او د پاني پت په جند روډ باندې د شوداپور په نوم د مغلو کمپ ته یووړل شو. <ref name="chandra">{{Cite book|last=Chandra|first1=Satish|author-link=Satish Chandra|title=Medieval India: From Sultanate To The Mughals: Part I: Delhi Sultanate (1206-1526)|date=2004|publisher=Har-Anand Publications|isbn=9788124110669|pages=91–93|url=https://books.google.com/books?id=0Rm9MC4DDrcC}}</ref> د بدایونی په وینا، <ref name="auto">Abdul Quadir Badayuni, Muntkhib-ul-Tawarikh, Volume 1, page 6</ref> بیرم خان له اکبر څخه وغوښتل چې د هیمو سر پرې کړي ترڅو هغه د ''غازي'' لقب ترلاسه کړي. اکبر ځواب ورکړ: هغه لا دمخه مړ شوی دی، که په هغه کې د مقابلې ځواک هم وای، ما به وژلی نه وای. د اکبر له انکار وروسته د مغلو د جګړې د دود له مخې د هیمو جسد د عزت څخه انکار وکړ او د بیرام خان له خوا په غیر رسمي توګه د هغه سر پرې شو. د هیمو سر [[کابل]] ته ولېږدول شو او د ډيلي له دروازې بهر وځړول شو او جسد یې په ډیلي کې د پرانه قلعه بهر په یوه جبت کې کېښودل شو تر څو د هغه ملاتړي چې په عمده توګه د هغه تابعین وو، مسلمانان او هندوان پرې ووېروي. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwSF6l59x88C&pg=PA71|title=Akbar and the rise of the Mughal Empire|last=George Bruce Malleson|author-link=George Bruce Malleson|publisher=Genesis Publishing Pvt. Ltd.|year=2001|isbn=9788177551785|page=71}}</ref> === د ابراهیم لودي مقبره === دا د [[شېر شاه سوري|شېرشاه سوري]] د مړینې له غمونو څخه یوه وه چې هیڅکله یې د پاچا ابراهیم لودي د قبر د جوړولو اراده پوره نشوه. ډېر وروسته، په 1866 کې، انګرېزانو هغه قبر چې د لوی ټرانک سړک د جوړولو په وخت کې یوازې یو ساده قبر و، ځای په ځای کړ او په هغې کې یې یو پلیټ فارم اضافه کړ چې د پاني پت په جګړه کې د ابراهیم لودي مړینه په ګوته کوي. <ref name="IL1">{{Cite web |title=Tomb of Ibrahim Lodi |url=http://www.haryana-online.com/tomb_of_ibrahim_lodhi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514085608/http://haryana-online.com/tomb_of_ibrahim_lodhi.htm |archive-date=14 May 2008}}</ref> <ref name="IL2">{{Cite web |title=Ibrahim Lodhi's Tomb in Panipat India |url=http://www.india9.com/i9show/Ibrahim-Lodhi's-Tomb-14121.htm |website=www.india9.com}}</ref> <ref name="IL3">[https://web.archive.org/web/20100314040211/http://www.hindu.com/mp/2005/07/04/stories/2005070400980200.htm The tale of the missing Lodi tomb] [[The Hindu]], 4 Jul 2005.</ref> === بابر د کابلي باغ جومات === د کابلي باغ د کابلي باغ جومات سره او یو ټانک د [[ظهير الدين محمد بابر|بابر]] له خوا [[د پاني پت لومړۍ جگړه|د پاني پت له لومړۍ جګړې]] وروسته د [[ابراهيم لودي|ابراهیم لودي]] پر وړاندې د بریا د یادولو لپاره جوړ شوی و. څو کاله وروسته کله چې همایون [[شېر شاه سوري|شېرشاه سوري]] ته پاني پت ته نژدې ماتې ورکړه، نو په هغه کې یې د معمارۍ یوه تخته جوړه کړه او هغه ته یې د (چبوتره) فتح مبارک نوم ورکړ، چې د ۹۳۴ هجري (۱۵۵۷ م) په لیکلو لیکل شوی و. دا ودانۍ او باغ لا تر اوسه د کابلي باغ تر نامه لاندې شتون لري چې د بابر د مېرمنې مسمات کابلي بېګم په نوم یادېږي. [[دوتنه:Kala_Amb_Memorial_2.jpg|بټنوک| د کلا امب یادگار]] === کلا امب === د دود له مخې، سایټ 8 کيلومتره &nbsp;له پاني پت او ۴۲ کیلومتره&nbsp;له کرنال څخه لرې، چېرې چې [[سداشیو راو باو]] د پاني پت د درېمې جګړې په جریان کې د خپلو مراټي ځواکونو قومانده کوله د تور آم ونې (کلا امب) نښه شوې وه چې وروسته ورکه شوې ده. د هغې د پاڼو تور رنګ شاید د د دې نوم سبب و. دا سایټ د خښتو ستنه لري چې د اوسپنې راډ لري او جوړښت یې د اوسپنې دېوال سره محاصره دی. دا سایټ د یوې ټولنې له خوا رامنځته کیږي او د هریانا والي له خوا یې مشري کیږي. == د پاني پت سنډروم == د "پانی پت سنډروم" اصطلاح د هندي مشرانو له خوا د ستراتیژیک فکر ، چمتووالي او پرېکړه کوونکي عمل نشتوالي په توګه په لغت کې داخل شوې چې په دې توګه یو یرغلګر اردو ته اجازه ورکوي چې د دوی خاورې ته دننه شي. دا د دې حقیقت پر بنسټ دی چې دلته په دریوو جګړو کې، دفاعي لښکرو هر ځل په کلکه ماتې وخوړه. دا د ایر کموډور [[جسجیت سنګ (د آی اېف افسر)|جسجیت سینګ]] له خوا جوړ شوی و. <ref>{{Cite web |date=30 March 2008 |title=The Indian Army and the 'Panipat Syndrome' |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/books-and-more-the-indian-army-and-the-panipat-syndrome-1157996}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 October 2016 |title=Raja Mandala: Breaking the Panipat syndrome |url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/india-afghanistan-peace-narendra-modi-ashraf-ghani-saarc-3063903/}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Why India suffers from the Panipat Syndrome |url=http://www.rediff.com/news/column/why-india-suffers-from-the-panipat-syndrome/20160212.htm}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Indian Defence Philosophy: A 'no-win' Concept |url=http://www.indiandefencereview.com/spotlights/indian-defence-philosophy-a-no-win-concept/}}</ref> == اړيکې == '''د هوا له لارې''' ترټولو نږدې هوایی ډګر د اندرا ګاندي نړیوال هوایی ډګر دی او د 99 کیلومتره په واټن کې دی. د نښلولو بله لاره د [[چندي گړ|چندیګړ]] نړیوال هوایی ډګر له لارې ده له دې څخه فاصله 160.5 کیلو متره ده. وروسته تاسو کولی شئ د ټکسي، بس یا اورګاډي له لارې په اسانۍ سره پاني پت ته ورسیږئ. '''د اورګاډي''' له لارې د پاني پت جنکشن د اورګاډي پټلۍ د ښه شبکې لخوا وصل دی. اونچهار ایکسپریس، مسوري ایکسپریس، جهلم ایکسپریس، شتابدي هغه اورګاډي دي چې په دې جنکشن کې ودریږي. د ریل پټلۍ پوښتنې لپاره 139 ډایل کړئ. '''د بس له لارې''' پاني پت د ملي لویې لارې په نمبر 1 کې دی او د ګاونډیو ایالتونو ټولو ښارونو او ښارګوټو ته عالي بس اړیکې لري. د هریانا روډ ویز وولوو بسونه د پاني پت له لارې تیریږي. د هریانا بس پوښتنې لپاره : 0180-2646544 ډایل کړئ. د چندیګډ یا ډیلي څخه د هریانا وولوو بکینګ لپاره ، www.hartrans.gov.in/online/index.asp ته ننوځئ <ref>{{Cite web |title=connectivity |url=https://haryanatourism.gov.in/Panipat-at-a-glance/}}</ref> == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> == بېرونۍ تړنې == * {{Wikivoyage-inline}} *   {{Haryana}}{{Hindu temples in Haryana}}{{Authority control}} [[وېشنيزه:پاني پت جګ]] [[وېشنيزه:پاني پ]] [[وېشنيزه:احمدشاه بابا]] [[وېشنيزه:احمد]] [[وېشنيزه:ابراهيم لو]] [[وېشنيزه:پښتون واکمن ابراهيم لودي]] [[وېشنيزه:باب]] [[وېشنيزه:انډيا پورې تړلي لړونه]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 8mkjs5wu4v1njzia6hjepzogqfureq2 0 53717 365349 260430 2026-07-25T13:10:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365349 wikitext text/x-wiki '''محمد ولد غزواني''' Mohammed Ould Cheikh El Ghazouani) زوکړه ۴ د اګسټ ۱۹۵۶م کال) د موریتانیا هیواد یو پخوانی [[پوځي افسر]]. [[جنرال]] د [[موریتانیا]] هیواد د ملي امنیت رئیس او اوس مهال د یاد هیواد نهم ولسمشر دی. {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = محمد ولد غزوانی | native_name = محمد ولد الغزوانی | native_name_lang = عربي | honorific_suffix = | image = Hi Excellency Mohammed Ould Cheikh El Ghazouani, President of Mauritania, at the UK-Africa Investment Summit, 20 January 2020 (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = محمد ولد غزوانی په جنوري د ۲۰۲۰ | office = د موریتانیا هیواد ولسمشر | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | primeminister = | office1 = د موریتانیا هیواد د دفاع وزیر | term_start1 = نوامبر ۲۰۱۸ | term_end1 = ۱ مارچ ۲۰۱۹ | predecessor1 = یالو باتو مادیا | successor1 = یحیی ولد حدمین | president1 = [[محمد ولد عبدالعزیز]] | primeminister1 = محمد سالم ولد بشیر | office2 = د وسلوال پوځ لوی درستیز | term_start2 = ۲۰۰۸ | term_end2 = ۲۰۱۸ | predecessor2 = | successor2 = محمد شیخ ولد محمد لمین | president2 = [[محمد ولد عبدالعزیز]] | primeminister2 = | birth_name = محمد ولد غزوانی | birth_date = {{Birth date and age|1956|12|4}}<ref name="auto2">{{Cite web|url=http://aqlame.com/article39153.html|title=السیرة الذاتیة للفریق محمد ولد الغزوانی - أقلام حرة|website=aqlame.com|accessdate=۲۳ جون ۲۰۱۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331231743/http://aqlame.com/article39153.html|archivedate=۳۱ مارس ۲۰۱۹|dead-url=yes}}</ref> | birth_place = بومدید، ولایت عصابه، د موریتانیا مستعمره | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | nationality = [[موریتانیا]] | party = د ولسمشریزې لپاره یوالی (موریتانیا) | otherparty = | spouse = مریم منت داه<ref>{{Cite web|url=https://www.alhakika.info/node/10900|title=فی أول ظهور إعلامی لها زوجة وزیر الدفاع ومرشح الرئاسیات ولد الغزوانی تتحدث فی مقابلة &#124; الحقیقة|website=www.alhakika.info|access-date=2021-01-17|archive-date=2019-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627064859/https://www.alhakika.info/node/10900|url-status=dead}}</ref> | children = ۵<ref name="auto2"/> | parents = | residence = | education = | alma_mater = | occupation = | awards = }} ==دندې== ==شخصیت== 6hrk92nxcvm4clwxqw5r0fj778fnzzs 0 70628 365353 299804 2026-07-26T08:32:10Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[د استقاء لمونځ]] مخ [[د استسقاء لمونځ]] ته ولېږداوه: سرليک ستونزه 299804 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0.5em;"> {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" |- د استقاء معنی ده [[اوبه]] غوښتل يعنی کله چې د ابو ضرورت شي او [[باران]] نه کيږي د باران غوښتلو لپاره دوه رکعته [[لمونځ]] کيږي او د خدای ج نه د ابو غوښتلو سوال کول [[سنت]] دی . <br><br> دغه لمونځ په يوه بيديا ، ميدان يا [[عيدګاه]] کې کيږي په جمع سره کيږي د لمانځه نه پس به امام يا د مسلمانانو حاکم د جمعی او اخترونو په ډول دوی خطبی وايې او په پوره عاجزی اوچت آواز به [[دعا]] کوي لومړی به د خپلو ګناهونو د بخښنی لپاره [[دعا]] کوي بيا د [[باران]] غوښتلو دعا کوي . 6c9ilvisk6ck0niy2x0jya45gcwfz9k 0 71277 365351 364083 2026-07-25T20:53:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365351 wikitext text/x-wiki په اروپا کې اقلیمي بدلون د صنعتي کېدو له مهال سره په پرتله د ۲.۳ سانتي ګراد درجو په کچه (۲۰۲۲ زکال) د تودوخې د زیاتوالي لامل ګرځېدلی دی. اروپا په نړۍ کې یو له هغو لویو وچو څخه ده چې په چټکۍ سره د ګرمښت پر لور روانه ده. د اروپا اقلیم د انساني چارو له امله د ګرمښت په حالت کې دی. د اقلیمي کارپوهانو په خبره، د ناوړه اقلیمي عواقبو له رامنځته کېدو څخه د مخنیوي په موخه د ځمکې د کرې تودوخه باید له موجود حالت نه د ۲ سانتي ګراد درجو په کچه لوړه نه شي؛ خو که چېرې د ګلخانه یي ګازونو په خپرېدو کې کمښت رامنځته نه شي دغه چاره له ۲۰۵۰ زکال وړاندې شونې ده. اقلیمي بدلون د اروپا په ټولو برخو باندې خپل اغېز لري چې په ټوله دغه لویه وچه کې یې د اغېزو پراختیا او څرنګوالی یو تر بله توپیر لري. <ref>{{Cite web |date=2023-06-14 |title=Climate change impacts scar Europe, but increase in renewables signals hope for future |url=https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |access-date=2023-07-09 |website=public.wmo.int |language=en |تاريخ الأرشيف=2023-07-09 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |url-status=dead |خونديځ نېټه=2023-07-09 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203840/https://public.wmo.int/en/media/press-release/climate-change-impacts-scar-europe-increase-renewables-signals-hope-future }}</ref><ref name=":5">{{cite web |title=Global and European temperatures — Climate-ADAPT |url=https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature |access-date=2021-09-12 |website=climate-adapt.eea.europa.eu |خونديځ نېټه=2021-10-25 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20211025102844/https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20211025102844/https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025102844/https://climate-adapt.eea.europa.eu/metadata/indicators/global-and-european-temperature }}</ref><ref>Carter, J.G. 2011, "Climate change adaptation in European cities", Current Opinion in Environmental Sustainability, vol. 3, no. 3, pp. 193-198</ref> په اروپایي هېوادونو باندې د اقلیمي بدلون په اغېزو کې ګرمه هوا او د ګرمو څپو په څېر د هوا غیر عادي حالتونه شامل دي چې روغتیايي ګواښونه او د دغې لویې وچې پر ایکوسیسټم باندې خپلې اغېزې له ځانه سره لري. اروپايي هېوادونه په نړیواله کچه د ګلخانه یي ګازونو په خپراوي کې پام وړ ونډه لري، په داسې حال کې چې اروپايي اتحادیې او هغو ته د اړوندو هېوادونو ګڼ شمېر دولتونو په ۲۱مه پېړۍ کې د اقلیمي بدلونونو د کمښت او د انرژۍ د لېږد په موخه پلانونه جوړ کړي چې اروپايي شنه هوکړه (European Green Deal) یو له دغو پلانونو څخه ده. د ۲۰۱۹ زکال د سپټمبر میاشتې له لومړۍ نېټې څخه د ۲۰۲۳ زکال د اګست تر ۲۲مې نېټې پورې د اقلیمي چارو په برخه کې د اروپايي اتحادیې کمیشنر فرانس تیمرمنز و او اوس یې پر ځای ماروش شیفشویچ ټاکل شوی. <ref>{{Cite news|last=Abnett|first=Kate|date=2020-04-21|title=EU climate chief sees green strings for car scrappage schemes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-eu-climate-idUSKCN223338|access-date=2020-10-06}}</ref> په اروپا کې عامه افکار هم د اقلیمي بدلون اړوند اندېښنې څرګندوي؛ په ۲۰۲۰ زکال کې د اقلیم اړوند د اروپا د پانګونې د بانک (European Investment Bank) نظرپوښتنې وښووله چې ۹۰٪ اروپایان باور لري چې د دوی ماشومان په خپل ورځني ژوند کې د اقلیمي بدلون اغېزې تجربه کوي. ورته مهال په اروپا کې د اقلیمي بدلون د اغېزو د کمښت په موخه مدني چارې پیل شوې او سوداګریو هم د خپلو کړنلارو بدلولو ته مخه کړې. <ref name=":343">{{cite web |title=EU/China/US climate survey shows public optimism about reversing climate change |url=https://www.eib.org/en/stories/citizen-global-warming-concerns |access-date=2021-07-15 |website=European Investment Bank |language=en}}</ref> == د ګلخانه یي ګازونو خپراوی == په ۲۰۱۶ زکال کې د اروپا چاپېریالي ادارې (European Environment Agency) له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۱۴ زکال پورې د اروپايي اتحادیې د ۲۸ غړو هېوادونو له خوا د خپرېدونکو ګلخانه یي ګازونو اړوند، د اقلیمي بدلونونو د بین الدولتي پلاوي لپاره مستند راپور جوړ کړ. په دغه راپور کې څرګنده شوې وه چې له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۱۴ زکال پورې د ګلخانه یي ګازونو د خپراوي په ټولیزه کچه کې ۲۴٪ کمښت راغلی، خو د واټي ټرانسپورټ د سکتور له خوا بیا د دغو ګلخانه یي ګازونو د تولید کچې ۱۷٪ زیاتوالی درلود. موټرو، بسونو او ټېلرونو په تېرو ۲۵ کلونو کې د نورو سکتورونو په پرتله یوازې د کاربن ډای اکسایډ د خپراوي په برخه کې تر ټولو زیاته وده لرلې چې تولید یې ۱۲۴ میلیونه ټنه زیاتوالی لرلی. هوايي چلن هم په همدغه موده کې ۹۳ میلیونه ټنه زیات کاربن ډای اکساید تولید کړ چې په دې سره یې ۸۲٪ زیاتوالی درلود. <ref name="eea-2016-a">{{cite book|url=http://www.eea.europa.eu/publications/annual-european-union-greenhouse-gas/at_download/file|title=Annual European Union greenhouse gas inventory 1990–2014 and inventory report 2016: submission to the UNFCCC Secretariat — EEA Report No 15/2016|date=17 June 2016|publisher=European Energy Agency (EEA)|place=Copenhagen, Denmark|access-date=2016-06-21}}</ref><ref name="eea-2016-b">{{cite web |date=21 June 2016 |title=EU greenhouse gas emissions at lowest level since 1990 |url=http://www.eea.europa.eu/highlights/eu-greenhouse-gas-emissions-at |access-date=2016-06-21}}</ref><ref>{{Cite web |last=Overton |first=Jeff |date=June 9, 2022 |title=Issue Brief {{!}} The Growth in Greenhouse Gas Emissions from Commercial Aviation |url=https://www.eesi.org/}}</ref> په ۲۰۱۹ زکال کې د اروپايي اتحادیې له خوا د ګلخانه یي ګازونو د خپراوي کچه ۳.۳ میلیارده میټریک ټنو ته ورسېده چې له دغو څخه ۸۰٪ برخې یې د فوسیلي سون توکو څخه سرچینه اخیسته. <ref>{{cite web |date=2021-06-29 |title=Why Europe cannot afford to shun nuclear power |url=https://www.sustainability-times.com/in-depth/why-europe-cannot-afford-to-shun-nuclear-power/ |access-date=2021-09-02 |website=Sustainability Times |language=en-GB}}</ref> په ۲۰۲۱ زکال کې د اروپا پارلمان یو مهم قانون تصویب کړ چې تر ۲۰۵۰ زکال پورې یې د ګلخانه یي ګازونو د تولید په کچه کې د کمښت اهداف وټاکل. د دغه قانون موخه صفر ته د کاربن رسونه او له ۲۰۵۰ زکال وروسته منفي خپراوی دی، څو د اروپایي اتحادیې د پالیسیو بیا کتنې ته لار برابره کړي. د دغه قانون له مخې اروپايي اتحادیه باید تر ۲۰۳۰ زکال پورې (د ۱۹۹۰ زکال سره په پرتله) لږ تر لږه ۵۵٪ خپرېدونکي ګلخانه یي ګازونه راکم کړي. د دغه قانون موخه دا ده چې د ګلخانه یي ګازونو د تولید کچه باید د کاربن ډای اکساید معادل ۲۲۵ میلیون ټنو ته محدوده شي څو د هغو د له منځه وړو موخې ته ځان ورسوي. د اروپا په پارلمان کې د سویډنۍ استازې یته ګوټلنډ په خبره دغه قانون اروپا ته اجازه ورکوي چې تر ۲۰۵۰ زکال پورې له کاربن څخه په پاکې لویې وچې بدله شي. <ref name=":0">{{cite web |date=2021-06-21 |title=Council adopts European climate law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/06/28/council-adopts-european-climate-law/ |access-date=2021-07-06 |website=European Council |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Abnett |first=Kate |date=2021-06-24 |title=Climate 'law of laws' gets European Parliament's green light |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/climate-law-of-laws-gets-european-parliaments-green-light/ar-AALo52O |access-date=2021-07-06 |website=MSN}}</ref><ref>{{cite web |date=2021-06-25 |title="Half-Measures and Broken Promises": European Parliament Commits to Climate Neutrality by 2050 |url=https://www.democracynow.org/2021/6/25/headlines/half_measures_and_broken_promises_european_parliament_commits_to_climate_neutrality_by_2050 |access-date=2021-07-06 |website=Democracy Now! |language=en}}</ref> === د انرژۍ لګښت === ==== د ډبرو سکاره ==== په اروپا کې د ډبرو د سکرو لګښت په ۱۹۸۵ زکال کې ۷۲۳۹ تېراواټه په ساعت کې و چې دغه کچه په ۲۰۲۰ زکال کې په ساعت کې ۲.۶۱۱ تیراواټو ته راکمه شوه. د ۱۹۸۷ زکال پر مهال په دغه لویه وچه کې د ډبرو له سکرو څخه د کاربن ډای اکساید د خپراوي کچه ۳.۳۱ میلیارد ټنه او په ۲۰۱۹ زکال کې ۱.۳۶ میلیارد ټنه وه. <ref>{{cite web |title=Coal consumption |url=https://ourworldindata.org/grapher/coal-consumption-by-country-terawatt-hours-twh |access-date=2021-09-10 |website=Our World in Data}}</ref><ref>{{cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal |access-date=2021-09-12 |website=Our World in Data}}</ref> روسیې د ۲۰۱۹ زکال پر مهال په ټوله اروپا کې په زیاته کچه د ډبرو له سکرو څخه کاربن ډای اکساید په هوا کې خپراوه (۳۹۵.۰۳ میلیون ټنه)، جرمني دویم ځایګی درلود او ۲۳۵.۷ میلیون ټنه کاربن ډای اکساید یې له دغې منبع څخه خپراوه. له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۱۹ زکال پورې د ډبرو له سکرو څخه د کاربن ډای اکساید د خپراوي کچې په ایسلنډ کې ۱۵۱٪، په ترکیې کې ۱۳۱٪ او په موټینګرو کې هم ۱۳٪ زیاتوالی درلود؛ ورته مهال نورو اروپايي هېوادونو بیا د ډبرو له سکرو څخه ګټنه راکمه کړې وه.<ref>{{cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal |access-date=2021-09-12 |website=Our World in Data}}</ref><ref>{{cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal |access-date=2021-09-12 |website=Our World in Data}}</ref> له ۲۰۱۲ زکال څخه تر ۲۰۱۸ زکال پورې په اروپا کې د ډبرو د سکرو پر مټ د تولید کېدونکې انرژۍ کچه په ساعت کې شاوخوا ۵۰ تېراواټه راکمه شوه چې دغه تشه د بادي او لمریزې برېښنا په تولید کې د ۳۰ تېراواټو او همدارنګه د ګازو پر مټ تولید کېدونکې انرژۍ په تولید کې د ۳۰ تېراواټو په زیاتوالي ډکه شوه. پاتې نوره ۱۰ تېراواټه برېښنا د برېښنا په شبکې کې پراختیا تر پوښښ لاندې راوړه. په دې سره په ۲۰۱۹ زکال کې په اروپا کې د ډبرو له سکرو څخه خپرېدونکو ګلخانه یي ګازونو د هغو د ټولیزې کچې ۱۲٪ برخه جوړوله. <ref>[https://sandbag.org.uk/wp-content/uploads/2019/07/2019-EU-Coal-Report-FIN_1.2.pdf Europe's Great Coal Collapse of 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155108/https://sandbag.org.uk/wp-content/uploads/2019/07/2019-EU-Coal-Report-FIN_1.2.pdf|date=2019-09-20}} Sandbag UK 18.9.2019</ref><ref>[https://www.vasabladet.fi/Artikel/Visa/317592 EU på väg att lämna kolkraften – Allt mer vindkraft och solenergi i stället] Vasabladet 18.9.2019</ref> === فوسیلي ګاز === اروپايي اتحادیې د چاپیریالي موخو لپاره د زیربنايي طبقه بندۍ په اډانه کې فوسیلي ګاز د «شنې» انرژۍ په کتار کې طبقه بندي کړی، په داسې حال کې چې دا هم یو له فوسیلي سون توکو څخه دی. د ګلوبل انرژۍ مانېټور په نامه بنسټ په خبره د اروپايي اتحادیې زیربنايي پلانونه د اقلیمي موخو سره په ټکر کې دي. <ref>{{Cite news|last=Abnett|first=Kate|date=2022-07-06|title=EU parliament backs labelling gas and nuclear investments as green|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/sustainable-business/eu-parliament-vote-green-gas-nuclear-rules-2022-07-06/|access-date=2023-05-25}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Inman|first1=Mason|last2=Aitken|first2=Greig|last3=Zimmerman|first3=Scott|date=2021-04-07|title=Europe Gas Tracker Report 2021|url=https://globalenergymonitor.org/report/europe-gas-tracker-report-2021/|language=en-US|website=Global Energy Monitor|access-date=2023-09-30|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430230742/https://globalenergymonitor.org/report/europe-gas-tracker-report-2021/|url-status=dead}}</ref> د اروپايي اتحادیې غړو هېوادونو په ۲۰۲۱ زکال کې د ۳۹۶۶ تېراواټو په کچه فوسیلي ګاز مصرف کاوه چې د ټولې اروپا د لګښت کچه بیا ۱۰۰۷۴ تیراواټو ته رسېده. <ref>{{Cite journal|last=Ritchie|first=Hannah|last2=Roser|first2=Max|last3=Rosado|first3=Pablo|date=2022-10-27|title=Energy|url=https://ourworldindata.org/energy-mix|journal=Our World in Data}}</ref> === کرهڼه === ګلخانه یي ګازونه د کرهڼې څخه هم سرچینه اخلي. کرهڼه او مالداري په اروپا کې معموله چاره ده چې د اروپا ۴۲٪ ځمکه ورته اړوندېږي. د کرهڼې او مالدارۍ لپاره کارول کېدونکې ځمکه هم چاپېریال اغېزمنوي. د اروپا د ټولو ګلخانه یي ګازونو ۱۰٪ برخه له کرنیزو چارو سرچینه اخلي؛ دغه فیصدي د نړۍ په نورو برخو کې له دې هم زیاته ده. سربېره پر دې په اروپا کې کرنیزې چارې هر کال له کاربن ډای اکساید پرته د نورو ګلخانه یي ګازونو د خپراوي تر ټولو لوی عامل جوړوي. دا څرګنده شوې چې کرهڼه د کاربن ډای اکساید سربېره د میتان او نایتروجن اکساید په څېر نور ګازونه هم خپروي. یوې څېړنې ښوولې چې په اروپا کې د کرنیزو چارو له امله د خپرو شوو ګلخانه یي ګازونو ۳۸٪ برخه د میتان ګاز جوړوي. دغه میتان په کرنیزو چارو کې د کارېدونکي کیمیاوي او حیواني کوډ له کارونې او همدارنګه د امعایي تخمیر (هضم) له بهیر څخه سرچینه اخلي. اټکل شوی چې د دغه ډول ګازونو زیان له کاربن ډای اکساید څخه زیات دی. د چاپېریالي څېړنیزو لیکنو (Environmental Research Letters) په نامه ژورنال کې د یوې څېړنې پر مټ ادعا شوې چې «متیان له کاربن ډای اکساید څخه ۲۰ ځله زیاته د ګرمۍ د جذب وړتیا لري په داسې حال کې چې نایتروجن اکساید بیا ۳۰۰ ځله له هغو زیاته ګرمي جذب کوي». دغه ګلخانه یي ګازونه چې له کرنیزو چارو څخه سرچینه اخلي د خاورې له اسیدي کېدو او همدارنګه په اروپا کې د ژوندیو موجوداتو د تنوع د له منځه تلو سره اړیکه لري. <ref name="Agriculture livestock">{{Cite journal|last=Leip|first=Adrian|date=2015-11-04|title=Impacts of European livestock production: nitrogen, sulphur, phosphorus and greenhouse gas emissions, land-use, water eutrophication and biodiversity|journal=Environmental Research Letters|volume=10|issue=11|page=115004|bibcode=2015ERL....10k5004L|doi=10.1088/1748-9326/10/11/115004|doi-access=free}}</ref><ref name=":1">{{cite web |title=Climate change adaptation in the agriculture sector in Europe — European Environment Agency |url=https://www.eea.europa.eu/publications/cc-adaptation-agriculture |access-date=2020-12-08 |website=www.eea.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Agriculture and Climate Change in the EU: An Overview {{!}} Climate Policy Info Hub |url=https://climatepolicyinfohub.eu/agriculture-and-climate-change-eu-overview |access-date=2020-12-08 |website=climatepolicyinfohub.eu |archive-date=2021-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526104142/https://climatepolicyinfohub.eu/agriculture-and-climate-change-eu-overview |url-status=dead }}</ref> === ټرانسپورت === ==== بېړۍ چلونه ==== په اروپا کې د بېړۍ چلونې څخه خپرېدونکي ګلخانه یي ګازونه د سورلۍ وړونکو موټرو د ګلخانه یي ګازونو د تولید له یو پر څلورمې برخې سره برابرېږي. په ۲۰۱۸ زکال کې په فرانسې، جرمني، بریتانیا، هسپانیا، سویډن او فنلنډ کې د بېړۍ چلونې له امله د ګلخانه یي ګازونو تولید د دغو هېوادونو په ۱۰ یا زیاتو ښارونو کې د ثبت شوو موټرو د ګلخانه یي ګازونو له تولید څخه زیات و. د دغه تولید سربېره د بېړۍ چلونې له امله خپرېدونکي ګلخانه یي ګازونه د اقلیمي بدلونونو د کمښت په برخه کې د پاریس د هوکړې په موخو کې نه دي ځای پر ځای شوي. <ref>[https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/09/european-shipping-emissions-in-way-of-nations-meeting-paris-climate-targets European shipping emissions undermining international climate targets, Report says greenhouse gas emissions equal carbon footprint of a quarter of passenger cars] The Guardian 9 Dec 2019</ref> === نور ګلخانه یي ګازونه === ==== هایدرو فلورو کاربنونه ==== ټرای فلورو میتان (HFC-23) د کلورو ډي فلورو میتان (HCFC-22) د تولید پر مهال د یو جانبي محصول په توګه تولید او خپرېږي. کلورو ډي فلورو میتان په انتشاري کړنلارو (تر ډېره د خوښې وړ هوا په رسونه او سړونه) او همدارنګه د مصنوعي پولیمیرونو په تولید کې د لومړنۍ مادې په توګه کارول کېږي. له دې امله چې کلورو ډي فلورو میتان سټراټوسفیري اوزون تخریب کوي، تولید یې د غیرخوراکي ګټنې په موخه د مونترال پروتوکول له مخې تنظیم شوی. خو د خوراکي توکو په تولید کې د نامحدودې ګټنې جواز لري. په پرمختللې نړۍ کې د ترای کلورو میتان خپرېدو له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۰۰ زکال پورې د هغو د فشرده سازۍ او حرارتي تخریب له امله کمښت وموند، په داسې حال کې چې د دغو کلونو پر مهال د نورو ګلخانه یي ګازونو خپرېدو زیاتوالی وموند. == سرچينې == phjbv4l0c7f0c7nq7xvrl63miigelfm 0 87554 365354 2026-07-26T08:32:10Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[د استقاء لمونځ]] مخ [[د استسقاء لمونځ]] ته ولېږداوه: سرليک ستونزه 365354 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[د استسقاء لمونځ]] lne47kv1wxfl4h1mq6engftmnc9ve4d 3 87555 365355 2026-07-26T11:25:17Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[Template:Welcome|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365355 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=م صديق الله ابوذاکر}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۶ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۱۱:۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) s0nhnuf3gltf1wi6ialnts5bsgw42w5