ويکيليکس

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">مهال‌ليک</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">د مهال‌ليک خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ويکيليکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11467</id>
    <revision>
      <id>365366</id>
      <parentid>302301</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T13:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>365366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3391" sha1="s11k6rq9mzgkv58g9fwq1r5tf4aeo7i" xml:space="preserve">{{د وېبځي جابه
| نوم            =ويکيليکس
| نښه           = [[دوتنه:Wikileaks logo.svg|100px]]
| بڼه             = 
| پايڅوړ        = د وېبځي بڼه 
| پته           = http://www.wikileaks.org
| سوداگريز           = نه
| ډول            = د پټو او محرمو اسنادو او سرچينو خونديځ
| ژبه           = انگرېزي، خو د نورو بېلابېلو ژبو لاسوندونه هم لري
| نومليکنه        = 
| خاوند           = 
| بنسټ ايښودونکی           = 
|نشانی=
|ليکوال=
|سرليک=
|publisher=San Diego Union Tribune
| د پېل نېټه   = [[۲۰۰۶ (زېږيز)|۲۰۰۶]] کال
| اوسنی دريځ          = فعاله
| بازده          = 
| شعار           = 
| الېکسا          = 
}}

'''ويکيليکس''' ([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: WikiLeaks) يو نړيوال بې گټې رسنيز تنظيم او د محرمو لاسوندونو خونديز دی چې د ورکنومو افشا کوونکو لخوا نايابه او نامهيا لاسوندونه چې د نورو لخوا دې وېبځي ته ورکول کېږي او يا يې پخپله د خپلو پټو سرچينو په مرسته لاسته راوړي، د نورو رسنيو او ټولو نړيوالو په وړاندې برملا کوي. دا وېبپاڼه په ۲۰۰۶ ز. کال کې جوړه شوې چې د سن شاين پرېس (The Sunshine Press) لخوا چلېږي.&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt; د دغه وېبځي د جوړېدو په لومړني کال کې د دغې پاڼې بنسټگر ادعا وکړه چې ويکيليکس يو داسې توکبنسټ لري چې له ۱،۲ ميليون نه ډېر لاسوندونه لري.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2 million documents? |work=WikiLeaks |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |archivedate=16 February 2008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== د ويکيليکس موخه ==
ويکيليکس وايي چې ددوی تر ټولو لومړنۍ پزړه پورتيا په اسيا کې د ځورواکو د رژيمونو مالومات بربنډول دي . په دغه کې د پخواني [[متحده روسيه (شوروي اتحاد)|متحدې روسيې]] هېوادونو برخې ، د سهارا افریقايي هېوادونو برخې، او منځنۍ اسيا برخې راځي . همدارنگه وايي چې په دغه موخه د ټولو سیمو دهغو خلکو لپاره مرستياله وگرځي کوم چې د غیر اخلاقي بې انصافیو ښکار شوي دي او غواړي چې د هغوی د بډو وهونکيوچارواکو ، زورواکو او مصلحتي حکومتونو مخ ورته بربنډ شي . د ٫٫ده نیويارکر (The New Yorker) لخوا په يوې مقالې کې راغلي ؤ٬٬ د ۲۰۰۷ کال په جنورۍ کې همدې وېب پاڼې د ۱.۲ میلیونه شاوخوا پټو لاسوندونو د بربنډېدو او خپرېدو خبر ورکړ.

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}


[[وېشنيزه:نړيوالې وېبپاڼې]]</text>
      <sha1>s11k6rq9mzgkv58g9fwq1r5tf4aeo7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د پاکستان د هوايي ډگرونو لړليک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14104</id>
    <revision>
      <id>365385</id>
      <parentid>335698</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25135" sha1="6fvy2vnfxj219pkghfbq2936zfcsqh4" xml:space="preserve">[[File:Pakistan Airports &amp; Seaports.png|thumb|350px|کيڼ|د پاکستان هوايي ډگرونه، پوځي هوايي اډې او سمندري بندرونه]]

په دې مخ کې د پاکستان د ملکي هوايي ډگرونو، پوځي اډو او نورو وړو هوايي ډگرونو لړليک راغلی. په پاکستان کې نژدې ۱۳۹ هوايي ډگرونه دي.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#Trans| title=&quot;Field Listing - Airports&quot;| first=Central Intelligence Agency| last=World Factbook| accessdate=2006-07-21| تاريخ الأرشيف=2015-07-03| مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150703220143/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#Trans| url-status=dead| خونديځ نېټه=2020-05-24| خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#Trans| خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200522163543/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#Trans| archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#Trans}}&lt;/ref&gt; د پاکستان تر ټولو لوی هوايي ډگر د کراچۍ په ښار کې د جناح نړيوال هوايي ډگر دی. په دغه هوايي ډگر کې په يوه وخت ۴۲ الوتکې الوتنې او ناستنې کولای شي. همداراز دا هوايي ډگر د مسافرينو ۱۶ ورونه لري. هر کال له همدغه هوايي ډگر نه ۶ ميليونه مسافرين سفرونه کوي. خو دا هوايي ډگر پخپله په يوه کال کې تر ۱۲ ميليونه مسافرينو سفري برداشت لري. د دې تر څنگ د لاهور، اسلام اباد، پېښور او کوټې نړيوال هوايي ډگرونه د پاکستان په کورنيو الوتنو کې ډېره ونډه لري.

د پاکستان ټول ملکي هوايي ډگرونه د پاکستان د ملکي هوايي چارواکو لخوا چلېږي. په دغو کې د سيالکوټ نړيوال هوايي ډگر چې د پاکستان او د لوېديځې اسيا لومړنی شخصي هوايي ډگر دی په شخصي توگه کورنيو او نړيوالو الوتنو ته ځانگړی شوی چې د همدغه هوايي ډگر خاوند د سيالکوټ د سوداگرۍ او صنعت څانگه ده. د پاکستان ټول پوځي هوايي ډگرونه د پاکستان د هوايي ځواک لخوا اداره کېږي خو په دې کې پرته له داهميال پوځي هوايي اډې چې په راولپېنډۍ کې او د تربېلا پوځي هوايي اډه هغه هوايي ډگرونه دي چې د پاکستان د پوځ لخوا اداره کېږي.

==لړليک==
ICAO location identifiers are linked to each airport's [[Aeronautical Information ملکيation]] (AIP), where available.

د هوايي ډگر نومونه په '''زغرد''' دا ښکاره کوي چې هوايي ډگرونه د سوداگريزو الوتنو لپاره ځانگړې شوي.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- valign=baseline style=&quot;font-weight:bold; background:#EEEEEE;&quot;
| [[List of cities in Pakistan|City]]
| [[ICAO airport code|ICAO]]
| [[IATA airport code|IATA]]
| هوايي ډگر&amp;nbsp;نوم
| کارېدنې
| کوارډيناټونه
|- valign=baseline style=&quot;font-weight:bold; background:#CCCCCC;&quot;
| ملکي هوايي ډگرونه
|
|
|
|
|
|- valign=top
| [[Abbottabad]]
| OPAB
| AAW
| [[Abbottabad هوايي ډگر]]
| ملکي
|
|- valign=top
| [[Bahawalpur]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPBW.htm OPBW] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019022926/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPBW.htm |date=2007-10-19 }}
| BHV
| '''[[Bahawalpur هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|29|20|53|N|071|43|04|E|type:airport_region:PK|name=Bahawalpur هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[بنو]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPBN.htm OPBN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023226/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPBN.htm |date=2007-10-19 }}
| BNP
| [[د بنو هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|32|58|19|N|070|31|29|E|type:airport_region:PK|name=Bannu هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Chashma (Pakistan)|Chashma]]
| OP19
|
| [[Chashma هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|32|25|28|N|071|27|30|E|type:airport_region:PK|name=Chashma هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Chilas]]
| OPCL
| CHB
| [[Chilas هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|35|25|37|N|074|05|06|E|type:airport_region:PK|name=Chilas هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Chitral]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPCH.htm OPCH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019022915/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPCH.htm |date=2007-10-19 }}
| CJL
| '''[[Chitral هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|35|53|11|N|071|48|02|E|type:airport_region:PK|name=Chitral هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Dalbandin]]
| OPDB
| DBA
| '''[[Dalbandin هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|28|52|30|N|064|24|16|E|type:airport_region:PK|name=Dalbandin هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Dera Ghazi Khan]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPDG.htm OPDG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023745/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPDG.htm |date=2007-10-19 }}
| DEA
| '''[[Dera Ghazi Khan International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|29|57|39|N|070|29|09|E|type:airport_region:PK|name=Dera Ghazi Khan هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Dera Ismail Khan]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPDI.htm OPDI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023119/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPDI.htm |date=2007-10-19 }}
| DSK
| '''[[Dera Ismail Khan هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|31|54|33|N|070|53|47|E|type:airport_region:PK|name=Dera Ismail هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Faisalabad]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPFA.htm OPFA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019024023/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPFA.htm |date=2007-10-19 }}
| LYP
| '''[[Faisalabad International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|31|21|55|N|072|59|44|E|type:airport_region:PK|name=Faisalabad International هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Gilgit]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPGT.htm OPGT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023818/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPGT.htm |date=2007-10-19 }}
| GIL
| '''[[Gilgit هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|35|55|08|N|074|20|01|E|type:airport_region:PK|name=Gilgit هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valgin=top
| [[Gujrat]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPGJ.htm OPGJ]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|  GJT  
| ''' [[Gujrat هوايي ډگر ]]'''
| شخصي
| &lt;small&gt;{{Coord|32|34|00|N|74|05|00|E|type:airport_region:PK|name=Gujrat هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valgin=top
| [[Gwadar]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPGD.htm OPGD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019024036/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPGD.htm |date=2007-10-19 }}
| GWD
| '''[[Gwadar International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|25|13|59|N|062|19|46|E|type:airport_region:PK|name=Gwadar International هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Hyderabad, Sindh|Hyderabad]]
| OPKD
| HDD
| '''[[Hyderabad هوايي ډگر (Pakistan)|Hyderabad هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|25|19|06|N|068|22|00|E|type:airport_region:PK|name=Hyderabad هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Islamabad]] / [[Rawalpindi]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPRN.htm OPRN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023911/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPRN.htm |date=2007-10-19 }}
| ISB
| '''[[Benazir Bhutto International هوايي ډگر]]''' / Chaklala هوايي اډه
| ملکي / پوځي
| &lt;small&gt;{{Coord|33|36|59|N|073|05|57|E|type:airport_region:PK|name=Islamabad International هوايي ډگر / Chaklala هوايي اډه}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Islamabad]] / [[Fateh Jang]]
|
|
| [[New Islamabad International هوايي ډگر]] &lt;small&gt;(under construction)&lt;/small&gt;
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|33|33|27|N|72|50|54|E|type:airport_region:PK|name=New Islamabad International هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Islamkot]]
|
|
| [[Islamkot International هوايي ډگر]] &lt;small&gt;(under construction)&lt;/small&gt;
| ملکي
|
|- valign=top
| [[Jacobabad]]
| OPJA
| JAG
| [[Jacobabad هوايي اډه|Jacobabad هوايي ډگر]] / Jacobabad هوايي اډه
| ملکي / پوځي
| &lt;small&gt;{{Coord|28|17|03|N|068|26|59|E|type:airport_region:PK|name=Jacobabad هوايي ډگر/هوايي اډه}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Jiwani]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPJI.htm OPJI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023133/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPJI.htm |date=2007-10-19 }}
| JIW
| [[Jiwani هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|25|04|04|N|061|48|19|E|type:airport_region:PK|name=Jiwani هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Kadanwari]]
|
| KCF
| '''[[Kadanwari هوايي ډگر]]'''
| شخصي
| &lt;small&gt;{{Coord|27|12|23|N|069|09|23|E|type:airport_region:PK|name=Sawan هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Karachi]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPKC.htm OPKC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023936/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPKC.htm |date=2007-10-19 }}
| KHI
| '''[[Jinnah International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|24|54|24|N|067|09|39|E|type:airport_region:PK|name=Jinnah International هوايي ډگر (Karachi)}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Khuzdar]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPKH.htm OPKH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050818190001/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPKH.htm |date=2005-08-18 }}
| KDD
| [[Khuzdar هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|27|47|40|N|066|38|25|E|type:airport_region:PK|name=Khuzdar هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Lahore]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPLA.htm OPLA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904043710/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPLA.htm |date=2007-09-04 }}
| LHE
| '''[[Allama Iqbal International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|31|31|17|N|074|24|09|E|type:airport_region:PK|name=Allama Iqbal International هوايي ډگر (Lahore)}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Lahore]]
| OPLH
|
| [[Walton هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|31|29|41|N|074|20|46|E|type:airport_region:PK|name=Walton هوايي ډگر (Lahore)}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Mangla]]
| OPMA
| XJM
| [[Mangla هوايي ډگر]]
| ملکي / پوځي
| &lt;small&gt;{{Coord|33|03|00|N|073|38|18|E|type:airport_region:PK|name=Mangla هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Mohenjo-daro]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPMJ.htm OPMJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023055/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPMJ.htm |date=2007-10-19 }}
| MJD
| '''[[Moenjodaro هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|27|20|07|N|068|08|35|E|type:airport_region:PK|name=Moenjodaro هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Multan]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPMT.htm OPMT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019024052/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPMT.htm |date=2007-10-19 }}
| MŬ
| '''[[Multan International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|30|12|12|N|071|25|09|E|type:airport_region:PK|name=Multan International هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Muzaffarabad]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPMF.htm OPMF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023802/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPMF.htm |date=2007-10-19 }}
| MFG
| [[Muzaffarabad هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|34|20|21|N|073|30|31|E|type:airport_region:PK|name=Muzaffarabad هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Nawabshah]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPNH.htm OPNH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019022959/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPNH.htm |date=2007-10-19 }}
| WNS
| '''[[Nawabshah هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|26|13|10|N|068|23|24|E|type:airport_region:PK|name=Nawabshah هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Ormara]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPOR.htm OPOR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023710/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPOR.htm |date=2007-10-19 }}
| ORW
| [[Ormara هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|25|16|29|N|064|35|10|E|type:airport_region:PK|name=Ormara هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Panjgur]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPG.htm OPPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019022938/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPG.htm |date=2007-10-19 }}
| PJG
| '''[[Panjgur هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|26|57|17|N|064|07|57|E|type:airport_region:PK|name=Panjgur هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Parachinar]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPC.htm OPPC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904043640/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPC.htm |date=2007-09-04 }}
| PAJ
| [[Parachinar هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|33|54|10|N|070|04|17|E|type:airport_region:PK|name=Parachinar هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Pasni City]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPI.htm OPPI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023105/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPI.htm |date=2007-10-19 }}
| PSI
| [[Pasni هوايي ډگر]]
| ملکي / پوځي
| &lt;small&gt;{{Coord|25|17|26|N|063|20|43|E|type:airport_region:PK|name=Pasni هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Peshawar]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPS.htm OPPS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023148/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPPS.htm |date=2007-10-19 }}
| PEW
| '''[[Peshawar International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|33|59|38|N|071|30|53|E|type:airport_region:PK|name=Peshawar International هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Quetta]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPQT.htm OPQT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019024011/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPQT.htm |date=2007-10-19 }}
| UET
| '''[[Quetta International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|30|15|05|N|066|56|16|E|type:airport_region:PK|name=Quetta International هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Rahim Yar Khan]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPRK.htm OPRK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023950/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPRK.htm |date=2007-10-19 }}
| RYK
| '''[[Shaikh Zayed International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|28|23|02|N|070|16|47|E|type:airport_region:PK|name=Shaikh Zayed International هوايي ډگر (Rahim Yar Khan)}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Rawalakot]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPRT.htm OPRT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023852/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPRT.htm |date=2007-10-19 }}
| RAZ
| [[Rawalakot هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|33|50|59|N|073|47|54|E|type:airport_region:PK|name=Rawalakot هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Sialkot]]
| OPST
| SKT
| '''[[Sialkot International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|32|32|08|N|074|21|50|E|type:airport_region:PK|name=Sialkot International هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Sawan Gas Field]]
| OPSA
| RZS
| '''[[Sawan هوايي ډگر]]'''
| شخصي
| &lt;small&gt;{{Coord|26|57|34|N|068|52|26|E|type:airport_region:PK|name=Sawan هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Saidu Sharif]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPSS.htm OPSS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023726/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPSS.htm |date=2007-10-19 }}
| SDT
| [[Saidu Sharif هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|34|48|48|N|072|21|10|E|type:airport_region:PK|name=Saidu Sharif هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Sehwan Sharif]]
| OPSN
| SYW
| [[Sehwan Sharif هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|26|28|23|N|067|43|02|E|type:airport_region:PK|name=Sehwan Sharif هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Sibi]]
| OPSB
| SBQ
| [[Sibi هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|29|34|28|N|067|50|35|E|type:airport_region:PK|name=Sibi هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Sindhri]]
| OPMP
| MPD
| [[Sindhri هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|25|40|58|N|069|04|22|E|type:airport_region:PK|name=Sindhri هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Skardu]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPSD.htm OPSD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023211/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPSD.htm |date=2007-10-19 }}
| KDU
| '''[[Skardu هوايي ډگر]]''' 
| ملکي / پوځي
| &lt;small&gt;{{Coord|35|20|08|N|075|32|10|E|type:airport_region:PK|name=Skardu هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Sui (Pakistan)|Sui]]
| OPSU
| SUL
| [[Sui هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|28|38|43|N|069|10|37|E|type:airport_region:PK|name=Sui هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Sukkur]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPSK.htm OPSK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023653/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPSK.htm |date=2007-10-19 }}
| SKZ
| '''[[Sukkur هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|27|43|19|N|068|47|30|E|type:airport_region:PK|name=Sukkur هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Tarbela Dam]]
| OPTA
| TLB
| [[Tarbela Dam هوايي ډگر]]
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|33|59|10|N|072|36|41|E|type:airport_region:PK|name=Tarbela Dam هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Turbat]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPTU.htm OPTU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023040/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPTU.htm |date=2007-10-19 }}
| TUK
| '''[[Turbat International هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|25|59|11|N|063|01|49|E|type:airport_region:PK|name=Turbat هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=top
| [[Zhob]]
| [http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPZB.htm OPZB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019023925/http://www.eais.com.pk/airport%20data%20files/OPZB.htm |date=2007-10-19 }}
| PZH
| '''[[Zhob هوايي ډگر]]'''
| ملکي
| &lt;small&gt;{{Coord|31|21|30|N|069|27|49|E|type:airport_region:PK|name=Zhob هوايي ډگر}}&lt;/small&gt;
|- valign=baseline style=&quot;font-weight:bold; background:#CCCCCC;&quot;
| پوځي هوايي اډې
|
|
|
|
|
|- valign=top
| [[Chandhar]]
| OP1Y
|
| [[Chandhar هوايي اډه]]
| پوځي
|- valign=top
| [[Jacobabad]]
| OPJA
| JAG
| [[Jacobabad هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Jhelum City|Jhelum]]
| 
|
| [[Gurha Salim هوايي ډگر, Jhelum|Gurha Salim هوايي ډگر]]
| پوځي
|{{Coord|32|52|20|N|73|36|00|E|type:airport|display=inline,title}}
|- valign=top
| [[Kamra]]
| OPMS
|
| [[Minhas هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Karachi]]
| OPSF
|
| [[Faisal هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Karachi]]
| OPMR
|
| [[Masroor هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Kohat]]
| OPKT
| OHT
| [[Kohat هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Mianwali]]
| OPMI
| MWD
| [[Mianwali هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Murid (Chakwal)|Murid]]
|
|
| [[Murid هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Peshawar]]
|
|
| [[Peshawar هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Qasim (Pakistan)|Qasim]]
| OPQS
|
| [[Dhamial Army هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Quetta]]
|
|
| [[Samungli هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Rahwali]]
| 
|
| Rahwali Army Airfield
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Risalpur]]
| OPRS
|
| [[Risalpur هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Sargodha]]
| OPSR
| SGI
| [[Mushaf هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Shorkot]]
| OPRQ
|
| [[Rafiqui هوايي اډه]]
| پوځي
|
|- valign=top
| [[Sialkot]]
| 
|
| [[Sialkot Cantonment هوايي ډگر]]
| پوځي
|
|}

==د هوايي ډگرونو تر ټولو لوی ترافيکي بهير==

The following table provides details of the major traffic flows (by airport) in Pakistan in terms of passenger numbers, aircraft movements, cargo as well as mail during the year '''2007'''. The results were collected by the Civil Aviation Authority of Pakistan&lt;ref&gt;[http://www.caapakistan.com.pk/AviationStatisticsView.aspx Statistical Information of CAA Pakistan] CAA Pakistan, assessed 08-03-2009&lt;/ref&gt;.
[[File:Jinnah International Airport.jpg|thumb|Aerial view of Pakistan's largest airport [[Jinnah International Airport]], in [[Karachi]]]]
[[Image:AllamaIqbalAirport.JPG|thumb|The [[Allama Iqbal International Airport]], [[Lahore]]]]
{{Traffic Flows By Airport - Pakistan}}

==دا هم وگورۍ==
[[دوتنه:SkarduAirport1071.jpg|thumb|[[Pakistan Army]] [[Mil Mi-17]] [[Helicopter]]]]
* [[List of dry ports in Pakistan|Dry ports]], [[List of seaports#Arabian Sea|Sea ports]] and [[Railway stations in Pakistan|Railway stations]] in Pakistan
* [[Air Bases of Pakistan Air Force]]
* [[Airlines of Pakistan]]
* [[Transport in Pakistan]]
* [[List of airports by ICAO code: O#OP - Pakistan]]
* [[Wikipedia: Airline destination lists: Asia#Pakistan]]

==يادښتونه==
{{Reflist}}

==سرچينې==
*{{Cite web
| url = http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf
| title = ICAO Location Indicators by State
| publisher = [[International Civil Aviation Organization]]
| date = 2006-01-12
| format = [[PDF]]
| access-date = 2011-12-11
| تاريخ الأرشيف = 2007-09-26
| مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20070926235554/http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf
| url-status = dead
| خونديځ نېټه = 2007-09-26
| خونديځ تړی = https://web.archive.org/web/20070926235554/http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf
| خونديځ-تړی = https://web.archive.org/web/20070926235554/http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070926235554/http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf
}}

*{{Cite web
| url = http://www.unece.org/cefact/locode/pk.htm
| title = UN Location Codes: Pakistan] [includes IATA codes
| work = [[UN/LOCODE]] 2006-2
| publisher = [[United Nations Economic Commission for Europe|UNECE]]
| date = 2007-04-30
}}
*[http://www.caapakistan.com.pk/ Pakistan Civil Aviation Authority]
*[http://www.eais.com.pk/Pakistan%20airport%20data.htm List of aerodromes &amp; heliports in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029003809/http://www.eais.com.pk/Pakistan%20airport%20data.htm |date=2007-10-29 }}, with links extracts of AIP Pakistan 6th edition (1999-12-26)

==باندنۍ تړنې==
{{Commonscat|هوايي ډگرs in Pakistan}}
{{GeoGroupTemplate}}
* Lists of airports in Pakistan:
** [http://gc.kls2.com/cgi-bin/gclookup?Q=country:PK Great Circle Mapper]
** [http://www.fallingrain.com/world/PK/airports.html FallingRain.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210731210539/http://www.fallingrain.com/world/PK/airports.html |date=2021-07-31 }}
** [http://www.aircraft-charter-world.com/airports/asia/pakistan.htm Aircraft Charter World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181014202348/http://www.aircraft-charter-world.com/airports/asia/pakistan.htm |date=2018-10-14 }}
** [http://www.the-airport-guide.com/search.php?by=country&amp;search=Pakistan The هوايي ډگر Guide]
** [http://www.worldaerodata.com/countries/Pakistan.php World Aero Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123144612/http://worldaerodata.com/countries/Pakistan.php |date=2013-01-23 }}
** [http://www.azworldairports.com/airports/p2265.htm A-Z World هوايي ډگرs]</text>
      <sha1>6fvy2vnfxj219pkghfbq2936zfcsqh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د آمو سيند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14785</id>
    <revision>
      <id>365376</id>
      <parentid>360045</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T02:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7964" sha1="64s7t4wcu3l3bo2a5uyd56q45m98osb" xml:space="preserve">'''امو سیند'''&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۴۰۳لمريز زمري ۰۶مه
|title       = د آمو سیند د نفتي حوزې تړون له چینايي CPEIC شرکت سره لاسلیک شو
|url         =https://momp.gov.af/ps/%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%8A-%D8%AD%D9%88%D8%B2%DB%90-%D8%AA%DA%93%D9%88%D9%86-%D9%84%D9%87-%DA%86%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%8A%D9%8A-cpeic-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%87-%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D9%88%C2%A0
|website     = د کانونو او پېټروليم وزارت 

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = ايمل
|first       = عبدالله
|title       = د آمو سيند حوزې د اوبو مديريت او هېواد ته يې گټې
|url         = https://dpmea.gov.af/ps/1403artical07
|website     = د رياست الوزرا اقتصادي معاونيت
|access-date = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۲۴مه
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        =۱۴۰۳لمريز زمري ۰۶مه
|title       = د آمو سیند د څنډو د پياوړتیا په اړه د افغانستان او ازبکستان ترمنځ ناسته وشوه
|url         =https://www.mail.gov.af/ps/%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AF-%DA%85%D9%86%DA%89%D9%88-%D8%AF-%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D9%88%DA%93%D8%AA%DB%8C%D8%A7-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%DA%93%D9%87-%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88-%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%86%DA%81-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88%D8%B4%D9%88%D9%87
|website     = د کرنې اوبو لگولو او مالدارۍ وزارت 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۰۴مه
|title       = د امو سیند اوبه لا هم افغان خاوره او کرنیزې ځمکې ګواښي
|url         =https://www.afintl.com/pa/202601040900
|website     = افغانستان اينټرنېشنل 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۳۹۹لمريزز زمري ۰۵مه
 |title        = د آمو سیند د سواحلو د تحکیم په اړه غونډه وشوه
 |url          = https://aop.gov.af/pa/news_details/318
 |website      = د افغانستان د چارو اداره
 |access-date  = 2026-01-24
 |archive-date = 2025-04-22
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250422004427/https://aop.gov.af/pa/news_details/318
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;د [[منځنۍ آسيا|منځنۍ آسیا]] یو له ترټولو اوږدو سیندونو څخه دی، چي له تاریخي پلوه د لویدیځې نړۍ او په ځانګړې توګه یوناني او رومي دورې څخه د اکسوس په نوم پیژندل کېدی، او [[عربان]] ورته جیحون وایي. یاد سیند د وخش او پنج سیندونو څخه سرچینه اخلي، او له همدې ځایه د شمال لویدیځ په لور بهیږي.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Amu-Darya&lt;/ref&gt; 

{{مالومات}}

امو سیند په خپل پورته مسیر کي د [[افغانستان]] د شمالي پولو یوه برخه جوړوي چي له [[تاجيکستان|تاجکستان]]، [[ازبکستان]] او [[ترکمنستان]] سره نښتي دي. ورپسې دا سیند د ترکمنستان له ختیځي صحرا څخه په تېرېدو سره پخپل لاندي مسیر کي د ازبکستان د شمال ختیځ او ترکمنستان د سویل لویدیځ ترمنځ پوله جوړوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۰۴مه
|title       = د امو سیند اوبه لا هم افغان خاوره او کرنیزې ځمکې ګواښي
|url         =https://www.afintl.com/pa/202601040900
|website     = افغانستان اينټرنېشنل 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        =۱۴۰۳لمريز زمري ۰۶مه
|title       = د آمو سیند د څنډو د پياوړتیا په اړه د افغانستان او ازبکستان ترمنځ ناسته وشوه
|url         =https://www.mail.gov.af/ps/%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AF-%DA%85%D9%86%DA%89%D9%88-%D8%AF-%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D9%88%DA%93%D8%AA%DB%8C%D8%A7-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%DA%93%D9%87-%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88-%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%86%DA%81-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88%D8%B4%D9%88%D9%87
|website     = د کرنې اوبو لگولو او مالدارۍ وزارت 
}}&lt;/ref&gt; 

آمو سيند د پامير له غرونو سرچينه اخلي او شاوخوا ۲۲۷۸۰۰ کيلومتره مربع سيمه تر پوښښ لاندې لري.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = ايمل
|first       = عبدالله
|title       = د آمو سيند حوزې د اوبو مديريت او هېواد ته يې گټې
|url         = https://dpmea.gov.af/ps/1403artical07
|website     = د رياست الوزرا اقتصادي معاونيت
|access-date = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۲۴مه
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = ايمل
|first       = عبدالله
|title       = د آمو سيند حوزې د اوبو مديريت او هېواد ته يې گټې
|url         = https://dpmea.gov.af/ps/1403artical07
|website     = د رياست الوزرا اقتصادي معاونيت
|access-date = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۲۴مه
}}&lt;/ref&gt; په تېرو وختونو کي دا سیند د آرال تر جهیل پوري ځان رساوه، خو د 20مي او 21مي پېړۍ په اوږدو کي د کرني لپاره ددې سیند د اوبو استعمال دغه جریان راکم کړ، او اوس د پخوا په څېر یاد جهیل ته نه رسيږي.

د امو سیند لومړنی نسبتا هر اړخېزه نقشه په 1734 کال کي جوړه سوې وه، خو په دې سیمه کي سیسټماتیکه څېړنه د 19مي پېړۍ په پای کې پیل سوه او د 1920مو کلونو په پای کي د سیند یوه ټولیزه نقشه په [[تاشکند]] کي خپره سوه.

== د افغانستان حوزه ==
آمو سيند د پامير له غرونو سرچينه اخلي او شاوخوا 227800 کيلومتره مربع سيمه تر پوښښ لاندي راولي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = ايمل
|first       = عبدالله
|title       = د آمو سيند حوزې د اوبو مديريت او هېواد ته يې گټې
|url         = https://dpmea.gov.af/ps/1403artical07
|website     = د رياست الوزرا اقتصادي معاونيت
|access-date = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۲۴مه
}}&lt;/ref&gt; په دې حوزه کي مېشت نفوس او په کرنيز سکتور کي يې د ونډې له پلوه د افغانستان له پنځو سترو اوبيزو حوزو شمېرل کېږي. یادي حوزې په افغانستان کې د اوبو د ټولو حوزو 14 سلنه سيمه نیولې ده. همدا راز د افغانستان 14 سلنه نفوس تر دې حوزې لاندي راځي او په هېواد کې د ټولې کرنيزې ځمکې 23 سلنه يې له همدې حوزې خړوبېږي. د امو سیند حوزې د اوبو کلنۍ کچه 22 مليارده متره مکعبه تخمين سوې ده.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = ايمل
|first       = عبدالله
|title       = د آمو سيند حوزې د اوبو مديريت او هېواد ته يې گټې
|url         = https://dpmea.gov.af/ps/1403artical07
|website     = د رياست الوزرا اقتصادي معاونيت
|access-date = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۲۴مه
}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==
[[وېشنيزه:د افغانستان سيندونه]]</text>
      <sha1>64s7t4wcu3l3bo2a5uyd56q45m98osb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افغانستان سيندونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15244</id>
    <revision>
      <id>365377</id>
      <parentid>360056</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T02:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20869" sha1="pvzm7mm5ojjzz6hdy6fyaq32jlt9jsx" xml:space="preserve">[[File:Lake Band-e-Amir.jpg|thumb|د [[امير ډنډ]] په مرکزي افغانستان کې]] سيندونه د افغانستان د ملي اقتصاد دپرمختيا لپاره ځانگړی ارزښت لري هغه داچي که دنوي تکنالوژي او علم په اساس او داوسني ضرورتونو او غوښتنو په پام کي نيولو سره نوموړو سيندونو ته بندونه جوړ شي لانديني کټي ورڅخه پلاس راتلايي شي

1.     دبريښنا دانرژي توليد

2.     دکرهڼي دپراختيا لپاره دکانالونو کيندل

3.     دسيلابونو دځمکي دتخريب مخنيوي

4.     داوبوذخيره کيدل

5.     دماهيانو دفارمونو جوړول

6.     دباغونو او ځنگلونو پراختيا

7.     دتفريح ځايونو ،چمنونو ، زينتي ونو اوگلانو پراختيا ليدونکي (سيا حانو ) تو جه راجلبوي

که څه هم دځينو سيندونو څخه څه نا څه اقتصادي گټي اخستل  شوي خو دغه گټه يا په سيمه يزي محلي توگه ده او که په ملي کچه هم ده نود زوړ تخنيک څخه کار اخستل شوي دي چي هغي ته توسعه او پراختيا خو لاڅه کو ي چي ددير ش کلن جنگ او ځينو نو ړو عواملو په اساس پخوا ني ظرفيت يي هم دلاسه ورکړي ده چي داو سنيو غوښتنواو ضرورتونو سره هيڅ مطابق نلري دبيلگي په توگه ددرونټي دبريښنا دستگاه چي په لومړيو وختونو کي توليد ي ظرفيت يي ( ٨٠٠٠) کيلو واټوته راټيټ شوي دی نو داسي نتيجه اخستل کيږي چي دسيندونو څخه کومه کټه اخستل  کيږي ډيره نا څيزه او يا هم په هيڅ حساب ده مو نږ دلته دهغه نا څيزه گټو څخه هم يادونه کوو چی دلوستونکوتوجه ورته غواړم.
د افغانستان مهم سندونه عبارت دی له آمو سیند، هریرود سیند، د هلمند سیند او د کابل سیند.

==د امو سيند==
{{بشپړه ليکنه|د آمو سيند}}
د'''اموسيند''''''&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = = ۱۴۰۳لمريز زمري ۰۶مه
|title       = د آمو سیند د نفتي حوزې تړون له چینايي CPEIC شرکت سره لاسلیک شو
|url         =https://momp.gov.af/ps/%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%8A-%D8%AD%D9%88%D8%B2%DB%90-%D8%AA%DA%93%D9%88%D9%86-%D9%84%D9%87-%DA%86%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%8A%D9%8A-cpeic-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%87-%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D9%88%C2%A0
|website     = د کانونو او پېټروليم وزارت 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = ايمل
|first       = عبدالله
|title       = د آمو سيند حوزې د اوبو مديريت او هېواد ته يې گټې
|url         = https://dpmea.gov.af/ps/1403artical07
|website     = د رياست الوزرا اقتصادي معاونيت
|access-date = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۲۴مه
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۴۰۳لمريز زمري ۰۶مه
|title       = د آمو سیند د څنډو د پياوړتیا په اړه د افغانستان او ازبکستان ترمنځ ناسته وشوه
|url         =https://www.mail.gov.af/ps/%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AF-%DA%85%D9%86%DA%89%D9%88-%D8%AF-%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D9%88%DA%93%D8%AA%DB%8C%D8%A7-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%DA%93%D9%87-%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88-%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%86%DA%81-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88%D8%B4%D9%88%D9%87
|website     = د کرنې اوبو لگولو او مالدارۍ وزارت 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ز جنورۍ ۰۴مه
|title       = د امو سیند اوبه لا هم افغان خاوره او کرنیزې ځمکې ګواښي
|url         =https://www.afintl.com/pa/202601040900
|website     = افغانستان اينټرنېشنل 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۳۹۹لمريز زمري ۰۵مه
 |title        = د آمو سیند د سواحلو د تحکیم په اړه غونډه وشوه
 |url          = https://aop.gov.af/pa/news_details/318
 |website      = د افغانستان د چارو اداره
 |access-date  = 2026-01-24
 |archive-date = 2025-04-22
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250422004427/https://aop.gov.af/pa/news_details/318
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;''' د [[باختر|لرغوني بلخ]] او دهيواد دشمالي سيمو دسيند مدنيت شاهد دي چي ديونانيانو لخوا داوکس او د عربانو لخوا د جيحون په نوم ياد شوي ده ،دامو سيـــــند دپامير دلوړي سطــــــحي څخه چي دزکول په نوم ياديږي او لوړوالي ئي (٤١٢٥) مترو ته رسيږي سرچينه اخلــي چي د ارال تــــر بحيري (٢٥٠٠) کيـــــلو متــــره اوږدوالي لري  (1).

د(١٢٠٠ )کيلو متره په اندازه دافغانستان او دمر کزي اسيا دهيوادونو (تاجکستان،ازبکستان ، ترکمنستان) ترمنځ سياسي سرحد تشکيلوي ، دامو سيند ته دکيڼي او ښي خواڅخه پو شمير مرستيال سيندونه  رادرومي چي( %٣٠)  اوبه  دکيڼي خوا سيندونه چي افغانستان پوري اړه لري  رارواني دي .&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        =۲۰۲۶ز جنورۍ ۰۴مه
|title       = د امو سیند اوبه لا هم افغان خاوره او کرنیزې ځمکې ګواښي
|url         =https://www.afintl.com/pa/202601040900
|website     = افغانستان اينټرنېشنل 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۴۰۳لمريز زمري ۰۶مه
|title       = د آمو سیند د څنډو د پياوړتیا په اړه د افغانستان او ازبکستان ترمنځ ناسته وشوه
|url         =https://www.mail.gov.af/ps/%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AF-%DA%85%D9%86%DA%89%D9%88-%D8%AF-%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D9%88%DA%93%D8%AA%DB%8C%D8%A7-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%DA%93%D9%87-%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88-%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%86%DA%81-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88%D8%B4%D9%88%D9%87
|website     = د کرنې اوبو لگولو او مالدارۍ وزارت 
}}&lt;/ref&gt; 

دامو دسيند دښي خوا مرستيال سيندونه  چي دمرکزي اسيـــــا هيوادونو پوري ارتبــــــــاط پيداکــوي  دکونډ (cond ) ،چک (  chak  ) ،قزل سو ( qizal so ) ،وخش( wakhsh  ) ،کافرنهان او سرخان څخه عبارت دي .

هغه سيندونه چي دافغانستان څخه دامو سيند ته رادرومي د واخان ،کوکچي او کندز د سيندونو څخه عبارت دي او نور سيندونه دامو سيند ته تر رسيدو څخه مخکي په ريگستانونو کي وچيږي  چي دخلم ،بلخ آب ،اندخوي او قيصار له سيندونو څخه عبارت دي دامو سيند د سرچني څخه تر کوکچي سيند پوري ډير تيز او سرعت يي زيات دي او زياتي خړوبي او د يخ  غټي ،غټي ټوټي له ځان سره راوړي .

دامو سيند داوبو اندازه د کرکي ( kerki ) په سيمه کي په في ثانيه کي (٢٠٥٠ ) متره مکعب ته رسيږي ،مگر کله چي د ارال سمندرگي ته توئيږي  داوبو دبت يا اندازه (١٤٩٠ ) متره مکعب ته رسيږي ځکه چي نوري اوبه دکرني لپاره او نورو اقتصادي فعاليتونو لپاره په مصرف رسيږي .

د امو سيند چي پخوا  د خم اب له سيمي څخه تيريده د دواړو غاړو زياتي برخي يي تخريبولي مگر اوس څه ناڅه کنترول شوي دي ،دامو سيند چي دافغانستان او مرکزي اسيا هيوادونو ترمنځ يو سيسي سرحدجوړوي بين المللي سيندونه ورته وايي او دامو سيند مربوطه هيوادونه کولي شي د ټاکلو شرايطو مطابق ورڅخه لازمه گټه پورته کړي ،مگر داچي دامو سيند کيڼ لوري (افغانستان) مناسب شرايط او وسايل په لاس کي نه لري نو ډيره کمه گټه ورڅخه اخستل کيږي .

دافغانستان شمال کي چي کرهڼي او مالداري ته يي زيات انکشاف ورکړي دى هغه دامو سيند مرستيالان سيندونه ( کندز او کوکچي سيندونه) دي

دکندز د سيند څخه دبريښناپه توليد او دپلخمري دنساجۍ په فابريکه کي ور څخه کار اخستل کيږي چي په في ساعت کي( ٤٦٠) کيلو واټه بريښنا توليدوي دامو سيند د پاسه مهم تجارتي بندرونه جوړشوي چي د تاش  گذر ،کلن او قزل قلع (شيرخان ) په نامه ياديږي

==د هريرود سيند==
{{بشپړه ليکنه|هري رود}}
[[File:Scenic view in western Afghanistan-2011.jpg|thumb|left|په لویدیځ افغانستان کی اوبه]]

هريرود سيند &lt;ref&gt;{{cite web
|last        = احمدزی
|first       = احمد
|date        = ۱۴۰۱لمريز د چنگاښ ۲۶مه
|title       = د هریرود سیندیزې حوزې اړوند د افغانستان او ایران ترمنځ د اختلافاتو ارزونه
|url         = https://pajhwok.com/ps/opinion/an-assessment-of-the-differences-between-afghanistan-and-iran-related-to-the-harirod-river-basin/
|website     = پژواک خبري اژانس
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۵ نومبر ۰۴مه
|title       = دهرات ولایت د پښتون زرغون ولسوالۍ د هریرود سیند پر غاړه د سېلاي لارو د پاکولو چارې پیل شوې
|url         = https://www.andma.gov.af/en/node/6118
|website     = له پېښو سره د مبارزې آمادګۍ ملي اداره
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۴۰۴لمريز لړم ۱۱مه 
|title       = په هرات ولایت کې هریرود سیند ته د سلما بند اوبه خوشې شوې
|url         = https://www.ariananews.af/ps/%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%90-%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%87-%D8%AF-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7-%D8%A8/
|website     = اريانا نيوز ټکی ای اېف
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first       = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title       = هريرود
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website     = صفيه حليم ټکی کام
}}&lt;/ref&gt;د بابا  د لوېديځو لمنو څخه دوه سيندونه د سنگل اب او سر جنگل په نوم سرچينه اخلي چې ددولت يار په سيمه کې سره يوځاي کېږي او د هريرود سيند جوړوي د هريرود سيند د( ۴۰۰ )کيلو مترو په اندازه د کاسه مرغ اوسفيدکو د غرونو تر منځ بهېږي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = احمدزی
|first       = احمد
|date        = ۱۴۰۱لمريز د چنگاښ ۲۶مه
|title       = د هریرود سیندیزې حوزې اړوند د افغانستان او ایران ترمنځ د اختلافاتو ارزونه
|url         = https://pajhwok.com/ps/opinion/an-assessment-of-the-differences-between-afghanistan-and-iran-related-to-the-harirod-river-basin/
|website     = پژواک خبري اژانس
}}&lt;/ref&gt;

د هريرود د سيند لوی مرستيال تکاويشان نومېږي چی د( ۲۰۰ ) ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎کيلو مترو په اوږدوالي د سياه کوه د غره په سوېلي لمنو کی بهېږي چې وروسته د هريرود سره يوځای کېږی د( ۵۰۰ ) کليو مترو په اوږدوالی د هرات ښار او دهغی شااو خوا سيمي زرغونوي له هغې وروسته د [[افغانستان]] او [[ايران]] ترمنځ او له هغې وروسته  د ايران او [[ترکمنستان|تورکمنستان]] ترمنځ سياسي سرحد جوړوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = احمدزی
|first       = احمد
|date        = ۱۴۰۱لمريز د چنگاښ ۲۶مه
|title       = د هریرود سیندیزې حوزې اړوند د افغانستان او ایران ترمنځ د اختلافاتو ارزونه
|url         = https://pajhwok.com/ps/opinion/an-assessment-of-the-differences-between-afghanistan-and-iran-related-to-the-harirod-river-basin/
|website     = پژواک خبري اژانس
}}&lt;/ref&gt;

د هريرود  دسيند د( ۲/۳ ) په افغانستان  پوری اړه لري ،د هرات د ښار تاريخي شهرت دهريرود د سيند سره مستقيم ارتباط لري ،د هريرود د سيند  د بهر له سطحې څخه د( ۴۰۰۰ )مترو په اندازه لوړوالی لري په همدې اساس  د کلو او بانډو پورې یې د اوبو سرعت زيات دی او وروسته يې لوړوالی کمېږي چې (۲۵۰۰ )مترو ته رسېږی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = احمدزی
|first       = احمد
|date        = ۱۴۰۱لمريز د چنگاښ ۲۶مه
|title       = د هریرود سیندیزې حوزې اړوند د افغانستان او ایران ترمنځ د اختلافاتو ارزونه
|url         = https://pajhwok.com/ps/opinion/an-assessment-of-the-differences-between-afghanistan-and-iran-related-to-the-harirod-river-basin/
|website     = پژواک خبري اژانس
}}&lt;/ref&gt;

==د هلمند سيند==

دهلمند سيند دافغانستان دډيرو لويو سيندونو څخه گڼل کيږی ،له شروع څخه تر پايه پوری ټول دافغانستان په خاوره کی بهيږي  دبهر له سطحی څخه( ۳۸۰۰ ) مترو به جگوالي سره د هزاره جان د غرونو څخه سرچینه اخلی او د (۱۴۰۰ ) کيلو مترو په اوږوالی  دافغانستان جنوب او جنوب لويديزو سيمو ته بهيږی ، دهلمند سيند د شروع څخه تر گرشک پوری زياتی ځمکی خړوبوی او سرعت یی ډیر زیات دی د گر شک څخه وروسته لوړوالی يی( ۸۰۰ ) مترو ته راکميږی عرض يی زياتيږی دقلعه بست په سيمه کی دارغنداب سيند ورسره يوځای کيږی .

دهلمند دسيند اوبه غير منظمی دی او داوبو اندازه يی دکال په جريان کی د ۱۵۰ څخه تر ۲۰۰۰ متر مکعب بور تغير خوری ،دغه تغيرات کله کله ځمکی تراوبو لاندی کوی او کله هم په يوه  کوچنی سيمه کی محدودی وی  دهلمند دسيند شااوخوا سيمی وچی او سحرايی اقليم لری او دخلکو ژوند  دسينداوبو پوری تړلی ده نو د سينددغه تغيرات د خلکو ژوند دستونزو سره مخامخ کړيده . دهلمند دسيند دپاسه دکجکی به سيمه کی او دگرشک په سيمه کی دبريښنا اتوليد  لپاره استفاده کيږی او د بغيز د نهر هم دهلمند دسيندڅخه سرچينه اخلی دکجکی بند دبريښنا ظرفيت په يوه ساعت کی ۳۳۰۰۰ او د گرشک د  بريښنا ظرفيت ۲۸۰۰ گيلواټه فی ساعت به رسيږی دهلمند دسيندڅخه د نهرونواو ويالو پواسطه ۱۴۰۰۰ هکتاره ځمکه خړوبيږی دهلمند دسيند مرستيالان په ارزگان کی کميان او ترين او دسيندونو په برين کوټ کی يوځای کيږی او په هرات کی هلمند سيند ته تويږی ،د موسی قلعه او دتو پانی رود د سنگين په سيمه کی ورسره يوځای کيږی

==د کابل سيند ==
دکابل دسيند دپغمان دغرونو له دري څخه چي دبهرله سطحي څخه (٣٥٠٠)متره لوړوالي لري  سرچينه اخلي چي د سرچيني څخه تر پايه پوري( ٧٠٠ )کيلومتره اوږوالي لري  دکابل سيند د( ٥٦٠ )کيلو متره په اندازه د افغانستان په خاوره او د( ١٤٠ )کيلومتره  په اندازه د پاکستان په خاوره کي بهيږي .

د کابل سيند په پورتني برخه کي ابشارونه لري چي د لويديځ څخه ختيځ لور ته د پراخو سيمو او تنگو درو څخه تيريږي ، دکابل سيند کله چي  دللندر د تنگي  دري څخه تير شي د چهاردهي د سيمي څخه وروسته  دکابل ښار ته ورننووځي کله چي  دکابل له ښار څخه تيريږي د تينۍ په سيمه کي د لوگر سيند ور سره  يوځاي کيږي  او بيادتنگي غا ر د تنگي ته داخليږي  چي  نغلو په ساحه کي د پنجشير سيند ورسره يوځاي کيږي د سروبي نه وروسته وريښمين تنگي ته داخليږي . د علينگار او عليشنگ سيندونه دلغمان د ځمکو د خړوبولو وروسته د عزيز خان کڅ په سيمه کي دکابل د سيند سره يو ځاي کيږي ،د ننگرهار د درونټي  په جنو ب کي سرخاب  اوبه ورسره يوځاي کيږي .

دکابل  سيند د ننگرهار پراخه سيمه د کانالونو پواسطه خړوبوي کله چي دغه سيند د جلال اباد ښار د شمال ختيځ د بهسو د ساحي څخه تير شي د کامي  دزاخيلو  دکلي په سرکي دکنړ سيند ورسره يوځاي کيږي او بﻻخره د لعلپوري  دتنگي له لاري د پيښور سيمي ته او بيا د اټک په ساحه کي د سند له سيند سره يوځاي کيږي ،د کابل سيند داقتصادي نقطي نظره ډير زيات د اهميت وړ دي چي ددي سيند گټوري او اقتصادي نقطي په راتلوونکو پاڼوکي ذکر کوو هيله ده چي دلوستونکو د توجع  وړ و گرځي .

==دغزني دسيند==

دغزني په سيند داوبوگرځولو بندو نه دکرنيز فعاليت پراختيا لپاره جوړ شوي چي دسلطان بند او دسروبي بند او خروار بندو نو په نو م يادږي دسلطآن بند دغزنو ي سطان محود په وخت کي د(٥٠) مترو په جيگوالي او (٣٠٠) په اوږدولي جور شو علاوالدين عوړي جهان سوز په وخت کي ويجاړ شو (٨) پيړي ويجاړ پروت وه دامير حبيب الله خان په وخت کي دانگليسي انحينرانو لخوا جو ړ شو د(١٩) متر و مکعبو اوبو دذخيره کولوظرفيت لري دخواجه عمري دولسوالي او دغزني دمرکز (٥٠٠٠) جريبه ځمکهخروبوي

دسروبي بند (١٣٤٨) ه ش کال جوړ او (٢٠٠)ميلونه متره مکعبه او بو دذخيره کولو ظرفيت لري ددي اوبو پوسطه (٨٥٠٠٠)جريبه ځمکه او (١٩) دسروبوي بند دغزني په کرنيز اقتصاد ستر رول څرگند کړي دي

دخروار بند (١٩) مترو مکعبو او بو په ذخير ه کولو ظرفيت لري او (٣٠) متره لوړوالي لري او (٢٠٠٠٠) جريبه ځمکه خړوبوي
== سرچينې ==

[[وېشنيزه:افغانستان]]</text>
      <sha1>pvzm7mm5ojjzz6hdy6fyaq32jlt9jsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دري ژبه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27561</id>
    <revision>
      <id>365389</id>
      <parentid>363568</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21219" sha1="jet6h2dy1kn6vub542ol2s8inqt6x1e" xml:space="preserve">
'''دري''' يوه سياسي اصطلاح ده چې په افغانستان کې د عربي ژبې ويل کېدونکو ګڼو لهجو ته کارول کېږي. دري يوه اصطلاح ده چې له ۱۹۶۴ز کال راهيسې د افغانستان د حکومت له خوا د عربي ژبې لپاره په رسمېت پېژندل شوې او رامنځ ته شوې ده، په همدې بنسټ په ډېريو لويديځو سرچينو کې دې ژبې ته افغانی يا ختيځه پاررسي ويل کېږي. لکه چې پروفيسر نيل ګرين وايي چې: د افغانستان دولت د روايت د جوړولو په موخه «په دري ژبه د افغان دری د بدلون محرک تر ډېره بريده ملتپاله و، نه ژبنی». په افغانستان کې ژبي دری، خو پښتانه توکمونه ورته فارسي وايي. له يو څو بنسټيزو ويیونو پرته په افغانستان کې د رسمي فارسي په ليکنو کې ډېر کم توپيرونه ليدل کېږي. دري اصطلاح په خاص ډول په رسمي توګه د هغې فارسي لپاره کارول کېږي چې په افغانستان کې پرې خبرې کېږي، خو دا يوازې د رسمي خبرو تر سجلونو پورې محدوده ده. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nayangEACAAJ|title=Afghan Folktales from Herat: Persian Texts in Transcription and Translation|year=2009|isbn=978-1-60497-652-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afghanistandl.nyu.edu/search/?q=Farsi&amp;sort=title.sort&amp;start=0|title=11 books|website=afghanistandl.nyu.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;Lazard, G. &quot;[http://www.iranicaonline.org/articles/dari Darī&amp;nbsp;– The New Persian Literary Language]&quot;, in ''[[Encyclopædia Iranica]]'', Online Edition 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tajikam.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=13|title=Tajikam Portal - Secret documents Reveal Afghan Language Policy|website=tajikam.com|لاسرسي نېټه=2022-01-10|خونديځ نېټه=2020-06-23|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200623162603/http://tajikam.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=13|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200623162603/http://tajikam.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623162603/http://tajikam.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.datadust.de/download/farsi2dari/|title=Airgram Farsi to Dari 1964 Embassy Kabul to USA|access-date=2022-01-10|archive-date=2019-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927192306/http://www.datadust.de/download/farsi2dari/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html?countryName=Afghanistan&amp;countryCode=af&amp;regionCode=sas&amp;#af|title=Afghanistan|date=8 July 2010|publisher=Central Intelligence Agency|website=The World Factbook|access-date=19 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015094344/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html?countryName=Afghanistan&amp;countryCode=af&amp;regionCode=sas&amp;#af|archive-date=15 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.sil.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=prs|title=Documentation for ISO 639 identifier: prs|publisher=[[SIL International]]|date=18 January 2010|access-date=19 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://guides.library.illinois.edu/c.php?g=347570&amp;p=2349642|title=LibGuides: Dari Language: Language History|first=International and Area Studies|last=Library|website=guides.library.illinois.edu|access-date=2022-01-10|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805172825/https://guides.library.illinois.edu/c.php?g=347570&amp;p=2349642|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Afghanistan's Persian Linguistic Identity|url=https://thediplomat.com/2017/11/afghanistans-persian-linguistic-identity/|url-status=live|access-date=2021-08-10|website=The Diplomat|language=en-US|quote=Persian speakers in the country say 'the term Dari has been forced on them by the dominant Pashtun ethnic group as an attempt to distance Afghans from their cultural, linguistic, and historical ties to the Persian-speaking world'}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kāboli|url=https://iranicaonline.org/articles/kaboli-colloquial-persian|url-status=live|access-date=2021-08-09|website=Encyclopaedia Iranica|language=en-US|quote=Persian in Afghanistan is generally called fārsi by Persian-speakers and pārsi in Pashto. The standard written Persian of Afghanistan has officially been called Dari since 1964; apart from a few basics of vocabulary, however (and more Indo-Persian calligraphic styles in the Perso-Arabic script), there is little difference between formal written Persian of Afghanistan and of Iran. The term &quot;Dari&quot; is often loosely used for the characteristic spoken Persian of Afghanistan, but is best restricted to formal spoken registers (poetry, speeches, newscasts, and other broadcast announcements).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Green|first1=Nile|url=https://books.google.com/books?id=2SbtugAACAAJ|title=Afghanistan in Ink: Literature Between Diaspora and Nation|last2=Arbabzadah|first2=Nushin|date=2013|publisher=Hurst|isbn=978-1-84904-204-8|pages=13|language=en}}&lt;/ref&gt;

د نوي ملتپالنې له راڅرګندېدو پېړۍ پېړۍ مخکې، دري ژبه د نورو ژبو د ويونکو، لکه پښتنو او مغولو په منځ کې هم د ادبي او اداري ژبې په توګه غوره بلله کېده. د ايراني فارسي او تاجیکي فارسي په څېر، دري-فارسي هم د پخوانۍ درپ دوام دی، دا د لرغونو اریایي دولتونو رسمي مذهبي او ادبي ژبه وه او خپله د ایرانۍ فارسي څخه جلا د اریانا لرغونۍ کلتوري او علمي ژبي دوام و،  همدا راز د هخامنشيانو ژبه وه (له زېږد مخکې ۵۵۰-۳۳۰). په تاريخي آثارو کې دري هغې منځنۍ فارسي ته ويل کېږي چې د ساسانيانو د دربار ژبه وه.&lt;ref&gt;Lazard, Gilbert 1975, &quot;The Rise of the New Persian Language&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;in Frye, R.&amp;nbsp;N., ''The Cambridge History of Iran'', Vol. 4, pp. 595–632, Cambridge: Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EI&quot;&gt;[[Frye, R. N.]], &quot;Darī&quot;, ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Brill Publications, CD version&lt;/ref&gt;{{مالومات}}

== رېښه ==
دري هغه نوم دی چې له لسمې پېړۍ راهيسې نوې فارسي ژبې ته ورکول شوی دی چې په عربي (الاستخري، مقدسي او ابن حوقل وګورئ) او فارسي متنونو کې ډېره کارول کېږي. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica}}&lt;/ref&gt;

له ۱۹۶۴ز کال راهيسې په افغانستان کې د ويل کېدونکې فارسي ژبې لپاره دا نوم رسمي دی. په افغانستان کې، دري د فارسي د نوې لهجې بڼې ته ويل کيږې چې په ادارو، حکومت، راډيو، تلويزيون او چاپي رسنيو کې کارېدونکې معياري ژبه ده. دا چې په درې ژبه خبرې کوونکي زيات دي، څوک چې دې ژبې ته فارسي وايي، په ځینو لويديځو سرچينو کې دا ژبه همدا راز د «افغان فارسي» په نوم یادېږي. &lt;ref name=&quot;CIA3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html?countryName=Afghanistan&amp;countryCode=af&amp;regionCode=sas&amp;#af|title=Afghanistan|date=8 July 2010|publisher=Central Intelligence Agency|website=The World Factbook|access-date=19 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015094344/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html?countryName=Afghanistan&amp;countryCode=af&amp;regionCode=sas&amp;#af|archive-date=15 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.sil.org2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=prs|title=Documentation for ISO 639 identifier: prs|publisher=[[SIL International]]|date=18 January 2010|access-date=19 August 2013}}&lt;/ref&gt;

د دري ټکي د اصليت په اړه بېلا بېل نظرونه شته. ډېری پوهان په دې باور دي چې دري ټکی ،د فارسي «در» يا «دربار» ويي ته اشاره ده، ځکه چې دا د ساسانيانو رسمي ژبه وه. د دري اصلي معنا په يوه خبرتيا کې راغلی دي چې ابن المقفی ته منسوب دی (د ابن النديم د الفهرست په حواله). د هغه په باور «فارسي هغه ژبه وه چې کاهنانو، علماوو او د دوی په څېر خلکو پرې خبرې کولې، دا د فارس ژبه ده». دا ژبه منځنۍ فارسي ته ورګرځي. د دري په اړه هغه وايي: «دا د مدائن د ښارونو ژبه ده، د پاچا درباريان پرې خبرې کوي. هغه په دربار کې له شتون سره تړلي دي. د خراسانيانو او د ختيځ د اوسېدونکو د ژبو تر منځ، د بلخ د خلکو ژبه زياته واکمنه ده».&lt;ref&gt;Ebn al-Nadim, ed. Tajaddod, p. 15; Khjwārazmī, ''Mafātīh al-olum'', pp. 116–17; Hamza Esfahānī, pp. 67–68; Yāqūt, Boldān IV, p. 846&lt;/ref&gt;

په افغانستان کې دود دري ژبه بايد د ايران د دري يا ګبري ژبې سره تېروتنه نه شي، په ايران کې ويل کېدونکې ژبه د ځينو مرکزي ايراني کوچنيو ډلو ده چې په ځينو زردشتي ټولنو کې پرې خبرې کېږي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=prd|title=&quot;Parsi-Dari&quot; Ethnologue|publisher=Ethnologue.org|date=19 February 1999|access-date=19 August 2013|خونديځ نېټه=7 July 2010|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100707181510/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=prd|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707181510/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=prd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=gbz|title=&quot;Dari, Zoroastrian&quot; Ethnologue|publisher=Ethnologue.org|date=19 February 1999|access-date=19 August 2013|خونديځ نېټه=7 July 2010|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100707065844/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=gbz|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707065844/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=gbz}}&lt;/ref&gt;

== مخینه ==
مخکي تردې چي دپارسی تاریخ ووایو لمړی باید یادونه وکړو چي فارسی لفظ کوم چي په اصل کي پارسی اودهغه ترمخه پارتی وو دهغي ژبي لپاره کارول کېدی چي په بلخ او آموسیند کي زرګونه کلونه مخکي رامنځ ته سوه او له دې څخه داهم روښانه سوې ده چي دپارسی ژبي اصلي مسکن اودمنځ ته راتګ ځای افغانستان دی چي وروسته ایران اونورو هیوادونو هم دعوه ورباندي وکړه خوله تاریخي پلوه یې کوم ایرانی ثبوت نه لیدل کیږي . داچي تراسلامي فتوحاتو وروسته عرب له دغه ژبی سره اشنا نه وه اوددې ترڅنګ ددوی په ژبه کي د(پ) لفظ هم نسته نوځکه یې دې ژبي ته فارسی ویل اوهمدغه ترننه پوري رواج لري . 

دري له منځنۍ فارسي نه اخستل شوې چې د ساساني سترواکۍ پر مهال پرې خبرې کېدې. په عمومی توګه ايراني ژبې له درې پړاوونو نه پېژندل شوي دي، د زړې، منځنۍ او نوې (موډرن) پړاوونو په نوم پېژندل کېږي. دا بيا د ايران په تاريخ کې تر درې پيرونو پورې اړه لري، زوړ پير يې د هخامنشيانو (له زېږد مخکې ۳۰۰) له پړاو نه مخکې پر مهال او له دوی نه وروسته يو پړاو رانغاړي، منځنی پير يې له دې نه وروسته پړاو دی چې د ساسانيانو او له دوی نه د وروسته پړاو يوه برخه ده او نوی پير يې له دې وروسته تر نن ورځې بړاو دی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.farsinet.com/farsi/|title=Farsi, the most widely spoken Persian Language, a Farsi Dictionary, Farsi English Dictionary, The spoken language in Iran, History of Farsi Language, Learn Farsi, Farsi Translation|publisher=Farsinet.com|access-date=26 August 2012|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407122931/http://www.farsinet.com/farsi/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.omniglot.com/writing/persian.htm|title=Persian alphabet, pronunciation and language|publisher=Omniglot.com|access-date=26 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iranchamber.com&quot;&gt;{{cite web|author=UCLA, Language Materials Projects|url=http://www.iranchamber.com/literature/articles/persian_language.php|title=Persian Language|publisher=Iranchamber.com|access-date=26 August 2012|archive-date=29 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629102420/http://www.iranchamber.com/literature/articles/persian_language.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

که څه هم فکر کېږي چې په اروپا کې لومړی تن چې دري ته يې د دري اصطلاح وکاروله تاماس هايډی و چې په اکسفرډ کې يې يادونه کړې، نوموړي دا ټکی په خپل مخکښ اثر « Historia religionis veterum Persarum» (۱۷۰۰) کې ياد کړی دی.&lt;ref name=&quot;Hyde1760&quot;&gt;{{cite book|author=Thomas Hyde|title=Veterum Persarum et Parthorum et Medorum Religionis Historia|url=https://archive.org/details/bub_gb_qp5BAAAAcAAJ|access-date=12 July 2013|year=1760|publisher=E Typographeo Clarendoniano}}&lt;/ref&gt;

دري دوه معناوې لري. شونې ده چې معنا يې وي د دربار ژبه:&lt;blockquote&gt;«زبان دری يعنې دري ژبه يا د دربار ژبه، او زبان فارسي بيا په لويه کې د فارسي لهجې ته ويل کېږي».د مغولو د سترواکۍ فارسي ژبي شاعران چې له هندي شعري سبک يا قافيو نه يې ګټه اخسته، لکه: بيدل او محمد اقبال، د اراکي(''araki)'' شعر له جوړښت سره بلد شول. اقبال ادبي او شاعري بڼې خوښولې، کله چې هغه وليکل:&lt;ref&gt;John Richardson, London, 1777 pg. 15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* {{cite book|url=https://archive.org/details/avocabularypers00richgoog|title=A vocabulary, Persian, Arabic, and English: abridged from the quarto edition of Richardson's dictionary|author=John Richardson|editor=Sir Charles Wilkins, David Hopkins|year=1810|publisher=Printed for F. and C. Rivingson|page=[https://archive.org/details/avocabularypers00richgoog/page/n657 643]|access-date=6 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;شونې ده چې دا ژبه د شاعرۍ هغه بڼه وښيي، چې له رودکي نه تر جامي پورې کارول شوې ده. دا ژبه په پنځلسمه پېړۍ کې په فارسي د غږېدونکې تيموري سترواکۍ پر مهال په هرات کې راڅرګنده شوه. &lt;blockquote&gt;گرچہ هندی در عذوبت شکر است &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;

''Garče Hendī dar uzūbat šakkar ast''

طرز گفتار دری شیرین تر است

''tarz-e goftār-e Darī šīrīn tar ast''&lt;/blockquote&gt;که څه هم هندي په خوږوالي کې بوره ده

خو د دري ژبې د خبرو بڼه زياته خوږه ده

په دې ځای کې له هندي نه موخه اردو ژبه ده چې په پرسو-عربي الفبا ليکل کېږي.&lt;blockquote&gt;شکرشکن شوند همه طوطیان هند

''Šakkar-šakan šavand hama tūtīyān-e Hend''

زین قند پارسی که به بنگاله می‌رود

''zīn qand-e Pārsī ke ba Bangāla mē-ravad''&lt;/blockquote&gt;د څوارلسمې پېړۍ فارسي شاعر حافظ ته په اشارې کولو سره اقبال ليکي:&lt;blockquote&gt;د هند ټول طوطيان به د خوږو ماتونکي شي

د دې فارسي خوږو په مټ چې بنګال ته روان دي&lt;/blockquote&gt;په دې ځای کې (قند فارسي/فارسي خواږه) يوه استعاره ده چې د فارسي ژبې او شاعرۍ ته اشاره کوي.

فارسي د ختيځو ايرانيانو د مرکزي اسيايي ژبو ځای ونيو. د ساماني واکمنۍ پر مهال د خوارزمي او سغدي په څنډو کې فرغانه، سمرقند او بخارا له ژبني نظره په دري ژبه واوښتل. فارسي-دري د اسلامي-عربي حکومت پر مهال د عربو له نېواک وروسته د اکسوس سمندر په څنډو، افغانستان او خراسان کې خپره شوه. د طاهريانو له خوا د نهمې پېړۍ په خراسان کې د فارسي ژبې د لېکلو لپاره پهلوي لیکدود په عربي الفبا بدل شول. فارسي-دري ژبه پراخه شوه او له دې امله ختيځې ايراني ژبې، لکه باختري او خوارزمي له منځه ولاړې، يوازې د سغدي لړۍ نه يغنوبي توکمي خبرې کوونکي پاتې دي چې د مرکزي اسيا په تاجیک توکمو کې په نوې فارسي د خبرې کوونکو منځ کې پاييږي، دا ځکه چې په هغه مسلمان عربي پوځ چې په مرکزي اسيا يې يرغل وکړ، ځينې فارسيان هم شامل وو، چا چې په دې سيمه واکمني وکړه، لکه: ساسانيان.د فارسي ژبې رېښې مرکزي اسيا ته د سامانيانو له خوا وغځول شوې. فارسي ژبې کرار کرار سغدي ژبه له منځه يووړه. د هغې شريکې ژبې دنده، چې سغديانو تر سره کوله، له اسلام له رسېدو وروسته فارسي ونيوله.&lt;ref name=&quot;NourzhanovBleuer2013&quot;&gt;{{cite book|author1=Kirill Nourzhanov|author2=Christian Bleuer|title=Tajikistan: A Political and Social History|url=https://books.google.com/books?id=nR6oAQAAQBAJ&amp;pg=PA27|date=8 October 2013|publisher=ANU E Press|isbn=978-1-925021-16-5|pages=27–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NourzhanovBleuer2013 2&quot;&gt;{{cite book|author1=Kirill Nourzhanov|author2=Christian Bleuer|title=Tajikistan: A Political and Social History|url=https://books.google.com/books?id=nR6oAQAAQBAJ&amp;pg=PA30|date=8 October 2013|publisher=ANU E Press|isbn=978-1-925021-16-5|pages=30–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lapidus2002&quot;&gt;{{cite book|author=Ira M. Lapidus|title=A History of Islamic Societies|url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&amp;pg=PA127|date=22 August 2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-77933-3|pages=127–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lapidus2012&quot;&gt;{{cite book|author=Ira M. Lapidus|title=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History|url=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC&amp;pg=PA255|date=29 October 2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-51441-5|pages=255–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ira M. Lapidus|title=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History|url=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC&amp;pg=PA256|date=29 October 2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-51441-5|pages=256–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bergne2007&quot;&gt;{{cite book|author=Paul Bergne|title=The Birth of Tajikistan: National Identity and the Origins of the Republic|url=https://books.google.com/books?id=3coojMwTKU8C&amp;pg=PA5|date=15 June 2007|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-283-7|pages=5–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Paul Bergne|title=The Birth of Tajikistan: National Identity and the Origins of the Republic|url=https://books.google.com/books?id=3coojMwTKU8C&amp;pg=PA6|date=15 June 2007|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-283-7|pages=6–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MeriBacharach2006&quot;&gt;{{cite book|author1=Josef W. Meri|author2=Jere L. Bacharach|title=Medieval Islamic Civilization: L-Z, index|url=https://books.google.com/books?id=LaV-IGZ8VKIC&amp;q=sogdian+islam&amp;pg=PA829|year=2006|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-415-96692-4|pages=829–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaetHerrmann1996&quot;&gt;{{cite book|author1=Sigfried J. de Laet|author2=Joachim Herrmann|title=History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D.|url=https://books.google.com/books?id=WGUz01yBumEC&amp;q=sogdian+islam&amp;pg=PA468|date=1 January 1996|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-102812-0|pages=468–}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==

== نور ولوئ ==
* [[پښتو ژبه]]
* [[اوردو ژبه]]
{{د افغانستان ژبې}}</text>
      <sha1>jet6h2dy1kn6vub542ol2s8inqt6x1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جورج مېسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57844</id>
    <revision>
      <id>365375</id>
      <parentid>273169</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T00:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11399" sha1="d8d17as00hf7fb49bfvyikt9cnjruv0" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

څلورم جورج مېسن (د ۱۷۲۵ز کال ډسمبر۱۱ــ د ۱۷۲۵ کال نوامبر۳۰) یو امریکايي د ځمکو څښتن، سیاستوال او په ۱۷۸۷ ز کال کې د امریکا د اساسي قانون د کنوانسیون پلاوي غړی او له هغو درېو استازو څخه و چې د امریکا د اساسي قانون له لاسلیک څخه یې ډډه وکړه. د هغه لیکنو د امریکا په سیاسي فکر او پېښو د پام وړ اغېز درلود چې له هغې ډلې يې دغه یادولای شو: د ۱۷۷۴ ز کال فیرفاکس ریزولس (Fairfax Resolves)، د ۱۷۷۶ز کال د ویرجینیا د حقونو اعلامیه، د ۱۷۸۷ز کال د حکومت د اساسي قانون د تصویب مخالفت. د مېسن له خوا لیکل شوې د ویرجنیا د حقونو اعلامیه د امریکا متحده ایالاتو د حقونو د لایحې اساس جوړوي او هغه د دې سند بنسټ اېښودونکی بلل کېږي. 

مېسن په ۱۷۲۵ز کال کې د ویرجنیا ایالت په اوسنۍ فییرفاکس کونټۍ سیمه کې زیږېدلی دی. په تنکۍ ځوانۍ کې يې پلار له لاسه ورکړ او مور یې د ده تر ځوانۍ د کور چارې سمبالولې. مېس په ۱۷۵۰ز کال کې واده وکړ. هغه د ګنسټون هال جوړ کړ او د ځمکو د څښتن په توګه يې ژوند کولو او خپله ځمکه، کورنۍ او غلامان يې کاله کول. هغه د لنډې مودې لپاره د ویرجینیا ایالت په جرګه کې د ولس استازی و د ټولنې په چارو کې ښکېل و او کله يې د خپل ګاونډي جورج واشنګټن سره په ګډه خدمت کولو. هغه مهال چې د لويې بریټانیا او شمالي امریکا مستعمرو تر منځ ترینګلتیا په ډېرېدو وه نو مېسن د مستعمرو پلوي وکړه او د خپلې پوهې او تجربې څخه په ګټنه يې د دې انقلابي داعیې مرسته وکړه، په دې توګه هغه په ۱۷۶۵ز کال کې په (Stamp Act) مصوبې په اړه کار کولو باندې د لارو چارو موندلو په لټه شو او په ۱۷۷۵ز کال کې يې د ویرجنیا په څلورم خپلواکي پلوي کنوانسیون او په ۱۷۷۶ ز کال کې يې د ویرجنیا په پینځم کنوانسیون کې خدمت وکړ. 

مېسن په ۱۷۷۶ ز کال کې د ویرجنیا د حقونو اعلاميې لومړۍ مسوده چمتو کړه او هغه له همدې لیکنې څخه د ویرجنیا د انقلابي کنوانسیون په وروستي متن کې تر ډېره کار واخیستل شو. هغه همدا رنګه د دولت لپاره اساسي قانون ولیکلو؛ ټوماس جیفرسن او نورو غوښتل چې په کنوانسیون کې خپلې مفکورې ځای پرځای کړي خو ویې لیدل چې د مېسن لیکنې پر وړاندې مقاومت شونی نه دی. د امریکا د انقلابي جګړې پر مهال، مېسن د ویرجنیا عمومي مجمعې د استازو د پیاوړې جرګې غړی و خو له واشنګټن او نورو څخه د خپګان له امله يې د فیلادلفیا په اقلیمي کانګرس کې له خدمت ډډه وکړه او روغتیا او کورنۍ ستونزې یې بهانه کړې. 

په ۱۷۸۷ز کال کې مېسن د اساسي قانون په کنوانسیون کې د خپل ایالت د پلاوي غړی ونومول شو او فلادلفیا ته يې سفر وکړ دا له ویرجنیا څخه بهر د هغه یوازینی اوږد سفر و. د اساسي قانون په ډېرو مادو کې د هغه اندونو ته ځای ورکړل شوی او مخکې له دې چې د اساسي قانون له لاسلیک کولو یې ډډه وکړي د میاشتو میاشتو لپاره يې په دغه اساسي قانون کار وکړ. د خپل مخالفت تر ټولو وتلی لامل يې د حقونو د لایحې نشتوالی یاد کړ. هغه همدا ډول غوښتل چې د غلامۍ سوداګرۍ ته دې سملاسي د پای ټکی کېښودل شي او د کښتیو چلولو مصوبو ته دې د اکثریت رای ورکړل شي، ځکه هغه وېره لرله چې پر بېړیو (چلولو) محدودیتونه به ویرجنیا ته ضربه ورسوي. هغه خپلې موخې ترلاسه نکړای شوې او یوځل بیا يې په ۱۷۸۸ ز کال کې د ویرجنیا تصویبوونکي کنوانسیون کې خپل د حقونو لایحې لپاره مبارزه وکړه. ویرجنیايي جېمز ماډېسن د ۱۷۸۹ز کال د لومړي کانګرس پر مهال د حقونو لایحه معرفي کړه. او په ۱۷۹۱ ز کال کې د مېسن له مړینې یو کال مخکې د هغه د حقونو لایحه له تعدیلاتو سره تصویب شوه. مېسن له مړینې وروسته دومره یاد نشو، خو بیا په ۲۰ او ۲۱مه پېړۍ کې د امریکا متحده ایالاتو او ویرجنیا ایالت کې د هغه د خدمتونو درناوی وشو. 

== اصل او نسب، ماشومتوب او د ځوانۍ ژوند ==
[[File:Coat_of_Arms_of_George_Mason.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_Arms_of_George_Mason.svg|کيڼ|بټنوک|د جورج مېسن کورنی او اشرافي نښان]]


د جورج مېسن غورنیکه لومړی جورج مېسن یو Cavalier ؤ چې د ۱۶۴۰ او ۱۶۵۰مو کلونو کې یو شمېر هغو Cavaliers امریکايي مستعمرو ته کډه وکړه چې د انګلستان په کورنۍ جګړه کې يې پوځي ماته خوړلې وه. هغه په ۱۶۲۹ز کال کې د انګلستان د ورسټرشایر په پېرشور سیمه کې زېږېدلی و. جورج مېسن د ویرجنیا ایالت په اوسنۍ سټافورډ سیمه کې مېشت شو او دې مستعمرې ته يې د خپلې کورنۍ او خدمتکارانو د راوستلو په بدل کې ځمکه ترلاسه کړه. هغه مهال قانون داسې و چې د ویرجنیا مستعمرې ته د راوستلي هر سړي پر سر یې ۵۰ جریبه ځمکه ورکوله. د هغه زوی، دویم جورج مېسن (۱۶۶۰-۱۷۱۶) لومړی سړی و چې هغه سیمې ته وکوچېد چې په ۱۷۴۲ ز کال کې فییرفاکس وبلل شوه او وروسته د انګلستان  او ځايي امریکاييانو د کنټرول سیمو په پوله واوښته. درېیم جورج مېسن (۱۶۹۰-۱۷۳۵) د خپل پلار او نیکه په څېر د ویرجنیا ایالت په جرګه کې او همدې توګه د خپلې سیمې د بریدمن په توګه خدمت وکړ. د څلورم جورج مېسن مور، ان ټامسن مېسن، د ویرجنیا ایالت د پخواني لوی څارنوال لور وه چې د لندن څخه کوچېدلي وو او د یورک شایر کورنۍ څخه و.{{sfn|Copeland &amp; MacMaster|pp=54–55}}{{sfn|Miller|p=4}}{{sfn|Pikcunas|p=20}}{{sfn|Copeland &amp; MacMaster|p=1}}{{sfn|Miller|p=3}}

هغه مهال استعماري ویرجنیا لږ سړکونه درلودل او ډېری سوداګری د کښتیو په مرسته د چېساپیک خلیج او د پوټوماک او راپاهاننوک سیندونو له لارې ترسره کېده. ډېری وګړي د سیندونو سره نږدې سیمو کې مېشت کېدل او په دې توګه د ځمکو څښتنانو کولای شول چې له نړۍ سره سوداګري وکړي. همدا وو چې په استعماري ویرجنیا کې یو څو ښارګوټي جوړ شول، ځکه خلکو تر ډېره خپلې چارې په خپله سمبالولې او څه ته یې چې اړتیا وه له پېرودلو پرته یې ترلاسه کړي. په پلازمېنه ویلیامسبرګ کې به هم د ولسي جرګې د رخصتیو پر مهال لږ فعالیت لیدل کېده. ځايي سیاستونه د ځمکو د سترو څښتنانو لکه مېسن خېلو په قبضه کې وو. د ویرجنیا اقتصاد د دې ایالت له اصلي محصول، تمباکو، سره هم پورته لاړ او هم راولوېد او بريټانیې ته د صادراتو له امله وغوړېد.   {{sfn|Miller|pp=3–7}}{{sfn|Miller|pp=11–12}}

څلورم جورج مېسن په همدې چاپېریال کې د ۱۷۲۵ز کال د ډېسمبر میاشتې په ۱۱نېټه وزېږېد. که څه هم د هغه کورنۍ په سټافورډ سیمه کې ځمکې لرلې (د هغه پلار او نیکه هم هلته زېږېدلي وو او د هغه پخوانیو نسلونو د ویرجنیا په ولسي جرګه کې د ولس استازولي کوله). خو مېسن په ډګ تنګي (وروسته مېسن تنګي) کې د خپل پلار په ځمکو کې وزېږېد. د هغه مور او پلار د مریلنډ ایالت د پوټوماک په ځمکو کې چې مور ته يې په مېراث پاتې شوې هم اوسېدلی و او کېدای شي دغه سیمه هم د هغه د زوکړې ځای وي. {{sfn|Copeland &amp; MacMaster|p=65}}{{sfn|Broadwater|pp=1–3}}

د ۱۷۳۵ز کال د مارچ په ۵ نېټه درېیم جورج مېسن له پوټوماک څخه د تېرېدو پر مهال د کښتۍ د چپه کېدو له امله ومړ. د هغه کونډې، ان، د دوی زوی جورج (چې هغه مهال لس کلن و) او دوه خور او ورور د ویرجنیا د مدافع وکیل جان مېرسر له خوا یې سرپرستي کېده ان- مېسن د خپل مېړه د میراث په ځمکه په چوپاوامسیک کریک (د ویرجنیا ایالت نننۍ پرېنس ویلیام سیمه) کې ژوند پيل کړ او هلته له خپلو ماشومانو سره اوسېده او تر ۲۱ کلن کېدو پورې يې د خپل مشر زوی د ځمکو چارې سمبالولې. مېسن ته په ۲۱ کلنۍ کې له پلار څخه ډېر جایدادونه په میراث پاتې شول  چې په ویرجنیا او مریلنډ کې زرګونه جریبه کرنیزه ځمکه او په لوېدیځه برخه کې هم زرګونه جریبه شاړې ځمکه وه. مېسن ته د هغه د پلار غلامان هم په میراث پاتې شول چې شمېر یې شاوخوا درې سوه تنه وو. &lt;ref name=&quot;eac&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopedia of the American Constitution|date=1986|access-date=September 20, 2019|last=Mahoney|first=Dennis|title=Mason, George|url=https://www.civiced.org/resources/curriculum/mason#note6}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200627050726/https://www.civiced.org/resources/curriculum/mason#note6 |date=June 27, 2020 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Copeland &amp; MacMaster|pp=84–85}}{{sfn|Copeland &amp; MacMaster|pp=65–67}}

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>d8d17as00hf7fb49bfvyikt9cnjruv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بشري حقونه په پاکستان کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57987</id>
    <revision>
      <id>365371</id>
      <parentid>335174</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T23:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15817" sha1="c8kqgvrikfbxcy38ohswgzqrjb9pj6l" xml:space="preserve">

په پاکستان کې د تنوع، لوی نفوس، د پرمختګ په درشل کې حالت او د اسلامي او سیکولر قوانینو د ګډوالي حاکمې اسلامي ډیموکراسۍ له امله د بشري حقونو وضعیت پیچلی دی. د پاکستان په اساسي قانون کې اساسي حقونه شته. د دې قانون پر بنسټ خپلواکه ستره محکمه، د جلا اجراییه او قضایه قوې، خپلواکه قضایه قوه، د بشري حقونو خپلواک کمېسیون او په هېواد کې دننه او بهر د خوځښت ازادي هم شته. خو، په عمل کې د دې مواردو درناوی نه کېږي. 

که څه هم پاکستان د دې لپاره را منځ ته شو چې د ډیموکراسۍ له اصولو ملاتړ وکړي، خو پوځي کودتاوې د دې هېواد په تاریخ کې معمولې کړنې دي او د تاریخ په ډېری برخه کې له خپلواکۍ وروسته د پوځي دیکتاتور ولس مشرانو له خوا اداره شوی دی. په ۲۰۱۳ کال کې د پاکستان تولټاکنې په دې هېواد کې لومړنۍ ټاکنې وې چې له مخې یې واک له یوه ملکي حکومت څخه بل ملکې حکومت په قانوني توګه ولېږدول شو. په پاکستان کې ټولټاکنې که څه هم تر یو حده ازادې دي، خو بې نظمه، له درغلیو ډکې، د ګواښونو او جبر سره مخ، د مسلمانو او غیر مسلمانو تر منځ له تبعیض او یو شمېر نورو سرغړونو څخه ډکې وي. له دې سره څو ځله د پاکستان حکومت په خپله اعتراف کړی چې پر پوځ او اړوندو امنیتي ادارو باندې بشپړ کنټرول نه لري.&lt;ref name=&quot;hrwreport2014&quot;&gt;{{cite book|title=World Report 2014|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/wr2014_web_0.pdf|year=2011|publisher=Human Rights Watch|pages=366–372}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2008/02/10/pakistan-election-commission-not-impartial|title=Pakistan: Election Commission Not Impartial – Human Rights Watch|access-date=6 March 2015|date=2008-02-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/706933/may-11-elections-a-year-after-polls-tribunals-wade-through-complaints/|title=May 11 elections: A year after polls, tribunals wade through complaints|work=The Express Tribune|access-date=6 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fpc.org.uk/articles/460|title=Pakistan's government plays second fiddle to the army|first=Ella|last=Rolfe|publisher=The Foreign Policy Center|access-date=30 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foreignaffairs.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/67742/aqil-shah/getting-the-military-out-of-pakistani-politics|title=Getting the Military Out of Pakistani Politics|access-date=6 March 2015}}&lt;/ref&gt;

په دې هېواد کې کورنی تاوتریخوالی یوه بله د اندېښنې وړ ټولنیزه ستونزه ده، په ځانګړې توګه د هغه تورونو له امله چې د دې ستونزې د مخنیوي لپاره د پاکستان حکومت نه دی لاس په کار شوی. د اټکل له مخې، د کورني تاوتریخوالی له امله هر کال ۵۰۰۰ ښځې خپل ژوند له لاسه ورکوي او زرګونه نورې معیوبه کېږي. د تاوتریخوالي ډېری قربانیانو هېڅ قانوني مرجع نه درلوده خو په دې وروستیو کې دا ستنونزه هغه وخت حل شوه چې ډېری ولایتي پارلمانونو د کورني تاوتریخوالي په وړاندې بشپړ او سخت قوانین تصویب کړل. د نړیوالې غلامۍ د  ۲۰۱۶ کال د شاخص په بنسټ، د اټکل له مخې ۲۱۳۴۹۰۰ وګړي په اوسني پاکستان کې غلامان دي، چې د ټول نفوس ۱.۱۳٪ جوړوي.  &lt;ref name=&quot;Hansar2&quot;&gt;{{cite book|title=Encyclopedia of Domestic Violence|url=https://archive.org/details/encyclopediadome00jack|url-access=limited|last=Hansar|first=Robert D.|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0415969680|editor=Nicky Ali Jackson|edition=1st|page=[https://archive.org/details/encyclopediadome00jack/page/n241 211]|chapter=Cross-Cultural Examination of Domestic Violence in China and Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Everything you need to know about human rights in Pakistan|url=https://www.amnesty.org/en/countries/asia-and-the-pacific/pakistan/report-pakistan/|access-date=2021-05-07|website=www.amnesty.org|language=en}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1241626|title=Punjab Assembly passes Protection of Women Against Violence Bill|last=Gabol|first=Imran|date=2016-02-24|work=DAWN.COM|access-date=2018-02-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/274492-they-need-a-fair-share|title=They need a fair share|last=Ahmed|first=Shahzada Irfan|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2018-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://unpo.org/article/19715|title=UNPO: Sindh: New Laws Aim to Enhance Protection of Women|website=unpo.org|language=en|access-date=2018-02-19|archive-date=2018-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219151452/http://unpo.org/article/19715|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kevin Bales|display-authors=etal|title=Pakistan|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/pakistan/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|تاريخ الأرشيف=19 March 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170319201643/http://www.globalslaveryindex.org/country/pakistan/|url-status=dead|خونديځ نېټه=19 March 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170319201643/http://www.globalslaveryindex.org/country/pakistan/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170319201643/http://www.globalslaveryindex.org/country/pakistan/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319201643/http://www.globalslaveryindex.org/country/pakistan/}}&lt;/ref&gt;

په دې هېواد کې دیني تبعیض، مذهبي تاوتریخوالی او د دینې ازادۍ نشتون لا هم جدي اندېښنې دي او زیاتره د سیاستوالو له خوا، لکه د پاکستان د دویم لومړي وزیر خواجه ناظم الدین په څېر له پامه غورځول شوې هم دي، چا چې ویل: &quot;زه له دې سره موافق نه یم چې دین د وګړي شخصي معامله ده او نه هم له دې سره موافق یم چې په اسلامي دولت کې هر وګړی یو شان حقونه لري، مهمه نه ده چې د هغه قبیله، عقیده، یا ایمان څه دي&quot;. دا شان خبرې د هغه څه په خلاف دي چې د پاکستان بنسټ اېښودونکي محمد علي جناح د پاکستان د اساسي قانون غونډې ته په وینا کې ویلي وو: &quot;تاسو به پوه شئ چې د وخت په تېریدو سره به هندو به هندو پاتی شي او مسلمانان به مسلمانان پاتې شي. دا به د دین په بنسټ نه وي، ځکه چې دین د هر وګړي شخصي عقیده ده، مګر دا به له سیاسي اړخه د دولت د اتباعو په توګه وي&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-12-21|title=World Report 2021: Rights Trends in Pakistan|url=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/pakistan|access-date=2021-05-07|website=Human Rights Watch|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pakistan: a Human Rights Update.|url=https://www.uscirf.gov/resources/pakistan-human-rights-update}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Qasmi|first=Ali Usman|url=https://books.google.com/books?id=n7u2BgAAQBAJ&amp;q=I+do+not+agree+that+religion+is+a+private+affair+of+the+individual+nor+do+I+agree+that+in+an+Islamic+state+every+citizen+has+identical+rights,+no+matter+what+his+caste,+creed+or+faith+be&amp;pg=PA149|title=The Ahmadis and the Politics of Religious Exclusion in Pakistan|publisher=Anthem Press|year=2015|isbn=9781783084258|pages=149|quote=Nazim-ud-Din favored an Islamic state not just out of political expediency but also because of his deep religious belief in its efficacy and practicality...Nazim-ud-Din commented:'I do not agree that religion is a private affair of the individual nor do I agree that in an Islamic state every citizen has identical rights, no matter what his caste, creed or faith be'.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The inter-religious dialogue|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/12/29/the-inter-religious-dialogue/|access-date=2018-02-19|website=www.pakistantoday.com.pk|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== په پاکستان کې سیاسي آزادي ==
که څه هم پاکستان د دې لپاره را منځ ته شو چې د ډیموکراسۍ له اصولو ملاتړ وکړي، خو پوځي کودتاوې د دې هېواد په تاریخ کې معمولې کړنې دي او د تاریخ په ډېری برخه کې له خپلواکۍ وروسته د پوځي دیکتاتور ولس مشرانو له خوا اداره شوی دی. په ۲۰۱۳ کال کې د پاکستان تولټاکنې په دې هېواد کې لومړنۍ ټاکنې وې چې له مخې یې واک له یوه ملکي حکومت څخه بل ملکې حکومت ته په قانوني توګه ولېږدول شو. د ترهګریزو بریدونو له امله ټاکنې زیانمنې شوې چې په سلګونو تنه په کې ووژل شول او تر پنځه سوه زیات کسان په کې ټپیان شول او په ټاکنو کې پراخې درغلۍ وشوې، چې د دې هېواد په تاریخ کې بې سارې وه.  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/225249-NA-154-voters-verification-Termite-infestation-ru|title=NA 154 voters verification: Termite infestation ruins most ballots – Pakistan – Dunya News|work=dunyanews.tv|access-date=6 March 2015}}&lt;/ref&gt;

د ضياء الحق د اسلامي کولو له سیاست وروسته دیني لږکۍ ډلې، مسلمانو نوماندانو ته له رايې ورکولو څخه منع شوې او غيرمسلمان ډلې د موقف په لاس ته راوړلو کې د سیالۍ له محدودیتونو سره مخ دي او همدارنګه ډېر لوړ موقفونه د دوی لپاره د لاسرسي وړ نه دي. که څه هم ډېر داسې قوانین وروسته لغو شول، خو په سیاست کې اوس هم مذهبي لږکي له یو شمېر محدودیتونو سره مخ دي.  &lt;ref name=&quot;berkley&quot;&gt;{{cite web|title=Religious Freedom in Pakistan|url=http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/religious-freedom-in-pakistan|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509212137/http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/religious-freedom-in-pakistan|archive-date=9 May 2015|access-date=30 June 2014|website=Georgetown University|publisher=Berkley Center for religion, peace and world affairs}}&lt;/ref&gt;

که څه هم د ډیموکراسۍ په لور په تېرو لسیزو کې ورو خو دوامداره پرمختګ شوی، ډېری پاکستانیان او بهرني مبصرین لا هم پوځ په سیاست کې په کلکه ښکېل ویني او حکومت د پوځ لپاره مهم ځای لري. داسې انګېرل کېږي چې حکومت پر پوځي ځواکونو او د دې هېواد په استخباراتې سازمان باندې کنترول نه لري. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fpc.org.uk/articles/460|title=Foreign Policy Centre: Articles and Briefings / Pakistan's government plays second fiddle to the army|access-date=6 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/682361/no-control-over-operations-of-army-isi-govt|title=No control over operations of Army, ISI: govt|author=Nasir Iqbal|access-date=6 March 2015|date=2011-12-22}}&lt;/ref&gt;

د پاکستان زیاتره قوانین سیکولر دي، چې ځینې یې د ۱۹۴۷ کال د اوسني پاکستان نه مخکې له بریتانوي استعمار څخه په میراث پاتې دي. خو په عمل کې، د پاکستان د قانون په پرتله شرعي قانون لومړیتوب لري. د پاکستان په اساسي قانون کې بنسټیز حقوق لکه د بیان ازادي، د فکر ازادي، د معلوماتو ازادي، د دین ازادي، د ټولنو ازادي، د مطبوعاتو ازادي، د غونډو ازادي او د وسلې درلودلو (مشروط) حقونه شامل دي. دې حقونو د اسلامي سیاست د پلي کولو له امله په لنډ تاریخ کې څو ځله بدلون موندلی دی. که څه هم د هر ډول ستونزو د مخنیوي لپاره حکومت یو څه ګامونه اخیستي دي، خو سرغړونې لا هم په خپل ځای پاتې دي. له دې سره، محکمې له مالي ستونزو، بهرنیو لاس وهنو، او د قضایاوو له لویو ټولګو چې د محاکمې د ځنډ او له هغه مخکې د اوږده توقیف لامل کېږي. په دې هېواد کې دننه او بهر ډېر څارونکي وایي چې د پاکستان قانوني کوډ زیاتره د جرم، ملي امنیت او کورنۍ هوساینه تر بحث لاندې نیسي او د فردي حقونو د خوندیتوب په اړه لږ څه لري.

د فارین پالیسي مجلې په ۲۰۱۰ کال کې، د ناکامو هېوادونو په شاخص کې پاکستان په لسم ځای کې راوست او دا هېواد یې له نورو ناکامو یا د ناکامۍ په حال کې دولتونو لکه افغانستان، د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت او سومالیا سره په &quot;کړکېچنه&quot; کټګورۍ کې ځای په ځای کړ. پاکستان په پرله پسې توګه هر کال د ناکامو دولتونو په لست کې سر ته نژدې ځای کې راځي.   &lt;ref name=&quot;foreignpolicy.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/failed_states_index_2012_interactive|title=The 2012 Failed States Index – Interactive Map and Rankings|work=Foreign Policy|access-date=6 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foreignaffairs.com2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/67742/aqil-shah/getting-the-military-out-of-pakistani-politics|title=Getting the Military Out of Pakistani Politics|access-date=6 March 2015}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۵ کال په سپتمبر کې، د متحده قومي غورځنګ د بنسټ ایښودونکي او مشر الطاف حسین پر ویناوو، د لاهور محکمې بندیز ولګاوه. دا ګوند په پاکستان کې د کډوالو د ټولنو د ګټو په  دفاع کې مشهور دی. د پاکستان د الکترونیکي رسنیو د تنظیم ادارې او لوی څارنوال نصیر احمد بوټا ته محکمې امر وکړ چې تر راتلونکو حکم پورې په ټولو الیکترونیکي او چاپي رسنیو کې د متحده قومي غورځنګ د مشر الطاف حسین د انځورونو او ویناوو پر خپرولو بندیز ولګوي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2015-09-07|title=Broadcast of Altaf Hussain's images, speeches banned by LHC|url=http://www.dawn.com/news/1205458|access-date=2021-05-07|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>c8kqgvrikfbxcy38ohswgzqrjb9pj6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیاځنګل کول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58775</id>
    <revision>
      <id>365372</id>
      <parentid>364563</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T23:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19231" sha1="09x1rvv81rbix0k4nud1egkfhyi27lg" xml:space="preserve">بیاځنګل کول) Reforestation) کله ناکله، په شاړه ځمکه د ځنګل بیاځلي جوړول ( reafforestation) د شته ځنګلونو او ځنګلي سیمو طبیعي یا لاسي بیاډکول (ځنګل کول  یا forestation) دي چې معمولاً د ونو پریکولو او د ځنګلي ونو له منځه وړلو ( deforestation ) نه وروسته تش شوي دي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/Reforestation|title=Reforestation - Definitions from Dictionary.com|publisher=dictionary.reference.com|access-date=2008-04-27}}&lt;/ref&gt;

له بیاځنګل کولو نه کولای شو چې د دغو مواردو لپاره ګټه واخلو: د ځنګلي ونو له منځه وړلو د اغېزو له منځه وړل او راسمول او له هوا نه د ککړتیا او دوړو د جذب له لارې د انساني ژوند د کیفیت لاښه کول، د طبیعي اوسېدوځایونو او اکوسیسټم بیارغونه، د اتموسفیري کاربن ډای اکسایډ د بیولوژیکي جلاوالي (biosequestration) له لارې د نړیوالې تودوخې راکمول او د سرچینو حاصل، په ځانګړې توګه چهارتراش لرګي، او پرته له چهارتراش لرګیو نور ځنګلي محصولات. د ۲۱مې پېړۍ د پیل راهیسې، بیاځنګلي کولو ته د اقلیمي بدلون د راکمولو د یوې تر ټولو غورې چارې په توګه په ستره کچه پاملرنه شوې ده. له همدې امله، نړیوالې ټولنې د پایدارې پراختیا هدفونو پر ۱۵ ام هدف هوکړه وکړه چې د ځنګلونو د ټولو ډولونو د پایداره مدیریت اجرا، د ځنګلي ونو له منځه وړلو درول، د ویجاړو شوو ځنګلونو بیاراژوندي کول او بیا ځنګل کول او په شاړه ځمکه د ځنګل جوړولو ډېرول دود کړي. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Gillis|first=Justin|title=In Latin America, Forests May Rise to Challenge of Carbon Dioxide|newspaper=NYT|date=2016-05-16|url=https://www.nytimes.com/2016/05/17/science/forests-carbon-dioxide.html|access-date=2016-05-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite news|last1=Rosane|first1=Olivia|title=Planting Billions of Trees Is the 'Best Climate Change Solution Available Today,' Study Finds|url=https://www.ecowatch.com/climate-change-planting-trees-2639092782.html|access-date=25 November 2019|agency=Ecowatch|date=5 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news|title=Planting 1 trillion trees could stop climate change, argues study|url=https://www.dw.com/en/planting-1-trillion-trees-could-stop-climate-change-argues-study/a-49478494|access-date=25 November 2019|agency=AP, Reuters, AFP|publisher=Deutsche Welle|date=4 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-15-life-on-land/targets.html|title=Goal 15 targets|website=UNDP|access-date=2020-09-24|archive-date=2017-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904001634/https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-15-life-on-land/targets.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

که څه هم د ۱۹۹۰ز کال راهیسې د ځنګلي سیمې خالص تاوان(ضرر) په پام وړ کچه راټيټ شوی دی، خو نړۍ بیا هم هغه هدف ترلاسه کړی نه دی چې د ځنګلونو لپاره د ملګرو ملتونو په ستراتیژیک پلان کې ټاکل شوی و. هدف دا دی چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې باید ځنګلي سیمه ۳ سلنه ډېره شي. که څه هم په ځینو سیمو کې ځنګلي ونې له منځه وړل کېږي، خو په نورو سیمو کې بیا د طبیعي پراختیا یا ارادي هڅو له لاري نوي ځنګلونه جوړېږي. په پایله کې، د ځنګلي سیمو خالص ضرر د ځنګلي ونو له منځه وړلو د کچې نه هم لږ دی او هم د لږېدو په حال کې دی. په ۱۹۹۰ ام  ز کال کې له ۷,۸ میلیونه هکتاره پر کال نه په ۲۰۱۰-۲۰۲۰ کې ۴,۷ میلیونه هکتاره پر کال ته راټیټ شوی دی. په مطلق ډول، د ۱۹۹۰ او ۲۰۲۰ ز کلونو تر منځ د نړۍ ځنګلي سیمه ۱۷۸ میلیونه هکتاره راکمه شوې ده چې د لیبیا هېواد نیمايي مساحت جوړوي. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=United Nations Forum on Forests » UN Strategic Plan for Forests|url=https://www.un.org/esa/forests/documents/un-strategic-plan-for-forests-2030/index.html#:~:text=The%20Strategic%20Plan%20features%20a,twice%20the%20size%20of%20France.|access-date=2020-11-30|website=www.un.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://doi.org/10.4060/ca8985en|title=The State of the World's Forests 2020. In brief – Forests, biodiversity and people|publisher=FAO &amp; UNEP|year=2020|isbn=978-92-5-132707-4|location=Rome|pages=12|doi=10.4060/ca8985en|s2cid=241416114}}&lt;/ref&gt;

== مدیریت ==
په مدیریت شوو بیاځنګلي کولو کې دا مسئله د بحث وړ ده چې ایا راتلونکي ځنګلونه به د هغو اصلي په څېر ورته حیاتي تنوع (biodiversity) ولري که نه. که د یو ډول ونې یو ځنګل جوړ شي او د نورو ټولو بوټو د راټوکېدو مخ ډب شي، نو دا مونوکلچر (monoculture) ځنګل به کرنیزو محصولاتو کښت ته ورته پایله ولري، خو بیا هم، د ځنګلونو په بیا راژوندي کولو کې ډېری مهال ډول ډول نیالګي له بېلابېلو سیمو نه راوړل او کېنول کېږي. بل مهم عامل د بېلابېلو بوټو او ژویو د ډولونو طبیعي بیاژوند موندنه (regeneration) ده چې ښايي د ځنګلونو نه د سیمو تشېدلو پرمهال ترسره شي. به ځینو سیمو کې د سلګونو کلونو لپاره ځنګلي اورلېږدنې فشار د دې لامل شوی چې تر ډېره د یوه عمر او یو ډول ونو لرونکی ځنګل واوسي. په کوچنۍ اندازه د ونو پریکول او له سپارښتنې سره سم سوځول، په حقیقت کې په دغو سیمو کې د ونو د عمر او ډولونو  د ستر ګڼوالي په رامنځته کولو سره حیاتي تنوع ډېروي. &lt;ref name=&quot;kennethmarendefoundation.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://kennethmarendefoundation.com/index.php/reforestation-problem|title=Archived copy|access-date=2013-03-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111185724/http://kennethmarendefoundation.com/index.php/reforestation-problem|archive-date=2014-11-11}}&lt;/ref&gt;

== د محصول اخیستلو لپاره ==
بیاځنګلي کول یوازې د ناڅاپه ویجاړو شوو ځنګلونو د بیاراژوندي کولو لپاره نه کارول کارول کېږي. په ځینو هېوادونو کې، لکه فنلنډ، ډېری ځنلګونه د لرګیو د تولید، د بوټواو کاغذ د صنعت له خوا مدیریت کېږي. په دې ډول، د نورو زراعتي محصولاتو په څېر، نوي کېنول کېږي، چې د پرې کړل شوو هغو ځای ونیسي. له ۱۹۹۶ز کال نه د فنلنډ د ځنګلونو قانون ایجابوي چې په ځنګلونو کې باید د ونو پرې کولو نه وروسته نورې ونې کېنول شي. په دې ډول شرایطو کې، صنعت په داسې طریقه ونې پرې کوي چې بیا يې بیاځنګلي کول آسان وي. د لرګیو تولید صنعت په سیستماټیکه توګه د هغو ونو پر ځای نورې ونې کینوي چې دوی يې پرې کوي او د اوړي په موسم کې د ونو د کېنولوچارې لپاره ستر شمېر کارګران ګوماري، د بېلګې په ډول: په ۲۰۱۰ز کال کې، وېیرهایسر (Weyerhaeuser) راپور ورکړ چې: ۵۰ میلیونه نیالګي يې کېنولي دي، خو بیا هم په یوه زاړه ځنګل کې د ونو کېنولو سره نوې ونې د زړو هغو په شان کټ مټ ځانګړتیاوې نه شي لرلی.  &lt;ref name=&quot;kennethmarendefoundation.com2&quot;&gt;{{cite web|url=http://kennethmarendefoundation.com/index.php/reforestation-problem|title=Archived copy|access-date=2013-03-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111185724/http://kennethmarendefoundation.com/index.php/reforestation-problem|archive-date=2014-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sustainable Forest Management|work=Key Timberland Statistics|publisher=Weyerhaeuser|date=10 June 2011|url=http://www.weyerhaeuser.com/Sustainability/Planet/SustainableForestManagement|access-date=7 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111229213132/http://www.weyerhaeuser.com/Sustainability/Planet/SustainableForestManagement|archive-date=29 December 2011}}&lt;/ref&gt;

یوازې په ۲۰ مو کلونو کې، په کوستاریکا هېواد کې د سګوان (teak) ونو کېنول کولای شي، په یوه هکټار ځمکې تر څلورسوه مترمکعبه لرګی تولید کړي. لکه څرنګه چې په آسیا کې د سګوانو ځنګلونه زښته کم شوي یا لاسرسی ورته ستونزمن دی، همدا ده چې هر کال د کېنول شوو سګوان ونو بیه پورته روانه ده. نور ډولونه، لکه: د شیشم (mahogany) ونه، په استوايي امریکا کې د سګوان په پرتله ډېره ورو وده کوي، خو بیا هم زښته ډېره قیمته ده. په چټکو وده کوونکو ونو کې صنوبر (pine)، اوکالیپتوس (eucalyptus) او ګمېلینا (Gmelina) ونې راځي. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Forest plantation yields in the tropical and subtropical zone|url=http://www.fao.org/docrep/003/x8423e/X8423E08.htm|work=Forestry Department|access-date=15 February 2014}}&lt;/ref&gt;

که ګڼې ډول ډول وطني ونې کېنول شي، نو بیاځنګلي کول په اقتصادي عاید سربېره نورې ګټې هم لرلای شي لکه: د خاورې بېرته جوړول، د ځايي بوټو او ژویو بیاراځوانېدل او په کال کې د هکټار پر سر د ۴۸ ټنه کاربن ډای اکسایډ جذبول.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Henkel|first=Marlon|url=https://books.google.com/books?id=s2HxCQAAQBAJ&amp;q=Reforestation,+of+several+indigenous+species+are+used,+can+provide+other+benefits+in+addition+to+financial+returns,&amp;pg=PA126|title=21st Century Homestead: Sustainable Agriculture III: Agricultural Practices|date=22 February 2015|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-312-93975-2|pages=126|language=en}}&lt;/ref&gt;

د ځنګلونو بیاراژوندي کول یوازې ساده ونې کېنول نه دي. ځنګلونه د بېلابېلو ډولونو نه جوړشوي دي او د وخت په تېرېدو سره په خاوره کې مړه ارګانیک مواد جوړوي. په ستره کچه د ونو کېنولو پروګرام کولای شي، ځايي اقلیم لاښه کړي او د اوړي په موسم کې د هوا سړې ساتلو لپاره د فوسیل سون توکو د سوځولو د سترې کچې تقاضا راټيټه کړې ده. &lt;ref name=&quot;Wood well&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Wood well|first1=G.M.|last2=North|first2=WJ|title=CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; Reduction and Reforestation|journal=Science|volume=242|issue=4885|pages=1493–1494|date=1988-12-16|pmid=17788407|doi=10.1126/science.242.4885.1493-a}}&lt;/ref&gt;

== د اقلیمي بدلون [اغېزې] رالږولو لپاره ==
[[File:Climate_change_mitigation_icon.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Climate_change_mitigation_icon.png|بټنوک|د اقلیمي بدلون [اغېزې] رالږولو نښه]]


ځنګلونه د نړۍ د کاربن څرخ یوه مهمه برنه ده، ځکه ونې او بوټي د فوټوسینتیزیس له لارې کاربن ډاي اکسایډ جذبوي. له هوا نه د دې ګلخانه يي ګازونو په لرې کولو سره، ځنګلونه د کاربن  د ځمکنیو څاه ګانو په توګه عمل کوي او په ستره کچه کاربن ذخیره کوي. په هر وخت کې، د اتموسفیر په پرتله په ځنګلونو کې د کاربن کچه دوه چنده وي. ځنګلونه هر کال شاوخوا درې میلیارډه ټنه کاربن له منځه وړي. دا کچه د انسان له خوا رامنځته شوي کاربن ډای اکسایډ ٪۳۰ جوړوي. له همدې امله، په نړۍ کې د ځنګلي پوښښ ډېرېدل کولای شي، د نړیوالې تودوخې اغېزې راکمې کړي. &lt;ref name=&quot;Canadell&quot;&gt;{{Cite journal|last=Canadell|first=J.G.|author2=M.R. Raupach|title=Managing Forests for Climate Change|journal=Science|volume=320|issue=5882|pages=1456–1457|date=2008-06-13|pmid=18556550|url=http://www.globalcarbonproject.org/global/pdf/canadell%26raupach2008_managingforests.science.pdf|doi=10.1126/science.1155458|citeseerx=10.1.1.573.5230|bibcode=2008Sci...320.1456C|s2cid=35218793}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Bellassen|first1=Valentin|last2=Luyssaert|first2=Sebastiaan|date=2014-02-13|title=Carbon sequestration: Managing forests in uncertain times|journal=Nature News|language=en|volume=506|issue=7487|pages=153–5|doi=10.1038/506153a|pmid=24527499|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|last=Henkel|first=Marlon|url=https://books.google.com/books?id=s2HxCQAAQBAJ&amp;q=Reforestation,+of+several+indigenous+species+are+used,+can+provide+other+benefits+in+addition+to+financial+returns,&amp;pg=PA126|title=21st Century Homestead: Sustainable Agriculture III: Agricultural Practices|date=22 February 2015|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-312-93975-2|pages=126|language=en}}&lt;/ref&gt;

په ۲۱مه پېړۍ کې، په بیاځنګل کولو کې لېوالتیا ځکه ډېره شوه، چې دا چاره د اقلیمي بدلون د اغېزو رالږولو ظرفیت لري. د کرنې او ښارونو له بې ځایه کولو پرته هم، په ځمکه کې یو میلیارډ هکتاره نوي ځنګلونه جوړېدلای شي. دا کار به له اتموسفیر نه ٪۲۵ کاربن ډای اکسایډ له منځه یوسي او تکاثف به يې د ۲۰مې پېړي په لومړیو کې شته کچې ته راټيټ کړي. که د تودوخې کچه ۱,۵ درجه لوړه شي، نو په ۲۰۵۰ز کال کې به د ځنګلونو لپاره وړ سیمه ٪۲۰ راکمه شي، ځکه استوايي سیمې به ډېرې ګرمې وي. هغه هېوادونه چې د ځنګلونو لپاره تر ټولو ډېرې تیارې ځمکې لري دا دي: روسیه، کاناډا، برازیل، اسټرالیا، د امریکا متحده یالتونه او چین. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite news|title=Planting 1 trillion trees could stop climate change, argues study|url=https://www.dw.com/en/planting-1-trillion-trees-could-stop-climate-change-argues-study/a-49478494|access-date=25 November 2019|agency=AP, Reuters, AFP|publisher=Deutsche Welle|date=4 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{cite news|last1=Rosane|first1=Olivia|title=Planting Billions of Trees Is the 'Best Climate Change Solution Available Today,' Study Finds|url=https://www.ecowatch.com/climate-change-planting-trees-2639092782.html|access-date=25 November 2019|agency=Ecowatch|date=5 July 2019}}&lt;/ref&gt;

څلور سترې سټراتیژۍ دا دي:

* د بیاځنګل کولو له لارې د ځنګلي ځمکو د کچې لوړول.
* د ونو کېنولو او ځمکې چمتوکولو د سره د شته ځنګلونو د ګڼوالي (تراکم) د کچې لوړول
* د ځنګلي محصولاتو د کارونې پراخول، چې په پر له پسې توګه د فوسیل سون توکو د خپراوي ځای ونیسي.
* د ځنګلي ونو د له منځه وړلو او تخریب له امله د کاربن خپراوی راکمول.&lt;ref name=&quot;Canadell2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Canadell|first=J.G.|author2=M.R. Raupach|title=Managing Forests for Climate Change|journal=Science|volume=320|issue=5882|pages=1456–1457|date=2008-06-13|pmid=18556550|url=http://www.globalcarbonproject.org/global/pdf/canadell%26raupach2008_managingforests.science.pdf|doi=10.1126/science.1155458|citeseerx=10.1.1.573.5230|bibcode=2008Sci...320.1456C|s2cid=35218793}}&lt;/ref&gt;

په ټوله نړۍ کې ډېری سازمانونه د لومړنۍ سټراتیژۍ د پلي کولو ملاتړ کوي. د نمونې په توګه: په چین کې، د جین ګوډال انستتوټ (Jane Goodall Institute) د دوی د شانګهای د روټز او شوټز (Shanghai Roots &amp; Shoots) د څانګې نه د داخلي مغولستان  په کولون قي (Kulun Qi) سیمه کې د یو میلیون ونو کېنولو په موخه د میلیون ونو پروژه (Million Tree Project) په لاره واچوله. په ۲۰۰ز کال کې چین په ۲۴ میلیونه هکتاره ځمکه کې نوي ځنګلونه جوړ کړل، چې د چین  له لوري د فوسیل سون توکو د خپراوي ٪۲۱ [تاوان] جبران کړي. &lt;ref name=&quot;intelligentliving.co&quot;&gt;{{cite web|last1=Steffen|first1=Andrea D.|title=Costa Rica Doubled Its Forest Cover In Just 30 Years!|url=https://www.intelligentliving.co/costa-rica-forest-cover/|website=Intelligent Living|date=4 June 2019|access-date=18 June 2019|archive-date=5 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605074933/https://www.intelligentliving.co/costa-rica-forest-cover/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Five tree fee for a Java wedding|newspaper=BBC News|date=2007-12-03|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7124680.stm|access-date=2010-08-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shanghai Roots &amp; Shoots&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jgi-shanghai.org|title=Shanghai Roots &amp; Shoots -|work=jgi-shanghai.org|access-date=2019-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224030000/http://www.jgi-shanghai.org/|archive-date=2017-02-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Million Tree Project&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mtpchina.org/|title=Million Tree Project :: Home|work=mtpchina.org|access-date=2021-12-25|archive-date=2019-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425103341/http://www.mtpchina.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Canadell3&quot;&gt;{{Cite journal|last=Canadell|first=J.G.|author2=M.R. Raupach|title=Managing Forests for Climate Change|journal=Science|volume=320|issue=5882|pages=1456–1457|date=2008-06-13|pmid=18556550|url=http://www.globalcarbonproject.org/global/pdf/canadell%26raupach2008_managingforests.science.pdf|doi=10.1126/science.1155458|citeseerx=10.1.1.573.5230|bibcode=2008Sci...320.1456C|s2cid=35218793}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>09x1rvv81rbix0k4nud1egkfhyi27lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تجربهپالنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59176</id>
    <revision>
      <id>365373</id>
      <parentid>319308</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T23:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16014" sha1="03ivw3f5l5qj7t8bnlumi390scsic3z" xml:space="preserve">{{مالومات}}
په فلسفه کې، '''تجربهپالنه''' (empiricism) یوه تیوري ده چې وایي پوهه یوازې یا په بنسټیزه توګه د حواسو یا حسي تجربې له لارې ترلاسه کېږي. دا د عقلیت یا عقل‌پالنې شکاکیت یا شک‌پالنې ترڅنګ، د پوهنپوهنې (epistemology) د څو نظریاتو له ډلې څخه یو نظر دی. تجربېزم یا تجربه‌پالنه د نظریو او مفکورو په جوړولو کې د فطري نظرونو او دودونو پرځای د تجربي شواهدو پر رول ټینګار کوي. که څه هم، تجربه‌پالان ښایي استدلال وکړي چې دودونه (یا اداب او رسوم) هم له مخکېنیو حسي تجربو سره د اړیکو له کبله رامنځته کېږي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Psillos|first1=Stathis|last2=Curd|first2=Martin|title=The Routledge Companion to Philosophy of Science|date=2010|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0415546133|pages=129–38|edition=1. publ. in paperback}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-13-158591-1}}{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hume1&quot;&gt;Hume, D. &quot;An Enquiry Concerning Human Understanding&quot;, in Enquiries Concerning the Human Understanding and Concerning the Principles of Morals, 2nd edition, L.A. Selby-Bigge (ed.), [[Oxford University Press]], Oxford, UK, 1902 [1748].{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;

له تاریخي پلوه، تجربه‌پالنه د &quot;خالي تختې&quot; له مفهوم یعني تابولا راسا (''tabula rasa'') سره تړلې وه، چې له مخې چې د انسان ذهن د زیږون پر مهال &quot;خالي&quot; ګڼل کېږي او یوازې د تجربې له لارې خپلو افکارو او نظرونو ته وده ورکوي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Scheibe, Erhard.|title=Between rationalism and empiricism : selected papers in the philosophy of physics|date=2001|publisher=Springer|isbn=0-387-98520-4|oclc=45888831}}&lt;/ref&gt;

د علم یا ساینس په فلسفه کې تجربه‌پالنه پر شواهدو ټینګار کوي، په ځانګړې توګه هغه چې په ساینسي تجربو کې کشف شوي. تجربه‌پالنه یا تجربېزم د علمي مېتود یوه بنسټیزه برخه ده چې پکې ټولې فرضیې او تیورۍ باید د طبیعي نړۍ د مشاهدو پر وړاندې وازمویل شي، نه دا چې یوازې پر پسیني او پېشیني (''a priori'') استدلال، شعور او ادراک یا حدس (intuition) او یا هم وحیې (revelation) تکیه وکړل شي.

تجربېزم، چې ډېر کله د طبیعي علومو د پوهانو لخوا کارېږي، وايي چې &quot;پوهه پر تجربه ولاړه ده&quot; او همدا راز &quot;پوهه ازمایشي او احتمالي ده او د دوامدارې بیاکتنې او غلط‌والي تابع ده&quot;. تجربوي څېړنې، د علمي تجربو او د سنجش یا اندازه‌ګیرۍ د معتبرو وسایلو په ګډون، د علمي مېتود لارښوونه کوي.&lt;ref&gt;Shelley, M. (2006). Empiricism. In F. English (Ed.), Encyclopedia of educational leadership and administration. (pp. 338–39). Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.&lt;/ref&gt;

== د کلمې ریښه ==
انګلیسي اصطلاح &quot;''empirical''&quot; له لرغونې یوناني کلمې &quot;ἐμπειρία&quot; (''empeiria'') څخه اخیستل شوې، چې هم‌ریښه کلمه او ژباړه یې لاتیني کلمه &quot;''experientia''&quot; ده، چې تجربه (''experience'') او علمي تجربه (''experiment'') کلمې ترې اخیستل شوې دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/empiric|title=Definition of EMPIRIC|website=www.merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;

== شالید ==
په علومو او علمي مېتود کې یو مرکزي مفهوم دا دی چې پایلې باید په تجربوي ډول د حواسو د شواهدو پربنسټ وي. دواړه طبیعي او ټولنیز علوم له داسې کاري فرضیو څخه کار اخلي چې په مشاهدې او تجربې سره د ازموینې وړ وي. د نیمه-تجربي اصطلاح ځینې وختونه د هغو تیوریکي یا نظري مېتودونو د تشریح کولو لپاره کارېږي، چې له بنسټیزو بدیهیاتو یا منل شوو حقیقتونو، منل شوو علمي قوانینو، او د پخوانیو تجربو له پایلو څخه کار اخلي ترڅو منطقي ماډل جوړونه او نظري څېړنه راونغاړي.

فلسفي تجربه‌پالان تر هغه پورې د هېڅ پوهې استنتاج یا استنباط نه شي کولی، ترڅو چې هغه پوهه د یو چا د حواسو پربنسټ ترلاسه شوې تجربې څخه نه وي اخیستل شوې. دا نظر عموما له عقلیت یا عقل‌پالنې سره توپیر لري او په تقابل کې ورسره واقع کېږي، کوم چې وایي چې پوهه ښایي له حواسو څخه پرته په خپلواکه توګه د عقل له لارې ترلاسه شي. د بېلګې په توګه، جان لاک په دې نظر و چې ځینې پوهې (لکه د خدای &quot;ج&quot; د وجود پوهه) یوازې د الهام یا حدس او استدلال له لارې ترلاسه کېدای شي. په همدې توګه رابرټ بویل، چې د تجربوي میتود یو نامتو مدافع و، ویل چې موږ طبیعي یا فطري افکار او ایډیاوې لرو. اصلي اروپایي عقل‌پالان (دیکارت، سپینوزا او لایبنېتس) هم د تجربوي &quot;علمي مېتود&quot; پلویان او ملاتړي وو.&lt;ref&gt;Markie, P. (2004), &quot;Rationalism vs. Empiricism&quot; in Edward D. Zalta (ed.), ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', [http://plato.stanford.edu/entries/rationalism-empiricism/ Eprint].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Loeb, Luis E. (1981), ''From Descartes to Hume: Continental Metaphysics and the Development of Modern Philosophy'', Ithaca, Cornell University Press.{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Engfer, Hans-Jürgen (1996), ''Empirismus versus Rationalismus? Kritik eines philosophiegeschichtlichen Schemas'', Padeborn: Schöningh.{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Buckle, Stephen (1999), &quot;British Sceptical Realism. A Fresh Look at the British Tradition&quot;, ''European Journal of Philosophy'', 7, pp. 1–2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter Anstey, &quot;[https://blogs.otago.ac.nz/emxphi/2010/09/esp-is-best/ ESP is best] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231075256/https://blogs.otago.ac.nz/emxphi/2010/09/esp-is-best/ |date=2013-12-31 }}&quot;, ''[https://blogs.otago.ac.nz/emxphi/ Early Modern Experimental Philosophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721051523/https://blogs.otago.ac.nz/emxphi/ |date=2011-07-21 }}'', 2010.&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==

=== د تجربه‌پالنې لومړني پړاوونه ===
د ۶۰۰ او ۲۰۰ قبل المیلاد ترمنځ، د هندو فلسفې د ویشیشیکا مکتب چې د لرغوني هندي فیلسوف کانادا لخوا یې بنسټ اېښودل شوی، درک او استنتاج د پوهې د یوازېنیو دوو باوري سرچینو په توګه ومنلې، چې د هغه په ​​اثر ویسیسیکا سوترا کې یې یادونه شوې ده. د چارواکا مکتب هم ورته باورونه لرل او پر دې یې ټینګار کاوه، چې ادراک د پوهې یوازېنۍ معتبره سرچینه ده، په داسې حال کې چې استنتاج یا استنباط بیا په بې‌باوره او ناڅرګنده توګه پوهه ترلاسه کوي.&lt;ref name=&quot;dpsb&quot;&gt;DPS Bhawuk (2011), Spirituality and Indian Psychology (Editor: Anthony Marsella), Springer, {{ISBN|978-1-4419-8109-7}}, page 172&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eliott&quot;&gt;Eliott Deutsche (2000), in Philosophy of Religion : Indian Philosophy Vol 4 (Editor: Roy Perrett), Routledge, {{ISBN|978-0815336112}}, pages 245-248&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jag&quot;&gt;John A. Grimes, A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791430675}}, page 238&lt;/ref&gt;

لومړني لوېدیځ پروتو-تجربه‌پالان بیا د لرغوني یونان د طبي متخصصینو د تجربي مکتب اړوند پوهان وو چې په ۳۳۰ قبل المیلاد کې جوړ شوی و. د دغه مکتب غړو د دګماتیک یا عقیدوي مکتب درې باورونه رد کړل او دا یې غوره وګڼله چې د پیرهونېزم (یعني ښکارندو او ظواهرو) پر مشاهدو باندې تکیه وکړي. د تجربه‌پالنې مکتب د فلسفې له پیرهونېزم مکتب سره نږدې تړاو درلود، کوم چې د دوی د پروتو-تجربه‌پالنې لپاره یې فلسفي قضیه رامنځته کړه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.greekmedicine.net/whos_who/Alexander_the_Great.html|title=Greek Medicine: Alexander the Great|website=www.greekmedicine.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sini&quot;&gt;Sini, Carlo (2004), &quot;Empirismo&quot;, in Gianni Vattimo et al. (eds.), ''Enciclopedia Garzanti della Filosofia''.&lt;/ref&gt;

د تابولا راسا مفهوم (&quot;پاکه لوحه&quot; یا &quot;خالي تخته&quot;) ذهن ته د یوه له اصله سپین یا خالي ریکارډر په توګه اشاره کوي (لاک د &quot;سپینې پاڼې&quot; کلمه کارولې) په کوم کې چې تجربه نښې پرېږدي. دا نظریه بیا دا ردوي چې انسانان فطري نظریات لري. د دغې مفکورې یا تصور ریښې ارسطو (۳۵۰ قبل المیلاد) ته رسېږي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bardzell|first1=Jeffrey|title=Speculative Grammar and Stoic Language Theory in Medieval Allegorical Narrative: From Prudentius to Alan of Lille|date=June 11, 2014|publisher=Routledge|pages=18–19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Diels-Kranz 4.11 translated by {{cite book|last1=Long|first1=A. A.|last2=Sedley|first2=D. N.|title=The Hellenistic Philosophers: Vol. 1|date=1987|publisher=Cambridge|location=Cambridge, Ma|pages=238}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;هغه څه چې ذهن (''nous'') فکر پرې کوي باید په ذهن کې په هماغه معنا وي لکه څنګه چې لیکونه په تخته (''grammateion'') کې وي، چې هېڅ واقعي لیکنه (''grammenon'') نه لري؛ دا یوازې هماغه څه دي چې د ذهن په قضیه کې پیښیږي. (ارسطو، د روح په اړه، ۳.۴.۴۳۰ْ۱)&lt;/blockquote&gt;

=== زرینه اسلامي دوره او تر رنسانس مخکې پړاو (له ۵ تر ۱۵ پېړۍ پورې) ===
د منځنیو پېړیو په جریان کې (له ۵مې تر ۱۵مې پېړۍ پورې) د ارسطو د تابولا راسا (''tabula rasa'') تیورۍ یا نظریې ته د اسلامي فیلسوفانو لخوا پراختیا ورکړل شوه چې له الفارابي (۸۷۲ – ۹۵۱) سره پیل شوه، او د ابن سینا (۹۸۰ – ۱۰۳۷) لخوا پر یوه مفصله تیورۍ بدله کړای شوه، او د ابن طفیل لخوا د فکري تجربې په توګه وښودل شوه. د بېلګې په توګه، ابن سینا تابولا راسا یو داسې سوچه ظرفیت او وړتیا ګڼي چې د زده‌کړې له لارې تحقق مومي، او پوهه &quot;په دې نړۍ کې له شیانو سره د تجربوي اشنایۍ له لارې ترلاسه کېږي چې بیا ترې یو څوک نړیوالې مفکورې راباسي&quot; او دا د &quot;استدلال د یوه داسې قیاسي (syllogistic) مېتود له لارې پراختیا مومي، چې پکې مشاهده وړاندیزي بیانونو ته لاره هواروي او کله چې سره ترکیب شي د نورو خلاصه مفاهیمو لامل کېږي.&quot; انساني عقل او هوش په خپله له یوه مادي عقل (''al-'aql al-hayulani'') څخه وده یا پراختیا مومي، چې هغه استعداد یا وړتیا ده چې کولی شي د فعال عقل (''al-'aql al-fa'il'') لپاره پوهه ترلاسه کړي، یعني د انسان د عقل حالت د پوهې له بشپړې سرچینې سره یوځای&quot;. له دې کبله غیر مادي &quot;فعال عقل&quot;، له هر فرد څخه جلا، د پوهېدو او تفاهم د تحقق لپاره لاهم اړین دی.&lt;ref name=&quot;Rizvi&quot;&gt;Sajjad H. Rizvi (2006), [http://www.iep.utm.edu/a/avicenna.htm Avicenna/Ibn Sina (c. 980–1037)], ''[[Internet Encyclopedia of Philosophy]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Russell&quot;&gt;G. A. Russell (1994), ''The 'Arabick' Interest of the Natural Philosophers in Seventeenth-Century England'', pp. 224–62, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-04-09459-8}}&lt;/ref&gt;

=== منطقي تجربه‌پالنه ===
منطقي تجربه‌پالنه (چې منطقي مثبتیت یا نیو-پازیټیوېزم هم بلل کېږي) د ۲۰مې پېړۍ د پیل یوه هڅه وه څو د برتانوي تجربېزم یا تجربه‌پالنې اړین نظرونه (د بېلګې په توګه، د پوهې د بنسټ په توګه د حواسو پر تجربې کلک ټینګار) د ریاضيکي منطق له مشخصو نظریاتو سره ترکیب کړي چې د ګوتلوب فرېګه او لوډویګ ویټګینسټین لخوا رامنځته شوي وو. د دغه غورځنګ ځینې مهمې څېرې اوټو نویرات، موریتز شلیک او د ویانا حلقې نور غړي فیلسوفان وو، او همدا راز آلفرډ جې آیر، روډولف کارناپ او هانس ریشنباخ هم پکې شامل دي.&lt;ref&gt;[[Peter Achinstein|Achinstein, Peter]], and [[Stephen Francis Barker|Barker, Stephen F.]] (1969), The Legacy of Logical Positivism: Studies in the Philosophy of Science, Johns Hopkins University Press, Baltimore, MD.{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barone, Francesco (1986), Il neopositivismo logico, Laterza, Roma Bari.{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;

=== پراګماتېزم یا واقعیتپالنه ===
د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او د ۲۰مې پېړۍ په لومړیو کې د پراګماتیکې فلسفې څو ډولونه راڅرګند شول. د پراګماتېزم نظریات، په بېلابېلو بڼو کې، عمدتا د چارلز سنډرز پیرس او ویلیم جیمز ترمنځ له بحثونو څخه هغه مهال راټوکېدلي، کله چې دواړه په ۱۸۷۰مه لسیزه کې په هاروارډ کې وو. جیمز د &quot;پراګماتېزم&quot; اصطلاح مشهوره کړه، او پیرس ته بیا د دغه غورځنګ ورپاتې کېدو بشپړ کریډیټ ورکړ، مګر پیرس وروسته بیا له هغو کرښو لاره بېله کړه چې دغه غورځنګ پر مخه کړي وو، او هغه څه یې چې نوموړي اصلي مفکوره ګڼله د &quot;پراګماتیکېزم&quot; په نوم بدله کړه. د حقیقت د عمل‌ګرا یا پراګماتیکې تیورۍ ترڅنګ، دا لیدلوری د تجربوي (تجربې پر بنسټ) او منطقي (د مفهوم پر بنسټ) فکر بنسټیز نظریات سره رایوځای کوي.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2017/entries/peirce/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Burch|first=Robert|date=2017|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2017}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>03ivw3f5l5qj7t8bnlumi390scsic3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د غربت کمښت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59447</id>
    <revision>
      <id>365378</id>
      <parentid>354503</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T06:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20277" sha1="5t4tdryht1tl0dirvrqd5yn064nw50s" xml:space="preserve">د غربت کمښت، د غربت هوساينه يا د غربت تخفيف د اقتصادي او بشردوستانه دواړو معيارونو يوه ټولګه ده، چې په تلپاتې ډول خلک له غربت نه را اېستلو ته متمايل دي. 

لکه ياد شوي معيارونه چې د Henry George له خوا د نوموړي د اقتصاد لرغوني ودې او غربت (''Progress and Poverty'') په برخو کې وده ورکول شوې ده، هغه دي چې د تل لپاره د غربت له منځه وړلو د يوه نل په توګه غريبانو لپاره د روغتيا رامنځته کولو په موخه هغوی ته توانايي ورکولو د لارې چارې راپورته کوي يا يې د راپورته کولو ميلان ولري. په معاصرو دورو کې ګڼ اقتصادپوهان د جورج اصالت په غورځنګ کې لکه د ټولو لپاره طبيعي نړۍ ته د لاسرسي د پياوړي کولو په موخه د ځمکې د ارزښت ماليه، معيارونه وړاندې کوي. غربت په مخ پر وده او پرمختللو دواړو هېوادونو کې پېښېږي. کله چې غربت په مخ پر وده هېوادونو کې خورا زيات خپور شوی دی، دواړه ډوله هېوادونه د غربت د کمښت معيارونه مني او په پام کې یې نيسي. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women's Empowerment in Zambia {{!}} Volunteer Abroad in Africa|url=https://www.cisaustralia.com.au/program/womens-empowerment-in-zambia/|access-date=20 May 2021|website=CISaustralia|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

غربت په تاريخي ډول د نړۍ په ځينو برخو کې په هغومره منل شوی دی، چې ناصنعتي اقتصاد خورا لږ توليد شوی دی، په داسې حال کې چې نفوس نږدې دومره په چټکۍ وده وکړه، چې شتمنۍ کموي. (Geoffrey Parker) وليکل چي: &lt;ref&gt;[[Geoffrey Parker (historian)|Geoffrey Parker]] (2001). &quot;''[https://books.google.com/books?id=qy8y8rHgucoC&amp;pg=PA11&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Europe in crisis, 1598–1648]''&quot;. Wiley–Blackwell. p. 11. {{ISBN|0-631-22028-3}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;په لوېديځه اروپا کې دوو سترو ښارونو (Antwerp) او (Lyon) تر ۱۶۰۰ ز پورې د ټولو وګړو درې پر څلور برخې يې دومره غريب وو چې ماليات يې نه شو ادا کولی او د همدې له امله اټکل دی چې د کړکېچ په وختونو کې هوساينې ته اړتيا ولري.  &lt;ref name=&quot;cato&quot;&gt;[https://www.cato.org/publications/commentary/ending-mass-poverty &quot;Ending Mass Poverty&quot;] by Ian Vásquez, [[Cato Institute]], 4 September 2001&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;krugman&quot;&gt;Krugman, Paul, and Robin Wells. Macroeconomics. 2. New York City: Worth Publishers, 2009. Print.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;د غربت کمښت په پراخه توګه د ټولې اقتصادي ودې د پايلې په توګه پېښېږي. د خوړو کمښتونه د معاصرې کرنيزې ټکنالوژۍ نه وړاندې او په هغو ځايونو کې عام وو، چې نن يې کم کړي دي. لکه نايتروجني سرې، حشره وژونکي درمل او د اوبو رسونې مېتودونه. د صنعتي اوښتون راپورته کېدلو په هغو هېوادونو کې لوړې اقتصادي ودې او د غربت له منځه وړنې ته لاره هواره کړه، چې اوسمهال د پرمختللې نړۍ په توګه په پام کې نيول کېږي. د شلمې پېړۍ پر مهال د نړۍ د يو شخص لپاره کلنی ناخالص عايد quintuple شو. په ۱۸۲۰ ز کې ٪۷۵ انسانانو د ورځې له يو ډالر نه په لږ عايد ژوند کاوه، په داسې حال کې چې په ۲۰۰۱ ز کې يوازې ٪۲۰ خلکو دا حالت درلود.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1997/01/forgotten-benefactor-of-humanity/306101/|title=Forgotten Benefactor of Humanity|last=Easterbrook|first=Gregg|date=1 January 1997|website=The Atlantic|language=en-US|access-date=16 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/ethicalman/2009/03/is_the_green_movement_part_of_the_problem.html|title=Ethical Man blog: Is the green movement part of the problem?|publisher=BCC}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[[Angus Maddison]], see graph&lt;/ref&gt;

نن ورځ پرله پسې اقتصادي پرمختګ د اقتصادي آزاديو د کمښت په واسطه محدود شوی دی. اقتصادي آزادي غريبو او په ځانګړي ډول ځمکې ته د شتمنۍ د حقونو د پراخوالي غوښتنه کوي. مالي خدمتونه په تېره بيا زېرمه کول (پس انداز) د ټکنالوژي (لکه ګرځنده بانکدارۍ) په واسطه د غريبو لپاره د لاسرسي وړ جوړېدلی شي. ناګټور بنسټونه، فساد او سياسي بې ثباتي هم پانګه اچونه بې رنګه کولی شي. د روغتيا، زده کړې او زېربنا برخو کې مرستې او د حکومت ملاتړ د انساني او فزيکي پانګې په زياتولو سره په وده کې مرسته کوي. &lt;ref name=&quot;time.com&quot;&gt;{{Cite news|url=http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1918733,00.html|title=Next Step for Microfinance: Taking Deposits|last=Kiviat|first=Barbara|date=30 August 2009|work=Time|access-date=16 October 2019|language=en-US|issn=0040-781X|archive-date=16 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016094647/http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1918733,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;safaricom&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8194241.stm|title=Africa's mobile banking revolution|date=12 August 2009|access-date=1 November 2019|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;landrights&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3006562.stm|title=Business – Land rights 'help fight poverty'|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

د غربت ښکته کېدنه د وار له مخه غريبو خلکو د ژوند حالتونو ته وده ورکول هم رانغاړي. په ځانګړي ډول د طب او علمي برخو کې مرسته د غوره ژوند په چمتو کولو، لکه: شين اوښتون (Green Revolution) او د کوچني چيچک په له منځه وړلو کې اړينه ده. د نننۍ پرمختيايي مرستې تر څنګ ستونزو کې د تړلو (مشروطو) مرستو لوړ ورته والی شاملېږي، چې ملتونو ته د توليداتو د پېرلو امر کوي چې زياتره يو څه ګران بيه وي او يوازې له مرسته کوونکو هېوادونو نه رامنځته کېږي او توليدېږي. سره له دې هم، ځيني باور لري (لکه: Peter Singer په خپل کتاب: هغه ژوند چې تاسې يې ساتلی شئ کې) چې په هغو لارو کې کوچني بدلونونه چې خلک يې په شتمنو ملتونو کې خپل ژوند پرې مخې ته وړي، کولی شي د نړۍ غربت حل کړي. &lt;ref name=&quot;newsweek&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/zakaria-how-spread-democracy-88577|title=Zakaria: How to Spread Democracy|last=EDT|first=Fareed Zakaria|date=19 September 2008|website=Newsweek|language=en|access-date=1 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aid&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4210122.stm|title=Science/Nature – Why aid does work|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tiedaid&quot;&gt;{{cite web|url=http://ipsnews.net/interna.asp?idnews=24509|title=News and Views from the Global South|publisher=Inter Press Service|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223203509/http://www.ipsnews.net/interna.asp?idnews=24509|archive-date=23 December 2010}}&lt;/ref&gt;

== اقتصادي ازادۍ ==
ځينو مبصرينو دعوه کړې ده، چې د اقتصادي آزادۍ له امله په نړۍ کې غربت د ښکته کېدنې په پرتله نور هم لوړېږي او د نړيوال بانک له خوا برابر شوي معلومات غبرګوي چې: «غربت کمېږي» عبارت يوه نيمګړتيا ده. دوی بحث کوي، چې غريب ته د شتمنۍ حقونو د خونديتوب پراخول د غربت د کمښت کړنلارو له ډلې يوه تر ټولو مهمه کړنلاره ده، چې يو ملت يې عملي کولی شي. د ځمکې په برخه کې د غربت حقونو خونديتوب، چې د زياتو ټولنو لپاره تر ټولو پراخه پانګه ده، د دوی د اقتصادي آزادۍ په برخه کې اړين دی. نړيوال بانک دې پايلې ته رسېږي چې د ځمکې حقونو زياتوالی د غربت د کمښت په برخه کې کليد ده، چې وايي چې د ځمکې حقونه د غريبو خلکو شتمني په ستر ډول زياتوي، ان په ځينو حالتونو کې يې دوه برابره کوي. اټکل شوې ده، چې د غريبو د شتمنۍ حکومتي پېژندنه به دوی ته د ۱۹۴۵ ز راهيسې د باندنيو ټولو مرستو په پرتله ۴۰ برابره زياته پانګه ورکړي. که څه هم تګلارې توپير درلود، نړيوال بانک وويل چې: کليدي مسئلې د شتمنۍ خونديتوب او د ځمکې د لېږد د لږ لګښت اوسېدلو ډاډمنول وې. په چين او هندوستان کې په وروستيو پېړيو کې د غربت په برخه کې يادښت شوي کمښتونه زياتره په چين کې د ډله ييز کښت د پرېښودلو او په هند کې د حکومت د red tape پرې کولو د پايلې په توګه پېښ شوي دي. &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2016/apr/08/global-inequality-may-be-much-worse-than-we-think &quot;Global inequality may be much worse than we think&quot;], ''The Guardian'', 8 April 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://courses.arch.vt.edu/courses/wdunaway/gia5524/edward06.pdf|title=The Ethical Poverty Line: a moral quantification of absolute poverty|author=Edward, Peter|journal=Third World Quarterly|volume=27|number=2|pages=377–393|year=2006|doi=10.1080/01436590500432739|s2cid=154522588|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405102833/http://courses.arch.vt.edu/courses/wdunaway/gia5524/edward06.pdf|archive-date=5 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sharing.org/information-centre/articles/world-bank-poverty-figures-what-do-they-mean|title=World bank poverty figures: what do they mean?|publisher=Share The World's Resources (STWR)|access-date=2022-02-01|archive-date=2019-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416063339/https://www.sharing.org/information-centre/articles/world-bank-poverty-figures-what-do-they-mean|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.anwarshaikhecon.org/sortable/images/docs/publications/international_trade/2007/1-Shaikh%20-%20Globalization%20and%20the%20Myths%20of%20Free%20Trade%20(Introduction).pdf|title=Globalization and the Myth of free Trade|last=Shaikh|first=Anwar|access-date=1 November 2019|تاريخ الأرشيف=4 March 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170304192828/http://www.anwarshaikhecon.org/sortable/images/docs/publications/international_trade/2007/1-Shaikh%20-%20Globalization%20and%20the%20Myths%20of%20Free%20Trade%20(Introduction).pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=4 March 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170304192828/http://www.anwarshaikhecon.org/sortable/images/docs/publications/international_trade/2007/1-Shaikh%20-%20Globalization%20and%20the%20Myths%20of%20Free%20Trade%20(Introduction).pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170304192828/http://www.anwarshaikhecon.org/sortable/images/docs/publications/international_trade/2007/1-Shaikh%20-%20Globalization%20and%20the%20Myths%20of%20Free%20Trade%20(Introduction).pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304192828/http://www.anwarshaikhecon.org/sortable/images/docs/publications/international_trade/2007/1-Shaikh%20-%20Globalization%20and%20the%20Myths%20of%20Free%20Trade%20(Introduction).pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsweek2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/zakaria-how-spread-democracy-88577|title=Zakaria: How to Spread Democracy|last=EDT|first=Fareed Zakaria|date=19 September 2008|website=Newsweek|language=en|access-date=1 November 2019}}&lt;/ref&gt;

نوي شرکتونه او باندنۍ پآنګه اچونه د ناګټورو بنسټونو، فساد، د قانون کمزوري حاکميت او پراخو بيوروکراتيک خنډونو د پايلو له مخې لرې غورځول کېدلی شي. دا دوه ورځو، دوه بيوروکراتيک کړنلارو او ۲۸۰ امريکايي ډالرو ته اړتيا لري، چې په کاناډا کې سوداګري پيل کړې، په داسې حال کې چې په بوليوا کې بايد يو سوداګر ۲۶۹۶ امريکايي ډالر په فيس کې تاديه کړي، ۸۲ سوداګريزو ورځو ته په تمه کېږي او د ورته چارې د تر سره کولو لپاره له ۲۰ کړنلارو نه تېرېږي. دا ډول بهالرونکي خنډونه د کوچنيو سوداګريو په لګښت کې سترو شرکتونو ته لېوالتيا لري، چې زياتې دندې په کې رامنځته کېږي. په هند کې له اقتصادي سمونونو نه مخکې، سوداګرو بايد حکومتي چارواکو ته ان د ورځنيو عادي فعاليتونو لپاره هم بډې ورکړی وی، چې پر سوداګرۍ باندې يوه مالي اغېزه وه. &lt;ref name=&quot;krugman2&quot;&gt;Krugman, Paul, and Robin Wells. Macroeconomics. 2. New York City: Worth Publishers, 2009. Print.&lt;/ref&gt;

که څه هم د ټولنيزو پروګرامونوپه برخه کې د دولتي ملاتړ ختمول ځيني وختونه يې په خپه کوونکو پايلو سره د يوه وړيا مارکیټ د اصل په توګه ساتنه شوې ده. د بېلګې په ډول: نړيوال بانک پر غريبو ټولنو باندې فشار راوړي چې د هغو سرو لپاره مالي ونډې له منځه يوسي، چې زيات بزګران يې د مارکېټ په بيو کې نه شي زغملی. په پخواني شوري دولتونو کې د يوه مارکېټ اقتصاد ته د دوی د لېږد پر مهال د عامه تمويل ترتيب د روغتيا او زده کړې په برخو کې د لږ مصرف غوښتنه وکړه، چې په تېزۍ سره غربت زياتوي. &lt;ref name=&quot;malawi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/12/02/world/africa/02malawi.html|title=Ending Famine, Simply by Ignoring the Experts|first=Celia W.|last=Dugger|date=2 December 2007|via=NYTimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Transition: The First Ten Years – Analysis and Lessons for Eastern Europe and the Former Soviet Union'', The World Bank, Washington, DC, 2002, p. 4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C07E0D8163FF931A25753C1A9669C8B63 Study Finds Poverty Deepening in Former Communist Countries]&quot;. New York Times. 12 October 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/966616.stm Child poverty soars in eastern Europe]&quot;. BBC News. 11 October 2000.&lt;/ref&gt;

د سوداګرۍ آزادي د سوداګريزو ملتونو ټول يا مجموعي زياتوالی زياتوي. غريبو هېوادونو ،لکه: هند ته ورلېږل شوي تاديات ځيني وختونه د باندنۍ مستقيمې پانګه اچونې په پرتله پراخ دي او ټول تاديات د OECD هېوادونو له لورې د کړو مرستو د بهيرونو له دوه برابره نه زيات دي. باندينۍ پانګه اچونه او صادراتي صنعتونو له سون توکو سره مرسته وکړه، چې د چټک مخ پر وده اسيايي هېوادونو اقتصادي پراختيا ده. که څه هم د سوداګرۍ قوانين زياتره ځکه نابرابر دي، چې د شتمنو ملتونو مارکېټونو ته د لاسرسي مخنيوی کوي او غريب ملتونه د خپلو صنعتونو له ملاتړ نه منع کوي. د غريبو ملتونو پروسس شوي توليدات د اوموتوکوبرعکس، د شتمنو هېوادونو په بندرونو کې په پراخ ډول لوړې تعرفې تر لاسه کوي. د Toronto پوهنتون يوې څېړنې له افريقايي ملتونو نه پر زرګونو توليداتو باندې د لګښتونو د دندې لوېدنه وموندله، ځکه چې د افريقايي ودې او موکې قانون، له افريقا نه په وارداتو کې د «د حيرانتيا په ډول پراخ» زياتوالي لپاره په مستقيم ډول ځواب ويونکی و. د راکړې ورکړې په اړه ځيني وختونه، د مخ پر وده هېوادونو، لکه: په چين کې د مرستې په موخه خبرې اترې کېدلی شي، چې قوانين په کې بانديني څو مليتي شرکتونه مجبوري، چې په ستراتيژيکو صنعتونو کې د دوی راتلونکي چينايي سيالان وروزي او په اوږد مهال کې دوی خپل ځانونه ....... کړي. په تايلنډ کې ۵۱ سلنه قانون هغه ګڼ مليتي شرکتونه چې په تايلنډ کې عمليات پيلوي مجبوروي، چې په يوه ګډه پروژه کې ۵۱ سلنه واک يوه تايلنډي شرکت ته ورکړي. د دې تر څنګ، د ملګرو ملتونو د همېشني پرمختګ ۱۷ مه موخه د هېوادونو مشرۍ ته احترام کوي، چې د غربت د له منځه وړنې او همېشني پرمختګ لپاره کړنلارې عملي کړي. &lt;ref name=&quot;remittance&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.economist.com/research/articlesBySubject/displaystory.cfm?subjectid=894664&amp;story_id=14586906|title=The aid workers who really help|date=8 October 2009|work=The Economist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vogel991&quot;&gt;Vogel, Ezra F. 1991. ''The Four Little Dragons: The Spread of Industrialization in East Asia.'' Cambridge, Mass.: Harvard University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;malawi2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/12/02/world/africa/02malawi.html|title=Ending Famine, Simply by Ignoring the Experts|first=Celia W.|last=Dugger|date=2 December 2007|via=NYTimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oxfam.org/en/campaigns/trade/riggedrules/market_access|title=Market access|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005075450/http://www.oxfam.org/en/campaigns/trade/riggedrules/market_access|archive-date=5 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news.utoronto.ca/social-sciences-business-law/relaxed-trade-rules-boost-african-development-u-of-t-study-finds.html|title=News|publisher=University of Toronto}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muscat1994&quot;&gt;Muscat, Robert J. 1994. ''The Fifth Tiger: A Study of Thai Development.'' Armonk, NY: M.E. Sharpe.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Goal 17 {{!}} Department of Economic and Social Affairs|url=https://sdgs.un.org/goals/goal17|access-date=26 September 2020|website=sdgs.un.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/spiegel/red-china-inc-does-communism-work-after-all-a-465007-3.html|title=Red China, Inc.: Does Communism Work After All?|last1=Lorenz|first1=Andreas|date=27 February 2007|work=Spiegel Online|access-date=1 November 2019|last2=Wagner|first2=Wieland}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oxfam.ca/what-we-do/campaigns/make-trade-fair|title=Make Trade Fair|last=admin|date=10 October 2006|access-date=29 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724155458/http://www.oxfam.ca/what-we-do/campaigns/make-trade-fair|archive-date=24 July 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>5t4tdryht1tl0dirvrqd5yn064nw50s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د متحده ایالاتو اساسي قانون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59681</id>
    <revision>
      <id>365383</id>
      <parentid>335600</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21532" sha1="qoso22t7n4vidqtchu76uzm34mg8t49" xml:space="preserve">د متحده ایالاتو اساسي قانون د متحده ایالاتو غوره قانون دی. دغه بنسټ ایښودونکی سند، په اصل کې اووه مادې لري او د حکومت ملي چوکاټ په نښه کوي. د دې لومړۍ درې مادې د واکونو د جلا کولو مفکوره رانغاړي، په کوم سره چې فدرالي حکومت په درېیو څانګو وېشل شوی دی: مقننه، چې د دوه اړخیز کانګرس نه جوړه ده (لومړۍ ماده)، اجرائیه قوه، د ولسمشر او تابعو افسرانو نهجوړه ده (دویمهماده) او قضایي، چې د سترې محکمې او نورو فدرالي محکمو نه جوړه ده (درېیمه ماده). څلورمه ماده، پنځمه ماده او شپږمه ماده د فدراليزم مفکورې تشرېح کوي، د دولتي حکومتونو حقونه او مسؤلیتونه، د فدرالي حکومت سره په اړیکو کې دولتونه او د اساسي قانون د تعدیل ګډ بهیر بیانوي. اوومه ماده هغه تګلاره ټاکي، چې وروسته د ۱۳ هیوادونو له خوا د تصویب لپاره کارول کېږي. دا تر ټولو زوړ لیکل شوی او نافذ شوی ملي اساسي قانون ګڼل کېږي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Maier|2010|p=35}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105011354/http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |date=2018-01-05 }}, Politifact Virginia website, September 22, 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=9780160632686|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;senategov&quot;&gt;{{cite web|title=Constitution Day|url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm|website=Senate.gov|publisher=United States Senate|access-date=September 10, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ritchie|first=Donald|title=Bill of Rights|url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights|work=Annenberg Classroom—Glossary|publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania|access-date=September 21, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Gordon|last=Lloyd|title=Introduction to the Bill of Rights|url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/|website=TeachingAmericanHistory.org|publisher=The Ashbrook Center at Ashland University|access-date=September 21, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/founding-docs|title=America's Founding Documents|date=October 30, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/preservation/formats/paper-vellum.html|title=Differences between Parchment, Vellum and Paper|date=August 15, 2016}}&lt;/ref&gt;

== د کنفدراسیون مقالې ==
د کنفدراسیون اصول او دایمي اتحادیه د متحده ایالاتو لومړی اساسي قانون و. دا د ۱۷۷۶ ز له نیمایي نه د ۱۷۷۷ زتر وروستیو پورې د دویم قاره یي کانګرس له خوا مسوده شوی و او د ۱۷۸۱ ز په لومړیو کې د  ټولو ۱۳ ایالتونو له خوا یې تصویب بشپړ شو. د کنفدراسیون مادو مرکزي حکومت ته لږ واک ورکړ. د کنفدراسیون کانګرس پرېکړه کولای شوای، خو د پلي کولو واک یې نه درلود.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jensen|first=Merrill|title=The New Nation: A History of the United States During the Confederation, 1781–1789|url=https://archive.org/details/newnation03morrgoog|year=1950|location=Boston|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-0-930350-14-7|pages=[https://archive.org/details/newnation03morrgoog/page/n195 177]–233}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Christian G.|last=Fritz|url=https://books.google.com/books?id=ZpKCvUacmSwC&amp;pg=RA1-PA168|title=American Sovereigns: The People and America's Constitutional Tradition Before the Civil War|location=New York|publisher=Cambridge University Press|date=2008|page=131|isbn=978-0-521-88188-3|postscript=;}} noting that &quot;Madison, along with other Americans clearly understood&quot; the Articles of Confederation &quot;to be the first federal Constitution&quot;.&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==

=== د ۱۷۸۷ ز کال مسوده ===
د ۱۷۸۷ ز کال د مې په ۱۴مه په ټاکل شوې ورځ کې یوازې د ورجینیا او پنسلوانیا پلاوو شتون درلود او له همدې امله د کنوانسیون پرانیسته غونډه د نصاب د نشتوالي له امله وځنډول شوه. د اووه ایالتونو نصاب پوره شو او بحثونه د مې په ۲۵مه پیل شول. په پای کې د دوولسو ایالتونو استازو شتون درلود، ۷۴ استازي ونومول شول، ۵۵ کسانو ګډون وکړ او ۳۹ کسانو لاسلیک وکړ.&lt;ref&gt;{{harvnb|Maier|2010|p=27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_founding_fathers.html|title=America's Founding Fathers-Delegates to the Constitutional Convention|date=October 30, 2015|publisher=The U.S. National Archives and Records Administration|access-date=April 16, 2016}}&lt;/ref&gt;

=== د ۱۷۸۸ تصویب ===
اساسي قانون د کنفدراسیون کانګرس ته لېږدولل شوی و، په نیویارک ښار کې ناسته وشوه، دا د کانګرس په واک کې و چې د وړاندیز شوي اساسي قانون تصویب ګړندی یا بند کړي. د حکومت نوی چوکاټ چې د فلاډیلفیا کنوانسیون وړاندې کړ، تش په نوم بیا کتنه وه، خو په حقیقت کې د کنفدراسیون د اصولو د غونډ پلورنه وه، چې له اصل نه یې یوه کلیمه هم پرې نښوده.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/ressub02.asp|title=Resolution of Congress of September 28, 1787, Submitting the Constitution to the Several States|publisher=The Avalon Project at Yale Law School|access-date=August 31, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/resolu01.asp|title=Resolution of the Congress, of September 13, 1788, Fixing Date for Election of a President, and the Organization of the Government Under the Constitution, in the City of New York|via=Avalon Project}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=March 4: A forgotten huge day in American history|url=https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics/|date=March 4, 2013|publisher=[[National Constitution Center]]|location=Philadelphia, Pennsylvania|access-date=February 13, 2018|تاريخ الأرشيف=February 24, 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics|url-status=dead|خونديځ نېټه=February 24, 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics}}&lt;/ref&gt;

== اصلي چوکاټ ==
نه هغه کنوانسیون چې د اساسي قانون مسوده یې جوړه کړې وه او نه هم کانګرس چې د ۱۷۸۷ ز په مني کې یې د تصویب لپاره ۱۳ ایالتونو ته لېږلی و، اصلي سرلیک یې ورته ورنه کړ. د دې خلا د ډکولو لپاره، کله چې دا سند د کنوانسیونونو د تصویب او د خلکو د معلوماتو د اسانتیا لپاره چاپېده، نو «د حکومت چوکاټ» تر سرلیک لاندې به چاپېده.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Constitution of the United States and Amendments Thereto|year=1961|publisher=Virginia Commission on Constitutional Government|page=i (of foreword)|editor-first=James J.|editor-last=Kilpatrick|others=Foreword by Denys P. Myers}}{{Full citation needed|date=August 2014}}&lt;/ref&gt;

=== د تایید بندښت ===
د متحده ایالاتو د اساسي قانون لاسلیک د سپټمبر په ۱۷مه، په  ۱۷۸۷ز کال کې هغه وخت وشو، کله چې د اساسي قانون کنوانسیون ته ۳۹ استازو د کنوانسیون په جریان کې جوړ شوی اساسي قانون تصویب کړ. په لاسلیکونوسربېره، د دې پای تایید کې یوه لنډه اعلامیه شامله وه چې د استازو کار په بریالیتوب سره پای ته رسیدلی او هغه کسان چې لاسلیکونه یې په دې کې ښکاري، په وروستي سند کې به ګډون کوي.&lt;ref&gt;Madison, James (1902) ''The Writings of [[James Madison]]'', [https://oll.libertyfund.org/titles/madison-the-writings-vol-4-1787 vol. 4, ''1787: The Journal of the Constitutional Convention, Part II''] (edited by G. Hunt), pp. 501–502&lt;/ref&gt;

== تصویب شوي تعدیلات ==
په اساسي قانون کې اووه ویشت تعدیلات شتون لري. د جوړښت له پلوه، د اساسي قانون اصلي متن او ټول پخواني تعدیلات لاس نه وروړل شوي پاتې دي. د دې کړنې بېلګه په ۱۷۸۹ ز کې رامنځته شوې، کله چې کانګرس د اساسي قانون لومړني تعدیلات په پام کې ونیول او وړاندیز یې وکړ. له دې ډلې نه، ۱-۱۰ تعدیلات په ټولیز ډول د حقونو د قانون په نوم پېژندل کېږي او ۱۳-۱۵ تعدیلات د بیارغونې تعدیلاتو په نامه پېژندل کېږي.

=== د خپلواکۍ خونديتوب (تعدیلات ۱، ۲، او ۳) ===
لومړی تعدیل (۱۷۹۱ز)کانګرس منع کوي چې د ځینو انفرادي آزادیو مخه ونیسي: د مذهب آزادي، د بیان آزادي، د مطبوعاتو آزادي، د غونډې آزادي او د حق غوښتنې ازادي. د دې وړیا تمرین ماده د یوه کس حق تضمینوي چې هره هغه مذهبي عقیده چې لري او غواړي چې په آزاده توګه دا عقیده پر ځای کړي، دوی د هغوی مخه نه نیسي او د دې تاسیس ماده فدرالي حکومت د یوې رسمي ملي کلیسا جوړولو او یا د یوې مذهبي عقیدې برخه پر بلې د غوره ګڼلو مخه نیسي.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Monk|first=Linda|title=Amendment I|url=http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-1-freedom-of-religion-press-expression|work=Annenberg Classroom|publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania|access-date=August 6, 2014|تاريخ الأرشيف=July 19, 2013|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130719074607/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-1-freedom-of-religion-press-expression|url-status=dead|خونديځ نېټه=July 19, 2013|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130719074607/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-1-freedom-of-religion-press-expression|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130719074607/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-1-freedom-of-religion-press-expression|archive-url=https://web.archive.org/web/20130719074607/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-1-freedom-of-religion-press-expression}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite court|litigants=Fletcher v. Haas|url=https://archive.org/details/gov.uscourts.mad.135876|format=PDF|court=D. Mass.|date=March 30, 2012|opinion=11-10644-DPW}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://monachuslex.com/?p=143|title=Permanent Resident Aliens Have Second Amendment Rights Too|date=April 2, 2012|first=John|last=Pierce|work=Monachus Lex}}{{self-published source|date=August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=imIrXUECo1AC&amp;pg=PA118|title=Constitutional Law|publisher=Casenotes|isbn=9780735589452|date=2009-12-06}}{{Full citation needed|date=August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z2BcSYLomQgC&amp;pg=PA405|title=American Government: Political Development and Institutional Change|last=Jilson|first=Cal|isbn=9781136269691|date=2013-01-04}}{{Full citation needed|date=August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/saclr50&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|title=After Heller: What Now for the Second Amendment|journal=Santa Clara Law Review|access-date=January 30, 2014|last=Shaman|first=Jeffrey}}{{Full citation needed|date=August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amdt_2_(1791)|title=US Senate Annotated Constitution|access-date=January 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

=== د عدالت خوندیتوب (تعدیلات ۴، ۵، ۶، ۷، او ۸) ===
څلورم تعدیل (۱۷۹۱) د حکومتي چارواکو له خوا د غیر معقولو پلټنو او د ځان یا ملکیت نیولو په وړاندې خلک ساتي. پلټنه د هرڅه معنی لرلای شي، لکه د پولیس افسر له خوا پلټنه او یا د وینې د معاینې غوښتنه ان تر دې چې د یوه کس د کور یا موټر پلټل په کې شاملېږي. ناڅاپي نیونه هغه وخت رامنځ ته کېږي، کله چې دولت د یوه کس او یا هغه څه چې د ده په ملکیت کې وي، تر خپل کنټرول لاندې راولي. ډېری وخت هغه توکي چې نیول کېږي، د شواهدو په توګه هغه وخت کارول کېږي، کله چې یو کس په یو جرم تورن وي.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Monk|first=Linda|title=Amendment IV|url=http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-4-search-and-seizure|work=Annenberg Classroom|publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania|access-date=August 6, 2014|تاريخ الأرشيف=May 31, 2013|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130531231103/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-4-search-and-seizure|url-status=dead|خونديځ نېټه=May 31, 2013|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130531231103/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-4-search-and-seizure|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130531231103/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-4-search-and-seizure|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531231103/http://constitutioncenter.org/constitution/the-amendments/amendment-4-search-and-seizure}}&lt;/ref&gt;

== نه تصویب شوي تعدیلات ==
په ټولیز ډول، د ولسي جرګې او مشرانو جرګې غړي په عمومي توګه د کانګرس په هره دوه کلنه دوره کې شاوخوا ۱۵۰ تعدیلات وړاندیز کوي. په هرحال، هیڅکله د کانګرس د کمیټو له وړاندیز شویو پرېکړو نه بهر نه ځي او یوازې د هغو کسانو هغه برخه چې د کانګرس د تایید ترلاسه کولو لپاره یې کافي ملاتړ ترلاسه کړی وي، کولای شي د اساسي قانون تصویب پروسې ته لاړ شي.&lt;ref name=&quot;C-SPAN's Capitol Questions&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.c-span.org/questions/weekly54.asp|title=Capitol Questions|publisher=[[C-SPAN]]|access-date=May 29, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509141821/http://www.c-span.org/questions/weekly54.asp|archive-date=May 9, 2008}}&lt;/ref&gt;

== قضایی بیاکتنه ==
د اساسي قانون په اړه د پوهې د څرنګوالي د محکمې د پرېکړو، په ځانګړې توګه د سترې محکمې د پرېکړو تر اغېزې لاندې دی. قضایی بیاکتنه د محکمې واک دی چې فدرالي مقننه، فدرالي اجرائیه او د دولت ټولې څانګې وڅېړي، د دوی د اساسي قانوني توب په اړه پریکړه وکړي او که چیرې کوم غیرقانوني څه وموندي، نو په کلکه یې وځپي.

=== تاسیس ===
کله چې جان مارشال په ۱۸۰۱ ز کې د سترې محکمې د مشر قاضي په توګه له اولیور ایلسورت نه ملاتړ وکړ، فدرالي قضایه قوه د قضایي قانون له خوا رامنځته شوې وه، خو لږ قضیو شتون درلود او لږ اعتبار یې لاره. «د قضايي بیا کتنې برخلیک په خپله د سترې محکمې په لاس کې و». د ایالتي قوانینو څېړنه او له ایالتي محکمو نه د بیاکتنې غوښتنه هم ومنل شوه، خو د محکمو د واک موده پر ایالتي قوانینو محدوده وه.{{sfn|Pritchett|1959|p=138}}

==== ځان ساتنه ====
د قضایي بیا کتنې واک د اوږدې مودې لپاره په ډیموکراسۍ نظام کې نه شوای ساتل کېدای، پرته له دې چې «د یوه معقوله قضایي محدودیت او لکه څنګه چې ښاغلي دولي وویل: د ټاکنو د راستنېدو په پام کې نیولو سره» پلي شوی وای. په حقیقت کې، سترې محکمې د نظریې او عمل یو سیسټم رامنځته کړی چې د قضایی بیاکتنې واک په خپله محدودوي.{{sfn|Pritchett|1959|p=145}}{{sfn|Pritchett|1959|pp=148–149}}

== په ټولې نړۍ کې نفوذ ==
د متحده ایالاتو اساسي قانون په ټولې نړۍ کې د حکومتدارۍ لپاره غوره بېلګه ده. د نړیوال نفوذ بېلګې یې په نورو اساسي قوانینو کې د جملو په ورته والي کې او په پور اخیستل شویو عباراتو کې او د قانون حاکمیت، د واکونو جلا کول او د انفرادي حقونو پېژندلو کې موندل کېدای شي.

د اساسي قانون د تعدیلاتو او قضايي بیاکتنې سره د امریکا تجربې په داسې وخت کې د اساسي قانون جوړوونکي هڅولي، کله چې دوی د خپل ولس د راتلونکي لپاره امکانات په پام کې نیولي دي، چې دې د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال یې ابراهام لینکن ته خبر ورکړ، د هغه معاصر او متحد بینټیو جوریز له مکسیکو نه او د نولسمې پېړۍ د اساسي قانون ملتپالو دویم نسل، د فلپین جوس ریزال او سن یات سین له چین نه هم په کې شامل وو. د اسټرالیا د اساسي قانون جوړوونکو د متحده ایالاتو او نورو اساسي قوانینو فدرالي نظریات سره یوځای کړل. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Aroney|first=Nicholas|url=https://www.cambridge.org/core/books/constitution-of-a-federal-commonwealth/E685089E543B0D14B22136FD7FEA922D#fndtn-information|title=The constitution of a federal commonwealth : the making and meaning of the Australian constitution|date=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-12968-8|location=Cambridge, UK|oclc=774393122}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Billias|2009|loc=xi–xv}}

ښايي د شلمې پېړۍ په وروستۍ نیمایي کې، د متحده ایالاتو د اساسي قانون نفوذ د کمېدو په حال کې وي، ځکه چې نورو هېوادونو پر خپلو اساسي قوانینو بیاکتنه د نویو اغېزو پر بنسټ کړې ده. &lt;ref name=&quot;jr-diusc&quot;&gt;{{cite news|url=http://journalistsresource.org/studies/government/federalstate/decline-influence-united-states-constitution/|title=The Declining Influence of the United States Constitution|date=April 9, 2013|website=Journalist's Resource|publisher=[[Harvard Kennedy School of Government]] [[Shorenstein Center on Media, Politics and Public Policy]]|access-date=April 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;diusc&quot;&gt;{{cite journal|last1=Law|first1=David S.|last2=Versteeg|first2=Mila|year=2012|title=The Declining Influence of the United States Constitution|journal=[[New York University Law Review]]|volume=87|issue=3|pages=762–858|ssrn=1923556}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>qoso22t7n4vidqtchu76uzm34mg8t49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د چين اقتصاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62591</id>
    <revision>
      <id>365386</id>
      <parentid>353376</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38458" sha1="0z5mu4u8m2pj3xqp7wrj3ex5n3qata5" xml:space="preserve">

د چين ولسي جمهوريت د منځني عايد مخ پر وده بازار ته متمايل اقتصاد لري، چې د صنعتي تګلارو او پينځه کلن ستراتيژيک پلانونو له لارې اقتصاد پلان جوړونه ترکيبوي. د هېواد اقتصاد دولتي تشثبتات [چې د دولت په ملکيت کې دي] او د ګډ ملکيت تشبثات او همدا راز پراخه کورنۍ خصوصي برخه او د په رسمي ډول د سوسياليست بازار اقتصاد په توګه روښانه شوي نظام کې باندنيو سوداګريو ته پرانېستوالی لري. دولتي تشبثات په ۲۰۱۹ ز کال کې د چين د بازار د پانګونې له ٪۶۰ څخه زياته برخه جوړه کړه او په ۲۰۲۰ ز کال کې يې چين د ۱۵،۹۸ تريليون امريکايي ډالر (۱۰۱،۳۶ ين) ناخالص کورني توليد ٪۴۰ جوړ کړ، په داسې حال کې چې کورنۍ او باندنۍ خصوصي سوداګرۍ او پانګونې د يادې کچې د پاتې ٪۶۰ لپاره ځواب ويونکې وې. لکه د ۲۰۱۹ ز کال د پای د مودې غوندې، په ۲۰۱۵ ز کال کې په مالي برخه کې د فعاليت کوونکو په ګډون د چين د ټولو دولتي تشبثاتو ټولې پانګې ۵۸،۹۷ تريليون امريکايي ډالرو ته ورسېدې، چې د يادې کچې ۹۱ دولتي شرکتونه د ۲۰۲۰ د بخت نړيوال ۵۰۰ شرکتونو “Fortune Global 500” پورې تړاو لري. د اومه ناخالص کورني توليد د اندازه کولو له مخې چين د نړۍ دويم لوی اقتصاد او د پېرودلو د ځواک د برابرۍ (Purchasing Power Parity “PPP”) په واسطه د اندازه کولو له مخې له ۲۰۱۴ ز کال راهيسې د نړۍ تر ټولو لوی اقتصاد لري. د دې هېواد اقتصاد له ۲۰۱۰ ز ال راهيسې د هغو معلوماتو له مخې د اومه ناخالص کورني توليد په واسطه دويم تر ټولو لوی اقتصاد دی، چې د بدلېدونکي يا نوساني بازار د تبادلې نرخونو باندې تکيه کوي. د چين اقتصاد په وروستيو (۲۰۲۱ ز کال) کې د اروپا اتحاديې اقتصاد لاندې کړ. چين به د يو اټکل له مخې په ۲۰۲۸ ز کال کې د اومه ناخالص کورني توليد برخه کې د نړۍ په کچه تر ټولو لوی اقتصاد شي. دا هېواد په تاريخي ډول له لومړۍ څخه تر ۱۹ پېړۍ پورې د دوه زريزو د ډېری مودې لپاره د نړۍ په کچه له لومړنيو اقتصادي ځواکونو له ډلې څخه و. &lt;ref name=&quot;Eco_info&quot;&gt;—Xu, Chenggang. “The Fundamental Institutions of China’s Reforms and Development.” [[Journal of Economic Literature]], vol. 49, no. 4, [[American Economic Association]], 2011, pp. 1076–151, {{jstor|23071664}}.

—Nee, Victor, and Sonja Opper. “Political Capital in a Market Economy.” Social Forces, vol. 88, no. 5, [[Oxford University Press]], 2010, pp. 2105–32, {{jstor|40927540}}.

—Shue Tuck Wong &amp; Sun Sheng Han (1998) Whither China's Market Economy? The Case of Lijin Zhen, [[Geographical Review]], 88:1, 29-46, {{doi|10.1111/j.1931-0846.1998.tb00094.x}}

—Gregory C. Chow (2005) The Role of Planning in China's Market Economy, Journal of Chinese Economic and Business Studies, 3:3, 193-203, {{doi|10.1080/14765280500317866}}

—HUA, HUANG. “The Market Economy in China.” Security Dialogue, vol. 24, no. 2, [[Sage Publications]], Ltd., 1993, pp. 175–79, {{jstor|44471339}}.

—Chow, Gregory C. “Development of a More Market-Oriented Economy in China.” Science, vol. 235, no. 4786, [[American Association for the Advancement of Science]], 1987, pp. 295–99, {{jstor|1698592}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hissey |first=Ian |date=17 December 2019 |title=Investing in Chinese State-Owned Enterprises |url=https://insight.factset.com/investing-in-chinese-state-owned-enterprises |access-date=15 March 2021 |website=insight.factset.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=21 May 2020 |title=How reform has made China's state-owned enterprises stronger |url=https://www.weforum.org/agenda/2020/05/how-reform-has-made-chinas-state-owned-enterprises-stronger/ |access-date=19 October 2020 |website=www.weforum.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=CBNEditor |date=18 January 2021 |title=China's GDP Breaches 100 Trillion Yuan Threshold after Posting 2.3% Growth in 2020, Disposable Income up 4.7% |url=https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ |access-date=13 April 2021 |website=China Banking News |language=en-US |خونديځ نېټه=7 May 2021 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210507021126/https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210507021126/https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507021126/https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=17 October 2020 |title=China State Firms' Assets grow even as the Government presses for lighter debt |url=https://www.caixinglobal.com |access-date=19 October 2020 |website=www.caixinglobal.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tjan |first=Sie tek |date=18 August 2020 |title=The Biggest but not the Strongest: China's place in the Fortune Global 500 |url=https://www.csis.org |access-date=19 October 2020 |website=www.csis.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report for Selected Country Groups and Subjects (PPP valuation of country GDP) |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&amp;pr.y=19&amp;sy=2017&amp;ey=2017&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=512%2C672%2C914%2C946%2C612%2C137%2C614%2C546%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C199%2C646%2C733%2C648%2C184%2C915%2C524%2C134%2C361%2C652%2C362%2C174%2C364%2C328%2C732%2C258%2C366%2C656%2C734%2C654%2C144%2C336%2C146%2C263%2C463%2C268%2C528%2C532%2C923%2C944%2C738%2C176%2C578%2C534%2C537%2C536%2C742%2C429%2C866%2C433%2C369%2C178%2C744%2C436%2C186%2C136%2C925%2C343%2C869%2C158%2C746%2C439%2C926%2C916%2C466%2C664%2C112%2C826%2C111%2C542%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C941%2C474%2C446%2C754%2C666%2C698%2C668&amp;s=PPPGDP&amp;grp=0&amp;a= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131023509/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&amp;pr.y=19&amp;sy=2017&amp;ey=2017&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=512,672,914,946,612,137,614,546,311,962,213,674,911,676,193,548,122,556,912,678,313,181,419,867,513,682,316,684,913,273,124,868,339,921,638,948,514,943,218,686,963,688,616,518,223,728,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,199,646,733,648,184,915,524,134,361,652,362,174,364,328,732,258,366,656,734,654,144,336,146,263,463,268,528,532,923,944,738,176,578,534,537,536,742,429,866,433,369,178,744,436,186,136,925,343,869,158,746,439,926,916,466,664,112,826,111,542,298,967,927,443,846,917,299,544,582,941,474,446,754,666,698,668&amp;s=PPPGDP&amp;grp=0&amp;a= |archive-date=31 January 2018 |access-date=24 October 2017 |publisher=IMF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Barboza|first=David|date=16 August 2010|title=China Passes Japan as Second-Largest Economy|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2010/08/16/business/global/16yuan.html|access-date=23 March 2021|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN1&quot;&gt;{{cite web |last=Elliot |first=Larry |date=26 December 2020 |title=China to overtake US as world's biggest economy by 2028, report predicts |url=https://www.theguardian.com/world/2020/dec/26/china-to-overtake-us-as-worlds-biggest-economy-by-2028-report-predicts |access-date=28 December 2020 |work=[[The Guardian]] |quote=&quot;With the US expected to contract by 5% this year, China will narrow the gap with its biggest rival, the CEBR said. Overall, global gross domestic product is forecast to decline by 4.4% this year, in the biggest one-year fall since the second world war. Douglas McWilliams, the CEBR's deputy chairman, said: &quot;The big news in this forecast is the speed of growth of the Chinese economy. We expect it to become an upper-income economy during the current five-year plan period (2020-25). And we expect it to overtake the US a full five years earlier than we did a year ago. It would pass the per capita threshold of $12,536 (£9,215) to become a high-income country by 2023.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book|last=Maddison|first=Angus|url=https://archive.org/details/chineseeconomicp00madd|title=Chinese Economic Performance in the Long Run: 960-2030 AD|publisher=Organization for Economic Cooperation and Development|year=2008|isbn=978-9264037625|pages=[https://archive.org/details/chineseeconomicp00madd/page/n44 43]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

د هېواد حکومت په ۱۹۷۸ ز کال کې د ډينګ اکسياپينګ “Deng Xiaoping” تر مشرۍ لاندې خپل اقتصادي سمونونه پيل کړل. د پايلې په توګه چين د ۳۰ کالونو په موده کې د ودې د ٪۱۰ منځنيو کچو په درلودلو سره د نړۍ تر ټولو چټک وده وال ستر اقتصاد لري. چين د نړۍ په کچه د لس غوره او خورا سيال مالي مرکزونو له ډلې څلور مرکزونه (شانګهای، هانګ کانګ، بيجنګ او شينژين) لري، چې د بل هر هېواد په پرتله زيات دي. دا هېواد د نړۍ د ونډو د لويو تبادلو درې بازارونه (شانګهای، هانګ کانګ او شينژين) لري، چې د بازار پانګونې او سوداګريز حجم دواړو له مخې دي. د ۲۰۲۰ ز کال د اکتوبر تر ۱۲ نېټې پورې د جين د اصلي خاورې “Mainland Chinese” د ونډې بازارونه د شانګهای د ونډې تبادلې بازار “Shanghai Stock Exchange” او شينژين د ونډو تبادلې بازار “Shenzhen Stock Exchange” په ګډون له ۱۰ تريليون امريکايي ډالرو څخه پورته شول. د ونډه ياده کچه د هانګ کانګ د ونډو تبادلې څخه پرته وه او د تبادلې دې بازار هم نږدې ۵،۹ تريليون امريکايي ډالر ونډې درلودې. د ۲۰۲۰ ز کال د جون تر پايه پورې باندنيو پانګوالو په چينايي ونډو کې په ټوليز ډول ۴۴۰ بيليون امريکايي ډالر ونډې پېرلې وې، چې د ټول ارزښت د نږدې ۲،۹ سلنې استازولي کوي او په ګوته کوي، چې باندنيو پانګوالو يوازې د ۲۰۲۰ ز کال په لومړۍ نيمايي کې ټول ۱۵۶،۶ بيليون امريکايي ډالر په ونډو کې راټول کړل. د ۲۰۲۰ زکال د سپټمبر تر لومړيو پورې د چين د ونډې بازار ټوليز ارزښت له ۱۵،۴ تريليون امريکايي ډالرو څخه لوړ شو، چې له امله يې له جاپان او انګليستان څخه پورته او يوازې له متحده ايالتونو (۴۰ تريليون) څخه ښکته دويم ځای خپل کړ. د ۲۰۲۰ ز کال د سپټمبر تر پايه پورې د چينايي ونډو باندنۍ شتمنۍ ۳۸۸ بيليون امريکايي ډالر يا د ټول ارزښت ٪۲،۵ ته ورسېدې، سره له دې چې په کال کې ۴۴،۶۶ سلنه زياتوالی راغلی دی. &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite web |date=6 December 2012 |title=The Changing of the Guard: China's New Leadership |url=http://knowledge.insead.edu/economics-politics/the-changing-of-the-guard-chinas-new-leadership-2359 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512234533/http://knowledge.insead.edu/economics-politics/the-changing-of-the-guard-chinas-new-leadership-2359 |archive-date=12 May 2013 |access-date=15 June 2013 |publisher=INSEAD Knowledge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT82415&quot;&gt;{{cite news|author1=Nelson D. Schwartz|author2=Rachel Abrams|date=24 August 2015|title=Advisers Work to Calm Fearful Investors|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2015/08/25/business/dealbook/advisers-work-to-calm-fearful-investors.html|url-status=live|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826025315/http://www.nytimes.com/2015/08/25/business/dealbook/advisers-work-to-calm-fearful-investors.html|archive-date=26 August 2015|quote=Even the most pessimistic observers think China will still grow by{{nbs}}4 or{{nbs}}5 percent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{cite web |date=16 April 2013 |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&amp;ey=2018&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=40&amp;pr1.y=0&amp;c=924&amp;s=NGDP_RPCH%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102170742/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&amp;ey=2018&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=40&amp;pr1.y=0&amp;c=924&amp;s=NGDP_RPCH%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |archive-date=2 November 2013 |access-date=16 April 2013 |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GFCI2&quot;&gt;{{cite web |date=September 2020 |title=The Global Financial Centres Index 28 |url=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf |access-date=26 September 2020 |publisher=Long Finance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=19 February 2019 |title=Top 10 Largest Stock Exchanges in the World By Market Capitalization |url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/ |access-date=28 November 2019 |website=ValueWalk |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Monthly Reports – World Federation of Exchanges |url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190912130053/https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics |archive-date=12 September 2019 |access-date=6 September 2019 |publisher=[[World Federation of Exchanges|WFE]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=13 October 2020|title=China's stock market tops $10 trillion|work=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015|access-date=22 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=7 July 2020|title=Overseas investor snap up Chinese stocks so fast, they are hitting foreign ownership caps such as home appliance maker Midea|work=Th South China Morning Post|url=https://www.scmp.com/business/markets/article/3092204/overseas-investors-snap-chinese-shares-so-fast-they-are-hitting|access-date=22 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=3 September 2020|title=China moves to ease Access to $15.4 Trillion Bond Market|work=Caixin Global|url=https://www.caixinglobal.com/2020-09-03/china-moves-to-ease-foreign-access-to-154-trillion-bond-market-101600571.html#:~:text=Update%3A%20China%20Moves%20to%20Ease%20Foreign%20Access%20to%20%2415.4%20Trillion%20Bond%20Market,-By%20Peng%20Qinqin&amp;text=China's%20top%20financial%20regulators%20unveiled,and%20bolster%20domestic%20financial%20markets.|access-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=19 October 2020 |title=China greenlights Shenzhen to issue Offshore Local Government Bonds |url=https://www.yicaiglobal.com |access-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;

د چین ناخالص کورنی توليد په ۲۰۲۱ ز کال کې ۱۷،۷ تريليون امريکايي ډالر (۱۱۴،۴ تريليون ين) و، چې د ين برخه کې د تېر کال په پرتله ٪۸،۱ زيات و او له مخې يې له اروپايي اتحاديې څخه مخکې شو. د پيسو نړيوال صندوق په وينا چين د سړي سر عايد پر بنسټ له ۱۰۰ ميليون څخه د زيات نفوس لرونکو هېوادونو په منځ کې د سړي سر ناخالص کورني توليد (اومه) له مخې درېيم او د ناخالص کورني توليد (د پېرودلو د ځواک برابرۍ “PPP”) له مخې ۷۳ ځای لري. دا هېواد د اټکل له مخې د ۲۳ تريليون ډالرو په ارزښت طبيعي سرچينې لري، چې ٪۹۰ يې د ډبرو سکاره او لږ پيداکېدونکي (نادر) ځمکني فلزات جوړوي. چين د نړۍ تر ټولو لوی د نږدې ۴۵،۸۳۸ تريليون ډالرو (۳۰۹،۴۱ چينايي ين) د ټول بانکي سکتور پانګې لري، چې ۴۲،۰۶۳ تريليون يې په امانتونو او نورو مکلفيتونو کې دي. په دې هېواد کې مستقيمې باندنۍ پانګونې چې د ۲۰۱۶ ز کال د اکتوبر تر پايه پورې په ټوليز ډول نږدې ۱،۶ تريليون ډالر وې، د چين د کورني ناخالص توليد نږدې درېيمه برخه او څلورمه برخه دندو کې په مستقيم يا نامستقيم ډول مرسته وکړه. د ۲۰۲۰ ز کال د جون تر پايه پورې په هېواد کې د FDI ونډه ۲،۹۴۷ تریليون امريکايي ډالرو ته ورسېده او د چين لګښت FDI ونډه ۲.۱۲۸ تريليون امريکايي ډالر شوه. د دې هېواد ټوله باندنۍ مالي شتمني ۷،۸۶۰ تريليون امريکايي ډالرو ته او باندني مالي مکلفيتونه يې ۵،۷۱۶ تريليون امريکايي ډالر شول، چې له امله يې چين د نړۍ په کچه له جاپان څخه وروسته دويم لوی پور ورکونکی هېواد شو. چين د باندنۍ مستقيمې پانګونې برخه کې تر ۲۰۲۰ ز کال پورې د ۱۶۳ بيليون ډالر په تر لاسه کولو سره د نړۍ ستر تر لاسه کوونکی هېواد دی. دا هېواد د باندنۍ مستقيمې پانګه اچونې دويم لوی outward لري، چې د ۲۰۱۹ ز کال لپاره يې په يوازې ځان ۱۳۶،۹۱ بيليون باندنۍ پانګونه کړې وه، چې په دې ډول جاپان د همدې کال لپاره تر ۲۲۶،۶۵ بيليون امريکايي ډالر باندنۍ پانګونه کړې وه او له چين څخه مخکې و. چين د نړۍ تر ټولو بډايه هېواد دی. دا هېواد تر ۲۰۱۸ ز کال پورې د بيليونرانو هېوادونو په ټول شمېر کې لومړی او د ميليونرانو هېوادونو په ډله کې دويم هېواد و، چې د نړۍ ۶۵۸ بيليونران او ۳،۵ ميليونران چينايان وو. د “Credit Suisse Group” له لورې د ۲۰۱۹ ز کال د نړيوالې شتمنۍ د راپور “Global Wealth Report” له مخې چين د نړۍ د نفوس د غوره لس سلنې په شتمنۍ کې له متحده ايالتونو څخه مخکې شوه. چين تر ۲۰۲۱ ز کال پورې د بخت نړيوال ۵۰۰ شرکتونو “Fotune Global 500” کې د لويو شرکتونو کور و او د ۱۳۵ شرکتونو مرکزي ادارې په چين کې دي. دا هېواد تر ۲۰۲۲ ز کال پورې د هغو ۳۱۵ لويو لېست شويو کارخانو کور و، چې د نړيوال بخت ۲۰۰۰ شرکتونو “Fortune Global 2000” کې د عايد له مخې اندازه شوي وو، چې له مخې يې په نړيواله کچه دويم ځای خپل کړ. چين له دوه سوو څخه د زياتو خصوصي ټيکناژيکي شرکتونو د پيل کور هم دی، چې هر يو يې له ۱ بيليون څخه زيات ارزښت لري، چې دا د نړۍ په کچه تر ټولو لوړ شمېر دی. چين د ۳،۱ تريليون په ارزښت د نړۍ د لويې باندنۍ تبادلې زېرمې لري، مګر که چېرې ورسره د چين د دولتي سوداګريزو بانکونو شتمني يو ځای شي، نو د چينايي زېرمو ارزښت نږدې ۴ تريليون ته پورته کېږي. &lt;ref&gt;{{cite web |title=China's economy surpasses the European Union's for the first time |url=https://www.trtworld.com/magazine/china-s-economy-surpasses-the-european-union-s-for-the-first-time-54291 |access-date=2022-07-10 |archive-date=2022-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201164923/https://www.trtworld.com/magazine/china-s-economy-surpasses-the-european-union-s-for-the-first-time-54291 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 2020 |title=World Economic Outlook – GDP per capita (Nominal) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report |access-date=21 March 2021 |website=[[International Monetary Fund]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;{{cite web |date=October 2020 |title=World Economic Outlook – GDP per capita (PPP) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |access-date=21 March 2021 |work=[[International Monetary Fund]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report |access-date=2022-06-14 |website=IMF |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Anthony |first=Craig |date=12 September 2016 |title=10 Countries with the Most Natural Resources |url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916072056/http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp |archive-date=16 September 2017 |access-date=15 September 2017 |publisher=[[Investopedia]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=15 September 2020 |title=Assets and Liabilities Statistics of Financial Institutions as of 2nd quarter 2020 |url=http://www.pbc.gov.cn/diaochatongjisi/116219/116319/3959050/3959049/index.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018140626/http://www.pbc.gov.cn/diaochatongjisi/116219/116319/3959050/3959049/index.html |archive-date=18 October 2020 |access-date=16 October 2020 |website=pbc.gov.cn }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=China Total Deposits [1997–2019] [Data &amp; Charts] |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/china/total-deposits |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408141401/https://www.ceicdata.com/en/indicator/china/total-deposits |archive-date=8 April 2018 |access-date=7 April 2018 |website=ceicdata.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=30 November 2016 |title=Foreign investment's role in Chinese Economy |url=https://www.wsj.com |access-date=19 October 2020 |website=www.wsj.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=25 September 2020 |title=SAFE releases China's net International Investment Position (NIIP) as of the end of June 2020 |url=https://www.safe.gov.cn |access-date=19 October 2020 |website=www.safe.gov.cn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Higgins|first=Tucker|date=24 January 2021|title=China surpasses U.S. as largest recipient of foreign direct investment during Covid pandemic|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2021/01/24/china-received-more-foreign-investment-last-year-than-us-un-says.html|access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=18 September 2020|title=China's outbound foreign investment posts modest Decline since Start of 2020|work=China Banking News|url=http://www.chinabankingnews.com/2020/09/18/chinas-outbound-foreign-investment-posts-modest-decline-since-start-of-2020/|access-date=16 October 2020|archive-date=18 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018044745/https://www.chinabankingnews.com/2020/09/18/chinas-outbound-foreign-investment-posts-modest-decline-since-start-of-2020/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{cite web |last= |first= |title=China overtakes US as world's richest nation |url=https://thefinancialexpress.com.bd/economy/global/china-overtakes-us-as-worlds-richest-nation-1637064263 |url-status=live |access-date=2021-11-26 |website=The Financial Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{cite web |title=China is now the world's richest country |url=https://finance.yahoo.com/news/report-china-now-worlds-richest-170102566.html |url-status=live |access-date=2021-11-26 |website=finance.yahoo.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kurtenbach&quot;&gt;{{cite news|last=Kurtenbach|first=Elaine|date=27 February 2019|title=Billionaire list shows $1T hit from '18 market meltdown|work=Associated Press|url=https://apnews.com/4e744eb004bd486cbd440bc71bf4b985|access-date=17 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bloomberg.com&quot;&gt;{{Cite news|title=China Is Set to Keep Minting New Millionaires Faster Than U.S.|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-18/u-s-to-remain-hub-of-world-s-richest-even-as-china-closes-gap|access-date=19 February 2019|newspaper=Bloomberg.com|date=18 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=24 December 2020|title=China surpasses the US in Wealth of Top 10%|work=The US News &amp; World Report|url=https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2019-12-24/china-surpasses-the-us-in-wealth-of-top-10|access-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Global 500 2017&quot;&gt;{{cite web |last=Murray |first=Alan |date=10 August 2020 |title=The Fortune Global 500 is now more Chinese than American |url=https://fortune.com/2020/08/10/fortune-global-500-china-rise-ceo-daily/ |work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Global 500 2015&quot;&gt;{{cite web |title=Global 500 (updated) |url=https://fortune.com/global500/2019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807080136/https://fortune.com/global500/2019/ |archive-date=7 August 2019 |access-date=10 September 2019 |work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |title=The Global 2000 2022 |url=https://www.forbes.com/lists/global2000/ |access-date=2022-06-14 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2019/10/23/tech/china-unicorns-united-states|publisher=CNN|title=Chinese report counts 206 unicorns. That's more than America|date=23 October 2019|access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;China reserves&quot;&gt;{{cite web |title=官方储备资产 (Official reserve assets) |url=http://www.safe.gov.cn/safe/2020/0207/15340.html |access-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Economist China reserves&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2020/10/31/if-chinas-economy-is-so-strong-why-isnt-its-currency-stronger|title=If China's economy is so strong, why isn't its currency stronger?|newspaper=[[The Economist]]|access-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt;

چين د نړۍ تر ټولو لوی توليدي اقتصاد او د توکو لېږدونکی دی. دا هېواد د نړۍ تر ټولو چټک وده وال مصرفي بازار او د توکو دويم لوی رالېږدونکی هم دی. چين د نړۍ په کچه د ګڼو توکو ستر مصرفونکی هېواد هم دی، چې د فلزاتو نږدې نيمايي چين مصرفوي. دا هېواد د خدماتي توليداتو خالص واردونکی دی. د نړۍ تر ټولو لوی سوداګريز هېواد دی او په نړيواله سوداګرۍ کې څرګنده ونډه لوبوي. دا هېواد په ۲۰۰۱ ز کال کې د سوداګرۍ نړيوال سازمان “World Trade Organization” غړی شو. چين د “ASEAN”، اسټراليا، کمبوديا، نيوزيلينډ، پاکستان، سويلي کوريا او سويس په ګډون له بېلابېلو هېوادونو سره د ازادې سوداګرۍ هوکړې هم لري. د هېواد ستر سوداګريز ملګري متحده ايالتونه، اروپايي ټولنه، جاپان، هانګ کانګ، سويلي کوريا، هند، تايوان، اسټراليا، ويتنام، ماليزيا او برازيل دي. د چين کاري ځواک د ۷۷۸ ميليون کارکونکو په درلودلو سره تر ۲۰۲۰ ز کال پورې د نړۍ په کچه لومړی ځای درلود. دا هېواد د اسانه سوداګرۍ کولو لړيال “Ease of doing business index” کې د «خورا اسانه» هېوادونو له ډلې ۳۱ او د “Global Competitiveness Report” له مخې ۲۸ ځای درلود. د ۲۰۲۱ کال لپاره د نړيوال نوښت لړيال له مخې چين د نړۍ په کچه د ۱۲، اسيا او Oceana کې د ۳ او د هغو هېوادونو په ډله کې د دويم هېواد په توګه ډلبندي شو، چې له ۱۰۰ ميليون څخه زيات نفوس لري. د چين اقتصاد د غوره ۳۰ اقتصادونو په ډله کې د منځني عايد يوازينی او نوی صنعتي شوي اقتصاد دی. چين د حقوقو، د کارونې موډلونو، سوداګريزو نښو، صنعتي ډيزاينونو او د نوښتي توکو د لېږدونو برخه کې په نړيواله کچه لومړی هېواد دی. دا هېواد د پوهې او ټيکنالوژۍ برخو کې د نړۍ له ۵ غوره ډلو ځنې دوه ډلې (“Shenzhen-Hong Kong-Guangzhou” او “Beijing”، چې په ترتيب سره دويم او درېيم ځای لري) لري، چې د بل هر هېواد په پرتله زياتې دي. د ۲۰۲۲ ز کال تر مارچ پورې چين د 5G له ۵۰۰ ميليون څخه زيات کارونکي لري او ۱،۴۵ ميليون تم ځايونه په کې درول شوي دي. &lt;ref&gt;{{cite web |title=China Widens Lead as World's Largest Manufacturer |url=http://news.thomasnet.com/IMT/2013/03/14/china-widens-lead-as-worlds-largest-manufacturer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727123309/http://news.thomasnet.com/IMT/2013/03/14/china-widens-lead-as-worlds-largest-manufacturer/ |archive-date=27 July 2013 |access-date=25 August 2013 |publisher=thomasnet.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=China: Fastest Growing Consumer Market in the World |url=http://blog-imfdirect.imf.org/2013/12/02/china-fastest-growing-consumer-market-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202175550/http://blog-imfdirect.imf.org/2013/12/02/china-fastest-growing-consumer-market-in-the-world/ |archive-date=2 December 2013 |access-date=8 December 2013 |publisher=IMF direct – The IMF Blog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Baffes|first1=John|last2=Kabundi|first2=Alain Ntumba|last3=Nagle|first3=Peter Stephen Oliver|last4=Ohnsorge|first4=Franziska Lieselotte|date=2018-06-26|title=The role of major emerging markets in global commodity demand|url=https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/8495.html|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''intracen.org'' |url=http://www.intracen.org/uploadedFiles/intracenorg/Content/Exporters/Sectors/Service_exports/Trade_in_services/China_ServicesBrief.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030203611/http://www.intracen.org/uploadedFiles/intracenorg/Content/Exporters/Sectors/Service_exports/Trade_in_services/China_ServicesBrief.pdf |archivedate=30 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/graphics/2016-us-vs-china-economy/|title=China's Economy Is Catching Up to the U.S.|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317161514/https://www.bloomberg.com/graphics/2016-us-vs-china-economy/|archive-date=17 March 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 April 2017 |title=Trade recovery expected in 2017 and 2018, amid policy uncertainty |url=http://www.wto.org/english/news_e/pres17_e/pr791_e.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703010617/https://www.wto.org/english/news_e/pres17_e/pr791_e.htm |archive-date=3 July 2017 |access-date=22 June 2017 |publisher=World Trade Organization |location=Geneva, Switzerland}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=China – Member information |url=http://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/china_e.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901095845/http://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/china_e.htm |archive-date=1 September 2014 |access-date=28 August 2014 |publisher=WTO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=China, Switzerland sign free trade agreement |url=http://www.eubusiness.com/news-eu/china-switzerland.pqa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024102431/http://www.eubusiness.com/news-eu/china-switzerland.pqa/ |archive-date=24 October 2013 |access-date=14 November 2013 |publisher=eubusiness.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=China FTA Network |url=http://fta.mofcom.gov.cn/enarticle/chinacambodiaen/chinacambodiaennews/202112/46486_1.html |access-date=2022-06-03 |website=fta.mofcom.gov.cn |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630213142/http://fta.mofcom.gov.cn/enarticle/chinacambodiaen/chinacambodiaennews/202112/46486_1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=11–6 Value of Imports and Exports by Country (Region) of Origin/Destination, China Statistical Yearbook 2018 |url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/indexeh.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827175214/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/indexeh.htm |archive-date=27 August 2019 |access-date=4 September 2019 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}} [http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/html/1106EN.jpg Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503180220/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/html/1106EN.jpg|date=3 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doing Business 2020: China's Strong Reform Agenda Places it in the Top 10 Improver List for the Second Consecutive Year |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2019/10/24/doing-business-2020-chinas-strong-reform-agenda-places-it-in-the-top-10-improver-list-for-the-second-consecutive-year |access-date=17 September 2020 |website=World Bank |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Global Competitiveness Report 2018 |url=http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082148/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/ |archive-date=17 October 2018 |access-date=17 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{cite web |title=Global Innovation Index 2021: Innovation Investments Resilient Despite COVID-19 Pandemic; Switzerland, Sweden, U.S., U.K. and the Republic of Korea Lead Ranking; China Edges Closer to Top 10 |url=https://www.wipo.int/pressroom/en/articles/2021/article_0008.html |access-date=20 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dominik|first=Boddin|title=The Role of Newly Industrialized Economies in Global Value Chains|publisher=International Monetary Fund|year=2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=World Intellectual Property Organization Releases Global Innovation Index 2020 Ranking China 14 |url=https://www.natlawreview.com/article/world-intellectual-property-organization-releases-global-innovation-index-2020 |access-date=15 March 2021 |website=The National Law Review |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 March 2022 |title=China aims to accelerate 5G base stations deployment this year: Report |url=https://www.rcrwireless.com/20220311/5g/china-aims-accelerate-5g-base-stations-deployment-this-year-report |access-date=25 March 2022 |publisher=RCR Wireless}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=China expands 5G network to over 1.15 million base stations, more than rest of the world combined |url=https://www.scmp.com/video/china/3156521/china-expands-5g-network-over-115-million-base-stations-more-rest-world |access-date=18 November 2021 |website=SCMP |language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>0z5mu4u8m2pj3xqp7wrj3ex5n3qata5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تيجاسوي مديواړا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63820</id>
    <revision>
      <id>365374</id>
      <parentid>357413</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T23:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11565" sha1="qmokbstmh6s4d3qrkhfiz3ey0aw7br7" xml:space="preserve">{{وګړي مالوماتبکس}}

'''تیجاسوی مادیواړا''' د هندي فلمونو اداکاره او ماډل ده، چې په عمده توګه د [[تېلوګو]] فلم صنعت کې کار کوي. تیجاسوي مخکې له دې چې اداکاره شي د نڅا ښوونکي وه، هغې په 2013 کې د ''سیتاما وکیتلو سرمل چیتو'' ''سره'' د اداکارۍ پیل وکړ او په آیسکریم فلم کې د کار کولو وروسته شهرت ته ورسید. هغه په 2018 کې د ریالیټ تلویزیوني خپرونو ''Bigg Boss Telugu 2'' کې سیالي کوونکې وه.

== وختي ژوند او زدکړه ==
تیجاسوي د ښځو لپاره د سينټ فرانسیس کالج، حیدراباد کې د ډله ایزو اړیکو او [[خبريالي|ژورنالیزم]] زده کړې کړې. وروسته هغې میدان ته مخه کړه او د آزاد نڅا ښوونکي او MNC (ملټي نیشنل کارپوریشن) لکه HSBC ، Wipro، Franklin Templeton او د حیدراباد عامه ښوونځي او د نجونو لپاره نصر ښوونځي کې د نڅا درسونو په څیر د پارټ وخت کار پیل کړ. &lt;ref name=&quot;ie&quot;&gt;{{Cite web |title=Tip tap through college |url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/Tip-tap-through-college/2013/08/12/article1726672.ece |website=The New Indian Express |تاريخ الوصول=2022-08-23 |تاريخ الأرشيف=2015-07-08 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150708103120/http://www.newindianexpress.com/education/edex/Tip-tap-through-college/2013/08/12/article1726672.ece |url-status=dead |لاسرسي نېټه=2022-08-23 |خونديځ نېټه=2014-06-02 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140602160824/http://www.newindianexpress.com/education/edex/Tip-tap-through-college/2013/08/12/article1726672.ece |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140602160824/http://www.newindianexpress.com/education/edex/Tip-tap-through-college/2013/08/12/article1726672.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602160824/http://www.newindianexpress.com/education/edex/Tip-tap-through-college/2013/08/12/article1726672.ece }}&lt;/ref&gt; هغې د مس دابور ګلاباري 2011 د ښکلا سیالۍ کې برخه اخیستې وه، چیرې چې هغه دوهمه سیالي وه او د راپور له مخې ورته د سيالۍ وروسته یې د لومړي فلم وړاندیز ترلاسه کړ. هغه وروسته په 2018 کې د ټلویزیوني خپرونو Bigg Boss Telugu 2 کې د سیالۍ کونکي په توګه راڅرګنده شوه.

== د فلم مسلک ==
هغه په 2013 کې د تیلو کورنۍ ډرامه فلم ''سیتاما وکیټلو سیرمل چیتو'' کې د ملاتړي رول سره د اداکارۍ پیل وکړ. &lt;ref name=&quot;ie&quot;/&gt; راتلونکی کال، هغه د اداکار ناګ ارجن ''منام'' او د نیتن د ''زړه حمله'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Photos: Beautiful Tejaswi Madivada at Heart Attack Press Meet |url=http://www.raagalahari.com/actress/11502/tejaswi-madivada-at-heart-attack-press-meet.aspx |publisher=}}&lt;/ref&gt; کې په ملاتړي رولونو کې راڅرګنده شوه. هغه د رام ګوپال ورما په ډاروونکي فلم ''آیس کریم'' کې مخکښ رول لوبولی دی. دا فلم وروسته له هغې د سرلیکونو په سر کې راغی چې د فلم له خپرېدو مخکې داسې خبرونه خپاره شول چې د فلم یوه صحنه کې لوڅې ښځې ښودل شوي دي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tejaswi Madivada bares it all for RGV’s Ice Cream! – Bollywood News &amp; Gossip, Movie Reviews, Trailers &amp; Videos at Bollywoodlife.com |url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/tejaswi-madivada-bares-it-all-for-rgvs-ice-cream/ |publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tejaswi goes nude for RGV's Ice cream |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Tejaswi-goes-nude-for-RGVs-Ice-cream/articleshow/37572007.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Audiences will tell if I acted nude or not : Tejaswi Madivada |url=http://www.indiaglitz.com/audiences-will-tell-if-i-acted-nude-or-not--tejaswi-madivada-telugu-news-110004 |publisher= |access-date=2022-08-23 |archive-date=2019-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016205421/https://www.indiaglitz.com/audiences-will-tell-if-i-acted-nude-or-not--tejaswi-madivada-telugu-news-110004 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''آیس کریم'' د منتقدینو لخوا مخلوط بیاکتنې ترلاسه کړې &lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tejaswi-Madivada-Ice-Cream&lt;/ref&gt; مګر یو سوداګریز بلاک بسټر ثابت شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=మంచి ఐడియాతో తీస్తే... ‘ఐస్‌క్రీమ్’లా ఆర్థిక లాభాలు! |url=http://www.sakshi.com/news/movies/ramgopal-varma-directed-by-ice-cream-film-financial-benefits-in-film-industry-149014 |access-date=22 August 2014 |publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;

له هغه وروسته د فلمونو په منځ کې، عاشقان ''،'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lovers Audio Launch II Sumanth Ashwin, Nandita, Tejaswi Madivada - Part 4 |url=http://www.aplatestnews.com/usnewsvideo.php?vidtype=6&amp;idx=lovers-audio-launch-ii-sumanth-ashwin-nandita-tejaswi-madivada-part-4-2014-07-04 |publisher=}}&lt;/ref&gt; ''انوکشاسنم'' ، د رامګوپال ورما یو بل لارښود فلم، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=RGV-Manchu Vishnu Film titled 'Anukshanam' |url=http://movies.sulekha.com/tejaswi-madivada_actor-news-article_rgv-manchu-vishnu-film-titled-anukshanam |website=movies.sulekha.com |access-date=2022-08-23 |archive-date=2018-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223214934/http://movies.sulekha.com/tejaswi-madivada_actor-news-article_rgv-manchu-vishnu-film-titled-anukshanam |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; د کرانتي مادو د دلام ''ملی ملی اډی رانی روجو،'' چې هغې د اداکارې نیتیا مینن لور رول لوبولی دی، هغه په ''نابهیا'' کې دویم رول لوبولی دی. &lt;ref name=&quot;dc&quot;&gt;{{Cite web |title=Actress Tejaswi’s increasing popularity after 'Ice Cream' |url=http://www.deccanchronicle.com/140718/entertainment-tollywood/article/actress-tejaswi%E2%80%99s-increasing-popularity |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{Cite web |title=Tejaswi Madivada is on a roll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Tejaswi-Madivada-is-on-a-roll/articleshow/43620846.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; سریمانتادو او ''پانډګا چیسکو'' . د هغې په راتلونکو پروژو کې د اومکار ''راجو'' ګدي جادي، ارواشي وهه رکشاشاني وه ''،'' ''سبرامانیم د خرڅلاو لپاره'' او د هغې د تاميل لومړۍ فلم ''ناتپادیګرم 79 شامل دي.'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Small role in Mahesh Babu's film is a big deal for Tejaswini |url=http://www.hindustantimes.com/regional/small-role-in-mahesh-babu-s-film-is-a-big-deal-for-tejaswini/article1-1349959.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150821032450/http://www.hindustantimes.com/regional/small-role-in-mahesh-babu-s-film-is-a-big-deal-for-tejaswini/article1-1349959.aspx |archive-date=2015-08-21 |access-date=2019-10-16 |publisher=}}&lt;/ref&gt;

== د فلمونو نوملړ ==
[[دوتنه:Tejaswi_Madivada_shoot.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Tejaswi_Madivada_shoot.jpg/220px-Tejaswi_Madivada_shoot.jpg|بټنوک| ماډيواډا په 2017 کال د يو انځور ورکولو په حال کې]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!کال
! فلم
! رول
! ملګري هنرمندان
! ژبه
! نوټ
|-
| ۲۰۱۳
| ''سیتاما واکیتلو سیرمل چټو''
| د ګیتا کوچنۍ خور
| [[ماهیش بابو|مهیش بابو]] ، وینکټیش، سمانتا اکینیني ، [[انجلي]]
| تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: د ټولو څخه پورته 2
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2014
|منم
| دیویا
| اکینیني ناګا ارجن ، ناګا چیتنیا، سمنتا اکینیني ، شریا سارن
| تولیګو
| په هندي ډوب شوي: ډیالو
|-
|هارټ اټيک
| شریا
| نیتین، اډا شرما
|تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: د زړه حمله
|-
| ''ایسکریم''
| رینو
| نویدیپ
| تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: آیس کریم
|-
|لورز
| ګیتا
|
|تېلوګو
|
|-
| ''انوکشنام''
| ستیا
| وشنو مانچو، ریواتی
| تېلوګو
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2015
| ملی ملی ادی رانی روجو
| بوی
| شروو آنند، نیتیا مینون ، پویترا لوکیش، نظر
| تېلوګو
|
|-
| ''پانډاګا چیسکو''
| سواتی
| رام پوتیني ، راکول پریت سنګ ، سونل چوهان
| تېلوګو
| هندي ډوب شوي: سوداګر 2
|-
|کيرنتها
| پریا
| سمانتا اشوین، وشوانت، سکریتي، سریدیویا
| تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: د مینې سپن
|-
|سريمنتهوډو
| د سیتا خور، ګیتا
| سای تیج دھرما، ریګینا کیسندرا ، اډا شرما
| تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: پټیل په پلور کې
|-
|چتها کاليسي
| د وینکاتا رتنم لور
| [[ماهیش بابو|مهیش بابو]] ، [[شروتې حسن|شروتی هاسن]] ، جگپتی بابو، سای کمار
| تولیګو
| هندي ډوب شوي: ریښتیني تیور
|-
|نټپدهيګرم 
| تیجاسوی
|
| تېلوګو
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2016
| ''ناتپاډیگرام ۷۹''
| عبادت
| راج بهارت، عظمت خان، رشمي مینن
| تامیل
|
|-
| ''سوپر سټار تښتول''
| د کامیو بڼه
|
| تېلوګو
|
|-
| ''اوروشي وو رکشاسي وو''
|
|
| تېلوګو
|
|-
| ''کرشنشتمي''
| هو
| سنیل، نیکي ګلراني، ډیمپل چوپړا
| تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: هدفي وژنه
|-
| ''تاسو ته د خوشحاله جلا کیدو په هیله''
| نیکي
| ادې کرن، شویتا ورما
| تېلوګو
|
|-
| ''Rojolo Marai''
| رامبا
|
| تولیګو
|
|-
| ''نانا نینو نا هلک ملګري''
| میګی
| هیبا پټیل، راو رامیش
| تېلوګو
| هندي ډوب شوی: زوم غوښتل
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2017
| ''ښاغلی''
|
| ووایه ورون تیج، هیبا پټیل، لوانیا ترپاټي
| تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: ډارنگ باز 3
|-
| ''بابو بیګا بوزی''
| پارو مینون
| سرینواس اسرلا، مشتی
| تېلوګو
|
|-
| ''بالا کرشناډو''
|
| نارا روهیت، ریجینا کیسندرا ، رامیا کرشنن
| تېلوګو
| په هندي ډوب شوي: کنهیا اک یودا
|-
| د مینې ماګوري د مینې کیسه
| سواتی
|
| تېلوګو
| ویب لړۍ
|-
|}

== ټلویزیون ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!کال
! ښودل
! چینل
! ژبه
! نوټ
|-
| 2018
| بیګ باس تیلګو 2
| ستوري ما
|تېلوګو
| د 42 ورځو وروسته بهر
|}

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:1991 زېږېدنې]]</text>
      <sha1>qmokbstmh6s4d3qrkhfiz3ey0aw7br7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د ليکدود جوړو شوو بڼو نوملړ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68628</id>
    <revision>
      <id>365379</id>
      <parentid>295911</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21212" sha1="nn3dm0ul1smchq5ie490erllmber3te" xml:space="preserve">{| class=&quot;js-no-interprojets&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;&quot;
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot; | &lt;div style=&quot;padding-bottom:0em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;float; margin:em&quot; align=&quot;left&quot; 
|-
د جوړ شوي ليکدودونو نوملړ په لاندې ډول دی. [[آی سو ۱۵۹۲۴|ISO 15924]] کوډونه چمتو شوي چېرې چې ټاکل شوي. په دې لیست کې نه د شارټ هینډ سیسټمونه او نه هم د موجوده سکریپټونو سایفر شامل دي.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; &lt;!-- In the data-sort-values below, ￮ used to sort after all other characters, but it no longer does. See talk. --&gt;
|-
!style=width:8.6em|ليکدود نوم !! آی سو ۱۵۹۲۴ !!data-sort-type=text|جوړېدو کال !! پنځوونکی !! څرګندونه &lt;span style=font-weight:normal&gt;(د وېشنيزې له مخې ترتيب لپاه کلېک وکړئ!)&lt;/span&gt;
|-
| [[ادلام ليکدود|ادلام]] || ادلم || 1989 ||ابراهيمه او عبدالباري ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1989|وړاندیز شوي الفبا د لیکلو لپاره کارول کیږي [[فيولا ژبه ]]
|-
| [[افاکا غږيز ليکدود|افاکا]] || افاکا || 1910 ||افاکا اتومسي||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1910|غږيز توري د ليکلو لپاره کارول کيږي چې [[نديوکا ژبه]] وليکل شي, د سورينام انګليس مېشته سيمه
|-
|ايها||data-sort-value=Zzzz| || 1985 || [[اورسلا کي لوګين]] ||data-sort-value=￮1fiction￮0novel￮1985LeGuin|د هغې په ناول کې د افسانوي کیش ژبې الفبا ''[[تل کور ته راځي]]''
|-
|[[اريياکا ليکدود|اريياکا]] || || نږدې 1840  || [[منګکوټ]] || د [[پالي]] د نقلولو لپاره اختراع شوې , د [[تراوادا|تراودا بودیزم]] ديني ژبه, او  اغېزمن شوی له [[يوناني ليکدود|يونان]] او [[مون–بورمېسي ليکدود|بورمېسي-مون ليکدود]]
|-
| [[ارمني ليکدود|ارمني]] || Armn ||data-sort-value=0405|ca. 405 || [[مېسروپ ماشتوتس]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮0boGreek￮0405|داسې انګیرل کیږي چې الفبا د یوناني ژبې پر بنسټ لیکل شوي [[ارمني ژبه|ارمني]]
|-
|اته||data-sort-value=Zzzz| ||1996||[[هيرويوکي موريوکا]]||data-sort-value=￮1fiction￮0novel￮1996|د هغه په ​​ناول کې د افسانوي بارون ژبې الفبا ''[[د ستورو تاج]]''
|-
| [[ای يو آی (ژبه)|ای يو آی]] ||data-sort-value=Zzzz| ||1962|| جان ډبلیو ویلګارت ||data-sort-value=￮￮misc￮1962|ژبه او الفبا د غږ او مانا د یوځای کولو هڅه کوي
|-
| [[اوربش]] ||data-sort-value=Zzzz| ||1993 ||سټيپن کران||data-sort-value=￮1fiction￮2tvfilm￮1993|الفبا په اصل کې د دې لپاره ''[[ستورو جګړې|ستورو جګړه ]]'' د ګالیفس پر بنسټ[[ جوی جونسټن]], وروسته په فرنچائز کې د نورو رسنیو لپاره کارول کیږي&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echostation.com/features/aurebesh.htm|title=Echo Station - Aurebesh Soup|date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419143357/http://www.echostation.com/features/aurebesh.htm|archive-date=2016-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[اويولي]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1990s || Viraleo Boborenvanua ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1990s|Alphabet used by the Turaga indigenous movement for some [[languages of Vanuatu|languages in Vanuatu]]
|-
|[[باګام ليکدود|باګام]]||data-sort-value=Zzzz| ||data-sort-value=1900|ca. 1900||King Pufong||data-sort-value=￮0natural￮3logographic￮1900|Largely lost logosyllabic script used for letters and records in the [[Mengaka language]]
|-
|[[باموم ليکدود|باموم]]||Bamu||data-sort-value=1910|1896–1910||[[Ibrahim Njoya]]||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1910|Syllabary for [[Bamum language|Bamum]] developed from what initially was a pictographic system
|-
|[[بهارتي  ليکدود|بهارتي]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Unified script of India - Bharati |url=https://bharatiscript.com/ |access-date=2022-09-29 |website=bharatiscript.com |archive-date=2022-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007060013/https://bharatiscript.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|2016-*
|Prof. V. Srinivasa Chakravarthy and others
|د [[هندي ژبې|هندي ژبې]] (او [[اندو-اريايي ژبې|اندو-اريايي]]او [[دراویدي ژبې|دراويډي]]) دواړو د اسانتيا لپاره يو بدلي ليکدود
|-
| [[بليسمبول]] || Blis || 1949 || [[Charles K. Bliss]] ||data-sort-value=￮￮misc￮1949|Conceived as a non-spoken (soundless), purely ideographic script
|-
|[[بوپوموفو]]||Bopo||1913||[[Zhang Binglin]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1913|Semisyllabary to transcribe spoken [[Mandarin Chinese|Mandarin]], [[Taiwanese Hokkien|Holo]], &amp;c., mainly for teaching
|-
| [[برېل]] || Brai|| 1821 || [[Louis Braille]] ||data-sort-value=￮￮misc￮1821|Tactile alphabet for the blind using embossed dots; dozens of derived scripts
|-
| [[کاناډايي بومي نښيز لي:دود]] || Cans || 1840s || [[James Evans (linguist)|James Evans]] ||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮1840|Family of abugidas used to write a number of [[کاناډايي بومي کاناډايي بومي وګړي|بومي]] [[Canadians|Canadian]] languages of the [[Algonquian languages|Algonquian]], [[Eskimo–Aleut languages|Inuit]], and (formerly) [[Athabaskan languages|Athabaskan]] language families
|-
|[[قفقازي البانيايي ليکدود|قفقازي البانيايي]]||Aghb||data-sort-value=0408|ca. 408&lt;!--According to The Life of Mashtots it happened between Mashtots's correspondence with Theodosius and Isaac's translations.--&gt;||[[Mesrop Mashtots]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮0boGreek￮0408|Alphabet used to write the now extinct [[Caucasian Albanian language]]
|-
| [[Cherokee syllabary|Cherokee]] || Cher || 1819 || [[Sequoyah]] ||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1819|Syllabary inspired by Latin glyph shapes used to write the [[Cherokee language]]
|-
| Chữ Việt Trí ||data-sort-value=Zzzz| || 2012 || Tôn Thất Chương ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮￮Vietnamese￮2012|Alphabet designed for the [[Vietnamese language]]
|-
| [[Cirth]] || Cirt ||1930s&lt;ref&gt;Tolkien, C., editor, ''The Treason of Isengard, The History of Middle-Earth'', Houghton Mifflin, 1989&lt;/ref&gt;|| [[J. R. R. Tolkien]] ||data-sort-value=￮1fiction￮0novel￮1910Tolkien￮2|Runic elven script, mainly for dwarven writing in his novel ''[[The Lord of the Rings]]''
|-
| [[Clear Script]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1648 || [[Zaya Pandit]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1648|Alphabet used to write the [[Oirat language]]; based on Mongolian script
|-
| [[Coorgi-Cox alphabet|Coorgi-Cox]] ||data-sort-value=Zzzz| || 2005 || Gregg M. Cox ||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮2005|A proposed abugida&lt;!--yes, despite the name of article--&gt; for the [[Kodava language]]
|-
| [[Cyrillic]] || Cyrl / Cyrs ||data-sort-value=0940|ca. 940 || [[Saints Cyril and Methodius|Saint Cyril]] or his students||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮0boGreek￮0940|Alphabet mainly used to write Slavic languages; based primarily on Greek
|-
| [[Deseret alphabet|Deseret]] || Dsrt ||data-sort-value=1868|mid-19th century || [[University of Deseret]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮￮English￮1868|A phonemic alphabet designed for the [[English language]]
|-
|data-sort-value=Dni|[[D'ni]]||data-sort-value=Zzzz| ||1997||Richard A. Watson||data-sort-value=￮1fiction￮1game￮1997|Alphabet for the fictional language in the game ''[[Riven]]'' and its sequels
|-
|[[Duployan shorthand]]||Dupl||1891||[[Jean-Marie-Raphaël Le Jeune|Jean-Marie Le Jeune]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1891|Historically used as the main (non-shorthand) script for [[Chinook Jargon]]
|-
|[[Elbasan script|Elbasan]]||Elba||1761||data-sort-value=zzd|disputed||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1761|Alphabet for [[Albanian language|Albanian]] used to write the [[Elbasan Gospel Manuscript]]
|-
| [[Engsvanyáli]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1940s || [[M. A. R. Barker]] ||data-sort-value=￮1fiction￮1game￮1940|Abugida used in the ''[[Empire of the Petal Throne]]'' role-playing game
|- 
| [[Eskayan script|Eskayan]] ||data-sort-value=Zzzz| ||data-sort-value=1928|ca. 1920–1937||Mariano Datahan||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1928|Syllabary based on cursive Latin script for the auxiliary [[Eskayan language]]
|-
| [[Extensions to the International Phonetic Alphabet|Extensions to the IPA]] (extIPA) || Latn || 1990–*|| [[International Clinical Phonetics and Linguistics Association|International Clinical&lt;br&gt;Phonetics and Linguistics Association]] || data-sort-value=￮￮misc￮1990 |A set of letters and diacritics to augment the [[International Phonetic Alphabet]] for the phonetic transcription of disordered speech
|-
| [[Fraser alphabet|Fraser]] ||Lisu|| 1915 ||Sara Ba Thaw||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1915|Alphabet used to write the [[Lisu language]]; improved by [[James O. Fraser]] 
|-
| [[Gargish]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1990 || Herman Miller ||data-sort-value=￮1fiction￮1game￮1990|Alphabet for the fictional Gargish language in ''[[Ultima VI: The False Prophet]]''
|-
| [[Glagolitic]] || Glag ||data-sort-value=0862| 862–863 || [[Saints Cyril and Methodius]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮0boGreek￮0862|Historically used to write Slavic languages, before Cyrillic became dominant
|-
|[[Gothic alphabet|Gothic]]||Goth||data-sort-value=0350|ca. 350||[[Ulfilas]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮0boGreek￮0350|Alphabet based primarily on Greek historically used to write the [[Gothic language]]
|-
| [[HamNoSys]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1985 ||[[University of Hamburg]]||data-sort-value=￮￮misc￮1985|General phonetic transcription system for all sign languages
|-
| [[Hangul]] || Hang || [[Origin of Hangul|1443]] ||data-sort-value=Sejong|Court of [[Sejong the Great]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1443|Alphabet written in syllable blocks used to write the [[Korean language]]; the oldest and most widespread [[Featural writing system|featural script]] in use
|-
|[[iConji]]||data-sort-value=Zzzz| ||2010||[[Kai Staats]]||data-sort-value=￮￮misc￮2010|Pictographic writing system for messenging
|-
| [[International Phonetic Alphabet]] (IPA) || Latn || [[History of the International Phonetic Alphabet|1888–*]] || [[International Phonetic Association]] ||data-sort-value=￮￮misc￮1888|Regarded as being an extension of the [[Latin script]]
|-
| [[Ithkuil]]||data-sort-value=Zzzz| ||2004||John Quijada||data-sort-value=￮￮misc￮2004|Script for the constructed Ithkuil language
|-
|[[Jurchen script|Jurchen]]||Jurc||data-sort-value=1119|ca. 1119||[[Wanyan Xiyin]]||data-sort-value=￮0natural￮3logographic￮1119|Largely undeciphered logographic script with phonetic elements for [[Jurchen language|Jurchen]]
|-
| data-sort-value=Kelen|[[Kēlen]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1980 || Sylvia Sotomayor ||data-sort-value=￮￮misc￮1980|Alphabet for a fictional alien language without verbs
|-
|[[Khitan large script]]||Kitl||data-sort-value=0920|920||data-sort-value=Abaoji|by order of [[Abaoji]]||data-sort-value=￮0natural￮3logographic￮0920|
Largely undeciphered logographic script for the [[Khitan language]]
|-
|[[Khitan small script]]||Kits||data-sort-value=0924|ca. 924||[[Yelü Diela]]||data-sort-value=￮0natural￮3logographic￮0924|Partially deciphered logographic script with phonetic elements for [[Khitan language|Khitan]]
|-
|[[Khom script (Ong Kommadam)|Khom]]||data-sort-value=Zzzz| ||1924||[[Ong Kommandam]]||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1924|Semi-syllabary used for secret communication among dissidents in [[French protectorate of Laos|French Laos]]
|-
|[[Mende Kikakui script|Kikakui]]||Mend||data-sort-value=1917|ca. 1917||Mohammed Turay||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1917|Syllabary used to write the [[Mende language]] of Sierra Leone
|-
| [[KLI pIqaD]] || Piqd ||data-sort-value=1990|ca. 1990||data-sort-value=zza|anonymous||data-sort-value=￮1fiction￮2tvfilm￮1990|Glyphs created for ''[[Star Trek: The Next Generation]]'', later sent as a font to the KLI
|-
|[[Limbu script|Limbu]]||Limb||data-sort-value=1740|ca. 1740&lt;!--I think this is unreasonable. Its inventor was killed in 1741 and that doesn't leave enough time to build a following. It would also imply that the Sikkimese authorities killed him almost immediately after (and presumably because of) the script's invention. Does that seem likely? I think the real date should be closer to 1730, when he has about 25, that makes more sense, no? But the article says 1740, so that's what I'll go with.--&gt;||[[Te-ongsi Sirijunga Xin Thebe]]||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮1740|Abugida derived from Tibetan to write the [[Limbu language]]
|-
| [[Lisu language#Lisu syllabary|Lisu syllabary]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1924–1930 ||Ngua-ze-bo||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1924|Syllabary of about 800 characters used to write the [[Lisu language]]
|-
|[[Manchu alphabet|Manchu]]||data-sort-value=Zzzz| ||data-sort-value=1632|1599; 1632||[[Nurhaci]]; [[Dahai]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1632|Alphabet based on Mongolian script to write the nearly extinct [[Manchu language]]
|-
|[[Mandombe script|Mandombe]]||data-sort-value=Zzzz| ||1978||Wabeladio Payi||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1978|Alphabet written in syllable blocks for [[Kongo language|Kikongo]], [[Lingala]], [[Luba-Kasai language|Ciluba]] and [[Swahili language|Kiswahili]]
|-
|[[Miꞌkmaw hieroglyphic writing]]||data-sort-value=Zzzz| ||data-sort-value=1675|after 1675||[[Chrestien Le Clercq]]||data-sort-value=￮0natural￮3logographic￮1675|Logographic script used historically for the [[Miꞌkmaq language]]
|-
| [[Night writing]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1808|| [[Charles Barbier]] ||data-sort-value=￮￮misc￮1808|Forerunner of Braille; tactile alphabet intended for communication in total darkness
|-
| data-sort-value=NKo|[[N'Ko script|N'Ko]] || Nkoo || 1949 || [[Solomana Kante]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1949|Alphabet used to write the [[Manding languages]], including a kind of koine
|-
|[[Ol Chiki script|Ol Chiki]]||Olck||1925||[[Raghunath Murmu]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1925|Official alphabet for the [[Santali language]]
|-
|[[Old Permic script|Old Permic]]||Perm||1372||[[Stephen of Perm]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮0boGreek￮1372|Alphabet mainly based on Cyrillic and Greek once used to write mediaeval [[Komi language|Komi]]
|-
| [[Phags-pa script|Phags-pa]] || Phag || 1269 || [[Drogön Chögyal Phagpa]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1269|Used historically for the languages in the Yuan sector of the Mongolian Empire
|-
| [[Pollard script|Pollard]] || Plrd || 1936 || [[Sam Pollard (missionary)|Sam Pollard]] ||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮1936|Abugida based on [[Cree syllabics|Cree]] used to write several minority languages in China
|-
| [[Quikscript]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1966 || [[Ronald Kingsley Read]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮￮English￮1966|Phonemic alphabet designed to write the English language quickly and compactly
|-
| [[Sarati]] || Sara || 1910s || [[J. R. R. Tolkien]] ||data-sort-value=￮1fiction￮0novel￮1910Tolkien￮0|Precursor of his elven Tengwar script
|-
| [[Shavian]] || Shaw ||data-sort-value=1961|ca. 1960 || [[Ronald Kingsley Read]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮￮English￮1961|Phonemic alphabet to write the English language; precursor to Quikscript
|-
| [[SignWriting]] || Sgnw || 1974 ||Valerie Sutton||data-sort-value=￮￮misc￮1974|Proposed phonemic system of writing [[sign languages]]
|-
| [[Toki Pona#Writing systems|sitelen pona]] ||data-sort-value=Zzzz| || 2012 || [[Sonja Lang]] ||data-sort-value=￮￮misc￮2012|Logographic writing system used in [[Toki Pona]]
|-
| [[Soyombo script|Soyombo]] ||Soyo|| 1686 || [[Zanabazar]] ||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮1686|Abugida historically used to write the [[Mongolian language]]
|-
| [[Stokoe notation]] ||data-sort-value=Zzzz| || 1960 || [[William Stokoe]] ||data-sort-value=￮￮misc￮1960|Proposed featural system of writing sign languages
|-
|[[Tangut script|Tangut]]||Tang||1036||[[Yeli Renrong]]||data-sort-value=￮0natural￮3logographic￮1036|Logographic script historically used to write the extinct [[Tangut language]]
|-
| [[Tengwar]] || Teng || 1930s || [[J. R. R. Tolkien]] ||data-sort-value=￮1fiction￮0novel￮1910Tolkien￮1|Elven script used for various languages in his novel ''[[The Lord of the Rings]]''
|-
|[[Testerian]]||data-sort-value=Zzzz| ||1529||[[Jacobo de Testera]]||data-sort-value=￮￮misc￮1529|Pictorial writing system used until the 19th century to teach Christian doctrine to the indigenous peoples of Mexico
|-
|[[Thai script|Thai]]||Thai||1283||[[Ram Khamhaeng]]||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮1283|Abugida used to write [[Thai language|Thai]], [[Southern Thai language|Southern Thai]] and many others
|-
|[[Tibetan script|Tibetan]]||Tibt||data-sort-value=0650|ca. 650||[[Thonmi Sambhota]]||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮0650|Abugida probably based on Gupta, a Brahmic script, for writing [[Standard Tibetan|Tibetan]]
|-
| [[Unifon]] ||data-sort-value=Zzzz| ||data-sort-value=1955|mid-1950s || [[John R. Malone]] ||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮￮English￮1955|Phonemic alphabet to write the English language, based on the Latin alphabet
|-
|Universal Alphabet||data-sort-value=Zzzz| ||1585||[[Thomas Harriot]]||data-sort-value=￮0natural￮0alphabet￮1585|Phonetic alphabet used to transcribe the extinct [[Carolina Algonquian language]]
|-
|[[Vai syllabary|Vai]]||Vaii||data-sort-value=1832|ca. 1832||[[Momolu Duwalu Bukele]]||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1832|Syllabary used to write the [[Vai language]]
|-
| [[Visible Speech]] || Visp || 1867 || [[Alexander Melville Bell]] ||data-sort-value=￮￮misc￮1867|System of phonetic symbols to represent the position of the speech organs
|-
|[[Warang Citi|Warang]]||Wara||data-sort-value=1950|ca. 1950||[[Lako Bodra]]||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮1950|Abugida, but with alphabet-like full vowel symbols, to write the [[Ho language]]
|-
|[[Yugtun script|Yugtun]]||data-sort-value=Zzzz| ||data-sort-value=1900|ca. 1900||[[Uyaquq]]||data-sort-value=￮0natural￮2syllabary￮1900|Syllabary historically used to write the [[Central Alaskan Yup'ik language]]
|-
|[[Zanabazar square script|Zanabazar square]]||Zanb||data-sort-value=1685|pre-1686||[[Zanabazar]]||data-sort-value=￮0natural￮1abugida￮1686|Abugida based on a Brahmic script developed to write the [[Mongolian language]]
|-
|data-sort-value=zz|unnamed||data-sort-value=Zzzz| ||2019||[[Jon Ingold]]||data-sort-value=￮1fiction￮1game￮2019|The script used by the Ancients in the game ''[[Heaven's Vault]]''
|-style=display:none
!colspan=4 rowspan=2 data-sort-value=ZZZZ| !!rowspan=2 data-sort-value=￮0natural|Natural language&lt;tr&gt;&lt;!--otherwise it will get class mw-empty-elt which has style display:none--&gt;
|-style=display:none
!colspan=4 rowspan=2 data-sort-value=ZZZZ| !!rowspan=2 data-sort-value=￮0natural￮0alphabet style=font-weight:normal|Alphabet&lt;tr&gt;
|-style=display:none
!colspan=4 rowspan=2 data-sort-value=ZZZZ| !!rowspan=2 data-sort-value=￮0natural￮1abugida style=font-weight:normal|Abugida&lt;tr&gt;
|-style=display:none
!colspan=4 rowspan=2 data-sort-value=ZZZZ| !!rowspan=2 data-sort-value=￮0natural￮2syllabary style=font-weight:normal|Syllabary&lt;tr&gt;
|-style=display:none
!colspan=4 rowspan=2 data-sort-value=ZZZZ| !!rowspan=2 data-sort-value=￮0natural￮3logographic style=font-weight:normal|Logographic&lt;tr&gt;
|-style=display:none
!colspan=4 rowspan=2 data-sort-value=ZZZZ| !!rowspan=2 data-sort-value=￮1fiction|Fiction&lt;tr&gt;
|-style=display:none
!colspan=4 rowspan=2 data-sort-value=ZZZZ| !!rowspan=2 data-sort-value=￮￮misc|Miscellaneous
|-
|style=display:none|
|}

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; په روان پرمختګ کې سکریپټ.

== دا هم وګوره ==

* جوړ شوی سکریپټ
* [[ليکدود ډولونه|د لیکلو سیسټمونو لیست]]
* د کانسکریپټ یونیکوډ ثبت

== تړنې ==

* په omniglot.com کې [https://www.omniglot.com/conscripts/index.htm سکریپټونه او ژبې جوړې شوې]

== حوالې ==
{{لړسرچينې}}{{ليکدود ډولونه}}</text>
      <sha1>nn3dm0ul1smchq5ie490erllmber3te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>افغان کورنۍ جګړه (۱۸۶۳- ۱۸۶۹ زکال)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69566</id>
    <revision>
      <id>365370</id>
      <parentid>363287</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T22:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34807" sha1="lbzuzbmqnupq06rex96qmoupn18rl7r" xml:space="preserve">'''د افغانستان دریمه کورنۍ جګړه د ۱۸۶۳ زکال''' د جون له ۹مې نېټې څخه د ۱۸۶۹ زکال تر جنوري میاشتې ترسره شوه. دغه جګړه د ۱۸۶۳ زکال د جون په ۹مه نېټه د امیر دوست محمد خان له مړینې وروسته د واک پر سر د هغه د زامنو ترمنځ د جنجالونو له امله پیل شوه. دوست محمد خان د خپلې واکمنۍ په دویمه نیمايي کې واک خپلې کورنۍ ته اړوند کړ. د هغه زامن د ولایتونو د والیانو په توګه وټاکل شول او د مرکزي دولت څخه یې په خپلواکه بڼه چارې مخته وړې. دغه چاره لامل وګرځېده د نوموړي له مړینې وروسته د هغه زامن د واک پر سر له یوبل سره ښکېل شي. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Kakar|first=M. Hasan|url=https://books.google.com/books?id=G1FuAAAAMAAJ|title=A Political and Diplomatic History of Afghanistan, 1863–1901|date=2006|publisher=Brill|isbn=978-90-04-15185-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|date=2019-01-15|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-010-1|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah|url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.-|title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans.,ann.)|date=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christine Noelle-Karimi|url=http://archive.org/details/state-and-tribe-in-nineteenth-century-afghanistan-the-reign-of-amir-dost-muhamma|title=State And Tribe In Nineteenth Century Afghanistan The Reign Of Amir Dost Muhammad Khan ( 1826 1863) By Christine Noelle-Karimi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Masterly inactivity': Lord Lawrence, Britain and Afghanistan, 1864–1879 – Research Portal, King's College, London |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/theses/masterly-inactivity-lord-lawrence-britain-and-afghanistan-18641879(4e245986-7381-4c81-8824-622a4c9102eb).html |access-date=2021-09-11 |website=kclpure.kcl.ac.uk |archive-date=2021-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727011010/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/theses/masterly-inactivity-lord-lawrence-britain-and-afghanistan-18641879(4e245986-7381-4c81-8824-622a4c9102eb).html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;&quot; | د افغانستان کورنۍ جګړه (۱۸۶۳–۱۸۶۹)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[دوتنه:Sher Ali Khan and company of Afghanistan in 1869.jpg|250px]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;امیر شېر علي خان (په منځ کې) او د شاهي کورنۍ غړي په ۱۸۶۹ کال کې.&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; | نېټه
| ۹ جون ۱۸۶۳ – ۳ جنوري ۱۸۶۹
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; | ځای
| افغانستان
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; | پایله
| د دولتي ځواکونو (لویا لیست) بریا
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; | ځمکنۍ بدلونونه
| طالقان، فرخار او بدخشان بېرته د افغانستان په امارت کې مدغم شول.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; | ښکېلې غاړې
|-
| style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; | '''د افغانستان امارت (لویا لیست)''' &lt;br&gt; میمنه خانات &lt;br&gt; شبرغان (وفادار) &lt;br&gt; سرپل
| style=&quot;width:50%; text-align:center; vertical-align:top;&quot; | '''مخالفین (افضلي پلویان)''' &lt;br&gt; د پوځ یاغیان &lt;br&gt; میمنه (باغي) &lt;br&gt; '''بهرنی ملاتړ:''' &lt;br&gt; [[دوتنه:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|20px]] د بخارا امارت
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; | قوماندانان او مشران
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; | امیر شېر علي خان &lt;br&gt; محمد علي خان † &lt;br&gt; محمد یعقوب خان &lt;br&gt; ایشان اوراق &lt;br&gt; فیز محمد خان †
| style=&quot;text-align:center; vertical-align:top;&quot; | محمد افضل خان &lt;br&gt; محمد اعظم خان &lt;br&gt; عبدالرحمن خان &lt;br&gt; محمد اسلم خان &lt;br&gt; محمد امین خان †
|}
د دوست محمد خان له مړینې وروسته امیر شیرعلي خان له خپلو نورو وروڼو وړاندې کابل ته راورسېد او د امیر په توګه پر تخت کښېناست. د هغه میرنیو وروڼو، محمد افضل خان (دغه مهال د افغاني ترکستان والي و) او محمد اعظم خان په ګډه سره د هغه پر وړاندې توطئه وکړه او هڅه یې وکړه چې واک ترې ونیسي. د ۱۸۶۴ زکال په پسرلي کې شیرعلي خان د دوی دواړو ترمنځ تبادله شوي لیکونه ترلاسه کړل؛ همدا و چې د هغوی سره یې د مبارزې په موخه شمال لوري ته لښکرې ولېږلې. اعظم خان په خوست کې ماته وخوړه او هند ته وتښتېد، خو شیرعلي خان په خپل هوډ کې بدلون راوست او د ۱۸۶۴ زکال د پسرلي په وروستیو کې یې د باجګاه له جګړې وروسته له محمد افضل خان سره روغه وکړه. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|date=2019-01-15|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-010-1|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite book|last=Yusuf|first=Mohamed|title=A History of Afghanistan, from 1793 A.D. to 1865 A.D.|year=1988|isbn=1466222417|pages=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|date=2019-01-15|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-010-1|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|last=Kakar|first=M. Hasan|url=https://books.google.com/books?id=G1FuAAAAMAAJ|title=A Political and Diplomatic History of Afghanistan, 1863–1901|date=2006|publisher=Brill|isbn=978-90-04-15185-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Adamec|first1=Ludwig W.|url=https://repository.arizona.edu/handle/10150/661837|title=Historical and Political Gazetteer of Afghanistan, Vol. 4: Mazar-I-Sharif and North-Central Afghanistan|last2=Branch|first2=India Army General Staff|date=1979|publisher=Graz: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt|isbn=978-3-201-01089-4}}&lt;/ref&gt;

له دې سره هغه مهال چې د محمد افضل خان زوی، عبدالرحمن خان د شیرعلي خان د واکمنۍ د راپرځولو په موخه پلان جوړ کړ د دوی دواړو ترمنځ د سولې فضا له منځه ولاړه. افضل خان بند ته واچول شو او عبدالرحمن هم له جزا څخه د خلاصون په موخه بخارا ته وتښتېد. په ۱۸۶۵ زکال کې شیرعلي خان د کندهار پر لور حرکت وکړ څو خپل سکه یاغي ورور محمد امین خان ته ماته ورکړي. په داسې حال کې چې شیرعلي خان هغه ته اړوند پاڅون وځپه او وه یې شو کولای محمد امین خان ووژني، خو په دغه جګړه کې د شیرعلي وارث هم ووژل شو او د نوموړي په اروايي حالت یې پام وړ اغېز وکړ چې بیا د هغه د ګوښه کېدو لامل هم وګرځېد. د افضل خان ځواکونو له دغه فرصت څخه په ګټنې د ۱۸۶۶ زکال په پسرلي کې د شیرعلي خان ځواکونو ته ماته ورکړه او کابل یې ونیو. شیرعلي خان د پرله پسې ماتو وروسته هم وروسته له هغه یو لړ بریاوو ته لاسرسی وموند چې د ترکستان نوي والي او د وزیر محمد اکبر خان زوی، فیض محمد خان پناه ور وړه. &lt;ref name=&quot;:252&quot;&gt;{{Cite book|last=Yusuf|first=Mohamed|title=A History of Afghanistan, from 1793 A.D. to 1865 A.D.|year=1988|isbn=1466222417|pages=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Leitner|first=Gottlieb William|url=https://books.google.com/books?id=xttIALiFab4C|title=Dardistan in 1895|date=1895|publisher=Oriental University Institute|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite book|last=Kakar|first=M. Hasan|url=https://books.google.com/books?id=G1FuAAAAMAAJ|title=A Political and Diplomatic History of Afghanistan, 1863–1901|date=2006|publisher=Brill|isbn=978-90-04-15185-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|date=2019-01-15|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-010-1|language=en}}&lt;/ref&gt;

د ۱۸۶۷ زکال په سپټمبر میاشت کې فیض محمد خان جبل السراج ته څېرمه ماته وخوړه او د جګړې پر مهال د توپ د یوې مرمۍ د لګېدو له امله ومړ. ورته مهال له دغې چارې لږ وروسته افضل خان په کولرا وبا اخته شو او له دې وروسته عبدالرحمن خان او محمد اعظم خان د ځای ناستوب پر سر له یوبل سره جګړې وکړې. دغې چارې شیرعلي خان ته فرصت برابر کړ څو بېرته واک خپل کړي. هغه داسې طرحه برابره کړه چې پر بنسټ یې د ترکستان سیمه ییز حاکمان د امکان تر بریده له عبدالرحمن خان سره مقاومت وکړي او دی خپله د کندهار له نیولو وروسته د کابل پر لور حرکت وکړي. د هغه پلان کار ورکړ او د ۱۸۶۸ زکال په مۍ میاشت کې یې ځواکونو په بریالۍ توګه کندهار ونیو او د کابل پر لور یې حرکت وکړ؛ په داسې حال کې چې عبدالرحمن خان په میمنه کې بند پاتې و. همدا و چې اعظم خان په چټکۍ ماته وخوړه. د هغه ځواکونه مات شول او شیرعلي خان په بریالۍ توګه وکولای شول د ۱۸۶۸ زکال د سپټمبر په اتمه کابل ته ننوزي. محمد اعظم ایران ته وتښتېد او همالته ومړ، ورته مهال عبدالرحمن خان سمرقند ته وتښتېد او د افغان – انګلیس تر دویمې جګړې پورې یې همالته په تبعید کې ژوند تېر کړ. د دغې جګړې په اوږدو کې د هلمند درانۍ قبیلې د شیرعلي خان په خوا کې ودرېدې. &lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|date=2019-01-15|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-010-1|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|last=Christine Noelle-Karimi|url=http://archive.org/details/the-pearl-in-its-midst-by-christine-noelle-karimi-z-lib.org|title=The Pearl In Its Midst By Christine Noelle Karimi|date=2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|last=Wheeler|first=James Talboys|url=https://books.google.com/books?id=fjMoAAAAYAAJ|title=Summary of Affairs of the Government of India in the Foreign Department from 1864 to 1869|date=1868|publisher=Office of the Superintendent of Government Print.|pages=13–82|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-01-18 |title=Rebellion of Mohammad Yaqub Khan |url=https://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100084589627.0x00001b |access-date=2022-05-31 |website=Qatar Digital Library |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1bpqRFsGtgC|title=A Brief History of Helmand|publisher=Mike Martin|language=en}}&lt;/ref&gt;

== کورنۍ جګړه ==
دوست محمد خان د هرات له نیولو ۱۲ ورځې وروسته د ۱۸۶۳ زکال د جون په ۹مه ومړ. له مړینې لږ وړاندې یې د شیرعلي پر سر پګړۍ کېښوده او هغه یې د «علي زمری» وباله. له دې سره هم د هغه وروڼو د نوموړي له ځای ناستوب سره مخالفت وکړ. د راپورونو پر بنسټ آن د دوست محمد خان له خښولو وړاندې د شیرعلي خان کوچني ورور، محمد اسلم خان هوډ درلود هغه په تفنګچې ووژني. افضل خان هغه د شیرعلي له وژنې منع کړ، خو له دې سره یې واک ته د شیرعلي خان د رسېدو څخه د مخنیوي په موخه پلان جوړ کړ. &lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite book|last=Kakar|first=M. Hasan|url=https://books.google.com/books?id=G1FuAAAAMAAJ|title=A Political and Diplomatic History of Afghanistan, 1863–1901|date=2006|publisher=Brill|isbn=978-90-04-15185-7|language=en}}&lt;/ref&gt;

شیرعلي خان درې ورځې د خپل پلار په مړینه ویر وکړ او د ۱۸۶۳ زکال د جون په ۱۲مه د هرات په جامع جومات کې پر تخت کښېناست. اعظم خان جومات ته له راغلو کسانو څخه د شیرعلي خان لپاره بیعت واخیست. ورته مهال هغه په بلخ کې افضل خان ته لیک ولېږه او هغه ته یې زارۍ وکړې چې کابل ته لښکرې ولېږي او د شیرعلي خان له رسېدو وړاندې کابل ښار ونیسي. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=A. |first=Ḥabībī |date=1987 |title=AʿẒAM KHAN |url=https://iranicaonline.org/articles/azam-khan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429170458/http://www.iranicaonline.org/articles/azam-khan |archive-date=2011-04-29 |website=[[Encyclopedia Iranica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite book|last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah|url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.-|title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans.,ann.)|date=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ghani|first=A.|title=AMIR SHER ALI KHAN|journal=Historical Society of Afghanistan|publication-date=1961|volume=16}}&lt;/ref&gt;

=== په افغاني ترکستان کې پاڅون ===
محمد افضل خان د شیرعلي خان له واک ته رسېدو سره مخالفت وکړ او د سیمه ییزو ازبک حاکمانو څخه یې مرسته ترلاسه کړه. د ۱۸۶۳ زکال په جولای میاشت کې نوموړي د افغانستان پلازمېنې ته د لښکرکشۍ څخه د ملاتړ کولو په صورت هغوی ته د خودمختارۍ ژمنه ورکړه. ورته مهال نوموړی د یو څه وخت لپاره د افغاني ترکستان والي و چې په واقعیت کې د دغې سیمې د ازبکو خاناتو (حاکمانو) د له منځه وړو اصلي محرک و. په پایله کې سیمه ییزو حاکمانو پاڅون وکړ او د دغې جګړې په ډېرو برخو کې د شیرعلي خان په خوا کې ودرېدل. &lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== په څلورو ولایتونو کې پېښې ====
د میمنې واکمن، حسین خان مینګ له شیرعلي خان سره مخالف شو او د خیرآباد او دولت آباد په شاوخوا کې پوستو باندې یې بریدونه پیل کړل. د بخارا امیر مظفرخان هغه وهڅاوه او ژمنه یې ورکړه چې بخارايي ځواکونه به د آمو له سیند څخه په تېرېدو د هغه مرستې ته ودانګي او دغه سیمه به له افغانانو څخه آزادوي. ورته مهال افضل خان خپل استازي د بخارا امیر ته د احتمالي مرستې د ترلاسه کولو په موخه ولېږل. د ۱۸۶۳ زکال د اګست په لومړیو کې بخارا خپل استازي د اتحاد اړوند بحث په موخه تخت پل ته راولېږل. د دوی خبرو ماته وخوړه او افضل خان هم په سیمه کې د پراخو بغاوتونو له دې ډلې د خان آباد د پوځي قلا د بغاوت له امله ازبکانو ته د خودمختارۍ د ورکولو اړوند خپله ژمنه ماته کړه. د سراج التواریخ پر بنسټ له دغې قلا څخه د عبدالرحمن خان د کور دروازه وویشتل شوه او په ښار کې یې نور ملکیتونه چور کړل؛ ښار ته د عبدالرحمن د ځواکونو په رارسېدو سره د دوی پاڅونونه وځپل شول. &lt;ref name=&quot;:622&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite book|last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah|url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.-|title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans.,ann.)|date=2012}}&lt;/ref&gt;

افضل خان د اندخوی حاکم غضنفر خان اړ کړ چې پر میمنه باندې په برید کې یې ملتیا وکړي او په دې سره یې بخارا ته د تلونکو کاروانونو مسیر بند کړ. ورته مهال د افغان او میمنګي ځواکونو ترمنځ د نښتو سربېره هېڅ اړخ کومه ګټه ترلاسه نه کړه. افضل خان په څلور ولایتونو کې خپل قلمرونه له لاسه ورکړل. د شبرغان قوماندان فیض محمد خان او د سرپل قوماندان محمد زمان خان د شیرعلي خان خوا ته وتښتېدل. له دې لږ وروسته د اندخوی غضنفر خان خپلواکي اعلان کړه او افغان ځواکونه یې له ښاره وویستل. افضل خان اړ شو خپل ټول ځواکونه آقچې ته راوغواړي څو د ازبکانو د بریدونو پر وړاندې د بلخ څخه دفاع وکړي. هغه ډېر ژر په قطغن کې له پاڅون سره مخ شو. &lt;ref name=&quot;:623&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite book|last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah|url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.-|title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans.,ann.)|date=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite book|last1=Adamec|first1=Ludwig W.|url=https://repository.arizona.edu/handle/10150/661837|title=Historical and Political Gazetteer of Afghanistan, Vol. 4: Mazar-I-Sharif and North-Central Afghanistan|last2=Branch|first2=India Army General Staff|date=1979|publisher=Graz: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt|isbn=978-3-201-01089-4}}&lt;/ref&gt;

==== قطغني پاڅون او د بدخشان فتح ====
د کندز میر عطالیق چې له ډېرې مودې راهیسې په تبعید کې و، کورنۍ جګړه یې له افغانانو څخه د قطغن د نیولو لپاره فرصت وباله. په داسې حال کې چې شیرعلي خان لا په هرات کې و، نوموړي خپل زوی سلطان مراد سیمې ته د پاڅون د ترسره کولو په موخه ولېږه. عبدالرحمن خان درې پیاده ډلګۍ، ۱۰۰۰ سواره سرتېري، ۱۲ توپونه او ۲۰۰۰ قبیلوي کسان د محمد علم خان او د غلام محمد خان تر مشرۍ لاندې قطغن ته ولېږل څو دغه پاڅون وځپي. محمد علم خان له خپلو ځواکونو مخکې ولاړ او د نور لښکر څخه وړاندې نهرین ته ورسېد. دغه مهال نوموړی او د هغه ۲۰۰ اسپ لرونکي سرتېري په یوه کمین کې ګیر راغلل. ۲۰۰۰ ازبک جنګیالیو په هغوی برید وکړ؛ د محمد علم خان سواره پوځ نوموړی له خپلو نورو ۲۰ کسانو سره یوازې پرېښود او دوی ټول د ازبکانو په تورو ووژل شو. دوی هڅه وکړه چې د محمد علم خان سر له ځان سره واخلي، خو وروسته له هغه چې نور افغان پوځونه سیمې ته راورسېدل د ازبک جنګیالیو ۳۰۰ تنه یې ووژل. &lt;ref name=&quot;:624&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite book|last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah|url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.-|title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans.,ann.)|date=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Cite book|last1=Adamec|first1=Ludwig W.|url=https://repository.arizona.edu/handle/10150/661837|title=Historical and Political Gazetteer of Afghanistan, Vol. 4: Mazar-I-Sharif and North-Central Afghanistan|last2=Branch|first2=India Army General Staff|date=1979|publisher=Graz: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt|isbn=978-3-201-01089-4}}&lt;/ref&gt;

راتلونکې ورځ افغان ځواکونو له ۴۰ زره قطغني سرتېرو سره جګړه وکړه. دغې خونړۍ جګړې تر ماښامه دوام وکړ؛ افغان ځواکونو په جګړه کې د پیاده سرتېرو د حلقې په نامه (infantry square) له انګلیسي تاکتیک څخه کار واخیست او د قطغني ځواکونو لیکې یې ماتې کړې. د دغې جګړې په پایله کې ۱۰۰۰۰ قطغني سرتېري مړه او ټپیان شول په داسې حال کې چې د افغان لوري له خوا ۲۱ تنه (د محمد علم خان او د هغه د ملتیا کوونکو په ګډون) مړه او ۱۰ تنه نور ټپیان شول. د نهرین جګړې پاڅون له منځه یووړ او سیمه ییز وګړي اړ شول تسلیم شي. سلطان مراد له ۶۰۰۰ کسانو سره (چې ۳۰۰۰ تنه ورته د بدخشان د میرانو له خوا د مرستې په موخه را لېږل شوي و) وتښتېد او ۳۰۰۰ تنه نور قطغني سرتېري ونیول شول. افضل خان دغه سیمه ۱۲ لکه (۱.۲ میلیون) روپۍ جریمه کړه. د بدخشاني پاڅون یو شمېر پاتې غړو ځانونه د سوداګرو په بڼه جوړ کړل او په پوځي مرکزونو کې یې افغان سرتېرو ته یو شمېر تلفات واړول. بالاخره هغوی د توپونو په واسطه اعدام شول. سراج التواریخ هغوی په غلا تورنوي، خو د تاریخ لیکونکي لي په خبره، هغوی په ډېر احتمال سره د دغه پاڅون چریکي رهبران و. &lt;ref name=&quot;:626&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite book|last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah|url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.-|title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans.,ann.)|date=2012}}&lt;/ref&gt;

د هغوی له اعدام ۲۰ ورځې وروسته د بدخشان امیر جهانداد خان د هغوی له نیولو خبر شو او د هغوی د آزادۍ په موخه یې قاصد ولېږده. له دې سره دغه قاصد په ډېر بد حالت کې بېرته بدخشان ته ولېږل شو. عبدالرحمن خان ۳۶۰۰ پیاده او ۳۰۰۰ سواره سرتېري د جهانداد خان پر وړاندې د جګړې په موخه ولېږل؛ دوی لومړی تالقانو ته ورسېدل او د فرخار ښار یې ونیو. جهانداد خان له بخارا څخه مرسته وغوښته چې د بخارا تحت الحمایه وبلل شي، خو هغه ته خبر ورکړل شو چې بدخشان د کابل د نفوذ په حوزه کې شامل دی او باید تسلیم شي، خو که چېرې ورسره په کابل کې ظلم وشي، د بخارا دولت به مداخله وکړي. جهانداد خان اړ شو ځان تسلیم کړي او د میرعطالیق له برخلیک څخه د ځان ساتنې په موخه یې افغانانو ته باج ورکړ. &lt;ref name=&quot;:625&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;&gt;{{Cite book|last1=Adamec|first1=Ludwig W.|url=https://repository.arizona.edu/handle/10150/661837|title=Historical and Political Gazetteer of Afghanistan, Vol. 4: Mazar-I-Sharif and North-Central Afghanistan|last2=Branch|first2=India Army General Staff|date=1979|publisher=Graz: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt|isbn=978-3-201-01089-4}}&lt;/ref&gt;

بالاخره د ۱۸۶۳ زکال د سپټمبر په میاشت کې افضل خان اړ شو شیرعلي خان ته تسلیم شي، ځکه چې د څلور ولایتونو له لاسه ورکولو وضعیت معلوم کاوه. هغه اړ شو چې امر وکړي د شېرعلي خان نوم په خطبو کې وویل شي او د هغه په نامه یې سکه ووهله. &lt;ref name=&quot;:628&quot;&gt;{{Cite book|last=Lee|first=Jonathan L.|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== کابل ته د شېرعلي خان حرکت ===
شیرعلي خان کابل ته له تګ وړاندې څو میاشتې په هرات کې پاتې شو او خپل زوی محمد یعقوب خان یې د هرات والي وټاکه. محمد اعظم خان چې له امیر څخه ناخوښه و خپله قرارګاه یې پرېښوده او د کابل پر لور یې حرکت وکړ؛ په دې سره هغه د لوګر برکي راجان ته ورسېد. د کابل والي، محمد علي خان د هغه د نیولو لپاره پوځ ولېږه. هغه مهال چې د لوګر ولایت خلکو له شیرعلي خان سره بیعت ته مخه کړه، اعظم خان خپلې جاګیرې سیمې (د خوست، زرمت او کورمې ولسوالۍ په کې شاملېدلې) ته شاتګ غوره کړ. د هغه د نیولو په موخه لېږل شوي سرتېري تر بل امر پورې په لوګر کې پاتې شول. &lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ghani|first=A.|title=AMIR SHER ALI KHAN|journal=Historical Society of Afghanistan|publication-date=1961|volume=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite book|last=Christine Noelle-Karimi|url=http://archive.org/details/the-pearl-in-its-midst-by-christine-noelle-karimi-z-lib.org|title=The Pearl In Its Midst By Christine Noelle Karimi|date=2014}}&lt;/ref&gt;

محمد اسلم خان چې هوډ یې درلود په خپل جاګیره سیمه (هغه سیمې چې په پخوانیو حکومتونو کې سیمه ییزو واکمنانو کې ته ورکول کېدې او د امتیازاتو د ترلاسه کولو په ځای یې د هماغه سیمو له عوایدو ګټنه کوله) هزاره جات کې تقاعد شي، له خپلو سلطنتي اطرافیانو څخه یې ځان جلا کړ. خو نوموړی د لارې په اوږدو کې ونیول شو او امیر ته بوتلل شو. شیرعلي خان په پیل کې نوموړي ته غصه شو، خو ډېر ژر یې هغه وبخښه او بېرته یې ورته خپل امتیازات ورکړل. له څلورو ورځو وروسته محمد اسلم خان وتښتېد او له خپل ورور سردار محمد حسین خان سره مل شو. &lt;ref name=&quot;:53&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ghani|first=A.|title=AMIR SHER ALI KHAN|journal=Historical Society of Afghanistan|publication-date=1961|volume=16}}&lt;/ref&gt;

د شېرعلي خان میرنی ورور او د کندهار والي محمد امین خان هم له امیر څخه ناخوښه و. امیر یو شمېر متنفذین هغه ته ولېږل څو هغه متقاعد کړي چې د ده حکومت ومني. دغه متنفذین بریالي نه شول و؛ امین په پټه سره امر وکړ هر څوک چې د کابل او کندهار په لار کې د امیر اطرافیانو ته ډوډۍ ورکړي جزا به وویني. دغه چاره لامل وګرځېده چې شېرعلي خان تر غزني پورې د کروندو اموال ضبط کړي. هغه مهال چې نوموړی په غزني کې و، د محمد اعظم خان له اړخه یې د بخښنې د غوښتنې لیک ترلاسه کړ. امیر له هغه سره د مخامخ لیدنې لیوالتیا پیدا کړه او د زرمت لوري ته ولاړ؛ اعظم خان هوکړه وکړه چې له امیر سره وګوري و خو شرط یې کېښود چې یو شمېر مخور کسان له لیدو وړاندې اعظم خان ته ورشي. شیرعلي خان د هغه غوښتنه ومنله او اعظم خان په ویاړ د امیر سره ولیدل. &lt;ref name=&quot;:54&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ghani|first=A.|title=AMIR SHER ALI KHAN|journal=Historical Society of Afghanistan|publication-date=1961|volume=16}}&lt;/ref&gt;

شیرعلي خان هغه ته وویل: «''ته لومړنی کس وې چې له ماسره دې بیعت وکړ او ټول خلک دې دغه کار ته راوبلل، اوس ته لومړنی کس یې چې زه دې پرېښودم. که چېرې ته تخت غواړې، زه تاته ښه راغلاست وایم او زه به ستا د وفاداره کس په توګه ستا خدمت وکړم، که چېرې داسې نه وي نو ته باید د یو ورور په څېر له ماسره مرسته وکړې».'' اعظم خان د خپلو ناسمو چارو له امله بخښنه وغوښته او ژمنه یې وکړه چې درې میاشتې وروسته به د امیر له پلویانو سره یوځای شي او همدارنګه یې د شېرعلي خان د ډاډ په موخه خپل زوی هغه ته وسپاره. هغه مهال چې په دغه سیمه کې یې چارې تنظیم کړې، شیرعلي خان د کابل پر لور حرکت وکړ او کابل ښار ته ننوت.  &lt;ref name=&quot;:55&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ghani|first=A.|title=AMIR SHER ALI KHAN|journal=Historical Society of Afghanistan|publication-date=1961|volume=16}}&lt;/ref&gt;

ورته مهال اسلم خان په هزاره جات کې خپل جاګیر ته تللی و. هغه ډېر ژر دې ته متوجه شو چې د هغه یوه پوځ چې ۸۰۰ تنه په کې شامل و د نجم الدین په مشرۍ یې د بامیانو ولسوالۍ چور کړې او له هغه څخه یې بغاوت کړی. ورور یې محمد حسن ورته مشوره ورکړه چې امیر ته تسلیم شي؛ اسلم خان په دې شرط هوکړه وکړه چې د هغه له اړخه له امیر سره خبرې وکړي. شیرعلي خان له هغه سره جوړه وه نه کړه او په سیمه کې دوه پاتې پوځونو اسلم خان ته شا کړه. د اسلم خان د اوضاع په خرابېدو سره هزاره ګانو د هغه پر ضد پاڅون وکړ او هغه اړ شو څو له افضل خان څخه مرسته وغواړي. افضل خان د اسلم خان او د هغه د کورنۍ د ساتلو په موخه ۱۰۰۰ تنه ور ولېږل او اجازه یې ورکړه څو هغه ترکستان ته وسپارل شي. له دې سره چې عبدالرحمن خان په اسلم خان باور نه درلود او هیله یې لرله چې وویني هغه له سیمې وتلی، افضل خان تر دې پوښښ لاندې له هغه سره مرسته وکړه چې هغه پناه غوښتې او دا ظلم دی چې هغه وشړي. &lt;ref name=&quot;:56&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ghani|first=A.|title=AMIR SHER ALI KHAN|journal=Historical Society of Afghanistan|publication-date=1961|volume=16}}&lt;/ref&gt;

د سلطان محمد خان د پاڅون سره هم مهاله د نجیل عطا محمد خان هم پاڅون وکړ او خپل سنګرونه یې پیاوړي کړل. د جلال آباد والي سردار محمد علي خان چې د شیرعلي خان زوی و لغمان ته یې سرتېري ولېږل. دوی د عطا محمد خان قلا ړنګه کړه او هغه یې ونیو. &lt;ref name=&quot;:57&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ghani|first=A.|title=AMIR SHER ALI KHAN|journal=Historical Society of Afghanistan|publication-date=1961|volume=16}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>lbzuzbmqnupq06rex96qmoupn18rl7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Zack Prime</title>
    <ns>3</ns>
    <id>75725</id>
    <revision>
      <id>365367</id>
      <parentid>317297</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Zack Prime]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ|ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Zack Prime|Zack Prime]]&quot;</comment>
      <origin>317297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="500" sha1="9a22x5nd0xs0el8prffg66qonym3j9v" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۶:۱۴, ۲۲ اپرېل ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>9a22x5nd0xs0el8prffg66qonym3j9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د هرات لومړۍ جګړه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76043</id>
    <revision>
      <id>365384</id>
      <parentid>319117</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18044" sha1="dd9im9wx7vc768zh15wwuf6g3c0i397" xml:space="preserve">'''د هرات لومړۍ جګړه''' (جنګ اول هرات , 1837-1838) د [[ستره لوبه|لویې لوبې]] په جریان کي [[قاجاري ايران|د ایران د قاجار]] سلطنت لخوا په [[افغانستان]] کي [[هرات (۱۷۹۳-۱۸۶۳ ز کال)|د هرات په سلطنت]] باندي برید وو.  هرات دا وخت د کامران شاه او د هغه د وزیر یارمحمد خان الکوزي په لاس کي وو، او د فارس شاه [[محمد شاه قاجار]] نومېدی. په دې جګړه کي څلورو اروپایانو ګډون درلود: له برتانویانو څخه، سر جان مک نیل او [[اېلډرېډ پاټېنجر|ایلډرډ پوټینجر]] او همدارنګه له روسانو څخه، کاونټ سیمونیچ او یان ویتکویچ.  شېرمحمد خان هزاره چي د کامران متحد او د قلعه نو د هزاره ګانو مشر وو، د اعماق، ترکمن او ازبک قومونو د سني اتحاديې په جوړولو سره یې د هرات په دفاع کي د کامران ترڅنګ مهم رول ولوباوه. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=1996-01-01}}&lt;/ref&gt; محاصره په داسې حال کې پای ته ورسېده چې دواړو لورو کومه ښکاره ګټه ترلاسه نه کړه او ایرانیان د افغانستان له اشغال څخه نامراده پرشا سول، ځکه انګریزانو د پوځي اقدام ګواښ وکړ او روسانو خپل ملاتړ له ایران سره پرې کړ.

== لنډیز ==

د پارس [[صفویان|د صفوي سلطنت]] له ړنګېدو مخکي هرات د ایرانیانو له لوري اشغال سوې سیمه وه. په ۱۷۴۷ کال کي د افغانستان [[د درانيانو ټولواکمني|د دراني امپراتورۍ]] [[جرگه|د لویې جرګې]] په ترڅ کې له پارس څخه دغه سیمه بیرته ترلاسه کړه. له څو لسیزو ګډوډیو وروسته کله چي ایران د قاجارانو له خوا سره ونښلول سو، نو یوځل بیایې د افغانستان د لاندي کولو هڅې پیل کړې. د ایران د همدغه شوم نیت پر اساس په 1816 کي د قاجار کورنۍ د هرات په نیولو کي تر یوځایه بریالۍ سوه، خو وروسته له هغه چي هیڅ نظامي ګټه یې ترلاسه نکړه شاتګ یې وکړ او هرات بیرته د افغانانو لاس ته ولوېدی.

== د نښتي پیل ==

د ۱۸۳۷ کال د جولای په میاشت کي د ایران یرغلګر لښکر د هرات په  لوري حرکت پیل کړ. محمد شاه قاجار پلان درلود چي د هرات له نیولو څخه وروسته د امو دریا تر سیند پوري د خپل نفوذ د پراخولو لپاره کار واخلي او د خیوې، بادغیس او بخارا د واکمنانو پر واکمنیو باندي چي له هرات سره یې ملګرتیا کړې وه، او په خراسان باندي د بریدونو پر مهال یې ایران ته زیان اړولی وو، برید وکړي. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=1996-01-01}}&lt;/ref&gt;  د پارس پوځ د ۱۸۳۷ کال د اکتوبر په ۲۸ &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|date=1976-05-01}}&lt;/ref&gt; یا د اکتوبر په ۳۰  د توربت جام په ښار کې سره یوځای سو.  دوی یو څلور اړخیز برید پلان کړی وو چي پر اساس به یې ځیني په هرات کي په دریو مختلفو کالمونو کي حرکت کوي، او پاته سرتیري به میمنې ته ځي ترڅو په سیمه کي د میشتو افغان قومونو مخه ونیسي.

=== د غور نښته ===
محمد شاه قاجار امیر تومان محمد خان ته دنده وسپارله چي لمړیغور سقوط کړي. &lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFYusuf1988&quot;&gt;Yusuf, Mohamed (1988). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; نوموړي قومندان ته د غوریانو دپرځولو لپاره 8000 سرتیري او له 6 څخه تر 8 پوري ټوپکونه ورکړل سول.  دوی چي کله د ښار څنډو ته ورسیدل د غوریانو د والي یارمحمد خان &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; ورور شیر محمد خان تر مشرۍ لاندي ځواکونو پرې برید وکړ، &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=2014}}&lt;/ref&gt; او له ۸۰۰ عسکرو سره په شا وتمبول سول. &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; د نومبر په ۵ &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; یا ۶ نېټه باندي &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; شاه هم سیمې ته ورسید او د کلا د نیولو امر یې وکړ. د یوې اونۍ پرله پسې خونړي نښتو او توپخانې بریدونو وروسته کله چي د کلا درې اړخونه په بشپړه توګه ویجاړ سول کلا نور له مقاومته ولوېدل او ایراني فوځ وتوانېدی چي ور داخل سي. &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; څرنګه چي افغانان د اسلحې له اړخه کمزوري وه نو ځکه د نومبر په 13 &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; یا 15 &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;باندي کلا تر ولکې لاندې راغله او شیر محمد خان مجبوره سو چي ایراني لښکر ته کلا پریږدي. تر دې وروسته امیر اسدالله خان د سیمي مشري په غاړه واخیسته. &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

د ۱۸۳۷ کال د اګست په میاشت کي [[اېلډرېډ پاټېنجر|ایلډریډ پوټینجر]] (د انګلیس – هند یو سپړونکی، دیپلومات او د بنګال د توپخانې افسر) په بدلو جامو کي هرات ته ننوت. داهغه وخت وو چي هرات په رسمي توګه د کامران په نوم [[پوپلزي|د سدوزي]] واکمن په لاس کي وو، او سیاسي چاري تر ډېره پوري د وزیر یار محمد خان په واک کي وې. په دې وخت کي داسي اوازې خپرې سوې چې د قاجار شاه په مشرۍ یو لوی فارسي ځواک له روسي سلاکارانو سره یوځای د هرات پر لور راروان دی. کامران په چټکۍ سره خپلي پلازمېني ته ولاړ او د دفاع په موخه یې کارونه پيل کړه. پوټینجر ځان د کامران وزیر یار محمد ته وړاندي کړ او د سلاکار په توګه یې ورسره دنده پیل کړه. له یرغل سره سم افغانانو د هرات دفاع سخته کړه او د روسي مشاورینو له شتون سره سره محاصره اته میاشتي دوام وکړ.  افغانانو په دې جګړه کي شاوخوا 22000 پیاده او سپاره سرتیري درلودل. &lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFYusuf1988&quot;&gt;Yusuf, Mohamed (1988). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== کلابندي ==

د هرات ښار محاصره د ۱۸۳۷  د نومبر په ۲۳ یا ۲۴ مه هغه وخت پیل سوه کله چي شاه محمد میرزا تازه هرات ته راغی. ایرانیانو د ښار په شاوخوا کي خندقونه وکیندل، او ورو ورو په داسي ډول د دیوالونو په لور روان سول، ترڅو د هراتي توپ اچوونکو له نظره پټ پاتي سي. &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; شاه هڅه وکړه چې افغانان دې ته وهڅوي ترڅو د حقیقي کلابندی د زغملو پر ځای تسلیم سي او په دې توګه ایرانیان ځان ته د اوړو یوه پزه جوړه کړی.

== د ایماق پر ضد جګړه ==

د هرات د ذکرسوي کلابندۍ پر وخت شېرمحمد خان هزاره، د ایراني یرغلګرو د مخنیوي په پار د هراتیانو د مرستي لپاره یوه سیمه ییزه سني اتحادیه جوړه کړه.  یاد ګډ ځواک په [[قلعه نو]] کي سره یوځای او د ایراني لښکر سره یې د پولي اوږدو کي په نښتو پیل وکړ. په ځواب کي یې قاجار شاه د خراسان والي اصف الدوله د خپلو 12,000 غوره سرتیرو او 9 ټوپکونو سره د ایران څنډو ته ددغه سني ګواښ د له منځه وړلو لپاره واستاوه. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=1996-01-01}}&lt;/ref&gt;  د اصف الدوله لښکرې د توربت جام څخه ووتل او د کریز ، کوهسان او قوش رباط له لارې قره تپې ته ورسېدل. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه|date=2012-12-19}}&lt;/ref&gt; د نومبر په نیمایي کي یرغلګرو ایراني ځواکونو قره تپه ونیوله او د قلعه نو په لور مخ په وړاندي ولاړه. محمد زمان خان جمشیدي له ۶۰۰۰ کسانو سره په کشک کي د یرغلګرو په وړاندي ودرېد، خو هغه هم د خپلو ۲۰۰-۳۰۰ کسانو په وژل کېدو سره شاتګ ته اړ سو او درې ورځي وروسته اصف الدوله وتوانېد چي پرته له کومي پېښي قلعه نو ته ننوځي. اصف الدوله له افغانانو څخه لږ تر لږه د 500,000 تومان په ارزښت نغدي پیسې او شتمنۍ ضبط کړې. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

د جمشيديانو له ماتې وروسته شېرمحمد خان هزاره پرېکړه وکړه چي دشت التحبوي ته چي د نخجرستان په سیمه کي دی د اصف الدوله له ځواکونو څخه شاتګ وکړي. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=1996-01-01}}&lt;/ref&gt; تاریخونه وایي چي تر دې مهاله په مروچاق کي د سنيانو لښکر د [[بادغيس ولايت|بادغيس]] ، [[غور ولايت|غور]] ، [[بالا مرغاب ولسوالۍ|مرغاب]] ، پنجده ، [[بخارا]] ، خيوې ، ارغنج او د چهار ولايت له خلکو څخه 15000 کسان درلودل. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; همدارنګه ویل کیږي چي دغه پوځ له ۱۵۰۰۰ خيوانانو او ترکمنانو، ۶۰۰۰ ازبکانو چي د چهار ولايت سیمي وه او ۴۰۰۰ د ايماق او بادغيس له قومونو څخه جوړ وو. &lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFYusuf1988&quot;&gt;Yusuf, Mohamed (1988). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوی ټولو پریکړه وکړه چې خپل ځواکونه سره وویشي، چي پردې اساس به یوه برخه په هرات کې د اصلي یرغلګرو ایرانیانو په وړاندې وجنګیږي او پاتي نور به په غرونو کي د ایراني ځواکونو مخه ونیسي.
[[File:Qala-I-Naw_Apr_2009_1.jpg|بټنوک|قلعه نو او شاوخوا سیمې]]
تر یادي پریکړي وروسته افغانانو پر قلعه نو برید پیل کړ، او ورسره سمدستي د ژمي موسم هم راورسېد. اصف الدوله چي دا حال ولیدی په ښار کي یې د لسو ورځو آرامۍ وروسته پریکړه وکړه چي [[بالامرغاب|بالا مرغاب]] تر فشار لاندي ونیسي او د افغانانو د اکمالاتو لاره په بشپړ ډول بنده کړي. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=1996-01-01}}&lt;/ref&gt;

د نوموړي دا تدبیر هیڅ کار ونکړ ځکه لاره تنګه او کړکېچنه وه او افغانانو چریکي بریدونو ته لاس واچاوه. خاص د همدغه اړو دوړ په دوران کي [https://fallingrain.com/world/AF/02/Padahye_Nokdari.html د پاد کج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240507143632/https://fallingrain.com/world/AF/02/Padahye_Nokdari.html |date=2024-05-07 }} سوېل ته څو کیلومتره په هاخوا محمد زمان جمشیدي، شیر محمد خان هزاره او شاه پسند خان فیروزکوهي د ایران په پوځ باندي ناڅاپي برید وکړ. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=1996-01-01}}&lt;/ref&gt; په دې برید کي چي ۴ ساعته یې دوام وکړ ایراني یرغلګرو زیات تلفات ورکړه، خو څرنګه چي د اسلحې او لښکر له پلوه زیات وه نوځکه یې مات نکړل او پاده کج یې سقوط کړ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تر سقوط وروسته اصف الدوله خپل وراره، اسکندر خان، د سرباز په توګه وړاندې ولېږه، خو نوموړی په تنګو دښتو کي ورک سو او لښکر یې بیا ځلي د افغانانو تر برید لاندي راغی.

== په پارس کي د هرات جګړې اغیزي ==

د 1838 په اپریل کې جان مک نیل او کاونټ سیمونیچ دواړه د شاه کمپ ته ورسیدل او د هغه سره یې خبري پیل کړې. انګرېز استازي مک نیل قاجار شاه ته ګواښ وکړ چي که هرات ونیول سي ایران به د جګړې سره به مخ سي. نوموړي شاه وهڅاوه چي نور له کلابندۍ لاس واخلي. د ۱۸۳۸ کال د مارچ یا اپریل په میاشت کي روسیه د انګریزانو عکس العمل په اړه اندیښمن سو او پریکړه یې وکړه چي خپل استازی سیمونیچ بیرته راوغواړي خو اړیکي دومره ورو وې چي پیغام تر جون پوري لا هرات ته نه و رسیدلی. هاخوا مکنیل راپور ورکړ چي د فارس پوځیان له ستونزو سره مخ دي او که د اکمالاتو وضعیت ښه نسي نو کلابندي به پریږدي. له بلي خوا کلابندسوي افغانان هم په ستونزو کي وو، خو له دفاع یې لاس نه اخیستی. د کلابندۍ په دې جریان کي ۶۰۰ سپین ږیري، ښځي او ماشومان د خوراکي توکو د نشتون له امله له ښار څخه وویستل سول. پر دغو کمزورو او بې وسو خلکو باندي هم څو ډزي وسوې اوپه اخر کي بیرته اجازه ورکړل سوه چي ووزي.

عیني پر همدې وخت د قندهار کهندل خان له فرصته په ګټي اخیستني د سبزوار او [[فراه]] ښارونه ونيول. &lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFYusuf1988&quot;&gt;Yusuf, Mohamed (1988). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=2014}}&lt;/ref&gt;

د ۱۸۳۸ کال د جون په ۲۴ مه ایراني یرغلګرو د ښار په پنځو نقطو باندي برید وکړ خو د افغانانو د سخت مقاومت له امله یې په سوېل ختیځ کونج کي یوازي یو دیوال مات کړ. یار محمد خان په دې وخت کي خونړي برید ترسره او ایرانیان یې له دیواله بیرته وشړل.

په همدې حال کي د بریتانیا حکومت اقدام ترسره کړ، او د ۱۸۳۸ کال د جون په ۱۹مه یې د خارګ ټاپو اشغال کړ ترڅو ایرانیان له هرات څخه په شا سي او په افغانستان کي د روسانو په مرسته ددوی ګټي له ګواښ سره مخ نکړي. د برید سره سم ایرانیان او روسان نور بې موراله سول او د سپتمبر په ۹ مه یې کلابندي ماته کړه. د برتانیا تر فشار لاندي روسانو خپل استازی کاونټ سیمونیچ او مرستیالان له ایران څخه وروغوښتل او ایراني لښکر د ماتي په خوړلو سره هرات افغانانو ته پرېښود.

== پایله ==

وروسته له هغه چي ایرانی شاه له هرات څخه ووت، د هند پوځ ته امر وسو چي پر افغانستان د یرغل لپاره راټول سي، ځکه انګلیس د ایرانیانو تر وتلو وروسته افغانستان دځان ملکیت باله او افغانان یې تر هغه وخته دوستان بلل چي موخه یې ورباندي پوره سول. د انګلیسیانو همدغه عمل د [[د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه|انګلیس او افغان لومړۍ جګړې]] لامل وګرځېدی. روسانو د واسیلي الیکسیویچ پیروفسکي په مشرۍ د خیوا په برید کي د هرات د پیښي ځواب انګریزانو ته ورکړ.  عیني همدغه طریقه په 1856 کي، انګریزانو [[ایران افغان انګلیس جګړه|د انګلیس - پارس د جګړې]] په جریان کي د هرات د بیرته راګرځولو لپاره د فارس په برید کي ترسره کړه. په 1885 کي، انګریزانو د هرات په جنوب کي د روسیې د یوه حرکت مخه په دروغو ونیوله، او ددوی د دوه مخي له امله د پنجدې پیښه رامنځ ته سول.

== تاریخي اړخ ==

له تاریخي اړخه داسې بریښي چي [[فيض محمد کاتب هزاره|فیض محمد]] کاتب یوازینی تاریخ لیکونکی وو چي دا پیښه یې په مهمو توضیحاتو کي پوښلې وه او په هرات کي یې د ایراني اردو د ماتې په هکله لیکنه وکړل. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>dd9im9wx7vc768zh15wwuf6g3c0i397</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کندهار واکمني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77908</id>
    <revision>
      <id>365388</id>
      <parentid>362530</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5745" sha1="g32858aii4ty7th8tj7pb97im9wh2h8" xml:space="preserve">{{مالومات
|نوم=د کندهار واکمني
|اصلي نوم=
د کندهار د شهزاده‌ګانو واکمني&lt;br&gt;د کندهار د شهزاده‌ګانو حکومت&lt;br&gt;د کندهار سلطنت
|انځور=Flag of Kandahar (1818–1856).svg
|د انځور اړوند=د کندهار بيرغ
|مهمې پېښې=[[د کندهار نيول]]
}}

'''د کندهار واکمني''' چې هم په '''د کندهار د سرداريانو واکمني''' او په '''د کندهار سلطنت''' نومېږي&lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Samāddāra |first=Raṇabīra |url=https://books.google.com/books?id=D9AWw6aoWzcC&amp;dq=principality+of+herat&amp;pg=PA46 |title=Space, Territory, and the State: New Readings in International Politics |date=2002 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-2209-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; یو سیمه ییز حکومت وو چي په منځنی آسیا کې شتون درلود. دغه دولت د افغانستان امارت، د هرات واکمني، د کلات خانات، د سند ايالت او برتانوي هند سره پوله لرله. د کندهار د واکمنۍ سیمه د اوسني افغانستان د [[کندهار]] ولایت سیمه وه، نوموړي دولت له ۱۸۱۸ څخه تر ۱۸۵۵ پوري شتون درلود.

یاد سیمه ییز دولت [[د بارکزیو لړۍ|د بارکزو د کورنۍ]] د یو شمېر غړو لخوا د یو کنفدراسیون په توګه واک مخته وړی.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; په ۱۸۵۶ کال کي دغه دولت [[کابل|د کابل]] میشته افغان واکمن &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Adamec |first=Ludwig W. |url=https://archive.org/details/dli.pahar.3469 |title=Historical and political who's who of Afghanistan |date=1975 |publisher=Akademische Druck-u. Verlagsanstalt |isbn=978-3-201-00921-8 |location=Graz |pages=388}}&lt;/ref&gt; [[امير دوست محمد خان|دوست محمد خان]] له خوا [[د کندهار نيول|فتح]] او د پای ټکئ ورته کښېښودل سو.&lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ |title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present |date=2019-01-15 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78914-010-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Noelle |first=Christine |url=https://books.google.com/books?id=ylTi-e2C_0IC |title=State and Tribe in Nineteenth-Century Afghanistan: The Reign of Amir Dost Muhammad Khan (1826-1863) |date=2012-06-25 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-60317-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kuhzad |first=Ahmad Ali |url=https://archive.org/details/meneventsthrough00kuhzuoft |title=Men and events : through 18th and 19th century : Afghanistan |date=c. 1950s |publisher=Kabul : [s.n.] |others=Robarts - University of Toronto}}&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==

په ۱۸۱۸ زیږدیز کي بارکزیو وروڼو کندهار او شاوخوا سیمي لاندي او له کابل څخه یې خپلواکي اعلان کړه. د یادي خپلواکۍ په پایله کي شېردل خان د کندهار ولایت د امنیت مسوول وټاکل سو، خو په ۱۸۲۶ کال کي د هغه له مړیني سره سم بارکزیو وروڼو له یو بل سره جګړه وکړه چي په ترڅ کي یې د ښار دېوالونه ویجاړ سوه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Trousdale |first=William B. |url=https://books.google.com/books?id=IEE4zgEACAAJ |title=Kandahar in the Nineteenth Century |date=2021-03-08 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44522-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۴۲ کال کي کهندل خان، مهر دل خان او رحیم دل خان په کرمان کي تر اوږدې جلاوطنۍ وروسته کندهار ته ولاړه. هلته له رسېدو سره سم یې کندهار فتحه او خپله واکمني یې رامنځ ته کړه. &lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Yusuf |first=Mohamed |title=A History of Afghanistan, from 1793 A.D. to 1865 A.D. |year=1988 |isbn=1466222417 |pages=}}&lt;/ref&gt; د افغان-انګلیس د لمړۍ جګړې په پایله کي د کهندل خان موخه دا وه ترڅو خپل نفوذ په سیستان کي هم پراخه کړي او د دې اقدام د ترسره کولو لپاره یې د [http://www.fallingrain.com/world/AF/19/Rudbar.html رودبر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427203907/http://www.fallingrain.com/world/AF/19/Rudbar.html |date=2022-04-27 }} تر ولسوالۍ چي د سنجرانی بلوڅانو تر واک لاندي وه، پوري خپل نفوذ وغځوی. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Noelle-Karimi |first=Christine |url=https://books.google.com/books?id=Kdl9oAEACAAJ |title=The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries) |date=2014 |publisher=Austrian Academy of Sciences Press |isbn=978-3-7001-7202-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; په ورته وخت کي د هرات یارمحمد خان الکوزي هم د سیستان پر خاوره د برید پلان درلود او د کهندل خان یاد اقدام ددوی ترمنځ د دښمنۍ تخم وشیندی.

په 1855 کې، کهندل خان مړ، او دده او رحیم دل خان د زامنو ترمنځ د واک پر سر کړکیچ رامینځته سو. افغان واکمن دوست محمد له دې حالت څخه په ګټي اخیستني په 1855 کال کي کندهار د یو برید په ترڅ کي بیرته سقوط او په افغان واکمنۍ پوري ونښلاوه.
==دا هم وګوری==
==سرچينې==</text>
      <sha1>g32858aii4ty7th8tj7pb97im9wh2h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کابل ښاروالي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86150</id>
    <revision>
      <id>365387</id>
      <parentid>362250</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15252" sha1="gxojeh3kbjqb1iexo1xmt3smimwav5c" xml:space="preserve">'''کابل ښاروالۍ'''&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = سالک
|first       = مصطفی
|date        = ۲۰۱۲ز جولای ۰۲مه
|title       = کابل ښاروالۍ سړکونو، کوڅو او کورونو ته شمېرې ټاکي
|url         = https://www.bbc.com/pashto/afghanistan/2012/07/120702_hh-kabul-streets-named
|website     = بي بي سي ټکی کام/پښتو
|access-date = ۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۰۲مه
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ ز فېبرورۍ ۲مه
|title       = کابل ښاروالۍ
|url         = https://km.gov.af/pashto
|website     = د کابل ښاروالۍ
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۳۹۸لمريز  سلواغې ۱۴مه
|title       = کابل ښاروالۍ
|url         = https://km.gov.af/3225/%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8D
|website     = د کابل ښاروالۍ
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۲لمريز  وري ۱۵مه
 |title        = د کابل ښاروالۍ
 |url          = https://aop.gov.af/pa/news_details/1661
 |website      = د افغانستان د چارو اداره
 |access-date  = 2026-02-01
 |archive-date = 2026-03-08
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20260308160452/https://aop.gov.af/pa/news_details/1661
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۱ لمريز زمري ۲۴مه
 |title        = ملت ته د دولت حساب/ ۳ میلیارده افغانۍ، د کابل ښاروالۍ د یوه کال عواید
 |url          = https://www.avapress.com/ps/news/257139/%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D9%87-%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%DB%B3-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8D-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8D-%DB%8C%D9%88%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AF
 |website      = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
 |access-date  = 2026-02-01
 |archive-date = 2022-08-18
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220818144300/https://www.avapress.com/ps/news/257139/%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D9%87-%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%DB%B3-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8D-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8D-%DB%8C%D9%88%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AF
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۱۴۰۱ لمريز ليندۍ ۲۳مه
 |title   = د کابل ښاروالۍ له خوا د څه باندې زر جریبه غصب شوې ځمکې بېرته نیول
 |url     = https://www.avapress.com/ps/news/262328/%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8D-%D9%84%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7-%DA%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%90-%D8%B2%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%87-%D8%BA%D8%B5%D8%A8-%D8%B4%D9%88%DB%90-%DA%81%D9%85%DA%A9%DB%90-%D8%A8%DB%90%D8%B1%D8%AA%D9%87-%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%84
 |website = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۱ لمريز سلواغې ۱۲مه
 |title        = په کابل کې درې تفریحي پارکونه رغول کیږي
 |url          = https://www.avapress.com/ps/news/264738/%D9%BE%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%A9%DB%90-%D8%AF%D8%B1%DB%90-%D8%AA%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D9%8A-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%BA%D9%88%D9%84-%DA%A9%DB%8C%DA%96%D9%8A
 |website      = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
 |access-date  = 2026-02-01
 |archive-date = 2023-02-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230206100350/https://www.avapress.com/ps/news/264738/%D9%BE%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%A9%DB%90-%D8%AF%D8%B1%DB%90-%D8%AA%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D9%8A-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%BA%D9%88%D9%84-%DA%A9%DB%8C%DA%96%D9%8A
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۱۴۰۱ لمريز کب ۱۳مه
 |title   = د راتلونکي کال په پسرلي کې به په ټول افغانستان کې ۳۵ میلیونه نیالګي کېنول شي
 |url     = https://www.avapress.com/ps/news/266405/%D8%AF-%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%86%DA%A9%D9%8A-%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%87-%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D9%84%D9%8A-%DA%A9%DB%90-%D9%BC%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%B3%DB%B5-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%84%DA%AB%D9%8A-%DA%A9%DB%90%D9%86%D9%88%D9%84-%D8%B4%D9%8A
 |website = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۱۴۰۲ لمريز وري ۳۱مه
 |title   = د استخبارات ریاست په کابل ښار کې ۲۲ ډوله حرام او تاریخ تیره غوښې نیولي او سوځولي دي
 |url     = https://www.avapress.com/ps/news/268729/%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%DB%90-%DB%B2%DB%B2-%DA%89%D9%88%D9%84%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%BA%D9%88%DA%9A%DB%90-%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%84%D9%8A-%D8%B3%D9%88%DA%81%D9%88%D9%84%D9%8A-%D8%AF%D9%8A
 |website = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۲ لمريز غويي ۰۱
 |title        = د تنظیف په څه باندې ۳۰۰۰ کارکوونکو باندې د روژې مبارکې میاشتې مرستې وویشل شوې
 |url          = https://www.avapress.com/ps/news/268796/%D8%AF-%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%81-%D9%BE%D9%87-%DA%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%90-%DB%B3%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%88%D9%86%DA%A9%D9%88-%D8%B1%D9%88%DA%98%DB%90-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9%DB%90-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%90-%D9%85%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%90-%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%B4%D9%84-%D8%B4%D9%88%DB%90
 |website      = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
 |access-date  = 2026-02-01
 |archive-date = 2023-04-26
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230426081723/https://www.avapress.com/ps/news/268796/%D8%AF-%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%81-%D9%BE%D9%87-%DA%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%90-%DB%B3%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%88%D9%86%DA%A9%D9%88-%D8%B1%D9%88%DA%98%DB%90-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9%DB%90-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%90-%D9%85%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%90-%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%B4%D9%84-%D8%B4%D9%88%DB%90
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۱۴۰۲ لمريز غويي ۲۵مه
 |title   = د کابل ښاروالۍ ۲۴ ساعته د ښار د ښکلا لپاره کار کوي/ له دې دفتر سره د خلکو همکاري اړینه ده
 |url     = https://www.avapress.com/ps/news/270053/%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8D-%DB%B2%DB%B4-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%87-%DA%9A%D8%A7%D8%B1-%DA%9A%DA%A9%D9%84%D8%A7-%D9%84%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D9%8A-%D9%84%D9%87-%D8%AF%DB%90-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%84%DA%A9%D9%88-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%DA%93%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AF%D9%87
 |website = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۱۴۰۲ لمريز غبرگولي ۰۹مه
 |title   = کابل ښاروالۍ د کابل شمال لوېدیځ د نښلولو سړک پروژه پیل کړه
 |url     = https://www.avapress.com/ps/news/270908/%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8D-%D8%AF-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%84%D9%88%DB%90%D8%AF%DB%8C%DA%81-%D9%86%DA%9A%D9%84%D9%88%D9%84%D9%88-%D8%B3%DA%93%DA%A9-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D9%84-%DA%A9%DA%93%D9%87
 |website = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۲ لمريز مرغومي ۲۷مه
 |title        = په پام کې ده چې په راتلونکي کال کې په کابل ښار کې څو هوايي پلونه جوړ شي
 |url          = https://www.avapress.com/ps/news/284391/%D9%BE%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D9%85-%DA%A9%DB%90-%D8%AF%D9%87-%DA%86%DB%90-%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%86%DA%A9%D9%8A-%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1-%DA%85%D9%88-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D9%BE%D9%84%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%88%DA%93-%D8%B4%D9%8A
 |website      = افغان غږ خبري اژانس (آوا)
 |access-date  = 2026-02-01
 |archive-date = 2024-01-28
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20240128211038/https://www.avapress.com/ps/news/284391/%D9%BE%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D9%85-%DA%A9%DB%90-%D8%AF%D9%87-%DA%86%DB%90-%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%86%DA%A9%D9%8A-%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%DA%9A%D8%A7%D8%B1-%DA%85%D9%88-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D9%BE%D9%84%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%88%DA%93-%D8%B4%D9%8A
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;چې ځينې يې '''د کابل ښاروالي''' &lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date         = ۱۴۰۲لمريز  وري ۱۵مه
 |title        = د کابل ښاروالۍ
 |url          = https://aop.gov.af/pa/news_details/1661
 |website      = د افغانستان د چارو اداره
 |access-date  = 2026-02-01
 |archive-date = 2026-03-08
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20260308160452/https://aop.gov.af/pa/news_details/1661
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۵ز  اکتوبر ۳۰مه
|title       = کابل ښاروالي: ډېر ژر به د کابل ولایت مقام مخې ته د موټرو د تګ او راتګ هوايي پله د جوړولو چارې پیل شي
|url         = https://rta.af/article11660/
|website     = د افغانستان ملي راديو تلوېزيون
}}&lt;/ref&gt;هم ليکي د [[کابل]] ښاري چارو د سمبالښت او کنټرولولو دنده پر غاړه لري. د ښاروالۍ ادارې ښار په څو ناحيو وېشلی او هرې برخې ته بېله بېله ډله او د کاري پلانونو برخې لري. ښاروالي معمولاً يوازې په ښار پورې اړونده نه ده بلکې د شاواخوا سيمو د رغونې او لارو جوړولو برخو کې هم کار کوي؛ خو تر ډېره یې اصلي رول پر [[ښار]] دی.

==تاريخ==
==بوديجه او راټولونه==
==ښاري وېش==
کابل ښاروالۍ وسمهال ۲۲ ناحيې لري&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ فېبرورۍ ۰۳مه
|title       = د ناحیو ریاستونه
|url         = https://km.gov.af/?s=pashto&amp;c=%D8%AF-%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%88-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%D9%88%D9%86%D9%87&amp;pg=3
|website     = کابل ښاروالۍ
}}&lt;/ref&gt; چې په لاندې ډول دي:
=== لومړۍ ناحيه ===
لومړۍ ناحيه د کابل ښاروالۍ تر ټولو پخوانۍ ناحيه ده چې ۱۰.۸۵ کيلومتره مربع پراخوالی لري&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ فېبرورۍ ۰۳مه
|title       = ناحیه اول
|url         = https://km.gov.af/249/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84
|trans-title = لومړۍ ناحيه
|website     = کابل ښاروالۍ
|language    = [[دري ژبه]]
}}&lt;/ref&gt;  يو ۱۳۰،۰۰۰ وگړي پکې دايمي استوگنه لري،&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ فېبرورۍ ۰۳مه
|title       = ناحیه اول
|url         = https://km.gov.af/249/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84
|trans-title = لومړۍ ناحيه
|website     = کابل ښاروالۍ
|language    = [[دري ژبه]]
}}&lt;/ref&gt; دا چې دا سيمه ترډېره سوداگريزه ده او مارکېټونه او دوکانونه لري؛ نو هره ورځ کابو دوه ميليونه وگړي په دې ناحيه خپلې چارې سرته رسوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ فېبرورۍ ۰۳مه
|title       = ناحیه اول
|url         = https://km.gov.af/249/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84
|trans-title = لومړۍ ناحيه
|website     = کابل ښاروالۍ
|language    = [[دري ژبه]]
}}&lt;/ref&gt; 

دا ناحيه په شمال کې د [[کابل سيند]]، په سوېل کې اوومې ناحيې، ختيځ کې اتمې ناحيې او لوېديځ کې اوومې ناحيې سره تړلې ده، دا ناحيه د کابل ښار سوداگريز، استوگنيز او تاريخي سيمه ده.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ فېبرورۍ ۰۳مه
|title       = ناحیه اول
|url         = https://km.gov.af/249/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84
|trans-title = لومړۍ ناحيه
|website     = کابل ښاروالۍ
|language    = [[دري ژبه]]
}}&lt;/ref&gt;
دا ناحيه وسمهال ۳۱ تشکيلاتي او ۲۷ خدماتي کارمندان لري، ۷ مديريته او ۱ امريت، ۴ مامورين او ۲۱۵ سپاکاران لري.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۶ فېبرورۍ ۰۳مه
|title       = ناحیه اول
|url         = https://km.gov.af/249/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84
|trans-title = لومړۍ ناحيه
|website     = کابل ښاروالۍ
|language    = [[دري ژبه]]
}}&lt;/ref&gt;

=== دوهمه ناحيه ===
=== درېيمه ناحيه ===
=== څلورمه ناحيه ===
=== پېنځمه ناحيه ===
=== شپږمه ناحيه ===
=== اوومه ناحيه ===
=== اتمه ناحيه ===
=== نهمه ناحيه ===
=== لسمه ناحيه ===
=== يوولسمه ناحيه ===
=== دولسمه ناحيه ===
=== ديارلسمه ناحيه ===
=== څوارلسمه ناحيه ===
=== پېنځه‌لسمه ناحيه ===
=== شپاړسمه ناحيه ===
=== اووه‌لسمه ناحيه ===
=== اته‌لسمه ناحيه ===
=== نهولسمه ناحيه ===
=== شلمه ناحيه ===
=== يوويشتمه ناحيه ===
=== دوه‌ويشتمه ناحيه ===

==اړونده ليکنې==
==سرچينې==</text>
      <sha1>gxojeh3kbjqb1iexo1xmt3smimwav5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد قریشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87512</id>
    <revision>
      <id>365369</id>
      <parentid>365261</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T21:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14749" sha1="p8ok7rchtobcbzvq0a7fpp3b26unpe7" xml:space="preserve">== '''پېژندنه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:احمد قریشی.jpg|احمد قریشی]]}}{{Infobox person/Wikidata}}
احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي.

ښاغلی قریشي د ۱۳۵۷ لمریز کال د کب په لومړۍ نېټه د هرات په ولایت کې زېږېدلی دی. د هغه کورنۍ د ۱۳۵۹ کال په منځنیو کې، پر افغانستان د شوروي اتحاد له یرغل او د شوروي او د هغه د کمونیستي لاسپوڅي حکومت له لوري د مخالفینو د سختې ځپنې او ترور له زیاتېدو وروسته، د ایران بیرجند ښار ته کډه وکړه. احمد خپلې لومړنۍ زده کړې تر نهم ټولګي پورې په بیرجند کې ترسره کړې او په ۱۳۷۲ کال کې له خپلې کورنۍ سره بېرته افغانستان ته راستون شو. نوموړي د هرات ولایت د شینډنډ ولسوالۍ په یوه ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړې. له هغې وروسته پوهنتون ته شامل شو او د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو په څانګه کې زده کړې وکړې.

احمد قریشي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه. په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې خپل فعالیتونه د هېواد په کچه و غځول.

په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي.

د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=له نړیوالو بنسټونو سره همغږي}}&lt;/ref&gt;

د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی.

== '''مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:جایزه خبرنگار سال.jpg|thumb|جایزه خبرنگار سال]]}}
د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو:

په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول:
د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه.

{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:روز خبرنگار در افغانستان.jpg|thumb|روز خبرنگار در افغانستان]]}}

په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول:

د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/dari/articles/cze87z70856o|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز کلنی راپور: د طالبانو حکومت له لوري د رسینو سخته ځپنه، بي بي سي}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://da.azadiradio.com/a/33747710.html|title=د مې میاشتې ۳مې د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان دخبریالانو مرکز راپور، له احمد قریشي سره د ازادي راډیو مرکه}}&lt;/ref&gt;

د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه:

د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2014/03/140318_k05_bbc_journalist_top_afghan_reporter بي‌بي‌سي افغانستان]، [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/03/160317_fm_afghanistan_violance_againgst_media_1394 آریانا نیوز تلویزیون]، [https://www.facebook.com/8am.media/photos/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-8-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/876809715696248/ هشت صبح ورځپاڼې]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ اطلاعات روز]، [https://x.com/TOLOnews/status/1776470725848707281 طلوع نیوز]، [https://www.afp.com/en/agency/inside-afp/inside-afp/aref-karimi-named-journalist-year-afghanistan-journalists-centre فرانس پرس]، [https://pajhwok.com/fa/2018/03/19/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D9%88-%DB%B1%DB%B0-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7/ پژواک خبري اژانس]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز]، [https://www.iranintl.com/video/ott_6f6f2e3ec5774005ba8ccc9104fc4f8c افغانستان انټرنشنل]، [https://tkg.af/2023/03/20/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF/106465/ کلید راډیو]، [https://da.azadiradio.com/a/32893776.html رخشانه خپرنۍ]، [https://www.khaama.com/persian/archives/154868 تمدن ټلوېزیون] او [https://future-afghanistan.com/fa/7159/ سرحد راډیو] څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tolonews.com/index.php/fa/afghanistan/attack-mediajournalists-188188|title=د افغانستان د کال خبریال جایزې د دولسم پړاو په مراسمو کې د احمد قریشي بیانیه، طلوع نیوز}}&lt;/ref&gt;

== '''په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه''' ==
د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pajhwok.com/fa/2012/01/25/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84/|title=احمد قریشي په افغانستان کې د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز سفیر وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tkg.af/2012/09/20/%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1/16563/|title=په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز له لوري د رسینزو اخلاقو دوهمه کلنۍ ناسته ترسره شوه}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:PEC AFJC.jpg|thumb|PEC AFJC]]}}

د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifex.org/who-we-are/governance/|title=احمد قریشي د رسنیو د ملاتړو بنسټونو نړیوالې شبکې د رهبري شورا د غړي په توګه وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;

د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي  نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=د مطبوعاتي نښان کمپاین جایزه}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pressemblem.ch/pec-award|title=د «مطبوعاتي نښان کمپاین» نړیواله جایزه احمد قریشي ته ورکړل شوه}}&lt;/ref&gt;

== '''سرچینې''' ==</text>
      <sha1>p8ok7rchtobcbzvq0a7fpp3b26unpe7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365380</id>
      <parentid>365369</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>161</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:روز_خبرنگار_در_افغانستان.jpg|روز_خبرنگار_در_افغانستان.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: this is  not own work.</comment>
      <origin>365380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14640" sha1="kt4orvhklvoqmvx929iecxs43ju9e8b" xml:space="preserve">== '''پېژندنه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:احمد قریشی.jpg|احمد قریشی]]}}{{Infobox person/Wikidata}}
احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي.

ښاغلی قریشي د ۱۳۵۷ لمریز کال د کب په لومړۍ نېټه د هرات په ولایت کې زېږېدلی دی. د هغه کورنۍ د ۱۳۵۹ کال په منځنیو کې، پر افغانستان د شوروي اتحاد له یرغل او د شوروي او د هغه د کمونیستي لاسپوڅي حکومت له لوري د مخالفینو د سختې ځپنې او ترور له زیاتېدو وروسته، د ایران بیرجند ښار ته کډه وکړه. احمد خپلې لومړنۍ زده کړې تر نهم ټولګي پورې په بیرجند کې ترسره کړې او په ۱۳۷۲ کال کې له خپلې کورنۍ سره بېرته افغانستان ته راستون شو. نوموړي د هرات ولایت د شینډنډ ولسوالۍ په یوه ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړې. له هغې وروسته پوهنتون ته شامل شو او د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو په څانګه کې زده کړې وکړې.

احمد قریشي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه. په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې خپل فعالیتونه د هېواد په کچه و غځول.

په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي.

د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=له نړیوالو بنسټونو سره همغږي}}&lt;/ref&gt;

د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی.

== '''مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:جایزه خبرنگار سال.jpg|thumb|جایزه خبرنگار سال]]}}
د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو:

په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول:
د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه.

{{Infobox person/Wikidata|image= }}

په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول:

د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/dari/articles/cze87z70856o|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز کلنی راپور: د طالبانو حکومت له لوري د رسینو سخته ځپنه، بي بي سي}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://da.azadiradio.com/a/33747710.html|title=د مې میاشتې ۳مې د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان دخبریالانو مرکز راپور، له احمد قریشي سره د ازادي راډیو مرکه}}&lt;/ref&gt;

د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه:

د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2014/03/140318_k05_bbc_journalist_top_afghan_reporter بي‌بي‌سي افغانستان]، [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/03/160317_fm_afghanistan_violance_againgst_media_1394 آریانا نیوز تلویزیون]، [https://www.facebook.com/8am.media/photos/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-8-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/876809715696248/ هشت صبح ورځپاڼې]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ اطلاعات روز]، [https://x.com/TOLOnews/status/1776470725848707281 طلوع نیوز]، [https://www.afp.com/en/agency/inside-afp/inside-afp/aref-karimi-named-journalist-year-afghanistan-journalists-centre فرانس پرس]، [https://pajhwok.com/fa/2018/03/19/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D9%88-%DB%B1%DB%B0-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7/ پژواک خبري اژانس]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز]، [https://www.iranintl.com/video/ott_6f6f2e3ec5774005ba8ccc9104fc4f8c افغانستان انټرنشنل]، [https://tkg.af/2023/03/20/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF/106465/ کلید راډیو]، [https://da.azadiradio.com/a/32893776.html رخشانه خپرنۍ]، [https://www.khaama.com/persian/archives/154868 تمدن ټلوېزیون] او [https://future-afghanistan.com/fa/7159/ سرحد راډیو] څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tolonews.com/index.php/fa/afghanistan/attack-mediajournalists-188188|title=د افغانستان د کال خبریال جایزې د دولسم پړاو په مراسمو کې د احمد قریشي بیانیه، طلوع نیوز}}&lt;/ref&gt;

== '''په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه''' ==
د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pajhwok.com/fa/2012/01/25/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84/|title=احمد قریشي په افغانستان کې د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز سفیر وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tkg.af/2012/09/20/%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1/16563/|title=په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز له لوري د رسینزو اخلاقو دوهمه کلنۍ ناسته ترسره شوه}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:PEC AFJC.jpg|thumb|PEC AFJC]]}}

د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifex.org/who-we-are/governance/|title=احمد قریشي د رسنیو د ملاتړو بنسټونو نړیوالې شبکې د رهبري شورا د غړي په توګه وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;

د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي  نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=د مطبوعاتي نښان کمپاین جایزه}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pressemblem.ch/pec-award|title=د «مطبوعاتي نښان کمپاین» نړیواله جایزه احمد قریشي ته ورکړل شوه}}&lt;/ref&gt;

== '''سرچینې''' ==</text>
      <sha1>kt4orvhklvoqmvx929iecxs43ju9e8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365381</id>
      <parentid>365380</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>161</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:جایزه_خبرنگار_سال.jpg|جایزه_خبرنگار_سال.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: this is  not own work. (C) Mahammad_Anwar_Danishyar.</comment>
      <origin>365381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14557" sha1="od2lxghsu09iqdugcgpenw608sm6e14" xml:space="preserve">== '''پېژندنه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:احمد قریشی.jpg|احمد قریشی]]}}{{Infobox person/Wikidata}}
احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي.

ښاغلی قریشي د ۱۳۵۷ لمریز کال د کب په لومړۍ نېټه د هرات په ولایت کې زېږېدلی دی. د هغه کورنۍ د ۱۳۵۹ کال په منځنیو کې، پر افغانستان د شوروي اتحاد له یرغل او د شوروي او د هغه د کمونیستي لاسپوڅي حکومت له لوري د مخالفینو د سختې ځپنې او ترور له زیاتېدو وروسته، د ایران بیرجند ښار ته کډه وکړه. احمد خپلې لومړنۍ زده کړې تر نهم ټولګي پورې په بیرجند کې ترسره کړې او په ۱۳۷۲ کال کې له خپلې کورنۍ سره بېرته افغانستان ته راستون شو. نوموړي د هرات ولایت د شینډنډ ولسوالۍ په یوه ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړې. له هغې وروسته پوهنتون ته شامل شو او د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو په څانګه کې زده کړې وکړې.

احمد قریشي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه. په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې خپل فعالیتونه د هېواد په کچه و غځول.

په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي.

د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=له نړیوالو بنسټونو سره همغږي}}&lt;/ref&gt;

د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی.

== '''مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image= }}
د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو:

په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول:
د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه.

{{Infobox person/Wikidata|image= }}

په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول:

د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/dari/articles/cze87z70856o|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز کلنی راپور: د طالبانو حکومت له لوري د رسینو سخته ځپنه، بي بي سي}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://da.azadiradio.com/a/33747710.html|title=د مې میاشتې ۳مې د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان دخبریالانو مرکز راپور، له احمد قریشي سره د ازادي راډیو مرکه}}&lt;/ref&gt;

د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه:

د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2014/03/140318_k05_bbc_journalist_top_afghan_reporter بي‌بي‌سي افغانستان]، [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/03/160317_fm_afghanistan_violance_againgst_media_1394 آریانا نیوز تلویزیون]، [https://www.facebook.com/8am.media/photos/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-8-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/876809715696248/ هشت صبح ورځپاڼې]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ اطلاعات روز]، [https://x.com/TOLOnews/status/1776470725848707281 طلوع نیوز]، [https://www.afp.com/en/agency/inside-afp/inside-afp/aref-karimi-named-journalist-year-afghanistan-journalists-centre فرانس پرس]، [https://pajhwok.com/fa/2018/03/19/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D9%88-%DB%B1%DB%B0-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7/ پژواک خبري اژانس]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز]، [https://www.iranintl.com/video/ott_6f6f2e3ec5774005ba8ccc9104fc4f8c افغانستان انټرنشنل]، [https://tkg.af/2023/03/20/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF/106465/ کلید راډیو]، [https://da.azadiradio.com/a/32893776.html رخشانه خپرنۍ]، [https://www.khaama.com/persian/archives/154868 تمدن ټلوېزیون] او [https://future-afghanistan.com/fa/7159/ سرحد راډیو] څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tolonews.com/index.php/fa/afghanistan/attack-mediajournalists-188188|title=د افغانستان د کال خبریال جایزې د دولسم پړاو په مراسمو کې د احمد قریشي بیانیه، طلوع نیوز}}&lt;/ref&gt;

== '''په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه''' ==
د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pajhwok.com/fa/2012/01/25/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84/|title=احمد قریشي په افغانستان کې د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز سفیر وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tkg.af/2012/09/20/%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1/16563/|title=په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز له لوري د رسینزو اخلاقو دوهمه کلنۍ ناسته ترسره شوه}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:PEC AFJC.jpg|thumb|PEC AFJC]]}}

د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifex.org/who-we-are/governance/|title=احمد قریشي د رسنیو د ملاتړو بنسټونو نړیوالې شبکې د رهبري شورا د غړي په توګه وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;

د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي  نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=د مطبوعاتي نښان کمپاین جایزه}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pressemblem.ch/pec-award|title=د «مطبوعاتي نښان کمپاین» نړیواله جایزه احمد قریشي ته ورکړل شوه}}&lt;/ref&gt;

== '''سرچینې''' ==</text>
      <sha1>od2lxghsu09iqdugcgpenw608sm6e14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365382</id>
      <parentid>365381</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>161</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:احمد_قریشی.jpg|احمد_قریشی.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: this is  not own work. FB-code.</comment>
      <origin>365382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14506" sha1="av7ejitxupdkhgve1mv479ecpao4trw" xml:space="preserve">== '''پېژندنه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image= }}{{Infobox person/Wikidata}}
احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي.

ښاغلی قریشي د ۱۳۵۷ لمریز کال د کب په لومړۍ نېټه د هرات په ولایت کې زېږېدلی دی. د هغه کورنۍ د ۱۳۵۹ کال په منځنیو کې، پر افغانستان د شوروي اتحاد له یرغل او د شوروي او د هغه د کمونیستي لاسپوڅي حکومت له لوري د مخالفینو د سختې ځپنې او ترور له زیاتېدو وروسته، د ایران بیرجند ښار ته کډه وکړه. احمد خپلې لومړنۍ زده کړې تر نهم ټولګي پورې په بیرجند کې ترسره کړې او په ۱۳۷۲ کال کې له خپلې کورنۍ سره بېرته افغانستان ته راستون شو. نوموړي د هرات ولایت د شینډنډ ولسوالۍ په یوه ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړې. له هغې وروسته پوهنتون ته شامل شو او د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو په څانګه کې زده کړې وکړې.

احمد قریشي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه. په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې خپل فعالیتونه د هېواد په کچه و غځول.

په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي.

د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=له نړیوالو بنسټونو سره همغږي}}&lt;/ref&gt;

د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی.

== '''مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه''' ==
{{Infobox person/Wikidata|image= }}
د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو:

په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول:
د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه.

{{Infobox person/Wikidata|image= }}

په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول:

د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/dari/articles/cze87z70856o|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز کلنی راپور: د طالبانو حکومت له لوري د رسینو سخته ځپنه، بي بي سي}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://da.azadiradio.com/a/33747710.html|title=د مې میاشتې ۳مې د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان دخبریالانو مرکز راپور، له احمد قریشي سره د ازادي راډیو مرکه}}&lt;/ref&gt;

د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه:

د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2014/03/140318_k05_bbc_journalist_top_afghan_reporter بي‌بي‌سي افغانستان]، [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/03/160317_fm_afghanistan_violance_againgst_media_1394 آریانا نیوز تلویزیون]، [https://www.facebook.com/8am.media/photos/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-8-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/876809715696248/ هشت صبح ورځپاڼې]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ اطلاعات روز]، [https://x.com/TOLOnews/status/1776470725848707281 طلوع نیوز]، [https://www.afp.com/en/agency/inside-afp/inside-afp/aref-karimi-named-journalist-year-afghanistan-journalists-centre فرانس پرس]، [https://pajhwok.com/fa/2018/03/19/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D9%88-%DB%B1%DB%B0-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7/ پژواک خبري اژانس]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز]، [https://www.iranintl.com/video/ott_6f6f2e3ec5774005ba8ccc9104fc4f8c افغانستان انټرنشنل]، [https://tkg.af/2023/03/20/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF/106465/ کلید راډیو]، [https://da.azadiradio.com/a/32893776.html رخشانه خپرنۍ]، [https://www.khaama.com/persian/archives/154868 تمدن ټلوېزیون] او [https://future-afghanistan.com/fa/7159/ سرحد راډیو] څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tolonews.com/index.php/fa/afghanistan/attack-mediajournalists-188188|title=د افغانستان د کال خبریال جایزې د دولسم پړاو په مراسمو کې د احمد قریشي بیانیه، طلوع نیوز}}&lt;/ref&gt;

== '''په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه''' ==
د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pajhwok.com/fa/2012/01/25/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84/|title=احمد قریشي په افغانستان کې د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز سفیر وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tkg.af/2012/09/20/%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1/16563/|title=په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز له لوري د رسینزو اخلاقو دوهمه کلنۍ ناسته ترسره شوه}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox person/Wikidata|image=[[File:PEC AFJC.jpg|thumb|PEC AFJC]]}}

د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifex.org/who-we-are/governance/|title=احمد قریشي د رسنیو د ملاتړو بنسټونو نړیوالې شبکې د رهبري شورا د غړي په توګه وټاکل شو}}&lt;/ref&gt;

د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي  نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=د مطبوعاتي نښان کمپاین جایزه}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pressemblem.ch/pec-award|title=د «مطبوعاتي نښان کمپاین» نړیواله جایزه احمد قریشي ته ورکړل شوه}}&lt;/ref&gt;

== '''سرچینې''' ==</text>
      <sha1>av7ejitxupdkhgve1mv479ecpao4trw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87560</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:Zack Prime" />
    <revision>
      <id>365368</id>
      <timestamp>2026-07-27T20:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Zack Prime]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ|ⵣⵉⵔⵉ ⴰⵎⵖⵏⴰⵙ]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Zack Prime|Zack Prime]]&quot;</comment>
      <origin>365368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="svxv97wdww4znc4dg7n3ru1vogpe7sy" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Zack Prime]]</text>
      <sha1>svxv97wdww4znc4dg7n3ru1vogpe7sy</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>