ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 14528 365426 353435 2026-07-31T05:25:25Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365426 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}} [[دوتنه:GreaterMiddleEast2.png|thumb|350px|منځني ختيځ او لويه منځني ختيځ]]منځنی ختیځ (په عربي کې: الشرق الاوسط، ISO 233: ash-Sharq al-Awsat) جیوپولیټیکي اصطلاح ده چې په عام ډول هغې سیمې ته چې شام، عرب ټاپووزمه، اناتولیا (معاصره ترکیه او قبرس په کې شاملېږي)، مصر، ایران او عراق په کې راځي، اړوندېږي. دغه اصطلاح د نږدې ختیځ (د لرې ختیځ په مقابل کې) د اصطلاح پر ځای د شلمې پېړۍ په پیل کې دود شوه. د «منځني ختیځ» اصطلاح د هغو د ګڼ شمېر تعریفونو له مخې د ګډوډېدو لامل شوې چې د ځینو پر باور، تر ډېره له تبعیض ډکه او اروپا محوره ده. په دغه اصطلاح کې شاملې سیمې تر ډېره هغه سیمې دي چې د لویدیځې آسیا له تعریف سره نږدې اړیکې لري، چې یوازې قفقاز او ټول مصر او یا هم سینا ټاپووزمه نه په کې شاملېږي.<ref>Beaumont, Peter; Blake, Gerald H; Wagstaff, J. Malcolm. ''The Middle East: A Geographical Study''. Second Edition. London: David Fulton. 1988.</ref><ref name="dont">{{cite web|last=Khraish|first=Louay|title=Don't Call Me Middle Eastern|publisher=Raseef 22|url=https://raseef22.net/article/1083546-dont-call-me-middle-eastern|archive-date=2007-03-12}}</ref><ref name="hanafi">{{cite web|last=Hanafi|first=Hassan|title=The Middle East, in whose world? (Primary Reflections)|url=http://www.smi.uib.no/pao/hanafi.html|publisher=Nordic Society for Middle Eastern Studies (The fourth Nordic conference on Middle Eastern Studies: The Middle East in globalizing world Oslo, 13–16 August 1998)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008121436/http://www.smi.uib.no/pao/hanafi.html|archive-date=8 October 2006}} ("unedited paper as given at the Oslo conference. An updated and edited version has been published in Utvik and Vikør, The Middle East in a Globalized World, Bergen/London 2000, 1–9. Please quote or refer only to the published article") "The expression Middle East is an old British label based on a British Western perception of the East divided into middle or near and far". see also {{cite web|last=Shohat|first=Ella|title=Redrawing American Cartographies of Asia|url=http://commposite.uqam.ca/videaz/docs/elshen.html|publisher=City University of New York|access-date=2007-01-12|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070312062752/http://commposite.uqam.ca/videaz/docs/elshen.html|archive-date=2007-03-12}}</ref> د منځني ختیځ ډېرۍ هېوادونه (له ۱۸ نه ۱۳) یې، د عربي نړۍ برخه دي. په دغه سیمه کې تر ټولو ډېر وګړي لرونکي هېوادونه یې مصر، ایران او ترکیه دي، په داسې حال کې چې سعودي عربستان د مساحت له مخې د منځني ختیځ تر ټولو لوی هېواد دی دی. د منځني ختیځ تاریخ لرغونو دورو ته اړوندېږي، چې جیوپولټیک اهمیت یې له زرګونو کلونو راهیسې په رسمیت پېژندل شوی دی. د ګڼ شمېر دینونو بنسټ په منځني ختیځ کې اېښودل شوی چې یهودیت، عیسویت او اسلام په کې شاملېږي. عرب د دغې سیمې اصلي ټولنیزې ډلې جوړوي چې ورپسې ترکان، کوردان، آزریان، قبطیان، یهودان، آشوریان، عراقيان، ترکمنان او یوناني قبرسي وګړي دي.<ref>Cairo, Michael F. [https://books.google.nl/books?id=_ukBNxLFNxgC&dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&hl=nl&source=gbs_navlinks_s ''The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222230823/https://books.google.nl/books?id=_ukBNxLFNxgC&dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&hl=nl&source=gbs_navlinks_s|date=2015-12-22}} University Press of Kentucky, 2012 {{ISBN|978-0-8131-3672-1}} p xi.</ref><ref>Government Printing Office. [https://books.google.nl/books?id=UOgvZdjOsb0C&pg=PA177&dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&hl=nl&sa=X&ved=0CDMQ6AEwA2oVChMIlNGcnPv5yAIVybMUCh2Sag-6#v=onepage&q=middle%20east%20of%20high%20importance%20since%20ancient%20times&f=false ''History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947–1950''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222230708/https://books.google.nl/books?id=UOgvZdjOsb0C&pg=PA177&dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&hl=nl&sa=X&ved=0CDMQ6AEwA2oVChMIlNGcnPv5yAIVybMUCh2Sag-6|date=2015-12-22}} {{ISBN|978-0-16-087640-0}} p 177</ref><ref>Kahana, Ephraim. Suwaed, Muhammad. [https://books.google.nl/books?id=Xoftt29B4soC&pg=PR31&dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&hl=nl&sa=X&ved=0CFEQ6AEwB2oVChMI-8aUsPr5yAIVxGsUCh3q_wR-#v=onepage&q=middle%20east%20of%20crucial%20importance%20since%20ancient%20times&f=false ''Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223002634/https://books.google.nl/books?id=Xoftt29B4soC&pg=PR31&dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&hl=nl&sa=X&ved=0CFEQ6AEwB2oVChMI-8aUsPr5yAIVxGsUCh3q_wR-|date=2015-12-23}} Scarecrow Press, 13 apr. 2009 {{ISBN|978-0-8108-6302-6}} p. xxxi.</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SPBfnT_E1mgC&q=main+ethnic+groups+in+the+middle+east&pg=PA16|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|access-date=26 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424084425/https://books.google.com/books?id=SPBfnT_E1mgC&pg=PA16&lpg=PA16&dq=main+ethnic+groups+in+the+middle+east&source=bl&ots=uGb8t7Re3p&sig=wlU7EbnyjrI4FHgw5H2WTeJvePI&hl=nl&sa=X&ei=JHCDU_HgMInHOeCGgLgK&ved=0CDAQ6AEwADgU#v=onepage&q=Turks&f=false|archive-date=24 April 2016|isbn=978-1-59884-362-0|last1=Shoup|first1=John A.|date=2011-10-31}}</ref> منځنی ختیځ تر ډېره توده او وچه اوبه او هوا لري، په ځانګړي ډول په عرب ټاپووزمه او د مصر په سیمو کې. له کرنې نه د ملاتړ په موخه په ځینو محدودو سیمو کې لوی سیندونه، لکه: په مصر کې د نیل سیند، په بین النهرین (عراق، کویټ او سوریې ختیځو برخو کې) د دجلې او فرات د اوبو حوضې چې تر ډېره د حاصلخېزې سپوږمۍ په نوم یادېږي، شتون لري. برعکس د شام سواحل او د ترکیې ډېره برخه معتدل، سمندریز او مرطوب اقلیم لري. له فارس خلیج سره په پوله هېوادونه یې تر ډېره د نفتو لویې زیرمې لري، چې په ځانګړي ډول د عرب ټاپووزمې پاچهۍ د نفتو له صادراتو لویه اقتصادي ګټه ترلاسه کوي. د وچ اقلیم لرلو او د فسیلي سون توکو صنعت ته د سختې اړوندتیا له امله د اقلیمي بدلونونو په برخه کې هم منځنی ختیځ او هم هغه سیمې چې تمه کېږي، په شدت سره به یې تر منفي اغېز لاندې راشي، د پام وړ ونډه لري. دغې سیمې ته اړوند نور مفاهیم هم شته، له دې ډلې منځنی ختیځ او شمالي افریقا (MENA)، چې د مغرب او سوډان هېوادونه په کې شاملېږي او «لوی منځنی ختیځ» چې له هغو سربېره په کې ختیځه افریقا، افغانستان، پاکستان او ځینې مهال سویلي قفقاز او مرکزي آسیا هم په کې شاملېږي. == رېښه == د منځني ختیځ اصطلاح کېدای شي، په ۱۸۵۰ مه ز لسیزه کې د بریتانوي هند له دفتر نه سرچینه اخیستې وي. په داسې حال کې چې دغه اصطلاح، وروسته له هغه چې د امریکا د سمندریزو ځواکونو ستراتیژي جوړوونکي الفرد تایر ماهان په ۱۹۰۲ ز کال کې د «عربستان او هند ترمنځ سیمې» لپاره وکاروله، ډېره مشهوره شوه. دغه مهال بریتانوي او روسي سترواکیو په مرکزي اسیا کې د خپل نفوذ زیاتولو په موخه سیالي کوله، هغه سیالي چې د لویې لوبې په نوم پېژندل کېدله. ماهان نه یوازې د دغې سیمې، بلکې د هغه د مرکز فارس خلیج ستراتیژیک موقعیت یې هم درک کړی و. هغه د فارس خلیج چاپېره سیمه، د منځني ختیځ په نوم ونوموله او زیاته یې کړه چې، د مصر د سوئز کانال وروسته، دغه تر ټولو مهم کانال دی چې بریتانویان یې باید هند ته د روسانو د مخکې تګ نه د مخنیوي په موخه تر خپل کنترول لاندې ولري. ماهان د لومړي ځل لپاره دغه اصطلاح «د فارس خلیج او نړیوالو اړیکو» تر عنوان لاندې په خپله مقاله کې، چې د ۱۹۰۲ ز کال په سپتمبر میاشت کې په بریتانوي مجله نیشنل ریویو(''National Review) کې خپره شوه، وکاروله.{{Sfn|Beaumont|Blake|Wagstaff|1988|p=16}}<ref>{{cite journal|last=Koppes|first=CR|title=Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term "Middle East"|journal=Middle East Studies|volume=12|pages=95–98|year=1976|doi=10.1080/00263207608700307}}</ref><ref>{{cite book|last=Fromkin|first=David|author-link=David Fromkin|title=A Peace to end all Peace|year=1989|page=[https://archive.org/details/peacetoendallpea0000from/page/224 224]|isbn=978-0-8050-0857-9|title-link=A Peace to End All Peace}}</ref><ref>{{Citation|last=Melman|first=Billie|url=http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010|publisher=Cambridge|title=Companion to Travel Writing|volume=6 The Middle East/Arabia|series=Collections Online|access-date=January 8, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010|archive-date=July 25, 2011|date=November 2002}}.</ref><ref>Palmer, Michael A. ''Guardians of the Persian Gulf: A History of America's Expanding Role in the Persian Gulf, 1833–1992.'' New York: The Free Press, 1992. {{ISBN|0-02-923843-9}} pp. 12–13.</ref><ref>Laciner, Dr. Sedat. "[http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=2117 Is There a Place Called 'the Middle East'?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220093342/http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=2117|date=2007-02-20}}", ''The Journal of Turkish Weekly'', June 2, 2006. Retrieved January 10, 2007.</ref>'' له دویمې نړیوالې جګړې وړاندې، دود دا و چې د ترکیې نږدې او مدیترانې د ختیځو سواحلو ترمنځ سیمو ته «نږدې ختیځ» ویل کېده، په داسې حال کې چې «لرې ختیځ» په چین کې مرکزیت درلود او منځنی ختیځ د بین النهرین او برما ترمنځ سیمو ته چې د نږدې ختیځ او لرې ختیځ ترمنځ یې موقعیت درلود، کارول کېده. د ۱۹۳۰ مې ز لسیزې په وروستیو کې بریتانویانو په سیمه کې د خپلو ځواکونو لپاره په قاهره کې د منځني ختیځ قومنداني جوړه کړه. له دغه مهاله وروسته د «منځني ختیځ» اصطلاح، په اروپا او متحده ایالاتو کې په پراخ ډول وکارېده، چې د نورو کارېدنو ترمنځ د منځني ختیځ انستیتیوت په ۱۹۴۶ ز کال کې په واشنګټن ډي سي کې جوړ شو.{{Sfn|Adelson|1995|pp=22–23}}<ref>{{Cite journal|jstor=25741178|title=Constructing and naturalizing the Middle Easr|first=Karen|last=Culcasi|journal=[[Geographical Review]]|volume=100|issue=4|year=2010|pages=583–597|doi=10.1111/j.1931-0846.2010.00059.x|s2cid=154611116}}</ref><ref>{{cite book|last=Held|first=Colbert C.|title=Middle East Patterns: Places, Peoples, and Politics|url=https://archive.org/details/middleeastpatter00held_0|url-access=registration|publisher=Westview Press|year=2000|page=[https://archive.org/details/middleeastpatter00held_0/page/7 7]|isbn=978-0-8133-8221-0}}</ref> === د منځني ختیځ په اصطلاح نیوکې او له هغو ګټنه === په تعریفونو کې د بدلونونو له امله، د منځني ستاینوم کله هم د ګډوډۍ لامل شوی. له لومړۍ نړیوالې جګړې وړاندې، د «نږدې ختیځ» اصطلاح، په انګلیسي کې بالکان او عثماني سترواکي ته کارول کېده، په داسې حال کې چې «منځنی ختیځ» قفقاز، فارس او عربي ځمکې ته اړوندو او ځینې مهال افغانستان، هند او نور هم په کې شاملېدل. برعکس، «لرې ختیځ» د ختیځې آسیا هېوادونو ته، لکه: (چین، جاپان، کوریا او نور) اړوند کېده.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/05/19/the-modern-middle-east-is-actually-only-100-years-old/|title=How the Middle East was invented - The Washington Post|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mideast.unc.edu/where/|title=Where Is the Middle East? &#124; Center for Middle East and Islamic Studies|access-date=2022-01-01|archive-date=2021-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025154655/https://mideast.unc.edu/where/|url-status=dead}}</ref> په ۱۹۱۸ ز کال کې د عثماني سترواکي له پاشل کېدو وروسته د «نږدې ختیځ» اصطلاح، انګلیسي عامه ګټنه هم له منځه لاړه، په داسې حال کې چې «منځني ختیځ» د اسلامي نړۍ نوو رامنځته شوو هېوادونو ته وکارول شو. په ورته مهال د «نږدې ختیځ» اصطلاح په علمي بحثونو. لکه: د لرغون پوهنې او لرغوني تاریخ په بحثونو کې خپل ځای وساته، چې د منځني ختیځ د سیمې ورته سیمه تشرېح کوي.<ref>{{cite news|title='Near East' is Mideast, Washington Explains|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70E10FC3D59127A93C6A81783D85F4C8585F9&scp=1&sq='Near%20East'%20is%20Mideast,%20Washington%20Explains&st=cse|newspaper=The New York Times|date=August 14, 1958|access-date=2009-01-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015044505/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70E10FC3D59127A93C6A81783D85F4C8585F9&scp=1&sq=%27Near%20East%27%20is%20Mideast%2C%20Washington%20Explains&st=cse|archive-date=October 15, 2009}}{{subscription required}}</ref><ref name="davison">{{cite journal|last=Davison|first=Roderic H.|title=Where is the Middle East?|journal=Foreign Affairs|volume=38|pages=665–75|year=1960|doi=10.2307/20029452|issue=4|jstor=20029452|s2cid=157454140|url=https://semanticscholar.org/paper/b0f99025d232494803f84f1a4578d7a11dcf1be2}}</ref> د «منځني ختیځ» اصطلاح، لومړۍ رسمي کارونه د امریکا متحده ایالاتو د دولت له خوا په ۱۹۵۷ ز کال کې د ایزونهار په دوکتورینو کې وه، چې د سوئز کړکېچ ته اړونده وه. د بهرنیو چارو وزیر جان پوسټر دالس منځنی ختیځ داسې تعریف کړ:«هغه سیمه چې له لویدیځ نه د لیبیا او له ختیځ نه د پاکستان ترمنځ، په شمال کې یې سوریه او عراق او په سویل کې یې عرب ټاپووزمه موقعیت لري او مصر او ایتوپیا هم په کې شاملېږي». په ۱۹۵۸ ز کال کې د بهرنیو چارو وزارت څرګنده کړه چې: د «نږدې ختیځ» او «منځني ختیځ» اصطلاحات، له یو بل سره د بدل وړ دی او په دغه سیمه کې یې مصر، سوریه، اسرائیل، لبنان، اردن، عراق، سعودي عربستان، کویټ، بهرین او قطر شامل وبلل.<ref>Goldstein, Norm. ''The Associated Press Stylebook and Briefing on Media Law''. New York: Basic Books, 2004. {{ISBN|0-465-00488-1}} p. 156</ref> == دین == منځنی ختیځ د دینونو له مخې ډېر متنوع دی، ځکه په دغه سیمه کې د ډېرو دینونو بنسټ اېښودل شوی. اسلام د منځني ختیځ تر ټولو لوی دین دی، خو نورو هغو دینونو چې له دغه ځایه سرچینه اخیستې، لکه یهودیت او عیسویت په ښه توګه دلته څرګند دي. د لبنان ۴۰.۵٪ وګړي عیسویان دي، چېرې چې د دغه هېواد ولسمشر، نیمه کابینه او د پارلمان نیمايي غړي، د لبنان له عیسوي آدابو پیروي کوي. دلته مهم دیني اقلیتونه، لکه: بهايي، یارسنیزم، ایزدیانیزم، زردشتیانیزم، ماندئیزم، درزي او شبکیزم شتون لري، په لرغوني مهال کې دغه سیمه د بین النهرین د ادیانو، کنعاني ادیانو، مانوي، میترائیزم او بېلابېلو توحیدي ګنوسي ډلو کور و. == هېوادونه او سيمې == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="references-small" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! د هېواد بېرغ او نوم ! رقبه <br /> (في مربع کلوميټر) ! آبادي ! کثافت آبادي <br /> (في مربع کلوميټر) ! پلازمېنه !جي ډې پي (ارب ډالر) ! في کس جي ډې پي (ډالر) ! سکه (پېسې) ! د حکومت ډول ! سرکاري ژبې ! امتياز نښان |- | {{مصر}} | align="right" | 1,001,449 | align="right" | 82,982,364 | align="right" | 74 | [[قاهره]] | 305.253 | 4,317 | [[مصري پاؤنډ]] | نيم ولسمشریزجمهوريه | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Egypt.svg|50px]] |- | {{ايران}} | align="right" | 1,648,195 | align="right" | 70,049,262 | align="right" | 42 | [[تهران]] | 610.4 | 8,900 | [[ايراني ريال]] | [[اسلامي جمهوريه]] | [[فارسي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Iran.svg|50px]] |- | {{عراق}} | align="right" | 437,072 | align="right" | 24,001,816 | align="right" | 54.9 | [[بغداد]] | 89.8 | 3,600 | [[عراقي دينار]] | پارليماني جمهوريه (زير تکميل) | [[عربي ژبه|عربي]], [[کردش|کردي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Iraq.svg|50px]] |- | {{کويت}} | align="right" | 17,820 | align="right" | 2,111,561 | align="right" | 118.5 | [[کويت شهر]] | 88,7 | 29,566 | [[کويتي دينار]] | آييني شهنشاييت | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:KUW-coat-of-arms-logo.gif|50px]] |- | colspan=11 style="background:#eee;" | '''[[د عربستان ټاپووزمه]]''': |- | {{بحرين}} | align="right" | 665 | align="right" | 656,397 | align="right" | 987.1 | [[منامه]] | 14.08 | 20,500 | [[بحريني دينار]] | آييني شهنشاييت | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Bahrain.svg|50px]] |- | {{عمان}} | align="right" | 212,460 | align="right" | 2,713,462 | align="right" | 12.8 | [[مسقط]] | 40.923 | | [[ريال]] | ملوکيت | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Oman.svg|50px]] |- | {{قطر}} | align="right" | 11,437 | align="right" | 793,341 | align="right" | 69.4 | [[دوحه]] | 37.85 | | [[ريال]] | ملوکيت | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Emblem of Qatar (1976–2022).svg|50px]] |- | {{سعودي عرب}} | align="right" | 1,960,582 | align="right" | 23,513,330 | align="right" | 12.0 | [[رياض]] | 576.4 | | [[ريال]] | ملوکيت | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Saudi_Arabia.svg|50px]] |- | {{متحده عرب امارات}} | align="right" | 82,880 | align="right" | 2,445,989 | align="right" | 29.5 | [[ابوظهبي]] | 162.3 | | [[درهم]] | وفاقي آييني شهنشاهيت | [[عربي ژبه|عربي]] | |- | {{يمن}} | align="right" | 527,970 | align="right" | 18,701,257 | align="right" | 35.4 | [[صنعاء|صنعا]] | 19.480 | | [[يمني ريال]] | [[جمهوريه]] | [[عربي ژبه|عربي]] | |- | colspan=11 style="background:#eee;" | '''[[سرزمين شام|ليونټ]]''': |- | {{اسراييل}} | align="right" | 20,770 | align="right" | 7,029,529 | align="right" | 290.3 | [[بيت المقدس]] | 177.3 | 26,200 | [[نيا اسراييلي شقل]] | پارليماني جمهوريه | [[عبراني]], [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Israel.svg|50px]] |- | {{اردن}} | align="right" | 92,300 | align="right" | 5,307,470 | align="right" | 57.5 | [[سلطنت عمان|عمان]] | 27.96 | 4,825 | [[اردني دينار]] | آييني شهنشاييت | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Jordan_coa.png|50px]] |- | {{لبنان}} | align="right" | 10,400 | align="right" | 3,677,780 | align="right" | 353.6 | [[بيروت]] | 24.42 | | [[لبناني ليرا]] | [[جمهوريه]] | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Coat of Arms of Lebanon.svg|50px]] |- | {{شام}} | align="right" | 185,180 | align="right" | 17,155,814 | align="right" | 92.6 | [[دمشق]] | 71.74 | | [[شامي پاؤنډ]] | ولسمشریزجمهوريه | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Emblem of Syria (1980–2024).svg|50px]] |- | colspan=11 style="background:#eee;" | '''خپلواکه سیمې''': |- | [[کردستان]] | align="right" | 80,000 | align="right" | 5,500,000 | align="right" | 40 | [[اربيل]] | | | [[عراقي دينار]] | پارليماني جمهوريه | [[کردش|کردي]],[[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Emblem_of_Kurdistan_Regional_Government.jpg|50px]] |- | [[غزه]] | align="right" | 360 | align="right" | 1,376,289 | align="right" | 3,823 | [[غزه]] | | | [[نيا اسراييلي شقل]] | [[فلسطيني قومي اتھارټي]] | [[عربي ژبه|عربي]] | [[دوتنه:Coat_of_arms_of_Palestine.svg|50px]] |- |} == سرچینې == == بهرنۍ تړنې == *[http://www.gomideast.com/articles/maps/middleeast.html/ مشرق وسطي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180206151819/http://www.gomideast.com/articles/maps/middleeast.html |date=2018-02-06 }} *[http://www.lib.uchicago.edu/e/su/mideast/ يونيورسټي آف شکاگو ] {{د نړۍ سيمې}} {{منځنی ختيځ}} [[وېشنيزه:د آسيا سيمې]] [[وېشنيزه:منځنی ختيځ| ]] [[وېشنيزه:لويديځ آسيا]] [[وېشنيزه:سوېلي افريقا]] [[وېشنيزه:جغرافيه لويديځه آسيا]] [[وېشنيزه:منځني ختيځ]] [[وېشنيزه:لوېديځه آسيا]] [[وېشنيزه:شمالي افريقا]] 6avy71i5pona4312egr11qlyhg3r8hn 0 60102 365425 354357 2026-07-30T23:23:50Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365425 wikitext text/x-wiki د سعودي عربستان تاریخ د یوه ملي دولت په توګه په مرکزي عربستان کې د ال سعود د کورنۍ له څرګندېدو وروسته په ۱۷۴۴ کال کې او له هغه وروسته د دیریه امارت له تاسیس سره پیل شو. له اسلام نه دمخه عربستان، هغه سیمه چې اوسنی عربستان جوړوي، د څو پخوانیو کلتورونو او تمدنونو ځای و،   چې د سعودي عربستان له تاریخ نه دمخه په نړۍ کې د بشري کړنو ځینې لومړنۍ نښې څرګندوي.<ref>[https://news.nationalgeographic.com/2018/04/saudi-arabia-finger-human-migration-homo/: 88,000-Year-Old Finger Bone Pushes Back Human Migration Dates], www.nationalgeographic.com</ref> د نړۍ دویم ستر دین اسلام، په ننني عصري سعودي عربستان کې راڅرګند شو. د اوومې پیړۍ په لومړیو کې، د اسلام پیغمبر محمد (ص)د سعودي عربستان نفوس سره یو ځای کړ او یو واحد اسلامي مذهبي سیاست یې رامنځته کړ. په ۶۳۲ ز کال کې د هغه له مړینې وروسته، د هغه پیروانو د څو لسیزو په مودې کې یې په چټکۍ سره له عربستان څخه هاخوا د مسلمانانو د واکمنۍ سیمه پراخه کړه، د سیمې لویې او بې سارې پراخې برخې یې (په لویدیځ کې د ایبریا ټاپو وزمې څخه په ختیځ کې د نن ورځې پاکستان پورې) سوبه کړې.<ref name="landscape">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=18 December 2012|publisher=Pew Forum}}</ref><ref name="James E. Lindsay 2005 33">{{cite book|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first=James E.|last=Lindsay|year=2005|isbn=978-0-313-32270-9|page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 33]|url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33|publisher=Greenwood Press}}</ref><ref name="auto">{{cite web|title=Islam, The Arab Empire Of The Umayyads|url=http://history-world.org/islam11.htm|website=history-world.org|access-date=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215204011/http://history-world.org/islam11.htm|archive-date=15 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|title=The Arab Empire {{!}} Mohammed {{!}} Umayyad Empire History|url=http://www.historybits.com/arab-empire.htm|website=www.historybits.com}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|title=Top 10 Greatest Empires In History|url=http://listverse.com/…/…/top-10-greatest-empires-in-history/|website=Listverse|date=22 June 2010}}</ref><ref name="auto3">{{cite web|last1=Pillalamarri|first1=Akhilesh|title=The 5 Most Powerful Empires in History|url=http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|website=The National Interest|date=22 February 2015|access-date=2 March 2022|archive-date=28 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628153007/http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|url-status=dead}}</ref><ref name="auto4">{{cite web|title=10 Greatest Empires in the History of World|url=http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|website=Top Ten Lists|date=24 March 2010|access-date=9 January 2021|archive-date=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202024450/http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|url-status=dead}}</ref> د عصري سعوي عربستان سیمه پخوا له څلورو بېلو تاریخي سیمو څخه جوړه شوې وه: حجاز، نجد او د ختیځ عربستان ځینې برخې (الهسه) او جنوبي عربستان (اصیر). د سعودي عربستان عصري پاچهي په ۱۹۳۲ ز کال کې د عبد العزیز بن عبدالرحمن له خوا تاسیس شوه، چې په لویدیځ کې د ابن سعود په نوم مشهور دی.<ref>{{cite book|author=Madawi Al-Rasheed|title=A Most Masculine State: Gender, Politics and Religion in Saudi Arabia|url=https://books.google.com/books?id=JmafWmVNJAAC&pg=PA65|year=2013|page=65|isbn=978-0-521-76104-8|author-link=Madawi Al-Rasheed}}</ref><ref>{{cite web|last1=Caryl|first1=Sue|title=1938: Oil Discovered in Saudi Arabia|url=http://nationalgeographic.org/thisday/mar3/oil-discovered-saudi-arabia/|website=National Geographic|publisher=National Geographic Society|access-date=27 November 2016|date=20 February 2014|archive-date=12 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161212182621/http://nationalgeographic.org/thisday/mar3/oil-discovered-saudi-arabia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Learsy|first1=Raymond|title=Oil and Finance: The Epic Corruption|date=2011|page=89}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/index.cfm?view=production|title=International – U.S. Energy Information Administration (EIA)|work=eia.gov}}</ref> == له اسلام نه دمخه عربستان == داسې شواهد شته دي چې د عربستان په ټاپووزمه کې د انسان اوسېدل شاوخوا ۶۳۰۰۰ کاله پخوا ته رسېږي. پر دې سربېره، د ډبرینې زمانې د لومړنۍ منځنۍ دوره (Middle Paleolithic) د ډبرو وسیلې، د نورو حیواناتو فوسیلونو سره چې د سعودي عربستان په شمال لویدیځ کې په تیس الغدا کې موندل شوي، ښایي چې هغو انسانانو د ۳۰۰۰۰۰ او ۵۰۰۰۰۰ کلونو ترمنځ د «شنه عربستان» له لارې مهاجرت کړی وي.<ref>{{cite web|title=Early humans settled in Arabia|url=http://content.usatoday.com/communities/sciencefair/post/2012/07/early-humans-settled-in-arabia-some-55000-years-ago/1#.WCeplfkrJPY|website=usatoday|access-date=12 November 2016}}</ref><ref name="Saudi Embassy US Website">[http://www.saudiembassy.net/about/country-information/history/ Saudi Embassy (US) Website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062348/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/history/|date=4 March 2016}} retrieved 20 January 2011</ref><ref>{{cite journal|last1=Roberts|first17=Michael|first13=Jana|last14=Alsharekh|first14=Abdullah M.|last15=al Omari|first15=Abdulaziz|last16=Boivin|first16=Nicole|last17=Petraglia|title=Fossil herbivore stable isotopes reveal middle Pleistocene hominin palaeoenvironment in 'Green Arabia'|first12=Yahya S. A.|journal=Nature Ecology & Evolution|date=29 October 2018|volume=2|issue=12|pages=1871–1878|doi=10.1038/s41559-018-0698-9|pmid=30374171|hdl=10072/382068|s2cid=53099270|last13=Zech|last12=Al-Mufarreh|first1=Patrick|last6=Drake|last2=Stewart|first2=Mathew|last3=Alagaili|first3=Abdulaziz N.|last4=Breeze|first4=Paul|last5=Candy|first5=Ian|first6=Nick|first11=Iyad S.|last7=Groucutt|first7=Huw S.|last8=Scerri|first8=Eleanor M. L.|last9=Lee-Thorp|first9=Julia|last10=Louys|first10=Julien|last11=Zalmout|hdl-access=free}}</ref> لرغونپوهنېځینې لومړني مېشت شوي تمدنونه په ډاګه کړي دي: د ډیلمون تمدن د عرب ټاپووزمې په ختیځ کې، د حجاج شمال تهمد، په مرکز کې د کینده پاچهي او د المګار تمدن د عربستان د ټاپووزمې په جنوب لویدیځ کې.<ref>Philip Khuri Hitti (2002), History of the Arabs, Revised: 10th Edition</ref><ref>{{cite journal|last1=Levy|first9=Jürgen P.|bibcode=2008PNAS..10516460L|pmc=2575442|pmid=18955702|doi=10.1073/pnas.0804950105|pages=16460–16465|issue=43|volume=105|date=28 October 2008|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|title=High-precision radiocarbon dating and historical biblical archaeology in southern Jordan|first11=Lisa|last11=Tauxe|first10=Mohammad|last10=Najjar|last9=Schulze|first1=Thomas E.|first8=Kyle|last8=Knabb|first7=Stefan|last7=Münger|first6=Mark|last6=Robinson|first5=Erez|last5=Ben-Yosef|first4=Neil G.|last4=Smith|first3=Christopher|last3=Bronk Ramsey|first2=Thomas|last2=Higham|doi-access=free}}</ref><ref>Bimson, John J.; Tebes, Juan Manuel, [http://bibliotecadigital.uca.edu.ar/repositorio/revistas/timna-revisited-egyptian-chronology.pdf ''Timna revisited : egyptian chronologyand the silver mines of the southernArabah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181101041034/http://bibliotecadigital.uca.edu.ar/repositorio/revistas/timna-revisited-egyptian-chronology.pdf|date=1 November 2018}} Antiguo Oriente Vol. 7, 2009</ref> == د اسلام خپراوی == محمد(ص) د اسلام پیغمبر محمد(ص) ، په ۵۷۰ کال مکه کې وزېږېد او لومړی ځل یې په ۶۱۰ کال کې مدینې منورې ته له هجرت څخه مخکې په ۶۲۲ ز کال کې یې په دغه ښار کې تبلیغ پیل کړ. له هغه ځایه، هغه او ملګرو یې د اسلام تر بیرغ لاندې د عربو قبیلې سره یو ځای کړې او د عربو په ټاپووزمه کې یې یو واحد عربي مسلمان دیني حکومت رامنځته کړ. په ۶۳۲ ز کال کې د حضرت محمد (ص)له مړینې وروسته حضرت ابوبکرصدیق( رض) د لومړي خلیفه په توګه د مسلمانانو مشر شو. ابوبکر د عربو د قبایلو له خوا د بغاوت له ځپلو وروسته (چې په رایدا جګړې، یا «ارتداد جګړې») مشهورې وې، پر بیزانس سترواکۍ برید وکړ، په ۶۳۴ ز کال کې د هغه له مړینې وروسته، حضرتعمر(رض) د خلیفه په توګه وټاکل شو او وروسته یې حضرت عثمان بن عفان(رض) او علی(رض) بن ابی طالب وټاکل شو .<ref>See: Holt (1977a), p.57, Hourani (2003), p.22, Lapidus (2002), p.32, Madelung (1996), p.43, Tabatabaei (1979), p.30–50</ref><ref name="L. Gardet">{{cite encyclopedia|title=Islam|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam Online|author=L. Gardet|author2=J. Jomier}}</ref><ref>Farah, Caesar (1994). Islam: Beliefs and Observances (5th ed.), pp.145–147 {{ISBN|978-0-8120-1853-0}}</ref><ref>Goldschmidt, Jr., Arthur; Lawrence Davidson (2005). A Concise History of the Middle East (8th ed.), p.48 {{ISBN|978-0-8133-4275-7}}</ref> == اموي او عباسي دورې == په ٧٥٠ ز کال کې د اموي سترواکۍ له راپرزېدو وروسته، ډېری هغه څه چې باید سعودي عربستان ته ورګرځول شوي وای، د مسلمانانو د لومړنیو سوبو وروسته ډېر ژر دودیزې قبایلي واکمنۍ ته وروګرځول شو او بېلابېل قبایل او قبایلي امارات او کانفدراسیونونه له پر له پسې بدلون سره پاتې شو. <ref name="Encyclopædia Britannica Online: History of Arabia">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31568/history-of-Arabia Encyclopædia Britannica Online: History of Arabia] retrieved 18 January 2011</ref><ref name="Encyclopædia Britannica Online: Saudi Arabia History">{{cite encyclopedia|author=Joshua Teitelbaum|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/525348/Saudi-Arabia/214601/History?anchor=ref484613|title=Saudi Arabia History|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2013-01-18}}</ref> لومړی معاویه، د امویانو لومړی خلیفه، له مکې مکرمې سره یې مینه پیدا شوه، ودانۍ یې جوړې کړې او څاه ګانې یې وکیندلې. مکه د مرواني خلفاوو په وخت کې د شاعرانو او د موسیقارانو ځای شو. ان تر دې چې، د امویانو په دورې کې مدینې د خپل ارزښت له امله ،مکه تر خپل اغېز لاندې راوستلې وه، ځکه چې دا د نویو مسلمانو اشرافو کور وو. <ref name="Houtsma1993p441">{{cite book|author=M. Th. Houtsma|title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936|url=https://books.google.com/books?id=Va6oSxzojzoC&pg=PA441|access-date=2013-06-12|year=1993|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-09791-9|pages=441–442}}</ref> == عثماني عصر == لومړي سلیم د واکمنۍ په لومړیو کې په ۱۵۱۷ ز کال کې مدینه منوره او مکه لاس ته راوړې، عثمانیانو په ۱۶ مه پیړۍ کې خپلې سترواکۍ ته د سور سمندر په غاړه د حجاز او اصېر سیمې او د فارس خلیج په ساحل کې د الحصې سیمې ورزیاتې کړې. په را روانو څلورو پېړیو کې په دې سیمو باندې د کنترول درجه یې، د سترواکۍ د مرکزي واک د پیاوړتیا یا کمزورۍ له امله توپیر درلود. په حجاز کې، مکه شریفه په پراخه کچه د دوی د سیمې په کنټرول کې پاتې شوې وه (که څه هم په مکه کې به ډېر وخت د عثماني سترواکۍ والياو چاوڼي شتون درلود).<ref name="Amazon.com">{{cite book|last1=Goodwin|first1=Jason|title=Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire|date=2003|publisher=Macmillan|isbn=978-0-312-42066-6}}{{page needed|date=July 2020}}</ref> === د وهابیزم او سعودي عربستان د لومړي دولت راپورته کېدل === د سعودي د کورنۍ راپورته کېدنه په ۱۷۴۴ ز کال کې د سعودي عربستان په مرکزي سیمو کې پیل شوه. په هغه کال کې محمد بن سعود، چې ریاض ته نږدې د ادریه ښارګوټي قبیلوي واکمن و، د وهابي غورځنګ له بنسټګر محمد بن عبدالوهاب سره یوځای شو. دا اتحاد چې په ۱۸ مه پیړۍ کې رامنځته شوی و، د سعودي عربستان د پراختیا لپاره یې ایدیالوژیکه انګېزه برابره کړه، چې تر ننه پورې د سعودي عربستان د کورنۍ د بنسټ په توګه پاتې ده. <ref name="Encyclopædia Britannica: Wahhabi">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/634039/Wahhabi 'Wahhabi', Encyclopædia Britannica Online] retrieved 20 January 2011</ref><ref>[http://www.ibnsaud.info/main/9451.htm King Abdul Aziz Information Resource – First Ruler of the House of Saud] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414114812/http://www.ibnsaud.info/main/9451.htm|date=14 April 2011}} retrieved 20 January 2011</ref><ref name="Saudi Embassy US Website2">[http://www.saudiembassy.net/about/country-information/history/ Saudi Embassy (US) Website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062348/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/history/|date=4 March 2016}} retrieved 20 January 2011</ref><ref name="Encyclopædia Britannica Online: History of Arabia2">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31568/history-of-Arabia Encyclopædia Britannica Online: History of Arabia] retrieved 18 January 2011</ref> د سعودي عربستان لومړنی دولت په ۱۷۴۴ ز کال کې د ریاض په شاوخوا سیمه کې تاسیس شو او د لنډې مودې لپاره یې د اوسني سعودي عربستان ډېری برخې د ۱۷۸۶ او ۱۸۱۶ز کلونو ترمنځ د سوبو له لارې تر خپل کنټرول لاندې راوستلې، په دې کې مکه او مدینه هم شاملې وې.<ref name="Saudi Embassy US Website2" /><ref name="Encyclopædia Britannica Online: History of Arabia2" /> == عصري تاریخچه == د عبدالعزیز پوځي او سیاسي بریاوې له اقتصادي پلوه منعکسې شوې نه وې، تر دې چې په ۱۹۳۸ ز کال کې د فارس خلیج په ساحل کې الحسا سیمې کې د تېلو پراخې زېرمې کشف شوې. پراختیا په ۱۹۴۱ ز کال کې پیل او تر ۱۹۴۹ ز کاله پورې تولید په بشپړ ډول روان و. عبد العزیز په ۱۹۵۳ کال کې ومړ. سعود پاچا په ١٩٥٣ کال کې د خپل پلار له مړینې وروسته د پاچاهۍ تخت ته ورسېد. تیلو سعودي عربستان ته اقتصادي نیکمرغي او په نړیواله ټولنه کې د سیاسی قوت په برخه کې ډیر څه برابر کړل.<ref name="Encyclopædia Britannica Online: Saudi Arabia History3">{{cite encyclopedia|author=Joshua Teitelbaum|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/525348/Saudi-Arabia/214601/History?anchor=ref484613|title=Saudi Arabia History|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2013-01-18}}</ref><ref name="Rasheed, Madawi 20022">[[Madawi al-Rasheed|al-Rasheed, M.]], ''A History of Saudi Arabia'' (Cambridge University Press, 2002) {{ISBN|0-521-64335-X}}</ref><ref name="ReferenceB2">Robert Lacey, ''The Kingdom: Arabia & The House of Sa'ud'', Harcourt Brace Jovanovich, Inc, 1981 (Hard Cover) and Avon Books, 1981 (Soft Cover). Library of Congress: 81-83741 {{ISBN|0-380-61762-5}}</ref> فیصل په ۱۹۷۵ ز کال کې د خپل وراره شهزاده فیصل بن موسید له خوا ووژل شو، چې د خپل ناسکه ورور خالد له خوا بریالی شو، د هغه د پاچهۍ اقتصادي او ټولنیز پرمختګ په ډېره چټکه توګه دوام وکړ او د هېواد په زیربنایياو تعلیمي سیستم کې یې انقلاب رامنځته کړ، په بهرني سیاست کې، له امریکا سره نږدې اړیکې بیا پیل شوې.<ref name="Encyclopædia Britannica Online: Saudi Arabia History3" /> په ۱۹۷۹ ز کال کې، دوه پېښې رامنځته شوې، چې دا ال سعود د رژیم لپاره  یې ګواښوونکې ګڼلې شو چې د عربستان پر بهرني او کورني سیاست یې اوږد مهالې اغېزې درلودې. لومړۍ یې د ایران اسلامي انقلاب و. په ۱۹۷۹ او ۱۹۸۰ ز کلونو کې په سیمه کې د حکومت ضد ډېر بغاوتونه وشول. دویمه پیښه په مکه کې د اسلامي افراطیانو له خوا د ستر جومات نیول و. پاچا عبدالله په ۲۰۱۵ ز کال کې مړ شو او د هغه ناسکه ورور سلمان پاچا شو. نوي پاچا حکومت بیا تنظیم کړ، څو بیروکراټیک ریاستونه یې لغو کړل. پاچا سلمان سعودي عربستان د یمن په دویمه کورنۍ جګړه کې ښکېل کړ. سلمان په ۲۰۱۷ ز کال کې خپل زوی محمد بن سلمان د ولیعهد په توګه ونوماوه او محمد له هغه راهیسې په حکومت کې له خپل پلار سره مرسته کوي. <ref>"Report of Study of US Foreign Aid In M.E. & African Countries", US Congress 1963, p.387</ref><ref>{{cite web|url=https://ufdc.ufl.edu/AA00010090/01768/8j|title=Israel Urges UN Adopt Direct Peace Talk Move. The Jewish Floridian, 21 December 1962, p.1a}} ''One of the principal Arab detractors of Israel was missing today, and the Saudi Arabian position in the committee chamber was vacant. Shukairy left here Saturday, unannounced but not unnoticed. Having been recalled from his post by Saudi Arabia's King Feisal. A number of delegates, including Arabs embarrassed by his volatile speeches stirring anti-Semitism and endorsing the neo-Nazi Tacuara movement of Argentina, had asked King Feisal to take him away from the already highly charged UN scene.''</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=btAMAQAAMAAJ&q=%22group+of+Nazis%22|title=Congress Bi-weekly, Volume 30, 1963, p.5|year=1963}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1962/09/16/archives/argentine-youths-in-nazi-group-salute-and-cry-hail-tacuara.html|title=Argentine Youths in Nazi Group Salute and Cry: 'Hail Tacuara!'; Anti-Semitic Organization, Said to Be Growing, Asserts It Fights 'Zionism, Capitalism and Communism' Tells About Drills He Doubts Charges|newspaper=New York Times|date=16 September 1962|agency=AP|page=30|accessdate=15 August 2021}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21534764.2014.918468|title=J Mann, "Yemeni Threat to Saudi Arabia's Internal Security, 1962–70." ''Taylor & Francis Online''. 25 Jun 2014|journal=Journal of Arabian Studies|date=2 January 2014|volume=4|issue=1|pages=52–69|doi=10.1080/21534764.2014.918468|last1=Mann|first1=Joseph|s2cid=153667487}}</ref><ref>[https://www.jta.org/1963/09/12/archive/israels-relations-with-non-arab-lands-in-middle-east-irk-arabs ''Israel’s Relations with Non-arab Lands in Middle East Irk Arabs''] JTA, 12 September 1963</ref><ref name="hutchinson">[https://newspaper archive.com/hutchinson-news-dec-12-1962-p-1 Hutchinson News Newspaper Archives. 12 December 1962 Page 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801112853/http://newspaper/|date=1 August 2013}}. "Ambassador Under Fire" ''Arab diplomats, so annoyed at Saudi Aradian Ambassabor Shukairy for his rash speech advocating anti-Israel action that they consider urging Saudi Prince Faisal to recall him, That comes from diplomats who claim to be in close touch with the Saudi Arabian government. Incidentally, this is not the first time that Mr. Shukairy has aired his personal views on the subject. He has delivered similar speeches here and Arabs were just and unappreciative then.''</ref> محمد بن سلمان، په دغه هېواد کې ښځو ته یو شمېر حقونه ورکړل، د مثال په توګه: د سعودي عربستان ښځو ته په ۲۰۱۷ ز کال کې د موټر چلولو حق ورکړل شو او په ۲۰۱۸ ز کال کې هغوی ته اجازه ورکړل شوه چې د نارینه سرپرست له اجازې پرته خپل کاروبار خلاص کړي.<ref name="US State Dept Saudi Arabia">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3584.htm|title=Background note: Saudi Arabia|publisher=US State Department|date=2012-06-29|access-date=2013-01-18}}</ref> == سرچینې == gom1okphbi9l1vtz4joyj0k2dc772q2 0 60776 365424 335510 2026-07-30T23:18:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365424 wikitext text/x-wiki د روسې جنګی جرمونه د د ۱۸۹۹ او ۱۹۰۷ز کلونو د Hague تړونونو يا کنوانسيونونو او جينوا کنوانسيونونو په ګډون د جګړې له قانون څخه سرغړونې دي، چې له جګړې پرته جرمونه او د انسانيت پر وړاندې جرمونه په کې شاملېږي. دا هغه جرمونه دي چې د روسي فدراسيون (Russian Federation) رسمي وسله وال او پوځي وزمه ځواکونه يې په ۱۹۹۱ ز کې د شوروي اتحاد له ړنګېدلو څخه راپدېخوا په تر سره کولو تورن دي. دا موضوع د اصلي دولتونو يا لاسپوڅي دولتونو سره په مرستې کولو او جرمونو ته په هڅولو سره نوره هم غځېږي، د روسيې له لورې وسله وال  او تمويل شوي دي؛ له ډلې يې د لوهانسک د خلکو جمهوريت او ډونيټسک د خلکو جمهوريت يادولی شو. دې جنګي جرمونو کې د دښمن د نيول شويو جنګياليو لنډ بې ځنډه اعدام، د پلټنې پر مهال د اسيرانو سره ناسم چلند (ځورونه) او د جنسي تېري په ګډون د ملکي نا جنګياليو پر وړاندې له تاوتريخوالي څخه کار اخيستل شامل دي. د بخښنې نړيوال سازمان (Amnesty International) او د بشر حقونو د څار کميسيون (Human Rights Watch) په چيچنيا (Chechnya)، جورجيا (Georgia)، اوکراين (Ukraine) او سوريه (Syria) کې د روسيې جنګي جرمونه ثبت کړي دي. (Médecins Sans Frontières) هم په چيچنيا کې جنګي جرمونه مستند کړي دي. په ۲۰۱۷ ز کې د بشر حقونو لپاره د ملګرو ملتونو عالي استازولۍ دفتر (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)) راپور ورکړی دی، چې روسيې په سوريه کې ډله ييز او اورينې وسلې کارولې دي، چې دا کړنه يې په ملکي هستوګن سيمه کې د بې توپيره بريدونو جنګي جرم جوړوي. <ref>{{cite web|publisher=[[Amnesty International]]|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2009/04/no-avances-chechenia-sin-rendicion-cuentas-20090417/|title=No progress in Chechnya without accountability|date=17 April 2009|access-date=21 December 2018}}</ref><ref name="Worse Than a War">{{cite web|publisher=[[Human Rights Watch]]|url=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/chechnya0305/index.htm|title=Worse Than a War: "Disappearances" in Chechnya—a Crime Against Humanity|date=March 2005|access-date=21 December 2018}}</ref><ref name="NO HAPPINESS REMAINS">[https://www.hrw.org/reports/2000/russia_chechnya2/index.htm#TopOfPage "NO HAPPINESS REMAINS" CIVILIAN KILLINGS, PILLAGE, AND RAPE IN ALKHAN-YURT, CHECHNYA], [[Human Rights Watch]] investigation report, April 2000</ref><ref name="send">{{cite web|url=https://www.hrw.org/en/news/2008/08/16/georgia-international-groups-should-send-missions|title=Georgia: International Groups Should Send Missions|publisher=[[Human Rights Watch]]|date=18 August 2008}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Human Rights Watch|url=https://www.hrw.org/news/2014/08/28/ukraine-rebel-forces-detain-torture-civilians|title=Ukraine: Rebel Forces Detain, Torture Civilians - Dire Concern for Safety of Captives|date=28 August 2014|access-date=21 December 2018}}</ref><ref name="Mounting evidence of war crimes and Russian involvement">{{cite web|publisher=Amnesty International|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2014/09/ukraine-mounting-evidence-war-crimes-and-russian-involvement/|title=Ukraine: Mounting evidence of war crimes and Russian involvement|date=7 September 2014|access-date=21 December 2018}}</ref><ref name="Aggression">{{cite web|title=Russia/Ukraine: Invasion of Ukraine is an act of aggression and human rights catastrophe|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/03/russia-ukraine-invasion-of-ukraine-is-an-act-of-aggression-and-human-rights-catastrophe/|author=|work=Amnesty International|date=March 1, 2022|access-date=March 9, 2022}}</ref><ref name="failure to acknowledge civilian killings">{{cite web|title=Syria: Russia's shameful failure to acknowledge civilian killings|date=23 December 2015|publisher=Amnesty International|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/12/syria-russias-shameful-failure-to-acknowledge-civilian-killings/|access-date=20 December 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2015/12/20/russia/syria-extensive-recent-use-cluster-munitions|title=Russia/Syria: Extensive Recent Use of Cluster Munitions &#124; Human Rights Watch|website=Hrw.org|date=20 December 2015|access-date=28 February 2016}}</ref><ref name="Syria/Russia: Incendiary Weapons Burn in Aleppo">{{cite web|title=Syria/Russia: Incendiary Weapons Burn in Aleppo, Idlib|url=https://www.hrw.org/news/2016/08/16/syria/russia-incendiary-weapons-burn-aleppo-idlib|publisher=Human Rights Watch|date=16 August 2016|access-date=14 December 2016}}</ref><ref name="War Crimes in Month of Bombing Aleppo">{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2016/12/01/russia/syria-war-crimes-month-bombing-aleppo|title=Russia/Syria: War Crimes in Month of Bombing Aleppo|date=1 December 2016|access-date=14 December 2016|publisher=Human Rights Watch}}</ref><ref name="Aleppo OHCHR">{{harvnb|OHCHR|2 February 2017|p=12|ps=... «''Between July and December 2016, Syrian and Russian forces carried out daily air strikes, claiming hundreds of lives and reducing hospitals, schools and markets to rubble... Syrian and Russian air forces conducted daily air strikes in Aleppo throughout most of the period under review, exclusively employing, as far as the Commission could determine, [[Unguided missile|unguided air-delivered munitions]]''»...}}</ref>{{sfn|Binet|2016|p=29—31, 97, 136}} به ۲۰۰۹ ز کې د بشر حقونو اروپايي محکمې (European Court of Human Rights (ECHR)) ۱۱۵ پرېکړې خپرې کړې (د ''Baysayeva v. Russia''  قضيې په ګډون) ، چې له مخې يې د روسيې حکومت د زور ورکوونو (غايب کولو)، قتل، ځورونې يا شکنجې او په چيچنيا کې د دې جرمونو په سمه توګه څېړلو کې د پاتې راتللو له امله مجرم وباله. په ۲۰۲۱ ز کې يادې محکمې روسيه په ځانګړي ډول په ګرجستان کې د قتل، ځورونې، لوټ کولو او د کورونو د ويجاړۍ او د ۲۰۰۰۰ بې ځايه شويو ګرجستانيانو مجرمه وګڼله. ياد بې ځايه شوي بېرته خپلې سيمې ته ستنېد،ل مګر روسيې يې مخنيوی کاوه. <ref name="ECHR1">{{cite news|title=Russia committed human rights violation in Georgia war, ECHR rules|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jan/21/russia-human-rights-violation-georgia-war-echr-ruling|date=21 January 2021|work=Guardian|author=Luke Harding|accessdate=23 January 2021}}</ref><ref name="ECHR2">{{cite news|title=Court Condemns Russia for Violating Human Rights After 2008 Georgia War|url=https://www.themoscowtimes.com/2021/01/21/court-condemns-russia-for-violating-human-rights-after-2008-georgia-war-a72686|date=21 January 2021|work=[[The Moscow Times]]|author=|accessdate=23 January 2021}}</ref><ref name="ECHR3">{{cite news|title=European court: Russia must answer for abuses in 2008 Georgia war|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-georgia-court/european-court-russia-must-answer-for-abuses-in-2008-georgia-war-idUSKBN29Q26J|date=21 January 2021|work=[[Reuters]]|author=|accessdate=23 January 2021}}</ref><ref name="Russia’s Implementation of European Court of Human Rights">{{cite web|publisher=Human Rights Watch|url=https://www.hrw.org/report/2009/09/27/who-will-tell-me-what-happened-my-son/russias-implementation-european-court-human|title="Who Will Tell Me What Happened to My Son?" - Russia's Implementation of European Court of Human Rights Judgments on Chechnya|date=27 September 2009|access-date=21 December 2018}}</ref> په ختيځ اوکراين کې د روسيې د ښکېلتيا د يوې پايلې په توګه د بېلابېلو هېوادونو له لورې په ۲۰۱۴ ز کې د روسي چارواکو پر وړاندې پراخه کچه نړيوال بنديزونه لګول شوي دي. هغه مهال چې د جرم نړيوالې محکمې (International Criminal Court (ICC)) د نړيوال قانون د شونو سرغړونو لپاره د روسيې له لورې د کريميا د تړلتیا په اړه پلټنې پيل کړې، روسيې په ناڅاپي ډول په ۲۰۱۶ ز کې خپل غړيتوب بېرته واخيست. <ref>{{cite web|work=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions/ukraine-crisis/|title=EU restrictive measures in response to the crisis in Ukraine|access-date=21 December 2018|تاريخ الأرشيف=29 August 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190829045412/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions/ukraine-crisis/|url-status=dead|خونديځ نېټه=29 August 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190829045412/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions/ukraine-crisis/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190829045412/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions/ukraine-crisis/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829045412/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions/ukraine-crisis/}}</ref><ref name="Russia withdraws from International Criminal Court treaty">{{cite news|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=21 December 2018}}</ref><ref>{{cite news|publisher=Amnesty International|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/russias-withdrawal-international-criminal-court-statute-completely-cynical|title=Russia's withdrawal from International Criminal Court statute is 'completely cynical'|date=16 November 2016|access-date=21 December 2018}}</ref> == چيچنيا == په ۱۹۹۱ ز کال کې د پخواني شوروي اتحاد له ړنګېدلو څخه وروسته، چيچنيا له روسي فدراسيون څخه خپله خپلواکي اعلان کړه. روسي چارواکو د دوی د خپلواکۍ اعلاميه ونه منله، چې د کړکېچونو لامل شوه. دا حالت په پای کې هغه مهال يوې بشپړې جګړې ته واوښت، چې ۲۵۰۰۰ روسي سرتېري د ۱۹۹۴ ز کال  د ډسمبر پر ۱۱ چيچنيا ته ننوتل. جګړه په ۱۹۹۶ ز کال کې د چيچين په ريښتيني خپلواکۍ او د روسي پوځ په شاتګ پای ته ورسېده. يو ځل بيا په ۱۹۹۹ ز کال کې دويمه نښته پراخه شوه او تر ۲۰۰۹ ز کال پورې يې د سرغړونې ضد جګړه پرمخ لاړه. ياد نښته د روسيې له لورې د چيچنيا بشپړ واک تر لاسه کولو او په کې د روسي پلوي حکومت په رامنځته کولو سره پای ته ورسېده. ګڼ جنګي جرمونه ثبت شوي دي، چې زياتره د روسيې وسله والو ځواکونو کړي دي. <ref>{{cite web|title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West|publisher=Human Rights Watch|date=29 February 2000|url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west|access-date=18 November 2018}}</ref><ref name="UNCHR">[http://www1.umn.edu/humanrts/commission/country52/1996_13.htm The situation of human rights in the Republic of Chechnya of the Russian Federation - Report of the Secretary-General] UNCHR (26 March 1996) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970720142105/http://www1.umn.edu/humanrts/commission/country52/1996_13.htm|date=20 July 1997|accessdate=22 December 2018}}</ref>{{sfn|Binet|2016|p=19}} د دوو جګړو پر مهال د چيچنيان د روسيې د تبليغاتو له مخې د «تور [تور پوستو»، «داړه مارانو»، «تروريستانو»، «يو ډول خزنده: cockroaches» او «خسک» په توګه نا انساني انځور شوي وو. د روسيې وسله والو ځواکونو ګڼ جنګي جرمونه کړي دي. {{sfn|Gilligan|2009|p=6}} د روسيې جنګي جرمونه دا دي: په ۱۹۹۵ ز کال «د Shali غونچه بم بريد: » کې د منع شويو غونچه بمونو (Cluster bombs) کارونه، چې يو مارکېټ، د ګاز تم ځای او يو روغتون يې په نښه کړ. د ۱۹۹۵ ز کال په اپرېل کې د Samashki عامه وژنه، چې د OMON (د بلوا پوليس) ځواکونو له لورې په کې د چيچنيا ۱۰۰ تنه ملکيان ووژل شول. د Grozny د لومړۍ جګړې پر مهال د روسيې د هوايي بريدونو او ټوپخانو بمباري د Dresden له ويجاړېدنې راهيسې په اروپا کې د تر ټولو درندې بمي مبارزي په توګه تشرېح شوي دي. د بشر حقونو په اړه د ملګرو ملتونو کميسيون په خپل راپور کې چې د ۱۹۹۶ز کال مارچ پر ۲۶ نېټه يې خپور کړ، روسيې ځواکونه يې په پوستو کې د ملکي وګړو په ويشتلو او وژلو او همدرانګه د نيول شويو چيچني ملکيانو او جنګياليو په بې ځنډه اعدام تورنه کړه. د بشر دوستانه مرستندويه کارکوونکو د وژنې په دوه نورو قضيو کې هم روسيه ښکېل وه، چې په Grozny کې يې پر سړک باندې له اعدام څخه د يو ملکي وګړې د ژغورلو هڅه وکړه. د روسيې د کورنيو چارو د ځواکونو افسرانو د سرتېرو پر يوې ډلې وکړې، چې د ملکي وګړو له وژنې څخه يې ډډه وکړه. جګړه د ۴۵۰۰۰۰ وګړو د بې ځايه کېدنې سبب شوه، چې د چيچنيا د ټول نفوس ٪۴۵ جوړوي؛ په داسې حال کې چې ۲۰۰۰ کوچنيان مړه شول. <ref>[https://www.hrw.org/reports/1995/Russia1.htm Russia: Three Months of War in Chechnya], [[Human Rights Watch]], February 1995</ref><ref>[https://www.nytimes.com/1995/01/05/world/yeltsin-orders-bombing-halt-on-rebel-city.html?pagewanted=all Yeltsin Orders Bombing Halt On Rebel City], ''[[The New York Times]]'', January 5, 1995</ref><ref>[http://www.newsweek.com/id/106871 'These People Can Never Be Pacified': A Report From The Besieged City, Where Russian Bombs Haven't Dented Chechen Resolve], ''[[Newsweek]]'', January 16, 1995</ref><ref name="UNCHR2">[http://www1.umn.edu/humanrts/commission/country52/1996_13.htm The situation of human rights in the Republic of Chechnya of the Russian Federation - Report of the Secretary-General] UNCHR (26 March 1996) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970720142105/http://www1.umn.edu/humanrts/commission/country52/1996_13.htm|date=20 July 1997|accessdate=22 December 2018}}</ref><ref name="killing">[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE4DE1F39F93BA35756C0A963958260&sec=&spon=&pagewanted=all Russians' Killing of 100 Civilians In a Chechen Town Stirs Outrage], ''[[The New York Times]]'', May 8, 1995</ref> د چيچين دويمه جګړه د ملکي وګړو پر وړاندې د جنګي جرمونو د يو بل پړاو لامل شوه. د ملکيانو پر وړاندې د ۱۹۹۹ز کال  Elistanzhi غونچه بم بريد يې يوه بېلګه يادولی شو. د Grozny له لرې ويشتونکي راکټي بريد يو د ګڼې ګوڼې بازار په نښه کړ، چې تر ۱۰۰ زيات ملکي وګړي يې ووژل. د روسيې هوايي ځواک د کډوالو پر هغه کاروان باندې راکټي بريدونه وکړل، چې Ingushetia ته د ننوتلو هڅه يې کوله. دا کړنه په ۱۹۹۹ ز کال ډسمبر کې هغه مهال بيا ځل وشوه، چې روسيې ځواکونو له Grozny څخه تښتېدونکي کډوال وويشتل. د Alkhan-Yurt عام وژنې او Novye Aldi عام وژنې د روسي ځواکونو له لورې قتل، لوټماري او د چينچنيانو باندې جنسي تېری راونغاړه. Staropromyslovsky عام وژنه د ۲۰۰۰ ز کال په جنوري کې پېښه شوه. د Katyr-Yurt بمباري د ۲۰۰۰ ز کال فبروري له ۴ څخه تر ۶ پورې وشوه. د Grozny له ۱۹۹۹ ز کال څخه تر ۲۰۰۰ ز کال پورې کلابندي او بمبار د زرګونو ملکي وګړو د وژنې لامل شول. <ref>[http://www.memo.ru/eng/memhrc/texts/bom.shtml CARPET BOMBARDMENT OF THE ELISTANJI VILLAGE, OCTOBER 7, 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729210824/http://www.memo.ru/eng/memhrc/texts/bom.shtml|date=July 29, 2009}}, [[Memorial (society)|Memorial]], 26.10.1999</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20050511091807/http://web.amnesty.org/library/index/ENGEUR460461999 The attack on the village of Elistanzhi (7 October)], [[Amnesty International]], 1 December 1999</ref><ref name="disarray">[https://www.theguardian.com/world/1999/oct/23/chechnya.ameliagentleman Russians in disarray over Grozny strike], ''[[The Guardian]]'', October 23, 1999</ref><ref name="amnesty">[http://web.amnesty.org/library/index/ENGEUR460461999 Russian Federation (Chechnya): For the motherland: Reported grave breaches of international humanitarian law. Attack on a civilian convoy near Shami-Yurt (29 October)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050511091807/http://web.amnesty.org/library/index/ENGEUR460461999|date=2005-05-11}}, [[Amnesty International]], 1 December 1999</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/549893.stm 'Russians fired on refugees'] [[BBC News]], 4 December 1999</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/28/AR2007032802068.html Bush Meets Russian Faulted For Atrocities], ''[[Washington Post]]'', March 29, 2007</ref><ref>[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/AllDocsByUNID/45d2165b40636215c12568f20052f83c Russian atrocities in Chechnya detailed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404034227/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/AllDocsByUNID/45d2165b40636215c12568f20052f83c|date=2007-04-04}} Human Rights Watch, June 2, 2000 ([[ReliefWeb]])</ref><ref>[https://www.hrw.org/press/2000/02/chech0210.htm Putin Urged to Act on Summary Executions: Deaths of Sixteen More Civilians Confirmed, Total now Thirty-Eight], [[Human Rights Watch]], February 10, 2000</ref><ref>[https://www.hrw.org/reports/2000/russia_chechnya/ Civilian killings in Staropromyslovski district of Grozny], [[Human Rights Watch]] / [[United Nations High Commissioner for Refugees]] report, February 2000</ref><ref name="Grozny and Aleppo">{{cite web|title=Grozny and Aleppo: a look at the historical parallels|publisher=The National|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/grozny-and-aleppo-a-look-at-the-historical-parallels-1.211868|date=24 November 2016|access-date=18 November 2018}}</ref><ref name="Grozny Rules in Aleppo">{{cite web|last=Galeotti|first=Mark|title=Putin Is Playing by Grozny Rules in Aleppo|publisher=Foreign Policy|url=https://foreignpolicy.com/2016/09/29/putin-is-playing-by-chechen-rules-in-aleppo-syria-russia/|date=29 September 2016|access-date=18 November 2018}}</ref> د روسيې وسله والو ځواکونو د خلا بمونو په نوم (د تېلو هوايي چاودېدونکي: Fuel-Air Explosive) ناڅرګند بمونه هم وکارول، چې پناه ځايونه، ودانې او سنګرونه ويجاړوي او په دې ډول د هستوګنې سيمه کې د ملکيانو له وېجاړونکي طبيعت څخه د هغوی ساتنه ناشونې کوي. د دې بمونود فشار څپه د «خلا يا تشې» په نوم د يو وروستي تدقيق له لارې انسانان وژني، چې سږې شکوي يا د خلکو د زندۍ کولو سبب کېږي. نوموړي بمونه د چيچنيا په سويلي غرونو کې وکارول شول. <ref>{{cite news|access-date=13 July 2019|work=Guardian|date=28 December 1999|title=Russian drop 'vacuum' bombs|url=https://www.theguardian.com/world/1999/dec/28/chechnya.iantraynor|author=Ian Traynor}}</ref><ref>{{cite news|access-date=13 July 2019|work=Guardian|date=28 December 1999|title=Russian drop 'vacuum' bombs|url=https://www.theguardian.com/world/1999/dec/28/chechnya.iantraynor|author=Ian Traynor}}</ref> د ۱۹۹۶ ز کال د ډسمبر پر ۱۷مه  د سره صليب نړيوالې کمېټې شپږ استازي ګروزني (Grozny) ته نږدې په Novye Atagi کې د يادې کمېټې په روغتون کې د مخ پټو وسله والو له لورې په بريد کې ووژل شول. په ۲۰۱۰ ز کال کې د روسيې د ځانګړو ځواکونو لوړ رتبه مامور تورن Aleksi Potyomkin ادعا وکړه، چې يادې وژنې د FSB جاسوسانو له لورې شوې وې. د ۲۰۰۴ز کال يوه راپور د چينچنيانو د ځورونې په موخه پر هغوی د روسي ځواکونو له لورې جنسي بريدونه په ګوته کوي. په چيچنيا کې د ۴۲۸ کليو له ډلې ۳۸۰ يې په نښو کې بمبار شوي وو، چې تر شا يې د ٪۷۰ کورونو ويجاړي پرېښوده. <ref>{{cite web|access-date=26 December 2018|work=International Committee of the Red Cross|title=17 December 1996 : Six ICRC delegates assassinated in Chechnya|date=30 April 1997|url=https://www.icrc.org/en/doc/resources/documents/article/other/57jnj3.htm}}</ref><ref>{{cite news|accessdate=26 December 2018|work=The Guardian|title=How the Chechnyan Red Cross murders affected central Africa|first=Ruaridh|last=Nicoll|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2010/nov/25/chechnya-red-cross-congo|date=25 November 2010}}</ref><ref>{{cite journal|title=Russian soldiers blamed for civilian rape in Chechnya|first=Tom|last=Parfitt|journal=[[The Lancet]]|volume=363|issue=9417|page=1291|year=2004|doi=10.1016/S0140-6736(04)16036-4|pmid=15101379|s2cid=30551028}}</ref>{{sfn|Callaway|Harrelson-Stephens|2010|p=85}} د بښنې نړيوال سازمان اټکل کړی دي، چې يوازې د چيچين په لومړۍ جګړه کې له ۲۰۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰۰ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي، چې زياتره يې د روسي ځواکونو له لورې د ګڼې ګوڼې مېشت سيمو باندې د بې توپيره بريدونو له امله وژل شوي دي. ۲۵۰۰۰ نورملکيان د چيچنيا په دويمه جګړه کې ووژل شول. يوه بله سرچينه انګېري چې په دويمه نښته کې له ۴۰۰۰۰ څخه تر ۴۵۰۰۰ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي. په ورته وخت کې په ۱۹۹۶ کې د روسيې د ملي امنيت رئيس Aleksandr Lebed وويل چې په لومړۍ جګړه کې ۸۰۰۰۰ خلک ووژل شول. تاريخپوهان اټکل کوي، چې د نظامي ځواکونو په ګډون په لومړۍ جګړه کې د چينچنيا د نفوس لسمه برخه (د يو ميليون نفوس له ډلې ۱۰۰۰۰۰ تنه) ووژل شوه. د محافظه کارانو اټکلونه ادعا کوي، چې په دواړو جګړو کې لږ تر لږه له ۱۰۰۰۰۰ څخه تر ۱۵۰۰۰۰ پورې خلک ووژل شول. د چيچنيا د چارواکو او اتباعو له لورې لوړ اټکلونه فرض کوي، چې په دواړو جګړو کې له ۲۰۰۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰۰۰ تنو پورې ووژل شول. د نښتو د پيل له راهيسې په چيچنيا کې ۵۷ ډله یيز قبرونه ثبت شوي دي. <ref>{{cite web|title=Brief summary of concerns about human rights violations in the Chechen Republic|publisher=Amnesty International|date=April 1996|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/168000/eur460201996en.pdf|accessdate=18 November 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Russian Federation: What justice for Chechnya's disappeared?|publisher=Amnesty International|year=2007|url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/07/eur460202007en.pdf|page=1|accessdate=29 October 2021}}</ref><ref>{{cite journal|first=Mark|last=Kramer|title=Guerrilla Warfare, Counterinsurgency and Terrorism in the North Caucasus: The Military Dimension of the Russian-Chechen Conflict|journal=Europe-Asia Studies|volume=57|issue=2|year=2005|page=210|doi=10.1080/09668130500051833|jstor=30043870|s2cid=129651210|url=https://www.researchgate.net/publication/248965255}}</ref><ref>{{cite news|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/09/04/world/chechnya-toll-is-far-higher-80000-dead-lebed-asserts.html?auth=login-google|title=Chechnya Toll Is Far Higher, 80,000 Dead, Lebed Asserts|author=[[Michael R. Gordon]]|date=4 September 1996|access-date=17 September 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://unpo.org/article/1535|title=200,000 killed in Chechnya in 10 years|date=29 November 2004|publisher=[[Unrepresented Nations and Peoples Organization]]|access-date=13 April 2022|archive-date=12 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512181525/https://unpo.org/article/1535|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/archive/2005/06/2008410134446287393.html|work=Al Jazeera|title=Official: Chechen wars killed 300,000|date=26 June 2005}}</ref><ref>{{cite news|title=Russia: Chechen Mass Grave Found|url=https://www.nytimes.com/2008/06/21/world/europe/21briefs-CHECHENMASSG_BRF.html?partner=rssnyt&emc=rss|access-date=21 September 2020|work=New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016233611/http://www.nytimes.com/2008/06/21/world/europe/21briefs-CHECHENMASSG_BRF.html?partner=rssnyt&emc=rss|archive-date=16 October 2015}}</ref>{{sfn|Moorcraft|Taylor|2008|p=145}}{{sfn|Reardon|Hans|2018|p=201}}{{sfn|Hawkins|2016|p=27}} ځينو پوهانو اټکل کړې ده، چې په دې ډول کوچنۍ توکميزې ډلې باندې د روسيې ظالمانه بريدونه د نسل وژنې جرم ګڼل کېږي. «د ګواښل شويو خلکو ټولنه» په نوم په جرمني کې مېشتې نادولتي مؤسسې د چيچنيا په اړه د ۲۰۰۵ ز کال راپور کې روسي چارواکي په نسل وژنې تورن کړل. <ref>Sarah Reinke: ''Schleichender Völkermord in Tschetschenien. Verschwindenlassen – ethnische Verfolgung in Russland – Scheitern der internationalen Politik.'' Gesellschaft für bedrohte Völker, 2005, page 8 ([http://www.gfbv.de/show_file.php?type=report&property=download&id=15 PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812015310/http://www.gfbv.de/show_file.php?type=report&property=download&id=15|date=12 August 2014}})</ref><ref>{{cite journal|last=Haque|first=Mozammel|journal=Pakistan Institute of International Affairs|date=1999|title=Genocide in Chechnya and the World Community|jstor=41394437|volume=52|issue=4|pages=15–29}}</ref><ref>{{cite journal|last=Jones|first=Adam|date=2011|doi=10.1080/14623528.2011.554083|title=Let Our Fame Be Great: Journeys Among the Defiant People of the Caucasus|journal=Journal of Genocide Research|volume=13|issue=1|pages=199–202|s2cid=71276051}}</ref> د بشري حقونو څار ادارې د ۱۹۹۹ او ۲۰۰۵ ز کلونو تر منځ په چيچنيا کې له ۳۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰ پورې د زور ورکولو (غايب کولو) پېښې ثبت کړي دي او دا يې د انسانيت پر وړاندې د جرم په توګه ډلبندي کړی دی. <ref name="Worse Than a War2">{{cite web|publisher=[[Human Rights Watch]]|url=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/chechnya0305/index.htm|title=Worse Than a War: "Disappearances" in Chechnya—a Crime Against Humanity|date=March 2005|access-date=21 December 2018}}</ref> == سرچينې == 6amt6u2hsbm8iw1rslco0urue530j68 0 61349 365427 355959 2026-07-31T06:27:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365427 wikitext text/x-wiki کیڼ اړخه آزادي پالنه چې د مساوات غوښتونکې آزادي پالنې، کیڼ وزره آزادي پالنې یا ټولنیزې آزادي پالنې په نوم هم یادېږي، یوه سیاسي فلسفه او د آزادي پالنې یوه بڼه ده چې په فردي آزادۍ او ټولنیزې برابرۍ ټینګار لري. کیڼ اړخه آزادي پالنه د سیاسي او ټولنیزو نظرونو څو اړوندو، مګر جلا لارو ښکارندویي کوي. په کلاسیکه کارونه کې، د استبداد ضد کیڼ اړخه سیاستونو بڼو، لکه: آنارشیزم، په ځانګړې توګه ټولنیز آنارشیزم ته اشاره کوي چې د هغه پلویان په ساده توګه هغه ته د آزادي پالنې، کمونیزم او آزادي پاله مارکسیزم نوم ورکوي، چې په ټوله کې ورته آزادي پاله سوسیالیزم ویل کېږي. د شین خوځښت د کیڼ وزر یوه برخه، د مورای بوکچین د ټولنیزې ایکولوژي پلویانو له ډلې، هم عموماً کیڼ اړخه آزادي پالان ګڼل کېږي.<ref name="Bookchin 1997">Bookchin, Murray; Biehl, Janet (1997). ''The Murray Bookchin Reader''. New York: Cassell. p. 170.</ref><ref name="Goodway">Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. [https://books.google.com/books?id=Fgya85u7S-4C&pg=PA4&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&resnum=10#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian p. 4]. {{ISBN|978-1846310256}}. "'Libertarian' and 'libertarianism' are frequently employed by anarchists as synonyms for 'anarchist' and 'anarchism', largely as an attempt to distance themselves from the negative connotations of 'anarchy' and its derivatives. The situation has been vastly complicated in recent decades with the rise of anarcho-capitalism, 'minimal statism' and an extreme right-wing ''laissez-faire'' philosophy advocated by such theorists as Murray Rothbard and Robert Nozick and their adoption of the words 'libertarian' and 'libertarianism'. It has therefore now become necessary to distinguish between their right libertarianism and the left libertarianism of the libertarian tradition."</ref><ref name="Marshall p. 641">Marshall, Peter (2008). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. London: Harper Perennial. p. 641. "The word 'libertarian' has long been associated with anarchism, and has been used repeatedly throughout this work. The term originally denoted a person who upheld the doctrine of the freedom of the will; in this sense, Godwin was not a 'libertarian', but a 'necessitarian'. It came however to be applied to anyone who approved of liberty in general. In anarchist circles, it was first used by Joseph Déjacque as the title of his anarchist journal ''Le Libertaire, Journal du Mouvement Social'' published in New York in 1858. At the end of the last century, the anarchist Sebastien Faure took up the word, to stress the difference between anarchists and authoritarian socialists."</ref><ref name="Newman">Newman, Saul (2010). ''The Politics of Postanarchism'', Edinburgh University Press. [https://books.google.com/books?id=SiqBiViUsOkC&pg=PA43&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&resnum=3#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian p. 43]. {{ISBN|978-0748634958}}. "It is important to distinguish between anarchism and certain strands of right-wing libertarianism which at times go by the same name (for example, Murray Rothbard's anarcho-capitalism). There is a complex debate within this tradition between those like Robert Nozick, who advocate a 'minimal state', and those like Rothbard who want to do away with the state altogether and allow all transactions to be governed by the market alone. From an anarchist perspective, however, both positions—the minimal state (minarchist) and the no-state ('anarchist') positions—neglect the problem of economic domination; in other words, they neglect the hierarchies, oppressions, and forms of exploitation that would inevitably arise in a ''laissez-faire'' 'free' market. [...] Anarchism, therefore, has no truck with this right-wing libertarianism, not only because it neglects economic inequality and domination, but also because in practice (and theory) it is highly inconsistent and contradictory. The individual freedom invoked by right-wing libertarians is only a narrow economic freedom within the constraints of a capitalist market, which, as anarchists show, is no freedom at all."</ref><ref name="Carlson">Miller, Wilbur R. (2012). ''The Social History of Crime and Punishment in America: An Encyclopedia''. SAGE Publications. [https://books.google.it/books?id=tYME6Z35nyAC&pg=PA1006&dq=right-libertarianism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjVoNT9_uvlAhWN6aQKHWZ6AUUQ6AEINjAB p. 1006].</ref><ref>Sundstrom, William A. (16 May 2002). [http://www.scu.edu/ethics/publications/submitted/sundstrom/Sundstrommanifesto.pdf "An Egalitarian-Libertarian Manifesto"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029212045/http://www.scu.edu/ethics/publications/submitted/sundstrom/Sundstrommanifesto.pdf|date=29 October 2013}}.</ref><ref>Sullivan, Mark A. (July 2003). "Why the Georgist Movement Has Not Succeeded: A Personal Response to the Question Raised by Warren J. Samuels". ''[[American Journal of Economics and Sociology]]''. '''62''' (3): 612.</ref><ref name="Spitz">{{cite web|url=https://www.cairn-int.info/article-E_RAI_023_0023--left-wing-libertarianism-equality-based.htm|title=Left-wing libertarianism: equality based on self-ownership|last=Spitz|first=Jean-Fabien|website=Cairn-int.info|date=March 2006|access-date=28 November 2019}}</ref><ref>Grunberg, Gérard; Schweisguth, Etienne; Boy, Daniel; [[Nonna Mayer|Mayer, Nonna]], eds. (1993). ''The French Voter Decides''. "Social Libertarianism and Economic Liberalism". University of Michigan Press. [https://books.google.com/books?hl=it&lr=&id=IB2siz9e8AUC&oi=fnd&pg=PA45&dq=social+libertarianism&ots=GQSH0UIfbh&sig=2cFDL9Jw71vyw-HQhC27vGEGPOg&redir_esc=y#v=onepage&q=social%20libertarianism&f=false p. 45]. {{ISBN|978-0472104383}}</ref><ref>{{cite book|last=Cohn|first=Jesse|editor-last1=Ness|editor-first1=Immanuel|chapter=Anarchism|title=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|year=2009|location=Oxford|publisher=John Wiley & Sons, Ltd|page=6|quote='[L]ibertarianism' [...] a term that, until the mid-twentieth century, was synonymous with "anarchism" per se.|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039|isbn=978-1405198073}}</ref><ref name="routledge-anarchism">Long, Roderick T. (2012). "Anarchism". In Gaus, Gerald F.; D'Agostino, Fred, eds. ''The Routledge Companion to Social and Political Philosophy''. p. 227.</ref> په متحده ایالتونو کې، کیڼ اړخه آزادي پالنه، د آزادي پالانو د خوځښت د کیڼ وزر ښکارندویي کوي، له سیاسي مقامونو سره د علمي فیلسوفانو، لکه: هیلل اشتاینر، فیلیپ ون پاریج او پیتر والنټاین تړاو، چې د ځان مالکیت د برابري غوښتنې له طبیعي لیدلوري سره یوځای کوي. دا کار د مالکیت او شتمنۍ په اړه د آزادي پالنې نظرونو د توپیر لپاره، معمولاً د کیڼ – ښي او سوسیالیستي – سرمایه داري کرښو په دوام ترسره کېږي. که څه هم آزادي پالنه په متحده ایالتونو کې له کلاسیک لېبرالیزم او مینارشیزم سره تړل شوې ده، سربېره پر دې چې ښي اړخه آزادي پالنه له کیڼ اړخه آزادي پالنې څخه لا ډېره پېژندل شوې، د دې اصطلاح سیاسي کارونه، تر هغه وخته پورې په ځانګړې توګه د سرمایه دارۍ ضد، آزادي پاله سوسیالیزم او ټولنیز آنارشیزم سره تړلې وه او د نړۍ په ډېرو برخو کې داسې یوه ټولنه لا هم غالبه ده.<ref name="routledge-anarchism2">Long, Roderick T. (2012). "Anarchism". In Gaus, Gerald F.; D'Agostino, Fred, eds. ''The Routledge Companion to Social and Political Philosophy''. p. 227.</ref><ref name="oxfordcompanion">[[Will Kymlicka|Kymlicka, Will]] (2005). "libertarianism, left-". In [[Ted Honderich|Honderich, Ted]]. ''The Oxford Companion to Philosophy''. New York City: [[Oxford University Press]]. p. 516. "'Left-libertarianism' is a new term for an old conception of justice, dating back to Grotius. It combines the libertarian assumption that each person possesses a natural right of self-ownership over his person with the egalitarian premiss that natural resources should be shared equally. Right-wing libertarians argue that the right of self-ownership entails the right to appropriate unequal parts of the external world, such as unequal amounts of land. According to left-libertarians, however, the world's natural resources were initially unowned, or belonged equally to all, and it is illegitimate for anyone to claim exclusive private ownership of these resources to the detriment of others. Such private appropriation is legitimate only if everyone can appropriate an equal amount, or if those who appropriate more are taxed to compensate those who are thereby excluded from what was once common property. Historic proponents of this view include Thomas Paine, Herbert Spencer, and Henry George. Recent exponents include Philippe Van Parijs and Hillel Steiner." {{ISBN|978-0199264797}}.</ref><ref name="bookchinreader">Bookchin, Murray; Biehl, Janet (1997). ''The Murray Bookchin Reader''. London: Cassell. p. 170. {{ISBN|0304338737}}.</ref><ref name="Francis">{{cite journal|last=Francis|first=Mark|title=Human Rights and Libertarians|journal=[[Australian Journal of Politics & History]]|volume=29|issue=3|pages=462–472|date=December 1983|doi=10.1111/j.1467-8497.1983.tb00212.x|issn=0004-9522}}</ref> کیڼ اړخه سوسیالیسټ آزادي پالان د سرمایه دارۍ او د تولیدي وسایلو د خصوصي مالکیت پرخلاف دي. کیڼ اړخه آزادي پالان د طبیعي سرچینو د خصوصي مالکیت پلوي نه دي، یا هم کاملاً ورسره مخالف دي او د کیڼ اړخه آزادي پالانو برعکس استدلال کوي چې د شخصي ملکیت بشپړو حقونو رامنځته کولو لپاره، له طبیعي سرچینو سره د خپلې کاري نیرو په هکله نه ادعا کوي او نه یې هم ورسره ګډوي او باور لري چې طبیعي سرچینې، څه بې ملکیته او څه هم په ګډ ملکیت کې، باید په مساوي غوښتونکې توګه وساتل شي. هغه کیڼ اړخه آزادي پالان چې د خصوصي مالکیت په باب لږ څه نرم دي، د مالکیت بېلابېلو نظرونو او نورمونو لکه د ګټې اخیستنې حق څخه ملاتړ کوي، یا هم د اشټاینر – والنټاین مکتب په شان چې ځایي یا آن نړیوالې ټولنې ته تاوان د ورکړې شرط په کې ایښودل شوی. هغه نور فکري جریانونه چې له کیڼ اړخه آزادي پالانو سره پېژندل شوي، دا دي: د جورج هنري د ځمکنۍ مالیې نظریاتو او د پیره جوزف پروډون د متقابل پلوي پلویان او د درېیم سامویل کونکیڼ د آګوریزم په ګډون د کیڼ وزره بازاري آنارشیزم (یا بازارپلوي کیڼ اړخه آزادي پالنه). د کیڼ اړخه آزادي پالنې انتقاد په عمده توګه آنارشیزم پورې تړلی دی او د تمدني کارنامو په باره کې د یوټوپیانیزم، مستبد حاکمیت او ورانکارۍ ادعاګانې په کې شاملې دي.<ref name="Kropotkin">{{cite book|title=Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings|last=Kropotkin|first=Peter|publisher=Courier Dover Publications|year=1927|isbn=978-0486119861|page=150|quote=It attacks not only capital, but also the main sources of the power of capitalism: law, authority, and the State.}}</ref><ref name="Otero">{{cite book|title=Radical Priorities|last=Otero|first=Carlos Peregrin|publisher=[[AK Press]]|others=Chomsky, Noam Chomsky|year=2003|isbn=1902593693|editor-last=Otero|editor-first=Carlos Peregrin|edition=3rd|location=Oakland, CA|page=26|chapter=Introduction to Chomsky's Social Theory}}</ref><ref name="Chomsky 2003">{{cite book|title=Radical Priorities|last=Chomsky|first=Noam|publisher=[[AK Press]]|year=2003|isbn=1902593693|editor=Carlos Peregrin Otero|edition=3rd|location=Oakland, CA|pages=227–228}}<!-- Verified 22 November 2011. --></ref><ref name="Carlson p. 1006">Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilbur R. ''The Social History of Crime and Punishment in America: An Encyclopedia''. Sage Publications. [https://books.google.it/books?id=tYME6Z35nyAC&pg=PA1006&dq=right-libertarianism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjVoNT9_uvlAhWN6aQKHWZ6AUUQ6AEINjAB p. 1006]. "[S]ocialist libertarians view any concentration of power into the hands of a few (whether politically or economically) as antithetical to freedom and thus advocate for the simultaneous abolition of both government and capitalism".</ref><ref name="socialhistory">Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilbur R. ''The social history of crime and punishment in America''. London: Sage Publications. p. 1007. {{ISBN|1412988764}}. "Left-libertarians disagree with right-libertarians with respect to property rights, arguing instead that individuals have no inherent right to natural resources. Namely, these resources must be treated as collective property that is made available on an egalitarian basis".</ref><ref name="Vallentyne">{{cite encyclopedia|title=Libertarianism|encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|publisher=Stanford University|location=Stanford, CA|url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2009/entries/libertarianism/|access-date=5 March 2010|last=Vallentyne|first=Peter|date=March 2009|edition=Spring 2009|quote=Libertarianism is committed to full self-ownership. A distinction can be made, however, between right-libertarianism and left-libertarianism, depending on the stance taken on how natural resources can be owned.|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.}}</ref><ref name="rhteol">{{cite encyclopedia|last1=Narveson|year=2008|pages=288–289|lccn=2008009151|oclc=750831024|isbn=978-1412965804|doi=10.4135/9781412965811.n174|location=Thousand Oaks, CA|publisher=[[Sage Publications|Sage]]; [[Cato Institute]]|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|first1=Jan|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|editor-link=Ronald Hamowy|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|author-link1=Jan Narveson|title=Left Libertarianism|first2=David|last2=Trenchard|quote=Left libertarians regard each of us as full self-owners. However, they differ from what we generally understand by the term ''libertarian'' in denying the right to private property. We own ourselves, but we do not own nature, at least not as individuals. Left libertarians embrace the view that all natural resources, land, oil, gold, and so on should be held collectively. To the extent that individuals make use of these commonly owned goods, they must do so only with the permission of society, a permission granted only under the proviso that a certain payment for their use be made to society at large.}}</ref><ref name="Debord">Debord, Guy; Knabb, Ken, trans. (1993). ''Society of the Spectacle''. London: Rebel Press. {{ISBN|978-0-946061-12-9}}.</ref><ref name="Libcom">[http://libcom.org/library/problem-of-organisation-and-notion-of-synthesis "The problem of organisation and the notion of synthesis"]. Libcom.org. 26 December 2005. Retrieved 10 February 2020.</ref><ref name="Landauer">Landauer, Carl (1959). ''European Socialism: A History of Ideas and Movements''. University of California Press. {{ASIN|B0071I7P1G}}.</ref><ref name="On Authority">Engels, Friedrich (1872). [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1872/10/authority.htm "On Authority"]. Marxists Internet Archive. Retrieved 10 February 2020.</ref> == پېژند == هغه کسان چې د کیڼ اړخه آزادي پاله یا ښي اړخه آزادي پاله په توګه یادېږي، عموماً داسې تمایل لري چې ځان یوازې آزادي پالونکي وبولي او خپلې فلسفې ته د آزادي پالنې نوم ورکړي. دې موضوع ته په کتو سره، ځینې سیاسي شنونکي او لیکونکي د آزادي پالنې بڼې په دوه یا څو برخو لکه کیڼ اړخه آزادي پالنه او ښي اړخه آزادي پالنه، وېشي، ترڅو د مالکیت او شتمنۍ طبیعت په هکله آزادي پاله لیدلوري په ډاګه کړي. په متحده ایالتونو کې، د آزاد بازار سرمایه دارۍ ضد پلویان په شعوري ډول ځانونو ته د کیڼ اړخه آزادي پالانو نوم ورکوي او ځان د کیڼ اړخو آزادي پالانو یوه برخه ګڼي.<ref>Long, Joseph. W (1996). "Toward a Libertarian Theory of Class". ''Social Philosophy and Policy''. '''15''' (2): 310. "When I speak of 'libertarianism' [...] I mean all three of these very different movements. It might be protested that LibCap [libertarian capitalism], LibSoc [libertarian socialism] and LibPop [libertarian populism] are too different from one another to be treated as aspects of a single point of view. But they do share a common—or at least an overlapping—intellectual ancestry."</ref><ref>Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilburn R., ed. ''The Social History of Crime and Punishment in America''. London: Sage Publications. [https://books.google.com/books?id=tYME6Z35nyAC&pg=PA1006&dq=right-libertarianism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjVoNT9_uvlAhWN6aQKHWZ6AUUQ6AEINjAB#v=onepage&q=There%20exist%20three%20major%20camps%20in%20libertarian%20thought%3A%20right-libertarianism%2C%20socialist%20libertarianism%2C%20and%20left-libertarianism%3B%20the%20extent%20to%20which%20these%20represent%20distinct%20ideologies%20as%20opposed%20to%20variations%20on%20a%20theme%20is%20contested%20by%20scholars.&f=false p. 1006]. {{ISBN|1412988764}}. "There exist three major camps in libertarian thought: right-libertarianism, socialist libertarianism, and left-libertarianism; the extent to which these represent distinct ideologies as opposed to variations on a theme is contested by scholars."</ref><ref name="Goodway2">Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. [https://books.google.com/books?id=Fgya85u7S-4C&pg=PA4&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&resnum=10#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian p. 4]. {{ISBN|978-1846310256}}. "'Libertarian' and 'libertarianism' are frequently employed by anarchists as synonyms for 'anarchist' and 'anarchism', largely as an attempt to distance themselves from the negative connotations of 'anarchy' and its derivatives. The situation has been vastly complicated in recent decades with the rise of anarcho-capitalism, 'minimal statism' and an extreme right-wing ''laissez-faire'' philosophy advocated by such theorists as Murray Rothbard and Robert Nozick and their adoption of the words 'libertarian' and 'libertarianism'. It has therefore now become necessary to distinguish between their right libertarianism and the left libertarianism of the libertarian tradition."</ref><ref name="Newman2">Newman, Saul (2010). ''The Politics of Postanarchism'', Edinburgh University Press. [https://books.google.com/books?id=SiqBiViUsOkC&pg=PA43&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&resnum=3#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian p. 43]. {{ISBN|978-0748634958}}. "It is important to distinguish between anarchism and certain strands of right-wing libertarianism which at times go by the same name (for example, Murray Rothbard's anarcho-capitalism). There is a complex debate within this tradition between those like Robert Nozick, who advocate a 'minimal state', and those like Rothbard who want to do away with the state altogether and allow all transactions to be governed by the market alone. From an anarchist perspective, however, both positions—the minimal state (minarchist) and the no-state ('anarchist') positions—neglect the problem of economic domination; in other words, they neglect the hierarchies, oppressions, and forms of exploitation that would inevitably arise in a ''laissez-faire'' 'free' market. [...] Anarchism, therefore, has no truck with this right-wing libertarianism, not only because it neglects economic inequality and domination, but also because in practice (and theory) it is highly inconsistent and contradictory. The individual freedom invoked by right-wing libertarians is only a narrow economic freedom within the constraints of a capitalist market, which, as anarchists show, is no freedom at all."</ref><ref name="Carlson2">Miller, Wilbur R. (2012). ''The Social History of Crime and Punishment in America: An Encyclopedia''. SAGE Publications. [https://books.google.it/books?id=tYME6Z35nyAC&pg=PA1006&dq=right-libertarianism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjVoNT9_uvlAhWN6aQKHWZ6AUUQ6AEINjAB p. 1006].</ref><ref name="Marshall 2008 p. 565">Marshall, Peter (2008). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. London: Harper Perennial. p. 565. "The problem with the term 'libertarian' is that it is now also used by the Right. [...] In its moderate form, right libertarianism embraces ''laissez-faire'' liberals like Robert Nozick who call for a minimal State, and in its extreme form, anarcho-capitalists like Murray Rothbard and David Friedman who entirely repudiate the role of the State and look to the market as a means of ensuring social order".</ref><ref name="Francis2">{{cite journal|last=Francis|first=Mark|title=Human Rights and Libertarians|journal=[[Australian Journal of Politics & History]]|volume=29|issue=3|pages=462–472|date=December 1983|doi=10.1111/j.1467-8497.1983.tb00212.x|issn=0004-9522}}</ref><ref name="routledge-anarchism3">Long, Roderick T. (2012). "Anarchism". In Gaus, Gerald F.; D'Agostino, Fred, eds. ''The Routledge Companion to Social and Political Philosophy''. p. 227.</ref><ref name="Carson">Carson, Kevin (15 June 2014). [https://c4ss.org/content/28216 "What is Left-Libertarianism?"]. Center for a Stateless Society. Retrieved 28 November 2019.</ref> په دودیز ډول، آزادي پالنه یوه اصطلاح ده چې د فرانسوي آزادي پاله کمونیسټ او د Le Libertaire مدیر، ژوزف دژاک له خوا، د کیڼ اړخه سیاست یوې برخې په معنا وکارول شوه چې د نولسمې پېړۍ له منځه تر پایه پورې په مکرر ډول آنارشیزم او آزادي پاله سوسیالیزم ته د اشارې لپاره کارول کېده. سباسټین فوره، یو بل فرانسوی آزادي پاله کمونیست، د ۱۸۹۰مې ز لسیزې په منځ کې، کله چې د فرانسې درېیم جمهوریت د (lois scélérates) په اصطلاح ناوړه قوانین نافذ کړل. چې له مخې یې په فرانسه کې پر آنارشیستي خپرونو بندیز ولګېد، د یوه نوي Le Libertaire په خپرولو پیل وکړ. د کاتو انسټیټوټ څخه د آنتوني کومګنا په وینا: بنیامین ټکر، آزادي پاله سوسیالیسټ، اولنی امریکایی وو چې د ۱۸۷۰مې لسیزې په پای او د ۱۸۸۰مې ز لسیزې په پیل کې یې د آزادي پالنې اصطلاح وکاروله.<ref name="RiseOfSocialAnarchism">Long, Roderick T. (2012). "The Rise of Social Anarchism". In Gaus, Gerald F.; D'Agostino, Fred, eds. ''The Routledge Companion to Social and Political Philosophy''. [https://books.google.com/books?id=advfCgAAQBAJ&pg=PA223&dq=In+the+meantime,+anarchist+theories+of+a+more+communist+or+collectivist+character+had+bee+developing+as+well.+One+important+pioneer+is+French+anarcho-communists+Joseph+D%C3%A9jacque+(1821%E2%80%931864),&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwiZ3vmnxsrmAhWTbsAKHQHXA5AQ6AEIKjAA#v=onepage&q=In%20the%20meantime%2C%20anarchist%20theories%20of%20a%20more%20communist%20or%20collectivist%20character%20had%20bee%20developing%20as%20well.%20One%20important%20pioneer%20is%20French%20anarcho-communists%20Joseph%20D%C3%A9jacque%20(1821%E2%80%931864)%2C&f=false p. 223]. "In the meantime, anarchist theories of a more communist or collectivist character had been developing as well. One important pioneer is French anarcho-communists Joseph Déjacque (1821–1864), who [...] appears to have been the first thinker to adopt the term "libertarian" for this position; hence "libertarianism" initially denoted a communist rather than a free-market ideology."</ref><ref>{{cite web|url=http://joseph.dejacque.free.fr/libertaire/libertaire.htm|title=Le Libertaire, Journal du mouvement social|first=Jean Claude|last=Mouton|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>Woodcock, George (1962). ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements''. Meridian Books. p. 280. "He called himself a "social poet," and published two volumes of heavily didactic verse—Lazaréennes and Les Pyrénées Nivelées. In New York, from 1858 to 1861, he edited an anarchist paper entitled ''Le Libertaire, Journal du Mouvement Social'', in whose pages he printed as a serial his vision of the anarchist Utopia, entitled L'Humanisphére."</ref><ref name="nettlau">{{cite book|title=A Short History of Anarchism|last=Nettlau|first=Max|author-link=Max Nettlau|year=1996|publisher=Freedom Press|isbn=978-0900384899|language=en|location=London|page=162|oclc=37529250}}</ref><ref name="Graham">{{cite book|title=[[Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas]]; Volume One: From Anarchy to Anarchism (300 CE–1939)|year=2005|location=Montreal|publisher=Black Rose Books|editor=Robert Graham|at=§17|editor-link=Robert Graham (historian)}}</ref><ref>Marshall, Peter (2009). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. p. 641. "The word 'libertarian' has long been associated with anarchism, and has been used repeatedly throughout this work. The term originally denoted a person who upheld the doctrine of the freedom of the will; in this sense, Godwin was not a 'libertarian', but a 'necessitarian'. It came however to be applied to anyone who approved of liberty in general. In anarchist circles, it was first used by Joseph Déjacque as the title of his anarchist journal ''Le Libertaire, Journal du Mouvement Social'' published in New York in 1858. At the end of the last century, the anarchist Sebastien Faure took up the word, to stress the difference between anarchists and authoritarian socialists".</ref><ref name="Bookchin 1986">Bookchin, Murray (January 1986). [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bookchin/gp/perspectives1.html "The Greening of Politics: Toward a New Kind of Political Practice"]. ''Green Perspectives: Newsletter of the Green Program Project'' (1). "We have permitted cynical political reactionaries and the spokesmen of large corporations to pre-empt these basic libertarian American ideals. We have permitted them not only to become the specious voice of these ideals such that individualism has been used to justify egotism; the pursuit of happiness to justify greed, and even our emphasis on local and regional autonomy has been used to justify parochialism, insularism, and exclusivity—often against ethnic minorities and so-called deviant individuals. We have even permitted these reactionaries to stake out a claim to the word libertarian, a word, in fact, that was literally devised in the 1890s in France by Elisée Reclus as a substitute for the word anarchist, which the government had rendered an illegal expression for identifying one's views. The propertarians, in effect—acolytes of Ayn Rand, the earth mother of greed, egotism, and the virtues of property—have appropriated expressions and traditions that should have been expressed by radicals but were willfully neglected because of the lure of European and Asian traditions of socialism, socialisms that are now entering into decline in the very countries in which they originated".</ref><ref name="nettlau2">{{cite book|title=A Short History of Anarchism|last=Nettlau|first=Max|author-link=Max Nettlau|year=1996|publisher=Freedom Press|isbn=978-0900384899|language=en|location=London|page=162|oclc=37529250}}</ref><ref name="Fernandez">Fernandez, Frank (2001). ''Cuban Anarchism. The History of a Movement''. Sharp Press. [https://books.google.com/books?id=jKdztbIaHegC p. 9]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. "Thus, in the United States, the once exceedingly useful term "libertarian" has been hijacked by egotists who are in fact enemies of liberty in the full sense of the word."</ref><ref name="Ward">Ward, Colin (2004). [https://books.google.com/books?id=kksrWshoIkYC ''Anarchism: A Very Short Introduction'']. [[Oxford University Press]]. p. 62. "For a century, anarchists have used the word 'libertarian' as a synonym for 'anarchist', both as a noun and an adjective. The celebrated anarchist journal ''Le Libertaire'' was founded in 1896. However, much more recently the word has been appropriated by various American free-market philosophers."</ref><ref name="Chomsky 2002">[https://archive.today/20130113110804/http://www.zmag.org/zspace/commentaries/1137 "The Week Online Interviews Chomsky"]. ''[[Z Communications|Z Magazine]]''. 23 February 2002. Retrieved 12 July 2019. "The term libertarian as used in the US means something quite different from what it meant historically and still means in the rest of the world. Historically, the libertarian movement has been the anti-statist wing of the socialist movement. In the US, which is a society much more dominated by business, the term has a different meaning. It means eliminating or reducing state controls, mainly controls over private tyrannies. Libertarians in the US don't say let's get rid of corporations. It is a sort of ultra-rightism."</ref><ref>[http://theanarchistlibrary.org/library/the-anarchist-faq-editorial-collective-150-years-of-libertarian "150 years of Libertarian"].</ref><ref>[https://anarchism.pageabode.com/afaq/160-years-libertarian "160 years of Libertarian"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425035427/https://anarchism.pageabode.com/afaq/160-years-libertarian |date=2020-04-25 }}.</ref><ref name="Ward2">Ward, Colin (2004). [https://books.google.com/books?id=kksrWshoIkYC ''Anarchism: A Very Short Introduction'']. [[Oxford University Press]]. p. 62. "For a century, anarchists have used the word 'libertarian' as a synonym for 'anarchist', both as a noun and an adjective. The celebrated anarchist journal ''Le Libertaire'' was founded in 1896. However, much more recently the word has been appropriated by various American free-market philosophers."</ref><ref>Comegna, Anthony; Gomez, Camillo (3 October 2018). [https://www.libertarianism.org/columns/libertarianism-then-now "Libertarianism, Then and Now"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803022437/https://www.libertarianism.org/columns/libertarianism-then-now |date=2020-08-03 }}. ''Libertarianism''. Cato Institute. "[...] Benjamin Tucker was the first American to really start using the term "libertarian" as a self-identifier somewhere in the late 1870s or early 1880s." Retrieved 3 August 2020.</ref> د یوې اصطلاح په توګه، کیڼ اړخه آزادي پالنه د بېلابېلو سیاسي اقتصادي فلسفو بڼو ته د اشارې لپاره کارول شوې چې په کې په فردي آزادي ټینګار شوی. د شلمې پېړۍ په منځ کې د ښي اړخه عصري پراختیا سره چې د آزادي پالنې اصطلاح یې په ګډه ټاکلې وه، ترڅو له آزادې سرمایه دارۍ او پیاوړي خصوصي حقونو مالکیت، لکه: د ځمکې، بېخبینا(زیربنا )او طبیعي منابعو څخه دفاع وکړي. کیڼ اړخه آزادي پالنه ډېری وخت، د دې دوه بڼو، په ځانګړې توګه د مالکیت حقونو، د تفکیک لپاره کارول کېږي.<ref name="Marshall 2008 p. 5652">Marshall, Peter (2008). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. London: Harper Perennial. p. 565. "The problem with the term 'libertarian' is that it is now also used by the Right. [...] In its moderate form, right libertarianism embraces ''laissez-faire'' liberals like Robert Nozick who call for a minimal State, and in its extreme form, anarcho-capitalists like Murray Rothbard and David Friedman who entirely repudiate the role of the State and look to the market as a means of ensuring social order".</ref><ref name="Bookchin 19862">Bookchin, Murray (January 1986). [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bookchin/gp/perspectives1.html "The Greening of Politics: Toward a New Kind of Political Practice"]. ''Green Perspectives: Newsletter of the Green Program Project'' (1). "We have permitted cynical political reactionaries and the spokesmen of large corporations to pre-empt these basic libertarian American ideals. We have permitted them not only to become the specious voice of these ideals such that individualism has been used to justify egotism; the pursuit of happiness to justify greed, and even our emphasis on local and regional autonomy has been used to justify parochialism, insularism, and exclusivity—often against ethnic minorities and so-called deviant individuals. We have even permitted these reactionaries to stake out a claim to the word libertarian, a word, in fact, that was literally devised in the 1890s in France by Elisée Reclus as a substitute for the word anarchist, which the government had rendered an illegal expression for identifying one's views. The propertarians, in effect—acolytes of Ayn Rand, the earth mother of greed, egotism, and the virtues of property—have appropriated expressions and traditions that should have been expressed by radicals but were willfully neglected because of the lure of European and Asian traditions of socialism, socialisms that are now entering into decline in the very countries in which they originated".</ref><ref name="Fernandez2">Fernandez, Frank (2001). ''Cuban Anarchism. The History of a Movement''. Sharp Press. [https://books.google.com/books?id=jKdztbIaHegC p. 9]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. "Thus, in the United States, the once exceedingly useful term "libertarian" has been hijacked by egotists who are in fact enemies of liberty in the full sense of the word."</ref><ref name="RothbardBetrayal">{{cite book|last=Rothbard|first=Murray|url=https://cdn.mises.org/The%20Betrayal%20of%20the%20American%20Right_2.pdf|title=The Betrayal of the American Right|year=2009|orig-year=1970s|publisher=Mises Institute|isbn=978-1610165013|quote=One gratifying aspect of our rise to some prominence is that, for the first time in my memory, we, 'our side,' had captured a crucial word from the enemy. 'Libertarians' had long been simply a polite word for left-wing anarchists, that is for anti-private property anarchists, either of the communist or syndicalist variety. But now we had taken it over.}}</ref><ref>{{cite book|last=Hussain|first=Syed B.|title=Encyclopedia of Capitalism. Vol. II : H-R.|year=2004|publisher=Facts on File Inc|location=New York|isbn=0816052247|page=492|url=https://books.google.com/books?id=FbVZAAAAYAAJ|quote=In the modern world, political ideologies are largely defined by their attitude towards capitalism. Marxists want to overthrow it, liberals to curtail it extensively, conservatives to curtail it moderately. Those who maintain that capitalism is a excellent economic system, unfairly maligned, with little or no need for corrective government policy, are generally known as libertarians.}}</ref><ref>Widerquist, Karl. [https://www.academia.edu/1159253/Libertarianism_left_right_and_socialist "Libertarianism: left, right, and socialist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211119225324/https://www.academia.edu/1159253/Libertarianism_left_right_and_socialist |date=2021-11-19 }}. Retrieved 15 November 2019.</ref> په داسې حال کې چې ښي اړخه آزادي پالنه، آزادې سرمایه دارۍ (لکه د موري روتبارد آنارشیکې سرمایه داري او د رابرټ نوزیک منارشیزم) ته اشاره کوي، سوسیالیسټي آزادي پالنه بیا د یو څو محدودو کسانو په لاس د قدرت هرډول تمرکز (څه له سیاسي اړخه او څه هم له اقتصادي پلوه) د آزادي مخالفه ګڼي او ځکه په ورته وخت کې د دولت او سرمایه دارۍ دواړو د لغوه کېدو پلوي کوي. د جنیفر کارلسون په وینا: ښي اړخه آزادي پالنه په متحده ایالاتو کې د آزادي پالنې غالب ډول دی، په داسې حال کې چې کیڼ اړخه آزادي پالنه په وروستیو درېیو لسیزو کې د لویدیځې اروپا په ډیموکراسۍ کې د سیاست په غالب اړخ بدله شوې. سوسیالیسټي آزادي پالنه په پراخه کیڼ اړخه آزادي پالنه کې خپلې اصلي معنا ته رسېدلې ده. کیڼ اړخه آزادي پالنه کې،«له غیر متمرکزه کسانو نیولې چې غواړي دولتي ځواک محدود او انتقال کړي، تر سنډیکالیسټانو چې غواړي هغه په ټوله کې له منځه یوسي» شامل دي. آن کولی شي. فابیان او سوسیال ډیموکراټان، څوک چې غواړي اقتصاد ټولنیز کړي، خو د دولت لپاره لا هم محدود رول ویني، هم احاطه کړي.<ref name="Goodway3">Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. [https://books.google.com/books?id=Fgya85u7S-4C&pg=PA4&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&resnum=10#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian p. 4]. {{ISBN|978-1846310256}}. "'Libertarian' and 'libertarianism' are frequently employed by anarchists as synonyms for 'anarchist' and 'anarchism', largely as an attempt to distance themselves from the negative connotations of 'anarchy' and its derivatives. The situation has been vastly complicated in recent decades with the rise of anarcho-capitalism, 'minimal statism' and an extreme right-wing ''laissez-faire'' philosophy advocated by such theorists as Murray Rothbard and Robert Nozick and their adoption of the words 'libertarian' and 'libertarianism'. It has therefore now become necessary to distinguish between their right libertarianism and the left libertarianism of the libertarian tradition."</ref><ref name="Newman3">Newman, Saul (2010). ''The Politics of Postanarchism'', Edinburgh University Press. [https://books.google.com/books?id=SiqBiViUsOkC&pg=PA43&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&resnum=3#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian p. 43]. {{ISBN|978-0748634958}}. "It is important to distinguish between anarchism and certain strands of right-wing libertarianism which at times go by the same name (for example, Murray Rothbard's anarcho-capitalism). There is a complex debate within this tradition between those like Robert Nozick, who advocate a 'minimal state', and those like Rothbard who want to do away with the state altogether and allow all transactions to be governed by the market alone. From an anarchist perspective, however, both positions—the minimal state (minarchist) and the no-state ('anarchist') positions—neglect the problem of economic domination; in other words, they neglect the hierarchies, oppressions, and forms of exploitation that would inevitably arise in a ''laissez-faire'' 'free' market. [...] Anarchism, therefore, has no truck with this right-wing libertarianism, not only because it neglects economic inequality and domination, but also because in practice (and theory) it is highly inconsistent and contradictory. The individual freedom invoked by right-wing libertarians is only a narrow economic freedom within the constraints of a capitalist market, which, as anarchists show, is no freedom at all."</ref><ref name="Marshall 2008 p. 5653">Marshall, Peter (2008). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. London: Harper Perennial. p. 565. "The problem with the term 'libertarian' is that it is now also used by the Right. [...] In its moderate form, right libertarianism embraces ''laissez-faire'' liberals like Robert Nozick who call for a minimal State, and in its extreme form, anarcho-capitalists like Murray Rothbard and David Friedman who entirely repudiate the role of the State and look to the market as a means of ensuring social order".</ref> د ټولنیز او سیاسي فلسفې په اړه د راتلج ملګرو کتاب د تعریف په اساس، کیڼ اړخه آزادي پالنه لږ تر لږه درې معناوې لري:<blockquote>په خپله زړه معنا کې، په ټوله کې د عمومي آنارشیزم یا په ځانګړې توګه د ټولنیز آنارشیزم مترادفه ده. وروسته بیا د آزاد بازار د آزادي پاله خوځښت کیڼ اړخ یا کونکیڼیټ وزر یوه اصطلاح شوه او له هغه وخته راهیسې د بازار پلوي خو سرمایه دارۍ ضد، زیاتره فردپلوه آنارشیسټ، د آګوریزم او موچوالیزم په ګډون موقعیتونه تر پوښښ لاندې راولي. ډېری د خواخوږۍ مفهوم په دلالت (لکه راډیکاله فیمینیزم یا د کارګرۍ خوځښت) چې معمولاً د آنارکو – کاپیتالیزم له خوا څخه نه شریکېږي. په درېیمه معنا او په دې وروستیو کې د هغه موقعیت لپاره کارول شوې، چې شخصي او فردي مالکیت د طبیعي منابعو سره د مساوات غوښتنې لیدلوري سره یوځای کوي، د دې موضوع ډېری پلویان آنارشیستان نه دي.<ref name="routledge-anarchism4">Long, Roderick T. (2012). "Anarchism". In Gaus, Gerald F.; D'Agostino, Fred, eds. ''The Routledge Companion to Social and Political Philosophy''. p. 227.</ref></blockquote>د سټانفورډ پوهنغونډ فلسفه، کیڼ اړخه آزادي پالنه له ښي اړخه آزادي پالنې څخه بېلوي او داسې استدلال کوي:<blockquote>آزادي پالنه ډېری وخت د «ښي - وزر» عقیدې په توګه په پام کې نیول کېږي. په داسې حال کې چې، دا په دوه دلیلو غلطه ده. لومړی، د اقتصادي پر ځای – په ټولنیزو مسایلو، آزادي پالنه «کیڼ» اړخ ته تمایل لري. دا له هغو قوانینو سره مخالفت کوي چې په لویانو کې توافقي او خصوصي جنسي اړیکې محدودوي، (لکه د همجنسبازۍ جنسي اړیکې، د ښځې او میړه غیره جنسي اړیکې او منحرفې جنسي اړیکې)، هغه قوانین چې د نشه‌یي توکو کارونه محدودوي، هغه قوانین چې په خلکو مذهبي لیدلوري یا عملونه تحمیلوي او د اجباري پوځي خدمت مخالف دي. دویم، د آزادي پالنې د ښې پېژندل شوې بڼې یعنې ښي اړخه آزادي پالنې سربېره، یوه بله بڼه هم شتون لري چې د «کیڼ اړخه آزادي پالنې» په نوم پېژندل کېږي. دواړه بشپړ شخصي مالکیت تاییدوي، خو د طبیعي مناسبو او غیر مناسبو سرچینو، لکه: (ځمکه، هوا، اوبه او نورو) د تصاحب او اختیار په اړه سره توپیر لري. <ref name="Libertarianism">[[Peter Vallentyne|Vallentyne, Peter]] (20 July 2010). [http://plato.stanford.edu/entries/libertarianism/ "Libertarianism"]. ''[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]''. [[Stanford University]]. Retrieved 26 December 2012.</ref></blockquote> == سرچينې == q31prxahhtyq0ctq4vskfo9mqjs64av 0 72674 365429 357715 2026-07-31T11:47:01Z Khan Muhammad Akazai 4158 /* تور غر ولسوالۍ */ 365429 wikitext text/x-wiki '''چغرزی''' یا چغرزی د یوسفزیو د ملیزیو د قبیلې یوه څانګه ده. ډګروال هارولډ کارمیکل ویلی ، 1858-1932، یو برتانوي پوځي تاریخ لیکونکي دا خلک په لاندې ټکو کې بیان کړي: " یوسفزی یو زراعت پوه دی، په عمومي ډول یو ښه، د ښه بدن او ظاهري بڼه لرونکی سړی دی چې د نژادي غرور، ښه کالي او خوشحاله دی، پداسې حال کې چې د هغه میلمه پالنه متل دی". == د قبیلې پېژندنه == چغرزي د چغر یا چغر (چغرزي) اولاده ده، د مالیزۍ زوی چې د یوسف ( یوسفزي ) له زامنو څخه و. دوی په لاندې فرعي برخو ویشل شوي دي: <ref>Compiled by the Intelligence Branch, Division of the Chief of Army Staff, Army Headquarters India. </ref> == برخې او فرعي برخې (خیل) == د چغرزي درې فرعي څانګې نور په لاندې برخو او فرعي برخو ویشل شوي دي: <ref>J. Wolfe Murray. </ref> <ref>Compiled by the Intelligence Branch, Division of the Chief of Army Staff, Army Headquarters India. </ref> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" |+ | bgcolor="#969696" | '''فرعي کلی''' | bgcolor="#969696" | '''برخه''' | bgcolor="#969696" | '''فرعي برخه (خیل)''' |- | '''چغرزی''' | فیروزی | (نه پیژندل شوی) |- | bgcolor="#C0C0C0" | | بسی خیل | داود خېل، شاهو خېل، خوازه خېل، قلندر خېل، کاسن خېل او بابوجان خېل. |- | bgcolor="#C0C0C0" | | نصرت خیل | هنجو خیل، حیدر خیل، لقمان خیل او بډا خیل |- |} == جغرافيه == == کلتور او دودونه == چغرزيانو خپل کلتوري هويت او انفراديت ساتلی دی. دوی خپل ژوند د ''[[پښتونولي]]'' د اخلاقو له اصولو سره سم پرمخ وړي چې له مینې، نیکمرغۍ، زړورتیا، وفادارۍ او حیا څخه عبارت دي. چغرزي د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانوتي]]'' (پلاوی جرم منلی)، ''[[Hujhra|هجره]]'' (لویه دسترخوان) او ''میلمستیا'' (میلمه پالنه) ساتي. <ref name="SinghGaur2008">{{Cite book |last=Singh |first1=Surinder |url={{google books |plainurl=y |id=QVA0JAzQJkYC}} |title=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia |last2=Gaur |first2=I. D. |publisher=Pearson Education India |year=2008 |isbn=978-81-317-1358-7}}</ref> == تور غر ولسوالۍ == د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تور غر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ولسوالۍ شوه. <ref>[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. </ref> جودبا د دې نوې زېږېدلې ولسوالۍ د ولسوالۍ مرکز دی. د دې ولسوالۍ درې تحصیلونه (فرعي څانګه) دي؛ جدبا، کندر حسن زی او دوړ مېره. د چغرزي زياتره سيمې د جدبا تحصيل لاندې راځي. == حوالې == <references responsive="0"></references> {{Pashtun tribes}} lj25r4v0ncxy37jjhew5gim3iw1a656 0 73080 365423 347864 2026-07-30T22:05:16Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365423 wikitext text/x-wiki اټومي جګړه چې د هستوي جګړې په نوم هم پېژندل کېږي، هغې پوځي نښتې یا له وړاندې چمتو شوې سیاسي ستراتیژۍ ته ویل کېږي چې له اټومي وسلو څخه د هغو د اصلي کاروونکې وسیلې په توګه ګټنه کوي. اټومي وسلې د ټولیزې وژنې وسلې دي. د متعارفو جګړو پر خلاف، اټومي جګړه کولای شي په ډېر لنډ مهال کې لوی زیانونه واړوي او همدارنګه اوږد مهاله راډیولوژیکې پایلې ولري. یوه لویه اټومي مبادله تر ډېره پورې اوږد مهالې اغېزې لري چې د هغو له اټومي ګرد څخه سرچینه اخلي او همدارنګه د «اټومي ژمي»، اټومي قحطۍ او ټولنیزو ویجاړیو په څېر د ثانوي اغېزو لامل ګرځي. د سړې جګړې د دورې د حرارتي اټومي زیرمو او یا هم اوسنیو کوچنیو زیرمو پر مټ جګړه کېدای شي د بشریت د انقراض په ګډون د بېلابېلو نورو سناریو ګانو لامل وګرځي. <ref>{{cite book|url=http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=940&page=155|title=7 Possible Toxic Environments Following a Nuclear War – The Medical Implications of Nuclear War 1985 – The National Academies Press|year=1986|doi=10.17226/940|pmid=25032468|isbn=978-0-309-07866-5}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/eb/article-9056451/nuclear-winter|title=nuclear winter|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=August 2023}}</ref><ref name="Martin-1982">{{Cite journal|last=Martin|first=Brian|date=December 1982|title=The global health effects of nuclear war|url=http://www.bmartin.cc/pubs/82cab/index.html|journal=Current Affairs Bulletin|volume=59|issue=7}}</ref><ref name="bmartin.cc">{{cite web|url=http://www.bmartin.cc/pubs/82jpr.html|title=Critique of Nuclear Extinction – Brian Martin 1982}}</ref><ref name="johnstonsarchive.net">{{Cite web|url=http://www.johnstonsarchive.net/nuclear/nuclearwar1.html|title=The Effects of a Global Thermonuclear War|website=www.johnstonsarchive.net}}</ref><ref>{{cite web|url=http://trove.nla.gov.au/work/21437545?selectedversion=NBD238850|title=Long-term worldwide effects of multiple nuclear-weapons detonations. Assembly of Mathematical and Physical Sciences, National Research Council,1975.}}</ref><ref name="Ehrlich">{{cite journal|last1=Ehrlich|first1=P. R.|first2=J.|last2=Harte|first3=M. A.|last3=Harwell|first4=P. H.|last4=Raven|first5=C.|last5=Sagan|first6=G. M.|last6=Woodwell|first7=J.|last7=Berry|first8=E. S.|last8=Ayensu|first9=A. H.|last9=Ehrlich|first10=T.|last10=Eisner|first11=S. J.|last11=Gould|first12=H. D.|last12=Grover|first13=R.|last13=Herrera|first14=R. M.|last14=May|first15=E.|last15=Mayr|first16=C. P.|last16=McKay|first17=H. A.|last17=Mooney|first18=N.|last18=Myers|first19=D.|last19=Pimentel|first20=J. M.|last20=Teal|name-list-style=amp|date=1983|title=Long-term biological consequences of nuclear war|journal=Science|volume=222|issue=4630|pages=1293–1300|doi=10.1126/science.6658451|pmid=6658451|bibcode=1983Sci...222.1293E}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebulletin.org/content/doomsday-clock/overview|title=Overview of the Doomsday Clock|work=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref><ref>The Nuclear Winter: The World After Nuclear War, Sagan, Carl et al., Sidgwick & Jackson, 1985</ref><ref>{{cite journal|author=Tonn, Bruce|author2=MacGregor, Donald|name-list-style=amp|doi=10.1016/j.futures.2009.07.009|title=A singular chain of events|journal=Futures|volume=41|issue=10|year=2009|pages=706–714|s2cid=144553194}}</ref> تر نن ورځې پورې د اټومي وسلو څخه یوازنۍ ګټنه متحده ایالاتو په ۱۹۴۵ زکال کې د هیروشیما او ناګاساکي په بمبارد کولو کې کړې. د ۱۹۴۵ زکال د اګست په ۶مه نېټه یو یورانیمي کوچني بم (مستعار نوم یې «کوچني هلک») ته د جاپان د هیروشیما ښار په هوا کې چاودنه ورکړل شوه. درې ورځې وروسته بل پلوتونیمي بم (مستعار نوم یې «چاغ سړی») ته د ناګاساکي ښار په هوا کې چاودنه ورکړل شوه چې د دواړو بمونو د چاودنې له امله شاوخوا ۲۰۰ زره کسان مړه شول؛ دغو چاودونو مرسته وکړه وړاندې له دې چې جاپان خپله د اټومي وسلو جوړولو ته مخه کړي تسلیمۍ ته یې اړ کړي. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته شوروي اتحاد (۱۹۴۹ زکال)، بریتانیا (۱۹۵۲ زکال)، فرانسې (۱۹۶۰ زکال) او د چین د خلکو جمهوریت (۱۹۶۴ زکال) هم اټومي وسلې جوړې کړې؛ دغه چارو هغو اندېښنو او ترینګلتیاوو ته پراختیا وبخښله چې وروسته سړه جګړه بلل کېده. په ۱۹۷۴ زکال کې هند او په ۱۹۹۸ زکال کې پاکستان چې دواړو هېوادونو له یو بل سره پخوانۍ ښکاره دښمني لرله، اټومي وسلې تولید کړې. داسې انګېرل کېږي چې اسرائیل (له ۱۹۶۰مې لسیزې وروسته) او شمالي کوریا (له ۲۰۰۶ زکال وروسته) هم د اټومي وسلو زیرمې لري، خو د هغوی د اټومي وسلو شمېر ناڅرګند دی. د اسرائیلو دولت هېڅکله د اټومي وسلو په لرلو اعتراف نه دی کړی او نه یې هم ترې انکار کړی، په داسې حال کې چې څرګنده ده هغوی د اټومي وسلو د جوړولو لپاره اړتیا وړ بټۍ لري. سویلي افریقا هم په ۱۹۸۰مه لسیزه کې څو بشپړې اټومي وسلې تولید کړې، خو له دې وروسته د نړۍ لومړنی هېواد شو چې په داوطلبانه ډول او خپله خوښه یې د خپلو اټومي وسلو زېرمې له منځه یووړې او د نورو وسلو له تولید یې هم لاس واخیست (۱۹۹۰مه لسیزه). <ref>{{cite book|last1=Hersh|first1=Seymour|title=The Samson Option|date=1991|publisher=Random House|isbn=0-394-57006-5|page=130}}</ref><ref>{{Cite web|last=Albright|first=David|title=South Africa's Nuclear Weapons Program|url=https://web.mit.edu/SSP/seminars/wed_archives01spring/albright.htm|website=MIT.edu|access-date=2023-12-20|archive-date=2022-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229191356/http://web.mit.edu/SSP/seminars/wed_archives01spring/albright.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=South Africa: Why Countries Acquire and Abandon Nuclear Bombs|url=https://world101.cfr.org/global-era-issues/nuclear-proliferation/south-africa-why-countries-acquire-and-abandon-nuclear#:~:text=On%20March%2024%2C%201993%2C%20in,South%20Africa%20gave%20them%20up.|website=World101|access-date=2023-12-20|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227042331/https://world101.cfr.org/global-era-issues/nuclear-proliferation/south-africa-why-countries-acquire-and-abandon-nuclear#:~:text=On%20March%2024%2C%201993%2C%20in,South%20Africa%20gave%20them%20up.|url-status=dead}}</ref><ref name="1945-1998">{{cite web|url=http://www.ctbto.org/specials/1945-1998-by-isao-hashimoto/|title="1945–1998" by Isao Hashimoto|access-date=2015-03-16|archive-date=2018-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161741/https://www.ctbto.org/specials/1945-1998-by-isao-hashimoto/|url-status=dead}}</ref><ref name="Tally">{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/nucleartesttally|title=The Nuclear Testing Tally &#124; Arms Control Association|website=www.armscontrol.org}}</ref> په ۱۹۹۱ زکال کې د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته او همدارنګه د سړې جګړې په وروستیو کې په ټولیزه توګه ګمان دا و چې د دوه لویو اټومي قدرتونو ترمنځ د اټومي جګړې د ترسره کېدو ګواښ له منځه تللی. همدا و چې له همدغه مهاله د اټومي وسلو اړوندو اندېښنو د هغو له پراختیا څخه د مخنیوي په موضوعاتو او همدارنګه د اټومي ترهګرۍ په ګواښونو تمرکز درلود. ورته مهال په اوکراین باندې د روسیې له برید وروسته له اټومي وسلو څخه د ګټنې اړوند د روسیې مکررو ګواښونو ته په پام له دغه ډول وسلو څخه د ګټنې ګواښ یوځل بیا رامنځته شوی دی. <ref>{{cite journal|first=Robert A.|last=Denemark|title=Nuclear War in the Rivalry Phase of the World-System|journal=Journal of World-Systems Research|date=14 August 2018|volume=24|issue=2|page=349|doi=10.5195/jwsr.2018.749|s2cid=158444919|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/749|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Sanger|first1=David E.|last2=Troianovski|first2=Anton|last3=Barnes|first3=Julian E.|date=2022-10-01|title=In Washington, Putin's Nuclear Threats Stir Growing Alarm|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/10/01/world/europe/washington-putin-nuclear-threats.html|access-date=2022-10-02|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|title=Could the war in Ukraine go nuclear?|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2022/09/29/could-the-war-in-ukraine-go-nuclear|access-date=2022-10-02|issn=0013-0613}}</ref> له ۱۹۴۷ زکال راهیسې د اټومي ساینس پوهانو ژورنال د قیامت د ساعت (Doomsday Clock) په نامه انځور لاندې څرګندوي چې نړۍ څومره یوې اټومي جګړې ته نږدې ده. دغه ساعت یوځل په ۱۹۵۳ زکال کې خپلو وروستیو شېبو ته نږدې ترسیم شو او د شپې نیمایي یا وروستي مهلت (۲۴:۰۰) ته په کې یوازې ۲ دقیقې پاتې وښوول شوې؛ دا هغه مهال و چې د نړۍ مشران د اټومي وسلو او اقلیمو بدلونونو اړوند په خبرو اترو کې پاتې راغلل او په دې سره متحده ایالاتو او شوروي اتحاد د خپلو هایدروجني بمونو ازموینې پیل کړې. له ۲۰۲۳ زکال راوروسته دغه ساعت یوازې د پاتې ۹۰ ثانیو په لرلو ترسیم شوی چې تر نن ورځې پورې تر ټولو نږدې کچه ده. د دغه ساعت یاد وروستی تنظیم په اوکراین باندې د روسیې له برید څخه رامنځته شوو اټومي ګواښونو ته اړوند بلل کېږي. <ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2018/01/25/politics/doomsday-clock-closer-nuclear-midnight/index.html|title='Doomsday clock' ticks closer to apocalyptic midnight|last=Koran|first=Laura|work=[[CNN]]|date=January 25, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|last=Weise|first=Elizabeth|date=2023-01-24|title=Doomsday Clock 2023 time says the world is closer than ever to global catastrophe|url=https://www.usatoday.com/in-depth/news/nation/2023/01/24/doomsday-clock-2023-time-announced/11026446002/|access-date=2023-01-24|website=USA Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Spinazze|first=Gayle|date=2023-01-24|title=PRESS RELEASE: Doomsday Clock set at 90 seconds to midnight|url=https://thebulletin.org/2023/01/press-release-doomsday-clock-set-at-90-seconds-to-midnight/|access-date=2023-01-24|website=Bulletin of the Atomic Scientists|language=en-US}}</ref> == د اټومي جګړې ډولونه == په جګړه کې د اټومي وسلو څخه د ګټنې شونتیا په معمول ډول په دوه فرعي ډولونو ویشل کېږي چې هر یو یې ځانته جلا اغېزې لري او په بالقوه توګه په کې له بېلابېلو ډولونو لرونکو اټومي وسلو ګټنه کېږي. لومړنی ډول یې محدوده هستوي جګړه (ځینې وختونه برید یا تبادل بلل کېږي) ده چې د اټومي وسلو څخه کنټرول شوې ګټنې ته اشاره لري او پر مټ یې دغه ضمني ګواښ وړاندې کېږي چې برید کوونکی هېواد کولای شي په مقابل لوري باندې په زیاته کچه له اټومي وسلو کار واخلي. د بېلګې په توګه، یوازې د پوځي اهدافو پر وړاندې په ډېره لږ کچه له اټومي وسلو ګټنه وشي؛ په دغه ډول ګټنه کې د کارول کېدونو اټومي موادو کچه زیاتېدلی هم شي او یا هم د بېلابېلو اهدافو د ویشتو په موخه پراختیا ومومي. داسې انګېرل کېږي چې محدود بریدونه کېدلای شي د هغو بریدونو پر وړاندې غوره ځواب وي چې هر اړخیزه غچ اخیستنه نه توجیه کوي، د بېلګې په توګه که چېرې دښمن هم په محدوده توګه ګټنه کړې وي. <ref name="N.N. Sokov">{{cite book|url=http://thebulletin.org/why-russia-calls-limited-nuclear-strike-de-escalation|author=N.N. Sokov|title=Why Russia calls a limited nuclear strike "de-escalation"|publisher=Bulletin of the Atomic Scientists|date=2015|access-date=2015-12-28|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609031156/https://thebulletin.org/2014/03/why-russia-calls-a-limited-nuclear-strike-de-escalation/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|editor=[[Ash Carter]]|editor2=John Steinbruner|editor3=Charles Zraket|date=1987|title=Managing Nuclear Operations|location=Washington DC|publisher=Brookings Institution|pages=123–125|isbn=0-8157-1314-2}}</ref> دویم ډول یې هم بشپړه اټومي جګړه ده چې کېدلای شي په کې په بشپړ هېواد باندې له پریمانه اټومي وسلو کار واخیستل شي؛ په دغه ډول برید کې نو بیا پوځي، اقتصادي او ملکي اهداف هم په نښه کېږي. دغه ډول برید بیا د مقابل لوري اقتصادي، ټولنیز او پوځي بنسټونه بشپړ له منځه وړلی شي او همدارنګه د ځمکې په بایوسفیر هم ناوړه اغېز لري. <ref name="Ehrlich2">{{cite journal|last1=Ehrlich|first1=P. R.|first2=J.|last2=Harte|first3=M. A.|last3=Harwell|first4=P. H.|last4=Raven|first5=C.|last5=Sagan|first6=G. M.|last6=Woodwell|first7=J.|last7=Berry|first8=E. S.|last8=Ayensu|first9=A. H.|last9=Ehrlich|first10=T.|last10=Eisner|first11=S. J.|last11=Gould|first12=H. D.|last12=Grover|first13=R.|last13=Herrera|first14=R. M.|last14=May|first15=E.|last15=Mayr|first16=C. P.|last16=McKay|first17=H. A.|last17=Mooney|first18=N.|last18=Myers|first19=D.|last19=Pimentel|first20=J. M.|last20=Teal|name-list-style=amp|date=1983|title=Long-term biological consequences of nuclear war|journal=Science|volume=222|issue=4630|pages=1293–1300|doi=10.1126/science.6658451|pmid=6658451|bibcode=1983Sci...222.1293E}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Grover|first1=Herbert D.|last2=Harwell|first2=Mark A.|date=1985-10-01|title=Biological Effects of Nuclear War II: Impact on the Biosphere|journal=BioScience|language=en|volume=35|issue=9|pages=576–583|doi=10.2307/1309966|issn=0006-3568|jstor=1309966}}</ref> د هنري کیسینجر په څېر د سړې جګړې یو شمېر ستراتېژېستانو استدلال کاوه چې د دوه پرمختللو اټومي ځواکونو (متحده ایالاتو او شوروي اتحاد) ترمنځ د اټومي جګړې شونتیا شتون لري. ورته مهال یو شمېر نورو دا استدلال هم کاوه چې محدوده اټومي جګړه کېدای شي په یوه بشپړه اټومي جګړه واوړي. بل پلو نورو بیا محدوده اټومي جګړه «کرار حرکت لرونکی نړیوال اټومي هلوکاسټ» باله؛ د دوی پر باور د دغه ډول جګړې له پېښېدو وروسته کېدای شي جګړه د څو لسیزو لپاره دوام ومومي او په اغېزمنه توګه د ځمکې سیاره د استوګنې څخه په داسې توګه خالي کړي چې د نړیوالو قدرتونو ترمنځ «بشپړه اټومي جګړه» یې په لږ اوږد مهال او احتمالا په دردونکې توګه کولای شي. <ref>{{cite web|url=http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/kissinger_henry_t.html|title=Henry Kissinger: The Mike Wallace Interview|access-date=2010-11-24|archive-date=2020-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403232753/http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/kissinger_henry_t.html|url-status=dead}}</ref> آن د دې اړوند تر ټولو خوشبینانه وړاندوینې هم د یوې لویې هستوي مبادلې پرمټ په ډېر لږ مهال کې د میلیونونو کسانو د قرباني کېدو وړاندوینه کوي. په دغه ډول وړاندوینو کې په معمول ډول د بنسټونو، حکومتونو، تخصصي او سوداګریزو جوړښتونو د له منځه تلو ویل کېږي چې د تمدن د دوام لپاره حیاتي دي. د حیاتي سرچینو (خواړه، تولید، د اوبو او برېښنا د لېږد شبکه، روغتیايي او اطلاعاتي خدمتونه) له منځه تګ هم د نورو میلیونونو کسانو د له منځه تلو لامل ګرځي. بدبینانه وړاندوینې یې بیا څرګندوي چې یوه بشپړه اټومي جګړه په بالقوه توګه په بشپړه توګه د بشری نسل د انقراض لامل ګرځي او که چېرې کوم لږ شمېر کسان ترې ژوندي پاتې شي (په لرې پرتو سیمو کې) د هغوی د ژوندانه کیفیت به د پېړیو لپاره په تر ټولو ټیټه کچه کې وي او ژوندانه ته به په ډېره لږ کچه تمه ولري. د بشپړې اټومي جګړې اړوند دغه ډول وړاندوینو آن د سړې جګړې په اوج کې هم دغه ډول جګړه له نیوکو څخه لرې نه وه ساتلې. د اټومي جګړې په څېر تباه کوونکې فاجعه د ځمکې په کره کې د ژوندانه پیچلي ډول، د هغو اکوسیسټمونو او آن نړیوال اقلیم ته دایمي زیانونه اړولی شي.<ref name="bmartin.cc2">{{cite web|url=http://www.bmartin.cc/pubs/82jpr.html|title=Critique of Nuclear Extinction – Brian Martin 1982}}</ref><ref name="johnstonsarchive.net2">{{Cite web|url=http://www.johnstonsarchive.net/nuclear/nuclearwar1.html|title=The Effects of a Global Thermonuclear War|website=www.johnstonsarchive.net}}</ref> == سرچينې == bez7m1nz1x1cyt3tu5zp9rqm6u6lsz0 3 87568 365428 2026-07-31T08:47:11Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365428 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=سلمان عزيز}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳۱ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۸:۴۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 7s2pkew7nxnjy7ivyksmtrw09r7yqk9