ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې سومالیا 0 3407 365490 360107 2026-08-03T06:52:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365490 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = د سومالیا فدرالي ولسمشریزه<ref name="provisional">The ''Federal Republic of Somalia'' is the country's name per Article 1 of the [http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf Provisional Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124010543/http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf |date=24 January 2013}},</ref> | common_name = Somalia | native_name = {{Native name|so|Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya}}{{سخ}}{{Native name|ar|جمهوریة الصومال الاتحادیة}} | image_flag = Flag of Somalia.svg | image_coat = Coat of arms of Somalia.svg | national_anthem = "{{Lang|so|[[Qolobaa Calankeed]]|italic=no}}"{{سخ}}{{}}[[دوتنه:Somalian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]{{پای}} | image_map = Somalia (orthographic projection).svg | map_caption = Area controlled by Somalia shown in dark green; claimed but uncontrolled [[سومالیلانډ]]⁠ (a [[Self-proclaimed|self-declared]], [[د سومالیا اقتصاد]]) shown in light green. n.b. , zones of control are approximate at this time.<!-- Parameter is earmarked for text description of location of country per [[د هیوادونو نوملړ]]. --> | image_map2 = | capital = [[موګادیشو]] | coordinates = {{Coord|2|2|N|45|21|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[سومالیایي ژبه]] • [[عربي ژبه]] | languages_type = Foreign languages | languages = {{Hlist|[[انګلیسي]]|[[ایټالیایي ژبه]]<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/ita</ref><ref>[http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=country&category=&publisher=&type=LEGISLATION&coi=SOM&rid=456d621e2&docid=4795c2d22&skip=0 Scuola media di Mogadiscio]</ref>}} | religion = [[اسلام]] | demonym = [[سومالیایان]]<ref name="factbook"/> | government_type = [[فدراسیون]] [[پارلماني ولسمشریزه]] | leader_title1 = [[ولسمشر‌]] | leader_name1 = [[محمد عبدالله محمد]] | leader_title2 = [[لومړی وزیر]] | leader_name2 = [[محمد حسین روبل]] | legislature = [[فدرال پارلمان]] | sovereignty_type = [[تاریخ]] | established_event1 = [[د افریقایي هیوادونو نوملړ]] | established_date1 = ۲٬۵۰۰ مخکې له میلاده | established_event2 = [[پروتو-سومالیا]] formation | established_date2 = ۱٬۲۰۰ مخکې له میلاده | established_event3 = [[د ماکروبیانو ټولواکمنۍ]] | established_date3 = ۲۴۷ مخکې له میلاده | established_event4 = سومالیا ښار-ولایتونه | established_date4 = لوړۍ ۱م پیړۍ | established_event5 = [[د موګادیشو سلطنت]] | established_date5 = نهمه ۹م پیړۍ | established_event6 = [[د ګیلیدي سلطنت]] | established_date6 = اوولسمه ۱۷م پیړۍ | established_event7 = [[د اجوران سلطنت]] | established_date7 = آتلسمه ۱۸م پیړۍ | established_event8 = [[د هوبیو سلطنت]] | established_date8 = نوڼسمه ۱۹م پیړۍ | established_event9 = [[بریتانوی سومالیلانډ]] | established_date9 = ۱۸۸۴ | established_event10 = [[ایټالیایي سومالیلانډ]] | established_date10 = ۱۸۸۹ | established_event11 = اتحاد له [[سومالیلانډ]] دننه [[د سومالیا ولسمشریزه]] | established_date11 = ۱ جون ۱۹۶۰ | established_event12 = [[د امنیت شورا ۱۴۱ پریکړه]], [[ملګري ملتونه]] | established_date12 = ۲۰ سپټمبر ۱۹۶۰ | established_event13 = [[د سومالیا اوسنی اساسي قانون]] | established_date13 = ۱ اګسټ ۲۰۱۲ | area_km2 = ۶۳۷٬۶۵۷ | area_rank = ۴۳ام <!--should be same as listed on [[د افریقایي پلازمینو نوملړ]]--> | area_sq_mi = ۲۴۶٬۲۰۰ <!--Do not remove per [[د سومالیا کورنې جګړه]]--> | percent_water = | population_estimate = ۱۵,۸۹۳,۲۱۹<ref>{{United Nations. "World Population Prospects 2019"}}</ref> | population_estimate_year = ۲۰۲۰ | population_estimate_rank = {{smaller|72nd}} | population_density_km2 = ۱۹.۳۱<ref name="UNFPA Somali Population Survey 2014">[https://web.archive.org/web/20161003235053/http://somalia.unfpa.org/sites/arabstates/files/pub-pdf/Population-Estimation-Survey-of-Somalia-PESS-2013-2014.pdf UNFPA Somali Population Survey 2014]. Somalia.unfpa.org (6 April 2014). Retrieved 6 October 2016.</ref> | population_density_sq_mi = ۴۱٫۷۳ <!--Do not remove per [[د سومالیا جغرافیه]]--> | population_density_rank = {{smaller|199ام}} | GDP_PPP = [[امریکایي ډالر]] ۱۳.۳۲۴ بیلیونه | GDP_PPP_year = ۲۰۱۹ | GDP_PPP_rank = N/A | GDP_PPP_per_capita = [[امریکایي ډالر]]۸۸۸<ref name="IMFWEOSO">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=11&sy=2016&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=726&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[د پیسو نړیوال صندق]] |website=IMF.org |access-date=16 November 2019}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = N/A | GDP_nominal = [[امریکایي ډالر]]۵.۲۱۸ بیلیونه<ref name="IMFWEOSO"/> | GDP_nominal_year = ۲۰۱۹ | GDP_nominal_rank = {{smaller|184ام}} | GDP_nominal_per_capita = [[امریکایي ډالر]]۳۴۸<ref name="IMFWEOSO"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = {{smaller|193ام}} | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = ۰٫۳۵۱ <!--number only--> | HDI_year = ۲۰۱۷<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | currency = [[د سومالیا شیلینګ]] | currency_code = SOS | time_zone = [[د ختیځې افریقا وخت]] | utc_offset = +۳ | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = ښوی | calling_code = [[د تلفون کوډ|+۲۵۲]] | cctld = [[.so]] | today = }}'''سومالیا''' په [[انګلیسي]] Somalia) په رسمي توګه، '''د سومالیا دموکراتیک جمهوریت''' ياديږي د [[افريقا]] په ښکر کې پروت يو [[هيواد]] دی. پلازمینه یې موګادیشو او رسمي ژبي یې [[سومالیایي ژبه|سومالیایي]] او [[عربي ژبه]] دي، یاد هیواد ۶۶۱'۶۳۷ کیلومتره مساحت او ۶۶۶'۵۵۸'۹ میلیونه وګړي لري. په ۲۶ د جون او ۱ د جنوری ۱۹۶۰م کال سومالیا له [[بریتانیا]] پخواني [[یوګسلاویا]] او له [[ایټالیا]] نه خپله خپلواکی ترلاسه کړه. د یاد هیواد د پیسو واحد [[د سومالیا شیلینګ]] (SOS) دی او ولسمشر یې [[محمد عبدالله محمد]] دی. سومالیا په رسمي ډول د سومالیا فېدرال جمهوریت (جمهوریادا فېدرالکا سومالیا؛ په عربي ژبه: جمهورية الصومال الفيدرالية) د افریقا په ښاخ کې پروت هېواد دی. دا هېواد په لویدیځ کې له اېتوپیا، له شمال لویدیځ څخه له جیبوتي، له شمال څخه له عدن خلیج، له شرق څخه د هند سمندر او له سویل لویدیځ څخه له کینیا سره پوله لري. سومالیا د افریقا په اصلي خاوره کې تر ټولو اوږده ساحلي کرښه لري. دا خاوره تر ډېره له لوړو سطحو، بېدیاوو او ارتفاعاتو څخه جوړه ده. د ټول کال په بهیر کې ګرم شرایط له دوره‌ یي موسمي بادونو او نامنظمو وورښتونه سره په یاده خاوره حاکم دي. د سومالیا نفوس نږدې ۱۵ میلیونه اټکل شوی، چې له دوه میلیون څخه زیات یې په پلازمېنه او تر ټولو لوی ښار موګادېشو کې ژوند کوي چې له فرهنګي پلوه د افریقا تر ټولو سره ورته/ هیموجنېز هېواد دی. نږدې ۸۵ سلنه اوسېدونکي یې له سومالیایي نژاد څخه دي، چې له تاریخي پلوه د هېواد په شمال کې مېشت وو. قومي اقلیتونه په پراخ ډول په سویل کې متمرکز دي. د سومالیا رسمي ژبې سوماليایي او عربي دي. د دې هېواد ډېری اوسېدونکي مسلمانان او تر ډېره سوني مذهبه دي.<ref name="provisional">The ''Federal Republic of Somalia'' is the country's name per Article 1 of the [http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf Provisional Constitution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124010543/http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf|date=24 January 2013}},</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Somalia|title=Somalia|publisher=Britannica|access-date=11 January 2021}}</ref><ref name="FactbookCoastline">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|title=Coastline|access-date=3 August 2013|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|archive-date=16 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|url-status=dead}}</ref><ref name="ClimateSom">{{cite news|url=http://countrystudies.us/somalia/34.htm|publisher=countrystudies.us|title=Somalia – Climate|date=14 May 2009}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ismail|first1=AA|title=Somali state failure: Players, incentives and institutions|date=2010|quote=What is more puzzling is how this could happen in a country like Somalia, the most homogeneous country in Africa both ethnically, religiously, culturally, and linguistically}}</ref><ref>{{cite book|last1=Woldemichael|first1=B|title=Decentralisation amidst poverty and disunity: The Sudan, 1969–1983.|date=1993|quote=Somalia, the only homogeneous country in Africa – all its people being ethnic Somalis speaking the same language and professing the same religion}}</ref><ref name="Abdullahi 2001 8_11">{{Harvnb|Abdullahi|2001|pp=8–11}}.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mepc.org/workshops/popstat.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20061214023655/http://www.mepc.org/workshops/popstat.asp|archive-date=14 December 2006|title=Middle East Policy Council – Muslim Populations Worldwide|publisher=Mepc.org|date=1 December 2005|access-date=27 June 2010}}</ref><ref name="Abdullahi 2001 1">{{Harvnb|Abdullahi|2001|p=1}}.</ref> سومالیا په لرغونې دوره کې یو مهم سوداګریز مرکز و، دا د پونت د لرغونې خاورې له تر ټولو ممکنو افسانوي ځایونو څخه ده. د منځنیو پېړیو په بهیر کې د سومالیا څو ځواکمنو امپراتوریو پر سیمه ییزو سوداګریو واک درلود چې له ډلې يې د اجوران، د ادال سلطنت او د ګلدي سلطنت یادولی شو.<ref>John Kenrick 1855) ''Phoenicia'', B. Fellowes, p. 199.</ref><ref>{{cite book|last1=Casson|first1=Lionel|title=Ancient Trade and Society|date=1984|publisher=Mich.|isbn=0-8143-1740-5|page=235|url=https://www.google.com/books?id=9iu6AAAAIAAJ|access-date=25 May 2015}}</ref><ref>{{cite book|author=Charnan Simon|title=Explorers of the Ancient World|year=1990|publisher=Childrens Press|isbn=0-516-03053-1|page=[https://archive.org/details/explorersofancie00simo/page/26 26]|url=https://archive.org/details/explorersofancie00simo|url-access=registration}}</ref><ref>Christine El Mahdy (2005) ''Egypt : 3000 Years of Civilization Brought to Life'', Raincoast Books, p. 297, {{ISBN|1-55192-879-5}}.</ref><ref>Stefan Goodwin (2006) ''Africa's Legacies of Urbanization: Unfolding Saga of a Continent'', Lexington Books, p. 48, {{ISBN|0-7391-0731-3}}.</ref> د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د سومالیا سلطنتونه لکه اسحاق سلطنت او مجیرتین سلطنت د بریتانیا، ایټالیا او ایتوپیا له خوا مستعمره شول. اروپایي استعمارګرانو قبیله یي سیمې په دوه مستعمرو کې سره یوځای کړې چې د ایټالیایي سومالیا او بریتانوي سومالیا تحت الحمایې وې. په دې ترڅ کې په کور دننه دروېشان د محمد عبدالله حسن په مشرۍ له حبشې، ایټالیایي سومالیا او بریتانوي سومالیا سره د دوو لسیزو لپاره په مخامخ جګړه کې ښکېل شول او په پای کې يې په ۱۹۲۰ ز کال کې د سومالیا په کمپاین کې ماته وخوړه. ایتالیا د سیمې د شمال ختیځو، مرکزي او سویلي برخو بشپړ کنترول د مجریتین او هوبیو د سلطنتونو پر وړاندې د سلطانانو ضد کمپاین تر بشپړولو وروسته ترلاسه کړ. دا دواړه سیمې په ۱۹۶۰ ز کال کې سره متحدې شوې، تر څو د یو ملکي حکومت په چوکاټ کې د سومالیا خپلواک جمهوریت رامنځته کړي.<ref>Encyclopædia Britannica, inc, Encyclopædia Britannica, Volume 1, (Encyclopædia Britannica: 2005), p.163</ref><ref>{{Harvnb|Laitin|1977|p=8}}</ref><ref name="Issa-Salwe2">{{cite book|author=Abdisalam M. Issa-Salwe|title=The Collapse of the Somali State: The Impact of the Colonial Legacy|publisher=Haan Associates|year=1996|isbn=1-874209-91-X|location=London|pages=34–35}}</ref><ref name="diiwaanka2">Diiwaanka gabayadii, 1856–1921, Maxamad Cabdulle Xasan · 1999, PAGE 219</ref><ref>Kevin Shillington (2005) ''Encyclopedia of African history'', CRC Press, p. 1406, {{ISBN|1-57958-245-1}}.</ref><ref>{{Harvnb|Samatar|1982|pp=131, 135}}.</ref><ref name="Illustrated Library 1967 338.2">''The Illustrated Library of The World and Its Peoples: Africa, North and East'', Greystone Press: 1967, p. 338.</ref> په ۱۹۶۹ ز کال کې د انقلاب عالي شورا واک ترلاسه کړ او د سومالیا دیموکراتیک جمهوریت یې رامنځته کړ او په ظالمانه ډول یې هڅه وکړه، تر څو د سومالي لنډ د خپلواکۍ غوښتنې جګړه په شمال کې وځپي. په دوام یې ۲۲ کاله وروسته په ۱۹۹۱ کال کې د سومالیا د کورنۍ جګړې له پیل سره  SRC (انقلابي عالي شورا) سقوط شوه او سومالي لنډ ډېر ژر خپله خپلواکي اعلام کړه. لا هم د سومالیا په  شمال لویدیځه برخه کې سومالي لنډ خپل کنترول لري چې له ۲۷ سلنه څخه زیاته خاوره یې په کې شاملېږي. له دغې دورې راهیسې ګڼ شمېر سیمې د سومالیا دودیزو او مذهبي قوانینو ته وروګرځېدې د ۲۰۰۰ز لسیزې په لومړیو کې یو شمېر لنډمهاله فېدرالي ادارې رامنځته شوې. په ۲۰۰۰ ز کال کې ملي انتقالي دولت (TNG) رامنځته شو, ورپسې په ۲۰۰۴ ز کال کې انتقالي فېدرالي دولت (TFG) رامنځته شو چې د سومالیا وسله وال پوځ یې بیا په پښو ودراوه.<ref>{{Cite book|last=Kapteijns|first=Lidwien|url=https://books.google.com/books?id=PBvfTmzsZ-0C&q=declared+economic+warfare+on+somalis+from+the+northwestern&pg=PA84|title=Clan Cleansing in Somalia: The Ruinous Legacy of 1991|date=18 December 2012|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0758-3}}</ref><ref name="Nytsnnpm">{{cite news|author=Jeffrey Gettleman|date=23 June 2011|title=Harvard-Educated Technocrat Chosen as Somalia Premier|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/06/24/world/africa/24somalia.html?partner=rssnyt&emc=rss|access-date=23 June 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=|url=https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|access-date=2022-05-29|تاريخ الأرشيف=2018-05-09|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-05-09|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade}}</ref>  TFG (فېدرال انتقالي دولت) د متحده ایالاتو په ملاتړ له ایتوپیایي لاس وهنې سره د نویو رامنځته شویو اسلامي محکمو له اتحادیې (ICU) څخه د هېواد د ښکېلو سویلي زونونو د ډېرو سیمو کنترول پر غاړه واخیست. وروسته ICU د الشباب په څېر په سخت دریځو ډلو ووېشل شو چې له TFG او AMISOM متحدانو سره یې یو ځای د سیمې د کنترول لپاره جګړه کوله. یاغیانو د ۲۰۱۲ ز کال په منځنۍ برخه کې ډېری هغه سیمې له لاسه ورکړې چې ولکه کړې یې وې. له دې سره سره یاغیان لاهم د سومالیا د مرکزي او سویلي برخو ډېر کنترول په لاس کې لري او د حکومت تر کنترول لاندې سیمو کې پراخ نفوذ لري او د جلېب ښار د یاغیانو د پلازمېنې په توګه عمل کوي. نوی لنډمهالی اساسي قانون د ۲۰۱۲ ز کال په اګست کې تصویب شو چې د یو فېدارسیون په توګه د سومالیا اصلاحات/ سمونې په کې شاملې وې. د سومالیا فېدرال دولت په هم هغه میاشت کې رامنځته شو او په موګادیشو کې د بیا رغونې دوره پیل شوه. سومالیا په یو غیر رسمي اقتصاد کې پاتې شوه چې تر ډېره په مالدارۍ، له سومالیا څخه کارکوونکو پر تعرفو او ټېلي کمونيکېشن (له لرې لارې اړیکې) تکیه و. یاد هېواد د ملګرو ملتونو، عربي ژبو، افریقایي اتحادیې، د غیرمتحدو غورځنګ او د اسلامي همکاریو د سازمان غړی دی.<ref name="Aasratdocwau2">{{cite news|author=Muddassar Ahmed|date=8 August 2012|title=Somalia rising after two decades of civil war and unrest|publisher=Al Arabiya|url=http://english.alarabiya.net/views/2012/08/08/231008.html|url-status=dead|access-date=9 August 2012|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20120810180135/http://english.alarabiya.net/views/2012/08/08/231008.html|archive-date=10 August 2012}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Al-Shabab|url=https://www.cfr.org/backgrounder/al-shabab|access-date=2022-02-13|website=Council on Foreign Relations|language=en|archive-date=2021-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202020617/https://www.cfr.org/backgrounder/al-shabab|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|date=2020-10-26|title=Somalia conflict: Al-Shabab 'collects more revenue than government'|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54690561|access-date=2022-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kenyan troops seize al-Shabaab base in Somalia|url=https://www.aa.com.tr/en/world/kenyan-troops-seize-al-shabaab-base-in-somalia/455875|access-date=2022-02-13|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{cite web|title=Somalia: Somali Leaders Adopt Draft Constitution|url=http://gulfnews.com/news/region/somalia/somali-leaders-adopt-draft-constitution-1.1039429|access-date=23 June 2012|publisher=ANP/AFP|archive-date=24 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624013903/http://gulfnews.com/news/region/somalia/somali-leaders-adopt-draft-constitution-1.1039429|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|date=1 August 2012|title=Somali leaders back new constitution|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19075685|access-date=2 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Somalia's newly-endorsed constitution widely hailed|agency=Xinhua News Agency|url=http://news.xinhuanet.com/english/indepth/2012-08/02/c_131757152.htm|url-status=dead|access-date=2 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007224547/http://news.xinhuanet.com/english/indepth/2012-08/02/c_131757152.htm|archive-date=7 October 2013}}</ref><ref name="Fcacsunesinpshm2">{{cite news|date=21 August 2012|title=Somalia: UN Envoy Says Inauguration of New Parliament in Somalia 'Historic Moment'|newspaper=Forum on China-Africa Cooperation|url=http://allafrica.com/stories/201208220474.html|access-date=24 August 2012}}</ref><ref>{{cite web|author=Dinfin Mulupi|date=21 June 2012|title=Mogadishu: East Africa's newest business destination?|url=http://www.howwemadeitinafrica.com/mogadishu-east-africas-newest-business-destination/17661/|access-date=26 June 2012|archive-date=27 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627101741/http://www.howwemadeitinafrica.com/mogadishu-east-africas-newest-business-destination/17661/|url-status=dead}}</ref><ref name="Cbsef2">{{cite web|title=Central Bank of Somalia – Economy and Finance|url=http://www.somalbanca.org/economy-and-finance.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124192809/http://somalbanca.org/economy-and-finance.html|archive-date=24 January 2009|access-date=30 December 2010|publisher=Somalbanca.org}}</ref><ref>{{cite web|title=Member States|url=https://www.un.org/en/about-us/member-states|access-date=27 August 2021|website=United Nations|ref=gotoS}}</ref><ref>{{cite web|title=Member States|url=http://www.lasportal.org/ar/aboutlas/Pages/CountryData.aspx|access-date=27 August 2021|website=League of Arab States|language=ar}}</ref><ref>{{cite web|title=Member State Profiles|url=https://au.int/en/memberstates|access-date=27 August 2021|website=African Union|تاريخ الأرشيف=7 November 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 November 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates}}</ref><ref>{{cite web|title=Non-Aligned Movement (NAM) &#124; What is the Non-Aligned Movement?|url=https://www.nti.org/learn/treaties-and-regimes/non-aligned-movement-nam/|access-date=27 August 2021|website=Nuclear Threat Initiative}}</ref><ref>{{cite web|title=Member States|url=https://www.oic-oci.org/states/?lan=en|access-date=27 August 2021|website=Organisation of Islamic Cooperation}}</ref> == تاریخچه == === له تاریخ څخه مخکې === سومالیا په احتمالي ډول یو له هغو هېوادونو څخه و چې د خپل موقعیت له امله د لومړنیو انسانانو له خوا د مېشتېدو وړ شو. هغه ښکاریان چې وروسته له افریقا څخه بهر کډوال شول په احتمالي ډول له خپل مهاجرت څخه مخکې دلته مېشت شوي دي. په دې سیمه کې له ډبرمهال راهیسې د ډویېن او هارجیسان کلتورونه دلته سپړېدلي. د افریقا په ښاخ کې د سومالیا له هدیرو څخه د دودونو او کلتورونو د خښولو شواهد تر لاسه شوي چې لرغونتوب یې له میلاد څخه مخکې څلورمې زریزې ته ورګرځي. په شمال کې د جللو په سایټ کې ډبریز تجهیزات هم په ۱۹۰۹ ز کال کې د مهمو مصنوعي توکو په توګه مشخص شوي چې په پلیولیتیک دوره کې د ختیځ او لویدیځ تر منځ د لرغون پېژندنې نړیوال‌توب ښیي.<ref name=":0">{{Cite book|last=Phillipson|first=D. W.|url=https://books.google.com/books?id=lRDYAW4wXOYC&q=Eburran+industry&pg=PA125|title=African Archaeology|date=2005-05-05|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54002-5|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Peter Robertshaw|title=A History of African Archaeology|url=https://archive.org/details/historyofafrican0000unse_j3c5/page/105|year=1990|publisher=J. Currey|isbn=978-0-435-08041-9|page=[https://archive.org/details/historyofafrican0000unse_j3c5/page/105 105]}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Gutherz|first1=Xavier|last2=Diaz|first2=Amélie|last3=Ménard|first3=Clément|last4=Bon|first4=François|last5=Douze|first5=Katja|last6=Léa|first6=Vanessa|last7=Lesur|first7=Joséphine|last8=Sordoillet|first8=Dominique|date=Sep 2014|title=The Hargeisan revisited: Lithic industries from shelter 7 of Laas Geel, Somaliland and the transition between the Middle and Late Stone Age in the Horn of Africa|journal=Quaternary International|language=en|volume=343|pages=69–84|doi=10.1016/j.quaint.2014.04.038|bibcode=2014QuInt.343...69G}}</ref><ref>{{Cite book|last=Clark|first=J. D.|url=https://books.google.com/books?id=hCb6xzeydigC&q=somalia+stillbay+culture&pg=PA201|title=The Prehistoric Cultures of the Horn of Africa: An Analysis of the Stone Age Cultural and Climatic Succession in the Somalilands and Eastern Parts of Abyssinia|date=2013-03-21|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-63536-4|language=en}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|last=Phillipson|first=D. W.|url=https://books.google.com/books?id=lRDYAW4wXOYC&q=Eburran+industry&pg=PA125|title=African Archaeology|date=2005-05-05|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54002-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Delson|first1=Eric|url=https://books.google.com/books?id=6GFGsswTIO8C|title=Encyclopedia of Human Evolution and Prehistory: Second Edition|last2=Tattersall|first2=Ian|last3=Couvering|first3=John Van|last4=Brooks|first4=Alison S.|date=2004-11-23|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-58228-9|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Petraglia|first1=Michael D.|url=https://books.google.com/books?id=x6o4XLIKN0UC&q=hargesian+culture&pg=PA199|title=The Evolution of Human Populations in Arabia: Paleoenvironments, Prehistory and Genetics|last2=Rose|first2=Jeffrey I.|date=2009-11-27|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-90-481-2719-1|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Early Holocene Mortuary Practices and Hunter-Gatherer Adaptations in Southern Somalia|jstor=124524|pmid=16470993|pages=40–56|last=Brandt|first=S. A.|volume=20|issue=1|journal=World Archaeology|year=1988|doi=10.1080/00438243.1988.9980055}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://archive.org/stream/mananth9a10royauoft/mananth9a10royauoft_djvu.txt|title=Prehistoric Implements From Somaliland|author=H. W. Seton-Karr|journal=[[Man (journal)|Man]]|access-date=30 January 2011|volume=9|issue=106|pages=182–183|year=1909|author-link=Henry Seton-Karr|doi=10.2307/2840281|jstor=2840281}}</ref> د ژبپوهانو په وینا:  د افریقايي ژبو لومړنی نفوس په نیلیوتیک دوره کې سیمې ته رسېدلی او ورپسې د دې کورنۍ وړاندیز شوی اورهایمات («اصلي ټاټوبی») د نيل په دره یا نږدې ختيځ کې سیمې ته د ننه شوي. <ref>Zarins, Juris (1990), "Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia", (Bulletin of the American Schools of Oriental Research)</ref><ref>{{cite journal|last1=Diamond|first1=J|last2=Bellwood|first2=P|year=2003|title=Farmers and Their Languages: The First Expansions|journal=Science|volume=300|issue=5619|pages=597–603|doi=10.1126/science.1078208|pmid=12714734|bibcode=2003Sci...300..597D|s2cid=13350469}}</ref> د سومالیا په شمال لویدیځ کې د هارجیسا په څنډه کې د [[سومالیا#%20ftn1|[1]]]لاس جیل (Laas Geel) ټولګه نږدې ۵۰۰۰ کاله لرغونتوب لري او د ډبریز هنر لرونکې ده چې وحشي حیوانات او سینګار شوې غواګانې انځوروي. د نقاشۍ نورې نښې د دامبالین سیمې په شمال کې له غارونو څخه تر لاسه شوې چې پر اس سپور د یو ښکارکوونکي لومړنۍ نقاشي ده. د کاڼو/ډبرو د هنر تاریخ له میلاد څخه مخکې له ۱۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰ کال ته ورګرځي. پر دې سربېره د سومالیا د کارېنهېګان په شمال کې د لاس‌خوري او اېل‌ایو ښار تر منځ د غار بېلابېلې نقاشۍ له حقیقي حیواناتو څخه نیولې تر افسانوي شته دي. هره نقاشي په‌خپل پای کې یوه لیکنه لري چې په ټوله کې یې لرغونتوب ۲۵۰۰ کاله اټکل کېږي.  <ref>{{cite news|last=Bakano|first=Otto|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jMNd90UAafsRNEDPyelL7Hee1ydw?docId=CNG.82196a5b15ef45a2d4e744675740cd6a.6e1|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921061703/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jMNd90UAafsRNEDPyelL7Hee1ydw?docId=CNG.82196a5b15ef45a2d4e744675740cd6a.6e1|archive-date=21 September 2013|title=Grotto galleries show early Somali life|agency=Agence France-Presse|date=24 April 2011|access-date=11 May 2013}}</ref><ref>{{cite journal|last=Mire|first=Sada|title=The Discovery of Dhambalin Rock Art Site, Somaliland|journal=African Archaeological Review|year=2008|volume=25|issue=3–4|pages=153–168|url=http://www.mbali.info/doc494.htm|access-date=22 June 2013|doi=10.1007/s10437-008-9032-2|s2cid=162960112|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627100400/http://www.mbali.info/doc494.htm|archive-date=27 June 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Alberge|first=Dalya|title=UK archaeologist finds cave paintings at 100 new African sites|url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/17/cave-paintings-found-in-somaliland|access-date=25 June 2013|newspaper=The Guardian|date=17 September 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Hodd|first=Michael|title=East African Handbook|year=1994|publisher=Trade & Travel Publications|isbn=0-8442-8983-3|page=640|url=https://books.google.com/books?id=bL8tAQAAIAAJ}}</ref><ref>{{cite book|last=Ali|first=Ismail Mohamed|title=Somalia Today: General Information|year=1970|publisher=Ministry of Information and National Guidance, Somali Democratic Republic|page=295|url=https://books.google.com/books?id=tMVAAAAAYAAJ}}</ref> ---- ==ایداري وېش== د سومالیا هیواد په ټوله کې په ۱۸ ایداري سیمو ویشل شوی دی. [[دوتنه:Somalia Numbered Regions.png|تڼۍ|330px]] # [[آودال]] # [[باکول]] # [[بنادیر]] # [[سومالیا ,باري]] # [[باي، سومالیا]] # [[ګالګودوود]] # [[جدو]] # [[هیرران]] # [[جوبادا ذکسه]] # [[جوبادا هووز]] # [[ماداګ]] # [[ناګال]] # [[ساناګ]] # [[شابیل لاها ذکسه]] # [[شابیل لاها هووز]] # [[سوول]] # [[تاګدهییر]] # [[وکوویا ګالبید]] ==تاریخ== ==اقتصاد== ==کلتور== ==جغرافیه== [[وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه]] [[وېشنيزه:سومالیا| ]] iur9k3c1qi0eb5fum9pf4hfqi3ek1cg کينډۍ:مالوماتبکس وګړي 10 14739 365489 364577 2026-08-03T06:27:08Z شاه زمان پټان 26102 365489 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$B=<includeonly>{{ص.م/فتح}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري ويكي بيانات2 |{{{honorific_prefix|{{{دوهم نوم|}}}}}} |خاصية=P511 |co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |خلفية=#f9f9f9 }} {{#if:{{{أيقونة|{{{إيقونة|{{{ايقونة|}}}}}}}}} |{{ص.م/عنوان بأيقونة |{{{الاسم|{{{اسم|{{{name|{{{نوم|{{PAGENAME}}}}} }}} }}} }}} |{{{لون| C0C0C0}}} |{{{entete|}}} |{{{لون الخط|}}} |{{{co|}}} }} |{{ص.م/عنوان |{{{الاسم|{{{اسم|{{{name|{{{نوم|{{PAGENAME}}}}} }}} }}} }}} |{{{لون| C0C0C0}}} |{{{entete|entete humain}}} |{{{لون الخط|}}} |{{{co|}}} }}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري ويكي بيانات2 |{{{honorific_suffix|{{{افتخاري سرليک|}}}}}} |خاصية=P1035 |co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |خلفية=#f9f9f9 }} <!--{{{native_name_lang|}}}{{{لغة الاسم الأصلي|}}} {{{بشپړ نوم|}}} {{{نومژبه|}}}--> {{ص.م/عنوان فرعي اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |{{{بشپړ نوم|{{{بشپړ نوم|{{{بشپړ نوم|}}} }}} }}} |<!-- --> |خلفية={{{لون1|E1E1E1}}} |لون الخط={{{لون الخط|}}} |langpref= |خاصية=P1559 }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{{انځور|}}}{{{image_skyline| {{{image|{{{صورة|}}} }}}}}} |{{#if:{{{image_caption|{{{تعليق صورة|}}} {{{څرګندونه|}}}{{{د انځور څرگندونې|}}} {{{د انځور څرګندونه|}}}{{{caption|}}}{{{د انځور څرگندونې|}}} }}}|{{{image_caption|{{{تعليق صورة|}}} {{{د انځور څرگندونې|}}} {{{caption|}}}{{{څرګندونه|}}} {{{د انځور څرګندونه|}}}}}}| {{#if: {{{name|{{{اسم|}}}}}}|د {{{name|{{{اسم|}}}}}} انځور|{{{official_name|{{{اسم رسمي|}}} }}} }}}} |{{{imagesize|}}} {{{د انځور غټوالی|}}} |{{{image_alt|}}} {{{ټول|}}} | خاصية =P18 |حجم صورة=240 }} <!-- مناصب من 1 إلى 10 لقالب:معلومات صاحب منصب --> {{{صناديق مناصب|}}} <!-- ------- معلومات شخصیت -------- --------------------------------- --> {{ص.م/عنوان فرعي | د شخص مالومات |{{{لون1|E1E1E1}}} |{{{لون الخط|}}} |{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | زېږون نوم | {{{الاسم عند الولادة|{{{زېږون نوم|{{{birthname|}}} }}} }}} | خاصية=P1477 |langpref= }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | اصلي نوم | {{{الاسم بالكامل|{{{الاسم_الكامل|}}}{{{اصلي نوم|}}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/ميلاد ووفاة|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |ميلاد من ويكي بيانات = {{{ميلاد من ويكي بيانات|}}} | تاريخ الولادة = {{{زېږون نېټه|{{{د زيږيدنې نيټه|}}} {{{د زېږېدو نېټه|}}} {{{زېږون نېټه|}}}|{{{زېږېدنه|}}} {{{birth_date|}}}|{{{د زېږېدو نېټه|}}} }}} | مكان الولادة = {{{birth_place|{{{د زېږېدو ځای|}}}{{{د زېږېدنې ځای|}}} {{{زېږون ځای|}}}}}} | مكان الوفاة = {{{death_place|{{{د مړینې ځای|}}}{{{وفات ځای|}}} }}} | تاريخ الوفاة = {{{مرګ نېټه|{{{تاريخ الوفاة|}}}{{{وفات نيټه|}}} {{{death_date|}}} {{{مړينې نېټه|}}} }}} | سبب الوفاة = {{{death_cause|{{{مړينې لامل|}}} }}} |قتل={{{قتله|}}} {{{وژنه|}}} |کورډيناټ={{{کورډيناټ|}}} }} <!--انډر---> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |هديره | {{{هديره|{{{هديره|{{{ښخولو ځای|}}} }}} }}} | خاصية=P119 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|تاریخ دفن|{{{تاريخ الدفن|}}} }} <!-- ورکو وګړو لپاره --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | د ورکېدلو نېټه |{{{تاريخ الاختفاء|{{{disappeared_date|}}} }}} |||{{{co|}}} | خاصية=P746 |تاريخ= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | د ورکيدلو سيمه | {{{مكان الاختفاء|{{{disappeared_place|}}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |خاصية=P2632 | نظربندۍ مقام | {{{مكان الاعتقال|{{{detention_place|}}} }}} |بداية ونهاية = نعم | قائمة=نعم |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | د ورکېدنې حيثيت | {{{disappeared_status|{{{حالة الاختفاء|}}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | مړي موندل | {{{اكتشاف الجثة|{{{body_discovered|}}} }}} |||{{{co|}}} }} <!-- --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري | یادگارونه | {{{معالم|{{{monuments|{{{النصب التذكارية|}}}}}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | استوګنځای | {{{إقامة|{{{الإقامة|{{{residence|}}} {{{اوسېدنځی|}}}}}} }}} | خاصية = P551 |بداية ونهاية=نعم |قائمة=نعم }} {{#if:{{{جنسية|{{{nationality|{{{الجنسية|}}}}}}}}} |<!-- لا تظهر خاصية بلد المواطنة عند وجودها في القالب او وجود الجنسية --> | {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | تابعیت | {{{مواطنة|{{{هېواد غړيتوب|{{{تابعیت|}}} {{{citizenship|}}}}}}}}} | خاصية=P27 |بداية ونهاية=نعم }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | هېواد غړيتوب | {{#switch:{{تقليم|{{{جنسية|{{{nationality|{{{تابعيت|}}}}}}}}}}} |لا=|{{{جنسية|{{{nationality|{{{ښاروندتوب|}}}}}}}}}}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | نور نومونه | {{{نور نومونه|{{{other_names|}}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{#if:{{{كنية|{{{الكنية|{{{nickname|}}} }}} }}}|لقب|بلننوم}} | {{{كنية|{{{الكنية|{{{nickname|{{{اسم مستعار|{{{pseudonym|{{{پټنوم|{{{penname|}}} }}} }}} }}} }}} }}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | لقب | {{{لقب|{{{بلننوم|}}} }}} |||{{{co|}}} }} {{{صناديق أسماء|}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | نسل | {{{الإثنية|{{{العرقية|{{{ethnicity|}}} }}}{{{نسل|}}}{{{قوم|}}} }}} | خاصية=P172 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | {{بدل خاصية|پلرنی ټاټوبی|پلرنی ټاټوبی|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} | {{{پلرنی ټاټوبی|{{{home_town|}}} }}} | خاصية=P66 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |5={{{co|}}} |وېښتانو رنګ |{{قيمة ويكي بيانات|{{{لون الشعر|{{{hair color|}}}}}}|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |خاصية=P1884 }}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |5={{{co|}}} | قد | {{قيمة ويكي بيانات|{{{طول|{{{قد|{{{height|}}}{{{لوړوالی|}}}}}}}}}|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | خاصية=P2048 }}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |5={{{co|}}} | وزن | {{قيمة ويكي بيانات|{{{وزن|{{{وزن|{{{weight|}}}}}}}}}|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | خاصية=P2067 }}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |5={{{co|}}} |ټول بدن | {{قيمة ويكي بيانات|{{{محيط|{{{المحيط|{{{perimeter|}}}}}}}}}|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |خاصية=P2547 |قائمة=نعم |تصفية=P518 |سابقة تصفية= }}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | کارنلاس | {{{يد|{{{plays|{{{اليد المفضلة|{{{کارن‌لاس|}}} }}} }}} }}} | خاصية =P552 }} {{#if:{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P552|noref=t}}{{{يد|}}}{{{plays|}}}{{{اليد المفضلة|}}}{{{استخدام اليد|}}}| | {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | لوبلاس | {{{لوبلاس|}}} | خاصية =P741 }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | دين |{{{religion|{{{الديانة|{{{الدين| {{{دين|}}} }}} }}} }}} | خاصية=P140 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | [[مذهب]] |{{{المذهب|{{{denomination|{{{مذهب|}}} }}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |د کميس شمېره | {{{کميس شمېره|{{{clubnumber |}}}{{{کلب شمېره|}}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | [[گوند|ګوند]] |{{{الحزب|{{{party|{{{الحزب السياسي|}}} {{{ګوند|}}} }}} }}} | خاصية=P102 |قائمة=نعم |بداية ونهاية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | {{بدل خاصية|رکن|رکنیت|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} |{{{عضو|{{{عضو في|{{{غړيتوب|}}} }}} }}} | خاصية=P463 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | روغتيايي څرنګوالی | {{{مشكلة صحية|{{{طبی کیفیت|}}} {{{روغتيايي څرنګوالی|}}} }}} | خاصية=P1050 |بداية ونهاية=نعم }} <!-- کورنۍ مالومات --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | {{بدل خاصية|ښځه|مېړه|ميړه|ژوند شريکان|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} | {{{مېړه|{{{spouse|{{{الزوجة|}}} {{{مېرمن|}}} }}} }}} | خاصية=P26 |بداية ونهاية=نعم |قائمة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |ژوند ملگری |{{{ژوند ملګری|{{{ژوند ملګرې|{{{partner|}}}}}} }}} |خاصية = P451 |بداية ونهاية=نعم |قائمة=نعم |تصنيف= [[وېشنيزه:د ژوند ملګري معلومات د ويکيډاټا څخه]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | اولاد | {{{اولاد|{{{الأبناء|{{{children|}}}{{{اولاد|}}}{{{اولادونه|}}}{{{د اولادو شمېر|}}}}}} }}} | خاصية=P40 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | [[مور او پلار]] | {{{موراوپلار|{{{parents|{{{مور او پلار|{{{مور او پلار|}}} }}} }}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |[[پلار]] |{{{پلار|{{{father|}}} }}} | خاصية=P22 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |[[مور]] |{{{الأم|{{{mother|{{{مور|}}}}}}}}} | خاصية=P25 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |خور/ورور |{{{وروڼه|{{{وروڼه|}}}}}} | خاصية=P3373 |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |[[ورور]] |{{{ورور|{{{ورور|}}}}}} | خاصية=<!-- P7 --> |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |[[خور|خويندي]] |{{{خور|{{{خويندي|}}} }}} | خاصية=<!-- P9 --> |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | خپلوان |{{{أقارب|{{{الأقارب|{{{relations|}}} }}} {{{خپلوان|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |[[کورنۍ]] |{{{الأسرة|{{{family|{{{العائلة|}}}{{{کورنۍ|}}} }}} }}} | خاصية=P53 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{عنوان1قسم1|}}} | {{{قيمة عنوان1قسم1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{عنوان2قسم1|}}} | {{{قيمة عنوان2قسم1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{عنوان3قسم1|}}} | {{{قيمة عنوان3قسم1|}}} }} <!-- منصب --> {{#switch:{{{منصب|}}}{{{صناديق مناصب|}}}{{{د واکمنۍ|}}}{{{مدة|}}}{{{المدة|}}}{{{term|}}}{{{سلف|}}}{{{سبقه|}}}{{{predecessor|}}}{{{خلف|}}}{{{خلفه|}}}{{{successor|}}}{{{نهاية منصب|}}}{{{بداية منصب|}}}{{{انتخب في|}}}{{{مؤسسة منصب|}}} |={{معلومات صاحب منصب/منصب ويكي بيانات|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} |#default=}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري | {{#if:{{{اسم عنوان فرعي|}}}|{{{اسم عنوان فرعي|}}}|عملي ژوند}} |{{{زده کړې|}}}{{{التعليم|}}}{{{education|}}}{{{صناديق أخرى|}}}{{{ألما ماتر|}}}{{{خريج|}}}{{{خريج من|}}}{{{لومړنی ښوونځی|}}}{{{المدرسة الأم|}}}{{{alma mater|}}}{{{زدکړې|}}}{{{alma_mater|}}}{{{التخرج|}}}{{{عمل|}}}{{{العمل|}}}{{{مهنة|}}}{{{مسلک|}}}{{{سنوات نشاط|}}}{{{کار کلونه|}}}{{{يو دوه درې|}}}{{{employer|}}}{{{years_active|}}}{{{کار ورکوونکی|}}}{{{منظمات|}}}{{{organization|}}}{{{organizations|}}}{{{وكيل|}}}{{{الوكيل|}}}{{{وكيل الأعمال|}}}{{{وكيل أعمال|}}}{{{agent|}}}{{{سبب شهرة|}}}{{{تأثر|}}}{{{influences|}}}{{{سبب الشهرة|}}}{{{known for|}}}{{{أعمال بارزة|}}}{{{credits|}}}{{{أهم الأعمال|}}}{{{صنف|}}}{{{style|}}}{{{تأثير|}}}{{{influenced|}}}{{{راتب|}}}{{{الراتب|}}}{{{دخل|}}}{{{الدخل|}}}{{{salary|}}}{{{قيمة صافية|}}}{{{الثروة|}}}{{{ثروة|}}}{{{networth|}}}{{{تلفزيون|}}}{{{التلفزيون|}}}{{{television|}}}{{{منصب|}}}{{{المنصب|}}}{{{مدة|}}}{{{المدة|}}}{{{term|}}}{{{سلف|}}}{{{سبقه|}}}{{{predecessor|}}}{{{خلف|}}}{{{خلفه|}}}{{{successor|}}}{{{حزب|}}}{{{الحزب|}}}{{{party|}}}{{{تيار|}}}{{{التيار|}}}{{{movement|}}}{{{خصوم|}}}{{{الخصوم|}}}{{{opponents|}}}{{{إدارة|}}}{{{boards|}}}{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P69|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P812|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P69|justthisqual =P812|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P512|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P69|justthisqual =P512|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P184|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P1066|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P185|noref=t}} {{#invokr:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P802|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P106|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P101|noref=t}} {{#inboke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P800|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P737|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P2218|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P135|noref=t}} {{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P108|noref=t}} | {{{لون1|E1E1E1}}} | {{{لون الخط|}}} |{{{co|}}} }} <!-- صناديق مواقع من قوالب أخرى مثل قالب:معلومات عالم --> {{{صناديق أخرى|}}} <!-- تعلیم --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري | تعليم | {{{تعليم|{{{التعليم|{{{education|}}} }}} }}} |||{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | [[تعلیم]] |{{{المدرسة الأم|{{{alma_mater|}}}{{{زدکړې|}}} }}} | خاصية=P69 |بداية ونهاية=نعم |قائمة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | تخصص تعلیم | {{قيمة ويكي بيانات |{{قيمة ويكي بيانات/تصفيات|{{{تخصص أكاديمي|}}}{{{academic_major|}}}{{{academic major|}}}{{{تخصص_أكاديمي|}}}|تصفية=P812|خاصية=P69| تصنيف = [[وېشنيزه:د تن د تعلیم اړوند د ويکيډاټا څخه]]}} |خاصية=P812}} | | |{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | تعلیمی اسناد | {{قيمة ويكي بيانات |{{قيمة ويكي بيانات/تصفيات|{{{شهادة جامعية|}}}|تصفية=P512 |خاصية=P69| تصنيف = [[زمرہ:صفحات مع تعلیمی سند]]}} |خاصية=P512}} | | |{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | ڈاکٹری مشیر |{{{doctoral_advisor|{{{مشرف الدكتوراه|{{{مشرف_الدكتوراه|{{{مشرف الدكتوراة|{{{مشرف_الدكتوراة|}}} }}} }}} }}} }}} | خاصية=P184 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | {{بدل خاصية|استاد|استاذہ|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} | {{{مشرفون أكاديميون|{{{تعلم لدى|{{{academic_advisors|{{{المشرفون الأكاديميون|{{{مشرفون أكاديميون آخرون|}}} }}} }}} }}} }}} | خاصية=P1066 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | ڈاکٹری شاگرد | {{{doctoral students|{{{doctoral_students|{{{طلاب الدكتوراه|{{{طلاب_الدكتوراه|{{{طلاب الدكتوراة|{{{طلاب_الدكتوراة|}}} }}} }}} }}} }}} }}} | خاصية=P185 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | نامتو زده کونکي | {{{notable_students|{{{زده کونکي|{{{نامتو شاګردان|}}}{{{مشهوره شاګردان |}}}{{{مشهوره زده کونکي|}}}{{{نامتو زده کونکي|}}} }}} }}} | خاصية=P802 }} <!-- العمل والمهن --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | کار/مسلک | {{{کاري بڼه|{{{مسلک|{{{occupation|}}}{{{دنده|}}}{{{نورې دندې|}}}{{{مسلکونه|}}} }}} }}} | خاصية=P106 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | [[مورنۍ ژبه]] | {{{اللغة الأم|{{{اللغة_الأم| }}} }}} | خاصية=P103 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |کاروونکې ژبه |{{{language|{{{لغة المؤلفات|}}}{{{کاروونکې ژبه|}}}{{{کاروونکي ژبي|}}}{{{ژبه|}}} }}} |خاصية = P1412 |تصنيف = [[وېشنيزه:ويونکي ژبې د ويکيډاټا څخه]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | د فعالیت وخت | {{{د فعالیت وخت|{{{years_active|}}}{{{د فعاليت کالونه|}}} {{{د فعالیت کلونه|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | {{{تسمية مجال العمل|د کړنې څانګه}}} |{{{مجال العمل|{{{مجال عمل|{{{الاهتمامات الرئيسية|}}} }}} }}} | خاصية=P101 }} <!-- --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} | {{بدل خاصية|کار ورکوونکی|دندې|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} | {{{کار ورکوونکی|{{{employer|}}} }}} | خاصية=P108 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | تنظیم | {{{منظمة|{{{منظمات|{{{organization|{{{organizations|}}} }}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | کارندہ | {{{وكيل|{{{الوكيل|{{{وكيل الأعمال|{{{agent|}}} }}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | پېژندنې لامل | {{{سبب الشهرة|{{{known for|{{{پېژند لامل|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | ځانګړې کړنې | {{{أعمال بارزة|{{{credits|{{{أهم الأعمال|{{{ځانګړې کړنې|}}} }}} }}} }}} | خاصية=P800 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | وروستي کارونه | {{{laterwork|{{{أعمال أخرى|{{{وروستي کارونه|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | سټايل | {{{الصنف|{{{style|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | {{بدل خاصية|مؤثر|مؤثر شخصیات|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} | {{{تأثر|{{{influences|{{{تأثر بـ| }}} }}} }}} | خاصية=P737 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{بدل خاصية|متاثر|متاثر شخصیات|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} | {{{تأثير|{{{influenced|{{{أثر في| }}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | تنخواہ | {{{الراتب|{{{الدخل|{{{salary|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | ټوله شتمني |{{{الثروة|{{{networth|}}} }}} | خاصية=P2218 |نقطة=نعم |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | تلوېزيون |{{{التلفزيون|{{{television|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | نور ګوندونه | {{{otherparty|{{{الأحزاب السابقة|{{{الحزب السابق|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} | خوځښت | {{{التيار|{{{movement|{{{خوځښت|}}} }}} }}} |خاصية=P135 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | مخالفین | {{{الخصوم|{{{opponents|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | نورې دندې | {{{اللجان|{{{لجان|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | ناره | {{{رمز نداء|{{{callsign|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |{{{تسمية الرياضة|لوبه}}} |{{{الرياضة|}}} |خاصية =P641 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |د لوبې هېواد |{{{بلد الرياضة|}}} |خاصية =P1532 }} {{{صناديق أخرى2|}}} <!-- جرمونه او جزاګانې --> {{ص.م/عنوان فرعي اختياري | تور |{{{عقوبة جنائية|{{{العقوبة|{{{عقوبة|{{{criminal penalty|{{{العقوبة الجنائية|}}}}}}}}}}}}}}}{{{تهم|{{{تهمة جنائية|{{{تهم جنائية|{{{تهمة|{{{criminal charge|{{{التهمة الجنائية|}}}}}}}}}}}}}}}}}}{{{حالة جنائية|}}}{{{الحالة الجنائية|}}}{{{criminal status|}}}{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P1399|noref=t}} | {{{لون1|E1E1E1}}} | {{{لون الخط|}}} |{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | تورونه |{{{تهم|{{{تهمة جنائية|{{{تهم جنائية|{{{تهمة|{{{criminal charge|{{{التهمة الجنائية|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |خاصية=P1399 |قائمة =نعم |تصفية1={{#if:{{{عقوبة جنائية|{{{العقوبة|{{{عقوبة|{{{criminal penalty|{{{العقوبة الجنائية|}}}}}}}}}}}}}}}||P1596}} |سابقة تصفية1=&nbsp;'''سزا:'''&nbsp; |تصفية=P585 |سابقة تصفية=&nbsp;'''في:'''&nbsp; }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | جزا |{{{criminal penalty|{{{العقوبة الجنائية|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | جنايي حالت | {{{الحالة الجنائية|{{{criminal status|}}} }}} }} {{{صناديق تهم|}}} <!-- پوځي خدمت --> {{صندوق معلومات شخص/عسكرية |لون1={{{لون1|}}}|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |شخصية عسكرية = {{{شخصية عسكرية|}}} |خدمت کلونه= {{{خدمت کلونه|{{{serviceyears|}}}{{{خدمت کلونه|}}} {{{پوځي خدمت|}}}{{{فعالیت|}}}}}} |اختتام= {{{servicestart|{{{بداية سنوات الخدمة|}}} }}} |نهاية سنوات خدمة= {{{serviceend|{{{نهاية سنوات الخدمة|}}} }}} |وفاداري= {{{وفاداري|{{{allegiance|}}}{{{وفاداري|}}} }}} |څانګه= {{{branch|{{{څانګه|{{{خدم في|}}} }}} }}} |يونټ= {{{unit|{{{الوحدة|{{{الوحدة العسكرية|}}} {{{پوځي يونټ|}}}}}} }}} |مقام= {{{مقام|{{{rank|{{{مقام|{{{آخر_رتبة|}}} }}} }}} }}} |خدمت ډول= {{{servicenumber|{{{رقم الخدمة|}}} }}} |مشرتوب= {{{مشرتوب|{{{commands|}}} }}} |جګړې= {{{battles|{{{جګړې|{{{جګړه/جګړې|{{{جنګونه|}}} }}} }}} }}} | إصابات ميدانية = {{{fieldinjury|{{{الاصابات الميدانية|{{{إصابات ميدانية|}}} }}} }}} |battles_label = {{{battles_label|}}} |عنوان عسكري1 = {{{military_blank1|{{{عنوان عسكري1|{{{العنوان العسكري1|}}} }}} }}} |بيانات عسكرية1 = {{{military_data1|{{{بيانات عسكرية1|{{{البيانات العسكرية1|}}} }}} }}} |عنوان عسكري2 = {{{military_blank2|{{{عنوان عسكري2|{{{العنوان العسكري2|}}} }}} }}} |بيانات عسكرية2 = {{{military_data2|{{{بيانات عسكرية2|{{{البيانات العسكرية2|}}} }}} }}} |عنوان عسكري3 = {{{military_blank3|{{{عنوان عسكري3|{{{العنوان العسكري3|}}} }}} }}} |بيانات عسكرية3 = {{{military_data3|{{{بيانات عسكرية3|{{{البيانات العسكرية3|}}} }}} }}} |عنوان عسكري4 = {{{military_blank4|{{{عنوان عسكري4|{{{العنوان العسكري4|}}} }}} }}} |بيانات عسكرية4 = {{{military_data4|{{{بيانات عسكرية4|{{{البيانات العسكرية4|}}} }}} }}} |عنوان عسكري5 = {{{military_blank5|{{{عنوان عسكري5|{{{العنوان العسكري5|}}} }}} }}} |بيانات عسكرية5 = {{{military_data5|{{{بيانات عسكرية5|{{{البيانات العسكرية5|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{blank1|{{{عنوان1|{{{العنوان1|}}} }}} }}} |{{{data1|{{{بيانات1|{{{البيانات1|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{blank2|{{{عنوان2|{{{العنوان2|}}} }}} }}} |{{{data2|{{{بيانات2|{{{البيانات2|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{blank3|{{{عنوان3|{{{العنوان3|}}} }}} }}} |{{{data3|{{{بيانات3|{{{البيانات3|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{blank4|{{{عنوان4|{{{العنوان4|}}} }}} }}} |{{{data4|{{{بيانات4|{{{البيانات4|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{blank5|{{{عنوان5|{{{العنوان5|}}} }}} }}} |{{{data5|{{{بيانات5|{{{البيانات5|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر جوائز ويكي بيانات |{{{جايزې|{{{awards|}}} }}} |{{{لون1|E1E1E1}}} |{{{لون الخط|}}} |تصفية=P1686 |سابقة تصفية=لپاره د:&nbsp; |co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري | لاسليک | {{#ifeq:{{{signature|{{{توقيع|{{{لاسليک|}}}}}}}}}|no||{{{signature|{{{لاسليک|{{{لاسلیک|}}}}}}}}}{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P109|noref=t}}}} | {{{لون1|E1E1E1}}} |{{{لون الخط|}}} |{{{co|}}} }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{{signature|{{{لاسليک|{{{لاسلیک|}}}}}}}}} | {{{د لاسليک اړوند|{{{د لاسلیک اړوند|}}} {{{د لاسلیک په اړه|}}}{{{د دسخط اړوند|}}}{{{د امضا اړوند|}}}{{{د امضا په اړه|}}}{{{لاسليک اړوند|}}}{{{د لاسيک اړوند|}}}}}} | {{{حجم توقيع|{{{لاسليککچه|120}}}}}} | {{{signature_alt|{{{لاسليک لمنليک|}}} }}} |حجم صورة خاصية=120 |co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}|مراجع ويكي بيانات={{{مراجع ويكي بيانات|}}} |خاصية=P109 |تصنيف غير= |دون فاصل= نعم }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |وېبپاڼه |{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P856|noref=t}} {{{موقع|}}}{{{website|}}}{{{وېبپاڼه|}}}{{{الموقع|}}}{{{الموقع الرسمي|}}}{{{صفحة_شخصية|}}}{{{صفحة شخصية|}}}{{{مواقع أخرى|}}} {{{الموقع الإلكتروني|}}}{{{الموقع الالكتروني|}}}{{{موقع الكتروني|}}}{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P345|noref=t}} {{{قاعدة بيانات الأفلام|}}}{{#if:{{{مواقع سينما|}}}|{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P3136|noref=t}}{{{السينما.كوم|}}}|}} | {{{لون1|E1E1E1}}} |{{{لون الخط|}}} |{{{co|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |وېبپاڼه | {{{الموقع|{{{الموقع الرسمي|{{{ويبپاڼه|}}}{{{website|}}}{{{رسمي وېبپاڼه|}}} }}} }}} |خاصية=P856 |نمط=[$1 اړوند وېبپاڼه] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |[[file:IMDb logo.svg|40px|بغیر|ربط=انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]] | {{{الرمز||{{{IMDB|}}} }}} |{{مسار1|http://www.imdb.com/name|/|{{#ifeq:{{Str left|{{{قاعدة بيانات الأفلام|}}}|2}}|nm||nm}}{{تقليم|{{{قاعدة بيانات الأفلام|}}}}}|IMDB پر {{بدل خاصية|صفحہ|صفحات|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}}}} |خاصية = P345 |وصلة = http://www.imdb.com/name/$1/ |تسمية وصلة=مخ پر IMDB {{بدل خاصية|باندې|مخونو|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} }} {{#if:{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P856|noref=t}} || {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|co={{{co|}}} |معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}} |بلاگ | {{{المدونة الرسمية|{{{blog|}}} }}} |خاصية=P1581 }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[قاعدة بيانات الأفلام العربية|السينما.كوم]] |{{#if:{{{السينما.كوم|}}} |{{مسار1|http://www.elcinema.com/person/|{{{السينما.كوم|}}}|/|ویب سائٹ السینما پر {{بدل خاصية|صفحہ|صفحات|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}}}}{{#if:{{{السينما.كوم|}}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata2|formatStatements|entityId={{{معرف ويكي بيانات|}}}|property=P3136|noref=t}} ||[[زمرہ:السینما.كوم|{{{السينما.كوم|}}}]]}}}} |{{#if:{{{مواقع سينما|}}}|{{قيمة ويكي بيانات |خاصية = P3136 |وصلة=http://www.elcinema.com/person/$1 |تسمية وصلة=السینما۔ کوم پر {{بدل خاصية|صفحہ|صفحات|معرف ويكي بيانات={{{معرف ويكي بيانات|}}}}} |نوع=وصلة }}}}}}}} <!-- noto --> {{ص.م/سطر اختياري |{{{معرض كومنز|}}}{{#property:P935}} |{{قيمة ويكي بيانات|{{{معرض كومنز|}}} |قيمة موجودة={{شقيقة/سطر|commons|{{{معرض كومنز|}}}|معرض صور {{اسم_الصفحة}}}} |pattern={{شقيقة/سطر|commons|$1|معرض صور {{اسم_الصفحة}}}} |خاصية=P935 |مراجع=لا |واحد فقط=نعم }} |right }}<!-- ***سرچينې*** -->{{ص.م/سطر مختلط اختياري |یادښتونه |{{{footnotes|}}} }} {{ص.م/إشارة |صندوق معلومات شخص}} {{ص.م/غلق}}</includeonly><!-- دامتن په خپلکاري ډول د [[کينډۍ:Parameters]] په وسيله جوړ شوی -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check |template=صندوق معلومات شخص |unknown=[[Category:مخونه چي ځينې سرچينې يې شاید د منلو وړ نه وي|_VALUE_]] |preview =د '''_VALUE_''' په نامه په [[کينډۍ:صندوق معلومات شخص]] کي هيڅ هم نسته. |معرف ويكي بيانات|language|لغة المؤلفات|تسمية التوقيع|أدب|مكان الاعتقال|detention_place|قالب شخصية خيالية|عرض|co|honorific_prefix|دوهم نوم|أيقونة|إيقونة|ايقونة|الاسم|اسم|name|الإسم|لون|entete|لون الخط|honorific_suffix|native_name_lang|لغة الاسم الأصلي|لغة اسم أصلي|اسم أصلي|الاسم الأصلي|native_name|birth_name|لون1|سطر أعلى الصورة|الصورة|صورة|انځور|image|تعليق|caption|حجم الصورة|imagesize|قياس الصورة|حجم صورة|alt|بدل|صناديق مناصب|الاسم عند الولادة|اسم الولادة|birthname|الاسم بالكامل|الاسم_الكامل|ميلاد من ويكي بيانات|birth_date|د زيږيدنې نيټه|تاريخ الولادة|birth_place|مكان الولادة|death_place|مكان الوفاة|death_date|تاريخ الوفاة|death_cause|سبب الوفاة|هديره|resting_place|قتله|تاريخ الدفن|تاريخ الاختفاء|disappeared_date|مكان الاختفاء|disappeared_place|disappeared_status|حالة الاختفاء|اكتشاف الجثة|body_discovered|معالم|النصب التذكارية|monuments|إقامة|الإقامة|residence|جنسية|nationality|الجنسية|مواطنة|تابعیت|citizenship|أسماء أخرى|other_names|كنية|الكنية|nickname|اسم مستعار|pseudonym|الاسم المستعار|penname|لقب|اللقب|صناديق أسماء|إثنية|العرق|عرق|الإثنية|العرقية|عرقية|ethnicity|منشأ|home_town|الطول|height|الوزن|weight|يد|plays|اليد المفضلة|استخدام اليد|يد اللعب|religion|الديانة|الدين|المذهب|denomination|الطائفة|الحزب|party|الحزب السياسي|عضو|عضو في|عضوية|مشكلة صحية|حالة طبية|الزوج|spouse|الزوجة|الأولاد|الأبناء|children|عدد الأبناء|عدد الأطفال|والدان|parents|الوالدين|والدين|دين|الأب|father|الأم|mother|أخ|الأخ|أخت|الأخت|أقارب|الأقارب|relations|الأسرة|family|العائلة|عنوان1قسم1|قيمة عنوان1قسم1|عنوان2قسم1|قيمة عنوان2قسم1|عنوان3قسم1|قيمة عنوان3قسم1|منصب|المنصب|مدة|المدة|term|سلف|سبقه|predecessor|خلف|خلفه|successor|مؤسسة منصب|انتخب في|بداية منصب|نهاية منصب|اسم عنوان فرعي|تعليم|التعليم|education|صناديق أخرى|ألما ماتر|خريج|خريج من|مدرسة أم|المدرسة الأم|alma mater|alma_mater|التخرج|عمل|العمل|مهنة|المهنة|سنوات نشاط|سنوات النشاط|موظف|employer|years_active|منظمة|منظمات|organization|organizations|وكيل|الوكيل|وكيل الأعمال|وكيل أعمال|agent|سبب شهرة|تأثر|influences|سبب الشهرة|known for|أعمال بارزة|credits|أهم الأعمال|صنف|الصنف|style|تأثير|influenced|راتب|الراتب|دخل|الدخل|salary|قيمة صافية|الثروة|ثروة|networth|تلفزيون|التلفزيون|television|حزب|تيار|التيار|movement|خصوم|الخصوم|opponents|إدارة|boards|تخصص أكاديمي|academic_major|academic major|تخصص_أكاديمي|شهادة جامعية|doctoral_advisor|مشرف الدكتوراه|مشرف_الدكتوراه|مشرف الدكتوراة|مشرف_الدكتوراة|مشرفون أكاديميون|تعلم لدى|academic_advisors|المشرفون الأكاديميون|مشرفون أكاديميون آخرون|doctoral students|doctoral_students|طلاب الدكتوراه|طلاب_الدكتوراه|طلاب الدكتوراة|طلاب_الدكتوراة|notable_students|التلاميذ المشهورون|طلاب|occupation|تسمية مجال العمل|مجال العمل|مجال عمل|الاهتمامات الرئيسية|شريك|الشريك|domestic_partner|partner|اشتهر بـ|أبرز الأعمال|laterwork|أعمال أخرى|الأعمال الأخرى|تأثر بـ|أثر في|otherparty|الأحزاب السابقة|الحزب السابق|الحركة|عضو مجلس إدارة|اللجان|لجان|رمز نداء|callsign|تسمية الرياضة|الرياضة|بلد الرياضة|صناديق أخرى2|عقوبة جنائية|العقوبة|عقوبة|criminal penalty|العقوبة الجنائية|تهم|تهمة جنائية|تهم جنائية|تهمة|criminal charge|التهمة الجنائية|حالة جنائية|الحالة الجنائية|criminal status|صناديق تهم|شخصية عسكرية|serviceyears|سنوات الخدمة العسكرية|servicestart|بداية سنوات الخدمة|serviceend|نهاية سنوات الخدمة|allegiance|الولاء|branch|څانګه|الفرع|خدم في|unit|الوحدة|الوحدة العسكرية|rank|رتبة|الرتبة|آخر_رتبة|servicenumber|رقم الخدمة|commands|القيادات|battles|المعارك|المعارك/الحروب|الحروب|fieldinjury|الاصابات الميدانية|battles_label|military_blank1|عنوان عسكري1|العنوان العسكري1|military_data1|بيانات عسكرية1|البيانات العسكرية1|military_blank2|عنوان عسكري2|العنوان العسكري2|military_data2|بيانات عسكرية2|البيانات العسكرية2|military_blank3|عنوان عسكري3|العنوان العسكري3|military_data3|بيانات عسكرية3|البيانات العسكرية3|military_blank4|عنوان عسكري4|العنوان العسكري4|military_data4|بيانات عسكرية4|البيانات العسكرية4|military_blank5|عنوان عسكري5|العنوان العسكري5|military_data5|بيانات عسكرية5|البيانات العسكرية5|blank1|عنوان1|العنوان1|data1|بيانات1|البيانات1|blank2|عنوان2|العنوان2|data2|بيانات2|البيانات2|blank3|عنوان3|العنوان3|data3|بيانات3|البيانات3|blank4|عنوان4|العنوان4|data4|د انځور څرګندونه|بيانات4|البيانات4|blank5|عنوان5|العنوان5|data5|بيانات5|البيانات5|الجوائز|awards|signature|توقيع|التوقيع|عنوان توقيع|عنوان التوقيع|حجم توقيع|حجم التوقيع|signature_alt|بدل التوقيع|موقع|website|الموقع|الموقع الرسمي|صفحة_شخصية|صفحة شخصية|مواقع أخرى|الموقع الإلكتروني|الموقع الالكتروني|موقع الكتروني|مواقع سينما|قاعدة بيانات الأفلام|السينما.كوم|هوامش|ملاحظة|ملاحظات|footnotes|مراجع|ويكي مصدر|سطر أخير|إشارة|إصابات ميدانية|المدونة الرسمية|جايزې|بشپړ نوم|زېږون نېټه|term_start3|blog|کاروونکي ژبي|کاروونکې ژبه}}<!-- --> }}<noinclude> {{لاسوند}} </noinclude> lhqkjxz51rdp935agfx8yeggwx8lwxu د کارن خبرې اترې:Revi C. 3 18008 365468 365462 2026-08-02T14:26:43Z Pathoschild 292 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 365468 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] '''<span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span>''' Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> 5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8 ایمانویل مکرون 0 31443 365476 364832 2026-08-02T23:14:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365476 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} اېمانوېل ژان میشل فرېډریک مکرون (په فرانسوي ژبه: [emanɥɛl ʒɑ̃ miʃɛl fʁedeʁik makʁɔ̃]؛ چې د ۱۹۷۷م کال د ډسمبر پر ۲۱مه زیږېدلی) یو فرانسوی سیاستوال دی او د ۲۰۱۷م کال د مې له ۱۴مې راهیسې د فرانسې ولسمشر دی. مکرون د فرانسې په امینس ښار کې زیږېدلی. نوموړي په 'پاریس نانتر پوهنتون' کې فلسفه لوستې او وروسته یې بیا په 'ساینس پو' پوهنتون کې په عامه چارو کې ماسټري کړې او په ۲۰۰۴م کال کې د ادارې له ملي پوهنتون (École nationale d'administration) څخه فارغ شوی. هغه د مالیې عمومي پلټونکې یا تفتیش اداره کې د لوړپوړي ملکي مامور په توګه کار وکړ او وروسته بیا په روتسچایلډ (Rothschild & Co) کمپنۍ کې د پانګونې د برخې بانکي مامور و. کله چې د ۲۰۱۲م کال په مې میاشت کې فرانسوا اولاند د فرانسې ولسمشر وټاکل شو، له ټاکل کېدو لږ وروسته یې مکرون د ولسمشرۍ د سرمنشي مرستیال وټاکه او په دې توګه نوموړی د ولسمشر اولاند یو لوړپوړی سلاکار شو. وروسته بیا د لومړي وزیر مانوېل والز له خوا د ۲۰۱۴م کال په اګست کې د اقتصاد، صنعت او ډیجیټل چارو د وزیر په توګه د فرانسې په کابینه کې وټاکل شو. په دغه رول کې، مکرون د یو شمېر سوداګرۍ-خوښو اصلاحاتو ملاتړ وکړ. هغه د ۲۰۱۶م کال په اګست میاشت کې له کابینې څخه استعفا وکړه او د فرانسې د ۲۰۱۷م کال د ولسمشرۍ د ټاکنو لپاره یې کمپاین پیل کړ. که څه هم مکرون له ۲۰۰۶م څخه تر ۲۰۰۹م کال پورې د سوسیالیست ګوند غړی و، خو د 'لا ریپبلیک این مارچې' (La République En Marche!) تر بیرغ لاندې یې په ټاکنو کې برخه واخیسته، چې یو منځلاری او اروپایي اتحاد پلوه سیاسي غورځنګ دی او نوموړي د ۲۰۱۶م کال په اپریل کې جوړ کړ. تر یوې کچې د فیلون افېر (Fillon affair) د قضیې له کبله هم وه چې ماکرون د رایې اچونې په لومړي پړاو کې تر نورو مخکې و، او بالاخره یې د ټاکنو په دویم پړاو کې له ۶۶.۱ سلنه رایو سره مارین لي پین ته ماتې ورکړه او د ۲۰۱۷م کال د مې په ۷مه د فرانسې ولسمشر وټاکل شو. مکرون د ولسمشر کېدو پر مهال ۳۹ کلن و او په دې توګه د فرانسې په تاریخ کې تر ټولو ځوان ولسمشر شو. نوموړي ایډوارډ فیلیپ د لومړي وزیر په توګه وټاکه او یوه میاشت وروسته د فرانسې د ۲۰۱۷م کال په پارلماني ټاکنو کې د مکرون ګوند، لا ریپبلیک این مارچې (LREM)، په ملي شورا کې اکثریت څوکۍ وګټلې. مکرون د خپلې ولسمشرۍ پر مهال د کار په قوانینو او مالیاتو کې د څو اصلاحاتو څارنه کړې ده. د هغه د اصلاحاتو مخالفت، په ځانګړې توګه د تېلو اړوند وړاندیز شوې مالیې پر وړاندې، د ۲۰۱۸م کال د ژېړ واسکټو په لاریونونو او ځینو نورو لاریونونو سره پای ته ورسېد. په ۲۰۲۰م کال کې، نوموړي د فیلیپ تر استعفا وروسته جین کاسټیکس د لومړي وزیر په توګه وټاکه. له ۲۰۲۰م کال راهیسې نوموړي له کووید-۱۹ وبا سره د فرانسې د مبارزې او د واکسین بهیر رهبري پر غاړه لرلې ده. == د فرانسې ولسمشر == مکرون د ۲۰۱۷ کال د اپرېل په ۲۳مه د ټاکنو له لومړي پړاو وروسته دویم پړاو ټاکنو ته ځان نوماند کړ. هغه د مې پر ۷مه د ولسمشرۍ دویم پړاو ټاکنې د لومړنیو پایلو له مخې په پراخه کچه وګټلې او د ملي جبهې نوماندې مارین لي پین پکې خپله ماتې ومنله. په ۳۹ کلنۍ عمر کې له ولسمشر کېدو سره، هغه د فرانسې په تاریخ کې ترټولو ځوان ولسمشر او تر ناپلیون وروسته د فرانسې ترټولو ځوان د دولت مشر شو. نوموړی همدا راز د فرانسې لومړنی هغه ولسمشر هم دی چې په ۱۹۵۸ کال کې د پنځم جمهوریت له جوړېدو وروسته زېږېدلی دی.<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/emmanuel-macron-a-39-year-old-political-prodigy/ar-BBAPpLW?ocid=News|title=Emmanuel Macron: a 39-year-old political prodigy|publisher=MSN|last=Plowright|first=Adam|date=7 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=En direct, Emmanuel Macron élu président : " Je défendrai la France, ses intérêts vitaux, son image "|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/live/2017/05/07/suivez-la-soiree-electorale-en-direct_5123713_4854003.html|newspaper=Le Monde|date=7 May 2017|access-date=7 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.torontosun.com/2017/05/07/tense-france-chooses-new-president|title=Emmanuel Macron becomes France's youngest president|last1=Leicester|first1=John|last2=Corbet|first2=Sylvie|newspaper=Toronto Sun|access-date=14 May 2017|agency=Associated Press|archive-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729054502/http://www.torontosun.com/2017/05/07/tense-france-chooses-new-president|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Schnur|first1=Dan|title=Anger underlying French elections is roiling California too|url=http://www.sfchronicle.com/news/article/Anger-underlying-French-elections-is-roiling-11108051.php|website=San Francisco Chronicle|date=29 April 2017|access-date=7 May 2017}}</ref><ref name="Napoleon">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-france-election-macron-profile-idUSKBN1830XP|title=Macron the mould-breaker – France's youngest leader since Napoleon|date=7 May 2017|work=Reuters}}</ref> مکرون په رسمي توګه د مې پر ۱۴مه ولسمشر شو. نوموړي پیټریک سټرزودا د خپل دفتر د مشر په توګه او اسماعیل ایمیلین د ستراتیژۍ، اړیکو او ویناوو په برخه کې د خپل ځانګړي سلاکار په توګه وټاکه. د مې پر ۱۵مه یې د جمهوري غوښتونکو ایډوارډ فیلیپ د لومړي وزیر په توګه وټاکه. په همدې ورځ یې خپل لومړی رسمي بهرنی سفر هم وکړ او په برلين کې یې د جرمني له صدراعظمې انګلا مېرکل سره وکتل. دواړو مشرانو د اروپایي اتحادیې لپاره د فرانسې او جرمني د اړیکو پر اهمیت ټینګار وکړ. دوی همدا راز د اروپا لپاره د یوې "مشترکې لار نقشې" پر چمتو کولو هم سره سلا شول او ټینګار یې وکړ چې یو یې هم د اروپایي اتحادیې په تړونونو کې د بدلون مخالف نه دی.<ref>{{cite news|author=C.Sa|title=Passation de pouvoir : François Hollande passera "le flambeau" à Macron dimanche 14 mai|date=8 May 2017|url=http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/passation-de-pouvoir-francois-hollande-passera-le-flambeau-a-macron-dimanche-14-mai-08-05-2017-6928980.php|newspaper=Le Parisien|access-date=8 May 2017|language=fr}}</ref><ref name="france3grammontstrzoda">{{cite news|last1=Grammont|first1=Stéphane|title=Patrick Strzoda, ancien préfet de Bretagne, directeur de cabinet d'Emmanuel Macron|url=http://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/patrick-strzoda-ancien-prefet-bretagne-directeur-cabinet-emmanuel-macron-1253391.html|access-date=15 May 2017|work=France 3 Bretagne|date=14 May 2017}}</ref><ref name="bfmtvleparcours">{{cite news|last1=Penicaud|first1=Céline|title=Le parcours fulgurant d'Ismaël Emelien, le nouveau conseiller spécial d'Emmanuel Macron|url=http://www.bfmtv.com/politique/le-parcours-fulgurant-d-ismael-emelien-le-nouveau-conseiller-special-d-emmanuel-macron-1163638.html|access-date=15 May 2017|publisher=BFM TV|date=14 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/39923510|title=France's Macron names Republican Philippe as PM|date=15 May 2017|work=BBC News|access-date=15 May 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news|title=Le premier ministre Philippe prépare " un gouvernement rassembleur de compétences "|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2017/05/15/edouard-philippe-le-maire-les-republicains-du-havre-nomme-premier-ministre_5127912_823448.html|newspaper=Le Monde|date=15 May 2017|access-date=15 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=French President Macron heads to Berlin for his first official foreign visit|url=http://www.cnn.com/2017/05/15/world/macron-merkel-meeting/|publisher=CNN|date=15 May 2017|access-date=17 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Emmanuel Macron and Angela Merkel pledge to draw up 'common road map' for Europe|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/15/emmanuel-macron-call-eu-reform-heads-germany-first-foreign-trip/|website=The Telegraph|date=15 May 2017|access-date=17 May 2017}}</ref> د ۲۰۱۷ کال په پارلماني ټاکنو کې د مکرون ګوند ‘لا ریپبلیک این مارچې’ او د هغه د دیموکراتیک غورځنګ متحدینو اکثریت ترلاسه کړ او له ۵۷۷ څوکیو څخه یې ۳۵۰ هغه وګټلې. خو کله چې جمهوري غوښتونکي د سنا په ټاکنو کې د ګټونکو په توګه راڅرګند شول، د حکومت ویاند کریسټوف کاسټنر وویل چې ټاکنې د هغه د ګوند لپاره یوه "ناکامي" وه.<ref>{{Cite web|url=http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|title=Résultats des élections législatives 2017|first=Ministère de|last=l'Intérieur|website=interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017}}</ref><ref>[http://www.scmp.com/news/world/europe/article/2112659/president-macrons-party-suffers-blow-french-senate-election Macron’s government admits French Senate elections a ‘failure’] South China Morning Post</ref> د ۲۰۲۰ کال د جولای په ۳مه، مکرون ښي اړخی منځلاری ژان کاسټیکس د فرانسې د لومړي وزیر په توګه وټاکه. کاسټیکس یو سوسیال محافظه کار بلل کېږي او د جمهوري غوښتونکو د ګوند غړی و. دغه ټاکنه "د هغه مسیر دوه چنده کول وبلل شول چې په پراخه کچه په اقتصادي شرایطو کې د ښي اړخي منځلاري په توګه لیدل کیږي".<ref>{{cite news|date=3 July 2020|title=France's Macron picks Jean Castex as PM after Philippe resigns|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53276582|work=BBC News|access-date=17 May 2021}}</ref><ref>{{cite news|last=Momtaz|first=Rym|date=3 July 2020|title=Picking low-profile French PM, Macron bets big on himself|url=https://www.politico.eu/article/macron-appoints-jean-castex-as-french-prime-minister/|work=Politico|access-date=17 May 2021}}</ref> === کورنی سیاست === مکرون د ولسمشر په توګه په خپلو لومړیو څو میاشتو کې د عامه اخلاقیاتو، د کار قوانینو، مالیاتو، او د قانون پلي کوونکو ادارو په واکونو کې د اصلاحاتو د یوې ټولګې د تصویب لپاره فشار راوړ. == سیاسي دریځونه == مکرون ته تر ډېره بریده د یوه منځلاري په سترګه کتل کېږي. ځینې کتونکي هغه یو سوسیال لیبرال بولي او نور یې بیا یو سوسیال ډیموکرات ګڼي. د فرانسې په سوسیالست ګوند کې د غړیتوب پر مهال، نوموړي د ګوند د منځدریځې څانګې ملاتړ وکړ، چې سیاسي دریځ یې د بل کلنټن، ټوني بلیر، او ګیرارډ شروډر له خوا پر مخ وړونکي دریمې لارې سیاست سره تړاو لري او مخکښ ویاند یې پخوانی لومړی وزیر مانویل والز و.<ref name="centrist1">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37994372|title=France's Macron Joins Presidential Race to 'Unblock France'|date=16 November 2016|publisher=BBC, UK|access-date=26 April 2017}}</ref><ref name="centrist2">{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/world/french-election-marine-le-pen-and-emmanuel-macron-through-to-second-round-a3521676.html|title=French election: Far right Marine Le Pen and centrist Emmanuel Macron through to final round|work=London Evening Standard|date=24 April 2017|access-date=25 April 2017}}</ref><ref name="centrist3">{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/uk-france-election-poll-idUKKBN1601ZG?il=0|title=France's Fillon overtakes centrist Macron in election ratings – poll|date=21 February 2017|access-date=25 April 2017|work=Reuters|archive-date=26 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426150725/http://uk.reuters.com/article/uk-france-election-poll-idUKKBN1601ZG?il=0|url-status=dead}}</ref><ref name="centrist4">{{cite news|url=http://www.scotsman.com/news/politics/centrist-macron-and-far-right-le-pen-in-french-presidency-fight-1-4427486|title=Centrist Macron and far-right Le Pen in French presidency fight|date=24 April 2017|work=The Scotsman|access-date=25 April 2017}}</ref><ref name="centrist5">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-38871095|title=France election: Centrist rising star Macron urges unity|date=4 February 2017|work=BBC News|access-date=25 April 2017}}</ref><ref name="centrist6">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/french-citizens-vote-in-an-uncertain-race-that-could-determine-europes-future/2017/04/23/fd3759ce-1fa4-11e7-bb59-a74ccaf1d02f_story.html|title=Right-wing Le Pen claims victory alongside centrist Macron for French presidential runoff, with E.U. future at stake|date=23 April 2017|work=The Washington Post|access-date=25 April 2017}}</ref><ref name="brustier">{{Cite news|url=http://www.slate.fr/story/118839/macron-revolution-passive|title=Macron ou la "révolution passive" des élites françaises|author=Gaël Brustier|work=Slate|access-date=5 August 2017|language=fr-FR}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.liberation.fr/france/2014/08/27/valls-ii-social-democrate-ou-social-liberal_1088314|title=Valls II: social-démocrate ou social-libéral ?|work=Libération|language=fr|date=27 August 2014|access-date=1 February 2017}}</ref><ref name="unBanquier">{{cite news|url=http://www.leparisien.fr/economie/emmanuel-macron-un-banquier-social-liberal-a-bercy-26-08-2014-4088311.php|title=Emmanuel Macron, un banquier social-libéral à Bercy|newspaper=Le Parisien|date=26 August 2014|language=fr|access-date=1 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|first=Pascal|last=Jalabert|url=http://www.estrepublicain.fr/actualite/2014/08/28/la-ligne-social-liberale-passe-par-macron|title=La ligne social libérale passe par Macron|language=fr|work=Est Républicain|access-date=1 February 2017}}</ref><ref name="lejdd">{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Remaniement-Emmanuel-Macron-nouveau-ministre-de-l-Economie-est-l-anti-Montebourg-682762|title=Macron, l'anti-Montebourg|author=V.V.|website=Le Journal de Dimanche|language=fr-FR|access-date=2 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lepoint.fr/societe/nomme-a-bercy-l-ancien-banquier-emmanuel-macron-fait-consensus-27-08-2014-1857029_23.php|title=Nommé à Bercy, l'ancien banquier Emmanuel Macron fait consensus|work=Le Point|date=27 August 2014|access-date=1 February 2017|archive-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623005221/http://www.lepoint.fr/societe/nomme-a-bercy-l-ancien-banquier-emmanuel-macron-fait-consensus-27-08-2014-1857029_23.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|first1=Grégoire|last1=Biseau|first2=Lilian|last2=Allemagna|url=http://www.liberation.fr/france/2014/08/26/valls-et-les-jeunes-loups-hollandais_1087636|title=Valls et les jeunes loups hollandais|work=Libération|date=26 August 2014|access-date=1 February 2017}}</ref><ref name="benyahia">{{cite web|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|title=Ils ont marqué 2012: Emmanuel Macron, l'enfant prodige de l'Elysée|language=fr|author=Odile Benyahia-Kouider|work=Le Nouvel Observateur|date=28 December 2012|access-date=1 February 2017|تاريخ الأرشيف=3 August 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=3 August 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bfmtv.com/politique/gauche-droite-centre-qui-peut-s-allier-a-macron-1031761.html|title=Gauche, droite, centre... qui peut s'allier à Macron?|publisher=Bfmtv.com|access-date=1 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.fr/story/92247/valls-confiance-entreprises|title=C'est la confiance des entreprises que Manuel Valls doit vraiment obtenir|work=Slate|date=17 September 2014|access-date=1 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|title=Manuel Valls, c'est le blairisme, mais plus à droite encore|work=Le Nouvel Observateur|date=29 August 2014|access-date=1 February 2017|تاريخ الأرشيف=3 August 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=3 August 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html}}</ref><ref>{{cite journal|title=Les droites en France à l'horizon de 2017|first=Pascal|last=Perrineau|year=2016|issue=4/191|pages=113–20|journal=Le Débat|volume=191|doi=10.3917/deba.191.0113}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.ft.com/brusselsblog/2017/01/12/valls-and-macron-have-much-in-common-apart-from-their-poll-ratings/|title=Valls and Macron have much in common...apart from their poll ratings|work=Financial Times|date=12 January 2016|access-date=8 February 2017}}</ref> === اقتصاد === مکرون د آزاد بازار او د عمومي بودجې د کسر کمولو ملاتړ کړی دی. هغه لومړی ځل په ډاګه له لي مونډ (''Le Monde'') سره د ۲۰۱۵ کال په یوه مرکه کې د ځان لپاره د لیبرال کلمه وکاروله. هغه وویل چې "نه ښي اړخی او نه هم کیڼ اړخی" دی او دا چې هغه د "ټولنیز پیوستون" پلوي کوي. د ۲۰۱۶ کال په اګست کې له فیلیپ ډي ویلیرز سره په وېنډي کې د پوی دو فو د لیدنې پرمهال، هغه وویل: "صداقت ما دې ته اړ باسي چې ووایم زه سوسیالیست نه یم." مکرون څرګنده کړه چې هغه د "کیڼ اړخي حکومت" برخه و، ځکه چې هغه غوښتل د هر وزیر په څېر "د خلکو ګټو ته کار وکړي." په خپل کتاب انقلاب کې، چې د ۲۰۱۶ کال په نومبر کې خپور شوی، مکرون خپل ځان هم "کیڼ اړخي" او هم "لیبرال... که د لیبرالیزم معنا یو څوک پر انسان باندې باور ګڼي" بللی دی. <ref>{{cite news|url=http://www.liberation.fr/politiques/2012/09/17/avec-macron-l-elysee-decroche-le-poupon_847010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007000949/http://www.liberation.fr/politiques/2012/09/17/avec-macron-l-elysee-decroche-le-poupon_847010|title=Avec Macron, l'Elysée décroche le poupon|archive-date=7 October 2015|url-status=dead|work=Libération|date=17 September 2012|access-date=1 February 2017}}</ref><ref name="lemonde1">{{cite news|url=http://www.lemonde.fr/festival/article/2015/09/27/emmanuel-macron-le-liberalisme-est-une-valeur-de-la-gauche_4774133_4415198.html|title=Emmanuel Macron: "Le libéralisme est une valeur de la gauche"|last=Fournier|first=Audrey|date=27 September 2015|work=Le Monde|access-date=6 August 2017|language=fr|issn=1950-6244}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marianna.net/emmanuel-macron-homme-qui-excelle-ne-pas-repondre-aux-questions-100245550.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115223505/http://www.marianna.net/emmanuel-macron-homme-qui-excelle-ne-pas-repondre-aux-questions-100245550.html|url-status=dead|archive-date=15 November 2018|title=Emmanuel Macron, l'homme qui excelle pour ne pas répondre aux questions|language=fr|publisher=Marianne.net|date=4 September 2016|access-date=1 February 2017}}</ref><ref name="lemondejenesuispassocialiste">{{cite news|title=" Je ne suis pas socialiste " : la déclaration de Macron au Puy du Fou agace la gauche|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2016/08/20/je-ne-suis-pas-socialiste-la-declaration-de-macron-au-puy-du-fou-agace-la-gauche_4985511_4854003.html|access-date=8 May 2017|work=Le Monde|date=20 August 2016}}</ref><ref name="BFMTV">{{cite web|url=http://www.bfmtv.com/politique/macron-l-honnetete-m-oblige-a-vous-dire-que-je-ne-suis-pas-socialiste-1027738.html|title=Macron: 'L'honnêteté m'oblige à vous dire que je ne suis pas socialiste'|publisher=BFMTV|date=22 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|first=Jade|last=Toussay|url=http://www.huffingtonpost.fr/2016/11/23/les-premieres-fuites-sur-ce-que-contient-revolution-le-livre-macron|title=Les premiers extraits de 'Révolution', le livre d'Emmanuel Macron, dévoilés|work=HuffPost|language=fr|date=23 November 2016|access-date=1 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065047/http://www.huffingtonpost.fr/2016/11/23/les-premieres-fuites-sur-ce-que-contient-revolution-le-livre-macron/|archive-date=18 February 2017|url-status=dead}}</ref> === بهرنی سیاست === مکرون په ۲۰۱۷ کال کې د فرانسې له لوري د الجزایر استعمار د "بشریت ضد جرم" وباله. هغه دا هم وویل: "دا واقعیا وحشیانه ده او دا د هغه تېر تاریخ برخه ده چې له کبله یې موږ باید له هغو کسانو بښنه وغواړو پر کومو چې موږ دا کړنې ترسره کړې دي." د ۲۰۲۱ کال په جنوري کې، مکرون وویل چې د فرانسې له لوري د الجزایر د استعمار، استعماري سرغړونو یا د الجزایر د خپلواکۍ په جګړه کې د فرانسې د ښکیلتیا له کبله "هېڅ پښېماني او بښنه" نشته. پرځای به یې هڅې د پخلاینې لپاره وي.<ref name="loseslead">{{cite news|access-date=25 April 2017|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/02/18/macron-loses-lead-remarks-colonial-algeria-gay-marriage-spark/|title=Emmanuel Macron loses lead in French election polls after remarks on colonial Algeria and gay marriage spark outrage|work=[[The Daily Telegraph]]|date=18 February 2017}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://calrev.org/2019/04/30/french-soft-power-resetting-african-relations/|title=FRANCE RESETS AFRICAN RELATIONS: A POTENTIAL LESSON FOR PRESIDENT TRUMP|last=Genin|first=Aaron|date=30 April 2019|website=The California Review|language=en-US|access-date=1 May 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20170216-france-presidential-hopeful-macron-describes-colonisation-algeria-crime-against-humanity|title=French presidential hopeful Macron calls colonization a 'crime against humanity|publisher=France 24|date=16 February 2017|access-date=26 April 2017}}</ref><ref name="loseslead2">{{cite news|access-date=25 April 2017|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/02/18/macron-loses-lead-remarks-colonial-algeria-gay-marriage-spark/|title=Emmanuel Macron loses lead in French election polls after remarks on colonial Algeria and gay marriage spark outrage|work=[[The Daily Telegraph]]|date=18 February 2017}}</ref><ref name="macreap">{{cite news|title='No repentance nor apologies' for colonial abuses in Algeria, says Macron|url=https://www.france24.com/en/france/20210120-no-repentance-nor-apologies-for-colonial-abuses-in-algeria-says-macron|agency=France 24|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="macofab">{{cite news|title=Macron rules out official apology for colonial abuses in Algeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/20/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria|agency=Al Jazeera|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="macapocol">{{cite news|title=Macron Rules Out Apology For Colonial Abuses In Algeria|url=https://www.barrons.com/news/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria-01611140710?tesla=y|agency=Barron's|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="macreap2">{{cite news|title='No repentance nor apologies' for colonial abuses in Algeria, says Macron|url=https://www.france24.com/en/france/20210120-no-repentance-nor-apologies-for-colonial-abuses-in-algeria-says-macron|agency=France 24|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="macofab2">{{cite news|title=Macron rules out official apology for colonial abuses in Algeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/20/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria|agency=Al Jazeera|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="macapocol2">{{cite news|title=Macron Rules Out Apology For Colonial Abuses In Algeria|url=https://www.barrons.com/news/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria-01611140710?tesla=y|agency=Barron's|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == شخصي ژوند == ماکرون له بریګیټ تروګنیکس (Brigitte Trogneux) سره واده کړی، چې ۲۴ کاله تر هغه مشره او په امینس کې د هغه د لا پروویډنس عالي لیسې پخوانۍ ښوونکې وه. دوی دواړو د تیاتر په یوه ورکشاپ، چې د نوموړې له لوري وړاندې کېده، سره ولیدل چې هغه مهال نوموړی ۱۵ کلن زده کوونکی و او نوموړې ۳۹ کلنه ښوونکې وه، او کله چې نوموړی ۱۸ کلن شو، سره جوړه شول. د هغه مور او پلار په پیل کې هڅه وکړه چې دوی سره جلا کړي او په همدې موخه یې نوموړی پاریس ته ولېږه چې د زده کړو وروستی کال بشپړ کړي، ځکه دوی احساس کاوه چې د نوموړي د کم عمرۍ او ځوانۍ له کبله دا یوه نامناسبه اړیکه جوړه شوې ده. خو بیا هم، دا جوړه د مکرون له فراغت وروسته بېرته سره یوځای شوه او بالاخره یې په ۲۰۰۷ کال کې واده وکړ. د نوموړي مېرمن له پخواني واده څخه درې ماشومان لري خو نوموړی بیا خپل اولاد نه ترې لري. د ۲۰۱۷ کال د ولسمشرۍ په کمپاین کې د تروګنیکس رول خورا مهم وګڼل شو او د مکرون د نږدې متحدینو په وینا، ټروګنیکس له ماکرون سره د وینا کولو په څېر مهارتونو په وده کې مرسته کړې ده.<ref>{{in lang|fr}} [http://www.leparisien.fr/laparisienne/actu-people/personnalites/video-les-images-du-mariage-d-emmanuel-macron-et-de-brigitte-trogneux-diffusees-22-11-2016-6360852.php VIDEO. Les images du mariage d'Emmanuel Macron et de Brigitte Trogneux, diffusées]. ''Le Parisien'' (22 November 2016).</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/02/02/opinion/sex-and-the-french-elections.html|title=Sex and the French Elections|work=The New York Times|date=2 February 2017|access-date=24 April 2017|first=Pamela|last=Druckerman}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cosmopolis.ch/english/politics/e0016900/emmanuel_macron_e01690000000000.htm|title=Emmanuel Macron – The new French minister of the economy|website=Cosmopolis|date=27 August 2014|access-date=9 December 2021|archive-date=8 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608051014/https://cosmopolis.ch/emmanuel-macron/|url-status=dead}}</ref><ref name="Atlantic">{{cite news|url=https://www.theatlantic.com/news/archive/2017/02/macron-economics/515919/|title=Emmanuel Macron's Unexpected Shot at the French Presidency|work=[[The Atlantic]]|last=Serhan|first=Yasmeen|date=8 February 2017|access-date=8 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/emmanuel-macron-frances-enigmatic-aspirant/news-story/724b43697a1ab5884d767e1abf142954|title=Subscribe {{!}} theaustralian|website=The Australian|access-date=25 April 2017}}</ref><ref name="internaute">{{Cite news|url=http://www.linternaute.com/actualite/personnalites/1199177-brigitte-macron-trogneux-le-role-essentiel-de-la-femme-d-emmanuel-macron/|work=Linternaute|title=Brigitte Macron – Trogneux : le rôle essentiel de la femme d'Emmanuel Macron|language=fr|access-date=27 January 2017}}</ref><ref name="Washington Examiner">{{cite news|url=https://www.washingtonexaminer.com/emmanuel-macron-and-the-barren-elite-of-a-changing-continent|title=Emmanuel Macron and the Barren Elite of a Changing Continent|work=Washington Examiner|date=14 May 2017|access-date=23 June 2018}}</ref><ref>{{Citation|last=FRANCE 24 English|title=Macron, one year on: What's changed in France?|date=4 May 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZlj2MLjjN4|access-date=31 August 2018}}</ref> ==واک== ==شخصیت== ==سرچینۍ== 1rwmliocxjt7tpxqhndmse6183xjjst آلمانیان 0 54126 365471 363821 2026-08-02T21:32:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365471 wikitext text/x-wiki '''المانیان''' (آلماني خلک) په [[الماني]] Deutsche) یو قوم خلک دي چې ترډیره په [[مرکزي اروپا]], [[المان]], [[اتریش]], [[سویس]] او یو شمیر نورو هیوادونو کې میشت دي. د یاد قوم خلک په مختلفو الماني لهجو خبرې کوي اما کلتور یې ترډیره یوبل ته ورته دی. {{Infobox ethnic group|group=Germans{{سخ}}''Deutsche''|region22={{flag|Romania}}|region16={{flag|Hungary}}|pop16=178,837<ref name="KSH">{{cite book|last=Vukovich|first=Gabriella|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/mikrocenzus2016/mikrocenzus_2016_12.pdf|title=Mikrocenzus 2016 - 12. Nemzetiségi adatok|trans-title=2016 microcensus - 12. Ethnic data|language=hu|work=Hungarian Central Statistical Office|location=Budapest|year=2018|accessdate=9 January 2019|isbn=978-963-235-542-9}}</ref>|region17={{flag|Poland}}|pop17=148,000<ref>{{cite web|url=http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/Przynaleznosc_narodowo-etniczna_w_2011_NSP.pdf|title=Przynależność narodowo-etniczna ludności – wyniki spisu ludności i mieszkań 2011|website=Stat.gov.pl|accessdate=20 December 2017}}</ref>|region18={{flagcountry|Spain}}|pop18=167,771<ref>https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?path=/t20/e245/p08/l0/&file=01006.px&L=0</ref>|region19={{flagcountry|Sweden}}|pop19=50,863 {{citation needed|date=June 2018}}|region20={{flag|Mexico}}|pop20=15,000–40,000<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=GJadNj49S-wC&pg=PA318&dq=Mexico+german#v=onepage&q=Mexico+german&f=false|title=Area Studies, Business and Culture: Results of the Bavarian Research Network Forarea|first=Horst|last=Kopp|date=20 December 2017|publisher=LIT Verlag Münster|accessdate=20 December 2017|via=Google Books|isbn=978-3-8258-6623-5}}</ref>|region21={{flag|Uruguay}}|pop21=40,000<ref>{{cite web|url=http://www.auswaertiges-amt.de/EN/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes/Uruguay_node.html|title=Federal Foreign Office - Uruguay|first=Auswärtiges|last=Amt|website=Auswärtiges Amt DE|accessdate=20 December 2017}}</ref>|pop22=36,000<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/politik/ausland/klaus-johannis-erhaelt-spitzenamt-in-regierungspartei-a-885204.html|title=Rumänien: Ethnischer Deutscher erhält Spitzenamt in Regierungspartei|date=23 February 2013|website=Spiegel.de|accessdate=20 December 2017|via=Spiegel Online}}</ref>|region15={{flag|Kazakhstan}}|region23={{flag|Ukraine}}|pop23=33,302<ref>{{cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} English version {{!}} Results {{!}} Nationality and citizenship {{!}} The distribution of the population by nationality and mother tongue |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=80&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20&n_page=5 |website=2001.ukrcensus.gov.ua |publisher=[[State Statistics Committee of Ukraine]] |accessdate=16 January 2020}}</ref>|region24={{flagcountry|Norway}}|pop24=27,593<ref>[https://www.ssb.no/statistikkbanken/selectvarval/saveselections.asp Personer med innvandringsbakgrunn, etter innvandringskategori, landbakgrunn og kjønn] SSB, retrieved 13 July 2015</ref><ref>{{cite web |url=http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-norge/ |title=Fakta om Norge |last= |first= |date= |website=Utlandsjobb.nu |publisher=Utlandsjobb.nu |access-date=2016-12-23 |quote=90 000 svenskar bor i Norge |archive-date=24 دسامبر 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224102330/http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-norge/ }}</ref>|region25={{flag|Dominican Republic}}|pop25=25,000<ref>{{cite web|url=http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/en/Laender/DominikanischeRepublik.html|title=Federal Foreign OfficeDominican Republic|date=20 October 2006|accessdate=20 December 2017|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061020225950/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/en/Laender/DominikanischeRepublik.html|archivedate=20 October 2006|df=dmy-all}}</ref>|region26={{flag|Czech Republic}}|pop26=21,216<ref>{{cite web |url=https://www.czso.cz/documents/11292/27914491/1612_c01t14.pdf/4bbedd77-c239-48cd-bf5a-7a43f6dbf71b?version=1.0 |title=Archived copy |accessdate=2017-10-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019165732/https://www.czso.cz/documents/11292/27914491/1612_c01t14.pdf/4bbedd77-c239-48cd-bf5a-7a43f6dbf71b?version=1.0 |archivedate=19 October 2017 |df=dmy-all}}</ref>|region27={{flag|Portugal}}|pop27=10,030 <small>(2016)</small><ref>{{cite web |url=https://www.gee.gov.pt/pt/lista-publicacoes/estatisticas-de-imigrantes-em-portugal-por-nacionalidade/paises/Alemanha/3889-populacao-estrangeira-com-estatuto-legal-de-residente-em-portugal-alemanha/file |title=População Estrangeira Residente em Portugal - Alemanha |date=20 June 2018 |publisher=Ministério da Economia |access-date=19 May 2019 |format=PDF |archive-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522004258/https://www.gee.gov.pt/pt/lista-publicacoes/estatisticas-de-imigrantes-em-portugal-por-nacionalidade/paises/Alemanha/3889-populacao-estrangeira-com-estatuto-legal-de-residente-em-portugal-alemanha/file |url-status=dead }}</ref>|langs=[[German language|German]]|rels=Predominantly [[Christianity]], ''Historically:''{{سخ}}2/3rds [[Protestant]]<ref group="note">Above all [[Lutheranism]], [[Calvinism]], and [[United Protestant]] (Lutheran & Reformed); ''further details:'' [[Prussian Union of churches]]</ref>{{سخ}}1/3rd [[Roman Catholic]]{{سخ}} ''Nowadays:''<ref name="FOWID">{{Cite news|url=https://fowid.de/meldung/religionszugehoerigkeiten-2018|title=Religionszugehörigkeiten in Deutschland 2018 |publisher=Forschungsgruppe Weltanschauungen in Deutschland |access-date=2019-08-09|language=de}}</ref>{{سخ}}1/3rd [[Roman Catholic]]{{سخ}}1/3rd [[Protestant]]<ref group="note">Above all [[Lutheranism]], [[Calvinism]], and [[United Protestant]] (Lutheran & Reformed); ''further details:'' [[Evangelical Church in Germany]]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lutheranworld.org/country/germany|title=Germany - The Lutheran World Federation|website=Lutheranworld.org|accessdate=29 March 2015|خونديځ نېټه=13 May 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200513005057/https://www.lutheranworld.org/country/germany|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200513005057/https://www.lutheranworld.org/country/germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513005057/https://www.lutheranworld.org/country/germany}}</ref>{{سخ}}1/3rd [[Irreligion]]{{سخ}} <!-- There is a German government statistic relating to ethnic German in Germany only, which counts the religions for the church tax and ignores religions without German church tax -->|pop15=181,958<ref>{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/countries/KZ|title=Country: Kazakhstan|publisher=Joshua Project|accessdate=12 March 2018}}</ref>|pop14=204,000<ref name="Statistic Austria">{{cite web|format=PDF|url=http://www.statistik.at/wcm/idc/idcplg?IdcService=GET_PDF_FILE&RevisionSelectionMethod=LatestReleased&dDocName=071715|title=Bevölkerung zu Jahresbeginn seit 2002 nach detaillierter Staatsangehörigkeit|trans-title=Population at the beginning of the year since 2002 by detailed nationality|language=de|work=Statistics Austria|date=14 June 2016|accessdate=1 August 2016}}</ref>|population={{circa}} 100–150 million worldwide<ref name="Europe 2011 p. 171">"Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia" by [[Jeffrey Cole]] (2011), p. 171; "Estimates of the total number of Germans in the world range from 100 million to 150 million, depending on how German is defined,&nbsp;..."</ref> [[File:German people around the world.svg|center|frameless|260x260px]]|region7={{flag|France}}|region1={{Flag|Germany}}|pop1=62,482,000<ref>{{cite web | url= https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Migration-Integration/Tables/migrant-status-sex.html | date = 2017 | title = Population | accessdate = 30 July 2019}}</ref>|region2={{Flag|United States}}|pop2=46,000,000 (descent)<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/14_1YR/B04006|title=American FactFinder - Results|first=U.S. Census|last=Bureau|website=Factfinder.census.gov|accessdate=20 December 2017|archive-url=https://archive.today/20200213004600/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/14_1YR/B04006|archive-date=13 February 2020|url-status=dead}}</ref>|region3={{Flag|Brazil}}|pop3=12,000,000 (descent)<ref>{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/articles/2014/7/3/a-little-piece-ofgermanyintheheartofbrazil.html|title=Ich bin ein brasileiro: Finding a little piece of Germany in Brazil - Al Jazeera America|date=26 February 2016|accessdate=20 December 2017|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160226114236/http://america.aljazeera.com/articles/2014/7/3/a-little-piece-ofgermanyintheheartofbrazil.html|archivedate=26 February 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.german-times.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1127&Itemid=68|title=The German Times Online - German Roots - Gisele Bundchen|date=2 April 2013|accessdate=20 December 2017|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220059/http://www.german-times.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1127&Itemid=68|archivedate=2 April 2013|df=dmy-all}}</ref>|region4={{flag|Argentina}}|pop4=3,500,000 (descent)<ref>{{cite web|url =http://worldpopulationreview.com/countries/argentina-population/|title =Argentina Population 2017|publisher =World Population Review|date =20 December 2017|quote =Argentina has an estimated 2017 population of 44.27 million … about 8% are descended from German immigrants|access-date =20 February 2021|archive-date =1 March 2021|archive-url =https://web.archive.org/web/20210301161110/https://worldpopulationreview.com/countries/argentina-population|url-status =dead}}</ref>|region5={{flag|Canada}}|pop5=3,300,000 (descent)<ref>http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01</ref>|region6={{flag|Chile}}|pop6=500,000 (descent)<ref name=dw2012>{{cite news |title=Alemanes en Chile: entre el pasado colono y el presente empresarial |url=http://www.dw.de/alemanes-en-chile-entre-el-pasado-colono-y-el-presente-empresarial/a-14958983-1 |accessdate=22 December 2012 |date=31 March 2011 |agency=[[Deutsche Welle]] |language=Spanish |quote={{lang-es|Hoy, el perfil de los alemanes residentes aquí es distinto y ya no tienen el peso numérico que alguna vez alcanzaron. En los años 40 y 50 eran en Chile el segundo mayor grupo de extranjeros, representando el 13% (13.000 alemanes). Según el último censo de 2002, en cambio, están en el octavo lugar: son sólo 5.500 personas, lo que equivale al 5% de los foráneos. Sin embargo, la colonia formada por familias de origen alemán es activa y numerosa. Según explica Karla Berndt, gerente de comunicaciones de la Cámara Chileno-Alemana de Comercio (Camchal), los descendientes suman 500.000. Concentrados en el sur y centro del país, donde encuentran un clima más afín, su red de instituciones es amplia. 'Hay clínicas, clubes, una Liga Chileno-Alemana, compañías de bomberos y un periódico semanal en alemán llamado Cóndor. Chile es el lugar en el que se concentra el mayor número de colegios alemanes, 24, lo que es mucho para un país tan chico de sólo 16 millones de habitantes', relata Berndt.}}{{سخ}}{{lang-en|Today, the profile of the Germans living here is different and no longer have the numerical weight they once reached. In the 1940s and 1950s they were in Chile's second largest foreign group, accounting for 13% (13,000 Germans). According to the last census in 2002, however, they are in eighth place: they are only 5,500 people, equivalent to 3% of foreigners. However, the colony of families of German origin is active and numerous. According to Karla Berndt, communications manager for the German-Chilean Chamber of Commerce (Camchal), descendants totaled 500,000. Concentrated in the south and center of the country, where they find a more congenial climate, its network of institutions is wide. 'There are clinics, clubs, a Chilean-German League, fire companies and a German weekly newspaper called Condor. Chile is the place in which the largest number of German schools, 24 which is a lot for such a small country of only 16 million people', says Berndt.}} |archive-date=1 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501162120/http://www.dw.de/alemanes-en-chile-entre-el-pasado-colono-y-el-presente-empresarial/a-14958983-1 |url-status=dead }}</ref>|pop7=437,000<ref>{{cite web|url=https://journals.openedition.org/eps/6073|title=Une estimation des populations d'origine étrangère en France en 2011 |quote=Immigrés: 78 000 ; 1ère génération née en France: 129 000 ; 2ème génération née en France: 230 000 ; Total: 437 000}}</ref>|region14={{flagcountry|Austria}}|region8={{flag|Russia}}|pop8=402,000<ref name="German in Joshua Project">[https://joshuaproject.net/people_groups/11871 German people], Joshua Project. Retrieved 27 July 2020.</ref>|region9={{flag|Netherlands}}|pop9=368,512<ref>{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=37325eng&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0-1,84,102,139,145,210,225&D6=a&LA=EN&HDR=G2,G3,G4,T&STB=G1,G5&VW=T|title=CBS StatLine - Population; sex, age, origin and generation, 1 January|website=Statline.cbs.nl|accessdate=20 December 2017}}</ref>|region10={{flag|Italy}}|pop10=310,900<ref>{{cite web|author=|url=https://joshuaproject.net/countries/IT |title=Country: Italy |publisher=Joshua Project |date= |accessdate=2017-02-10}}</ref>|region11={{flag|Switzerland}}|pop11=301,000<ref name="German in Joshua Project"/>|region12={{flag|Paraguay}}|pop12=300,000 (descent)<ref>{{cite web|url=http://www.abc.com.py/edicion-impresa/economia/estableceran-nueva-colonia-de-alemanes-en-paraguay-852314.html |title=Establecerán nueva colonia de alemanes en Paraguay |publisher=ABC Color |access-date=16 May 2015 |archive-date=26 August 2005}}</ref>|region13={{flag|Bolivia}}|pop13=237,000 (descent)<ref name="German in Joshua Project"/>|related=Other [[جرمن قوم]]}} ==هیوادیز توپیر== ==تاریخي پیر== ==اوسمهال== h2jef5mkb38cl9d07906tkbwcq237h5 نانني هيلين بروغز 0 59710 365494 336190 2026-08-03T10:51:51Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365494 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} نانني هيلين (۱۸۷۹ز، د می۲ مه – ۱۹۶۱ز، د می۲۰مه) په امريکا کې يوه تور پوستې زده کړياله، ويناواله، مذهبي مشره، د مدني حقونو فعاله، د ښځو د حقونو پلوې او ښځينه سوداګره وه. په ۱۹۰۰ز کال کې په ويرجينيا کې د Baptist [د مسيحانو يوه ډله ده] په ملي ناسته کې د «خويندې څنګه له مرستې کولو نه منع شوې دي» تر سرليک لاندې وينا هغې ته په خورا ژر شهرت او پېژندنه وروبښله. په ۱۹۰۹ ز کې يې په واشنګټن ډي سي کې د ښځو او نجونو لپاره د روزنې ملي ښوونځی رامنځته کړ. د نوموړې موخه د نژاد او جنسيت تر منځ د ټکر (تقاطع) په ټکي کې وه. <ref name="Papers in the Library of Congress">{{cite web|title=Nannie Helen Burroughs papers, 1900–1963|publisher=Library of Congress. Biographical Note (Woman's Auxiliary of the National Baptist Convention of the United States of America)|url=http://hdl.loc.gov/loc.mss/eadmss.ms003010|date=2001|website=|access-date=October 27, 2010}}</ref><ref name=":0">Battle, Ursula V. [https://search.proquest.com/docview/369623460 "Nannie Burroughs Fought for Rights of Women]", ''Afro-American Red Star'', February 3, 1996.</ref> هغې د بېلابېلو نژادونو تر منځ د برابرو حقونو او د کور دننه کارونو د ساده مسؤليتونو تر شاه د ښځو لپاره د لازياتو موکو د برابرولو لپاره مبارزه وکړه. نوموړې د خپلې مړينې تر وخته (۱۹۶۱ز) پورې په يادو برخو کې خپل کار ته دوام ورکړ. د هغه فعاليت په ۱۹۶۴ ز کې د هغې په وياړ د نانني هيلين بروغز ښوونځی ونومول شو او د مرستندويه (ممد) زده کړيز لومړني ښوونځي په توګه يې فعاليت پيل کړ. د نانني سوداګريز سالون، چې په ۱۹۲۸ – ۱۹۲۷ ز کلونو کې جوړ شو، د تاريخي يادګار يو ملي لقب لري. <ref>{{cite web|url=https://www.culturaltourismdc.org/portal/national-training-school-for-women-and-girls/nannie-helen-burroughs-african-american-heritage-trail|title=National Training School for Women and Girls/Nannie Helen Burroughs, African American Heritage Trail|website=Cultural Tourism DC|date=|access-date=February 22, 2017|تاريخ الأرشيف=August 20, 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200820040249/https://www.culturaltourismdc.org/portal/national-training-school-for-women-and-girls/nannie-helen-burroughs-african-american-heritage-trail|url-status=dead|خونديځ نېټه=August 20, 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200820040249/https://www.culturaltourismdc.org/portal/national-training-school-for-women-and-girls/nannie-helen-burroughs-african-american-heritage-trail|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200820040249/https://www.culturaltourismdc.org/portal/national-training-school-for-women-and-girls/nannie-helen-burroughs-african-american-heritage-trail|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820040249/https://www.culturaltourismdc.org/portal/national-training-school-for-women-and-girls/nannie-helen-burroughs-african-american-heritage-trail}}</ref> == د ژوند لومړي وختونه او زده کړې == نانني هيلين د ۱۸۷۹ ز د می په ۲ مه نېټه، د ويرجينيا په Orange کې زېږېدلې ده. هغه د John او Jennie Burroughs په لورګانو کې د مشرې په توګه په پام کې نيول کېږي. نږدې هغه وخت چې نانني په کې پينځه کلنه وه، کشرانې خويندې يې وفات شوې او پلار يې چې يو بزګر او Baptist مبلغ و، څو کلونه وروسته وفات شو. د نوموړې مور او پلار دواړه پخواني غلامان و. <ref name=":1">"Nannie Helen Burroughs (U.S. National Park Service)". National Park Service, U.S. Department of the Interior, March 19, 2019, www.nps.gov/people/nannie-helen-burroughs.htm.</ref> د نانني مور او پلار هغه مهارتونه او وړتياوې لرې، چې دوی ته يې د دې وړتيا ورکړه چې د نېکمرغۍ پر لور هغه مهال هڅې پيل کړي چې بالاخره جنګ پای ته ورسېد او دوی يې يې آزاد کړل. نوموړې د غلامۍ پر مهال د Lija په نوم يو نيکه درلود، چې نجار و او خپلواکۍ ته د لارې موندلو وړتيا يې لرله. <ref>{{cite book|url=https://uno.louislibraries.org/uhtbin/cgisirsi/?ps=1spFkccL4D/UNO-MAIN/47640016/9|title=UNO e-Library|publisher=Council of women for Home missions and Missionary Education Movement of the United States and Canada|page=176|last1=Hammond|first1=Lily Hardy|access-date=December 7, 2016}}</ref> تر ۱۸۸۳ ز پورې نانني هيلن او مور يې بېرته په واشنګټن ډي سي کې استوګن شول او د خپلې ترور Cordelia Mercer سره ميشت (پاتې) شول چې د هيلن د مور مشره خور وه. په ډي سي کې د ګومارنې او زده کړو لپاره غوره موکې وې. هغې د M Street عالي ښوونځی ولوست. همدلته يې د (Harriet Beecher Stowe) لوست ټولنه جوړه کړه او سوداګري او کورنی علم يې ولوست. هلته يې د خپلې ونډې موډلونو Anna J. Cooper او Mary Church Terell سره وکتل، چې د ښځو لپاره د رايې کارولو په غورځنګ او مدني حقونو کې فعالې وې. <ref>{{cite book|url=https://uno.louislibraries.org/uhtbin/cgisirsi/?ps=FO0h5L4ouN/UNO-MAIN/47640016/9|title=UNO e-Library|date=1993|last1=Hine|first1=Darlene Clark|website=Uno.louislibraries.org|access-date=7 December 2016}}</ref> په ۱۸۹۶ ز کې په وياړ سره د M Street له عالي ښوونځي نه په فراغت سره يې د کولمبيا ولسوالۍ په دولتي ښوونځي (District of Columbia Public School) کې د کورني علم د ښوونکې په توګه کار پيل کړ، مګر د يوې دندې (موقف) د پيداکولو وړ مېرمن وه. که څه هم دا نه دي مستند شوي، چې هغې په ښکاره ډول په کې ويل شوي وي، چې نانني هيلين له ياد موقف نه په دې دليل منع شوې وه، چې خورا تور پوستې وه [پوستکی يې خورا تور و] او هغوی د يو څه روښانه رنګ تور پوستې ته لومړيتوب ورکاوه. د نوموړې د پوستکي رنګ او ټولنيز حالت د هغې د هغې ګومارنې مخنيوی وکړ، چې ورته غوره شوې وه. باروز وويل چې: اټکل شوی و چې مړ کېدل دواړه تر مرګه مات او له پامه وغورځوي. دې لېوالتيا د ټيټ عايد او ټولنيز حالت لرونکو تورپوستو ښځو لپاره د مسلک يوه دروازه پرانيستله. دا هغه څه دي چې باروز ته يې لاره هواره کړه چې د ښځو او نجونو لپاره د زده کړې يو ښوونځی رامنځته کړي. <ref>"[https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/burroughs-nannie-helen-c-1878-1961 Burroughs, Nannie Helen (C. 1878–1961)]". ''Women in World History: A Biographical Encyclopedia''. Detroit: Gale, 2002. Retrieved via ''Encyclopedia.com'', March 19, 2019.</ref><ref>[http://ic.galegroup.com/ic/bic1/BiographiesDetailsPage/BiographiesDetailsWindow?disableHighlighting=false&displayGroupName=Biographies&currPage=&scanId=&query=&source=&prodId=BIC1&search_within_results=&p=BIC1&mode=view&catId=&u=lln_auno&limiter=&display-query=&displayGroups=&contentModules=&action=e&sortBy=&documentId=GALE%7CK1606006922&windowstate=normal&activityType=&failOverType=&commentary=] {{dead link|date=February 2017}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/blackwomeninamer00hine/page/1530|title=Black women in America : an historical encyclopedia|date=1993|publisher=Carlson Pub|isbn=0926019619|page=[https://archive.org/details/blackwomeninamer00hine/page/1530 1530]|last1=Hine|first1=Darlene Clark|access-date=December 7, 2016|url-access=registration}}</ref> == مسلک == باروز له ۱۸۹۸ ز نه تر ۱۹۰۹ ز پورې په (Louisville, Kentucky) کې د يوې سرمقالې منشۍ او د Baptist ملي مجلس د بانديني ماموريت د مديره پلاوي د دفتر مشرې په توګه ګومارل شوې وه. په Louisville کې د هغې د دندې په وخت کې د ښځو صنعتي کلب (ټولنه) جوړه شوه، چې دوی په کې د کورني علم او مديريت اړوند زده کړيزې دورې تر سره کړې. د ښځو د مجلس يوه بنسټګره نانني بارزو وه، چې د Baptist ملي مجلس سره يې اضافي مرسته چمتو کوله او له ۱۹۰۰ نه تر ۱۹۴۷ ز پورې يې نږدې نيمه پېړۍ خدمت وکړ. نوموړې د ښځو په کنوانسيون (ناسته) کې د ۱۳ کلونو لپاره رئيسه وه. <ref name=":02">Battle, Ursula V. [https://search.proquest.com/docview/369623460 "Nannie Burroughs Fought for Rights of Women]", ''Afro-American Red Star'', February 3, 1996.</ref> ياد مجلس يا کنوانسيون د تور پوستو امريکايانو پراخه تشکيل [شتون] درلود او مرسته يې د د تور پوستو ښخو د ملي ټولنې نه په مننې سره د تورپوستو مذهبي ډلو لپاره خورا اړينه ده. د تور پوستو ښځو ملي ټولنه په ۱۸۹۶ ز کې رامنځته شوه، چې له ۱۰۰ نه د زياتو سيمه یيزو ټولنو په ګډون د ښځو د درې سترو ټولنو له ډلې نه وه. له يادې ټولنې سره د آغلې باروز د مرستې له امله د مزد تر لاسه کوونکو ملي ټولنه (National Association of Wage Earners) د افريقايي الاصل امريکايي ښځو ستونزمنې ټاکنې ته د عامه پاملرنې د راګرځولو په موخه رامنځته شوه. <ref name=":02" /> باروز د ټولنې رئيسه وه او د ټولنې نورې پېژندل شوې ښځې، لکه: (Maggie Lena Walker) ورسره مرستياله او (Mary McLeod Bethune) ورسره خزانه داره وه. دې ښځو د سوداګريزې ټولنې د فعاليتونو په پرتله زيات ټينګار د عامه لېوالتيا يا ګټې په زده کړيزو جرګه ځايونو باندې وکړ. د نوموړې په نورو غړيتوبونو کې د ناواده شويو ښځو د ټولنې ډله (Ladies' Union Band) ،Saint Lukes، Saturday Evening [د شنبې ماښام] او د ګردي مېز ټولنو لورګانې [Daughters of the Round Table Clubs] شاملېږي. باروز د تورپوستو وګړو د پرمختګ لپاره په ملي ټولنه (National Association for the Advancement of Colored People (NAACP)) کې هم په فعال ډول ګډون وکړ. <ref name=":02" /> نانني هيلين باروز تر ۱۹۲۸ ز پورې په ياد سيستم کې کار کاوه. نوموړې د Herbert Hoover د ادارې له خوا د کمېټې د ښځينه مشرې په توګه وګومارل شوه، چې د ۱۹۳۱ ز کور جوړونې او مالکيت په اړه د سپين پوستو د کور کنفرانس (White House Conference) لپاره د تورپوستو په کور جوړونې سره مل و ؛ چې د ۱۹۲۹ د [بازار سوځېدنې ټکر] نه، لکه د ستر خپګان (Great Depression) په شان پيل شو. باروز په Richmond کې د ويرجينيا د ښځو ماموريتي ټولنه کې، په ۱۹۳۳ ز کال په دې څرګندونو سره وينا وکړه چې: «سپين پوستې او تورپوستې ښځې د يوه عيسوي تمدن په ودانولو کې څه ډول مرسته کولی شي». <ref>{{cite web|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=22804&st=homeownership&st1=#ixzz1MH1BKjKL|title=Herbert Hoover: Statement Announcing the White House Conference on Home Building and Home Ownership|website=Presidency.ucsb.edu|date=September 15, 1931|access-date=February 22, 2017|archive-date=December 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220074826/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=22804&st=homeownership&st1=#ixzz1MH1BKjKL|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sbhla.org/downloads/954.pdf|title=Nannie Helen Burroughs Papers : AR. 954|website=Sbhla.org|access-date=February 22, 2017}}</ref> باروز د ډرامې يوه ليکواله هم وه. په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې يې د Slabtown District Convention او Where is My Windering Boy Tonight [زما سرګردانه هلک نه شپه چېرته دی] وليکل چې: دواړه يوعملي فلمونه د نامسلکي کليسا د ننداريزو ډلو لپاره وو. د Slabtown د طنز او غندنې مشهورتيا په وروستۍ پېړۍ کې ګڼو چاپونو ته اړتيا رامنځته کړه، که څه هم ځيني وختونه ياد عبارت د برياليو توليدوونکو په واسطه د اړتيا پر بنسټ تازه شوی دی. <ref name="Peterson">{{cite encyclopedia|title=BURROUGHS, NANNIE H. (1879-1961)|encyclopedia=Early Black American Playwrights and Dramatic Writers: A Biographical Directory and Catalog of Plays, Films, and Broadcasting Scripts|first=Bernard L., Jr.|last=Peterson|publisher=Greenwood Press|location=Westport, Connecticut|year=1990|isbn=0-313-26621-2|pages=46–47|url=https://books.google.com/books?id=y36KqUL1jSAC|access-date=February 10, 2018}}</ref><ref>{{cite document|title=Showing all editions for 'The Slabtown district convention; the most popular church play in the country.'|work=WorldCat|publisher=OCLC / Online Computer Library Center, Inc.|date=|oclc=4637067}}</ref><ref>{{cite news|url=http://newspapers.digitalnc.org/lccn/2015236574/2001-11-01/ed-1/seq-7.pdf|title='Slabtown Convention' brings the house down|first=Delores|last=Gullick|date=November 2001|page=7|work=[[The Goldsboro News-Argus]]|access-date=February 10, 2018}}</ref> == زده کړيز ښوونځی او نژادي لوړوالی == باروز په ۱۹۰۸ز کې د زده کړې ملي ښوونځی پرانيست، چې د پرانيستې په لومړيو څو کلونو کې يې د هغو ښځو لپاره ماښامني ټولګي برابر کړل، چې د زده کړو لپاره يې نوره هيڅ چاره نه لرله. يادو ټولګيو ته نوموړې په خپله تدريس کاوه. په ټولګي کې ۳۱ باقاعده زده کوونکي وو، که څه هم څه موده وروسته او د تدريس د لوړ کيفيت له امله ياد ښوونځي د زياتو زده کوونکو راښکون پيل کړ. ذکر شوی ښوونځی په يو کوچني رعيتي کور کې جوړ شوی و، چې بالاخره يې د ټول ملت ښځې راجلب کړې. <ref name=":2">Aaseng, Nathan. [https://epdf.pub/african-american-religious-leaders.html "Burroughs, Nannie Helen"] ''African-American Religious Leaders'', Rev. edn. Facts on File, 2011, pp. 30–32. <!--A to Z of African Americans. Gale Virtual Reference Library, http://ezproxy.pierce.ctc.edu:2085/apps/doc/CX1971800030/GVRL?u=puya65247&sid=GVRL&xid=29577eab. Accessed 26 May 2019.--></ref><ref name=":12">"Nannie Helen Burroughs (U.S. National Park Service)". National Park Service, U.S. Department of the Interior, March 19, 2019, www.nps.gov/people/nannie-helen-burroughs.htm.</ref> د ۲۰ پېړۍ په لومړيو ۴۰ کلونو کې ځوانې افريقايي الاصل امريکايي مېرمنې د نژاد لوړوالي او د معيشت تر لاسه کولو په موخه د زده کړې د ملي ښوونځي له خوا چمتو [روزل] کېدلې. د ياد ښوونځي ټينګار د B په درې تور : Bible (انجيل)، bath (غسل) او broom (جارو) باندې و. نانني هيلين باروز د خپل تاريخ دوره (کورس) جوړ کړ، چې په تاريخ کې پر ټولنه باندې د اغېزناکو تور پوستو ښځو په اړه خبروونکو ښځو ته ډالۍ شوی و. دا چې دا تر اوسه هغه موضوع نه وه، چې په منظم تاريخي نصاب کې بحث شوې وې، مګر بيا هم د باروز لپاره اړينه په نظر راغله، چې پر خپل نژاد باندې د وياړلو په موخه يې افريقايي الاصل امريکايي ښځو ته تدريس کړي. <ref name=":2" /> په روحيه، دين او پاکوالي روزنې په برخو کې د صنعتي زده کړې په مرستې سره نانني هيلين او د هغې کاري ډلې د افريقايي الاصل امريکايي ښخو د مرکزي شخړې حل کولو ته اړتيا لرله. «مزدور کارکوونکې» د دوی د ghetto د خدماتي دندو اصلي ونډه او د ټولنې د «نژاد» لپاره د ساتونکو په توګه د دوی د تر ټولو سترې ونډې موډل (نمونې) ونډه وه. د افريقايي الاصل امريکايانو د بې جرئتۍ لپاره د انځور مشهور کلتور بايد د زده کړې ملي ښوونځي په واسطه ګواښل شوی وی، چې افريقايي الاصل ښځې يې د ځوانۍ له عمره د بس (کافي) مزد کارکوونکو او ټولنيزو فعالانو په توګه د جوړېدلو لپاره روزلې او د مسؤليت تصور يې د «نژادي لوړتيا» لپاره د خورا مهم اصل په توګه پياوړی کاوه. <ref name=":2" /> == سرچینې == 9fmu8om74xaib42nb331c41cehmk1oz د سوریې تاریخ 0 60019 365479 341943 2026-08-03T02:54:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365479 wikitext text/x-wiki د سوریې تاریخ هغه پېښې تر پوښښ لاندې نیسي چې د سوریې اوسني عربي جمهوریت په خاوره او د سوریې په خاوره کې را منځ ته شوې دي. د لرغونو زمانو په اوږدو کې، د اوسنۍ سوریې د عربي جمهوریت خاوره د سمریانو، میتانيانو، آشوریانو، بابلیانو مصریانو، هتیتانو، کنعانیانو، فونیقیانو، آرامیاون، آموریانو، پارسیانو، یونانیانو او رومیانو په ګډون، د ګڼ شمېر سترواکیو له خوا اشغال او اداره کېده. داسې ویل کېږي چې سوریه په لومړي ځل د ۱۹۴۵ ز کال د اکتوبر په ۲۴ مه د سوریې حکومت له لوري د ملګرو ملتونو د منشور په لاسلیک کولو سره د یوه خپلواک هېواد په توګه راڅرګند شو، چې د ملتونو د ټولنې له خوا یې د سوریې "خلکو ته د اداري مشورې او مرستې" لپاره د فرانسې حاکمیت په علمي توګه پای ته ورساوه، چې د ۱۹۴۶ ز کال په اپریل کې پلی شو.<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Syria|url=https://www.history.com/topics/middle-east/the-history-of-syria|access-date=2022-02-08|website=HISTORY|language=en}}</ref> که څه هم سوریه د ۱۹۵۸ ز کال د فبرورۍ په ۲۱ مه له مصر سره یو ځای شوه، ترڅو د دواړو هېوادونو د ولسونو له خوا د یوځایتوب د ټولپوښتنې له تصویب وروسته د متحده عربي اماراتو جمهوریت جوړ کړي، خو په ۱۹۶۱ کال کې له هغې څخه جلا شوه او په دې توګه یې خپله بشپړه خپلواکي بېرته ترلاسه کړه. د سوریې عربي جمهوریت له ۱۹۶۳ ز کال راهیسې د بعث ګوند تر واک لاندې دی، چې په ځانګړې توګه له ۱۹۷۰ز کال راهیسې د بشارالاسد کورنۍ له لوري اداره کېږي. اوس مهال سوریه د کورنۍ جګړې له امله د سیالو ځواکونو تر منځ ټوټې شوې ده.      == له تاریخ مخکې دوران     == په سوريه کې د تر ټولو پخوانيو موندل شوو پاتې شونو تاریخ (له میلاد څخه نږدې ۸۰۰۰۰۰ کاله مخکې) پخواني ډبریز دوران یا Palaeothit ته رسي. د جاپان-سوریې د کیندنې ګډې ډلې د ۱۹۹۳ز کال د اګسټ په ۲۳ مه د دمشق د شمال تقریباً په ۴۰۰ کیلومترۍ کې په دېدیریه غار کې د پخواني ډبریز دوران د انسانانو فوسیل پاتې شوني وموندل. په دې لوی غار کې موندل شوي هډوکي د نیاندرتال (Neanderthal) ماشوم وو، چې اټکل کېږي شاوخوا دوه کاله عمر یې درلود او (نږدې له ۲۰۰۰۰۰ تر ۴۰۰۰۰ کلونو وړاندې)  په پخواني منځني ډبریز دوران کې یې ژوند کړی دی. که څه هم مخکې د نیاندرتال ډېر هډوکي موندل شوي و، خو دا عملاً لومړی ځل و چې د ماشوم نږدې بشپړ اسکلېټ په خپل خښ شوي اصلي حالت کې وموندل شو.<ref>{{Cite web|url=http://www.kochi-tech.ac.jp/akazawa/english/body.html|title=The Dederiyeh Neanderthal|website=kochi-tech.ac.jp}}</ref> لرغونپوهانو ښودلې، چې د سوریې تمدن د ځمکې پر مخ یو له ترټولو پخوانیو تمدنونو څخه دی. سوریه د حاصلخېز هلال برخه ده او نږدې له میلاد مخکې له ۱۰۰۰۰ کال راهیسې د نوي ډبریز دوران یا Neolithic  کلتور (د A کلالیو څخه مخکې  نوی ډبریز دوران) یا (PPNA) له مرکزونه وه، چې په نړۍ کې د لومړي ځل لپاره هلته کرنه او د غویانو روزنه څرګنده شوه. نوی ډبریز دوران (د B کلالیو څخه مخکې  نوی ډبریز دوران) یا (PPNB) د موریبټ کلتور د مستطیل ډوله کورونو پر مټ ښودل کېږي. د نوي ډبریز دوران په لومړیو کې، خلکو د ډبرو، ګچ او پخې چونې څخه جوړ شوي لوښي کارول. د آناتولي څخه د ابسیډین وسایلو موندنې د لومړنیو سوداګریزو اړیکو ښودونکې دي. د حموکار او اېمار ښارونه د نوی ډبریز دوران په وروستیو او د برونزو په دوران کې وده وکړه.     == پخوانی نږدې ختيځ       == د سوریې په شمال کې ادلیب ته نږدې د ابلا پاتې شونې په ۱۹۷۵ ز کال وموندل شول او وکیندل شول. داسې ښکاري چې د ابلا ښارد هېواد په ختيځه سامي ژبه خبرې کولې، چې له میلاد څخه مخکې د ۳۰۰۰ کال شاوخوا کې جوړ شو. ابلا د میلاد څخه مخکې نږدې له ۲۵۰۰ تر ۲۴۰۰ کاله په خپل اوج کې، داسې سترواکي اداره کوله چې شمال لوري ته آناتولي ، ختيځ لوري ته بین النهرین او سویل لوري ته دمشق ته رسېده. ابلا په بین النهرین  کې د سومر، اکد او آشور دولتونو، همدارنګه د شمال لوېدیځ ملتونو سره یې سوداګري کوله. د فرعونیانو ډالی چې د کیندنو پرمهال وموندل شوې، د مصر سره د ابلا د اړیکو ښکارنده دي. پوهان په دې باور دي چې د ابلا ژبه د بین النهرین د ختيځې سامي اکدي ژبې سره نږدې تړاو درلود او د تر ټولو پخوانیو پېژندل شوو لیکنیزو ژبو څخه وه. <ref name=":0">{{cite journal|title=The Aramaic Language and Its Classification|journal=Journal of Assyrian Academic Studies|volume=14|issue=1|url=http://www.jaas.org/edocs/v14n1/e8.pdf}}</ref><ref name="LibraryofCongress">{{cite web|title=Syria: A country Study – Ancient Syria|publisher=Library of Congress|year=2007|access-date=5 September 2007|url=http://ancienthistory.about.com/od/syria/qt/110607Syria.htm|خونديځ نېټه=8 November 2007|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20071108211300/http://ancienthistory.about.com/od/syria/qt/110607Syria.htm|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=8 November 2007|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071108211300/http://ancienthistory.about.com/od/syria/qt/110607Syria.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071108211300/http://ancienthistory.about.com/od/syria/qt/110607Syria.htm}}</ref> له میلاد څخه مخکې د درېیمې زریزې راهیسې سوریه په مسلسل ډول د سومریانو، ابلایانو، اکدیانو، آشوریانو، مصریانو، هیتیانو، هوریانو، میتانیانو، اموریانو او بابلیانو له خوا اشغال او پر سر یې جګره وشوه.<ref name=":0" /> ابلا ښايي شاوخوا په ۲۳۳۰ کال کې له میلاد څخه مخکې د اکد سرګان له خوا د بین النهرین اکدي سترواکۍ (د ۲۳۳۵- ۲۱۵۴ میلاد څخه مخکې کال) لاس ته ولوېده. څو پېړۍ وروسته، ښار د اموریانو د خاورې د یوې برخې په توګه چې په شمال لوېدیځه سامي ژبه یې خبرې کولې، راڅرګند شو او د میلاد څخه مخکې د دویمې زریزې په لومړیو کې يې وده وکړه، تر هغه چې د هندي-اروپایي هيتیانو له لوري فتح شو. د بین النهرین سومریانو، اکدیانو او آشوریانو د ۲۴ د میلاد څخه مخکې پېړۍ له پیل څخه دا سیمه د مارتو یا د امورو (اموریانو) خاوره بلله.    <ref>Relations between God and Man in the Hurro-Hittite Song of Release, Mary R. Bachvarova, Journal of the American Oriental Society, Jan–Mar SAAD 2005</ref> د نوې سومري سترواکۍ، پخوانیو آشوريانو سترواکۍ او د بابلیانو سترواکۍ د میلاد څخه مخکې د ۲۲ او ۱۸ پېړیو تر منځ د سوریې ځینې برخې تر کنټرول لاندې درلودې.   د هیتیانو، مصریانو، آشوریانو او د میتانيانو سیال سترواکیو د ۱۵ او ۱۳ د میلاد څخه مخکې پېړیو تر منځ د دغې سیمه پرسر جګړه وکړه، چې په پای کې د منځني آشوريانو سترواکۍ د سوریې کنټرول له لاسه ورکړ.    کله چې د منځني آشوريانو سترواکۍ د میلاد څخه مخکې د ۱۱ پېړۍ په وروستیو کې مخ په ورانېدو شوه، کنعانیانو او فونیقیان ډګر ته راغلل او ساحل یې اشغال کړ او د برونز دوران د سقوط  او د سمندري خلکو د عمومي ناکراریو او تبادلو د یوې برخې په توګه، آرامیانو او سوټانیانو په داخل کې د اموریان ځای ونیو. په دې موده کې د سوریې لویه برخه د ابرناري او آرامیه په نوم وپېژندل شوه.       له میلاد مخکې د ۱۰مې پېړۍ څخه د نوې آشوري سترواکي (۹۳۵-۶۰۵ له میلاد څخه مخکې) رامنځته شوه او آشوریانو د راتلونکو درېیو پېړیو لپاره، د میلاد نه  مخکې د ۷مې پېړې تر وروستیو پورې، سوریه اداره کوله او لاهم په دې ټوله دوره کې د ابرناري او آرم په نامه پېژندل کېده. د سوریې نوم په لومړي ځل له همدې دورې څخه راڅرګند شو، خو دا نوم د عصري سوریې ته نسبت نه ورکول کېږي، بلکې د آشور د هند-اروپایي تحریف ته نسبت ورکول کېږي، چې په حقیقت کې د شمالي عراق عصري سیمې، شمال ختیځه سوریه، سویل ختیځه ترکیه او د ایران شمال لویدیځه څنډه په کې شاملې وې.     وروسته له دې چې په پای کې دا سترواکي ړنګه شوه، د بین النهرین واکمنۍ د لنډې مودې لپاره د نوې بابلي سترواکۍ ( ۶۱۲-۵۳۹ له میلاد څخه مخکې ) تر امر لاندې دوام وکړ، چې نږدې ۷۵ کاله یې په سیمه باندې حکومت وکړ.     == کلاسیک پخوانی دوران    == === پارسي سوریه    === د هخامنشي پارسیانو پاچا، لوی کروش په ۵۳۹ کال مخکې له میلاد نه سوریه د خپلې سترواکۍ د یوې برخې په توګه ونیوله. د ختیځي مدیترانې په څنډو کې د سوریې موقعیت، د هغې د سمندري بېړیو او پراخو ځنګلونو له امله، پارسیانو د سیمې د ادارې پر وخت یې کنټرول ډېر آسانه کړ. په دې توګه، مصر د ۷۰۰ ټالنت جزیې په پرتله، اصلي فنیقیانو ډېره لږ کلنۍ جزیه ورکوله چې یوازې ۳۵۰ ټالنت وه. سربېره پردې، سورییانو ته اجازه ورکړل شوه چې په خپلو ښارونو باندې حکومت وکړي، ځکه چې دوی په خپلو اصلي دینونو باندې پاتې شول، خپلې سوداګرۍ یې رامنځته کړې او د مدیترانې په ټول ساحل کې یې مستعمرې رامنځته کړې. د سوریي ساتراپان په دمشق، صیدا او طرابلس کې استوګن وو.  دویم کامبېز د پلوزیم له جګړې وروسته وکړای شو، چې په ۵۲۵ مخکې له میلاد کال کې  مصر فتح کړي. هغه وروسته پرېکړه وکړه چې د واحه سیوه او قرطاج په لور لښکر روان کړي، خو هڅې یې بې ګټې وې، ځکه چې فنیقیانو د خپلو قبایلو پر وړاندې له عملیات کولو څخه ډډه وکړه.      له هغې وروسته، په یونان باندې د لومړي خشایارشا په یرغل کې فنیقیانو ډېره برخه درلوده. ارواد د خپلو جنګي بېړیو پر مټ له دې خوځښتونو سره مرسته وکړه، په داسې حال کې چې ځمکنیو سرتېرو د خشایارشا د پوځ لپاره د یوه پل په جوړولو کې مرسته وکړه، ترڅو د بوسفور څخه د یونان اصلي خاورې ته تېر شي.  د درېیم اردشیر د واکمنۍ پرمهال، صیدا، مصریانو او د فنیقیانو یوولس نور ښارونو د پارس واکمنانو پر وړاندې بغاوت پیل کړ. دا انقلابونه په کلکه وځپل شول، چې صیدا په کې د خپلو ښاریانو سره وسوځول شو. <sup><ref>{{cite web|last=Bounni|first=Adnan|url=http://www.iranchamber.com/history/articles/achaemenid_persian_syria.php|title=Achaemenid: Persian Syria 538–331 BCE. Two Centuries of Persian Rule|publisher=Iran Chamber Society|access-date=6 September 2017|archive-date=23 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823030715/http://http/|url-status=dead}}</ref></sup> == سرچینې == 10wqd11vixzf7dqtnr1jkknd30j2x7k ادراکي نقشه 0 60145 365474 317869 2026-08-02T21:52:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365474 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} ادراکي نقشه (په ناسمه توګه دې، «ذهني نقشه» یا «ذهني موډل» ونه‌انګېرل شي) د ذهني تمثیل یوه بڼه ده چې یوه وګړي ته، د هغه په ورځني یا استعاري مکاني چاپېریال کې د یوې ښکارندې د نسبي موقعیتونو او ځانګړنو په هکله د معلوماتو د ترلاسه کولو، کوډاېښودلو، زېرمه کولو، بیااخېستلو او کوډپرانېستلو په برخه کې مرسته کوي. دغه مفهوم په ۱۹۴۸ ز کې د ادوارد تولمن له‌خوا څرګند شو. دا مفهوم د لومړي ځل لپاره د موږکانو د چلند بیانولو په موخه وکارول شو چې د یوې کږې وږې لارې مکاني جوړښت او مسیر یې زده کاوه، وروسته د انسانانو په شمول د نورو ژویو لپاره هم پلي کړل شو. وروسته بیا، نوموړې ګړنه د ځینو څېړنکو له‌لورې، په ځانګړې توګه د عملیاتي څېړنو په برخه کې تعمیم وموند او داسې یوې معنایي شبکې ته ویل کېده چې د یوه وګړي شخصي پوهې یا شېماګانې یې ښودلې.<ref name="pmid18870876">{{cite journal|last=Tolman|first=Edward C.|author-link=Edward C. Tolman|title=Cognitive maps in rats and men|journal=[[Psychological Review]]|volume=55|issue=4|pages=189–208|date=July 1948|pmid=18870876|doi=10.1037/h0061626}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|last=Ungar|first=Simon|title=Cognitive maps|encyclopedia=Encyclopedia of the City|editor-last=Caves|editor-first=Roger W.|location=Abingdon; New York|publisher=[[Routledge]]|date=2005|isbn=9780415252256|oclc=55948158|doi=10.4324/9780203484234|page=[https://books.google.com/books?id=xrD1iuM_2LgC&pg=PA79 79]}}</ref><ref>{{cite journal|last=Eden|first=Colin|date=July 1988|title=Cognitive mapping|journal=[[European Journal of Operational Research]]|volume=36|issue=1|pages=1–13|doi=10.1016/0377-2217(88)90002-1|quote=In the practical setting of work in with a team of busy managers cognitive mapping is a tool for building interest from all team members in the problem solving activity. [...] The cycle of ''problem construction'', ''making sense'', ''defining the problem'', and declaring a ''portfolio of solutions'', which I have discussed elsewhere (Eden, 1982) is the framework that guides the process of working with teams. Thus building and working with the cognitive maps of each individual is primarily aimed at helping each team member reflectively 'construct' and 'make sense' of the situation they believe the team is facing. (pp. 7–8)}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Fiol|first1=C. Marlene|last2=Huff|first2=Anne Sigismund|date=May 1992|title=Maps for managers: Where are we? Where do we go from here?|journal=[[Journal of Management Studies]]|volume=29|issue=3|pages=267–285|doi=10.1111/j.1467-6486.1992.tb00665.x|quote=For geographers, a map is a means of depicting the world so that people understand where they are and where they can go. For cognitive researchers, who often use the idea of a 'map' as an analogy, the basic idea is the same. Cognitive maps are graphic representations that locate people in relation to their information environments. Maps provide a frame of reference for what is known and believed. They highlight some information and fail to include other information, either because it is deemed less important, or because it is not known. (p. 267)|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/5744/1/Maps%20for%20managers.%20%20where%20do%20we%20go%20from%20here.pdf}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ambrosini|editor2-first=Mark|oclc=47900801|isbn=0761969497|pages=19–45|publisher=[[Sage Publications]]|location=London; Thousand Oaks, CA|title=Mapping strategic knowledge|editor2-last=Jenkins|first1=Véronique|editor1-first=Anne Sigismund|editor1-last=Huff|chapter=Mapping successful organizational routines|date=2002|first2=Cliff|last2=Bowman|quote=We shall not explain here what cognitive maps are about as this has been done extensively elsewhere (Huff, 1990). Let us just say that cognitive maps are the representation of an individual's personal knowledge, of an individual's own experience (Weick and Bougon, 1986), and they are ways of representing individuals' views of reality (Eden et al., 1981). There are various types of cognitive maps (Huff, 1990). (pp. [//books.google.com/books?id=LE95fcRz_IcC&pg=PA21 21–22])}}</ref> == ټولیزه کتنه == ادراکي نقشې په بېلابېلو څانګو کې مطالعه شوې دي، لکه: ساپوهنه، ښوونه او روزنه، لرغونپوهنه، پلان‌جوړونه، جغرافیه، کارتوګرافي، مهندسي، د طبیعي‌منظر مهندسي، ښاري پلان‌جوړونه، مدیریت او تاریخ. له هغه ځایه چې ادراکي نقشې په پراخه توګه کارول کېږي، کابو د هر ذهني تمثیل یا موډل په اړه د ورځچلندژبې یوه ګړنه ګرځېدلې ده. په پایله کې، دغه ذهني موډلونه ډېري وخت، په بېلابېله توګه، د ادراکي نقشو، ذهني نقشو، لمېسنو (سکرېپټ)، شېماګانو او د مرجعو چوکاټونو په توګه پېژندل کېږي.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.nngroup.com/articles/cognitive-mind-concept/|title=Cognitive Maps, Mind Maps, and Concept Maps: Definitions|last=Experience|first=World Leaders in Research-Based User|website=Nielsen Norman Group|language=en|access-date=2020-04-06}}</ref> ادراکي نقشې د مکاني پوهې په جوړښت او راغونډېدنه کې کارول کېږي، او د «ذهن سترګې (انګېرنې)» ته مجال ورکوي ترڅو د معلوماتو د ادراکي بار راکمولو او په ښه توګه د هغو د بیااخېستلو او زده کولو په موخه، انځورونه مجسم کړي. د مکاني تفکر دغه ډول کېدای شي د غیرمکاني دندو لپاره هم د یوې استعارې په توګه وکارول شي، چېرې چې وګړي د مکاني پوهې په کارولو سره د دندې پرمخ بیولو په موخه، د حافظې او انځور اخېستنې په ګډون، غیرفضایي دندې ترسره کوي.<ref>{{cite journal|last=Kitchin|first=Robert M.|title=Cognitive maps: what are they and why study them?|journal=[[Journal of Environmental Psychology]]|year=1994|volume=14|issue=1|pages=1–19|doi=10.1016/S0272-4944(05)80194-X|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/5405/1/RK_cognitive%20maps.pdf}}</ref><ref name="O'Keefe">{{cite book|last1=O'Keefe|publisher=[[Clarendon Press]]; [[Oxford University Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927223151/http://www.cognitivemap.net/|archive-date=2019-09-27|access-date=2006-09-27|url=http://www.cognitivemap.net/|oclc=4430731|isbn=0198572069|location=Oxford; New York|first1=John|title=The hippocampus as a cognitive map|date=1978|author-link2=Lynn Nadel|first2=Lynn|last2=Nadel|author-link1=John O'Keefe (neuroscientist)|url-status=dead}}</ref><ref name="pmid16675704">{{cite journal|last1=Sargolini|first7=Edvard I.|bibcode=2006Sci...312..758S|doi=10.1126/science.1125572|pmid=16675704|date=May 2006|pages=758–762|issue=5774|volume=312|journal=[[Science (journal)|Science]]|title=Conjunctive representation of position, direction, and velocity in entorhinal cortex|last7=Moser|first1=Francesca|first6=May-Britt|last6=Moser|first5=Menno P.|last5=Witter|first4=Bruce L.|last4=McNaughton|first3=Torkel|last3=Hafting|first2=Marianne|last2=Fyhn|doi-access=free}}</ref> == عصب‌پوهنیز بنسټ == باور پر دې دی چې ادراکي نقشه‌جوړونه، تر ډېره بریده، د هېپوکمپوس (د ماغزو آسګی) یوه کارکړنه ده. هېپوکمپوس د ماغزو له نورو برخو سره داسې تړل شوی دی چې هم د مکاني او غیرمکاني معلوماتو د یوځای کولو لپاره «اېډیال» دی. د دماغ شاتني قشر او منځني دنني قشر پیوستونونه هېپوکمپوس ته مکاني معلومات چمتو کوي. د دماغ مخکني قشر او اړخي دنني قشر پیوستونونه غیرمکاني معلومات راغونډوي. په هېپوکمپوس کې د دغو معلوماتو یوځای کېدلو په پایله کې، هېپوکمپوس د ادراکي نقشې‌جوړونې لپاره یو عملي ډګر ګرځي، چې په اړینه توګه، د یوه څیز د موقعیت او نورو ځانګړونو په هکله ترکیب شوي معلومات په کې شامل دي.<ref name="Manns">{{cite journal|last1=Manns|first1=Joseph R.|last2=Eichenbaum|first2=Howard|author-link2=Howard Eichenbaum|date=October 2009|title=A cognitive map for object memory in the hippocampus|journal=[[Learning & Memory]]|volume=16|issue=10|pages=616–624|doi=10.1101/lm.1484509|pmc=2769165|pmid=19794187}}</ref> اوکیف او نادل لومړني کسان وو چې د هېپوکمپوس او ادراکي نقشې‌جوړونې ترمنځ اړیکه یې واُوډله. ګڼ‌شمېر نورو مطالعاتو لا زیات شواهد وښودل، چې دغه پایله یې لا پياوړې کوله. په ځانګړې توګه، هرم‌ډوله حجرې (مکاني حجرې، پوله‌ییزې حجرې او شبکه‌یی حجرې)، په هېپوکمپوسي سیسټم کې، د ادراکي نقشو لپاره د یوه عصبي بنسټ په توګه ښودل شوی دی.<ref name="Moser">{{cite journal|last1=Moser|first1=Edvard I.|author-link1=Edvard Moser|last2=Kropff|first2=Emilio|last3=Moser|first3=May-Britt|author-link3=May-Britt Moser|date=2008|title=Place cells, grid cells, and the brain's spatial representation system|journal=[[Annual Review of Neuroscience]]|volume=31|pages=69–89|doi=10.1146/annurev.neuro.31.061307.090723|pmid=18284371}}</ref><ref name="Bennet">{{cite journal|last=Bennett|first=Andrew T. D.|date=January 1996|title=Do animals have cognitive maps?|journal=[[The Journal of Experimental Biology]]|volume=199|issue=Pt 1|pages=219–224|doi=10.1242/jeb.199.1.219|pmid=8576693}}</ref><ref name="McNaughton">{{cite journal|last1=McNaughton|author-link5=May-Britt Moser|pmid=16858394|doi=10.1038/nrn1932|pages=663–678|issue=8|volume=7|journal=[[Nature Reviews Neuroscience]]|title=Path integration and the neural basis of the 'cognitive map'|date=August 2006|first5=May-Britt|first1=Bruce L.|last5=Moser|author-link4=Edvard Moser|first4=Edvard I.|last4=Moser|first3=Ole|last3=Jensen|first2=Francesco P.|last2=Battaglia|s2cid=16928213}}</ref><ref name="Jacobs">{{cite journal|last1=Jacobs|first1=Lucia F.|last2=Schenk|first2=Françoise|date=April 2003|title=Unpacking the cognitive map: the parallel map theory of hippocampal function|journal=[[Psychological Review]]|volume=110|issue=2|pages=285–315|doi=10.1037/0033-295X.110.2.285|pmid=12747525}}</ref> == د ادراکي نقشو پنځَونه == ادراکي نقشې له یوشمېر سرچینو څخه، هم له باصرې سیسټم او هم له نورو سیسټمونو څخه پنځول کېږي. ډېری ادراکي نقشې د خپل-پنځېدلو حرکتي نښو له‌لارې رامنځ‌ته کېږي. د لیدیز، ژوریز، شامه (بوی) او سامعه (اورېدا) حسونو له‌لارې واړه راغونډ شوي معلومات، په یوه چاپېریال کې د خوځېدو پر مهال د یوه وګړي د موقعیت نومېرلو لپاره کارول کېږي. په دې توګه، د لارو او یونونو اړوند د معلوماتو یوځای کولو ته دا مجال ورکول کېږي ترڅو د یوه چاپېریال دننه د یوه وګړي د موقعیت او لوري وړاندې کوونکی وکتور (په ځانګړې توګه، د یوې مخکېنۍ نسبي ټکي سره په پرتله کولو کې) رامنځ‌ته کړي. دغه ترلاسه شوی وکتور، هېپوکمپوسي مکاني حجرو ته لېږدېدلای شي، چېرې چې د ادراکي نقشو په محتوا کې د وګړي د چاپېریال او موقعیت په هکله د لا زیاتو معلوماتو چمتو کولو په موخه، نوموړی وکتور شنل کېږي.<ref name="Jacobs2">{{cite journal|last1=Jacobs|first1=Lucia F.|last2=Schenk|first2=Françoise|date=April 2003|title=Unpacking the cognitive map: the parallel map theory of hippocampal function|journal=[[Psychological Review]]|volume=110|issue=2|pages=285–315|doi=10.1037/0033-295X.110.2.285|pmid=12747525}}</ref> د لوري نښې او د موقعیت نښانې هم د ادراکي نقشو په پنځولو کې کارول کېږي. د لوري اړوند نښو کې، هم څرګنده نښې (لکه، د قطب‌نما پر مخ نښه کول) او هم ځوَړُونه (لکه، سیوري یا مقناطیسي ساحې)، د ادراکي نقشو د رامنځ‌ته کولو لپاره، د لومړنیو ورکړل شویو معلوماتو په توګه کارول کېږي. لوري ته اړوند نښې کېدای شي هم په ولاړه توګه (کله چې یو وګړی د نښو د ژباړلو پر مهال په خپل چاپېریال کې نه‌خوځېږي) او هم په خوځنده توګه (کله چې د یوه ځوَړ په اوږدو کې له حرکت څخه، د شاوخوا چاپېریال د ماهیت په هکله د معلوماتو چمتو کولو په موخه ګټه اخېستل کېږي) وکارول شي. د موقعیت نښانې، د ځانګړو څیزونو د نسبي موقعیتونو د پرته کولو له‌لارې، د چاپېریال په هکله معلومات چمتو کوي، په داسې حال کې چې د لوري نښې، د خپله چاپېریال د شکل په هکله معلومات وړاندې کوي. دغه نښې، نښانې یوځای په هېپوکمپوس کې پروسس کېږي ترڅو د نسبي موقعیتونو له‌مخې، د چاپېریال یو ګراف وپنځول شي.<ref name="Jacobs2" /> == تاریخ == د ادراکي نقشو مفکوره د لومړي ځل لپاره د ادوارد چېس تولمن له‌خوا وپنځېدله. تولمن، د لومړنیو ادراکي ساپوهانو له ډلې څخه دی او دغه مفکوره یې د موږکانو او کږو وږو لارو د ازمایښت په ترڅ کې وړاندې کړه. د تولمن په ازمایښت کې، یو موږک پر یوه چلیپا ډوله کوږ وږ یون باندې خوشې شو ترڅو خپله لاره ومومي. وروسته له دغې لومړنۍ پلټنې څخه، موږک د چلیپا ډوله شکل پر یوه اړم او خوراکي توکی ښي خوا نږدې اړم باندې کېښودل شو. په دغه توګه، موږک اړ اېستل شو ترڅو د خوراکي توکي ترلاسه کولو لپاره، د چلیپا په تقاطع کې ښي خوا ته وګرځي. له هغه ځایه چې موږک د دغه چلیپا ډوله یون لومړنۍ ادراکي نقشه ځان ته جوړه کړې وه، نو کله چې موږک د چلیپا پر بېلابېلو اړمونو باندې خوشې کېده، د خوراکي توکي د لاس‌ته راوړلو لپاره به یې پر سم لوري باندې تګ کاوه. د موږک لپاره یې فرق نه‌کاوه چې د کږې وږې لارې کوم ټکي کې خوشې کېږي، هرې خواته چې به خوشې کېده، دا وړتیا یې موندلې وه چې د خوراکي توکي ترلاسه کولو لپاره سمه لاره ومومي.<ref>{{cite book|last=Goldstein|first=E. Bruce|date=2011|title=Cognitive psychology: connecting mind, research, and everyday experience|edition=3rd|location=Belmont, CA|publisher=[[Wadsworth Cengage Learning]]|isbn=9780840033550|oclc=658234658|pages=11–12}}</ref> له بده‌مرغه، د هغه وخت د ساپوهنې په څانګه کې د چلندپالونکو الواکونو له امله، په دغه هکله لا زیاتې څېړنې ترسره نه‌شوې. کلونه وروسته، اوکیف او نادِل د تولمن څېړنه هېپوکمپوس ته اړوند وګڼله او څرګنده یې کړه چې دغه [هېپوکمپوس]، له چاپېریال څخه د موږک د ذهني تمثیل راز ؤ. د دغو مشاهدو له کبله، په نوموړې برخه کې څېړنې لا زیاتې شوې او په پایله کې د هېپوکمپوس ډېري فعالیتونه د ادراکي نقشو جوړَونې له‌لارې بیانېدل.<ref>{{Citation|last=Glickman|first=Stephen E.|title=A century of psychology as science|chapter=Some thoughts on the evolution of comparative psychology.|date=1992|chapter-url=http://content.apa.org/books/10117-048|pages=738–782|editor-last=Koch|editor-first=Sigmund|publisher=American Psychological Association|language=en|doi=10.1037/10117-048|isbn=978-1-55798-171-4|access-date=2020-03-18|editor2-last=Leary|editor2-first=David E.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nadel|first=Lynn|url=https://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780195323245.001.0001/acprof-9780195323245-chapter-1|title=The Hippocampus and Context Revisited|date=2008-03-20|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-986926-8|language=en-US|doi=10.1093/acprof:oso/9780195323245.001.0001}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Eden|first=Colin|date=1992|title=On the Nature of Cognitive Maps|journal=Journal of Management Studies|language=en|volume=29|issue=3|pages=261–265|doi=10.1111/j.1467-6486.1992.tb00664.x|issn=1467-6486}}</ref> == د ذهني او ادراکي نقشو ترمنځ توپیر == ادراکي نقشه د هغې بهرنۍ نړۍ مکاني تمثیل دی چې په ذهن ساتل کېږي، تر هغو چې له دغه نومېرل شوې پوهې څخه یو واقعي څرَکِنده بېلګه (په ټولیز ډول، یوه نقاشي)، یعنې یوه ذهني نقشه وپنځول شي. ادراکي نقشه د یوه بهیر اړخیزه برخه او ذهني نقشه د ورته بهیر څرګنده برخه ده. په ډېري حالتونو کې، یوه ادراکي نقشه له ذهني نقشې څخه په خپلواکه توګه راڅرګندېږي؛ یوه لیکنه چې یوازې ادراکي نقشې رانغاړي، تیوریکي کتنو ته به محدوده وي. ذهني نقشه‌جوړونه ډېري وخت له نښانو، موقعیتونو او جغرافیې سره په ملتیا کې ښودل کېږي. د ذهني نقشو رامنځ‌ته کېدنه، وګړو او د هغو نومېرنو پورې تړاو لري چې ایا د رسنیو، رښتیني ژوند یا نورو سرچینو له‌لورې اغېزمنېدلای شي او که نه. د هغوی د واقعي زېرمې له امله، ذهني نقشې د لوري او موقعیت موندلو پر مهال ګټورې تمامېږي. څرنګه چې مخکې وویل شول، کله چې [ادراکي او ذهني نقشو ته] کابو یوشان تعریف وړاندې شي، نو پېژندل یې ستونزمن برېښي، خو سره له‌دې بیا هم یو توپیر شتون لري.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://nationalgeographic.org/standards/national-geography-standards/2/|title=National Geography Standard 2|last=Society|first=National Geographic|website=nationalgeographic.org|language=en|access-date=2020-04-06}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thoughtco.com/mental-map-definition-1434793|title=Mental Maps: You Don't Need a GPS to Get Where You Want to Go|last1=M. A.|first1=Geography|last2=B. A.|first2=Geography|website=ThoughtCo|language=en|access-date=2020-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ieg-ego.eu/en/threads/theories-and-methods/mental-maps/frithjof-benjamin-schenk-mental-maps-the-cognitive-mapping-of-the-continent-as-an-object-of-research-of-european-history|title=Mental Maps: The Cognitive Mapping of the Continent as an Object of Research of European History Mental Maps|last=Schenk|first=Frithjof Benjamin|website=EGO(http://www.ieg-ego.eu)|language=en|access-date=2020-04-06}}</ref> په ځینو کارَونو کې، ذهني نقشې د هغې کړنې په توګه پېژندل کېږي چې د ښاري تیوري‌پوهانو له‌لورې ترسره کېږي او د هغې په ترڅ کې د ښار له استوګنو وګړو څخه غوښتل کېږي ترڅو د خپل اوسېدو ځای یا ښار نقشه وکاږي. په دې سره، تیوري‌پوه دا مجال مومي ترڅو پوه شي چې د ښار یا استوګنځي کومې برخې د اټکل یا تصور وړ دي. دغه کړنه، په خپل وار سره، د ښاري پلان‌جوړونې د پلي کولو څرنګوالي په هکله یوه پرېکړه‌ییزه مفکوره رامنځ‌ته کوي.<ref>{{Cite journal|last=Lloyd|first=Robert|date=March 1989|title=Cognitive Maps: Encoding and Decoding Information|jstor=2563857|journal=Annals of the Association of American Geographers|volume=79|issue=1|pages=101–124|doi=10.1111/j.1467-8306.1989.tb00253.x}}</ref> == سرچینې == 6gzpdygnjgr8p4esvtf0qhnetj90l1k اپيډيمولوژي 0 60442 365475 278366 2026-08-02T23:08:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365475 wikitext text/x-wiki Epidemiology د وېش (څوک، کله او چېرته)، فردي ځانګړتياوو او معلومه وګړو کې د روغتيا او ناروغيو حالتونو څېړل او شننه ده. دا پوهه د عامې روغتيا بنسټ دی  او د وقايوي روغتيايي پاملرنې لپاره د ناروغيو او نښو لپاره د ګواښو عواملو د مشخص کولو له مخې د کړنلارې پرېکړې او د شواهدو پر بنسټ عمل ته بڼه ورکوي. د دې برخط پوهان د معلوماتو، د ژباړې يا تعبير ښه کولو او د پايلو (د کره کتنې او د وخت له مخې د منظمې کتنې په ګډون) خپرولو د مطالعه په ډيزاين يا پلان جوړولو، راټولولو او احصايوي شننې سره مرسته کوي. اپيډيمولوژي په کلينکي څېړنه، عامې روغتيا څېړنو کې او د بيولوژيکي پوهو په بنسټيزه څېړنه کې په لږه اندازه د کارول کېدونکې ميتودپوهنې وده کې مرسته کړې ده. <ref>{{cite book|first=Miquel|last=Porta|title=A Dictionary of Epidemiology|url=http://global.oup.com/academic/product/a-dictionary-of-epidemiology-9780199976737?cc=us&lang=en|edition=6th|year=2014|location=New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-997673-7|access-date=16 July 2014}}</ref> د اپيډيمولوژي د څېړنې په سترو برخو کې د ناروغۍ سبب، لېږد، د خپرېدنې پلټنه، د ناروغۍ څارنه، چاپيريالي اپيډيمولوژي، عدلي اپيډيمولوژي، وظيفوي اپيډيمولوژي، انځور يا عکس اخيستنه (screening)، biomonitoring او د لکه په کلينيکي ازمايښتونو کې د درملنې د اغېزو پرتلنه شاملېږي. اپيډيمولوژي پوهان په ځينو نورو علمي سمونونو باندې تکيه کوي. د ناروغيو پر پړاوونو د غوره پوهېدنې لپاره پر بيولوژي، د معلوماتو د اغېزناکې کارونې او مناسبو پايلو رسمولو په موخه پر احصايې، په اټکلي او بنسټيز سبب باندې د غوره پوهېدلو په موخه پر ټولنيزو پوهو او د ارزونې د وړاندې کولو په موخه پر انجنيرۍ باندې تکيه کوي. اپيډيمولوژي په ادبي ډول «د هغه څه څېړل چې پر خلکو باندې دي»، د يوناني epi (د پاسه، له منځه)، demos (خلک، سيمه) او logos (څېړل، ويی، وينا يا ليکنه) څخه اخېستل شوې ده، چې د وړاندیز له مخې يې يوازې پر انساني نفوس باندې پلې کېږي. که څه هم ياده اصطلاح د ژويو نفوس (د ژويو د طب اپيډيمولوژي) په څېړنو کې په پراخه ډول کارول کېږي. د epizoology اصطلاح هم شته او د نباتي نفوس (بوتاني يا د نباتي ناروغيو اپيډيمولوژي) څېړنو کې پلي شوې ده. <ref>{{cite journal|last=Nutter, Jr.|first=F.W.|title=Understanding the interrelationships between botanical, human, and veterinary epidemiology: the Ys and Rs of it all|journal=Ecosystem Health|volume=5|issue=3|pages=131–40|year=1999|doi=10.1046/j.1526-0992.1999.09922.x}}</ref> د ساري او ټول نيونکي تر منخ توپير د لومړي ځل لپاره د هايپوکرات (Hippocrates) له لوري وړاندې شو. له دې کار څخه يې موخه د هغو ناروغيو يو له بل څخه بېلول وو، چې په يو نفوس باندې (epidemic) کتل کېږي او يا د يو نفوس په دننه کې (Endemic) کې استوګنه لري. معلومېږی چې د اپيډيمولوژي اصطلاح د لومړي ځل لپاره په ۱۸۰۲ کې د هسپانوي فزيکپوه Villalba له لوري په (''Epidemiología Española'') [د نوموړي اثر دی] کې د ساري (epidemic) د تشرېح کولو لپاره کارېدلې ده. د اپيډيمولوژي پوهان په يو نفوس کې د ناروغيو تعامل يا غبرګون هم څېړي، چې دا حالت د syndemic په نوم پېژندل کېږي. <ref>Hippocrates (~200 BC). ''Airs, Waters, Places''.</ref><ref name="Carol Buck 1998 p3">Carol Buck, Alvaro Llopis; Enrique Nájera; Milton Terris (1998) ''The Challenge of Epidemiology: Issues and Selected Readings''. Scientific Publication No. 505. Pan American Health Organization. Washington, DC. p. 3.</ref> د اپيډيمولوژي اصطلاح په اوس وخت کې نه يوازې د ساري يا عفوني ناروغيو د تشرېح او سبب د پوښلو لپاره په پراخه ډول پلي کېږي، بلکې د اړوندو حالتونو په ګډون په ټوله کې د ناروغۍ لپاره پلي کېږي. د اپيډيمولوژي په واسطه د ازمايل شويو موضوعګانو ځينې بېلګې د وينې لوړ فشار، ذهني ناروغي او چاغوالی دي. د همدې له امله دا اپيډيمولوژي پر دې بنسټ ده، چې د ناروغۍ د سببونو بېلګې يا ځانګړنې څه ډول د ژونديو موجوداتو دندو کې بدلون راوړي. == تاريخچه == يوناني فزيکپوه هايبوکرات چې د طب د پلار په توګه پېژندل شوی دی، د ناروغۍ په اړه د يو منطق يا دليل غوښتنه وکړه. نوموړی لومړنی پېژندل شوی شخص دی، چې د ناروغۍ د پېښېدنې او چاپيريالي اغېزو تر منځ يې اړيکې پلټلې دي. هايپوکرات باور درلود چې د انساني بدن ناروغي د څلورو خويونو (له تريخې څخه وتونکې توره مايع، زيړه مايع، وينه او بلغم) د نابرابرۍ له امله ده. د ناورغۍ درملنه د خوی؟ له منځه وړل يا يې د بدن د متوازن کولو په موخه پلټل وو. دې باور په طبابت کې وينې ته د اجازې ورکولو او پرهېز کاريال ته لاره هواره کړه. نوموړي د endemic (هغو ناروغيو لپاره چې په عادي ډول ځينو ځايونو کې موندل کېږي او نورو ځايونو کې نه وي) او epidemic (هغو ناروغيو لپاره چې ځينو وختونو کې ليدل کېږي، مګر نورو وختونو کې نه وي) اصطلاحګانې اختراع کړې. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=E-OZbEmPSTkC&pg=PA93|title=A history of epidemiologic methods and concepts|author=Alfredo Morabia|year=2004|publisher=Birkhäuser|page=93|isbn=978-3-7643-6818-0}}</ref><ref>[http://samples.jbpub.com/9780763766221/66221_CH02_5398.pdf Historical Developments in Epidemiology]. Chapter 2. Jones & Bartlett Learning LLC.</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RMDBh6gw1_UC&pg=PA24|title=Introduction to Epidemiology|author=Ray M. Merrill|year=2010|publisher=Jones & Bartlett Learning|page=24|isbn=978-0-7637-6622-1}}</ref><ref name="Merril, Ray M. 2010">Merril, Ray M., PhD, MPH. (2010): ''An Introduction to Epidemiology'', Fifth Edition. Chapter 2: "Historic Developments in Epidemiology". Jones and Bartlett Publishing</ref><ref name="hip">{{cite web|title=Changing Concepts: Background to Epidemiology|publisher=Duncan & Associates|url=http://www.duncan-associates.com/changing_concepts.pdf|access-date=3 February 2008|archive-date=25 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725065539/http://www.duncan-associates.com/changing_concepts.pdf|url-status=dead}}</ref> === معاصره دوره === د ۱۶ پېړۍ په منځ کې د Girolamo Fracastoro په نوم د Verona [د ځای نوم] يو ډاکټر د دې نظريې لومړنی وړاندې کوونکی و، چې د ناروغيو سبب خورا کوچنۍ او په سترګو نه ليدونکې ذرې ژوندۍ وې. د يادو کوچنيو ذرو په اړه فکر کېده، چې د هوا له لارې خپرېږي، خپل ځاني زياتېږي او د اور په واسطه له منځه تلونکې دي. نوموړي په دې دول د ګالين د بد يا مسموم کوونکي بوی نظريه (په ناروغانو کې زهري ګاز) درواغ ثابته کړه. نوموړي په ۱۵۴۳ کې د De contagion et contagioses morbis تر سرليک لاندې لاندې يو کتاب وليکه، چې نوموړی په کې لومړنی هغه څوک و، چې د ناروغۍ د مخنيوي په موخه يې شخصي او چاپيريالي روغتيا پوهنې ته وده ورکړه. په ۱۶۷۵ کې د Antonie van Leeuwenhoek له لوري د پام وړ پياوړي مايکروسکوپ پرمختګ د ناروغۍ د مېکروب نظريې په ګډون د ژونديو ذرو عيني ثبوت يا شواهد چمتو کړل. د مينګ کورنۍ پر مهال Wu Youke (۱۶۵۲ – ۱۵۸۲) دا نظريه رامنځته کړه، چې ځينې ناروغۍ د لېږد وړ عواملو له امله وې، چې ياد عوامل يې د ۱۶۴۱ او ۱۶۴۴ تر منځ خپل چاپيريال کې د بېلابېلو ساري عواملو؟ د کتنې پر مهال Li Qi (戾气) يا وبايي عوامل ونومول. د Wen Yi Lun  (瘟疫论 د وبا په اړه تيزس يا د ساري ناروغيو په اړه تيزس) تر سرليک لاندې د نوموړي کتاب د هغه اصلي etiological کار په توګه پام کې نيول کېدلی شي، چې ياد مفهوم يې پرمخ ويوړ. د نوموړي مفاهيم اوس هم په ۲۰۰۴ کې د روغتيا نړيوال سازمان له لوري د SARS وبا په شننه کې د دوديز چينايي طبابت په برخه کې په پام کې نيول شوي وو. <ref>{{cite book|last1=Joseph|first1=P Byre|title=Encyclopedia of the Black Death|date=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1598842548|page=76|url=https://books.google.com/books?id=AppsDAKOW3QC&pg=PA76|access-date=24 February 2019}}</ref><ref>{{cite book|last1=Guobin|first1=Xu|last2=Yanhui|first2=Chen|last3=Lianhua|first3=Xu|title=Introduction to Chinese Culture: Cultural History, Arts, Festivals and Rituals|year=2018|publisher=Springer|isbn=978-9811081569|page=70|url=https://books.google.com/books?id=-KFTDwAAQBAJ&pg=PA70|access-date=24 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=SARS: Clinical Trials on Treatment Using a Combination of Traditional Chinese Medicine and Western Medicine|url=http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js6170e/4.html#Js6170e.4|publisher=World Health Organization|access-date=24 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608111238/http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js6170e/4.html|archive-date=8 June 2018}}</ref> يو بر سرلاری يا مخکښ Thomas Sydenham (۱۶۸۹ – ۱۶۲۴) لومړنی شخص و، چې د ۱۶۰۰ پېړۍ په وروستيو کې يې د لندنيانو تبې بېلې کړې. د تبې د درملنې په اړه د نوموړي نظرياتو د هغه وخت د دوديزو فزيکپوهانو له خورا مقاومت سره مخ شوې. نوموړي د چيچک تبې چې هغه وڅېړله او درملنه يې وکړه؛ د ناروغۍ د اصلي سبب موندلو وس يې نه درلود. <ref name="Merril, Ray M. 20102">Merril, Ray M., PhD, MPH. (2010): ''An Introduction to Epidemiology'', Fifth Edition. Chapter 2: "Historic Developments in Epidemiology". Jones and Bartlett Publishing</ref> Joh Graunt د نارينه لباس خرڅونکی او اماتور احصايه پوه په ۱۶۶۲ کې د مړينې د Bills په اړه طبيعي او سياسي کتنې خپرې کړې. په دې کې يې له سترې وبا څخه وړاندې په لندن کې د مړينې ونډې تحليل کړې، د لومړي ژوند لښتليکونه يې وړاندې کړل او د زياتو نويو او پخوانيو ناروغيو لپاره يې د وخت تمايل راپور کړې. د ناروغۍ په اړه يې د زياتو نظرياتو لپاره احصايوي ثبوت چمتو کړ او د دوی په اړه يې ځيني پراخه [نړيوالې] نظريې ناسمې ثابتې کړې. John Snow د ۱۹ پېړۍ د کلورا وبا د سببونو په اړه د نوموړي د پلټنو له امله او همدارنګه د معاصرې اپيډيمولوژي د پلار په توګه مشهور او پېژندل شوی دی. نوموړي د Southwark شرکت په ملاتړ په دوه سيمو کې په اغېزناک ډول د لوړې مړينې کچو په يادښت کولو سره خپل فعالیت پيل کړ. د Soho وبا د سبب په توګه د Broad Street پمپ [د اوبو بمبه] پېژندنه ته د اپيډيمولوژي لرغونې بېلګه وايي. Snow د اوبو پاکولو په موخه په يو هڅه کې کلورين وکارول او د بمبې لاستی يې لرې کړ، چې همدې چارې ياده وبا پای ته ورسوله. دا عمل د عامې روغتيا په تاريخ کې د يوې سترې پېښې په توګه پېژندل کېږي او د اپيډيمولوژي د پوهې د بنسټ ايښودونکې پېښې په توګه ورته پام کېږي، چې په ټوله نړۍ کې د عامه روغتيايې کړنلارو په جوړولو کې مرسته کوي. که څه هم د نورو وبا مخنيوي په پار د Snow څېړنې او د مخنيوي معيارونه په بشپړ ډول نه و منل شوي يا د هغه وخت د بد يا مسموم کوونکي بوی نظريې (Miasma Theory) د عظمت له امله د نوموړي له مړينې څخه وروسته عمل ته وړاندې شوه. د Miasma نظريې له مخې بې کيفيته هوا د ناروغۍ لامل وه. ياده نظريه د کمزوري تغذيې او په علمي ډول د ناروغيو د خپرېدو مخنيوی د بنسټيزو مسئلو په ګوته کولو پر ځای په غريبو سيمو کې د ناروغۍ د لوړې کچې خپرېدنې ثابتولو لپاره کارېدلې وه او د نوموړي د کار په واسطه ناسمه ثابته شوه. <ref>[http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/fatherofepidemiology.html Doctor John Snow Blames Water Pollution for Cholera Epidemic, by David Vachon] UCLA Department of Epidemiology, School of Public Health May & June 2005</ref><ref>[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=3935461 John Snow, Father of Epidemiology] NPR Talk of the Nation. 24 September 2004</ref><ref>[http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/importance.html The Importance of Snow. Gro Harlem Brundtland, M.D., M.P.H.former Director-General, World Health Organization. Geneva, Switzerland Talk, Washington, DC, 28 October 1998]</ref><ref>[http://www.jsi.com/JSIInternet/About/snow.cfm Dr. John Snow.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140616100942/http://www.jsi.com/JSIInternet/About/snow.cfm |date=2014-06-16 }} John Snow, Inc. and JSI Research & Training Institute, Inc.</ref><ref>{{Citation|last=Johnson, Steven|title=The ghost map : [the story of London's most terrifying epidemic – and how it changed science, cities, and the modern world]|url=http://worldcat.org/oclc/1062993385|oclc=1062993385|access-date=2020-09-16}}</ref> == سرچينې == r3p6o34aubpnyqveaee7lbtrtdxw2sg جوډيت بټلر 0 60632 365478 364568 2026-08-03T01:01:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365478 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} جوډيټ پاميلا بټلر (د ۱۹۵۶ ز کال د فبرورۍ په ۲۴ مه زېږېدلې) یوه امريکايۍ فيلسوفه او د جنسيت نظرياتي پوهانده ده، د چا آثارو په سياسي فلسفې، اخلاقياتو او د ښځمنپالنې د درېیمې څپې، «کوير» اند (کوير نظريه د هغو باورونو ټولګه ده چې وايي هويتونه ثابت نه دي او د يو انسان ځانګړتياوې نه شي ټاکلې) او ادبي اند يې اغېز پرېښي. په ۱۹۹۳ز کال کې، بټلر د کلیفورنيا پوهنتون، «برکلي» کې په استادۍ پيل وکړ، چېرې چې هغې له ۱۹۹۸ز کال راهيسې د «ماکسين اليوت» د پروفيسر په توګه د پرتليزو ادبياتو په څانګه او انتقادي نظريې په پروګرام کې خدمت وکړ. هغه د اروپايي بشپړيزو زده کړو په ښوونځي کې د «هانا انډريت» مشري هم کوي.<ref name="Duignan 2018">{{cite encyclopedia|last=Duignan|first=Brian|year=2018|title=Judith Butler|url=https://www.britannica.com/biography/Judith-Butler|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=November 2, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Halberstam|first=Jack|title=An audio overview of queer theory in English and Turkish by Jack Halberstam|url=https://archive.org/details/HalberstamQueerTheory-AnkaraTurkey|access-date=29 May 2014|date=2014-05-16}}</ref><ref name="kearns">{{cite journal|last=Kearns|first=Gerry|s2cid=144967142|title=The Butler affair and the geopolitics of identity|journal=Environment and Planning D: Society and Space|year=2013|volume=31|issue=2|pages=191–207|doi=10.1068/d1713|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/7638/1/GK_Butler.pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Judith Butler, European Graduate School|url=http://egs.edu/faculty/judith-butler|access-date=14 July 2015}}</ref> بټلر د خپلو کتابونو له امله هم شهرت لري چې هغه دا دي: د جنسيت ستونزه: ښځمنپالنه او د پېژندګلوي تخريب (ز کال) او مهم بدلونونه: د جنس د منطقي حدودو په اړه (۱۹۹۳ز کال)، په کوم کې چې هغې د جنس دوديز مفاهيم ګواښلي دي او د جنسيت د فعاليت په اړه يې خپل اند جوړ کړی دی. دې اند په ښځمنپالو او نااشنا پوهې ستر اغېز غورځولی. د هغې د کار په اړوند زیاتره د فلمي زده کړو په بحثونو کې مطالعه او تر بحث لاندې نيول کېږي، په کوم کې چې د جنسيت په مطالعو او په خبرو اترو کې د فعاليت په اړوند ټينګار کېږي.<ref>{{cite news|last=Thulin|first=Lesley|title=Feminist theorist Judith Butler rethinks kinship|url=http://www.columbiaspectator.com/2012/04/19/feminist-theorist-judith-butler-rethinks-kinship|access-date=9 October 2013|newspaper=Columbia Spectator|date=19 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925124558/http://columbiaspectator.com/2012/04/19/feminist-theorist-judith-butler-rethinks-kinship|archive-date=September 25, 2015|url-status=dead}}</ref> بټلر د ښځينه او نارينه همجنسبازانو د حقوقو د خوځښتونو ملاتړ کړی او هغه د اسرائيلي سياستونو په ګډون، د ګڼو اوسنيو سياسي موضوعاتوپه اړوند غږېدلې ده.<ref>{{cite journal|title=Review of Judith Butler's "Parting Ways: Jewishness and the Critique of Zionism"|url=http://ndpr.nd.edu/news/36335-parting-ways-jewishness-and-the-critique-of-zionism/|last=Gans|first=Chaim|journal=Notre Dame Philosophical Reviews|date=December 13, 2013|access-date=September 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920005416/http://ndpr.nd.edu/news/36335-parting-ways-jewishness-and-the-critique-of-zionism/|archive-date=September 20, 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="mcgill">{{cite web|title=Judith Butler|url=http://publications.mcgill.ca/reporter/2013/05/judith-butler/|work=McGill Reporter|publisher=McGill|access-date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925091656/http://publications.mcgill.ca/reporter/2013/05/judith-butler/|archive-date=September 25, 2015|url-status=dead}}</ref> == د ژوند لومړي کلونه او زده کړه == جوډت بټلر د ۱۹۵۶ز کال د فبرورۍ په ۲۴ مه نېټه د اوهايو په «کليورلينډ» کې زېږېدلې، کورنۍ يې د هنګري يهودي او روسي يهودي نسل څخه ده. د هغې د مورنۍ انا د کورنۍ ډېره برخه غړي په هالوکاسټ کې له منځه تللي. د بټلر مور او پلار پر اصلاحي يهوديت عمل کاوه. مور يې ارتودوکس مذهبه راستره شوې وه، خو بيا محافظه کاره او په پای کې سمونپاله شوه، په داسې حال کې چې پلار يې له لومړي سره سمونپال يهودي و. په ماشومتوب او تنکۍ ځوانۍ کې بټلر هم عبري ښوونځي ته ولاړه او هم د يهودي اخلاقو ځانګړو ښوونځيو ته، په همدې ځای کې يې د فلسفې لومړۍ روزنې تر لاسه کړې. بټلر په ۲۰۱۰ز کال کې له «هاريټز» سره په مرکه کې وويل چې: په څوالس کلنۍ کې يې د اخلاقياتو ټولګيو ته تګ پيل کړ او دا ښوونځي د بټلر د عبري ښوونځي د حاخام له خوا د سزا په توګه جوړ شوي وو، ځکه چې هغې په ټولګي کې ډېرې زياتې خبرې کولې. بټلر همدا راز روښانه کړې چې هغه په دې درسونو خوشحاله وه او کله چې له هغې پوښتنه وشوه، چې څه يې غوښتل په دې ځانګړو ناستو کې يې زده کړي، هغې په درې پوښتنو ځواب ورکړ چې، هغه وخت يې هغه مصروفه کړې وه: سپينوزا له عبادځای څخه ولې و ايستل شو؟ شونې ده چې الماني اندپالنه د نازيزم لپاره محاسبه کېدای شي؟ او يو څوک څه ډول په وجودي الاهياتو (اللاهوت الوجودي) پوهېدای شي، د مارتين ببر د کار په ګډون؟<ref name="Duignan 20182">{{cite encyclopedia|last=Duignan|first=Brian|year=2018|title=Judith Butler|url=https://www.britannica.com/biography/Judith-Butler|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=November 2, 2018}}</ref><ref name="2001int">{{cite web|url=http://www.lolapress.org/elec2/artenglish/butl_e.htm|title=Interview with Judith Butler|author=Regina Michalik|work=Lola Press|date=May 2001|access-date=March 1, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219151830/http://www.lolapress.org/elec2/artenglish/butl_e.htm|archive-date=December 19, 2006|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><ref name="taught">{{cite journal|last=Udi|first=Aloni|title=Judith Butler: As a Jew, I was taught it was ethically imperative to speak up|journal=Haaretz|date=24 February 2010|url=http://www.haaretz.com/news/judith-butler-as-a-jew-i-was-taught-it-was-ethically-imperative-to-speak-up-1.266243|access-date=9 October 2013|archive-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902022153/http://www.haaretz.com/news/judith-butler-as-a-jew-i-was-taught-it-was-ethically-imperative-to-speak-up-1.266243|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Judith Butler and Michael Roth: A Conversation at Wesleyan University's Center for Humanities|url=https://www.youtube.com/watch?v=Rf4px4KyqbY|publisher=Wesleyan University}}</ref> «يال» پوهنتون ته له تګ مخکې بټلر «بيننګټن کالج» کې درسونه وويل، په يال پوهنتون کې يې فلسفه وويله او په ۱۹۷۸ز کال کې يې په هنر کې د لېسانس سند تر لاسه کړ، په ۱۹۸۴ز کال کې يې په فلسفه کې د دوکتورا سند تر لاس کړ. يو کال يې په «هيډلبرګ» پوهنتون کې د فولبرايټ استادې په توګه تېر کړ. بټلر په «ويسلاين پوهنتون، جورج واشنټګن پوهنتون او جان هوپکين پوهنتون» کې استادي وکړه، په ۱۹۹۳ز کال کې د برکلي، کلیفورنيا له پوهنتون سره يو ځای شوه. په ۲۰۰۲ز کال کې يې په امسټرډام پوهنتون کې د «سپينوزا» فلسفې مشري واخسته. سربېره پر دې يې د کولمبيا پوهنتون د انګليسي او پرتليزو ادبياتو په څانګه کې د ۲۰۱۲، ۲۰۱۳ او ۲۰۱۴ز کلونو کې د بشري علومو د « Wun Tsun Tam Mellon » مېلمه پروفيسر په توګه کار وکړ، د دې تر څنګ يې په دې ځای کې د بشپړ وخت پوهنځي د استادې اختيار هم درلود.<ref name="tanner">{{cite web|url=http://grad.berkeley.edu/tanner/0405.shtml|title=Tanner Lecture on Human Values: 2004–2005 Lecture Series|date=March 2005|work=UC Berkeley|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041211053930/http://grad.berkeley.edu/tanner/0405.shtml|archive-date=2004-12-11|access-date=March 1, 2010}}</ref><ref>{{cite book|last1=von Redecker|first1=Eva|title=Zur Aktualität von Judith Butler|year=2011|doi=10.1007/978-3-531-93350-4|isbn=978-3-531-16433-5}}</ref><ref name="chronicle">{{cite news|url=http://chronicle.com/blogs/ticker/judith-butler-plans-to-move-from-berkeley-to-columbia-u/28217|title=Judith Butler to Join Columbia U. as a Visiting Professor.|date=November 20, 2010|newspaper=[[Chronicle of Higher Education]]|access-date=February 1, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101117020532/http://chronicle.com/blogs/ticker/judith-butler-plans-to-move-from-berkeley-to-columbia-u/28217|archive-date=2010-11-17}}</ref><ref name="capital">{{cite web|url=http://www.capitalnewyork.com/article/culture/2010/11/760690/professor-trouble-post-structuralist-star-judith-butler-headed-columb|title=Professor trouble! Post-structuralist star Judith Butler headed to Columbia.|publisher=[[Capital New York]]|author=Woolfe, Zachary|location=New York, New York|date=October 10, 2010|access-date=February 1, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113174417/http://www.capitalnewyork.com/article/culture/2010/11/760690/professor-trouble-post-structuralist-star-judith-butler-headed-columb|archive-date=January 13, 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://columbialion.com/blog/two-hours-in-the-shadow-of-judith-butler/|title=Archived copy|access-date=2014-09-20|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20140920064137/http://columbialion.com/blog/two-hours-in-the-shadow-of-judith-butler/|archive-date=September 20, 2014|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://socialdifference.columbia.edu/people/judith-butler|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221031510/http://socialdifference.columbia.edu/people/judith-butler|url-status=dead|archive-date=December 21, 2012|title=Judith Butler – Center for the Study of Social Difference|date=December 21, 2012}}</ref><ref name="mellon">{{cite web|url=http://berkeley.edu/news/media/releases/2009/03/19_butler.shtml|title=Judith Butler wins Mellon Award|author=Maclay, Kathleen|date=March 19, 2009|publisher=[[UC Berkeley]] News. Media Relations|access-date=March 1, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uva.nl/en/disciplines/philosophy/home/components-centrecolumn/the-spinoza-chair.html|title=The Spinoza Chair – Philosophy – University of Amsterdam|last=Amsterdam|first=Universiteit van|website=Uva.nl|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128205552/http://www.uva.nl/en/disciplines/philosophy/home/components-centrecolumn/the-spinoza-chair.html|archive-date=2014-11-28|access-date=December 4, 2017}}</ref> بټلر د ګڼو اکاډميکو جریدو د لیکنو يا سلاکارۍ په پلاوو کې دندې تر سره کړې، د «جانس انباونډ: د تنقيدي مطالعاتو مجله، جی.ای.سي: د ريټوريک، کلتور او سياست مجله او ساينس: په کلتور او ټولنه کې د ښځو مجله.<ref>{{Cite web|url=http://www.jaconlinejournal.com/editorialstaff.html|title=Editorial Board {{!}} Editorial Staff|website=Jaconlinejournal.com|access-date=2017-08-31|خونديځ نېټه=2019-07-03|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190703221953/http://www.jaconlinejournal.com/editorialstaff.html|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190703221953/http://www.jaconlinejournal.com/editorialstaff.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703221953/http://www.jaconlinejournal.com/editorialstaff.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://signsjournal.org/about-signs/masthead/|title=Masthead|date=2012-08-22|work=Signs: Journal of Women in Culture and Society|access-date=2017-08-31|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Judith Butler|url=https://journals.library.mun.ca/ojs/index.php/JU/about/editorialTeam|url-status=dead|access-date=2022-04-02|archive-date=2021-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106113512/https://journals.library.mun.ca/ojs/index.php/JU/about/editorialTeam}}</ref> == د سترو کارونو ټولګتنه == === اجرائيوي قوانين او د جنسيت اساسي قانون (۱۹۸۸ز کال) === د « اجرائيوي قوانين او د جنسيت اساسي قانون: د ښکارنده پېژندنې او ښځمنپالنې اړوند يوه مقاله» په سرليک کې په یوه لیکنه کې جوډت بټلر وړانديز وکړ چې: جنسيت اجرائيوي دی. له دې امله چې، د جنيست پېژندنه د چلند له لارې منځ ته راغلې، د دې شونتيا شته چې د جلا جلا چلندونو په مټ جلا جلا جنسیتونه جوړ شي.<ref name="Jones2018">{{cite web|url=https://www.openculture.com/2018/02/judith-butler-on-gender-performativity.html|first=Josh|last=Jones|date=7 February 2018|title=Theorist Judith Butler Explains How Behavior Creates Gender: A Short Introduction to "Gender Performativity"|website=Open Culture|url-status=live|access-date=8 July 2021}}</ref> === جنسيتي ستونزه (۱۹۹۰ز کلونه) === جنسيتي ستونزه: ښځمنپالنه او د پېژندګلوي تخريب، په لومړي ځل په ۱۹۹۰ز کال کې خپور شو، په نړیواله کچه، په ګڼو ژبو يې له ۱۰۰۰۰۰ څخه زياتې نسخې وپلورل شوې. د « Sigmund Freud, Simone de Beauvoir, Julia Kristeva, Jacques Lacan, Luce Irigaray, Monique Wittig, Jacques Derrida» او « Michel Foucault» په اثارو کې د جنسیتي سونزې څېړنې.<ref>{{Cite book|last=Loizidou|first=Elena|date=2007-04-11|title=Judith Butler: Ethics, Law, Politics|pages=1|doi=10.4324/9780203945186|isbn=978-0-203-94518-6}}</ref><ref name="Direk-2020">{{cite book|last=Direk|first=Zeynep|title=Ontologies of Sex: Philosophy in Sexual Politics|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ep7pDwAAQBAJ&pg=PA112|series=Reframing the boundaries|date=15 June 2020|publisher=Rowman & Littlefield|pages=112|isbn=978-1-78660-664-8|oclc=1122448218|chapter=4. Different Ontologies in Queer Theory}}</ref> بټلر د «جنسيت» او «جنس» د اصطلاحاتو پر هغه کارونه د نیوکې وړانديز کړی، کوم ډول يې چې ښځمنپالنې کاروي. بټلر وايي چې: ښځمنپالنې تېروتنه کړې چې «ښځې» يې د شریکو ځانګړتياوو سره سره يوه جلا کمه تاريخي ډله ګرځولې. بټلر ليکي چې دا اند د جنسيتي اړيکو دوه اړخيز نقطه نظر پياوړی کوي. بټلر باور لري چې ښځمنپالان بايد «ښځې» تعريف نه کړي، هغه همدا راز باور لري چې ښځمنپالان بايد «په دې خبره توجه وکړي چې ځواک څه ډول کار کوي او د ښځې په اړه زموږ پوهې ته نه يواځې په ټولنه کې بڼه ورکوي، بلکې د ښځمنپالو خوځښتونو په داخل کې هم». په پايله کې د بټلر موخه دا ده چې د جنس او جنسيت تر منځ منل شوې اړيکه وشکوي، تر څو جنس او هيله د «انعطافي، ازاده ګرځېدونکې او د نورو ثابتو لاملونو زېږنده نه وي». پېژندګلو د آزادې او انعطافي په توګه او جنسيت د عمل په توګه اند، نه د يو جوهر په توګه، کوم چې د کوير اند يو له بنسټونو څخه دی. <ref>{{cite book|title=Judith Butler|url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?entry=t306.e100&srn=1&ssid=460269119#FIRSTHIT|publisher=Oxford reference Online Premium|isbn=978-0-19-953291-9|date=January 2010|doi=10.1093/acref/9780199532919.001.0001}}</ref><ref>{{cite book|title=Feminist Perspectives on Sex and Gender|url=http://plato.stanford.edu/entries/feminism-gender/|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|year=2017}}</ref> === تقليد او جنسيتي سرغړونه (۱۹۹۱ز کلونه) === دا له «انسايډ/اوټ» سره د بټلر همکاري ده: د ښځينه همجنسبازانو اندونه، د نارينه همجنسبازانو اندونه، د ښځینه او نارینه همجنسبازانو د مفکرينو د ليکنو يوه ټولګه. بټلر وايي چې:«ښځینه يا نارينه همجنسباز» اصطلاحاتو څخه کومه رڼه موندنه شونې نه ده، بلکې د دې کار د تر سره کولو لپاره سياسي اړتیا شته. بټلر «د جنسيت او جنس د منځ ته راوړلو د تشرېح کولو لپاره لوبه،عمل کول، کش کول او د تقليد تصورات کاروي، ځکه چې په پرله پسې ډول منځ ته راغلی ذاتيت د تل لپاره د نه کار کولو له امله د منځه تګ له ګواښ سره مخامخ وي.<ref>{{Cite web|title=Imitation and Gender Insubordination|url=http://artsites.ucsc.edu/faculty/gustafson/FILM%20165A.W11/film%20165A%5BW11%5D%20readings%20/Judith_Butler__Imitation_and_Gender_Insubordination.pdf|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-04-02|خونديځ نېټه=2022-04-01|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220401031510/http://artsites.ucsc.edu/faculty/gustafson/FILM%20165A.W11/film%20165A%5BW11%5D%20readings%20/Judith_Butler__Imitation_and_Gender_Insubordination.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220401031510/http://artsites.ucsc.edu/faculty/gustafson/FILM%20165A.W11/film%20165A%5BW11%5D%20readings%20/Judith_Butler__Imitation_and_Gender_Insubordination.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401031510/http://artsites.ucsc.edu/faculty/gustafson/FILM%20165A.W11/film%20165A%5BW11%5D%20readings%20/Judith_Butler__Imitation_and_Gender_Insubordination.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ellis|first=Jason W.|date=2014-04-14|title=Recovered Writing, PhD in English, Queer Studies, Presentation on Judith Butler's "Imitation and Gender Insubordination" and Introduction to Bodies That Matter Feb. 6, 2008|url=https://dynamicsubspace.net/2014/04/14/recovered-writing-phd-in-english-queer-studies-presentation-on-judith-butlers-imitation-and-gender-insubordination-and-introduction-to-bodies-that-matter-feb-6-2008/|access-date=2021-11-29|website=Dynamic Subspace|language=en}}</ref> === مهم جسمونه (۱۹۹۳ ز کلونه) === مهم جسمونه: د جنس د منطقي حدودو په اړه، هڅه کوي چې لوستنې او د اداء اټکل شوې تېروتنې روښانه کړي، کوم چې جنسي عمل ته د ورځني غوراوي په سترګه ګوري. د «ډيريډا» د تکرار د نظريې په کارولو سره، کومه چې د حواله ورکولو يوه بڼه ده، بټلر په عمل کولو کې د تکرار پر ونډه ټينګار کوي.<ref>For example, {{Cite journal|last=Jeffreys|first=Sheila|author-link=Sheila Jeffreys|title=The queer disappearance of lesbians: Sexuality in the academy|journal=[[Women's Studies International Forum]]|volume=17|issue=5|pages=459–472|doi=10.1016/0277-5395(94)00051-4|date=September–October 1994}}</ref><blockquote>اداء د تکرار له پروسې څخه دباندې د پېژندنې وړ نه ده، کوم چې د معيارونو منظم او محدود تکرار دی او دا تکرار د فاعل په مټ نه شي تر سره کېدای؛ دا تکرار هغه څه دي چې يو فاعل ته وړتیا ورکوي او فاعل (د یو عمل تر سره کوونکي) لپاره لنډمهالی حالت منځ ته راوړي. دا تکرار د دې ښودنه کوي چې عمل کول فردي کار، يا پېښه نه ده، بلکې یو رسمي تولید دی، يو دود دی چې د ممنوعیت لاندې او د ممنوعيت او ممنوعیت د ځواک له مخې او د هغې په مټ، د شړلو د ګواښ او ان د مړينې د مديريت تر څنګ او تر څنګ يې د توليد د بڼې په مجبورولو سره، خو نه، زه به ټينګار وکړم، او له مخکې څخه به يې په بشبړ ډول وټاکم.<ref>{{cite book|last=Butler|first=Judith|author-link=Judith Butler|title=Bodies That Matter: On the Discursive Limits of "Sex"|url=https://archive.org/details/bodiesthatmatter00butl|url-access=registration|year=1993|publisher=Routledge|location=New York|page=[https://archive.org/details/bodiesthatmatter00butl/page/95 95]|isbn=978-0-415-90365-3}}</ref></blockquote> === ولوله انګېزه وينا (۱۹۹۷ ز کلونه) === په ولوله انګېزه وينا کې: د عملي کوونکي سياستونه، بټلر د کرکې د وینا او سانسور کولو د ستونزو په اړه سروی کړې. هغه وايي چې د سانسور کولو ارزونه ستونزمنه ده او دا چې په ځينو حالاتو کې کېدای شي ګټوره او ان اړينه وي، په داسې حال کې چې په ځينو حالاتو کې کېدای شي، له زخم څخه هم بده وي<ref name="Jagger">{{cite book|last=Jagger|first=Gill|title=Judith Butler: Sexual politics, social change and the power of the performative|url=https://archive.org/details/judithbutlersexu00jagg|url-access=limited|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|pages=[https://archive.org/details/judithbutlersexu00jagg/page/n121 115]–8|isbn=978-0-415-21975-4|ol=OL10187608M|lccn=2007032458}}</ref> == سرچينې == qulv04nhdxmqbrhgfcl8xwnk8edxeru ريچارد اون ويزسېکر 0 61311 365485 354086 2026-08-03T06:13:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365485 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} ريچارډ کارل فريهر اون ويزسېکر('''Richard Karl Freiherr von Weizsäcker)''' (جرمني: [ˈʁɪçaʁt fɔn ˈvaɪtszɛkɐ]، د ژوند موده يې د ۱۹۲۰ ز کال د اپرېل له ۱۵ څخه د ۲۰۱۵ ز کال د جنوري تر ۳۱ نېټې پورې) د عيسوي ديموکراتيک اتحاد (CDU) يو الماني سياستپوه و، چې له ۱۹۸۴ ز کال څخه تر ۱۹۹۴ز کال پورې يې د جرمني د ولسمشر په توګه خدمت وکړ. د Weizsacker په اشرافي کورنۍ کې چې د المان د اشرافيت يوه برخه وو، زېږېدلی دی او خپلې لومړنۍ عمومي هڅې يې د المان په Evengelical کليسا کې تر سره کړې. له ۱۹۵۴ ز کال راهيسي، د المان د عيسوی ديموکراتيک اتحاد (CDU) د غړي په توګه ، نوموړی د ۱۹۶۹ ز کال ټاکنو کې، د پارلمان د غړي په توګه وټاکل شو. نوموړي تر هغه وخته پورې د Bundestag د غړي په توګه خپل واک ساتلو ته دوام ورکړ، چې د ۱۹۸۱ ز کال ايالتي ټاکنو څخه وروسته د لويديځ برلين د واکمن ښاروال په توګه وټاکل شو. Weizsäcker په ۱۹۸۴ ز کال کې د المان د فدرالي جمهوريت د ولسمشر په توګه وټاکل شو او په ۱۹۸۹ ز کال کې د دويمې دورې لپاره يو ځل بيا وټاکل شو. نوموړی او Theodor Heuss تر اوسه د المان د فدرالي جمهوريت يوازيني دوه ولسمشران دي، چې دوه بشپړې پينځه کلنې دورې يې خدمت وکړ. د ۱۹۹۰ز کال د اکتوبر پر ۳ مه نېټه د ولسمشر په توګه د خپلې دويمې دورې پر مهال، نوموړي د المان ديموکراتيک جمهوريت پينځه ايالتونه په رسميت وپېژندل او ختيځ برلين د جرمني له فدرالي جمهوريت سره يو ځای شو، چې له امله يې Weizsäcker د بيا يو شوي المان ولسمشر شو. ويزسېکر (Weizsäcker) د المان تر ټولو نامتو ولسمشر ګڼل کېږي، چې په ځانګړي ډول د خپلې بې پلوۍ له امله لوړ درنښت لري. د نوموړي اخلاقو يا کړو وړو زياتره وخت هغه د خپل ګوند له ملګرو په ځانګړي ډول د اوږد مهاله صدراعظم هيلمټ کوهل (Helmut Kohl) سره په توپير او امتياز کې ګاڼه. Weizsäcker د خپلو ويناوو له امله نامتو و، په ځانګړي ډول د هغې وينا له امله چې د ۱۹۸۵ ز کال د می پر ۸ مه نېټه يې د دويمې نړيوالې جګړې د پای په ۴۰ کليزه کې په اروپا کې وړاندې کړه. د نوموړي پر مړينه باندې يې ژوند او سياسي فعاليت په پراخ ډول وستايل شول، چې له ډلې يې نيويارک ټايمز نوموړي ته«د خپل ملت د اخلاقي شعور يوه ساتونکي» نوم ورکړ. <ref>{{cite web|last1=Augstein|first1=Franziska|title=Erster Bürger seines Staates|url=http://www.sueddeutsche.de/politik/weizsaecker-wird-erster-buerger-seines-staates-1.4401|publisher=Süddeutsche Zeitung|language=de|access-date=20 April 2015|date=15 April 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=Gauck würdigt "großen Deutschen"|url=http://www.deutschlandfunk.de/richard-von-weizsaecker-gauck-wuerdigt-grossen-deutschen.1818.de.html?dram:article_id=311317|publisher=Deutschlandfunk|access-date=20 April 2015|language=de|date=11 February 2015}}</ref><ref name="nytobit">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/02/01/world/europe/richard-von-weizsacker-94-germanys-first-president-after-reunification-is-dead.html|title=Richard von Weizsäcker, 94, Germany's First President After Reunification, Is Dead|work=The New York Times|date=31 January 2015|access-date=1 February 2015|author=Saxon, Wolfgang}}</ref><ref>{{cite news|last1=Schäuble|first1=Wolfgang|title=Er ist immer unser Präsident geblieben|newspaper=Faz.net|url=https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/wolfgang-schaeuble-ueber-richard-von-weizsaecker-beim-staatsakt-13422699-p2.html|publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung|access-date=20 April 2015|language=de|date=11 February 2015}}</ref> == د ژوند لومړي وختونه == === کوچنيوالی، ښوونځی او کورنۍ === ريچارد اون ويزسېکر (Richard von Weizsacker) د ۱۹۲۰ ز کال د اپرېل پر ۱۵ مه نېټه په نوې ماڼۍ (New Palace) سټټګارټ (Stuttgart) کې زېږېدلی دی، چې د Weizsäcker کورنۍ د يوه غړي Ernst von Weizsäcker او د هغه د مېرمنې Marianne von Graevenitz زوی دی. مور يې (Marianne) د Wurttemberg د پاچهۍ د پلي نظام د يوه جنرال Friedrich von Graevenitz (۱۹۲۲ – ۱۸۶۱ز کلونه) لور وه. Ernst von Weizsäcker يو مسلکي سيستوال او په ۱۹۳۰ ز لسيزه کې په باندنیو چارو وزارت کې يو لوړ رتبه چارواکی و. د څلورو ماشومانو تر ټولو کوچني Weizsäcker دوه وروڼه درلودل، چې يو يې فزيک پوه او فيلسوف Carl Friedrich von Weizsäcker او بل يې Heinrich von Weizsäcker نومېده، چې د دويمې نړيوالې جګړې په پيل کې په پولينډ کې د يوه پوځي په توګه ووژل شو. خور يې Adelheid (۲۰۰۴ – ۱۹۱۶ز کلونه) له Botho-Ernst Graf zu Eulenburg-Wicken (۱۹۴۴ – ۱۹۰۳ ز کلونه) سره واده وکړ، چې په ختيځ پروس کې يو ځمکوال و. د ريچارد نيکه Karl von Weizsäcker د Wurttemberg د پاچهۍ لومړی وزير و او په ۱۸۹۷ز کال کې د اشرافيت درجې ته ورسېد او په ۱۹۱۶ ز کال کې د Baron اشرافي لقب ميراثي سرليک ته پورته شو. په ۱۹۱۸ز کال  کې يې رسمي دنده لږ وړاندې له دې څخه پای ته ورسېده، چې پاچهي د ۱۹۱۹-۱۹۱۸ ز کلونو د المان اوښتون کې له منځه لاړه. که څه هم د راتلونکو کلونو پر مهال، نوموړي په پخواني شاهي ماڼۍ کې يوه څانګه ونيوله، چې لمسی يې هملته په بامبوټۍ کې وزېږېد. <ref name="Bundespräsidialamt">{{cite web|title=Richard von Weizsäcker (1984–1994)|url=http://www.bundespraesident.de/EN/TheGermanFederalPresidents/RichardVonWeizsaecker/richardvonweizsaecker-node.html|website=bundespraesident.de|publisher=Bundespräsidialamt|access-date=1 February 2015|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424191553/http://www.bundespraesident.de/EN/TheGermanFederalPresidents/RichardVonWeizsaecker/richardvonweizsaecker-node.html|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Rudolph|2010|p=24}}{{sfn|Hofmann|2010|p=19}}{{sfn|Hofmann|2010|p=23}} دا چې پلار يې يو مسلکي سياستوال و، نو Weizsäcker د خپل کوچنيوالي ډېره برخه په سويس او سکندناويا کې تېره کړه. ياده کورنۍ له ۱۹۲۰ز کال څخه تر ۱۹۲۴ز کال پورې Basel کې، له ۱۹۲۴ ز کال څخه تر ۱۹۲۶ ز کال پورې  په کوپنهاګن کې او له ۱۹۳۳ ز کال څخه تر ۱۹۳۶ ز کال پورې Bern کې واوسېدله، چې ريچار په کې د کېرچنفيلډ په نوم د ليسې برابر سویسي ښوونځي (Swiss Gymnasium Kirchenfeld) کې ګډون وکړ. نوموړې کورنۍ په برلين کې د ۱۹۱۹ او ۱۹۳۳ ز کلونو تر منځ او يو ځل بيا له ۱۹۳۶ ز کال څخه د دويمې نړيوالې جګړې تر پايه پورې، د Wilmersdorf د Fasanenstrabe په يوه اپارتمان کې ژوند وکړ. Weizsäcker د خپل لومړني ښوونځي د درېيم ټولګي د پاتې کېدنې وړتيا لرله او د نهه کلنۍ په عمر په Wilmersdorf کې د Bismarkck-Gymnasium په نامه (ننني Goethe-Gymnasium) په نوم منځني ښوونځي ته شامل شو. هغه وخت چې نوموړی ۱۷ کلن و، د اکسفورډ په Balliol College کې د تاريخ او فلسفې د زده کړې په موخه يې انګليستان ته يون وکړ. نوموړي په لندن کې د پاچا څلورم جورج (George VI) د تاج پر سر کولو مراسم وکتل.  Weizsäcker د فرانسوي ژبې د پرمختګ په موخه د ۳۸/۱۹۳۷ ژمني سمستر د فرانسې په Grenoble پوهنتون کې تېر کړ. نوموړی هملته په ۱۹۳۸زکال کې د پوځ لپاره رابلل شوی و او د خپل Reichsarbeitsdienst د پيل کولو په موخه په همدې کال کې بېرته المان ته ولاړ. {{sfn|Weizsäcker|1997|pp=49–51}}{{sfn|Weizsäcker|1997|p=71}}{{sfn|Hofmann|2010|p=30}}{{sfn|Weizsäcker|1997|pp=72–73}}{{sfn|Rudolph|2010|p=25}} === دويمه نړيواله جګړه === د دویمې نړيوالې جګړې له پيل څخه وروسته Weizsäcker د المان له پوځ سره يو ځای شو او په وروستني ډول په زېرمه (reserve) پوځونو کې د جګړنۍ مرتبې ته پورته شو. نوموړی د خپل ورور Heinrich له کنډک (د Potsdam نهم پلي کنډک) سره يو ځای شو. نوموړی د جګړې په هماغه لومړۍ ورځ له خپل کنډک سره له پولې هاخوا پولينډ ته تېر شو. د Weizsäcker ورور Heinrich د جګړې پر دويمه ورځ له نوموړي څخه سل میتره لرې ووژل شو. Weizsäcker ټوله شپه، د خپل ورور جسد ته تر هغې وکتل، چې راتلونکی سهار يې پر ښخولو وتوانېد. د نوموړي کنډک چې پراخه برخه يې اشراف او د پروس محافظه کاران وو، د جولای د ۲۰ دسيسه کې د هټلر پر وړاندې د خپلو ۱۹ سپاهيانو په ګډون د پام وړ ونډه ولوبوله. په خپله Weizsäcker له خپل ملګري Axel von dem Bussche سره، د ۱۹۴۳ ز کال په ډسمبر کې په ورته [کاليو] پلټنه کې د هټلر د وژلو په هڅه کې مرسته وکړه، چې Bussche يې برلين ته په يون پاڼو سره چمتو کاوه. ياده هڅه بايد هغه وخت له منځه تللی وی، چې ورته کالي د يو هوايي بريد په واسطه له منځه ولاړل. د ۱۹۴۴ ز کال په جون کې د Bussche په ليدنه باندې Weizsäcker هم د جولای د ۲۰ مې لپاره له تهدېدونکو پلانونو څخه خبر و او نوموړي ته يې د خپل ملاتړ ډاډ ورکړ، مګر پلان په پای کې بې پايلې شو. Weizsäcker څه موده وروسته، د جګړې وروستۍ نهه مياشتې د ځور يا کړاو په توګه تشرېح کړلې. نوموړی په ۱۹۴۵ ز کال کې په ختيځ پروس کې ټپي شو او Stuttgart کې خپل کور ته ولېږدول شو، چې د جګړې پای په Constance جهيل کې له کورنۍ کروندې څخه وګوري [وڅاري]. <ref>{{Citation|last=Finker|first=Kurt|contribution=Das Potsdamer Infanterieregiment 9 und der konservativ militärische Widerstand|year=1993|title=Potsdam. Staat, Armee, Regiment|editor-last=Kroener|editor-first=Bernhard R.|place=Berlin}}</ref>{{sfn|Weizsäcker|1997|p=91}}{{sfn|Weizsäcker|1997|p=95}}{{sfn|Weizsäcker|1997|p=90}}{{sfn|Rudolph|2010|p=39}}{{sfn|Rudolph|2010|p=40}} === زده کړې، واده او لومړنی کاري ژوند === Weizsäcker د جګړې په پای کې په Gottingen کې د تاريخ برخه کې خپلې زده کړې ته دوام ورکړ او د حقوقو د لوستنې په موخه يې کار پيل کړ، مګر په فزيک او ديني پوهه کې يې هم ویناوې تر لاسه کړې. په ۱۹۴۷ز کال کې هغه مهال چې پلار يې Ernst von Weizsäcker له نيول شوې فرانسې څخه د يهودانو په شړنه يا تبعيد کې د خپلې ونډې له امله د وزارتونو محاکمه کې مدافعه کوونکی و، ريچارد اون ويزسېکر (Richard von Weizsäcker) د نوموړي د مرستيال مدافع سلاکار په توګه خدمت وکړ. نوموړي خپل لومړنی بشپړ وړ حقوقي وکالت [مرتبه] (Staatsexamen) په ۱۹۵۰ ز کال کې او دويم په ۱۹۵۳ ز کال کې تر لاسه او په پای کې يې په ۱۹۵۵ ز کال کې خپله دکتورا (doctor juris) تر لاسه کړه. نوموړي په ۱۹۵۳ ز کال کې له Marianne von kretschmann سره واده وکړ. دوی هغه وخت سره وکتل، چې نوموړې د ښوونځي ۱۸ کلنه نجلۍ او Weizsäcker ۳۰ کلن و. Weizsäcker په ۲۰۱۰ ز کال کې ياد واده، د خپل ژوند د تر ټولو غوره او ځيرکه پرېکړې په توګه بيانوي. <ref>{{cite web|title=Lehrstuhl für Volkswirtschaftslehre – Finanzwissenschaft und Industrieökonomik|url=http://www.vwl.wi.tum.de/index.php?id=5|publisher=Technical University of Munich|access-date=6 October 2015|language=de|archive-date=6 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006182509/http://www.vwl.wi.tum.de/index.php?id=5|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Richard von Weizsäcker: Seine Familie war bis zuletzt bei ihm|url=http://www.bz-berlin.de/berlin/seine-familie-war-bis-zuletzt-bei-ihm|publisher=B.Z. Berlin|access-date=6 October 2015|language=de|date=1 February 2015|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906230020/http://www.bz-berlin.de/berlin/seine-familie-war-bis-zuletzt-bei-ihm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Marianne von Weizsäcker|url=http://www.bundespraesident.de/DE/Die-Bundespraesidenten/Richard-von-Weizsaecker/Marianne-von-Weizsaecker/marianne-von-weizsaecker-node.html|publisher=Bundespräsidialamt|access-date=6 October 2015|language=de|archive-date=14 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914170917/http://www.bundespraesident.de/DE/Die-Bundespraesidenten/Richard-von-Weizsaecker/Marianne-von-Weizsaecker/marianne-von-weizsaecker-node.html|url-status=dead}}</ref><ref name="andreas">{{cite news|title=Richard von Weizsäcker trauert um seinen Sohn|url=https://www.welt.de/vermischtes/article2105945/Richard-von-Weizsaecker-trauert-um-seinen-Sohn.html|newspaper=Die Welt|access-date=6 October 2015|date=15 June 2008|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Chefarzt: Prof. Dr. med. Fritz von Weizsäcker|url=https://www.schlosspark-klinik.de/medizin/fachabteilungen/innere-medizin-i/chefarzt-von-weizsaecker.html|website=schlosspark-klinik.de|access-date=6 October 2015|language=de|تاريخ الأرشيف=24 August 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140824054740/http://www.schlosspark-klinik.de/medizin/fachabteilungen/innere-medizin-i/chefarzt-von-weizsaecker.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=24 August 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140824054740/http://www.schlosspark-klinik.de/medizin/fachabteilungen/innere-medizin-i/chefarzt-von-weizsaecker.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140824054740/http://www.schlosspark-klinik.de/medizin/fachabteilungen/innere-medizin-i/chefarzt-von-weizsaecker.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140824054740/http://www.schlosspark-klinik.de/medizin/fachabteilungen/innere-medizin-i/chefarzt-von-weizsaecker.html}}</ref><ref>{{cite web|title=Richard von Weizsäcker: Ein Zeuge des 20. Jahrhunderts|url=http://www.br.de/nachrichten/richard-von-weizsaecker-130~_image-3_-7f14f0c36170bc3100407e2bbd606c6af0d868fb.html|publisher=Bayrischer Rundfunk|access-date=6 October 2015|language=de|date=31 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006191601/http://www.br.de/nachrichten/richard-von-weizsaecker-130~_image-3_-7f14f0c36170bc3100407e2bbd606c6af0d868fb.html|archive-date=6 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Odenwaldschule: Familie Weizsäcker bricht Schweigen|url=http://www.spiegel.de/panorama/justiz/odenwaldschule-familie-weizsaecker-bricht-schweigen-a-685983.html|work=Spiegel Online|access-date=6 October 2015|language=de|date=27 March 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Was wir über den tödlichen Angriff auf Fritz von Weizsäcker wissen|url=https://www.spiegel.de/panorama/justiz/berlin-weizsaecker-sohn-fritz-bei-vortrag-in-klinik-erstochen-a-1297327.html|access-date=20 November 2019|work=[[Der Spiegel]]|date=20 November 2019|language=de}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50486614|title=Son of former German President Richard von Weizsäcker stabbed to death|work=BBC News|date=20 November 2019}}</ref>{{sfn|Weizsäcker|1997|pp=98–102}}{{sfn|Hofmann|2010|p=88}}{{sfn|Rudolph|2010|p=61}}{{sfn|Rudolph|2010|p=54}} == سرچينې == ovatnijm9xc71metng1aor1ewwqeahq د کیوبا د توغندیو کړکېچ 0 62095 365483 355995 2026-08-03T05:22:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365483 wikitext text/x-wiki '''د کیوبا د توغندیو کړکېچ'''، چې '''د ۱۹۶۲ز کال د اکتوبر د کړکېچ''' په نوم هم یادیږي (په هسپانوي: Crisis de Octubre)، د کارابین کړکېچ (په [[روسي ژبه|روسي]] لیک دود: Карибский кризис,، په لاتیني لیک دود:  Karibsky krizis، په بین المللی فونېټیک الفباء(IPA) سره: [kɐˈrʲipskʲɪj ˈkrʲizʲɪs] د متحده ایالاتو او [[شوروي اتحاد]] تر منځ یوه ۳۵ ورځنۍ (۱۹۶۲ز کال د اکتوبر له ۱۶مې څخه د همدې کال د نومبر تر ۲۰مې پورې) ډغره وهنه وه چې هغه وخت په یوه نړیوال کړکیچ واوښته کله چې په اېټالیا او ترکیه کې د امریکا له لوري د توغندیو د ځای پرځای کولو په غبرګون کې د شوروي اتحاد له خوا په کیوبا کې د ورته بالستیکو توغنديو د ځای پر ځای کولو سیالي پیل شوه. که څه هم د کیوبا د توغندیو کړکېچ له مهالني لحاظه د ډېرې لنډې مودې لپاره و، اما یاد کړکېچ د متحده ایالاتو د ملي امنیت او اټومي جګړې ته په تابیا نیولو کې د یوې  پرېکړې کوونکې شېبې په توګه ګڼل کېږي. دغه ډغره ونه کله کله تر ټولو نږدې هغه صحنه ګڼل کېږي چې سړه جګړه پکې په یوه پراخه اتومي جګړه باندې د اوښتو پولې ته رسېدلې وه. <ref>{{cite book|first1=Len|last1=Scott|first2=R. Gerald|last2=Hughes|title=The Cuban Missile Crisis: A Critical Reappraisal|url=https://books.google.com/books?id=UJEGCAAAQBAJ&pg=PT17|year=2015|publisher=Taylor & Francis|page=17|isbn=9781317555414|access-date=December 31, 2015|archive-date=July 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729014313/https://books.google.com/books?id=UJEGCAAAQBAJ&pg=PT17|url-status=live}}</ref> په [[اېټاليا]] او ترکيه کې د امريکا د جوپېټر بالستيک توغنديو (Jupiter ballistic missiles) د موجودیت پر غبرګون او د ۱۹۶۱ز کال د خنزيرانو د خليج د ناکامې حملې (Bay of Pigs Invasion) په ځواب کې، د شوروي اتحاد لومړي سرمنشي نېکيتا خروشچوف (Soviet First Secretary Nikita Khrushchev) په راتلونکې کې د بلې دا ډول حملې د خنثی کولو په موخه د کیوبا په ټاپو کې د اتومي توغندیو د ځای پر ځای کولو په تړاو د کيوبا هېواد غوښتنه ومنله. د ۱۹۶۲ز کال د جولای په میاشت کې د خروشچوف او د کیوبا د لومړي وزیر فېډل کاسترو تر منځ د یوې محرمې غونډې په ترڅ کې یو توافق وشو، او د همدې کال د دوبي موسم په وروستیو کې د یو شمېر توغندیو د توغولو د تأسیساتو د نصبولو کار پیل شو. په همدې وخت کې، د امریکا د متحده ایالاتو د ۱۹۶۲ز کال د ټاکنو کمپاین په لاره اچول شوی و، او سپینې ماڼۍ په میاشتو میاشتو هغه ادعاې ردولې چې له فلوريډا ایالت څخه یواځې ۹۰ میله (۱۴۰ کیلو متره) لرې د شورویانو خطرناک توغندي یې له پامه غورځولي دي. د یادو توغندیو اړوند تابیاوې هغه وخت په ډاګه شوې چې د متحده ایالاتو د هوایی ځواک یوې U-2 جاسوسي الوتکې د منځني واټن R-12 (چې د ناټو د کوډ نوم یې SS-4 دی) او د منځني واټن R-14 (چې د ناټو کوډ نوم یې SS-5 دی) بالېستیکو توغندیو د تأسیساتو څرګند انځورونه راوویستل. کله چې ولسمشر جان اېف کېنیډي په دې اړه ریپوټ ورکړای شو، نوموړي له هغه وروسته ژر تر ژره د ملي امنیت شورا د نهو غړو او پنځو نورو جګ پوړو سلاکارانو یوه غونډه راوغوښته، چې دغې ډلې ته د ملي امنیت د شورا د اجرائیوي کمېټې (EXCOMM) نوم ورکړل شو، د غونډې په بهیر کې ولسمشر کېنېډي ته لومړی دا مشوره ورکړل شوې وه چې کیوبا ته د شورویانو د توغوندیو د عرضه کولو په ځواب کې د کیوبا په خاوره هوایي برید او ورپسې د کیوبا په اصلي خاوره ځمکنی یرغل وکړي. له محتاطانه غور وروسته، ولسمشر کېنېډي د دې لپاره چې د جنګ له علان څخه مخنیوی وشي، یو څه د ټيټې کچې تعرضي دریځ غوره کړ. د ملي امنیت شورا د اجرائیوي کمېټې (EXCOMM) سره تر سلا مشورې وروسته، کېنېډي کیوبا ته د نورو توغندیو د لېږد د مخنیوي په پار د اکتوبر په ۲۲مه نېټه د سمندریز قرنطین امر وکړ. د بندیز (چې په قانوني تعریف سره یو جنګي اقدام دی) پر ځای د قرنطین اصطلاح په کارولو سره، د امریکا متحده ایالات په دې وتوانېدل چې د یو جنګي حالت له ښکاره کولو څخه ډډه وکړي. متحده ایالاتو اعلان وکړ چې دوی به کیوبا ته د یرغلیزو وسلو لېږد ته اجازه ورنکړي او تقاضاء یې وکړه چې هغه وسلې چې له مخکې په کیوبا کې نصب شوې دی، باید راخلاصې او بېرته شوروي اتحاد ته ولېږدول شي.<ref>{{Cite web|last=Society|first=National Geographic|date=2021-04-21|title=Kennedy 'Quarantines' Cuba|url=http://www.nationalgeographic.org/thisday/oct22/kennedy-quarantines-cuba/|access-date=2022-05-11|website=National Geographic Society|language=en|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205233833/https://www.nationalgeographic.org/thisday/oct22/kennedy-quarantines-cuba/|url-status=dead}}</ref><ref name="uslegalcaseblockadeofcuba">{{cite journal|last1=Jonathan|first1=Colman|title=The U.S. Legal Case for the Blockade of Cuba during the Missile Crisis, October-November 1962|journal=Journal of Cold War Studies|date=April 1, 2019}}</ref> له څو ورځو ترینګلو بحثونو وروسته، کېنېډي او خروشچوف یو تړون ته سره ورسېدل: شورویان به په څرګند ډول د ملګرو ملتونو په تائیدۍ سره په کیوبا کې نصب شوې خپلې یرغلیزې وسلې راخلاصوي او شوروي اتحاد ته به یې راستنوي، په بدل کې به یې متحده ایالات په عامه توګه اعلانوي چې بیا به په کیوبا یرغل نه کوي. متحده ایالاتو له شورویانو سره په محرمانه ډول په دې هم توافق وکړ چې دوی به خپل هغه جوپيټر ام آر بي ام ډوله توغندي (Jupiter MRBMs) چې په ترکیه کې یې د شوروي اتحاد پر وړاندې ځای پر ځای کړي وو، راخلاصوي. دا ناندریزه موضوع ده چې آیا اېټالیا هم په دې توافق کې شامله وه او که نه. سره له دې چې شورویانو خپل توغندي له نصب کړي حالت څخه راخلاص او غیر فعال کړل، اما د شوروي اتحاد ځینې بم اچوونکې الوتکې په کیوبا کې پاتې شوې، او متحدو ایالاتو سمندریز قرنطین د ۱۹۶۲ز کال د نومبر تر شلمې نېټې پورې پر ځای ساتلی و. <ref name="uslegalcaseblockadeofcuba" /> له هغه وروسته چې ټول یرغلیز توغندي او اېلیوشین Il- سپکې بمبارد کوونکې الوتکې له کیوبا څخه ایستل شوې وې، نوموړی بندیز د نومبر په ۲۰مه نېټه په رسمي ډول پای ته ورسېد. د متحده ایالاتو او شورویي اتحاد تر منځ خبرو اترو د دغو زبر ځواکونو تر منځ د چټکو، روښانه او مستقیمو اړیکو یوې لیکې ته اړتیا په ګوته کړه. د پایلې په توګه د مسکو-واشنګټن هاټ لاین (Moscow–Washington hotline) رامنځته شو. له هغه وروسته، د تړونونو یوې لړۍ د څو کلونو لپاره د متحده ایالاتو او شوروي تر منځ ترینګلتیاوې راکمې کړې، تر دې چې  دواړو خواوو په پای کې د خپلو اتومي وسله تونونو پراختیا له سره ونیوه. == پخوانی وضعیت == === کیوبا او د برلین دیوال === د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو او د سړې جګړې په پیل کېدو سره، د امریکا متحده ایالات په مخ پر زیاتېدونکې توګه د کمونېزم د پراختیا په اړه اندېښمن وو. په لاتیني امریکا کې د پراته یو هېوا په څرګند ډول له شوروي اتحاد سره ملګرتیا متحده ایالاتو ته د زغملو وړ نه بلل کېده. دغه کار د ولسمشر مونرو له دوکتورین سره د ټکر یوه بېلګه وه، یاد دوکتورین د متحده ایالاتو هغه پالیسي وه چې په اروپایي مستعمرو کې او د اروپا په چارو کې یې د متحده ایالاتو مداخله محدودوله مګر د یادې پاليسۍ له مخې لوېدیځه نیمه کُره، د متحده ایالاتو تر نفوذ لاندې یوه سیمه (sphere of influence) بلل کېده د ولسمشر کېنېډي اداره د ۱۹۶۱ز کال د خنزیرانو د خلیج د ناکامې حملې (Bay of Pigs Invasion) له امله چې د ولسمشر جان اېف. کېنېډي په امر د امریکا د مرکزي استخباراتو له خوا د روزل شوو کیوبایي جلا وطنو په واسطه تر سره شوې وه، په عامه توګه شرمېدلې وه. وروسته، پخواني ولسمشر ډېوېټ آیزن هاور کېنېډي ته په خطاب کې داسې وویل، "د خنزیرانو د خلیج ناکامي به شورویانو ته د هغه څه د کولو زړه ورکړي چې له هغې پرته یې جرئت نشوی کولی". دغه نیم زړې حملې د شوروي لومړي سر منشي نېکیتا خروشچوف او د هغه سلاکارانو ته دا تأثر ورکړ چې کېنېډي مذبذب و، لکه چې یو شوروي سلاکار لیکلي، "ډېر ځوان، ذهین، په ترینګلو حالاتو کې د پرې کړې کولو ته په سمه توګه ناچمتو... ډېر هوښیار او ډېر کمزوری". د کیوبا پر وړاندې د متحده ایالاتو پټ عملیات په ۱۹۶۱ز کال کې د مونګوس له ناکامو عملیاتو سره ادامه لرله.<ref name="Absher">{{cite journal|title=Mind-Sets and Missiles: A First Hand Account of the Cuban Missile Crisis|first=Kenneth Michael|last=Absher|publisher=Strategic Studies Institute, United States Army War College|year=2009|url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=935|access-date=April 29, 2010|archive-date=April 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420055113/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=935|url-status=live|archivedate=April 20, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100420055113/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=935}}</ref><ref name="franklin">{{cite book|title=Cuba and the United States: A Chronological History|first=Jane|last=Franklin|url=https://archive.org/details/cubaunitedstates0000fran|year=1997|publisher=Ocean Press|location=Melbourne|isbn=978-1-875284-92-4|access-date=February 11, 2007|url-access=registration}}</ref> برسېره پر دې، د کېنېډي د کمزورتیا په اړه د خروشچوف تأثر د برلین د ۱۹۶۱ز کړکېچ په اړه، په ځانګړې توګه د برلین د دېوال د جوړېدو په اړه د یاد ولسمشر په غبرګون کې ثابت شو. خروشچوف چې شوروي افسرانو ته یې د یاد کړکېچ د عواقبو په اړه خبرې کولې په ټینګار سره وویل، "زه په یقیني توګه پوهېږم چې کېنېډي نه کومه ځواکمنه مخینه لري، او نه هم په عمومي توګه د یو ګواښونکي چلنج پر وړاندې د درېدو زړورتیا لري". ده همداراز خپل زوی سرګې (Sergei) ته وویل چې، د کیوبا په اړه به کېنېډي "یو جنجال رامنځته کړي، ډېر جنجالونه به وکړي، خو وروسته به بیا روغې ته غاړه ږدي" د ۱۹۶۲ز په جنورۍ کې د متحده ایالاتو د اردو یو جنرال اډوارډ لانسډل (Edward Lansdale) په یو فوق-محرمانه راپور کې (چې په نسبي ډول په ۱۹۸۹ز کې افشاء شو) چې کېنېډي او د مونګوس په عملیاتو کې ښکېلو چارواکو ته یې وړاندې کړ، د کیوبا د حکومت د راپرځولو پلانونه بیان کړل. د متحده ایالاتو د مرکزي استخباراتو استازي یا د ځانګړو فعالیتونو له څانګې څخه "لار بلدي" باید په پټ ډول کیوبا ته ننوتلی وای، تر څو یې سبوتاژ رامنځته کړی وای او د رادیو د خپرونو په شمول یې د ادارو کنترول تر لاسه کړی وای. د ۱۹۶۲ز په فبرورۍ کې متحده ایالاتو په کیوبا باندې بندیزونه ولګول، او لانسډل په اګسټ او سپټمبر کې د پیلېدونکو ګوریلایي عملیاتو په قوماندې ورکولو سره د کیوبا د حکومت د راپرځولو لپاره یو ۲۶-مخیز فوق محرمانه مهال وېش وړاندې کړ. "عمومي پاڅون او د کمونېست رژیم رانسکورول باید د اکتوبر په لومړیو دوو اونیو کې واقع شوي وای. "<ref>{{cite book|title=Shadow Warrior: The CIA Hero of 100 Unknown Battles|url=https://archive.org/details/shadowwarrior00rodr|url-access=registration|last=Rodriguez|publisher=Simon & Schuster|date=October 1989|isbn=978-0-671-66721-4|others=John Weisman}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-76/pdf/STATUTE-76-Pg1446.pdf|title=Proclamation 3447 – Embargo on All Trade With Cuba|date=February 3, 1962|publisher=U.S. Government Printing Office|access-date=September 28, 2014|archive-date=June 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605041149/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-76/pdf/STATUTE-76-Pg1446.pdf|url-status=live}}</ref> == سرچينې == rud6pfkfs2qhixwj95r2rwt4wal9ng9 اتومي وسلې او اسرائیل 0 62106 365472 358317 2026-08-02T21:43:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365472 wikitext text/x-wiki د اسرائیلو د دولت په اړه په پراخه کچه باور دا دی چې یاد دولت اتومي وسلې لري. د اسرائيلو په سلاکوټونو کې د هستوي کوپړیو (بمونو)  شمېر له ۸۰ څخه تر ۴۰۰ پورې اټکل کېږي او باور په دې دی چې یاد هېواد د دې توان لري چې نوموړي بمونه د څو مېتودونو په واسطه وتوغوي، چې له الوتکې له لارې توغول، له اوبتلونو څخه د کروز توغندیو په توګه توغول، او د جريچو (Jericho) د لړۍ له منځني څخه تر بین قاره یی (انټرکانټينېنټل) واټن بالېستیک توغندیو له لارې توغول پکې شامل دي. د دې هېواد د د توغولو وړ لومړنۍ اتومي وسلې په اړه داسې انګېرل کېږي چې د ۱۹۶۶ز کال په وروستیو یا د ۱۹۶۷ز کال په پیل کې تکمیل شوې وي، چې په دې توګه یې د نړۍ په کچه یادو وسلو ته د پراختیا ورکوونکو هېوادونو په منځ کې شپږم ځای خپل کړی دی.<ref name="HK">{{Cite journal|last1=Kristensen|first1=Hans M.|last2=Norris|first2=Robert S.|year=2014|title=Israeli nuclear weapons, 2014|url=http://bos.sagepub.com/content/70/6/97.full.pdf+html|journal=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]|volume=70|number=6|pages=97–115|doi=10.1177/0096340214555409|bibcode=2014BuAtS..70f..97K|doi-access=free}}</ref><ref name="israelhayom.com">{{cite web|title=Carter says Israel has stockpile of over 300 nuclear bombs|author1=Yoni Hirsch|name-list-style=and|author2=Israel Hayom Staff|work=[[Israel Hayom]]|date=April 14, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416210127/http://www.israelhayom.com/site/newsletter_article.php?id=16847|archive-date=2014-04-16|url=http://www.israelhayom.com/site/newsletter_article.php?id=16847}}</ref>{{sfn|Brower|1997}}<ref>{{cite web|title=Jericho 3|publisher=Center for Strategic and International Studies|url=https://missilethreat.csis.org/missile/jericho-3/|website=missilethreat.csis.org|access-date=15 August 2017}}</ref><ref name="FAS">{{cite web|title=Nuclear weapons – Israel|publisher=Federation of American Scientists|url=https://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/|access-date=July 1, 2007|archive-date=September 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912071921/https://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Israel's Quest for Yellowcake: The Secret Argentina-Israel Connection, 1963–1966|author=Nuclear Proliferation International History Project|publisher=[[Woodrow Wilson International Center for Scholars]]|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/israels-quest-for-yellowcake-the-secret-argentina-israel-connection-1963-1966}}</ref><ref name="NTI">{{cite web|work=Israel|title=Nuclear Overview|url=http://www.nti.org/e_research/profiles/Israel/Nuclear/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090102210432/http://www.nti.org/e_research/profiles/Israel/Nuclear/|archive-date=January 2, 2009|url-status=dead|publisher=NTI|access-date=June 23, 2009}}</ref>{{sfn|Brower|1997}} په هر حال، [[اسرائيل|اسراییل]] یوه د سنجول شوي ابهام پالیسي لري، چې هېڅکله په رسمي توګه د اتومي وسلو د درلودلو تائید یا رد نه کوي، په ځای یې د کلونو په اوږدو کې دا زمزمه کوي چې " اسرائیل به لومړنی هېواد نه وي چې منځني ختیځ ته هستوي وسلې ور معرفي کوي". اسرائیلو همداراز د اتومي وسلو د نه تکثر تړون (NPT) له امضاء کولو څخه ډډه کړې، که څه هم د دغه کار لپاره ورباندې نړیوال فشارونه اچول شوي دي، خو اسرائیل وایي چې دا د دوی د ملي امنیت له ګټو سره په ټکر کې دي.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/10/14/books/14book.html?ref=bookreviews|title=Vague, Opaque and Ambiguous — Israel's Hush-Hush Nuclear Policy|last=Bronner|first=Ethan|newspaper=The New York Times|date=October 13, 2010|access-date=March 6, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/books/98/11/01/reviews/981101.01korblt.html|title=The Quiet Bomb|last=Korb|first=Lawrence|newspaper=The New York Times|date=November 1, 1998|access-date=March 6, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v20/d349|work=Office of the Historian|format=historical documents|title=Foreign Relations of the United States, 1964–1968|series=XX, Arab-Israeli Dispute, 1967–68|at=Document 349|publisher=Department of State|date=December 12, 1968|access-date=July 3, 2012}}</ref><ref>{{Citation|publisher=Shalom Life|date=September 21, 2010|url=http://www.shalomlife.com/eng/13853/Israel_Rejects_Offer_to_Join_UN_Atomic_Agency/|title=Israel Rejects Offer to Join UN Atomic Agency|access-date=June 16, 2022|archive-date=July 3, 2012|archive-url=https://archive.today/20120703041536/http://www.shalomlife.com/eng/13853/Israel_Rejects_Offer_to_Join_UN_Atomic_Agency/|url-status=dead}}.</ref> له دې امله، اسرائیلو د نورو سیمه ییزو لوبغاړو له خوا د اتومي وسلو د تر لاسه کولو په ردولو سره د تکثیر ضد مفکورې او مخنیوی کوونکو ګوزارونو ته پراختیا ورکړه. د اسرائیلو هوایي ځواک د عراق او سوریې د اتومي بټیو د ویجاړولو په پار په ترتیب سره په ۱۹۸۱ز او ۲۰۰۷ز کلونو کې د اوپېرا (Operation Opera) او اورچارډ (Operation Orchard) په نومونو سره عملیات تر سره کړل، او په ۲۰۱۰ز کې د سټکسنېټ (Stuxnet malware) ویروس چې د [[ايران|ایران]] اتومي تأسیسات یې په ناوړه ډول زیانمن کړل، ګمان کېږي چې د اسرائلو له خوا جوړ شوی و. تر ۲۰۱۹ز کال پورې، اسرائیل په منځني ختیځ کې یوازینی هېواد و چې په اړه یې باور کېده چې نوموړی هېواد اتومي وسلې لري. د سامسون انتخاب (Samson Option) د وروستي انتخاب په توګه د هغه هېواد په وړاندې چې پوځ یې په اسرائیلو حمله وکړي او/یا د اسرائیلو زیاتره برخه ویجاړه کړې، په اتومي وسلو سره د اسرائیلو د لویې غچ اخستنې مخنیوي کوونکې ستراتېژۍ ته راجع کېږي.<ref name="NTI3">{{cite web|work=Israel|title=Nuclear Overview|url=http://www.nti.org/e_research/profiles/Israel/Nuclear/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090102210432/http://www.nti.org/e_research/profiles/Israel/Nuclear/|archive-date=January 2, 2009|url-status=dead|publisher=NTI|access-date=June 23, 2009}}</ref><ref name="doctrine">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/israel/doctrine.htm|title=Strategic Doctrine|work=Weapons of Mass Destruction (WMD)|publisher=Global Security|date=April 28, 2005}}</ref> اسرائیلو په ۱۹۴۸ز کال کې د خپلواکۍ له اعلانولو سملاسي وروسته په اتومي برخه کې څېړنې پیل کړې، او په محرمانه ډول یې د فرانسویانو په مرسته د ۱۹۵۰ز کال په وروستیو کې د نېګېو هستوي څېړنیز مرکز (Negev Nuclear Research Center) په جوړولو باندې پیل وکړ، چې ډېمونا (Dimona) ښارګوټي ته نږدې پروت و او یوه هستوي بټۍ او د بیا پروسس کولو دستګاه پکې شامل وو. د وسلو د پروګرام په اړه لومړني د پراخې کچې تفصیلات د ۱۹۸۶ز کال د اکتوبر په پنځمه تر یو رسنیز پوښ لاندې د مردخای وانونو (Mordechai Vanunu) له خوا له څرګندونو څخه  رابرسېره شول، نوموړي مخکې په اړوند مرکز کې د تکنېشن په توګه دنده تر سره کړې وه. وانونو ډېر ژر د موساد له خوا اختطاف او اسرائیلو ته راوړل و، چې هلته د خیانت او جاسوسۍ په جرم په ۱۸ کاله بند محکوم شو.<ref name="sunday-times-20040421">{{cite news|title=Mordechai Vanunu: The Sunday Times articles|work=The Times|date=April 21, 2004|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,1-1081668,00.html|access-date=July 2, 2006|location=London|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060513150116/http://www.timesonline.co.uk/article/0%2C%2C1-1081668%2C00.html|archive-date=May 13, 2006}}</ref><ref name="bbc-20040420">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3640613.stm|title=Vanunu: Israel's nuclear telltale|website=BBC News|date=April 20, 2004|access-date=October 17, 2012|quote=[Vanunu blew] the whistle on Israel's secret nuclear activities....It was a decision that led him first to London and the Sunday Times - then to Rome and kidnapping by Israeli intelligence service Mossad - then back to Israel and a long jail sentence.}}</ref> == د پراختیا تاریخچه == === له ډېمونا څخه د مخه، ۱۹۴۹ز-۱۹۵۶ز === د اسرائیلو لومړنی لومړی وزیر ډېويډ بن-ګوریون په دې موخه چې د هولو کاسټ پېښه یو ځل بیا رامنځته نشي د هستوي وسلو په لاسته راوړلو کې " تقریبا پکو شوی" و. هغه وویل، " هغه څه چې انېشتاین (Einstein)، اوپنهېمر (Oppenheimer) او ټېللر (Teller) چې درۍ واړه یهودیان دي، د امریکا متحده ایالاتو ته جوړ کړي، په اسرائیلو کې هم ساینس پوهانو د خپلو خلکو لپاره تر سره کولی شول. بن ګورین حتی په ۱۹۴۸ز کې دعربو-اسرائیلو له جکړې مخکې چې په پایله کې یې د اسرائیلو دولت رامنځته شو، پرېکړه وکړه چې له بهر څخه یهودي ساینس پوهان وګوماري. دی او ورسره د ویزمن د ساینس انستیتیوت (Weizmann Institute of Science) مشر او د دفاع وزارت ساینس پوه اېرنسټ ډېويډ برګمن په دې باور وو او هیله مند وو چې یهودي ساینس پوهان لکه اوپنهېمر او ټېللر به له اسرائیلو سره مرسته وکړي. <ref name="goldberg201009">{{cite magazine|last=Goldberg|first=Jeffrey|date=September 2010|title=The Point of No Return|magazine=The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/magazine/print/2010/09/the-point-of-no-return/8186/}}</ref><ref name="is2002">{{cite journal|jstor=30246784|title=Atomic Power to Israel's Rescue: French-Israeli Nuclear Cooperation, 1949–1957|last1=Pinkus|first1=Binyamin|last2=Tlamim|first2=Moshe|journal=Israel Studies|date=Spring 2002|volume=7|issue=1|pages=104–138|doi=10.1353/is.2002.0006}}</ref> په ۱۹۴۹ز کال کې د اسرائیلو د دفاعي ځواکونو د ساینس د څانګې یو واحد چې په عبري لنډون سره هېمېد ګیمېل (HEMED GIMMEL) بلل کېږي، د نېګېو (Negev) صحرا په یوې دوه کلنې جیولوژیکي سروې باندې یې پیل وکړ. په داسې حال کې چې د پترولو د زېرمو په تړاو د ګونګوسو له امله یې له مخکې یوه ابتدایي مطالعه تر سره شوې وه، د دغې اوږدې سروې یوه موخه د یورانیومو د زېرمو پیدا کول وو؛ چې د فاسفېټو له زېرمو څخه یوه کوچینۍ اندازه وموندل شول. په هغه کال هېمېد ګیمېل څانګې د فزیک شپز فارغ محصلینو ته بهر ته زده کړو ته د تلو لپاره تمویل کړل، د نوموړو محصلینو څخه یو یې د شیکاګو پوهنتون ته لاره ومونده تر څو د انریکو فرمي تر څارنې لاندې زده کړې وکړي، نوموړي پروفیسور د نړۍ د لومړني مصنوعي او په ځان بسیا هستوي ځنځیري تعامل (nuclear chain reaction) څارنه کړې وه. په ۱۹۵۲ز کال کې هېمېد ګیمېل د اسرائیلو له دفاعي ځواک څانګې څخه په دفاع وزارت کې یوې څانګې ته چې د څېړنو او زېربینا (EMET) په نوم پېژندل کېده، ور جلا شو. د هماغه کال په جون کې بېرګمن د بن ګورین له خوا د اسرائیلو د اتومي انرژۍ د کمېسیون (Israel Atomic Energy Commission) د رییس په توګه وټاکل شو. <ref name="FAS2">{{cite web|title=Nuclear weapons – Israel|publisher=Federation of American Scientists|url=https://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/|access-date=July 1, 2007|archive-date=September 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912071921/https://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/|url-status=dead}}</ref>{{Sfn|Cohen|1998|p=26}}{{Sfn|Cohen|1998|pp=30–31}} هیمېد ګیمېل ډېپارټمنټ د یاد لېږد په بهیر کې د څلورم ماچون په نوم ونومول شو او د برګمن له خوا د اسرائیلو د اتومي انرژۍ د کمېسیون (IAEC) د مخکښ لابراتوار په توګه کارول کېده؛ څلورم ماچون په ویزمن انستیتیوت کې د اېزوتوپ د څېړنو له څانګې سره یو ځای په نېګېو کې له فاسفېټو څخه د یورانیمو او د طبیعي درنو اوبو (2H<sub>2</sub>O) د راویستلو وړتیا ته پراختیا ورکړه. دغه تخنیکونه له امریکايي هڅو څخه د دوو کلونو په اندازه پرمختللي وو. برګمن چې له فرانسویانو سره یې د هستوي همکاریو ډېرولو ته لېوالتیا درلوده، یادې دواړې اختراع ګانې یې د فرانسې د بدیلو انرژیو او اتومي انرژۍ په کمېسیون ( Commissariat à l'énergie atomique ) په ۶۰ میلیونه فرانکه وپلورلې. که څه هم دا پلورنه سوداګریزه شوې نه وه، خو دغه کار د فرانسوي-اسرائیلي همکاریو په لور یو منتج کېدونکی ګام و.<ref name="FAS3">{{cite web|title=Nuclear weapons – Israel|publisher=Federation of American Scientists|url=https://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/|access-date=July 1, 2007|archive-date=September 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912071921/https://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/|url-status=dead}}</ref><ref name="is20022">{{cite journal|jstor=30246784|title=Atomic Power to Israel's Rescue: French-Israeli Nuclear Cooperation, 1949–1957|last1=Pinkus|first1=Binyamin|last2=Tlamim|first2=Moshe|journal=Israel Studies|date=Spring 2002|volume=7|issue=1|pages=104–138|doi=10.1353/is.2002.0006}}</ref><ref name="is20023">{{cite journal|jstor=30246784|title=Atomic Power to Israel's Rescue: French-Israeli Nuclear Cooperation, 1949–1957|last1=Pinkus|first1=Binyamin|last2=Tlamim|first2=Moshe|journal=Israel Studies|date=Spring 2002|volume=7|issue=1|pages=104–138|doi=10.1353/is.2002.0006}}</ref>{{Sfn|Hersh|1991|p=30}}{{Sfn|Farr|1999}} پر دې سر بېره، اسرائیلي ساینس پوهانو په اغلب ګمان په مارکول (Marcoule) کې، د جي-۱ پلوتونیوم د تولید د بټۍ او یو پي-۱ د بیا پروسس کولو د دستګاه په جوړولو کې مرسته کړې ده. فرانسې او اسرائیلو په زیات شمېر برخو کې نږدې اړیکې درلودې. [[فرانسه]] د یهودي نوي دولت لپاره د وسلو عمده عرضه کوونکې وه، او په شمالي افریقا کې د فرانسې په مستعمرو کې د ناکراریو په خورېدو سره، اسرائیلو په یادو هېوادونو کې د سفاردي یهودیانو (Sephardi Jews) سره په اړیکې ټینګولو سره ارزښتناک جاسوسي معلومات د فرانسې په واک کې ورکړل. {{Sfn|Cohen|1998|pp=33–34}}{{Sfn|Hersh|1991|p=19}} په عین وخت کې، اسرائیلي ساینس پوهانو د فرانسې له خپل اتومي پروګرام څخه هم څارنه کوله، او هغوی یواځیني بهرني ساینس پوهان وو چې اجازه ورکړل شوې وه تر څو د مارکول په اتومي تاسيساتو کې په خپله خوښه وګرځي. د فرانسوي او اسرائیلي یهودي او غیر یهودي څېړونکو تر منځ د اړیکو سربېره، فرانسویان په دې باور وو چې له اسرائیلو سره همکاري دوی ته په نړیواله کچه یهودي اتومي ساینس پوهانو ته لاسرسی برابرولی شي. وروسته له هغه چې د متحده ایالاتو ولسمشر ډوېټ ایزنهاور د سولې لپاره د اتومونو (Atoms for Peace) نوښت اعلان وکړ، اسرائیل یې په امضاء کولو کې دویم شول (په ترکیې پسې) او د ۱۹۵۵ز کال د جولای په ۱۲مه یې د متحده ایالاتو سره د سوله ییزې اتومي همکارۍ تړون لاسلیک کړ. چې په دې توګه د ۱۹۵۷ز کال د مارچ په شلمه، د امضاء کولو په عمومي مراسمو کې "په ناچال سورېق (Nachal Soreq) کې د لامبو د یو کوچیني حوض د څېړنیزې بټۍ" د جوړېدلو لامل شول، کوم چې له فرانسویانو سره یې په ډېمونا کې د ډېرو لویو تاسیساتو جوړېدل تر خپل پوښښ لاندې راوستل.<ref name="is20024">{{cite journal|jstor=30246784|title=Atomic Power to Israel's Rescue: French-Israeli Nuclear Cooperation, 1949–1957|last1=Pinkus|first1=Binyamin|last2=Tlamim|first2=Moshe|journal=Israel Studies|date=Spring 2002|volume=7|issue=1|pages=104–138|doi=10.1353/is.2002.0006}}</ref>{{Sfn|Cohen|1998|p=44}}{{Sfn|Cohen|1998|p=65}} فرانسیس پرین چې له ۱۹۵۱څخه تر ۱۹۷۰ز کال پورې د اتومي انرژۍ لپاره د فرانسې عالي کمېشنر و، په ۱۹۸۶ز کال کې په څرګند ډول وویل چې اسرائیلي ساینس پوهان په ۱۹۴۹ز کال کې د ساکلې هستوي څېړنيز مرکز ته ور بلل شوي وو، دغې همکارۍ د فرانسوي او اسرائیلي ساینس پوهانو تر منځ په ځانګړې توګه د هغوی چې د منهاتن د پروژې څخه وو، د پوهې شریکولو په شمول ګډو هڅو ته لاره خلاصه کړه. د بریدمن کولونېل وارنر ډي. فار د یو رېپوټ په حواله چې د یوساف د تکثیر ضد مرکز (USAF Counterproliferation Center) ته یې ورکړی و په داسې حال کې چې فرانسه پخوا په اتومي څېړنو کې یو مخکښ هېواد و "اسرائیل او فرانسه له جګړې وروسته د تخصص په یو شان سطح کې وو، او اسرائیلي ساینس پوهانو کولی شول چې د فرانسویانو له خوا په کېدونکو هڅو کې د پام وړ ونډه واخلي. په فرانسه او اسرائیلو کې د هستوي ساینس او تکنالوژۍ په برخو کې پرمختګ د ۱۹۵۰مې لسیزې په لومړیو کې سره ډېر نږدې او تړلی و". د دې په څنګ کې، د فار په حواله،  "د فرانسې په هستوي ازموینو کې څو اسرائیلي څارونکو شتون درلود او اسرائیلیانو د فرانسې د هستوي ازمویښتي چاودنو په اړه معلوماتو ته نا محدود لاسرسی درلود".{{Sfn|Farr|1999}}{{Sfn|Farr|1999}} == سرچينې == gnmzunv59ivx7molccoz9gmf1otdpn7 د کويټ اقتصاد 0 62783 365482 364848 2026-08-03T05:20:24Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365482 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Kuwait city cityscape.jpg|بټنوک|327x327px]] '''د کویټ اقتصاد''' پر پټرولیمو ولاړ یو بډای اقتصاد دی. کویټ په نړۍ کې یو له بډایو هیوادونو څخه دی. د کویټ دینار په نړۍ کې تر ټولو زیات ارزښت لرونکې دودپيسه ده. د نړیوال بانک له نظره، کویټ په نړۍ کې د سړي سر ناخالص ملي عاید کې پنځم بډای هیواد دی. د کویټ اقتصاد د سړي سر «جي ډي پي» کې د نړۍ تر ټولو لوی شلم اقتصاد دی. د بېلا بېلو متنوع کونکو تګلارو په پایله کې، پټرولیم اوس د ټولې جي ډي پي ۴۳٪ او د صادراتو د عاید ۷۰٪ برخه جوړوي. د فولادو تولید د کویټ دویم تر ټولو لوی صنعت دی. کویټ په فولادو کې په خپل ځان بسیا دی.<ref name="cia">{{cite web |date=10 April 2015 |title=Kuwait |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=16 July 2022 |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072824/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |url-status=dead }}</ref><ref name="worldbank">[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2014+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc "GDP per capita, PPP (current international $)", World Development Indicators database], World Bank. Database updated on 14 April 2015.</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html GDP – per capita (PPP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html |date=2013-04-24 }}, [[The World Factbook]], Central Intelligence Agency.</ref><ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?sy=2014&ey=2014&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=16&pr1.y=7&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=PPPPC&grp=0&a=World Economic Outlook Database, October 2015], [http://www.imf.org/external/ns/cs.aspx?id=28 International Monetary Fund]. Database updated on 6 October 2015.</ref><ref name="curr">{{cite web |date=21 March 2012 |title=10 Most Valuable Currencies in the World |url=http://www.siliconindia.com/finance/news/10-Most-Valuable-Currencies-in-the-World-nid-109953.html |website=Silicon India |access-date=16 July 2022 |archive-date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310124050/https://www.siliconindia.com/finance/news/10-Most-Valuable-Currencies-in-the-World-nid-109953.html |url-status=dead }}</ref><ref name="steel">{{cite web |date=2019 |title=Faisal Awwad Al Khaldi: Go Big or Go Home |url=https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |work=The Business Year |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-02-02 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-02-02 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview }}</ref><ref name="steel1">{{cite web |date=13 November 2018 |title=KWT Steel: Our ultimate goal is to become a fully-integrated steel manufacturer |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/interviews/kwt-steel-our-ultimate-goal-is-to-become-a-fully_integrated-steel-manufacturer-1065742.htm |work=Steel Orbis}}</ref><ref name="steel4">{{cite web |date=6 February 2007 |title=United Steel Industries covers Kuwait's demand for steel -- Chairman |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=1708673&language=en |work=[[Kuwait News Agency]]}}</ref><ref name="steel2">{{cite web |date=19 November 2019 |title=New rebar capacity coming up in Kuwait |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/latest-news/new-rebar-capacity-coming-up-in-kuwait-1120965.htm |work=Steel Orbis}}</ref><ref name="steel3">{{cite web |date=19 August 2019 |title=United Steel Industrial Co. (KWTSTEEL) |url=https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |work=Epicos |access-date=16 July 2022 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127183806/https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |url-status=dead }}</ref><ref name="usatoday">{{cite web |author=Grant Suneson |date=7 July 2019 |title=These are the 25 richest countries in the world |url=https://www.usatoday.com/story/money/2019/07/07/richest-countries-in-the-world/39630693/ |website=[[USA Today]]}}</ref> په ۲۰۱۹ز کال کې، د کویټ عمده صادراتي تولیدات کاني تیل و چې په صادراتو کې تیل (د ټولو صادراتو ۸۹.۱٪)، الوتکې او فضايی بیړۍ (۴.۳٪)، عضوي کیمیاوي مواد (۳.۲٪)، پلاستیک (۱.۲٪)، وسپنه او فولاد (۰.۲٪)، ارزښتمن غمي او قیمتي فلزات (۰.۱٪)، د کمپیوټر په ګډون ماشینونه (۰.۱٪)، المونیم (۰.۱٪)، مس (۰.۱٪)، او مالګه، سلفر، ډبره او سیمینټ (۰.۱٪) شامل دي. په ۲۰۱۹ز کال کې کویټ د «سلفوني، نايټريډ او نايټروس» شوي «هايدروکاربن» تر ټولو لوی صادرونکی هېواد و. د ۲۰۱۹ز کال د اقتصادي پیچلتیا شاخص (لړیال) کې کویټ د ۱۵۷ هیوادونو له منځه دري شپېتم مقام خپل کړ. په ۲۰۱۹ز کال کې عراق د کویټ د صادراتو مخکښ بازار و او خواړه/کرنیز تولیدات د ټولو صادراتي توکو ۹۴.۲٪ برخه جوړوله.<ref name="exports">{{cite web |title=Kuwait's Top 10 Exports |url=https://www.worldstopexports.com/kuwaits-top-10-exports/}}</ref><ref name="exports1">{{cite web |title=Kuwait |url=https://oec.world/en/profile/country/kwt |website=[[The Observatory of Economic Complexity]]}}</ref><ref name="hktdc">{{cite web |date=30 April 2021 |title=Kuwait: Market Profile |url=https://research.hktdc.com/en/article/MzU3OTgyNjcw |website=[[Hong Kong Trade Development Council]] |access-date=16 July 2022 |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170940/https://research.hktdc.com/en/article/MzU3OTgyNjcw |url-status=dead }}</ref> == پتروليم او طبيعي ګاز == په ۱۹۳۴ز کال کې، د کویټ امیر، د کویټ د تیلو شرکت (Kuwait Oil Co. (KOC)) ته د تیلو امتیاز ورکړ چې د «انګلو- پارس» د تیلو شرکت (وروسته د برتانیا د پترولیم شرکت) او د خلیج د تیلو اتحادیې یې ګډ ملکیت درلود، په ۱۹۷۶ز کال کې د کویټ حکومت « KOC » دولتي کړ. د کویټ د پټرولیم شرکت (KPC) چې یو نړیوال يو ځای شوی د تيلو شرکت دی، د پټرولیم په سکتور کې د دولتي چارو بنسټيز شرکت دی، په دې کې د کویټ د تیلو شرکت، کوم چې تیل او ګاز تولیدول؛ د کویټ ملي پټرولیم شرکت، تصفیه او کورنی پلور؛ پټروکیمیکل صنعتونو شرکت، کوم چې «امونیا» او «یوریا» تولیدوي؛ د کویټ بهرني پټرولیم لټونې شرکت، په مخ پر وده هیوادنو کې د ځینو نورو امتیازاتو سره، د کویټ تیلو ټانکر شرکت (Kuwait Oil Tanker Co) او «سانټافي» نړیواله اتحادیه، شامل دي. وروستي شرکت چې په ۱۹۸۲ز کال کې بشپړ رانیول شوی، د پټرولیمو په صنعت کې د کویټ د پټرولیمو اتحادیې ته په ټوله نړۍ کې موجوديت ورکوي. د کویټ د پټرولیمو اتحادیې د خلیج د تیلو شرکت څخه په «بینیلکس» هیوادونو او سکینډینویا کې د تصفیه کولو او اړوندو خدماتو مرکزونه او همدراراز په ایټالیه کې د زېرمه کولو ځايونه او د خدماتو د مرکزونو شبکه هم رانیولي دي. په ۱۹۸۷ز کال کې، د کویټ د پټرولیمو اتحادیې په برتانيه پترولیم کې ۱۹٪ سهم واخیست، کوم چې وروسته ۱۰٪ ته راټیټ شو. د کویټ پټرولیمو اتحادیه خپل توليد په اروپا کې د «کیو-۸» توليد نوم (برانډ) لاندې بازار ته وړاندې کوي او د متحده ایالاتو او جاپان په بازارونو کې لېوالتيا لري. کویټ د شاوخوا ۹۴ میلیارده بیلرو (۱۴.۹ کیلو متر مربع) د تر لاسه کېدو وړ تیلو زیرمې لري. تر جګړې د مخه، اټکل شوې ظرفیت يې د یوې ورځې پر سر شااو خوا ۲.۴ میلیون بیلره و (پر ورځ کې ۳۸۰× ۱۰<sup>۳</sup> متر مکعب). د عراقي نېواک پر مهال، د کویټ د تیلو د تولید وړتیا په عملي توګه هیڅ ته راښکته شوه. همدارنګه، له هغه وروسته خورا ښه بیا رغونه او پرمختګونه وشول. د تیلو تولید د ۱۹۹۲ز کال په پای کې په یوه ورځ کې ۱.۵ میلیون بیلره (۲۴۰×۱۰<sup>۳</sup> متر مکعب پر ورځ) و او په ۱۹۹۳ز کال کې تر جګړې مخکې ظرفيت حالت ته ورسېد. د کویټ د تولید وړتیا ۲.۵ میلیون بیلره په یو ورځ (۴۰۰×۱۰<sup>۳ </sup> متر مکعب پر ورځ) کې اټکل شوې ده. کويټ په پام کې  درلوده چې تر ۲۰۰۵ز کال پورې د دوی وړتيا پر یوه ورځ کې ۳.۵ میلیون بیلره ته لوړه کړي. == چاپېريالي پايښت == د کویټ د ۲۰۳۵ز کال د لرید د برخې په توګه، د کويټ موخه دا ده چې ځان ته د «پیټروکیمیکل» (هغه مواد چې د طبيعي ګاز يا پيتروليمو له تصفيې يا پروسس څخه تر لاسه کېږي) صنعت د نړیوال مرکز په توګه ځای ورکړي. الزور تصفیه ځای په منځني ختیځ کې تر ټولو لویه تصفیه خونه ده. دا د کویټ تر ټولو لويه له چاپیریال سره برابره د تیلو تصفیه خونه ده. الزور تصفیه خونه د یو کمربند او یوې لارې نوښت تر مخې د کویټ – چین د همکارۍ پروژه ده.<ref name="kuwaitvision">{{cite web |author=Ellie Pritchard |date=22 June 2021 |title=Al-Zour: Kuwait's vision of becoming an international hub in the Middle East |url=https://www.valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |website=Valve World |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=21 January 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=21 January 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html }}</ref><ref name="chambers">{{cite web |title=KUWAIT: An Introduction |url=https://chambers.com/content/item/3216 |website=[[Chambers and Partners]]}}</ref><ref name="zour1">{{cite web |date=16 December 2019 |title=Sinopec completes main unit of the Middle East's largest refinery |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2019/12/sinopec-completes-main-unit-of-the-middle-easts-largest-refinery |work=Hydrocarbon Processing}}</ref><ref name="zour2">{{cite web |date=24 August 2016 |title=Largest Refinery Project in the Middle East |url=https://www.process-worldwide.com/largest-refinery-project-in-the-middle-east-a-547741/ |work=Process Worldwide}}</ref><ref name="zour3">{{cite web |date=16 March 2021 |title=Start-up of Kuwait's al-Zour refinery still months off |url=https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |work=[[Argus Media]] |تاريخ الوصول=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=16 March 2021 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |url-status=dead |لاسرسي نېټه=16 July 2022 |خونديځ نېټه=16 March 2021 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off }}</ref><ref name="alzour_env">{{cite journal|url=https://onepetro.org/SPEKOGS/proceedings-abstract/19KOGS/3-19KOGS/D033S018R006/218128|title=Site Preparation & Soil remediation for Kuwait's Largest Environmental Friendly oil Refinery, by Utilizing Dredging & Soil Compaction|website=OnePetro|author=Talal Aljiran; Walid Alkandari|date=13 October 2019|doi=10.2118/198101-MS|s2cid=210318313}}</ref><ref name="kuwaitvision2">{{cite web |author=Ellie Pritchard |date=22 June 2021 |title=Al-Zour: Kuwait's vision of becoming an international hub in the Middle East |url=https://www.valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |website=Valve World |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=21 January 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=21 January 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html }}</ref><ref name="chinakuwaitzour">{{cite web |date=14 December 2019 |title=Feature: Kuwait's refinery project showcases Chinese concept of "win-win cooperation" |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/14/c_138629489.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214024129/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/14/c_138629489.htm |archive-date=14 December 2019 |website=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> الزور اډه د منځني ختیځ د مایع شوي طبيعي ګاز تر ټولو لویه اډه ده. دا د نړې اوبه شوي ګاز تر ټولو لوی زېرمه ځای او په ګاز د بيا بدلولو تر ټولو لويې شنې سیمې پروژه ده. دې پروژې د درې میلیارده امريکايي ډالرو په ارزښت پانکونه راجلب کړې ده. نورې غټې پروژې یې «بایوفیول» (له عضوي موجوداتو نفط جوړول) او پاک تیل دي. د «سولایبیا» فاضله اوبو تفصيه ځای د نړۍ تر ټولو لوی د فاضله اوبو د پاکولو اډه (تصفيه خانه) ده چې د  قشر د جلا کولو ټیکنالوجۍ انرژي استعمالوي. ام الحیام د فاضله اوبو د تفصيې اډه د نړۍ د لویو ایکولوژیکي دوامداره فاضله موادو د تصفيې له فابریکو څخه يوه ده. د اټکلي ۱.۸ میلیارده امريکايي ډالرو ارزښت په لرلو سره، دا د «پي پي پي» غټو پروژو یوه مخکښه اډه ده. دې په ۲۰۲۰ز کال کې د سیمې په کچه د څلورمې تر ټولو لویې پروژې جایزې ګټلې وه.<ref name="lng">{{cite web |date=15 September 2020 |title=Kuwait Aims to Finish Middle East's Biggest LNG Terminal by March |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-15/kuwait-aims-to-finish-mideast-s-biggest-lng-terminal-by-march |work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]}}</ref><ref name="lng1">{{cite web |date=21 September 2020 |title=Middle East's Largest Import Terminal for Liquefied Natural Gas |url=https://cosmopolitantdaily.com/energy/middle-easts-largest-import-terminal-for-liquefied-natural-gas/ |work=Cosmopolitan Daily}}</ref><ref name="lng2">{{cite web |author=Alex Siow |date=2 October 2020 |title=Kuwait LNG import to rival Pakistan in three years |url=https://www.icis.com/explore/resources/news/2020/10/02/10559376/kuwait-lng-import-to-rival-pakistan-in-three-years |work=[[RELX|ICIS]]}}</ref><ref name="lng7">{{cite web |year=2020 |title=AL-ZOUR LNG IMPORT PROJECT |url=https://www.denso.net/al-zour-lng-import-project/ |work=Denso }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="lng8">{{cite web |year=2021 |title=Liquefied Natural Gas Import Facility (LNGI) |url=https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |work=KIPIC |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-05-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-05-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 }}</ref><ref name="lng4">{{cite web |year=2021 |title=Al-Zour Project |url=https://www.nesfircroft.com/candidates/projects/al-zour-project |work=NES Fircroft |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716181844/https://www.nesfircroft.com/candidates/projects/al-zour-project |url-status=dead }}</ref><ref name="lng3">{{cite web |year=2017 |title=Al-Zour LNG Import Terminal Project, Kuwait |url=https://www.hydrocarbons-technology.com/projects/al-zour-lng-import-terminal-project/ |work=Hydrocarbons Technology}}</ref><ref name="argus">{{cite web |date=30 May 2021 |title=Kuwait completes work on $16bn Clean Fuels Project |url=https://www.argusmedia.com/en/news/2220011-kuwait-completes-work-on-16bn-clean-fuels-project |work=[[Argus Media]]}}</ref><ref name="biofuel">{{cite web |date=27 May 2021 |title=Kuwait completes biofuel project |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2979519&language=en |work=[[Kuwait News Agency]]}}</ref><ref name="sulaibiya5">{{cite web |date=2 May 2017 |title=Sulaibiya sewage plant |url=https://www.meed.com/sulaibiya-sewage-plant/ |work=[[MEED]] |quote=The Sulaibiya wastewater treatment plant is the largest facility in the world to use energy-efficient reverse osmosis and ultrafiltration membrane technology}}</ref><ref name="sulaibiya2">{{cite web |date=18 February 2015 |title=Kuwait-based wastewater treatment plant to become world's largest facility of its kind |url=https://www.watertechonline.com/directory/article/15547477/kuwaitbased-wastewater-treatment-plant-to-become-worlds-largest-facility-of-its-kind |work=Water Technology Online}}</ref><ref name="sulaibiya4">{{cite web |date=17 February 2015 |title=Sulaibiya to be world's largest RO treatment plant |url=https://www.utilities-me.com/article-3357-sulaibiya-to-be-worlds-largest-ro-treatment-plant |work=Utilities Middle East}}</ref><ref name="sulaibiya3">{{cite web |date=17 February 2015 |title=Kuwait's Sulaibiya Plant to Set New Global Benchmark after Upgrade with GE's Advanced Water Reuse Technology |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2015/02/17/707102/10120540/en/Kuwait-s-Sulaibiya-Plant-to-Set-New-Global-Benchmark-after-Upgrade-with-GE-s-Advanced-Water-Reuse-Technology.html |work=Global News Wire}}</ref><ref name="sulaibiya">{{cite web |title=Sulaibiya Wastewater Treatment |url=https://www.water-technology.net/projects/sulaibiya/ |work=Water Technology |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701232048/https://www.water-technology.net/projects/sulaibiya/ |url-status=dead }}</ref><ref name="hog">{{cite web |date=19 August 2020 |title=Hogan Lovells advises on financial close for Kuwait's megaproject Umm Al-Hayman |url=https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |work=[[Hogan Lovells]] |access-date=16 July 2022 |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716180341/https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |url-status=dead }}</ref><ref name="ipex">{{cite web |date=29 January 2019 |title=KfW IPEX-Bank, Al Ahli Bank of Kuwait and the Commercial Bank of Kuwait finance Umm Al Hayman wastewater treatmant plant |url=https://www.kfw-ipex-bank.de/Presse/News/Pressemitteilungsdetails_563968-2.html |work=[[KfW IPEX-Bank]]}}</ref><ref name="ummalhayman">{{cite web |year=2021 |title=Umm Al Hayman Project |url=https://uahpc.com/index.html |website=UAHPC |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-07-05 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-07-05 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html }}</ref><ref name="uhw">{{cite web |date=25 December 2020 |title=أحمد الصالح لـ الجريدة•: توسعة "أم الهيمان" تضع الكويت على خريطة المياه العالمية |url=https://www.aljarida.com/articles/1608819297112090300/ |website=[[Al-Jarida]] |language=ar}}</ref><ref name="wte">{{cite web |date=2 June 2020 |title=Umm Al Hayman Wastewater Project |url=https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |work=WTE Wassertechnik |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=1 October 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 October 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US }}</ref><ref name="ppp">{{cite web |date=2020 |title=Kuwait: Wastewater Treatment |url=https://www.thebusinessyear.com/al-ahli-bank-umm-al-hayman-wastewater-treatment-plant/focus |work=The Business Year }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="hog2">{{cite web |date=19 August 2020 |title=Hogan Lovells advises on financial close for Kuwait's megaproject Umm Al-Hayman |url=https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |work=[[Hogan Lovells]] |access-date=16 July 2022 |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716180341/https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |url-status=dead }}</ref><ref name="ppp_project">{{cite web |date=30 June 2021 |title=WTE Wassertechnik GmbH's UMM AL Hayman Kuwait Project |url=https://www.lawyer-monthly.com/2021/06/wte-wassertechnik-gmbhs-umm-al-hayman-wastewater-treatment-plant-ppp-project-in-kuwait/ |work=Lawyer Monthly}}</ref><ref name="ipex2">{{cite web |date=29 January 2019 |title=KfW IPEX-Bank, Al Ahli Bank of Kuwait and the Commercial Bank of Kuwait finance Umm Al Hayman wastewater treatmant plant |url=https://www.kfw-ipex-bank.de/Presse/News/Pressemitteilungsdetails_563968-2.html |work=[[KfW IPEX-Bank]]}}</ref><ref name="asar">{{cite web |date=7 February 2020 |title=ASAR – Al Ruwayeh & Partners act as Kuwait Legal counsel to the consortium of WTE Wassertechnik GMBG and International Financial Advisors Holdings KSCP on the UMM Al Hayman Wastewater Treatment Plant PPP Project in Kuwait |url=https://www.asarlegal.com/asar-al-ruwayeh-partners-acts-as-kuwait-legal-counsel-to-theconsortium-of-wte-wassertechnik-gmbh-and-international-financialadvisors-holding-kscp-on-the-umm-al-hayman-wastewater-treatmentp/ |work=Al Ruwayeh & Partners (ASAR)}}</ref><ref name="wte2">{{cite web |date=2 June 2020 |title=Umm Al Hayman Wastewater Project |url=https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |work=WTE Wassertechnik |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=1 October 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 October 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US }}</ref><ref name="ppp2">{{cite web |date=2020 |title=Kuwait: Wastewater Treatment |url=https://www.thebusinessyear.com/al-ahli-bank-umm-al-hayman-wastewater-treatment-plant/focus |work=The Business Year }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="kamco1">{{cite web |date=30 May 2021 |title=GCC Projects Market Update |url=https://www.kamcoinvest.com/sites/default/files/research/pdf/GCC%20Projects%20Market%20Update%20-%20May-2021-English.pdf |work=Kamco Invest |page=4}}</ref><ref name="kamco">{{cite web |date=30 May 2021 |title=GCC Projects Market Update |url=https://www.kamcoinvest.com/sites/default/files/research/pdf/GCC%20Projects%20Market%20Update%20-%20May-2021-English.pdf |work=Kamco Invest |page=3}}</ref> د کویټ د چاپیریال ساتنې پروګرام په نړۍ کې تر ټولو لوی د چاپیریال ساتنې پروژو څخه يو دی. د کویټ د ۲۰۳۵ز کال لرلید تر مخې نورې مختلفې لویې زیربنايي پروژې هم شته. اوس مهال کویټ په منځني ختيځ کې د نړۍ تر ټولو لويه قضايي ودانۍ جوړوي، دا نوي قضايي ودانۍ له چاپیریال ساتنې سره برابرې دي. په نورو لويو پرمختګونو کې يې د حصة المبارک «KIPCO» سيمه هم شامله ده.<ref name="remediation1">{{cite web |author=Wil Crisp |date=3 June 2021 |title=Kuwait awards remediation scheme contracts |url=https://www.meed.com/kuwait-awards-remediation-scheme-contracts |work=[[MEED]]}}</ref><ref name="remediation2">{{cite web |date=9 May 2021 |title=Kuwait Quarterly Newsletter - Issue 17 |url=https://www.rsm.global/kuwait/sites/default/files/media/publications/Kuwait%20Quarterly/kuwait_quarterly_newsletter_-_issue_5.pdf |work=[[RSM International]] |page=17 |quote=KERP is the largest environmental remediation project in the world}}</ref><ref name="remediation3">{{cite web |author=Wil Crisp |date=18 November 2020 |title=Contractors submit Kuwait remediation bids |url=https://www.meed.com/contractors-submit-kuwait-remediation-bids |work=[[MEED]]}}</ref><ref name="kuwaitvision2035">{{cite web |date=1 June 2021 |title=Eyeing the private sector |url=http://80.241.146.114/gulfconstruction/news/1625946_Eyeing-the-private-sector.html |work=Gulf Construction}}</ref><ref name="rsm">{{cite web |date=4 November 2020 |title=Kuwait Quarterly Newsletter – Issue 3 |url=https://www.rsm.global/kuwait/sites/default/files/media/news/Publications/kuwait_quarterly_newsletter_-_issue_3.pdf |work=[[RSM International]] |page=15}}</ref><ref name="newkuw">{{cite web |title=New Kuwait (Kuwait Vision 2035) |url=https://www.newkuwait.gov.kw/ |website=New Kuwait }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="zour5">{{cite web |date=1 May 2017 |title=Al-Zour refinery strategic project of Kuwait 2035 Vision |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2607941&Language=en |work=Kuwait News Agency (KUNA)}}</ref><ref name="pace">{{cite web |author=Ranju Warrier |date=18 February 2021 |title=Pace on being a 'repeat choice' for judicial complexes' projects |url=https://www.constructionweekonline.com/projects-and-tenders/270729-pace-on-being-a-repeat-choice-for-judicial-complexes-projects |work=Construction Week}}</ref><ref name="smartcourt">{{cite web |date=1 March 2021 |title=Smart Kuwait courts complex ready |url=http://80.241.146.114/gulfconstruction/news/1625744_Smart-Kuwait-courts-complex-ready.html |work=Gulf Construction}}</ref><ref name="ta">{{cite web |date=2 June 2016 |title=New Kuwait court complexes opened |url=http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |work=[[Trade Arabia]] |تاريخ الوصول=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=28 May 2023 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |url-status=dead |لاسرسي نېټه=16 July 2022 |خونديځ نېټه=28 May 2023 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html }}</ref><ref name="gsas">{{cite web |date=18 April 2019 |title=GSAS to be adopted in Kuwait following a strategic partnership between GORD and NTEC. |url=https://www.e-mc2.gr/el/news/gsas-be-adopted-kuwait-following-strategic-partnership-between-gord-and-ntec |website=e-mc2.gr |access-date=16 July 2022 |archive-date=20 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220161834/https://www.e-mc2.gr/el/news/gsas-be-adopted-kuwait-following-strategic-partnership-between-gord-and-ntec |url-status=dead }}</ref><ref name="dme">{{cite web |date=14 February 2021 |title=Pace delivers Hawalli Smart Courts Complex in Kuwait |url=https://design-middleeast.com/pace-delivers-hawalli-smart-courts-complex-in-kuwait/ |work=Design Middle East}}</ref><ref name="urc">{{cite web |date=1 June 2021 |title=Landmark set to dominate horizon |url=http://80.241.146.114/gulfconstruction/news/1625947_Landmark-set-to-dominate-horizon.html |work=Gulf Construction}}</ref> === د نوې کېدو وړ انرژي === د کویټ ۲۰۳۵ز کال د ليدلوري د یوې برخې په توګه، کویټ د بيا نوې کېدو وړ انرژۍ يو لوی پارک پرانیست چې «شقايا د نوې کېدو وړ انرژۍ پارک نومېږي»، په کوم کې چې متمرکزه لمريزه انرژي، لمریز فوتوولټیک او د هوا انرژۍ اډې (فابريکې) شاملې دي. دا پارک څلور برخې لري او هدف يې د ۴۰۰۰ ميګاواټه ظرفيت تر لاسه کول دي. دا به په نړۍ کې د نوي کیدونکې انرژۍ تر ټولو لويو پارکونو څخه يو وي.<ref name="shagaya2">{{cite web |date=24 February 2019 |title=Kuwait launches Phase One of Shagaya Renewable Energy Park |url=https://meconstructionnews.com/33566/kuwait-launches-phase-one-of-shagaya-renewable-energy-park |work=ME Construction News}}</ref><ref name="renewable">{{cite web |date=2021 |title=Kuwait Solar Energy Market – Growth, Trends, COVID-19 Impact, and Forecasts (2021–2026) |url=https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/kuwait-solar-energy-market |work=Mordor Intelligence}}</ref><ref name="shagaya">{{cite web |date=20 February 2019 |title=Shagaya power plant 1st phase launched |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2778772&language=en |work=Kuwait News Agency (KUNA)}}</ref><ref name="shagaya1">{{cite web |date=25 February 2019 |title=First Phase Of Kuwait's Shagaya Renewable Energy Park Launched |url=https://www.utilities-me.com/news/12453-first-phase-of-kuwaits-shagaya-renewable-energy-park-launched |work=Utilities Middle East}}</ref><ref name="renewable2">{{cite web |date=2021 |title=Kuwait Solar Energy Market – Growth, Trends, COVID-19 Impact, and Forecasts (2021–2026) |url=https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/kuwait-solar-energy-market |work=Mordor Intelligence}}</ref><ref name="shagaya5">{{cite web |date=23 June 2021 |title=Kuwait extends renewable advisory deadline |url=https://www.meed.com/kuwait-extends-renewable-advisory-deadline |work=[[MEED]] |quote=Various phases of the Shagaya renewable energy project will have a combined capacity of 4GW once completed}}</ref><ref name="shagaya4">{{cite web |date=18 May 2021 |title=PROJECTS: Kuwait to invite consultancy bids for renewable energy project |url=https://www.zawya.com/mena/en/projects/story/PROJECTS_Kuwait_to_invite_consultancy_bids_for_renewable_energy_project-ZAWYA20210518081129/ |work=Zawya}}</ref> == د فولادو توليد == د فولادو تولید د کویټ دویم تر ټولو لوی صنعت دی. متحده فولادو صنعتي شرکت، د کويټ د فولادو عمده توليدونکی شرکت دی، دا  شرکت د ټول کویټ کورني بازار تقاضا (په ځانګنړي ډول ابادول) پوره کوي. کویټ په فولادو کې پر خپل ځان بسیا هېواد دی.<ref name="steel12">{{cite web |date=13 November 2018 |title=KWT Steel: Our ultimate goal is to become a fully-integrated steel manufacturer |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/interviews/kwt-steel-our-ultimate-goal-is-to-become-a-fully_integrated-steel-manufacturer-1065742.htm |work=Steel Orbis}}</ref><ref name="steel42">{{cite web |date=6 February 2007 |title=United Steel Industries covers Kuwait's demand for steel -- Chairman |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=1708673&language=en |work=[[Kuwait News Agency]]}}</ref><ref name="steel22">{{cite web |date=19 November 2019 |title=New rebar capacity coming up in Kuwait |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/latest-news/new-rebar-capacity-coming-up-in-kuwait-1120965.htm |work=Steel Orbis}}</ref><ref name="steel32">{{cite web |date=19 August 2019 |title=United Steel Industrial Co. (KWTSTEEL) |url=https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |work=Epicos |access-date=16 July 2022 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127183806/https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |url-status=dead }}</ref> == کرنه == په ۲۰۱۶ز کال کې، په سبزیو کې د خوړو په برخه کې د کویټ پر ځان بسیاينې تناسب ۴۹.۵٪، په غوښه کې ۳۸.۷٪، په لبنیاتو کې ۱۲.۴٪، په میوو کې ۲۴.۹٪ او په غلو دانو کې ۸.۵٪ و. د کویټ په ټوله سیمه کې ۸.۵٪ کرنیزه ځمکه شامله ده، په داسې حال کې چې د کرنې وړ ځمکه د کویټ د ټولې سیمې ۰.۶٪ برخه پوښي. له تاريخي اړخه جاهرا تر ټولو زياته کرنيزه ځمکه وه. اوس مهال په جاهرا کې ډول ډول کروندځایونه شته.<ref name="food_selfsufficient">{{cite web |date=26 August 2020 |title=Food self-sufficiency ratio in Kuwait in 2016, by type |url=https://www.statista.com/statistics/678034/kuwait-food-self-sufficiency-ratio-by-type/ |work=Statista}}</ref><ref>[https://www.aidanbrooks.co.uk/farmers-of-jahra/nyrzyh4fvwxx7o49vf4ynub8vyfbrq Farmers of Jahra]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="agri2">{{cite web |author=Choi Moon-hee |date=18 May 2021 |title=South Korean Companies Building Smart Farms in the Middle East |url=http://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=67375 |work=Business Korea}}</ref><ref name="agri3">{{cite web |title=Land use - The World Factbook - CIA |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/land-use/ |access-date=2022-07-16 |archive-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814084025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/land-use |url-status=dead }}</ref> په ۲۰۱۷ز کال کې، کرڼه (د کبانو په ګډون) د ناخالص کورني توليد نږدې ٪۰.۴ سلنه جوړوله. له اقتصادي پلوه شاوخوا څلور سلنه نفوس په کرنه کې کار کوي چې نږدې ټول یې بهرنیان دي. د کروندو مالکان نږدې ټول پانګوال دي. په ۲۰۱۴ز کال کې ټوله کرنیزه ځمکه ۱،۵۲۱ کلیو متر مربع وه.<ref>{{Cite web |title=Employment in agriculture (% of total employment) (modeled ILO estimate) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS?name_desc=true |access-date=2018-04-24 |website=data.worldbank.org |language=en-us}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=general profile |url=http://www.fao.org/countryprofiles/index/en/?iso3=KWT |access-date=2018-04-22 |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations |language=en |archive-date=2020-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203113522/http://www.fao.org/countryprofiles/index/en/?iso3=KWT |url-status=dead }}</ref> د اوبو رسېدو محدوديت او د کرنې وړ ځمکې د کرنې صنعت ته له ستونزو سره مخ کړی. دولت د «هایدروپونیک» او په احتیاط سره اداره شويو کروندو له لارې د خوړو کرل تجربه کړي. همداراز، کله چې عراقي عسکرو په سیمه کې د تیلو څاګانو ته اور ورته کړ او د تیلو لوی ډنډونه یې جوړ کړل، په سويلي مرکزي کویټ کې د کرنې لپاره برابره ډېره برخه ځمکه له منځه ولاړه. کب او «شریمپ» په سیمه يیزو اوبو کې ډیر دي او په لویه پیمانه سوداګریزه کب نیونه په داخلي توګه او د هند په بحر کې تر سره کیږي. == مالي تمويل == کویټ د مالي تمويل په صنعت کې په «GCC» (د خليج د همکاريو شورا) کې مخکښ ځای لري. امیر دا نظریه وړاندې کړې چې کویټ باید خپله انرژي د اقتصادي پراختیا په برخه کې په مالي صنعت متمرکزه کړي.<ref name="wages">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=laODBQAAQBAJ|title=The Wages of Oil: Parliaments and Economic Development in Kuwait and the UAE|work=Michael Herb|isbn=9780801454684|last1=Herb|first1=Michael|date=18 December 2014}}</ref> == سرچينې == ai6yoqhug7gz2nusyljakf989gi5l15 لومړی مانوئل کومننوس 0 63319 365492 283879 2026-08-03T08:49:05Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365492 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}لومړی مانوئل کومننوس ( په یوناني:  Μανουήλ Κομνηνός؛ د ۱۱۱۸ کال د نومبر له ۲۸ – د ۱۱۸۰ کال د سپټمبر تر ۲۴)، چې لاتیني یې ''Comnenus'' دی او د پورفیروجېنېټوس ('''Porphyrogennetos''') یعنې "په ارغواني کې زېږیدلی" په نوم هم یادېږي، د ۱۲ پېړۍ بیزانسي سترواک ؤ، چې د بیزاس او مدیترانې په تاریخ کې د بدلون په مهم پېچومي کې واکمن ؤ. واکمني یې د کومینین رغونې د وروستۍ غوړېدنې شاهده وه، چې په ترڅ کې یې بیزانس سترواکي د خپل نظامي او اقتصادي ځواک بېرته راپورته کېدو شاهد وه او د کلتور بیا ژوندي کېدنې څخه برخمنه شوې وه. مانوئل لېواله ؤ چې د مدیترانې نړۍ د سترځواک په توګه خپله سترواکي بېرته پخواني جلال ته راوګرځوي، نو ځواکمنه او ځیرکه بهرنۍ پالیسي یې غوره کړه. په دې بهیر کې د پاپ څلورم آډریان (Pope Adrian IV) او بیا راپورته شوي لوېدیځ سره متحد شو. هغه د سیسیل په نارمن سلطنت (Norman Kingdom of Sicily) برید وکړ، که څه هم ناکام شو، خو د ختیځ روم وروستی سترواک ؤ چې په لوېدیځه مدیترانه کې یې د بیانیونې هڅې وکړې. د هغه په سترواکۍ کې د دوهمې صلیبي خطرناکې جګړې تېرېدل په ځیرکه توګه مدیریت شوه. مانوئل د اوټرمر په صلیبی دولتونو باندې د بیزانس تحت الحمایه هېواد رامنځته کړ. هغه چې په سپېڅلي خاوره (Holy Land) کې د مسلمانانو پرمختګونو سره مخ شو، نو د بیت المقدس له سلطنت سره یې یوالی وکړ او په فاطمي مصر باندې یې په ګډ یرغل کې برخه واخیسته. مانوئل د بالکان او ختیځې مدیترانې سیاسي نقشې بدلې کړې، د هنګري او اوټرمر سلطنتونه یې د بیزانس تر تسلط لاندې ونیول او په لوېدیځ او ختیځ کې یې د خپلو ګاونډیانو په وړاندې کلکه مبارزه وکړه.  که څه هم د مانوئل د واکمنۍ په پای کې په ختیځ کې د هغه لاسته راوړنې په میرایوکیفالون کې یوې سختې ماتې په خطر کې واچول، چې تر ډېره حده د هغه د تکبر له کبله د سلجوق په یوه ښه دفاعي ځای باندې برید ؤ. که څه هم بیزانسیان بېرته ورغېدل او مانویل د سلطان کلیج دوهم ارسلان سره د ګټورې سولې تړون وکړ، ثابته شوه چې میریوکیفالون جګړه له ترکانو څخه د آناتولي د داخلي برخې د بېرته ترلاسه کولو لپاره د سترواکۍ وروستۍ ناکامه هڅه وه.  مانوئل د یونانیانو له لوري هو مګاس (ὁ Μέγας، "لوی" ژباړل شوی) په نوم بلل کېد، هغه د دې لپاره پېژندل کېږي چې په هغو کسانو کې د ده خدمت په کې وو، ټینګه وفاداري هڅولې ده. همدارنګه د هغه د منشي، جان کیناموس له خوا په لیکل شوي تاریخ کې د اتل په توګه څرګندېږي، په یاد تاریخ هره ښېګڼه هغه ته منسوب شوې. مانوئل چې د لوېدیځ صلیبیانو سره د خپلو اړیکو له امله اغېزمن شو، د لاتینې نړۍ په ځینو برخو کې د "قسطنطنیې تر ټولو مبارک سترواک" شهرت څخه هم برخمن ؤ. خو عصري تاریخ پوهان د هغه ته کمه لېوالتیا لري. یو شمېر یې ادعا کوي چې هغه لوی ځواک یې چې په لاس کې ؤ، د هغه شخصي لاسته راوړنه نه وه، بلکې د هغې لړۍ لاسته راوړنه وه چې هغه یې استازیتوب کاوه؛ دوی دا استدلال هم کوي چې د مانوئل له مړینې وروسته د بیزانس سترواکۍ ځواک په ناورینجنه توګه راټیټ شو، نو طبیعي ده چې د دې زوال لاملونه د هغه په ​​واکمنۍ کې وپلټل شي.   <ref name="M3">P. Magdalino, ''The Empire of Manuel I Komnenos'', 3</ref><ref name="M3-4">P. Magdalino, ''The Empire of Manuel I Komnenos'', 3–4</ref> == تخت ته رسېدل  == مانوئل کومننوس د ۱۱۱۸ کال د نومبر په ۲۸ کې زیږېدلی او د دوهم جان کومننوس (John II Komnenos) او د هنګري د ایرین څلورم زوی ؤ، نو ناشونې ښکارېده چې هغه به د خپل پلار ځایناستی شي. د هغه مورنی نیکه سنټ لادیسلاس (St. Ladislaus) ؤ. مانوئل د دانشمند (Danishmendid) ترکانو په وړاندې د نیوکیسریا د ناکامې محاصرې (۱۱۴۰ کال) پر مهال خپل پلار د خپلې مېړانې او زړورتیا تر اغېزې لاندې راوست. په ۱۱۴۳ کال کې دوهم جان د ناسور زخم په پایله کې مړینې په حال کې ؤ؛ هغه د خپل ځانکدن په وخت کې مانوئل د ژوندي مشر ورور، اسحاق په پرتله غوره وباله او خپل ځایناستی یې وټاکه. جان د اسحاق د خوشکي او کلک غرور برعکس، د مانوئل زړورتیا او مشورې اخیستلو ته تیاری د هغه د ټاکنې لاملونه وبلل. وروسته له هغه چې جان د ۱۱۴۳ کال د اپریل په ۸ مړ شو، زوی یې مانوئل، د لښکر له خوا د سترواک په توګه اعلام شو. بیا هم د هغه ځای کښېنانسته په هېڅ صورت ډاډمنه نه وه: کله چې د قسطنطنیې څخه لېرې د سیلیسیا په ځنګلونو کې د خپل پلار لښکر سره ؤ، پوه شو چې اړینه ده ژر تر ژره پلازمېنې ته راستون شي. هغه لا هم اړ ؤ چې د خپل پلار د جنازې خیال وساتي او دود یې غوښتل چې په ​​​​هغه ځای کې چې پلار یې مړ شو، د یوې صومعې بنسټ تنظیم کړي. مانوئل په چټکۍ سره له ځانه مخکې عمومي قومندان جان آکسوش واستاوه ترڅو خپل ترټولو خطرناک احتمالي سیال، خپل ورور اسحاق چې په لویه ماڼۍ کې یې ژوند کاوه او سترواکۍ خزانې او شاهي نښانو ته یې ژر لاسرسی درلود، ونیسي. آکسوش مخکې له دې چې د سترواک د مړینې خبر پلازمېنې ته ورسېږي، پلازمېنې ته د ننه شو. هغه ​​​​ژر د ښار له وفاداري څخه ډاډ ترلاسه کړ او کله چې مانوئل د ۱۱۴۳ کال په اګست کې پلازمېنې ته ننوت، د نوي لوی پاپ، دوهم مایکل کورکواس له خوا یې په سر تاج کېښودل شو. مانوئل څو ورځې وروسته د اسحاق د خوشې کولو امر وکړ، ځکه چې د سترواکۍ موقف یې خوندي ؤ او نور څه نه ؤ پاتې چې ځنې ډار شي. بیا یې امر وکړ چې د قسطنطنیې هر کور ته دوې ټوټې سره زر او (په کال کې د سپینو زرو  ۲۰۰  ټوټو په ګډون) ۲۰۰ پونډ سره زر د بیزانس کلیسا ته ورکړل شي.  <ref name="Stone">A. Stone (2007) [http://www.roman-emperors.org/mannycom.htm Manuel I Comnenus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031005080832/http://www.roman-emperors.org/mannycom.htm |date=2003-10-05 }}. ''[[De Imperatoribus Romanis|DIR]]''</ref><ref>[[John Kinnamos]] ({{Circa}} 1118) [[iarchive:bub_gb_CSIAAAAAYAAJ/page/n55/mode/2up|''History'' I.10.]] [[Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae]] '''XIII'''. "Ioannes post diebus moritus... octavo die mensis".</ref><ref name="Gib72">Gibbon, ''The decline and fall of the Roman Empire'', 72</ref><ref name="NGS">Gibbon, ''The decline and fall of the Roman Empire'', 72 * J. H. Norwich, ''A short history of Byzantium'' * A. Stone, [http://www.roman-emperors.org/mannycom.htm Manuel I Comnenus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031005080832/http://www.roman-emperors.org/mannycom.htm |date=2003-10-05 }}</ref><ref name="gold">J. Norwich, ''Byzantium: The Decline and Fall'', 87–88</ref> هغه سترواکي چې مانوئل له خپل پلار څخه په میراث یوړه د یوې پېړۍ وړاندې په پرتله زیاته باثباته وه. د ۱۱ پېړۍ په وروستیو کې، د بیزانس سترواکي د پام وړ نظامي او سیاسي زوال سره مخ شوه، خو دا زوال د مانوئل د نیکه او پلار په مشرۍ ایسار شو او تر ډېره حده بدل شو. سره له دې سترواکي د سختو ننګونو سره مخ وه. د ۱۱ پېړۍ په پای کې د سیسيل نورمنانو ایټالیه د بیزانس سترواک له کنټرول څخه وایستله. سلجوقي ترکانو هم له مرکزي آناتوليا سره همدا کار کړی ؤ. په مشرق کې یو نوی ځواک، صلیبی دولتونه راڅرګند شول، چې د بیزانس سترواکي یې له نوو ننګونو سره مخ کړه. د تېرو پېړیو په اوږدو کې د بل هر وخت په پرتله، په حقیقت کې دا مهال د سترواک دنده ډېره ډاروونکې وه.  <ref name="PLBr">{{cite encyclopedia|title=Byzantium|encyclopedia=Papyros-Larousse-Britannica|year=2006}}</ref> == دوهمه صلیبي جګړه او د شاټلون رینالډ  == === د انطاکیې شهزاده  === د مانوئل د واکمنۍ لومړی آزمایښت په ۱۱۴۴ کال کې رورسېد، کله چې دی د انطاکیې شهزاده، ریمونډ د سیسیلي خاورو د پرېښودو له غوښتنې سره مخ شو. که څه هم د هغه کال په وروستیو کې د اډیسا صلیبي کونټي د عماد الدین زنګي په مشرۍ د بیاراپورته شوي اسلامي جهاد په څپو کې ونیول شوه. ریمونډ پوه شو چې د لوېدیځ څخه سمدستي مرسته ناشونې ده. دې ته په پام سره چې د هغه ختیځ پلو اوس په خطرناک ډول د دې نوي ګواښ سره مخ شوی، داسې برېښېده چې هغه ته پرته له دې چې قسطنطنیې ته د سپکې لیدنې لپاره تیاری ونیسي، کم چانس موجود ؤ. خپل غرور یې ایسته کړ او شمال ته یې سفر وکړ ترڅو مانوئل ته تسلیم شي او د ساتنې غوښتنه ترې وکړي. هغه سره د غوښتل شوي ملاتړ ژمنه وشوه او د بیزانس سره د هغه بیعت خوندي شو.   <ref name="M173">J. Cinnamus, ''Deeds of John and Manuel Comnenus'', 33–35 * P. Magdalino, ''The Empire of Manuel I Komnenos'', 40</ref> === د قونیې پر وړاندې لښکرلېږد  === په ۱۱۴۶ کال کې مانوئل خپل لښکر د لوپاډیون (Lopadion) په نظامي اډه کې راټول کړ او د روم د سلطان مسعود په وړاندې یې د جزايي لښکر لېږد پيل کړ، چې په وار وار یې په لوېدیځه آناتولي او سیسیلي کې د سترواکۍ له پولو سرغړونه کوله. د خاورې د منظمې فتحې هڅه نه وه، خو د مانوئل پوځ په اکروینوس (at Acroënus) کې ترکانو ته ماتې ورکړه، د فیلوملیون (Philomelion) د پياوړی ښارګوټی د ونیلو او وېجاړولو څخه مخکې یې د دې ځای پاتې عیسوي نفوس له منځه یوړ. بیزانسي ځواکونه د مسعود پلازمېنې، قونيې ته راورسېدل او د ښار شاوخوا سيمې يې ورانې کړې، خو پر دېوالونو يې بريد ونه شو کړای. د مانوئل د دې برید (razzia) د ترسره کولو په انګیزو کې یوه هیله دا وه چې په لوېدیځ کې د صلیبي جګړې آیډیال فعال ملاتړی ولیدل شي؛ کیناموس هم مانوئل ته لېوالتیا درلوده چې خپلې نوې ناوې ته خپله نظامي زړورتیا وښیې. د دې لښکرلېږد په جریان کې مانوئل د فرانسې د اووم لوئس څخه یو لیک ترلاسه کړ چې د صلیبی دولتونو د مرستې لپاره یې د یوه پوځ د رهبري کولو اراده اعلان کړه.  <ref name="Tread640">W. Treadgold, ''A History of the Byzantine State and Society'', 640</ref><ref>Magdalino, ''The Empire of Manuel I Komnenos'', p. 42</ref><ref>J. Cinnamus, ''Deeds of John and Manuel Comnenus'', 47 * P. Magdalino, ''The Empire of Manuel I Komnenos'', 42</ref> == سرچينې == owkb550d0qtf6br90mhtjlbo9vxq37d واکمن اوسېدل/تسلط 0 63847 365499 322594 2026-08-03T11:52:55Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365499 wikitext text/x-wiki واک چې [[د روم ټولواکمني|د روم امپراتورۍ]] د وروستیو په توګه هم پېژندل کېږي هغه نوم دی چې ځينې وختونه د پرنسیپېت په نوم پېژندل شوی د امپراتورۍ تر مخکینۍ دورې وروسته د امپراتورۍ د واکمنۍ وروستي استبدادي پړاو ته ورکول کېږي. تر هغه چې په ۱۳ ۱۳ کال کې امپراتوري بېرته متحده شوه دا پړاو تر ډېره د تېتراچي/څلورسالارۍ په نوم یاديږي. <ref name="Menne, I. 2011 p. 21">Menne, I., ''Power and Status in the Roman Empire, AD 193–284'' (2011) p. 21</ref><ref>Kuhoff, Wolfgang (2002). "Die diokletianische Tetrarchie als Epoche einer historischen Wende in antiker und moderner Sicht". International Journal of the Classical Tradition. 9 (2): 177–178. doi:10.1007/BF02898434 JSTOR 30224306</ref> دا ښايي له ميلاد څخه وروسته د دیوکلتیان د واکمنۍ له پیل سره د درېیمې پېړۍ تر کړکېچ وروسته تر میلاد وروسته د ۲۳۵- ۲۸۴ کلونو تر منځ پيل شي، او په لويديځ کې تر ميلاد وروسته د روم امپراتورۍ تر نسکورېدو وروسته په ۴۷۶ کال کې پای ته ورسي؛ حال دا چې په ختيځ کې يې پر پای مناقشه ده، ځکه د لومړي ژوستینیانوس (له ميلاد څخه وروسته ۵۶۵) یا هراکلیوس (تر میلاد وروسته ۶۴۱) د واکمنۍ په پای کې پېښ شوی دی. واکمن اوسېدل د بڼې له پلوه [د چا پواسطه؟] تر هغه اصل چې ورڅخه رامنځته شوی زورواک، لږ علمي او ډېر بیوروکراتیک په پام کې نیول شوی.   <ref>Lee, A. D., ''From Rome to Byzantium AD 363 to 565: The Transformation of Ancient Rome'' (2013) p. xiii</ref><ref>Mitchell, S., ''A History of the Later Roman Empire, AD 284–641'' (2014), Chapter 1</ref> == ایتمولوژی/لغت پېژندنه == د واکمن اوسېدلو (''dominate'' ) مدرنه اصطلاح د دومینوس (dominus) له لاتیني کلیمې څخه اخيستل شوې ده چې په [[انګلیسي]] ارباب يا څښتن ژباړل کېږي. د ډومینوس کلیمه په دودیز ډول د رومي غلامانو له‌خوا خپلو اربابانو ته کارول کېده، په خواره ډول په ټول پرانیسپ کې امپراتور ته په خطاب کارېده، چې معمولاً د ډېرې غوړه‌مالۍ (سیاسي غندنې) په توګه امپراتور ته په اشارې کارول کېده. اګوستوس په فعال ډول له دې کار څخه تېر شو او په ځانګړي ډول تیبریوس دا د غوړه‌مالۍ په توګه ربړولې/ښکنځلې ده. ډوميټين د دې کلیمې کاول هڅولي، خو هېڅ یو امپراتور هم تر ميلاد وروسته په ۲۷۴ کال کې د اورلیان تر واکمنۍ پورې چې هغه مهال د « deus et dominus natus » له متن سره سیکې چاپ شوې دا کليمه په نیمه رسمي ډول نه‌ده کارولې. <ref>''Cambridge Ancient History'', Vol. XI, ''The High Empire'' (2008) p. 82</ref><ref>Shorter, D., ''Rome and her Empire'' (2014) p. 174</ref><ref>''Cambridge Ancient History'', Vol. XI, ''The High Empire'' (2008) p. 81</ref><ref>Watson, A., ''Aurelian and the Third Century'' (2004) p. 188</ref> په هرحال یوازې د دیوکلتیان د واکمنۍ پرمهال د ډومینوس اصطلاح د امپراتور د رسمي لقب د یوې برخې په توګه ومنل شوه او د دیوکاتیان د رادیکال اصلاحاتو/سمونو برخه شوه. <ref name="Menne, I. 2011 p. 212">Menne, I., ''Power and Status in the Roman Empire, AD 193–284'' (2011) p. 21</ref> == له پرېنسپيت څخه لېږد == د واکمن اوسېدو حکومتي سیستم ۵۰ کلنې ګډوډۍ ته د یو ځواب په توګه رامنځته شو چې د درېیمې پېړۍ د کړکېچ په نوم یادیږي. د هغه کال سترس او فشارونو (مزمن غصبونه، پوځي پاڅونونه او په ټولو پولو کې هم‌مهاله پوځي نښتې) د حاکمیت تر ولکې لاندې د روم دولت کمزروۍ په ګوته کړې او د هغه سوکه غورځنګ شاهد و چې له ميلاد څخه وروسته تر ۲۳۵ کال مخکې د اکادميکي دولت بېلګه وه. د استبدادي واکمنۍ هغه رسمي نسخه چې له ميلاد څخه وروسته تر ۲۸۵ کال وروسته پيليږي. په یوه پراخه اصطلاح کې له پوځي عالي قومندانیو څخه د سناتوري نخبه‌ګانو د سوکه ايستنې او د سوارکارۍ د فرمانونو موازي ارتقاع، د وسله‌وال پوځ بیا سازمانول او د ګرځنده میداني پوځ رامنځته کول، د امپراتورۍ په جامو کې بدلون او تشریفاتي نندارو شاهد و. یو مذهبي سیاست د مذهبي وحدت په موخه، په لویه کچه پولي سمونونه/اصلاحات او په ټوله امپراتورۍ کې د مدني بوروکراسۍ رامنځته کول وو. <ref>Bray, J. J., ''Gallienus: A Study in Reformist and Sexual Politics'' (1997) p. 2; Körner, C., ''Aurelian (A.D. 270–275)'', ''[http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm De Imperatoribus Romanis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507034854/http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm |date=2021-05-07 }}'' (2001)</ref><ref>Southern, P. ''The Roman Empire from Severus to Constantine'' (2001) pp. 12–13</ref> دیوکلتیان که څه هم د واکمن اوسېدلو د حکومت د رامنځته‌کوونکي په توګه په پام کې نیول کېږي، چې سرچینې يې د پخوانیو امپراتورانو په نوښتونو کې نغښتې دي، په اصل کې د اورلیان (تر ميلاد وروسته له ۲۷۰-۲۷۵) له‌خوا رامنځته شول. ځینې سمونونه/اصلاحات د ګالینیوس  (تر میلاد وروسته له ۲۵۳-۲۶۸) او تراژان (تر میلاد وروسته له ۹۸-۱۱۷) د واکمنۍ دور ته ورګرځي، چې د هغوی د واکمنۍ په بهیر کې «اشرافو د روم په اداره او امپراتورۍ کې زیاتېدونکی ارزښت درلود» ټول هغه بدلونونه چې د واکمن اوسېدلو حکومت يې رامنځته کړ له ميلاد څخه وروسته په ۳۰۵ کال کې د دیوکلتیان تر ګوښه کېدو بشپړ نه شول. ډېری بدلونونه د لومړي کنستانتین له‌خوا رامنځته او سم/ اصلاح شول. په پایله کې یوازې لکه څنګه چې سلطنت له ميلاد څخه مخکې په ۱۳مه دوره کې تر میلاد وروسته په ۱۴ کال کې راڅرګند شو، له میلاد څخه وروسته یوازې په ۳۳۷ کال کې و چې د واکمن اوسېدلو لامل اصلاحات تر ډېرې کچې بشپړ شول. <ref name="Updated:20July2001">Körner, C., ''Aurelian (A.D. 270–275)'', ''[http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm De Imperatoribus Romanis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507034854/http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm |date=2021-05-07 }}'' (2001)</ref><ref>Bray, J. J., ''Gallienus: A Study in Reformist and Sexual Politics'' (1997) pp. 2–3</ref><ref>Bennett, J. ''Trajan, Optimus Princeps: A Life and Times'' (1997) pp.108-111</ref><ref>Southern, P. ''The Roman Empire from Severus to Constantine'' (2001) p. 246</ref><blockquote>د تاريخ‌پوه جان باګنال بوري په باور، هغه حکومتي سیستم چې جزیاتو ته له خورا کره پاملرنې سره جوړ شوی و، د یوې عظیمې غیر متجانسې امپراتورۍ د وېروونکې ساتلو د ستونزې حل‌لاره وه، چې له ماتې او انحلال سره مخ وه، هغه امپراتوري چې له جغرافیه‌يي پلوه متراکمه نه وه او څلور اوږدې کرښې او د دفاع لپاره يې څو کوچنۍ کرښې لرلې. د یو لوی ایالت اداره د دوه خپلواکو خو په بشپړ ډول سره ورته ماشینونو په‌واسطه چې له یو مرکز څخه نه بلکې له دوو بېلو محراقونو څخه کنترولیږي، پرته له دې چې وحدت یې قرباني شي یو په بشپړ ډول نوی او جالب ازمويښت و. دې بیورکراتیک ماشینونو په نسبي توګه ښه کار کاوه او که چېرې هغه پاچاهانو چې دوی ته يې لارښوونه کوله تل د لوړې وړتیا لرونکي نارینه وی ښايي بریا یې فوق‌العاده وی. په جریان کې يې لکې/داغونه او زیانونه شته وو، په ځانګړي ډول په اقتصادي او مالي برخو کې. د ايلياتي امپراتورانو سیاسي خلاقیت د روم د نبوغ ارزښت نه درلود. <ref>Bury, J. B. ''History of the Later Roman Empire From the Death of Theodosius I to the Death of Justinian'' Vol I (1958), p. 25</ref></blockquote> == ځانګړتیاوې == === څوګونې امپراتورۍ === د واکمنۍ/سلطنت تر ولکې لاندې د امپراتور موقف په يو واحد قضايي اورګان کې د بېلابېلو ملکي او پوځي اداراتو د تمرکز شاهد و. اګوستوس او د هغه ځای‌ناستو معمولاً د روم جمهوریت د بنسټونو تر شا د پټېدو او له دې باور سره چې امپراتور یوازې شهزاده یا لومړنی ښاروند دی چې صلاحیتونه یې د سنا مجلس له‌خوا ورکول کېدل دوی دې ته ډېر پام کاوه چې د دې موقف استبدادي موقف پټ کړي. دا تل د یو منفرد کس له‌خوا لوبول کېده او هغه نيټه چې یاد کس ته د بوستس ترېبیونېشا/''Potestas tribunicia'' (په روم جمهوریت کې لومړنی رسمي دفتر چې د پلیبي‌یانو پر مخ پرانیستی و، ژباړن) لقب ورکړل شو هغه اصلي ټکی و چې د امپراتور صلاحیت یې پلی کولی شوای. د سلطنت د دورې په بهیر کې د امپراتور (اګوستوس) لپاره د یوه وارث معرفي کول دود شول، خو سېزار (د امپراتوري شخصیت لقب چې د روم د ديکتاتور ژولیوس سېزار له نوم څخه اخیستل شوی، ژباړن) د امپراتور صلاحیتونو ته لاس‌رسی نه درلود او هېڅ کوم رسمي واک هم هغه ته نه تفویضېده.  <ref>Bury, J. B., ''A History of the Roman Empire from its Foundation to the Death of Marcus Aurelius'' (1893) pp. 28–30</ref><ref>Bury, J. B., ''A History of the Roman Empire from its Foundation to the Death of Marcus Aurelius'' (1893) pp. 23–26</ref> د درېیمې پېړۍ د کړکېچ په بهیر کې د دودیزې امپراتورۍ پیل په روم کې د امپراتورۍ مېشت واحد قاضي د بېلابېلو یرغلونو او غصبونو پر وړاندې له مقابلې څخه چې په هم‌مهال ډول یې په ټولو ځایونو کې د امپراتور د حضور لازم‌والي ته اړتیا لرله ناتوان شو. پر دې سربېره د هغوی نه‌موجودیت د دې لامل شو چې د یو سیمه‌ییز یا کلیوال کړکېچ په ځواب کې چې امپراتورانو یې باید پر وړاندې دودیز چلند کړی وی غصبونه پېښ شول.   <ref>Watson, A. ''Aurelian and the Third Century'' (2004) p. 5; Southern, P. ''The Roman Empire from Severus to Constantine'' (2001) pp. 251–2</ref> د دومينېت يا واکمن اوسېدلو په دوره کې د امپراتورۍ د موقف مسؤلیت په مخ‌زیاتېدونکي ډول د همکارانو تر منځ ووېشل شو چې د کانسورټيم اېمپري (''Consortium imperii'') په نوم یادېده. دا دیوکلتیان و چې د حکومت‌ولۍ دا بڼه يې د تتراشي سیستم په نوم معرفي کړه چې په اصل کې له دوو همکارو-امپراتورانو (اګوستي) او دوو ترلاس‌لاندې امپراتورانو (سېزار) څخه جوړ و چې هر یوه د امپراتورۍ په واک کې برخه لرله. د واک د شریکولو دې اصلي موډل تر میلاد وروسته له ۲۸۹ کال څخه تر ۳۲۴ کال پورې دوام درلود او د کورنیو جګړو په بهیر کې تتراشي له‌منځه لاړه. د لومړي کنستانتین له مړینې سره تر ميلاد وروسته په ۳۳۷ کال کې امپراتوري بیا د څو امپراتورانو تر منځ ووېشل شوه او له ميلاد څخه وروسته تر ۳۵۰ کال پورې يې دووام وکړ. له ميلاد څخه وروسته په ۳۶۴ کال کې د لومړي ولېنتانين له واک ته رسېدو سره چې له خپل ورور والنس سره يې په امپراتورۍ کې برخه لرله دا موډل د امپراتورۍ په تل‌پاتې ځانګړنو بدل شو. دې چارې له ميلاد څخه وروسته په ۴۷۶ کال کې د وروستي امپراتور تر نسکورېدو پورې له ميلاد څخه وروسته له ۳۹۲ کال څخه تر ۳۹۵ کال پورې د لومړي تئودوسیوس له درې کلنې دورې پرته دوام درلود.  حال دا چې هر اګوستوس د امپراورۍ په هره برخه کې د واکمنۍ په برخه کې خپلواک و، ټول هغه قوانین چې د هرې امپراتورۍ له‌خوا وضعه کېدل په ټوله امپراتورۍ کې معتبر و. == سرچينې == ----[[واکمن اوسېدل/تسلط#%20ftnref1|[1]]] د روم امپراتورۍ لومړنی دور، ژباړن mivk5609o17ekohwoznzuspew8eiwwv قاره اې سیستم 0 64045 365491 285118 2026-08-03T08:16:25Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365491 wikitext text/x-wiki قاره اې محاصره  یا قاره اې سیستم ( چې په فرانسوي ژبه کې ورته ''B''locus continental وایي د برتانیې د سترواکۍ په وړاندې په ناپیلیوني  جګړو کې د ناپیلیون بناپارت بهرنی سیاست وه. د  ۱۸۰۶ ز کال د مې په ۱۶  د برتانیې د حکومت له خوا په فرانسوي ساحلونو کې سمندري محاصرې ته په ځواب، ناپیلیون د ۱۸۰۶ ز کال د نومبر په ۲۱ د برلېن فرمان صادر کړ چې له مخې یې د برتانیا د تجارت په وړاندې په پراخه کچه بندیزونه عملي شول. بندیز په نوبتي ډول عملي کیده او د ۱۸۱۴ ز کال د اپرېل په ۱۱ د ناپیلیون له لومړۍ استعفا وروسته پای ته ورسید. که څه هم دې محاصرې برتانیې ته د پام وړ اقتصادي زیانونه وانه اړول خو د ۱۸۰۲ او ۱۸۰۶ ز کلونو ترمنځ قارې ته د برتانیې د صادراتو کچه ( د دې هیواد د مجموعي سوداګرۍ د یوې برخې په توګه) له ۵۵٪ سلنې څخه ۲۵٪ ته را ولوېده. کله چې ناپیلیون په دې پوه شو چې د سوداګرۍ ډیره برخه د هسپانیا او روسیې له لارې ترسره کیږي نو په دواړو هېوادو یې یرغل وکړ. د هغه ځواکونه په هسپانیا کې چې په ورته وخت کې هلته د خپواکۍ جګړه روانه وه  ایسار کړل شول او ډیر زیانونه یې ولیدل او په پای کې يې له روسیې هم په ۱۸۱۲ ز کال کې شاته تګ وکړ.  <ref name="HeidlerHeidler2004">{{cite book|author1=David Stephen Heidler|author2=Jteanne T. Heidler|title=Encyclopedia of the War of 1812|url=https://books.google.com/books?id=_c09EJgek50C&pg=PA48|year=2004|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-59114-362-8|page=48}}</ref><ref name="Napoléon, Hachette 2008, p.207">[[Jean Tulard]], ''Napoléon'', Hachette, 2008, p. 207</ref><ref name="Histoire et dictionnaire du Consulat et de l'Empire">{{cite book|author1=Alfred Fierro|author2=André Palluel-Guillard|author3=Jean Tulard|title=Histoire et dictionnaire du Consulat et de l'Empire|year=1995|publisher=Robert Laffont|isbn=2-221-05858-5}}</ref> د برلين فرمان  هغو اروپايي هیوادونو ته چې په فرانسې پورې تړلي وه د برتانوي مالونو واردولو مخه ډب کړه او په اروپا کې یې قاره اې سیستم را منځته کړ.  له برتانیا سره ټول اتصالونه ان برېښنا لیکونه پرې شول. خو دا حالت په باورې توګه عملې کیدای نه شو او برتانوي سودا ګرو د ډیرو مالونو په قاچاق لاس پورې کاوه، له همدې امله قاره اې سیستم  پخپله د اقتصادې جګړې یوه بې اغیزې وسله ثابته شوه. د برتانيا سوداګرۍ ته په ځانګړې توګه د ۱۸۰۸-۱۸۱۲ ز پورې هم څه نا څه زیان ورسید خو د برتانیا له خوا په سمندرونو د شمالي او سويلي امریکا سره د سوداګرۍ ، په اروپا کې په پراخه کچه قاچاق کولو او د مالتا له لارې سویلي ايټالیا کې د برتانوي مالونو پلورلو لامل شو. د یوه سوداګریز شریک په توګه د برتانیا زیان د فرانسې او د هغه د متحدینو اقتصاد وځاپه. په غصه شوو حکومتونو ته دا انګېزه لاس ته ورغله چې قاره اې سیستم له پامه وغورځوي چې د ناپلیون د ائتلاف کمزوري کیدو لامل شو.<ref>Paul W. Schroeder, ''The Transformation of European Politics 1763–1858'' (1999) pp. 305–10</ref><ref>Alexander Grab, ''Napoleon and the Transformation of Europe'' (2003) pp. 29–33</ref><ref>[[François Crouzet]], "Wars, blockade, and economic change in Europe, 1792–1815." ''[[Journal of Economic History]]'' (1964) 24#4 pp. 567–88 {{JSTOR|2115762}}.</ref> == مخينه == د برتانیا حکومت د ناپيلیونې فرانسې په وړاندې د متحدینو د هڅولو او تمویل یومرکزي ځواک وه. نا پیلیون نور برتانیا ته د ماتې ورکولو لپاره له دوامداره هڅو ستړی وه. هغه ټولې هڅې چې په هغو کې سمندري ځواکونه کاریدل  ټول ناکام شوي و او ترڅنګ یې فرانسوي او هسپانوي سمندرې ځواکونه هم له ماتې سره مخامخ شوي و. په ترافالګار Trafalgar کې تر سختې ماتې وروسته ناپيلیون بیا هڅه ونه کړه چې سمندرې ځواک بیا ورغوي، بلکې د دې کار په ځای یې اقتصادي جګړې ته لاس واچاوه او د برتانیا د اقتصاد د ځپلو لپاره یې پلان جوړ کړ. باور دا وه چې برتانیا د خپلې نیکمرغۍ لپاره په بشپړه توګه له اروپا سره په سوداګرۍ متکي ده، نو له اروپا سره د سوداګرۍ له منځه وړل به د برتانیا اقتصاد ړنګ او سولې غوښتلو ته به یې وهڅوي. په دې حال کې یوه محاصره نا شونې وه ځکه شاهي سمندري ځواکونو په سمندرونو کنترول درلوده او که ناپیلیون د اروپا بندرونه کترول کولای شو  نو هغه کولای شو چې د برتانیایی تولیداتو د ښکته کیدو مخه ونیسي. <ref>Louis R. Gottschalk, ''The Era of the French Revolution. (1715–1815)'' (1929) p. 373.</ref> د برتانیا شاهي سمندري ځواکونو د فرانسې اړوند ساحلونو کې د ۱۸۰۶ ز کال د مې په ۱۶ تحریمونه ولګول، خو ناپیلیون اقتصادي جګړې میدان ته لاس واچاوه.  برتانیا د صنعتي انقلاب په پایله کې د اروپا یو صنعتي او تجارتي مرکز و. ناپیلیون په دې باور و چې دا به آسانه وي چې د هغو اروپایي ملتونو د تجارت له تحریمولو چې برتانیا کې د  تورم اوپور لامل کیده ګټه پورته کړي ترڅو د برتانیا ځواک و ځپل شي. د هغه دریځ د ۱۸۰۶ ز کال په اکتوبر کې دبرلین له  سقوط سره چې د پروشیا تړانګې یې هم تر کنترول لاندې رواستې نورهم قوي شو.   د ۱۸۰۶ز کال په نومبر کې په داسې حال کې چې تازه وختو کې يې اروپايي قاره کې عمده قدرتونه فتح کړي وه یا يې له ځان سره یو ځای کړي وه، ناپیلیون د برتانیا د شورا د ۱۸۰۶ ز کال د مې میاشتې د امر په وړاندې چې له مخې یې له بریست Brest څخه تر البي Elbe پورې ‍د ټولو بندرونو د بندولو  امر شوی وه د برلین فرمان صادر کړ. دې فرمان د فرانسې ټولو متحدینو او نیول شوو هیوادونوته امر وکړ چې له ايټالیا سره تجارت پای ته ورسوي. برتانیا  د ناپیلیون په وړاندې د شورا د نورو امرونو په صادرولو سره د ۱۸۰۷ ز کال د جنورۍ په ۱۰ او ۱۱  غبرګون وښود، دې امرونو  له فرانسې، د فرانسې له متحدینو او بې پرې هیوادونوسره تجارت ممنوع کړ او شاهي سمندري ځواک ته یې امر وکړ چې د فرانسې او د فرانسې د متحدینو ټول بندرونه وتړي او د ټولوهغو انتقالاتو مخه ونیسي چې په بې پرې هیوادونو پورې اړوند وي که نه وي. ناپیلیون یوځل بیا د ۱۸۰۷ ز کال د میلان د فرمان د صادرولو له لارې برتانیا ته ځواب ورکړ او اعلان یې وکړ چې د بې طرفه هیوادونو انتقالات چې د برتانیا له بندرونو سرته رسیږي او یا برتانوي ګمرکي تعرفې پرې کوي باید برتانوي وبلل شي او ونیول شي. <ref>{{cite web |title=Documents upon the ContinentaI System 1806 |url=https://www.napoleon-series.org/research/government/diplomatic/c_continental.html |website=www.napoleon-series.org}}</ref><ref>Holberg, Tom. [http://www.napoleon-series.org/research/government/british/decrees/c_britdecrees1.html The Acts, Orders in Council, &c. of Great Britain (on Trade), 1793–1812]</ref> د ناپیلیون دې پلان چې برتانیا ته ماته ورکړي، د تجارت لپاره یې دهغه ځواک له منځه یووړ. د یوه ټا پوئيزملت په توګه، سوداګري د دې هیواد دژوند حیاتي کرښه وه. ناپیلیون په دې باور و چې که دی وکولای شي برتانیا د اقتصاد له اړخه ګوښې ته کړي، نو دی به وکولای شي په دې هیواد له اقتصادي ځوړ څخه وروسته یرغل وکړي. د ناپیلیون قضاوت دا و چې ټولې بېړۍ چې غواړې د اروپا په کاروبار کې ښکیل وي باید په پېل کې د فرانسې په یوه بندر کې تمې شي ترڅو ډاډه شی چې له برتانیا سره کومه سوداګري نه لري. هغه ټولو اروپایي هیوادونو ته او دفرانسې متحدینو ته امر وکړ چې له برتانیې سره تجارت ودروي. هغه روسیه هم وګواښله که د ده امر ونه منې له یرغل سره به مخامخ شي. د هغه امرونه د ايبري په شبه جزیره کې په تیره د پرتګال په هیواد کې ( چې دبرتانیې له متحدینو وه)  ونه منل شول چې د جزیره اې جګړې لامل شو. ناپیلیون په روسیې باندې ډیر فشار راووړ، دا فشار هم د قاره اې سیستم له اړخه و اوهم دپولند د یوې برخې تر کنترول راوستلو له پاره د هغه د غوښتنو له اړخه و. د ناپلیون له خوا د ۱۸۱۲ ز په کال کې په روسیې د یرغل پیل یوه غمیزه وه چې د ده د ځوړ پړاو یې پیل کړ.   <ref>{{Cite web |last=Society |first=National Geographic |date=2020-04-06 |title=Napoleon Invades Russia |url=http://www.nationalgeographic.org/thisday/jun24/napoleon-invades-russia/ |access-date=2021-08-19 |website=National Geographic Society |language=en |archive-date=2021-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007161958/https://www.nationalgeographic.org/thisday/jun24/napoleon-invades-russia/ |url-status=dead }}</ref> == اغېزې == === دبرتانیا سترواکي === قاره اې سیستم په برتانیا باندې ګډې اغیزې درلودې. بندیز برتانیوي سوداګر و هڅول چې نوي مارکېټونه په زور سره ولټوي او له قاره اې اروپا سره په قاچاق کې ښکیل شي. د ناپیلیون له خوا په ځانګړې توګه  د ځمکني ګمرکونو اجرا‌ کوونکو نه شو کولای چې دبرتانوي قاچاق وړونکو مخه ونیسي، په تیره کله چې په دې  قاچاقونو د ناپیلیون له خوا د هسپانیا، ویستفالیا او نورو جرمني دولتونو لپاره د ټاکل شوو چارواکو له خوا سترګې پټیدې. د برتانیا صادرات د ۱۸۰۶ ز کال دمخه کچې په پرتله ۲۵٪ او ۵۵٪ ترمنځ راولویدل. سره له دې،  له نورې نړۍ سره سوداګري په چټکۍ سره ډیره شوه چې ترډیره یې د زوال مخه ونیوله <ref>On smuggling see Roger Knight, ''Britain against Napoleon'' (2013) pp. 402–03.{{ISBN?}}</ref><ref>Gavin Daly, "Napoleon and the ‘City of Smugglers’, 1810–1814." ''Historical Journal'' 50.2 (2007): 333–52.</ref><ref>J.M. Thompson,''Napoleon Bonaparte: His rise and fall'' (1951) pp. 235–40</ref><ref>François Crouzet, "A serious cause of social and economic dislocation," Frank Kafter and James Laux, eds., ''Napoleon and his times'' (1989) pp. 179–92.{{ISBN?}}</ref> برتانیا د شورا د امر له لارې، نور هېوادونه ( یعنې، دهغه سوادګريز شریکان) له فرانسې سره له تجارت څخه منعه کړل. برتانیا دهغو بېړیو د غرقولو د ګواښ له لارې چې برتانیا بندر ته نه داخلیږي او یا د فرانسي امر ته غاړه ږدي قاره اې سیستم ته داخله شوه. دې دواړو ګواښونو د بې پرې هیوادونو لکه امریکا ورځ بده کړه. ددې ممانعت په وړاندې، د امریکا دولت د ۱۸۰۷ ز کال د بندیز قانون او په پای کې د ماکون Macon د دویم قانون پلی کړ. د ا بندیز د یوه اقتصادي متقابلې حملې په توګه دیزاین شو چژ برتانیا وځپي خو تر ډیره امریکایي سوداګرو ته زیان رسوونکی ثابت شو. د بهرنیو بیړې وانانو د بیګارولو د موضوع ترڅنګ په لويديځه امریکا کې د هند له یرغلونو څخه د برتانیا له ملاتړ څخه راپورته شوې ترینګیلتیا دامریکا له خوا د کال ۱۸۱۲ز د جګړې داعلان لامل شو. د ناپیلیون بندیز نه بلکې دې جګړې په چټکۍ له امریکا سره د برتانیا سوداګري کمه کړه.  <ref>Knight, ''Britain against Napoleon'' (2013) pp. 433–36.</ref> د برتانیې اقتصاد له ۱۸۱۰ تر ۱۸۱۲ ز پورې ډیر زیانونه په ځانګړي ډول دلوړې کچې بې روزګارۍ او تورم  له امله ولیدل. دې حالت په پراخه کچه اعتراضونه او سرغړونې را منځ ته کړې خو د منځنۍ او لوړې کچې طبقې خلکو په جدې توګه له دولت څخه ملاتړ وکړ او د کارکوونکې طبقې  په تیره د لودیت Luddite خوزښت ( دا د کارګرانو هغه ډله وه چې د ماشینونو په واسطه د تولید مخالفه وه خو اوس د هغو خلکو د تشریح لپاره کارول کیږي چې نوې تکنالوژي نه خوښوي) اله ګوله یې په پوځ باندې و ځپله. <ref>Knight, pp. 410–12.</ref><ref>Francois Crouzet, ''Britain Ascendant'' (1990) pp. 277–79.</ref> == سرچينې == dn7qfan36p7dkl7v2rsol6iimzoc25b د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت 0 64653 365484 335772 2026-08-03T05:24:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365484 wikitext text/x-wiki {{ليبراليزم څنګپټه}}د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت “Anarcho-Capitalism” يا په عاميانه ژبه انکاپ “ancap” يوه ازاده سياسي فلسفه او اقتصادي نظريه ده، چې د خصوصي شتمنۍ د هغو نظامونو په مرسته د بې دولته ټولنو په ګټه د متمرکز دولتونو د له مينځه وړلو هڅه کوي، چې د خصوصي استازوليو، د تيري نه کولو د اصل، ازادو بازارونو او د ځاني مالکيت په اړه د ښي اړخې ازاد فکره ژباړې په واسطه پلي شوي دي، چې ياد مفهوم د ځان د برخې په توګه د خصوصي شتمنۍ د اداره کولو تر بريده پراخوي. د قانون په نه شتون کې د دې اصالت پلويان په پام کې لري، چې ټولنه په ازاد بازار کې د ګډون له لارې په قراردادي ډول د ځان تنظيمولو او متمدن کولو لېوالتيا لري، چې دوی يې د اختياري يا خپلې خوښې ټولنې په توګه بيانوي. د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت نظرياتي ټولنه کې به د خصوصي شتمنۍ نظام لا هم د هغو خصوصي دفاعي استازوليو او يا د بيمې شرکتونو له لورې شته او پلی وي، چې د پېرودونکو له لورې ټاکل شوي دي، چې بازار کې به په سيال ډول فعاليت وکړي او د محکمو او پوليسو ونډې به تر سره کړي. <ref>{{Citation|title=ancap|date=2022-02-09|url=https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=ancap&oldid=65793574|work=Wiktionary|language=en|access-date=2022-05-07}}</ref><ref>{{cite web |title=ANCAP {{!}} Definition of ANCAP by Oxford Dictionary on Lexico.com also meaning of ANCAP |url=https://www.lexico.com/en/definition/ancap |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515215858/https://www.lexico.com/en/definition/ancap |archive-date=15 May 2021 |access-date=15 May 2021 |website=Lexico Dictionaries {{!}} English |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Morriss |first=Andrew P. |date=2008-08-15 |title=Anarcho-Capitalism |url=https://www.libertarianism.org/topics/anarcho-capitalism |access-date=2022-08-21 |website=Libertarianism.org |quote=Although most anarchists oppose all large institutions, public or private, anarcho-capitalists oppose the state, but not private actors with significant market power. |archive-date=2020-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922211040/https://www.libertarianism.org/topics/anarcho-capitalism |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Geloso|first1=Vincent|last2=Leeson|first2=Peter T.|date=2020|title=Are Anarcho-Capitalists Insane? Medieval Icelandic Conflict Institutions in Comparative Perspective|url=https://www.cairn.info/revue-d-economie-politique-2020-6-page-957.htm|journal=Revue d'économie politique|language=en|volume=130|issue=6|pages=957–974|doi=10.3917/redp.306.0115|s2cid=235008718|issn=0373-2630|quote=Anarcho-capitalism is a variety of libertarianism according to which all government institutions can and should be replaced by private ones.}}</ref><ref name=":2">{{cite encyclopedia|year=2008|title=Anarcho-Capitalism|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|publisher=[[SAGE Publishing|SAGE]]; [[Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, California|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51|last=Morriss|first=Andrew|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|pages=13–14|doi=10.4135/9781412965811.n8|isbn=978-1-4129-6580-4|oclc=750831024}}</ref><ref name="Stringham51">{{cite book|first=Edward|last=Stringham|url=https://books.google.com/books?id=nft4e62nicsC&pg=PA51|title=Anarchy and the law: the political economy of choice|year=2007|pages=51|isbn=9781412805797}}</ref><ref name="marshallpitzer">{{cite web |last=Marshall |first=Peter |title=The New Right and Anarcho-capitalism |url=http://dwardmac.pitzer.edu/dward/newrightanarchocap.html |access-date=2 July 2020}}</ref><ref>{{Cite book|last=Murphy|first=Ryan H.|title=Markets against Modernity: Ecological Irrationality, Public and Private|publisher=Rowman & Littlefield|year=2019|isbn=978-1498591188|page=84}}</ref><ref>{{cite web |last=Hatlestad |first=Luc |date=19 August 2018 |title=Is Anarchy the Solution to Our Political Problems? |url=https://www.5280.com/2016/08/is-anarchy-the-solution-to-our-political-problems/ |website=5280 Denver's Mile High Magazine}}</ref> د دې نظريې د پلويانو په وينا بېلابېلو تاريخي انديالانو د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت ته د ورته فلسفو ننګه کړې ده، مګر لومړنی شخص چې ياده اصطلاح يې وکاروله، ۱۹۴۰ ز لسيزه کې موری روتبارډ “Murray Rothbard” و. نوموړي له اتريشي مکتب “Austrian School”، کلاسيک ليبراليزم او د ۱۹ پېړۍ امريکايي فرد پال انارشيستانو او دوه ګوني اصالت پالونکو لاسنډر سپونر او بنجامين توکر عناصر سره يو ځای کړل، که څه هم روتبارډ د ارزښت په اړه د هغوی د کار نظريه او د پانګوالۍ ضد او سوسياليست هغه معيارونه رد کوي، چې له دې اصطلاح څخه يې اخېستي دي. د روتبارډ د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت له مخې رامنځته شوې ټولنه به په دوه اړخيز ډول د هوکړه شوي قانوني کود له مخې فعاليت کوي، چې په عمومي ډول به منل شوی وي او محکمې به يې د پلي کولو ژمن وي. د قوانينو دا قانوني ټولګه (کود) به د تيري د نه کولو له اصولو سره سم تړونونه، خصوصي شتمني، ځاني مالکيت او د ځورونې يا شکنجې قانون پېژني. <ref name="Hoppe 2001">[[Hans-Hermann Hoppe|Hoppe, Hans-Hermann]] (31 December 2001). [http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html "Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography"]. Lew Rockwell.com. Retrieved 5 July 2020.</ref><ref>{{cite book|last=Leeson|first=Robert|title=Hayek: A Collaborative Biography, Part IX: The Divine Right of the 'Free' Market|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-60708-5|pages=180|quote=To the original 'anarchocapitalist' (Rothbard coined the term) [...].}}</ref><ref name="Miller 1987">{{cite book|editor1-last=Miller|editor1-first=David|display-editors=etal|date=1987|title=Blackwell Encyclopaedia of Political Thought|location=Hoboken|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|pages=290|isbn=978-0-631-17944-3|quote=A student and disciple of the Austrian economist Ludwig von Mises, Rothbard combined the laissez-faire economics of his teacher with the absolutist views of human rights and rejection of the state he had absorbed from studying the individualist American anarchists of the 19th century such as Lysander Spooner and Benjamin Tucker.}}</ref><ref name="Bottomore 1991">{{cite book|last=Bottomore|first=Tom|url=https://archive.org/details/dictionarymarxis00bott|title=A Dictionary of Marxist Thought|publisher=Blackwell Reference|year=1991|isbn=0-63118082-6|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/dictionarymarxis00bott/page/n22 21]|chapter=Anarchism|url-access=limited}}</ref><ref name="Outhwaite 2003">{{cite book|last=Outhwaite|first=William|date=2003|title=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought|chapter=Anarchism|location=Hoboken|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|pages=13|isbn=9780631221647|quote=Their successors today, such as Murray Rothbard, having abandoned the labor theory of value, describe themselves as anarcho-capitalists.}}</ref><ref name="Rothbard 1978">{{cite book|last=Rothbard|first=Murray|author-link=Murray Rothbard|url=https://mises.org/library/new-liberty-libertarian-manifesto|title=For a New Liberty|date=1978|publisher=[[Mises Institute]]|isbn=9781610164481|location=Auburn|page=282|chapter=12 The Public Sector, III: Police, Law, and the Courts}}</ref> د ياد اصالت پلويان او ښي اړخي ازادي غوښتونکي د هغه څه بېلابېلې تاريخي مخينې په ګوته کوي، چې د دوی په باور د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت بېلګې دي. لکه: د منځنيو پېړيو د اروپا ازاد ښارونه، د منځنيو پېړيو ايسلينډ، د امريکا لرغونی ختيځ “American Old West” ګايليک ايرلينډ “Gaelic Ireland” له ۱۹۹۱ څخه تر ۲۰۰۶ زکال پورې سوماليا او د قانون سوداګر، د سمندري ځواک قانون او لرغونی عمومي قانون. <ref>{{Cite web |last=Ryan |date=2020-04-11 |title=The Republic of Cospaia: An Anarchist Renaissance City |url=https://mises.org/power-market/republic-cospaia-anarchist-renaissance-city |access-date=2022-09-10 |website=Mises Institute |language=en}}</ref><ref name=":32">{{Cite web |last=Morriss |first=Andrew P. |date=2008-08-15 |title=Anarcho-Capitalism |url=https://www.libertarianism.org/topics/anarcho-capitalism |access-date=2022-08-21 |website=Libertarianism.org |quote=Although most anarchists oppose all large institutions, public or private, anarcho-capitalists oppose the state, but not private actors with significant market power. |archive-date=2020-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922211040/https://www.libertarianism.org/topics/anarcho-capitalism |url-status=dead }}</ref><ref name=":22">{{cite encyclopedia|year=2008|title=Anarcho-Capitalism|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|publisher=[[SAGE Publishing|SAGE]]; [[Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, California|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51|last=Morriss|first=Andrew|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|pages=13–14|doi=10.4135/9781412965811.n8|isbn=978-1-4129-6580-4|oclc=750831024}}</ref>{{refn|<ref name="Rothbard" /><ref name="ANCAP FAQ" /><ref name="Friedman-79" /><ref name="Long-Vikings">{{Cite web |last=Long |first=Roderick T. |author-link=Roderick T. Long |date=6 June 2002 |title=Privatization, Viking Style: Model or Misfortune? (The Vikings Were Libertarians) |url=https://www.lewrockwell.com/2002/06/roderick-t-long/the-vikings-were-libertarians |access-date=15 June 2020 |publisher=[[LewRockwell.com]]}}</ref><ref name="tabarroki" />}} د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت له مينارشيزم او انارشيزم دواړو څخه توپير لري. مينارشيزم د شپې ساتونکي دولت پلوي کوي، چې له بريد او پرې د خصوصي شتمنۍ له پلې کولو څخه د وګړو د خوندي کولو تر بريده دی؛ او انارشيزم د پانګوالۍ ضد خوځښت دی، چې پر باور يې پانګوالي له ټولنيزې او اقتصادي برابرۍ سره متناسب نه ده. د ګډ اصالت پلويان د انارشيزم ازادي غوښتونکې سوسياليست اقتصادي نظريې نه مني او استدلال کوي، چې يادې نظريې په طبيعي ډول واک خوښونکې دي يا د تر لاسه کولو په موخه واک خوښونې ته اړتيا لري، په داسې حال کې چې دوی په دې باور دي، چې تر پانګوالۍ لاندې هيڅ تېری نه شته. د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت د خپل نوم سره سره د ګډوډۍ يا انارشيزم له دود څخه د باندې پاتې کېږي او له پانګوالۍ، ښي اړخي ازاد فکرۍ او ازادۍ غوښتنې سره خورا نږدې تړاو لري. د فکر دوديز انارشيست مکتبونه د پانګوالۍ مخالفت کوي او هغه نه مني او د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت هم په اصطلاح کې يو مخالفت يا تناقض ګڼي. نوموړی ګډ اصالت ته په عمومي ډول د نوي ښي اړخي “New Right” د برخې په توګه کتل کېږي. <ref>{{cite book|editor1-last=Long|editor1-first=Roderick T.|editor2-last=Machan|editor2-first=Tibor R.|date=2008|title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country?|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-6066-8}}</ref><ref name="Marshall 1992">Marshall, Peter (1992). ''Demanding the Impossible: A History of Anarchism''. London: HarperCollins. pp. 564–565. {{ISBN|978-0-00-217855-6}}. "Anarcho-capitalists are against the State simply because they are capitalists first and foremost. [...] They are not concerned with the social consequences of capitalism for the weak, powerless and ignorant. [...] As such, anarcho-capitalism overlooks the egalitarian implications of traditional individualist anarchists like Spooner and Tucker. In fact, few anarchists would accept the 'anarcho-capitalists' into the anarchist camp since they do not share a concern for economic equality and social justice. Their self-interested, calculating market men would be incapable of practising voluntary cooperation and mutual aid. Anarcho-capitalists, even if they do reject the state, might therefore best be called right-wing libertarians rather than anarchists."</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=Meltzer|first=Albert|url=https://archive.org/details/anarchism00albe|title=Anarchism: Arguments for and Against|publisher=AK Press|year=2000|isbn=978-1-873176-57-3|location=London|page=[https://archive.org/details/anarchism00albe/page/50 50]|quote=The philosophy of 'anarcho-capitalism' dreamed up by the 'libertarian' New Right, has nothing to do with Anarchism as known by the Anarchist movement proper.|url-access=registration}}</ref><ref name="Newman 2010">Newman, Saul (2010). ''The Politics of Postanarchism''. Edinburgh University Press. p. 43. "It is important to distinguish between anarchism and certain strands of right-wing libertarianism which at times go by the same name (for example, Rothbard's anarcho-capitalism)." {{ISBN|0748634959}}.</ref><ref name="Pele Riley p=1743872120978202">{{cite journal|last=Pele|first=Antonio|last2=Riley|first2=Stephen|date=2 February 2021|title=For a Right to Health Beyond Biopolitics: The Politics of Pandemic and the ‘Politics of Life’|journal=Law, Culture and the Humanities|publisher=SAGE Publications|doi=10.1177/1743872120978201|issn=1743-8721|quote=In his Cours on The Birth of Biopolitics, Foucault has exclusively dedicated his lectures on (neo)liberalism (e.g. German ordoliberalism and the American ‘anarcho-capitalism’), offering his apologies for not having examined thoroughly this idea of biopolitics.}}</ref><ref name="White & Williams 2014">White, Richard; Williams, Colin (2014). [http://www.ephemerajournal.org/contribution/anarchist-economic-practices-%E2%80%98capitalist%E2%80%99-society-some-implications-organisation-and "Anarchist Economic Practices in a 'Capitalist' Society: Some Implications for Organisation and the Future of Work"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211115205823/http://www.ephemerajournal.org/contribution/anarchist-economic-practices-%E2%80%98capitalist%E2%80%99-society-some-implications-organisation-and |date=2021-11-15 }}. ''Ephermera: Theory and Politics in Organization''. '''14''' (4): 947–971. {{ssrn|2707308}}.</ref><ref>{{Cite book|last=Marshall|first=Peter H.|url=https://www.worldcat.org/oclc/611612065|title=Demanding the impossible : a history of anarchism : be realistic! Demand the impossible!|date=2010|publisher=PM Press|isbn=978-1-60486-268-3|location=Oakland, CA|pages=564–565|oclc=611612065}}</ref><ref name=":7">Rothbard, Murray (25 February 1972). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard103.html "Exclusive Interview With Murray Rothbard"]. ''The New Banner: A Fortnightly Libertarian Journal''. Retrieved 13 September 2020.</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Vincent|first=Andrew|title=Modern Political Ideologies|publisher=John Wiley & Sons|year=2009|isbn=978-1-4443-1105-1|edition=3rd|location=Hoboken|page=66|quote=Whom to include under the rubric of the New Right remains puzzling. It is usually seen as an amalgam of traditional liberal conservatism, Austrian liberal economic theory (Ludwing von Mises and Hayek), extreme libertarianism (anarcho-capitalism), and crude populism.}}</ref> == فلسفه == ليکوال جی مايکل وليور وايي، چې د ۱۹۶۰ز لسيزې پر مهال متحده ايالتونو کې يو فلسفي خوځښت راپورته شو، چې د «لامل، اخلاقي ځانمننې او ازاد بازار پانګوالۍ» لپاره يې مبارزه وکړه. د اوليور له نظره د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت يوه سياسي نظريه ده، چې په منطقي ډول د عينيت يا واقعيت پالنې فلسفي پايلې څاري؛ واقعيت پالنه يو فلسفي نظام دی، چې د روسي الاصله امريکايي ليکوال اين رينډ “Ayn Rand” له لورې رامينځته شو. پروفيسوره ليزا دوګن هم وايي، چې د رينډ د دولت پلوۍ ضد او د ازاد بازار پلوي دريځونه د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت سياست جوړولو هڅه وکړه. <ref name="Dissent Magazine 2019">{{cite web |last=Duggan |first=Lisa |author-link=Lisa Duggan |date=22 May 2019 |title=Ayn Rand and the Cruel Heart of Neoliberalism |url=https://www.dissentmagazine.org/online_articles/ayn-rand-and-the-cruel-heart-of-neoliberalism |access-date=29 October 2021 |website=Dissent Magazine}}</ref><ref>{{Cite book|last=J Michael Oliver|title=The New Libertarianism: Anarcho-Capitalism|year=2013|isbn=978-1491068625|pages=11–12}}</ref> د پاټريک شوماکر “Patrik Schumacher” له نظره د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت سياسي نظريه او خپرونه د نيوليبرال «د دولت راټولولو» بنسټيز کول په پام کې نيسي او د تشبثي ازادۍ او «سيالۍ بازار د معقوليت» تر هغې کچې د پراختيا غوښتنه کوي، چې د خصوصي تشبث لپاره په کې د عمل سيمه هر اړخيزه ده او د دولت د عمل لپاره هيڅکله هيڅ ځای نه پرېږدي. <ref name="pschu">{{Cite web |last=Patrik Schumacher |date=2016 |title=The Stages of Capitalism and the Styles of Architecture |url=https://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html |access-date=22 December 2020 |website=ASA web-magazine |خونديځ نېټه=8 February 2020 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200208205457/http://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200208205457/http://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208205457/http://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html }}</ref> === په دولت کې === د دولت پر وړاندې د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت مخالفت د هغوی د دولت د ټولو دندو د ساتنې مګر خصوصي کولو په نښه کې منعکس شوی دی. دوی پانګوالۍ او ازاد بازار ته د ازادې او هوسا ټولنې د بنسټ په سترګه ګوري. موری روتبارډ چې د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت اصطلاح د رامنځته کولو امتياز ورکول کېږي، وويل چې د ازاد بازار پانګوالۍ او دولتي پانګوالۍ تر منځ توپير په اصل کې د سوداګرۍ او دولت تر منځ د «سوله ييزې او اختياري تبادلې» او «غولونکي ګډون» تر منځ توپير دی، چې «د ازاد بازار د ړنګولو په موخه له تيري څخه کار اخلي». <ref>Rothbard, Murray N., [https://www.mises.org/article.aspx?Id=1559 A Future of Peace and Capitalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016170817/http://mises.org/article.aspx?Id=1559 |date=2008-10-16 }}; Murray N. Rothbard, [https://www.mises.org/article.aspx?control=910 Left and Right: The Prospects for Liberty].</ref><ref name="pschu2">{{Cite web |last=Patrik Schumacher |date=2016 |title=The Stages of Capitalism and the Styles of Architecture |url=https://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html |access-date=22 December 2020 |website=ASA web-magazine |خونديځ نېټه=8 February 2020 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200208205457/http://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200208205457/http://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208205457/http://www.patrikschumacher.com/Texts/The%20Stages%20of%20Capitalism%20and%20the%20Styles%20of%20Architecture.html }}</ref><ref name="Kinna 2012">Kinna, Ruth, ed. (2012). ''The Bloomsbury Companion to Anarchism''. New York: Bloomsbury Publishing USA. pp. 330–331. {{ISBN|9781441142702}}.</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=S4CcannofnY|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211122/S4CcannofnY|archive-date=2021-11-22|url-status=live|title=David Friedman on How to Privatize Everything|date=27 November 2012|last=David Friedman|type=YouTube|publisher=ReasonTV|access-date=4 January 2021}}{{cbignore}}</ref><ref>Roberta Modugno Crocetta, [https://mises.org/journals/scholar/roberta.pdf Murray Rothbard's anarcho-capitalism in the contemporary debate. A critical defense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110173459/http://mises.org/journals/scholar/roberta.pdf |date=2012-11-10 }}, [[Ludwig Von Mises Institute]].</ref><ref>Michael Oliver, [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard103.html "Exclusive Interview With Murray Rothbard"], originally published in ''The New Banner: A Fortnightly Libertarian Journal'', 25 February 1972. For an earlier published use of ''anarcho-capitalism'' by Rothbard, see his [http://anthonyflood.com/rothbardknowyourrights.htm "Know Your Rights"] ''WIN: Peace and Freedom through Nonviolent Action'', Volume 7, No. 4, 1 March 1971, 6–10.</ref> روتبارډ استدلال وکړ، چې د ساتنې يا دفاع په ګډون ټول دولتي خدمتونه ځکه پوره نه دي، چې دوی د بازار له مخې د بيې لاره چاره يا مېکانيزم نه لري، چې د خپلو خورا لومړنيو اړتياوو د پوره کولو په موخه د خدمتونو د پېرودونکو د اختياري پرېکړو او هغو پانګه اچونکو له لورې برابر شوی دی، چې د تر ټولو ګټورو تشبثونو په لټه کې دي، چې په کې پانګونه وکړي. له دې سربېره لېنډا او مورېس تانيهېل باور لري، چې په رښتيني ډول ازاد بازار کې د زور هيڅ اجباري ځانتيا (انحصار) نه شي رامينځته کېدلی او بل دا چې د يو دولت اوسېدونکي نه شي کولی د يو وړ خونديتوب يا دفاعي استازولۍ په ګټه دوی له پامه وغورځوي. <ref name="Rothbard-P&M">{{cite book|last=Rothbard|first=Murray|title=[[Power and Market]]|date=1977|edition=2nd|author-link=Murray Rothbard|orig-date=1970}} published in {{cite book|last1=Rothbard|first1=Murray|title=Man, Economy, and State with Power and Market|date=2009|publisher=[[Mises Institute]]|isbn=978-1-933550-27-5|edition=2nd|url=https://mises.org/library/man-economy-and-state-power-and-market|access-date=15 June 2020}}</ref><ref>Linda and Morris Tannehill. ''[https://www.mises.org/books/marketforliberty.pdf The Market for Liberty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141003011703/http://www.mises.org/books/marketforliberty.pdf |date=2014-10-03 }}'', p. 81.</ref> روتبارډ د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت اصطلاح له ګډوډۍ يا انارشيزم (چې د خصوصي شتمني مخالفت کوي) او فرد پالونکي انارشيزم څخه د خپلې فلسفې د بېلولو په موخه وکاروله. ځيني نور هغه اصطلاحات چې ځيني وختونه د يادې فلسفې د پلويانو له لورې کارول کېږي، په لاندې ډول دي: <ref>[http://search.eb.com/eb/article-234237 "Libertarianism"] (2007). In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved 30 July 2007.</ref><ref name="autogenerated1">Murray Rothbard (2000). "Egalitarianism as A Revolt Against Nature And Other Essays: and other essays". Ludwig von Mises Institute, 2000. p. 207.</ref> * فرد پال يا “Individualist”<ref name="Avrich 1996">[[Paul Avrich|Avrich, Paul]] (1996). ''Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America'' (abridged paperback ed.). Princeton: Princeton University Press. p. 282. {{ISBN|9780691044941}}. "Although there are many honorable exceptions who still embrace the 'socialist' label, most people who call themselves individualist anarchists today are followers of Murray Rothbard's Austrian economics and have abandoned the labor theory of value."</ref><ref>[[Kevin Carson|Carson, Kevin]] (2006). ''Studies in Mutualist Political Economy''. [http://www.mutualist.org/id112.html "Preface"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415135834/http://www.mutualist.org/id112.html|date=15 April 2011}} Charleston: BookSurge Publishing. {{ISBN|9781419658693}}. "Murray N. Rothbard (1926–1995), American economist, historian, and individualist anarchist."</ref> * ګډوډي يا “Anarchism” * طبيعي ترتيب يا “Natural order”<ref name="Hoppe 20012">[[Hans-Hermann Hoppe|Hoppe, Hans-Hermann]] (31 December 2001). [http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html "Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography"]. Lew Rockwell.com. Retrieved 5 July 2020.</ref> * منظمه ګډوډي يا “Ordered anarchy”<ref name="Hoppe 20013">[[Hans-Hermann Hoppe|Hoppe, Hans-Hermann]] (31 December 2001). [http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html "Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography"]. Lew Rockwell.com. Retrieved 5 July 2020.</ref> * د خصوصي قانون ټولنه يا “Private-law society”<ref name="Hoppe 20013" /> * د خصوصي شتمني ګډوډي يا “Private-property anarchy”<ref name="Hoppe 20013" /> * بنسټپاله پانګوالي يا “Radical capitalism” <ref name="Hoppe 20013" /> د ليبرټي پوهنتون “Liberty University” ماويريک ايدوارډس “Maverick Edwards” د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت د يوې سياسي، ټولنيزې او اقتصادي نظريې په توګه بيانوي، چې بازارونه د مرکزي «واکمن پلاوي» په توګه ځای په ځای کوي او حکومت په کې نور خپلو اوسېدونکو ته حقونه نه ورکوي. <ref name="Edwards 2021">{{cite journal|last=Edwards|first=Maverick|title=The Failure of Imagination: A Theoretical and Pragmatic Analysis of Utopianism as an Orientation for Human Life|journal=Liberty University Journal of Statesmanship & Public Policy|date=9 January 2021|volume=1|issue=2|url=https://digitalcommons.liberty.edu/jspp/vol1/iss2/2|access-date=16 January 2022}}</ref> === د نه تېري اصل === ليکوال سټانيسلاو وجتووېکز وايي، چې که څه هم د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت پلويان د متمرکزو دولتونو پر ضد دي، مګر دوی په دې نظر دي، چې ټول خلک به په طبيعي ډول د نه تيري د اصل پر بنسټ ځانګړې اخلاقي نظريه شريکه او پرې هوکړه ولري. په داسې حال کې چې د فرېدمېن “Friedmanian” د ګډوډۍ - پانګوالۍ فارمول جوړونه د تاوتريخوالي د شتون پر وړاندې پياوړې ده او په حقيقت کې انګيري چې يو څه تاوتريخوالی ښايي پېښ شي، مګر د ګډوډۍ او پانګوالۍ هغه اصالت چې روتبارډ او نورو جوړ کړی دی، ځيني وختونه د د مرکزي ازادي فکرۍ د تيري نه کونکي حقيقت پر وړاندې په پياوړي ډول د نه تيري اصل په پام کې نيسي. <ref name="swnauka">{{Cite journal|last=Stanisław Wójtowicz|year=2017|title=Anarcho-capitalism, or can we do away with the state|url=http://nauka-pan.pl/index.php/nauka/article/view/747|journal=Nauka|issue=4|issn=1231-8515|quote=The last problem is especially vexing, since anarcho-capitalists seem to be caught up in a contradiction here. On one hand, they are proponents of a specific moral theory (based on non-aggression principle), on the other hand, they do not allow for any central, monopolistic agency to impose that moral theory on society.}}</ref><ref>Friedman, David D. (1989) [http://www.daviddfriedman.com/Libertarian/Machinery_of_Freedom/MofF_Chapter_41.html "Chapter 41: Problems"]. ''The Machinery of Freedom: Guide to a Radical Capitalism'' (2nd ed.). La Salle: Open Court Press. {{ISBN|0-8126-9069-9}}.</ref><blockquote>د ازاد فکره سياسي نظريې بنسټيز حقيقت په دې نظر دی، چې هر شخص د ځان مالک دی او پر خپل بدن باندې بشپړ قانوني واک لري. په پای کې ياد نظر په دې معنا دی، چې بل هيڅوک ښايي په عادلانه ډول د يو بل شخص پر وړاندې بريد يا تېری ونه کړي. دا نظريه وروسته د دې پلوي کوي، چې هر شخص په عادلانه ډول د هر هغه څه مالک ګرځي، چې وار له مخه هغه پردۍ سرچينې وې، چې نوموړی ورسره خپل کار ځانګړی (اختصاص) کوي يا ګډوي. له دې دوه ګونو حقيقتونو يانې د ځان مالکيت او کور جوړونه په ازاد بازار ټولنه کې د شتمنۍ حقونو د سرليکونو د بشپړ نظام يا سيستم لپاره د عادلانه ثابتولو بنسټ جوړوي. دا نظام د خپل شخص پر وړاندې د هر سړي حق، د بسپنې حق، د وصيت حق (او په ورته وخت کې د وصيت يا ميراث تر لاسه کولو حق) او د شتمنۍ سرليکونو د تړونيز بدلون حق رامينځته کوي. <ref name="miseslawproperty">Rothbard, Murray (Spring 1982). [https://www.mises.org/rothbard/lawproperty.pdf "Law, Property Rights, and Air Pollution"]. ''Cato Journal''. '''2''' (1): 55–99.</ref></blockquote>د ځان مالکيت له اصل څخه د روتبارډ ملاتړ له هغه څه څخه سرچينه اخلي، چې د نوموړي په بارو د نورو ټولو ونجونو تېرايستل ګڼي؛ يانې دا چې يا د خلکو يوه ډله د بلې ډلې مالکيت درلودلی شي او يا دا چې هيڅ يو شخص پر خپل ځان باندې بشپړ مالکيت نه شي درلودلی. روتبارډ له دې دواړو حالتونو څخه د دې له امله مخ ګرځوي، چې دوی په طبيعي يا نړيوالو اخلاقو او د بېلګې په ډول يوازې هغه طبيعي قانون کې اغېز نه شي درلودلی، چې ټول خلک اداره کولی شي او په وخت او ځای پوړې تړاو نه لري. يوازينی ونج يا بديل چې د روتبارډ پر وړاندې پاتې کېږي، د ځان مالکيت دی، چې د نوموړي په باور هم منلی حقيقت دی او هم طبيعي يا نړيوال دی. <ref name="Rothbard-1982.2">Rothbard, Murray (1982). [https://www.mises.org/rothbard/ethics/ethics.asp ''The Ethics of Liberty''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141109113441/http://mises.org/rothbard/ethics/ethics.asp |date=2014-11-09 }}. Atlantic Highlands: Humanities Press. p. 162. {{ISBN|978-0-8147-7506-6}}.</ref> == سرچينې == alxcxyfy2gkl935ggko7z2cvc7i8gdc د څښاک پاکو اوبو او د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم ته د لاسرسي بشري حق 0 68816 365481 356165 2026-08-03T04:59:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365481 wikitext text/x-wiki {{حقوق}}د څښاک پاکو اوبو او د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم ته د لاسرسي بشري حق ('''human right to water and sanitation)''' هغه اصل دی چې تصدیق کوي، د هر کس په ژوندانه کې د څښاک پاکو اوبو او د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم ته لاسرسی اړین دی. دا د یو بشري حق په توګه د ملګرو ملتونو د سازمان د عمومي اسمبلۍ له خوا د ۲۰۱۰ زکال د جولای په ۲۸ مه په رسمیت وپېژندل شو. د څښاک پاکو اوبو او د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم ته د لاسرسي بشري حق د بشري حقونو د هوکړو، اعلامیو او نورو معیارونو له مخې د یو نړیوال قانون په توګه په رسمیت پېژندل شوی. یو شمېر تبصره کوونکي بیا دغه بشري حق د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د ۲۰۱۰ زکال له پریکړه لیک او د نړیوالو اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د کنوانسیون یا میثاق (ICESCR) د ۱۱.۱ مادې څه لوړ او هغه یو خپلواک نړیوال حق بولي. د دغو مبصرینو له ډلې داسې کسان هم شتون لري چې پر نړیوال قطعي عرف باور لري او دغه حق د کنوانسیون په مفاداتو کې شامل بولي، دوی باوري دي چې دغه حق په نړیوالو حقونو کې یو الزامي اصل دی. په نورو هغو هوکړو کې چې په څرګنده توګه HRWS په رسمیت پېژني د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د ممنوعیت اړوند د ۱۹۷۹ زکال کنوانیسون یا میثاق (CEDAW) او د ماشومانو حقونو ته اړوند د ۱۹۸۹ زکال کنوانسیون (CRC) په کې شاملېږي.<ref name=":8">{{Cite web |title=International Decade for Action 'Water for Life' 2005-2015. Focus Areas: The human right to water and sanitation |url=https://www.un.org/waterforlifedecade/human_right_to_water.shtml |access-date=2020-12-12 |website=United Nations |language=EN}}</ref><ref name="HRWS">{{cite web |date=August 2010 |title=Resolution 64/292: The human right to water and sanitation |url=http://undocs.org/A/RES/64/292 |access-date=13 October 2018 |website=United Nations}}</ref> اوبو ته د لاسرسي د بشري حق تر ټولو واضح تعریف د ملګرو ملتونو د سازمان د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د کمېټې په ۱۵مه عمومي تبصره کې چې په ۲۰۰۲ زکال کې یې مسوده وړاندې شوه راغلی. دا د دغه حق یو غیر الزامي بیان و چې اوبو ته یې لاسرسی د ژوندانه د مناسبو معیارونو څخه د ګټنې اړتیا بللې، چې په نه جلا کېدوني ډول د روغتیا لوړو معیارونو ته د لاسرسي له حق او بالاخره له یو انساني حق سره تړلی دی. په دغه تبصره کې راغلي: «اوبو ته د لاسرسي بشري حق ټولو ته دا حق ورکوي چې د شخصي او کورنۍ ګټنې لپاره له کافي، پاکو، په فزیکي ډول لاسرسي وړ او په سپما کېدونې بڼه له اوبو برخمن وي».<ref name=":3">{{Cite web |title=The human rights to safe drinking water and sanitation |url=http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The%20Human%20Rights%20To%20Water%20And%20Sanitation%20UN%20resolution.pdf |access-date=2020-11-27 |تاريخ الأرشيف=2017-08-25 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The |url-status=dead |خونديځ نېټه=2017-08-25 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Refugees |first=United Nations High Commissioner for |title=Refworld {{!}} General Comment No. 15: The Right to Water (Arts. 11 and 12 of the Covenant) |url=https://www.refworld.org/docid/4538838d11.html |access-date=2020-11-27 |website=Refworld |language=en}}</ref> د HRWS اړوند لومړنی پرېکړه لیک د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا له خوا په ۲۰۱۰ زکال کې تصویب شو. په دغه پرېکړه لیک کې څرګنده شوې چې د حفظ الصحې له بشري حق سره اړوند د اوبو حق هم شتون لري، ځکه چې د ناپاکو اوبو د ویستلو د سیسټم خرابتیا د ځمکې لاندې د اوبو د کیفیت د خرابېدو لامل ګرځي، له همدې امله راتلونکو بحثونو په دواړو مواردو یوځای ټینګار کولو ته دوام ورکړ. د ۲۰۱۰ زکال په جولای میاشت کې د ملګرو ملتونو د عمومي سازمان ۶۴/۲۹۲ پرېکړه لیک یو ځل بیا په سپما کېدونې بڼه د څښاک پاکو اوبو او همدارنګه د ناپاکو اوبو د ویستلو سم سیسټم ته د لاسرسي بشري حق تائید کړ. په دغه پرېکړه لیک کې څرګنده شوې چې له ژوندانه او ټولو بشري حقونو څخه د خوند اخیستو په موخه پاکو اوبو او همدارنګه د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم ته لاسرسی د بشري حق په توګه پېژندل کېږي. دغه پرېکړه لیک د څښاک پاکو اوبو او د ناپاکو اوبو د ویستلو سیسټم ته د وګړو د آزادانه لاسرسي اړوند د اوبو رسونې او د کانالیزاسیون د سم سیستم جوړولو په برخو کې یو لړ دولتي حقوق هم مطرح کوي. د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام بیانوي چې د حفظ الصحې او د څښاک د پاکو اوبو خدمتونو ته د لاسرسي لرلو د اهمیت په رسمیت پېژندل رضایت وړ سالم ژوندانه ته لاسرسی ترویج کوي. په ۲۰۱۵ زکال کې د دغې موضوع اړوند د ملګرو ملتونو بدلون موندلي پرېکړه لیک په دې ټکي ټینګار کړی چې دغه دوه حقونه له یو بل جلا، خو برابر دي. <ref>{{Cite web |title=Resolution adopted by the General Assembly |url=https://s3.amazonaws.com/berkley-center/100308UNARES64292.pdf |access-date=2020-11-27}}</ref><ref>Baer, M. 2015. From Water Wars to Water Rights: Implementing the Human Right to Water in Bolivia, Journal of Human Rights, 14:3, 353-376, DOI:10.1080/14754835.2014.988782</ref><ref>UN (United Nations). 2010. Resolution adopted by the general assembly. 64/292. The human right to water and sanitation. A/RES/64/292. New York: United Nations.</ref><ref>UNDP (United Nations Development Programme). 1997. Governance for Sustainable Human Development: A UNDP Policy Document. UNDP, New York, NY, USA. See <nowiki>http://mirror.undp.org/magnet/policy/</nowiki> (accessed 21/06/2012)</ref><ref>World Health Organisation (WHO) and United Nation Children's Fund (UNICEF). 2011. Drinking water: Equity, Satefy and sustainability. New York: WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme (JMP) for Water and Sanitation.</ref><ref>World Health Organisation (WHO) and United Nation Children's Fund (UNICEF). 2012. Progress on drinking water and sanitation. 2012 update. New York: WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation.</ref><ref name=":32">{{Cite web |title=The human rights to safe drinking water and sanitation |url=http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The%20Human%20Rights%20To%20Water%20And%20Sanitation%20UN%20resolution.pdf |access-date=2020-11-27 |تاريخ الأرشيف=2017-08-25 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The |url-status=dead |خونديځ نېټه=2017-08-25 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825141743/http://www.endwaterpoverty.org/sites/endwaterpoverty.org/files/The }}</ref> د دغه حق (HRWS) له مخې دولتونه مکلف دي ډاډ ترلاسه کړي چې وګړي په سپما کېدونې، کیفیت لرونکې، منلو وړ او کافي کچه د څښاک له پاکو اوبو او د کانالیزاسیون له سیستم څخه برخمن دي. په اوبو کې سپما کېدونې بڼه د اوبو د مصرف کېدو کچې ته نغوته کوي په دې ډول چې هغه نورو اړتیا وړ توکو او خدمتونو ته د لاسرسي مخه وه نه نیسي. په ټولیزه توګه د اوبو په لګښت کې د سپما تائید وړ قاعده داده چې د هغو لګښت نه باید د کورنیو د عوایدو له ۳ - ۵ سلنې کچې واوړي. اوبو ته د لاسرسي موضوع په ترلاسه کولو کې لګول کېدونی وخت، د اوبو سرچینې ته په رسېدنه کې آسانتیا او همدارنګه د اوبو سرچینې ته په لار کې ګواښونه په پام کې نیسي. اوبه باید هر وګړي ته لاسرسي وړ وي په دې معنی چې د اوبو سرچینې ته د لاسرسي په موخه د لارې فاصله نه باید له ۱۰۰۰ متره یا ۳۲۸۰ فوټه څخه زیاته وي او باید د ۳۰ دقیقو دننه هغو ته لاسرسی ومومي. د اوبو موجودیت دغې موضوع ته نغوته کوي چې آیا اوبه په کافي، باور وړ او دایمي ډول وړاندې کېدونکې دي او که نه. د اوبو کیفیت بیا پر دې ټینګار لري چې آیا اوبه د څښاک یا نورو ورته چارو لپاره برابرې دي. د اوبو د منلو وړ توب په موخه باید بوی وه نه لري او همدارنګه کوم رنګ هم وه نه لري.  <ref name=":1">{{Cite book|url=http://www.ohchr.org/Documents/Issues/Water/Handbook/Book1_intro_.pdf|title=Realising the human rights to water and sanitation: A Handbook by the UN Special Rapporteur|last=de Albuquerque|first=Catarina|publisher=United Nations|year=2014|location=Portugal|pages=Introduction}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last1=Roaf|first1=Virginia|title=The Human Rights to Water and Sanitation|date=2018-07-26|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315471532-2|work=Equality in Water and Sanitation Services|pages=26–43|location=Abingdon, Oxon; New York|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-47153-2|access-date=2020-10-29|last2=Albuquerque|first2=Catarina de|last3=Heller|first3=Léo|doi=10.4324/9781315471532-2|s2cid=204491938}}</ref><ref>{{Cite book|chapter=III.S.8 United Nations General Assembly Resolution 64/292 (On the Right to Water and Sanitation) (28 July 2010)|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1163/ilwo-iiis8|title=International Law & World Order|year=2012|pages=1–2|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|doi=10.1163/ilwo-iiis8|isbn=978-90-04-20870-4|access-date=2020-10-29}}</ref><ref>{{Cite web |title=International Decade for Action 'Water for Life' 2005-2015. Focus Areas: The human right to water and sanitation |url=https://www.un.org/waterforlifedecade/human_right_to_water.shtml |access-date=2021-04-27 |publisher=United Nations}}</ref> ICESCR له لاسلیک کوونکو هېوادونو غواړي چې په تدریجي ډول ټول بشري حقونه له دې ډلې د څښاک پاکې اوبه او د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم خلکو ته برابر کړي او د هغوی دغو حقونو ته درناوی وکړي. هغوی باید په چټکه او اغېزمنه بڼه کار وکړي څو د لاسرسي کچه لوړه او د خدمتونو کیفیت لوړ کړي. <ref name=":12">{{Cite book|url=http://www.ohchr.org/Documents/Issues/Water/Handbook/Book1_intro_.pdf|title=Realising the human rights to water and sanitation: A Handbook by the UN Special Rapporteur|last=de Albuquerque|first=Catarina|publisher=United Nations|year=2014|location=Portugal|pages=Introduction}}</ref> == نړیوال بنسټ == د اوبو رسونې او حفظ الصحې څخه د څارنې اړوند د روغتیا د نړیوال سازمان او یونیسف ګډ پروګرام په ۲۰۱۵ زکال کې راپور ورکړ چې په ټوله نړۍ کې ۶۶۳ میلونه وګړي د څښاک د اوبو مناسبو منابعو او همدارنګه ۲.۴ میلیارده وګړي د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم ته لاسرسی نه لري. پاکو اوبو ته لاسرسی د نړۍ په ډېری برخو کې لویه ستونزه ده. د اوبو په منل کېدونو منابعو کې «د اوبو کورنۍ سرچینې، عمومي نلونه، ذخیرې، سرپټي کوهیان، سرپټې چینې او د باران د اوبو د غونډونې زېرمې شاملېږي». په داسې حال کې چې د نړۍ ۹ سلنه وګړي اوبو ته لاسرسی نه لري، خو «له دې سره ځانګړې ځنډ لرونکې سیمې لکه د افریقا د سویلي صحرا سیمې هم شتون لري». د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې «هر کال له ۱.۵ میلیونو څخه زیات له پنځه کلونو کم عمر لرونکي ماشومان خپل ژوند له لاسه ورکوي او ۴۴۳ میلیونه ښوونیزې ورځې د پاکو اوبو او د ناپاکو اوبو د ویستلو د سیستم د نشتوالي له امله له لاسه وزي».<ref name="ref1">General Assembly Declares Access to Clean Water and Sanitation Is a Human Right." UN News Center. 28 July 2010. Accessed 20 March 2014.</ref><ref name="JMP report 2013">[http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMPreport2013.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703112631/https://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMPreport2013.pdf|date=3 July 2017}} ,2015 report of the WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme (JMP) for Water Supply and Sanitation</ref><ref name="ref2">Global Issues at the United Nations." UN News Center. n.d. Accessed 20 March 2014.</ref> == حقوقي بنسټونه او په رسمیت پېژندل کېدل == د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال کنوانسیون (ICESCR) په ۱۹۶۶ زکال کې د بشري حقونو د ۱۹۴۸ زکال د نړیوالې اعلامیې مندرج اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه سره تنظیم کړل. له پخوانیو اسنادو څخه هېڅ یو هم په څرګنده بڼه د اوبو او کانالیزاسیون اړوند بشري حق په رسمیت نه پېژند. ورته مهال وروستیو څو نړیوالو کنوانسیونونو (میثاقونو) داسې مقررات لرل چې په څرګنده بڼه یې دغه حق په رسمیت پېژانده. == په داخلي قوانینو کې اوبو ته د لاسرسي حق == د داسې یو نړیوال بنسټ په نشتون کې چې دغه حق په ټولو پلی کړي، د اوبو اړوند بشري حق د ملي محاکمو پر چارو تکیه لري. د دغې چارې بنسټ د لاندې یادو دوه لارو چارو له مخې په اساسي قوانینو کې د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د بنسټیزه کولو له مخې اېښودل کېږي: د «مستقیمو لارښوونو» له مخې چې په موخه اوړي او تر ډېره پورې تغیر نه منونکي دي؛ یا هم دغه حق په څرګنده توګه د محاکمو له لوري خوندي او اجرا وړ ګرځي. <ref>[http://lawecommons.luc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1020&context=lucilr], McGraw, George S. "Defining and Defending the Right to Water and its Minimum Core: Legal Construction and the Role of National Jurisprudence" ''Loyola University Chicago International Law Review'' Vol. 8, No. 2, 127-204 (2011) at 137.</ref><ref>[http://www.kaupapature.org.nz/store/doc/Pickard_-_Poole.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129135516/http://www.kaupapature.org.nz/store/doc/Pickard_-_Poole.pdf |date=2018-01-29 }}, Natalie Baird and Diana Pickard "Economic, social and cultural rights: a proposal for a constitutional peg in the ground" [2013] NZLJ 289 at 297</ref> == بنسټونه == هغه بنسټونه چې د پاکو اوبو او د ناپاکو اوبو د ویستلو سیستم ته د لاسرسي اړوندو حقونو په برخه کې کار کوي. === ملګرو ملتونو ته اړوند بنسټونه === * OHCHR (د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنري) * UNDP (د ملګرو ملتونو پراختیايي اداره) * UNICEF (د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق) * د ټولو لپاره اوبه او حفظ الصحه (Sanitation and Water for All) === له حکومتونو سره همکاري کوونکې موسسې === * DFID (د بریتانیا د همکارۍ موسسه) * GIZ  (د نړیوالې همکارۍ په موخه د جرمني د همکاریو موسسه) * SDC  (د پراختیا او همکارۍ په موخه د سویس موسسه)<ref>{{Cite web |title=Error |url=https://www.eda.admin.ch/error.html |access-date=2021-03-30 |website=www.eda.admin.ch}}</ref> * EPA  (د متحده ایالاتو د چاپېریالي خوندیتوب موسسه)<ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OMS |date=2013-02-22 |title=Regulatory Information by Topic: Water |url=https://www.epa.gov/regulatory-information-topic/regulatory-information-topic-water |access-date=2021-04-11 |website=US EPA |language=en}}</ref> === نړیوال غیر دولتي بنسټونه او شبکې === * د لوږې پر ضد اقدام (Action against Hunger) * وینه: اوبه (Blood:Water)<ref>{{Cite web |title=Blood:Water |url=https://www.bloodwater.org/ |access-date=2021-05-02 |website=Blood:Water |language=en-US}}</ref> * د اوبو د خوندیتوب او همکارۍ مرکز (Center for Water Security and Cooperation)<ref>{{Cite web |title=Actualizing the right to water |url=https://www.ourwatersecurity.org/righttowater |access-date=2020-07-25 |website=cwsc |language=en |archive-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228065359/https://www.ourwatersecurity.org/righttowater |url-status=dead }}</ref> * د تازه اوبو په برخه کې د فعالیت شبکه (Freshwater Action Network)<ref name="freshwateraction.net">{{Cite web |title=Freshwater Action |url=http://www.freshwateraction.net/ |url-status=dead |access-date=2021-03-30 |website=www.freshwateraction.net |تاريخ الأرشيف=2021-03-09 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210309174333/http://freshwateraction.net/ |خونديځ نېټه=2021-03-09 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210309174333/http://freshwateraction.net/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210309174333/http://freshwateraction.net/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309174333/http://freshwateraction.net/ }}</ref> * د نړۍ لپاره خالصې اوبه (Pure Water for the World)<ref>{{Cite web |title=About Pure Water for the World – Pure Water for the World |url=https://www.purewaterfortheworld.org/about-pww/ |access-date=2021-04-27 |language=en-US |archive-date=2024-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518093313/https://www.purewaterfortheworld.org/about-pww/ |url-status=dead }}</ref> * د اوبو د حق په برخه کې ډېګ ډیپ پروژه (The DigDeep Right to Water Project)<ref>{{Cite web |title=DIGDEEP |url=https://www.digdeep.org/ |access-date=2021-03-30 |website=DIGDEEP |language=en-US}}</ref> * پاسیفیک انستیتیوت (The Pacific Institute)<ref>{{Cite web |title=Pacific Institute {{!}} Advancing Water Resilience |url=https://pacinst.org/ |access-date=2021-03-30 |website=Pacific Institute |language=en-US}}</ref> * د اوبو پروژه (The Water Project)<ref>{{Cite web |title=Help Solve the Water Crisis in Africa |url=https://thewaterproject.org/why-water/solving-the-water-crisis |access-date=2021-04-27 |website=The Water Project |language=en}}</ref> * د اوبو په برخه کې د عدالت لپاره فراملتي انستیتیوت (Transnational Institute with the Water Justice project)<ref>{{Cite web |title=Search results |url=https://www.tni.org/en/search/language/en |access-date=2021-03-30 |website=Transnational Institute |language=en}}</ref> * <ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.uusc.org/ |access-date=2021-03-30 |website=Unitarian Universalist Service Committee |language=en}}</ref>UUSC * واټر آیډ (WaterAid) * واټر لېکس (په ۲۰۲۰ زکال کې غیر فعاله شوې)<ref>{{Cite web |title=WaterLex – Securing human rights to water and sanitation through law and policy reform |url=https://www.waterlex.org/ |access-date=2021-03-30 |language=en-US}}</ref> * پیس جام (PeaceJam) == سرچينې == jy9286ux679055t7obx4qsndr2v0tpv برني سندرز 0 73217 365477 308827 2026-08-02T23:28:44Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365477 wikitext text/x-wiki برنارد سندرز (د ۱۹۴۱ کال د سېپټمبر په ۸مه زېږېدلی) یو امریکايي سیاستوال او فعال چې له وېرمانټ څخه د متحده ایالاتو په سنا کې باتجربه سناتور دی. سندرز د متحده ایالاتو د کانګرس په تاریخ کې تر ټولو اوږدې مودې لپاره د ناپېیلې سیاستوال په توګه خدمت کړی، خو له دیموکرات ګوند سره نږدې اړیکې لري، چې د خپلې کاري مودې په ډېره برخه کې یې په کانګرس کې د مشرانو جرګې او سنا له دیموکراتانو سره همکاري کړې او په ۲۰۱۶ او ۲۰۲۰ کلونو کې ولسمشرۍ ته د دغه ګوند د نوماندۍ په هڅه کې و چې په یادو دواړو ټاکنیزو سیالیو کې دویم شو. هغه غالباً په متحده ایالاتو کې د پرمختګ پاله غورځنګ د مشر په توګه پېژندل کېږي. سندرز د کاریګرې طبقې په یوه یهودي کورنۍ کې زېږېدلی او د نیویارک ښار په بروکلین سیمه کې رالوی شوی، له شیکاګو پوهنتون څخه تر فارغېدو مخکې یې په ۱۹۶۴ کال کې په بروکلین کالج کې زده‌کړې وکړې. کله چې زده‌کوونکی و، هغه د مدني حقونو د غورځنګ په جریان کې د نژادي مساواتو ګانګرس (CORE) او د زده‌کوونکو د عدم تشدد د همغږۍ کمېټې (SNCC) لپاره د لاریون سازمانوونکی و. په ۱۹۶۸ کال کې په وېرمانټ کې تر مېشتېدو وروسته هغه د ۱۹۷۰یمې لسیزې له پیل تر منځني مهال پورې د درېیمې سیاسي ډلې کمپاینونه ناکام کړل. هغه په ۱۹۸۱ کال کې د یو خپلواک په توګه د برلینګټون ښاروال وټاکل شو او درې ځله نور هم همدې بست ته وټاکل شو. هغه په ۱۹۹۰ کال کې د وېرمانټ کانګرس د سترې حوزې په استازولۍ د متحده ایالاتو د مشرانو جرګې په ټاګنو کې بریالی شو او وروسته یې د کانګرس د پرمختګ لپاره د ګوندي استازو ډله رامنځته کړه. هغه په ۲۰۰۶ کال کې د متحده ایالاتو سنا ته تر ټاکل کېدو مخکې د ۱۶ کلونو لپاره د متحده ایالاتو استازی و او په ځانګړې توګه لومړنی جمهوري غوښتونکی و چې ۱۵۲ کاله وروسته دغې چوکۍ ته ټاکل شوی و. سندرز په ۲۰۱۲ کال او ۲۰۱۸ کې بیاځلي سنا ته وټاکل شو. هغه له ۲۰۱۳ څخه تر ۲۰۱۵ کال پورې د سنا د تجربه کارانو د چارو د کمېټې او له ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۲۳ کال پورې د سنا د بودیجې کمېټې مشري وکړه. د ۲۰۲۳ کال په جنوري کې هغه د مشرانو جرګې د روغتیا، تعلیم کار او تقاعد کمېټې رئیس شو او له مشرانو جرګې څخه د پیټریک لیهي تر تقاعد وروسته د وېرمانټ کانګرس لوړپوړی سناتور او رئیس شو.   سندرز په ۲۰۱۶ او ۲۰۲۰ کلونو کې د دیموکراتیک ولسمشریزې نوماندۍ ته نوماند شو چې په هر یوه کې دوهم کس شو چې ډېرې رایې یې خپلې کړې. د لومړنیو لږو غوښتنو سره سره په ۲۰۱۶ کال کې د هغه ټاکنیزو سیالیو د وړو ډالرو له بسپنه ورکوونکو څخه د پام وړ لېوالتیا رامنځته کړه چې هغه یې مخکې له دې چې په جولای کې د نهايي نوماندې هېلاري کلینټون پر وړاندې ماته وخوري په ۲۳ مقدماتي او ګوندي ټاکنو کې بریا ته ورساوه. په ۲۰۲۰ کال کې په لومړنیو مقدماتي ټاکنو د او ګوندي ډلو په ټاکنو کې د هغه ځواکمن حضور هغه د دیموکرات نوماندانو په پراخ تاریخي پېر کې په مخکښ نوماند بدل کړ. د ۲۰۲۰ کال په اپرېل کې سندرز خپله نوماندې بایډین ته پرېښوه چې د میدان له محدودېدو سره یې یو لړ غوڅې بریاوې خپلې کړې. هغه په‌خپلو ټاکنیزو سیالیو کې د ډونالډ ټرامپ پر وړاندې له کلینټون او بایډن څخه ملاتړ وکړ. هغه له هم‌هغه مهال راهیسې د بایډن د نږدې متحد په توګه څرګند شو. <ref name="auto4">{{cite news|last=Gambino|first=Lauren|url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/mar/10/democrats-small-dollar-donors-essential-bernie-sanders|title='Not the billionaires': why small-dollar donors are Democrats' new powerhouse|date=March 10, 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=February 25, 2020|issn=0362-4331}}</ref><ref name="wapo">{{cite news|last=McCrummen|first=Stephanie|date=February 5, 2016|title=His Most Radical Move|url=https://www.washingtonpost.com/sf/national/2016/02/05/his-most-radical-move/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205234023/https://www.washingtonpost.com/sf/national/2016/02/05/his-most-radical-move|archive-date=February 5, 2016|access-date=January 21, 2017|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Vargas|first=Ramon Antonio|date=2023-08-28|title=Bernie Sanders urges left to back Biden to stop 'very dangerous' Trump|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/us-news/2023/aug/28/bernie-sanders-democrats-support-biden-trump-2024|access-date=2023-09-01|issn=0261-3077}}</ref> سندرز د ۲۰۱۶ کال د ولسمشریزو ټاکنو تر کمپاین وروسته د دیموکرات ګوند پر چپ لور د تر ټولو اغېزمن کس په توګه پېژندل کېږي. هغه د پرمختللیو سیاستونو مدافع و، چې له اقتصادي نابرابرۍ او نئولبرالیزم سره د مخالفت او د کاریګرانو له فردي مدیریت څخه د ملاتړ له امله پېژندل شوی دی. هغه د داخلي سیاست په برخه کې د کار له حقونو، د واحدې تادیې روغتیاپالنې، د والدینو له معاش سره رخصتۍ، له فیس پرته درېیمه درجه زده‌کړو، اقليمي بدلونو ته له پام سره د دندو د رامنځته کولو لپاره د ګرین نیوډیل (په متحده ایالاتو کې یوه وړاندیز شوې محرکه اقتصادي برنامه، ژباړن) یو داوطلبانه تړون او د کوپراتیفونو، اتحادیو او دیموکراتیکو دولتي شرکتونو له طریقه د صنعتي کارخانو د کاریګرانو له کنترول څخه ملاتړ وکړ. په خارجي سیاست کې هغه د نظامي لګښتونو له راټيټولو، د ديپلوماسۍ او نړیوالې همکارۍ څخه ملاتړ وکړ او د کار حقونو او د نړیوالو سوداګریزو تړونونو په اړه د مذاکرې پر مهال پر چاپېریالي اندېښنو ډېر ټینګار و. سندرز د کاري چاپېریال له دیموکراسۍ څخه ملاتړ کوي او د نورودیک موډل (د دنمارک، ناروې، ایسلند، ناروې او سویډن هېوادونو ټولنیز او اقتصادي موډل، ژباړن) ستاینه یې کړې. ځینو د هغه سیاست له چپ اړخي پاپولیزم/ولس پلوۍ او د ولسمشر فرانکلین ډي. روزولت د نیو ډیل له سیاستونو سره پرتله کړی.  <ref>{{Cite news|last=Müller|first=Jan-Werner|date=2020-01-23|title=Opinion {{!}} Please Stop Calling Bernie Sanders a Populist|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/01/23/opinion/bernie-sanders-trump-populism.html|access-date=2023-09-04|issn=0362-4331}}</ref> == د ژوند لومړي کلونه == برنارد سندرز د ۱۹۴۱ کال د سېپټمبر په ۸مه د نیویارک ښار په بروکلین کې زېږېدلی. پلار يې الیاس بن یهودا سندرز (زوکړه ۱۹۰۴-مړینه ۱۹۶۲) د اتریش د ګالیسیا په اسلوپنیس ښار کې چې هغه مهال د اتریش – هنګري برخه و او اوس په پولنډ کې موقعیت لري زېږېدلی و. الیاس سندرز یو پولنډی یهودي کډوال و چې په ۱۹۲۱ کال کې يې متحده ایالاتو ته مهاجرت وکړ او رنګ پلورونکی شو، که څه هم د هغه کورنۍ په هلوکاسټ کې ووژل شوه. د برني مور ډوروټي سندرز (د ګلسبېرګ له کورني نوم سره) (زوکړه ۱۹۱۲-مړینه ۱۹۶۰) په نیویارک ښار کې زېږېدلې وه. هغه د لري سندرز کشری ورور دی. <ref name="Birth">* {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/07/25/us/politics/bernie-sanderss-100-brooklyn-roots-show-beyond-his-accent.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724153228/http://www.nytimes.com/2015/07/25/us/politics/bernie-sanderss-100-brooklyn-roots-show-beyond-his-accent.html|archive-date=July 24, 2015|url-access=subscription|url-status=live|access-date=February 18, 2016|title=Bernie Sanders's '100% Brooklyn' Roots Are as Unshakable as His Accent|first=Jason|last=Horowitz|date=July 24, 2015|work=[[The New York Times]]}} * {{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Sanders.html|access-date=February 18, 2016|title=Bernie Sanders|website=Jewish Virtual Library|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}} * {{cite web|url=https://www.biography.com/political-figure/bernie-sanders|access-date=February 18, 2016|title=Bernie Sanders Biography|website=Biography.com|publisher=A&E Television Networks, LLC}} * {{cite web|url=https://bioguideretro.congress.gov/Home/MemberDetails?memIndex=s000033|access-date=February 18, 2016|title=Sanders, Bernard (1941 – )|website=Biographical Directory of the United States Congress|publisher=Office of the Clerk of the United States House of Representatives' Office of History and Preservation and the Office of the Historian of the United States Senate}}</ref><ref name="fndr1">{{cite web|url=https://www.pbs.org/video/episode-1-the-impression-t9e1xe/|work=[[Finding Your Roots]]|date=October 3, 2017|title=Season 4, Episode 1: The Impression|access-date=February 9, 2020}}</ref><ref name="jtaancestraltown">{{cite news|title=Bernie Sanders' ancestral town in Poland kvells over his Iowa performance|url=https://www.jta.org/2016/02/02/news-opinion/united-states/bernie-sanders-ancestral-town-in-poland-kvells-over-his-iowa-performance|access-date=February 3, 2016|work=[[Jewish Telegraphic Agency]]|date=February 2, 2016}}</ref><ref name="immigrationrecord">New York Passenger Lists, 1820–1957 immigration record: Eliasz Gitman, sailing from Antwerp, mother Jetti Gutman, citizenship in 1927 as Elias Sanders.</ref><ref name="Chana">{{cite news|last1=Chana|first1=Jas|title=Straight Outta Brooklyn, by Way of Vermont: The Bernie Sanders Story|url=https://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/192931/bernie-sanders-story|access-date=January 20, 2016|work=[[Tablet (magazine)|Tablet]]|date=August 20, 2015|quote=Soltys told them that at the time the Nazis invaded Poland, Romek was the leader of Slopnice's Jewish community. "Which of course," Larry said, "meant he was one of the first to be killed."}}</ref><ref name="kelly2015">{{cite news|last=Kelly|first=Amita|date=April 29, 2015|title=5 Things You Should Know About Bernie Sanders|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/itsallpolitics/2015/04/29/399818581/5-things-you-should-know-about-bernie-sanders|access-date=July 19, 2015}}</ref><ref name="gaudiano">{{cite web|last=Gaudiano|first=Nicole|date=April 28, 2015|title=OnPolitics: 6 things to know about Bernie Sanders|website=[[USA Today]]|url=http://onpolitics.usatoday.com/2015/04/28/6-things-to-know-about-bernie-sanders/|access-date=July 19, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150727170730/http://onpolitics.usatoday.com/2015/04/28/6-things-to-know-about-bernie-sanders/|archive-date=July 27, 2015}}</ref><ref name="Shoah">* {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/01/21/magazine/21Sanders.t.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070124134803/http://www.nytimes.com/2007/01/21/magazine/21Sanders.t.html|archive-date=January 24, 2007|url-access=subscription|url-status=live|title=The Socialist Senator|last=Leibovich|first=Mark|date=January 21, 2007|work=[[The New York Times Magazine]]|access-date=July 18, 2015|author-link=Mark Leibovich}} * {{cite news|last=Kelly|first=Amita|date=April 29, 2015|title=5 Things You Should Know About Bernie Sanders|website=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/itsallpolitics/2015/04/29/399818581/5-things-you-should-know-about-bernie-sanders|access-date=July 19, 2015}} * {{cite web|url=https://www.politico.com/blogs/2016-dem-primary-live-updates-and-results/2016/03/bernie-sanders-hitler-jewish-220350|title=Sanders: 'My father's family was wiped out by Hitler'|last=McCaskill|first=Nolan D|date=March 6, 2016|website=[[Politico]]|access-date=April 15, 2017}}</ref> سندرز وایي د خپلې کورنۍ مخینې له امله يې په ټيټ عمر کې له سیاست سره مینه پیدا شوه. په ۱۹۴۰ لسیزه کې د هغه ډېر خپلوان د المان تر اشغال لاندې پولنډ کې په هلوکاسټ (د یهودو ټولوژنه) کې ووژل شول.  <ref name="Jewish">* {{cite web|url=https://www.bustle.com/articles/107170-bernie-sanders-quote-about-hitler-winning-an-election-is-powerful-its-also-misleading|title=Bernie Sanders' Quote About Hitler Winning An Election Is Powerful. It's Also Misleading|website=Bustle|date=August 28, 2015|archive-url=https://timetravel.mementoweb.org/memento/20160121053327/www.bustle.com/articles/107170-bernie-sanders-quote-about-hitler-winning-an-election-is-powerful-its-also-misleading|archive-date=January 21, 2016|url-status=live|first=Madhuri|last=Sathish}} * {{cite web|last=Feldmann|first=Linda|date=June 11, 2015|title=Bernie Sanders: 'I'm Proud to be Jewish'|website=[[The Christian Science Monitor]]|quote='I'm proud to be Jewish,' the Independent from Vermont – and candidate for the Democratic presidential nomination – responded Thursday at a press breakfast hosted by the Monitor. Though, he added, 'I'm not particularly religious.' As a child, Sanders said, being Jewish taught him 'in a very deep way what politics is about. A guy named Adolf Hitler won an election in 1932,' the senator said. 'He won an election, and 50 million people died as a result of that election in World War II, including 6&nbsp;million Jews. So what I learned as a little kid is that politics is, in fact, very important.'|url=https://www.csmonitor.com/USA/Politics/monitor_breakfast/2015/0611/Bernie-Sanders-I-m-proud-to-be-Jewish|access-date=June 13, 2015}} * {{cite web|url=https://www.npr.org/2015/11/02/454051697/sanders-could-be-the-first-jewish-president-but-doesnt-like-to-talk-about-it|access-date=February 9, 2020|first=Tamara|last=Keith|title=Sanders Could Be The First Jewish President, But He Doesn't Like To Talk About It|date=November 2, 2015|work=[[NPR]]}}</ref><ref name="fndr12">{{cite web|url=https://www.pbs.org/video/episode-1-the-impression-t9e1xe/|work=[[Finding Your Roots]]|date=October 3, 2017|title=Season 4, Episode 1: The Impression|access-date=February 9, 2020}}</ref><ref name="Shoah2">* {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/01/21/magazine/21Sanders.t.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070124134803/http://www.nytimes.com/2007/01/21/magazine/21Sanders.t.html|archive-date=January 24, 2007|url-access=subscription|url-status=live|title=The Socialist Senator|last=Leibovich|first=Mark|date=January 21, 2007|work=[[The New York Times Magazine]]|access-date=July 18, 2015|author-link=Mark Leibovich}} * {{cite news|last=Kelly|first=Amita|date=April 29, 2015|title=5 Things You Should Know About Bernie Sanders|website=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/itsallpolitics/2015/04/29/399818581/5-things-you-should-know-about-bernie-sanders|access-date=July 19, 2015}} * {{cite web|url=https://www.politico.com/blogs/2016-dem-primary-live-updates-and-results/2016/03/bernie-sanders-hitler-jewish-220350|title=Sanders: 'My father's family was wiped out by Hitler'|last=McCaskill|first=Nolan D|date=March 6, 2016|website=[[Politico]]|access-date=April 15, 2017}}</ref> سندرز د بروکلین په مېډووډ کې ژوند کړی. ابتدایه ښوونځي يې د P.S. 197 په دولتي ښوونځي کې لوستی چې هلته یې د سیمې په کچه د بسکتبال په سیالۍ کې اتلولي خپله کړه. هغه تر غرمې وروسته په عبري ښوونځي ګدون کاوه او په ۱۹۵۴ کال کې یې د بار میتصوا (په یهودي مذهب کې د مکلفیت یا بلوغ عمر ته د رسېدو مراسم، ژباړن) مذهبي مراسم ونمانځل.  <ref name="Birth2">* {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/07/25/us/politics/bernie-sanderss-100-brooklyn-roots-show-beyond-his-accent.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724153228/http://www.nytimes.com/2015/07/25/us/politics/bernie-sanderss-100-brooklyn-roots-show-beyond-his-accent.html|archive-date=July 24, 2015|url-access=subscription|url-status=live|access-date=February 18, 2016|title=Bernie Sanders's '100% Brooklyn' Roots Are as Unshakable as His Accent|first=Jason|last=Horowitz|date=July 24, 2015|work=[[The New York Times]]}} * {{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Sanders.html|access-date=February 18, 2016|title=Bernie Sanders|website=Jewish Virtual Library|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}} * {{cite web|url=https://www.biography.com/political-figure/bernie-sanders|access-date=February 18, 2016|title=Bernie Sanders Biography|website=Biography.com|publisher=A&E Television Networks, LLC}} * {{cite web|url=https://bioguideretro.congress.gov/Home/MemberDetails?memIndex=s000033|access-date=February 18, 2016|title=Sanders, Bernard (1941 – )|website=Biographical Directory of the United States Congress|publisher=Office of the Clerk of the United States House of Representatives' Office of History and Preservation and the Office of the Historian of the United States Senate}}</ref><ref name="untold">{{cite news|last=Bump|first=Philip|date=January 29, 2016|title=The untold story of Bernie Sanders, high school track star|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/01/29/the-untold-story-of-bernie-sanders-high-school-track-star/|access-date=January 29, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=Felsenthal|first=Carol|date=May 4, 2015|title=Bernie Sanders Found Socialism at the University of Chicago|website=[[Chicago (magazine)|Chicago]]|quote=He graduated from Brooklyn's P.S. 197 and James Madison High School where he was captain of his high school track team.|url=https://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/Felsenthal-Files/May-2015/Bernie-Sanders-University-of-Chicago/|access-date=July 18, 2015|archive-date=August 6, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806100715/https://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/Felsenthal-Files/May-2015/Bernie-Sanders-University-of-Chicago/|url-status=dead}}</ref><ref name="Smith">{{cite news|last1=Smith|first1=Nicola|title=Bernie ropes in British brother for showdown with Clinton|publisher=Sunday Times|location=London|date=January 17, 2016|id={{ProQuest|1757568267}}}}</ref> سندرز د جیمز مډېسون په عالي لېسه کې زده‌کړې وکړې چې هلته د پل‌لارې د ټيم مشر و او د نیویارک ښار دننه په یو مایلي واټن کې درېیم ځای خپل کړ. په لېسه کې هغه خپلې لومړۍ ټاکنې وبایللې او په هغه کمپاین کې چې په کوریا کې له جګړې ځپلو یتیمانو سره په مرسته متمرکز و، چې د زده کوونکو د پلاوي د ریاست لپاره يې درېیم ځای خپل کړ. هغه له ماتې سره سره د کوریايي یتیمانو لپاره د خپل ښوونځي د مالي مرستو د راټولولو په فعالیتونو کې مرسته وکړه او د بسکتبال یوه خیریه لوبه یې سازمان کړه. سندرز په لېسه کې له اقتصادپوه والټر بلاک سره یوځای زده‌کړې وکړې. کله چې هغه ۹ کلن و مور یې د ۴۷ کلونو په عمر کې مړه شوه. پلار یې دوه کاله وروسته د ۵۷ کلونو په عمر ومړ.  <ref name="untold2">{{cite news|last=Bump|first=Philip|date=January 29, 2016|title=The untold story of Bernie Sanders, high school track star|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/01/29/the-untold-story-of-bernie-sanders-high-school-track-star/|access-date=January 29, 2016}}</ref><ref name="Shoah3">* {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/01/21/magazine/21Sanders.t.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070124134803/http://www.nytimes.com/2007/01/21/magazine/21Sanders.t.html|archive-date=January 24, 2007|url-access=subscription|url-status=live|title=The Socialist Senator|last=Leibovich|first=Mark|date=January 21, 2007|work=[[The New York Times Magazine]]|access-date=July 18, 2015|author-link=Mark Leibovich}} * {{cite news|last=Kelly|first=Amita|date=April 29, 2015|title=5 Things You Should Know About Bernie Sanders|website=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/itsallpolitics/2015/04/29/399818581/5-things-you-should-know-about-bernie-sanders|access-date=July 19, 2015}} * {{cite web|url=https://www.politico.com/blogs/2016-dem-primary-live-updates-and-results/2016/03/bernie-sanders-hitler-jewish-220350|title=Sanders: 'My father's family was wiped out by Hitler'|last=McCaskill|first=Nolan D|date=March 6, 2016|website=[[Politico]]|access-date=April 15, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://jacobinmag.com/2020/07/bernie-sanders-bernies-brooklyn-excerpt|title=In Bernie's Brooklyn, Political Revolution Was Mainstream|last=Hamm|first=Theodore|author-link=Theodore Hamm|date=July 7, 2020|website=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]|access-date=July 25, 2020}}</ref><ref>{{cite news|last1=Chana|first1=Jas|title=Straight Outta Brooklyn, by Way of Vermont: The Bernie Sanders Story|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/bernie-sanders-story|newspaper=Tablet Magazine|date=August 20, 2015|publisher=Nextbook Inc|access-date=March 15, 2021}}</ref><ref name="Geni.com">{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Elias-Sander/6000000027756093071|title=Eli Sanders|date=September 12, 1904|publisher=[[Geni.com]]|access-date=January 23, 2016}}</ref> سندرز د یو کال لپاره د ۱۹۵۹ او ۱۹۶۰ کلونو تر منځ د بروکلین په کالج کې زده‌کړې وکړې، شیکاګو پوهنتون ته تر انتقال وروسته يې په ۱۹۶۴ کال کې  له سیاسي علومو پوهنځۍ څخه د لیسانس سند ترلاسه کړ. په ورپسې مرکو کې سندرز په‌خپله ځان د یو متوسط زده‌کوونکي په توګه تعریف کړ، ځکه درسي ټولګی ورته «بې‌ربطه او خسته کوونکی و» او ویې ویل چې ټولنیز فعالیتونه تر زده‌کړو ورته مهم وو. <ref name="cnnfastfacts1">{{cite news|title=Bernie Sanders Fast Facts|url=https://www.cnn.com/2015/05/27/us/bernie-sanders-fast-facts/index.html|access-date=October 13, 2015|publisher=[[CNN]]|date=August 20, 2015}}</ref><ref name="The Populist Prophet">{{cite magazine|access-date=February 9, 2020|last=Talbot|first=Margaret|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/10/12/the-populist-prophet|title=The Populist Prophet|magazine=[[The New Yorker]]|date=October 12, 2015}}</ref> == سرچينې == aqdnkgwm1gsskbgz616tjx5qv84lixk د کارن خبرې اترې:BlakeWOMortimer 3 75631 365486 316947 2026-08-03T06:19:10Z Cabayi 18734 Cabayi د [[د کارن خبرې اترې:Sinafe]] مخ [[د کارن خبرې اترې:BlakeWOMortimer]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sinafe|Sinafe]]" to "[[Special:CentralAuth/BlakeWOMortimer|BlakeWOMortimer]]" 316947 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Sinafe}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۲۲:۰۹, ۱۵ اپرېل ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']]) 566gnz3i8nbq4i7wxydkyuhuv58dsef د هندوستان د انرژۍ تګلاره 0 77322 365480 364845 2026-08-03T04:31:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365480 wikitext text/x-wiki د هندوستان د انرژۍ تګلاره په سيمه ييزه کچه هندوستان کې د توليد شوې انرژۍ زياتول او د انرژۍ د فقر کمول دي، په داسې حال کې چې د انرژۍ د بديلو سرچينو په چوړولو زیات تمرکز لري، په ځانګړي ډول هستوي، لمريزه او بادي انرژي. په 2021-22ز کال کې په واردې شوې خالصې انرژۍ تکيه 40.9% وه.<ref>{{Cite web|title=India Energy Outlook 2021 – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/india-energy-outlook-2021|access-date=2022-01-15|website=IEA|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web|url=https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/power/india-2nd-biggest-driver-of-global-energy-consumption-in-2019-bp-statistical-review/76435744|title=India 2nd biggest driver of global energy consumption in 2019: BP Statistical Review|access-date=18 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.niti.gov.in/edm/#home|title=India energy dashboard|access-date=17 February 2022}}</ref><ref name="cso23">{{cite web|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Energy%20Statistics%202022.pdf|title=Energy statistics 2023|publisher=CSO, GoI|access-date=23 March 2023|خونديځ نېټه=2 February 2022|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220202115000/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Energy%20Statistics%202022.pdf|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220202115000/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Energy%20Statistics%202022.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202115000/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Energy%20Statistics%202022.pdf}}</ref> په  2021ز کال کې په هندوستان کې د انرژۍ مصرف تر 10.4% پورې لوړ شو، او دا هېواد له چين او متحده ايالتونو وروسته د 6% نړيوالې برخې په لرلو سره د انرژۍ څلورم مصرف کونکی هېواد دی. په 2018ز کال کې له ډبرو سکرو څخه د انرژۍ ټولټال ابتدايي مصرف 809.2 Mtoe دی [Mtoe د انرژۍ د اندازه کولو مقياس دی]، چې په دې کې له ډبرو سکرو څخه (452.2 Mtoe; 45.88%)؛ له خامو تيلو څخه (239.1 Mtoe; 29.55%)؛ له طبيعي ګاز څخه (49.9 Mtoe; 6.17%)؛ له هستوي انرژۍ څخه (8.8 Mtoe; 1.09%)؛ له اوبو توليد شوې برېښنا څخه (31.6 Mtoe; 3.91%)؛ او د نوې کېدو وړ انرژۍ څخه (27.5 Mtoe; 3.40%) مصرف دی (په دې کې دوديز بايوماس استعمال شامل نه دی). په 2018ز کال کې، د هندوستان د خامو تېلو واردات نږدې 205>3 ميلیونه ټنه دی، او توليد يې 26.3 Mtoe LNG او 141.7Mtoe د ډبرو سکاره دي، چې په ټوليز ډول په ابتدايي توګه 373.3 Mtoe ته رسېږي، کوم چې د ټولټال ابتدايي انرژۍ مصرف له 46.13% برخې سره برابر دی. هندوستان تر ډېره بريده د خپلې انرژۍ د اړتياوو پوره کولو لپاره د فوسيلي سون توکو په وارداتو تکيه لري – تمه ده چې تر 2030ز کال پورې، به په واردې شوې انرژۍ د دې هېواد د ټولټال مصرف تکيه 53% ته لوړه شي. د هندوستان د برېښنا توليد نږدې تر 80% پورې د فوسيلي سون توکو څخه کېږي. هندوستان له اړتيا زياته برېښنا توليدوي، او په 2017ز کال کې د برېښنا حاشيوي واردوونکی هېواد و. د 2015ز کال له پای ته رسېدو وروسته، د برېښنا د تقاضا د کمښت له امله د برېښنا د توليد لوی تاسيسات بې کاره پاتې دي. په 2016ز کال کې د 208.7 Mtoe په توليد سره هندوستان له چين وروسته د نوې کېدو وړ انرژۍ په تولید کې دويم ځای لري. په 2016ز کال کې په هندوستان کې د CO<sub>2</sub> یو کيلو واټ کې د کاربن شدت 0.29 و، کوم چې د متحده ايالاتو، چين او اروپايي ټولنې څخه زيات دی. په 2021ز کال کې له انرژۍ، د اخراج له پروسې، ميتان او بلېدو څخه د انسان له خوا جوړ شوی CO<sub>2</sub>  اخراج، 2797.2 ميليون ټنه دی، کوم چې د نړيوال اخراج 7.2% برخه جوړوي. <ref name="mspi">{{cite web|url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/EnergyStatistics_India_publication_2024N.pdf?download=1|title=Energy Statistics_India 2024|publisher=Ministry of Statistics and Programme Implementation, India|access-date=16 March 2024}}</ref><ref name="bp22">{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2022-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy, 2022|access-date=30 July 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.usdebtclock.org/energy.html|title=World energy consumption clock|publisher=US debt clock org|access-date=6 August 2014}}</ref><ref name="bp17">{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review 2019|access-date=15 June 2019}}</ref><ref>{{cite news|last=Yep|first=Eric|date=9 March 2011|title=India's Widening Energy Deficit|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/03/09/indias-widening-energy-deficit/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228091842/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/03/09/indias-widening-energy-deficit/|archive-date=28 December 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=160105|title=India becomes Net Exporter of Electricity for the first Time|access-date=15 June 2018}}</ref><ref name="nocap">{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/india-wont-need-extra-power-plants-for-next-three-years-says-government-report/articleshow/52545715.cms|title=India won't need extra power plants for next three years – Says government report|newspaper=The Economic Times|access-date=13 January 2016}}</ref><ref name="profile">{{cite web|url=http://energyatlas.iea.org/#!/profile/WORLD/IND|title=India – country energy profile, IEA|access-date=13 January 2017|archive-date=1 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901145621/http://energyatlas.iea.org/#!/profile/WORLD/IND|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://ourworldindata.org/co2/country/india?country=~IND|title=India: CO2 Country Profile|journal=Our World in Data|date=11 May 2020|access-date=27 April 2021|last1=Ritchie|first1=Hannah|last2=Roser|first2=Max}}</ref> په 2020-21ز کال کې، له  دوديز بايوماس څخه توليد شوې انرژۍ له استعمال پرته د سړي سر انرژۍ مصرف 0.6557 Mtoe دی او د هندوستان د يوې روپۍ پر بنسټ د هندوستان اقتصاد 0.2233 ميګا جولز (53.4 kcal/INR) دی. هندوستان په 2017ز کال کې ټولټال 63% انرژۍ برخه کې په ځان بسياوالي ته رسېدلی دی. د چټکې اقتصادي پراختيا له امله، هندوستان د نړۍ په کچه يو له چټکې مخ پر ودې انرژۍ بازارونو څخه دی او تمه ده چې تر 2035ز کال پورې به د انرژۍ د نړيوالې تقاضا په زياتوالي کې دويم ونډه لرونکی هېواد وي، چې په نړيواله کچه د انرژۍ د مصرف د زياتوالي لامل به وګرځي. د هندوستان له خوا د انرژۍ د مخ پر زياتېدونکې تقضا او د تيلو او ګاز محدودو زېرمو ته په کتنې سره، دا هېواد د نوې کېدو وړ او ډېر حل شوي هستوي انرژۍ پروګرام د پراخولو اميدوار پلانونه لري. هندوستان د نړۍ په کچه د بادي انرژۍ څلورم ستر بازار لري، او په پلان کې لري چې تر 2022ز کال پورې د لمريزې برېښنا وړتيا تر شا اوخوا 100,000 MW پورې زياته کړي. هندوستان په پنځه ويشتو کلونو کې د برېښنا د ټولټال وړتيا توليد هم له 4.2% څخه تر 9% پورې د ونډې ليد لري. په دې هېواد کې تر جوړېدو لاندې پنځه هستوي ريکترونه شته (چې په نړۍ کې درېيم ځای لري) او په پام کې لري چې تر 2025ز کال پورې 18 نور هستوي ريکټرونه جوړ کړي (چې په نړۍ کې دويم لوړ ځای لري). د 2018ز کال په اوږدو کې، د انرژۍ په برخه کې د نړيوالې پانګونې څخه چې 1.85 تريليونه امريکايي ډالره ده، د هندوستان له خوا د انرژۍ د سکتور په برخه کې ټولټال پانګونه 4.1% (75 ميليارده امريکايي ډالره) وه.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/Energy%20Statistics%202022.pdff|title=Energy statistics, 2022 of India (Table 8.4)|publisher=CSO, GoI|access-date=27 January 2022}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theglobaleconomy.com/India/|title=India Economic Indicators|access-date=10 March 2018}}</ref><ref name="profile2">{{cite web|url=http://energyatlas.iea.org/#!/profile/WORLD/IND|title=India – country energy profile, IEA|access-date=13 January 2017|archive-date=1 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901145621/http://energyatlas.iea.org/#!/profile/WORLD/IND|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iea.org/Sankey/#?c=India&s=Balance|title=India- Energy balance, IEA|access-date=6 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://vedas.sac.gov.in/energymap/view/powergis.jsp|title=Interactive GIS Energy Map of India, NITI Aayog|access-date=19 October 2021|archive-date=7 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007202913/https://vedas.sac.gov.in/energymap/view/powergis.jsp|url-status=dead}}</ref><ref name="renewable">{{Cite web|url=http://ireeed.gov.in/glossary|title=::Welcome to INDIAN RENEWABLE ENERGY AND|access-date=9 November 2015|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218080334/http://www.ireeed.gov.in/glossary|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiaenergy.gov.in/default.php|title=India energy security scenarios up to 2047 (IESS 2047)|publisher=NITI Aayog, GoI|access-date=29 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911012238/http://indiaenergy.gov.in/default.php|archive-date=11 September 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="gwec">{{cite web|url=http://gwec.net/wp-content/uploads/vip/GWEC_PRstats2017_EN-003_FINAL.pdf|title=Global Wind Statistics 2017|access-date=25 July 2018|archive-date=16 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416020743/https://gwec.net/wp-content/uploads/vip/GWEC_PRstats2017_EN-003_FINAL.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/will-try-to-achieve-pledged-renewable-energy-targets-in-less-than-four-and-half-years-piyush-goyal/articleshow/49687054.cms|title=Will try to achieve pledged renewable energy targets in less than four and half years: Piyush Goyal|newspaper=The Economic Times|access-date=9 November 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/slowdown-not-to-affect-india-s-nuclear-plans-109012100091_1.html|title=Slowdown not to affect India's nuclear plans|newspaper=Business Standard India|publisher=Business-standard.com|date=21 January 2009|access-date=22 August 2010}}</ref><ref>[https://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/03/global_nuclear_power Going nuclear, The Economist]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/WEI2019.pdf|title=World Energy Investment 2019|publisher=IEA|access-date=15 May 2019|archive-date=3 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003174033/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/WEI2019.pdf|url-status=dead}}</ref> د 2017ز کال د مۍ په مياشت کې د هندوستان د لمريزې انرژۍ PV تعرفه په يو کيلو وارټ ساعت کې 2.44 هندي روپۍ راښکته شوه، کوم چې په هندوستان کې د انرژۍ هر ډول توليد څخه ښکته ده. په 2020ز کال کې، د لمريزې PV برېښنا لپاره په امريکايي ډالرو کې برابره شوې تعرفه په يو کيلو واټ ساعت کې تر 1.35 سينټه پورې راښکته شوه. همدا راز د لمريزې تودوخې زېرمې انرژۍ بټۍ تعرفه په يو کيلو واټ ساعت کې تر 0.063 امریکايي ډالرو راښکته شوې، کوم چې د فوسيلي سون توکو له بټیو څخه ارزانه ده. ارزانه هايبريډ لمريزه انرژي (کومه چې د لمريزې PV او لمريزې تودوخې زېرمه کولو انرژۍ ګډوله وي) د ثابت شبکه يي فعاليت د ډاډمنولو لپاره قيمتي او د ککړتيا خپرونکو ډبرو سکرو/ګاز په مټ چلېدونکې برېښنا په توليد تکيې ته اړتيا نه لري. د لمريزې انرزۍ نرخ د نورو سون توکو د نرخونو (پيټروليم توليدات، طبيعي ګاز/بايوګاز، LNG، CNG، LPG، ډبرو سکاره، ليګنايت، ژوندي کتله او داسې نور) د وروستي استعمال او ګټو پر بنسټ ټاکلو لپاره قياسي نرځ ګرځېدونکی دی.<ref name="tariff">{{cite news|title=Solar power tariffs drops historic low at Rs 2.44 per unit|newspaper=The Economic Times|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/solar-power-tariff-drops-to-historic-low-at-rs-2-44-per-unit/articleshow/58649942.cms|access-date=21 May 2017|last1=Chandrasekaran|first1=Kaavya}}</ref><ref>{{cite web|title=Abu Dhabi's 2 GW Al Dhafra Solar Project Records World's Lowest Tariff of $0.0135/kWh|date=30 April 2020|url=https://mercomindia.com/abu-dhabi-2-gw-solar-project-2/#:~:text=The%20Emirates%20Water%20and%20Electricity,0.0497%20(%240.0135)%2FkWh.|access-date=28 June 2020}}</ref><ref name="forbes.com">{{cite web|title=Race Heats Up For Title Of Cheapest Solar Energy In The World|website=[[Forbes]]|url=https://www.forbes.com/sites/dominicdudley/2019/10/17/cheapest-solar-energy-in-the-world/#517f472a4772|access-date=28 October 2019}}</ref><ref name="chile">{{cite web|url=https://cleantechnica.com/2017/03/13/solarreserve-bids-24-hour-solar-6-3-cents-chile/|title=SolarReserve Bids 24-Hour Solar At 6.3 Cents In Chile|date=13 March 2017|access-date=29 August 2017}}</ref><ref name="aus">{{cite web|url=http://helioscsp.com/solarreserve-awarded-au78mwh-concentrated-solar-power-contract/|title=Solar Reserve awarded AU$78/MWh Concentrated Solar Power contract|access-date=23 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://helioscsp.com/uaes-push-on-concentrated-solar-power-should-open-eyes-across-world/|title=UAE's push on concentrated solar power should open eyes across world|access-date=26 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://helioscsp.com/dispatchable-solar-concentrated-solar-power-broke-price-records-in-2017/|title=Dispatchable Concentrated Solar Power Broke Price Records in 2017|access-date=22 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.solarpaces.org/wp-content/uploads/2024/02/Blue-Book-of-Chinas-Concentrating-Solar-Power-Industry-2023.pdf|title=Blue Book of China’s Concentrating Solar Power Industry 2023|access-date=6 March 2024}}</ref><ref name="food1">{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/2112298-food-made-from-natural-gas-will-soon-feed-farm-animals-and-us/|title=Food made from natural gas will soon feed farm animals – and us|access-date=31 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/renewable/india-wins-deal-for-24x7-supply-of-green-power/75639046|title=India wins deal for 24X7 supply of green power|access-date=9 May 2020}}</ref> د هندوستان د انرژۍ تګلاره د څلورو سترو پر مخ وړونکو تر منځ د سوداګريزو اړيکو ځانګړتيا لري چې هغه دا دي: په چټکۍ سره مخ پر وده اقتصاد، په کوم کې چې د برېښنا، ګاز او پټروليم توليداتو باور وړ او اعتمادي عرضې ته اړتيا لري؛ په کورني عايد کې زياتوالی، کوم چې د برېښنا ارزانه او مناسبې عرضې او د پخلي پاکو سون توکو ته اړتيا لري؛ د فوسيلي سون توکو محدودې کورنۍ زېرمې، او د طبيعي ګاز او خامو تيلو پراخه برخې واردولو ته اړتيا، او په وروستيو کې د دې تر څنګ د ډبرو سکرو واردولو ته اړتيا؛ او د داخلي، ښاري او سيمه ييز چاپېريال اغېزې، کومې چې د پاکو سون توکو او پاکو ټيکنالوژيو خپلولو ضرورت ته اړتيا لري. په وروستيو کلونو کې، دې ننګونو په پرله پسې ډول اصلاحاتو، بيا جوړولو او انرژۍ پر خونديتابه پاملرنې ترمرکز کولو يوه ستره مجموعه جوړه کړې.<ref>{{Cite journal|last1=Lathia|first1=Rutvik Vasudev|last2=Dadhaniya|first2=Sujal|date=February 2017|title=Policy formation for Renewable Energy sources|journal=Journal of Cleaner Production|language=en|volume=144|pages=334–336|doi=10.1016/j.jclepro.2017.01.023}}</ref> == تيل او ګاز == هندوستان په 2020ز کال کې په يوه ورځ کې د 4.669 ميليونه بيرل تيلو په مصرف کولو سره له متحده ايالاتو او چين وروسته درېیم ستر مصرف کونکی دی. د 2019ز کال په اوږدو کې، هندوستان 221.7 ميليونه ټنه خام تيل او 44.4  ميليونه ټنه تصفيه شويو پيټروليمو محصولات  وارد کړي و، او 60.7 ميليونه ټڼه تصفيه شوي پيټروليمو محصولات يې صادر کړي و. هندوستان له چين وروسته د خامو تيلو او د هغې د محصولاتو دويم ستر خالص واردونکی دی. هندوستان د تصفيه شويو پيټروليمو محصولاتو د وارداتو لپار د صادرو شويو خامو تيلو په استعمال سره په نړيواله طبقه کې د زياتې تفصيې وړتيا لرونکی دی. د خامو تيلو خالص واردات د تصفيه شويو پيټروليمو محصولاتو د صادراتو او وارداتو له محاسبې وروسته يو په څلور برخې کم دی. د 2019ز کال په اوږدو کې د طبيعي ګاز توليد 26.9 ميليارده مکعب ميتره او مصرف يې 59.7 ميليارده مکعب متره و.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/bp%20statistical%20review%20of%20world%20energy%202021.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2021 (page 33)|access-date=13 July 2021|archive-date=12 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212103703/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/bp%20statistical%20review%20of%20world%20energy%202021.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/pdf/energy-economics/statistical-review-2016/bp-statistical-review-of-world-energy-2016-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of world energy 2016 (page 19)|access-date=21 April 2016}}</ref> د 2012-13 مالي کال په اوږدو کې، د خامو تيلو توليد 37.86 ميلیونه ټنه و، د طبيعي ګاز توليد 40,679 ميليونه معياري مکعب متره (نږدې 26.85 ميلیونه ټنه) و. د خامو تيلو او پټرولیمو د محصولاتو خالص واردات 146.70 ميلیونه ټنه دی چې ارزښت يې 5611.40 ميليارده روپیو ته رسېږي. په دې کې 9.534 ميلیونه ټنه LNG واردات شامل دي چې ارزښت يې 282.15 ميليارده روپيو ته رسېږي. په نړيواله کچه، د LNG نرخ (د LNG يو ميليون Btu = 0.1724 بيرل خام تيل (Boe) = 29.52 مکعب متره طبيعي ګاز = 21 کيلو ګرامه طبيعي ګاز = 29.2 ليتره ډيزل = 21.3 کيلو LPG = 0.293 ميګا واټ ساعت) د حراتي اندازې له اړخه د خامو تيلو ارزښت څخه ښکته ټاکل شوی دی. LNG په ګاز له بدلېدو پرته، د سرک او سمندر له لارې ترانسپورت کې نېغ په نېغه استعمال سون توکو په توګه خپل ځای تر لاسه کوي.<ref name="png2013">{{cite web|url=https://mopng.gov.in/en/petroleum-statistics/indian-png-statistics|title=Indian PNG statistics|access-date=25 April 2022}}</ref><ref name="srwew">{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/pdf/energy-economics/statistical-review-2016/bp-statistical-review-of-world-energy-2016-full-report.pdf|title=Statistical Review of world energy 2016|access-date=17 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://oilprice.com/oil-price-charts/#prices|title=LNG Landed Prices in Asia|access-date=30 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Industry/PXl8ybCFVEJiKRhL2FUGJP/LNGbuses-to-debut-in-Kerala-import-capacity-to-be-doubled.htmlf|title=LNG-buses to debut in Kerala, import capacity to be doubled: Dharmendra Pradhan|access-date=13 October 2016}}</ref><ref>[http://www.thehindubusinessline.com/companies/petronet-pitches-for-lng-as-auto-fuel/article2004320.ece Petronet pitches for LNG as auto fuel]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theicct.org/sites/default/files/publications/ICCTwhitepaper_MarineLNG_130513.pdf|title=Assessment of the fuel cycle impact of liquefied natural gas as used in international shipping|access-date=6 June 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://oilprice.com/Energy/Energy-General/The-US-Drives-Forward-To-Become-A-Player-On-The-World-LNG-Market.html|title=The US Drives Forward To Become A Player On The World LNG Market|access-date=1 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bunker fuel spot price|url=http://www.mabux.com|access-date=6 June 2016}}</ref> د 2016ز کال تر پای پورې، د LNG نرخ د هغې د تيلو د لومړيتوب د نرخ څخه نږدې 50% کم شوی دی، چې په دې سره د ترانسپورت په سکتور کې له ډيزلو/ګاز تيلو څخه ډېر اقتصادي سون توکي ګرځېدلي دي. په 2012-13 کال کې، هندوستان 15.744 ميلیونه ټنه پيټرول او 69.179 ميليونه ټنه ډيزل مصرف کړي دي، کوم چې تر ډېره حده د ډېرې بهرنۍ مبادلې په مټ له واردو شويو خامو تيلو څخه توليد شوي دي. د تودوخې، پخلي او برېښنا د توليد لپاره د طبيعي ګازو کارول اقتصادي نه دي، ځکه چې په سيمه ييزه کچه توليد شوي طبيعي ګاز به په زیاته کچه په LNG بدل شي، ترڅو د ترانسپورت په سکتور کې وکارول شي او په دې ډول د خامو تيلو واردات کم کړای شي. د دوديز طبيعي ګاز پر توليد سربېره، په ګاز د ډبرو سکرو بدلول، د ډبرو سکرو د بستر ګاز، د ډبرو سکرو کان ميتان او د بايوګاز هاضم / د نوې کېدو وړ طبيعي ګاز به هم د LNG يوه سرچينه وګرځي، کوم به چې په پراخه کچه د وېشل شوې تقاضا د پوره کولو لپاره د LNG د توليد لپاره غېر متمرکز بنسټ شي.<ref>{{Cite web|url=http://www.gastechnology.org/Training/Documents/LNG17-proceedings/Transport-13-Jim-Harger-Presentation.pdf|title=The On-Road LNG Transportation Market in the US|access-date=6 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429211059/http://www.gastechnology.org/Training/Documents/LNG17-proceedings/Transport-13-Jim-Harger-Presentation.pdf|archive-date=29 April 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/energy-transportfuel-idUKL6E8IB1XK20130124|title=Gas at the gates of oil's transport fuel citadel|newspaper=Reuters|date=24 January 2013|access-date=6 June 2014|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327135224/https://uk.reuters.com/article/energy-transportfuel-idUKL6E8IB1XK20130124|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/oil-and-gas/rise-in-petrol-prices-agitating-people-nitin-gadkari/84338019|title=Rise in petrol prices agitating people: Nitin Gadkari|access-date=12 July 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/india-to-end-central-control-of-gas-prices-lift-lng-transport-use/articleshow/76651771.cms|title=India to end central control of gas prices, lift LNG transport use|website=[[The Times of India]]|date=26 June 2020|access-date=30 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://energy.economictimes.indiatimes.com/news/oil-and-gas/india-trucking-into-gas-age-as-govt-clears-norms-for-lng-stations/60235480|title=India trucking into gas age as govt clears norms for LNG stations|access-date=27 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.igu.org/sites/default/files/node-page-field_file/IGU%20-%20World%20LNG%20Report%20-%202014%20Edition.pdf|title=Chapter 7 of World LNG Report – 2014 Edition|access-date=17 April 2015|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412090122/http://www.igu.org/sites/default/files/node-page-field_file/IGU%20-%20World%20LNG%20Report%20-%202014%20Edition.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="energy">{{cite web|url=http://petroleum.nic.in/sites/default/files/autopol.pdf|title=Sections 10.1.3 to 10.2.8, Auto Fuel Vision and policy, 2025, GoI|access-date=16 June 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lngfacts.org/lng-market/lng-vehicles/|title=LNG vehicles|access-date=25 June 2014|archive-date=18 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218090836/http://www.lngfacts.org/lng-market/lng-vehicles/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lngvehiclefuel.com/why.html|title=Why LNG for heavy vehicles?|access-date=25 June 2014|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023152021/http://www.lngvehiclefuel.com/why.html|url-status=dead}}</ref><ref name="WR2015">{{cite web|url=http://igu.org/sites/default/files/node-page-field_file/IGU-World%20LNG%20Report-2015%20Edition.pdf|title=Page 71 of World LNG Report – 2015 Edition|access-date=17 June 2015|archive-date=21 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621164659/http://igu.org/sites/default/files/node-page-field_file/IGU-World%20LNG%20Report-2015%20Edition.pdf|url-status=dead}}</ref> د دې ډېره شونتيا شته چې د درنو بارونو ډېر موټر (په ډيزل سره د اورګاډي چليدونکو ماشينونو په ګډون) د LNG په سون توکو  چلېدونکو موټرو بدل شي، تر څو د عملياتي لګښت او کمې ککړتيا د ګټو لرنکي ډيزل مصرف تر ډېره بريده کم کړای شي. همدا راز، د برېښنا په توليد کې د واردو شويو ډبرو سکرو څخه په LNG د بدلولو لپاره تر کارونکي پورې، د معادل نرخ اټکل د يو ميليون برتانوي ترمل واحدونو (په ميګاواټ ساعت کې 20 امريکايي ډالره) په سر شپږ امريکايي ډالرو ته نږدې دی. د ارزانه سمندري CNG ترانسپورت په راتګ سره به د لوړ نرخ او لوړ معيار ټرانسپورت په سکتور کې د LNG استعمال محدود شي، تر څو د قيمته مايعو سون توکو ځای ونيسي، او د واردو شويو CNG استعمال به نورو اړتياوو ته پاتې شي. له دې امله چې سمندري CNG ټرانسپورت د منځني واټن د ترانسپورت لپاره اقتصادي دی او په ډېرو بندرګاوو کې د قيمته ښکته کولو اسانتيا څخه پرته په چټکۍ سره د ښکته کولو وړتيا لري، دا د اوبتل د ګاز پايپ لیکو لپاره بديل ګرځېدلی دی. طبيعي ګاز/ميتان هم د سون توکو د حجرې لرونکي موټر ټيکنالوژۍ په مټ د ترانسپورت په سکتور کې د استعمال لپاره د شنو خونو د کوم ډول ګاز له اخراج پرته، په ارزانه نرخ سره په هايډروجن ګاز او کاربن بليک بدلېدای شي.<ref name="split">{{cite web|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/The_Future_of_Hydrogen.pdf|title=The Future of Hydrogen (page 41)|access-date=28 May 2019|خونديځ نېټه=21 June 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190621054822/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/The_Future_of_Hydrogen.pdf|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190621054822/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/The_Future_of_Hydrogen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621054822/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/The_Future_of_Hydrogen.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hotcopper.com.au/documentdownload?id=uOMxKKzFkiWRTLKhOROKAxjvTDYC6w%2B8zRKZp%2FJvke92GA%3D%3D|title=GEV secures site for CNG export terminal at the port of Chabahar, Iran for gas supply to India|access-date=27 April 2018|archive-date=6 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306084417/https://hotcopper.com.au/documentdownload?id=uOMxKKzFkiWRTLKhOROKAxjvTDYC6w%2B8zRKZp%2FJvke92GA%3D%3D|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pacmar.com/story/2017/01/01/features/gas-carriers-theyve-come-a-long-way/481.html?m=true|title=Gas carriers they have come a long way|access-date=17 August 2017|archive-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908142614/http://www.pacmar.com/story/2017/01/01/features/gas-carriers-theyve-come-a-long-way/481.html?m=true|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hellenicshippingnews.com/launch-of-jayanti-baruna-worlds-first-cng-carrier/|title=Launch of Jayanti Baruna: World's First CNG Carrier|access-date=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910060704/http://www.hellenicshippingnews.com/launch-of-jayanti-baruna-worlds-first-cng-carrier/|archive-date=10 September 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.platts.com/IM.Platts.Content/ProductsServices/ConferenceandEvents/2013/pc302/presentations/Lyndon_Ward.pdf|title=Marine CNG Transportation|access-date=17 March 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lng-world.com/lngshipping2015/Slides/Day%202/Bima%20Putrajaya%20PT%20Pelayaran%201015.pdf|title=Compressed Natural Gas (CNG) Shipping in Indonesia|access-date=17 March 2017|archive-date=15 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615213739/http://www.lng-world.com/lngshipping2015/Slides/Day%202/Bima%20Putrajaya%20PT%20Pelayaran%201015.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="WR20152">{{cite web|url=http://igu.org/sites/default/files/node-page-field_file/IGU-World%20LNG%20Report-2015%20Edition.pdf|title=Page 71 of World LNG Report – 2015 Edition|access-date=17 June 2015|archive-date=21 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621164659/http://igu.org/sites/default/files/node-page-field_file/IGU-World%20LNG%20Report-2015%20Edition.pdf|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == l647yn2ksigx8pmg1e37tu6jdqxd418 د کارن خبرې اترې:-revi 3 80011 365470 339679 2026-08-02T15:39:43Z Pathoschild 292 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 365470 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o کارن:-revi 2 80012 365469 339680 2026-08-02T15:03:35Z Pathoschild 292 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 365469 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut احمد قریشي 0 87512 365473 365382 2026-08-02T21:44:29Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:PEC_AFJC.jpg|PEC_AFJC.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]]. 365473 wikitext text/x-wiki == '''پېژندنه''' == {{Infobox person/Wikidata|image= }}{{Infobox person/Wikidata}} احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي. ښاغلی قریشي د ۱۳۵۷ لمریز کال د کب په لومړۍ نېټه د هرات په ولایت کې زېږېدلی دی. د هغه کورنۍ د ۱۳۵۹ کال په منځنیو کې، پر افغانستان د شوروي اتحاد له یرغل او د شوروي او د هغه د کمونیستي لاسپوڅي حکومت له لوري د مخالفینو د سختې ځپنې او ترور له زیاتېدو وروسته، د ایران بیرجند ښار ته کډه وکړه. احمد خپلې لومړنۍ زده کړې تر نهم ټولګي پورې په بیرجند کې ترسره کړې او په ۱۳۷۲ کال کې له خپلې کورنۍ سره بېرته افغانستان ته راستون شو. نوموړي د هرات ولایت د شینډنډ ولسوالۍ په یوه ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړې. له هغې وروسته پوهنتون ته شامل شو او د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو په څانګه کې زده کړې وکړې. احمد قریشي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه. په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې خپل فعالیتونه د هېواد په کچه و غځول. په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي. د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.<ref>{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=له نړیوالو بنسټونو سره همغږي}}</ref> د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی. == '''مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه''' == {{Infobox person/Wikidata|image= }} د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو: په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول: د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه. {{Infobox person/Wikidata|image= }} په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول: د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/dari/articles/cze87z70856o|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز کلنی راپور: د طالبانو حکومت له لوري د رسینو سخته ځپنه، بي بي سي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://da.azadiradio.com/a/33747710.html|title=د مې میاشتې ۳مې د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان دخبریالانو مرکز راپور، له احمد قریشي سره د ازادي راډیو مرکه}}</ref> د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه: د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2014/03/140318_k05_bbc_journalist_top_afghan_reporter بي‌بي‌سي افغانستان]، [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/03/160317_fm_afghanistan_violance_againgst_media_1394 آریانا نیوز تلویزیون]، [https://www.facebook.com/8am.media/photos/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-8-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/876809715696248/ هشت صبح ورځپاڼې]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ اطلاعات روز]، [https://x.com/TOLOnews/status/1776470725848707281 طلوع نیوز]، [https://www.afp.com/en/agency/inside-afp/inside-afp/aref-karimi-named-journalist-year-afghanistan-journalists-centre فرانس پرس]، [https://pajhwok.com/fa/2018/03/19/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D9%88-%DB%B1%DB%B0-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7/ پژواک خبري اژانس]، [https://www.etilaatroz.com/120345/two-reporters-from-daily-etilaatroz-were-named-afghanistans-top-journalists-of-year/ د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز]، [https://www.iranintl.com/video/ott_6f6f2e3ec5774005ba8ccc9104fc4f8c افغانستان انټرنشنل]، [https://tkg.af/2023/03/20/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF/106465/ کلید راډیو]، [https://da.azadiradio.com/a/32893776.html رخشانه خپرنۍ]، [https://www.khaama.com/persian/archives/154868 تمدن ټلوېزیون] او [https://future-afghanistan.com/fa/7159/ سرحد راډیو] څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.<ref>{{Cite web|url=https://tolonews.com/index.php/fa/afghanistan/attack-mediajournalists-188188|title=د افغانستان د کال خبریال جایزې د دولسم پړاو په مراسمو کې د احمد قریشي بیانیه، طلوع نیوز}}</ref> == '''په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه''' == د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&view=article&id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.<ref>{{Cite web|url=https://pajhwok.com/fa/2012/01/25/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DA%98%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84/|title=احمد قریشي په افغانستان کې د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز سفیر وټاکل شو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tkg.af/2012/09/20/%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1/16563/|title=په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز له لوري د رسینزو اخلاقو دوهمه کلنۍ ناسته ترسره شوه}}</ref> {{Infobox person/Wikidata|image= }} د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.<ref>{{Cite web|url=https://ifex.org/who-we-are/governance/|title=احمد قریشي د رسنیو د ملاتړو بنسټونو نړیوالې شبکې د رهبري شورا د غړي په توګه وټاکل شو}}</ref> د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.<ref>{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=د مطبوعاتي نښان کمپاین جایزه}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pressemblem.ch/pec-award|title=د «مطبوعاتي نښان کمپاین» نړیواله جایزه احمد قریشي ته ورکړل شوه}}</ref> == '''سرچینې''' == 3ujsxk0coeyt9xl059wzjmm9ehufcew ناصر غلامي هوجقان 0 87571 365493 365449 2026-08-03T10:43:18Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365493 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''ناصر غلامي هوجقان''' (په {{Lang-fa|ناصر غلامی هوجقان}}؛ زېږېدلی د ۱۹۷۷ کال د اپرېل په ۱، [[آبادان]]) يو ايرانی خبريال، راپور ورکوونکی، ليکوال او ورزشي مدير دی.<ref>{{Cite news|title=د ناصر غلامي هوجقان ژوندليک|url=https://www.ilna.ir/بخش-تولید-تجارت-خدمات-32/1428247-بیوگرافی-ناصر-غلامی-هوجقان|website=ilnanews|language=fa|date=2023-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|title=ناصر غلامي هوجقان؛ له خبريالۍ څخه تر عامه اړيکو پورې|url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%A9-12/970715-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%AC%D9%82%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C|website=Roknanews|language=fa|access-date=2024-02-01}}</ref><ref>{{Cite news|title=د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مسؤل وټاکل شو|url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-8/946272-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|website=Rokna|language=fa|access-date=2024-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=ناصر غلامي هوجقان څوک دی؟|url=https://www.salameno.com/news/55429803/ناصر-غلامی-هوجقان-خبرنگار-آزاد-کیست-بیوگرافی|website=salameno|language=fa|date=2022-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|title=د تبريز خبريال د غړو د بسپنې سفير شو|url=https://mehre-saba.ir/miayneh/136962|website=mehre-saba|language=fa|date=2024-01-21}}</ref><ref>{{Cite news|title=له تبريزي خبريال ناصر غلامي هوجقان سره مرکه|url=http://www.ensafnews.com/455506/گفتگو-با-ناصر-غلامی-هوجقان-خبرنگار-تبر/|website=ensafnews|language=fa|date=2022-01-21}}</ref><ref>{{Cite news|title=د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مدير معرفي شو|url=https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020918000443/مدیر-روابط-عمومی-سبک-شین-کیوکشین-کاراته-استان-آذربایجان-شرقی-معرفی-شد|website=farsnews|language=fa|date=2023-11-10}}</ref><ref>{{Cite web|title=د ختيځ آذربايجان د هو کونګ فو د عامه اړيکو مسؤل وټاکل شو|url=https://avayevarzeshnews.ir/?p=26356|website=avayevarzeshnews|language=fa|date=2023-11-22}}</ref><ref>{{Cite web|title=د عامه اړيکو درې د ګومارنې حکمونه صادر شول|url=http://sedaytabriz.com/%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%DB%8C%DA%A9/|website=sedaytabriz|language=fa|date=2023-12-18|access-date=2026-08-01|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218185722/http://sedaytabriz.com/%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%DB%8C%DA%A9/|url-status=dead}}</ref> هغه د ختيځ آذربايجان ولايت د ازاد کونګ فو، هو کونګ فو، ګنګ توان، شين کيوکوشين کاراته، الپاګوت، فارسي کيک بوکسنګ، فايټر سټايل او پاور کيک بوکسنګ د ټولنو د عامه اړيکو مسؤل دی.<ref>{{Cite web|title=د رسنيو د فعال ستاينه د ايرانيانو د غړو د بسپنې د ټولنې د سفير په توګه|url=https://farsnews.ir/azarbaijan_sharghi/1720264715444795973|website=farsnews|language=fa|date=2024-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=يو ژغورونکی په وروستيو شېبو کې په معجزه‌يي ډول له مرګه وژغورل شو|url=https://adinehpress.ir/%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87%D8%A2%D8%B3%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%AA%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%AE/|website=adinehpress|language=fa|date=2024-01-21}}</ref><ref>{{Cite web|title=د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مدير معرفي شو|url=http://qalampress.ir/مدیر-روابط-عمومی-سبک-شین-کیوکشین-کارات/|website=qalampress|language=fa|date=2023-11-21}}</ref> ==آثار== ===خبريالي=== هغه په ۲۰۱۲ کال کې خپله خبريالي د خبر روز، صدای تبريز، تيتربرتر، باش خبر، دارا خبر او نورو خبري رسنيو سره پيل کړه او وروسته مشهور شو. ===نور فعاليتونه=== هغه د ايران د ملي رېکارډونو د کمېټې د مشر رضايي له خوا د ۱۴۰۲ کال د عامه اړيکو د حکمونو د رېکارډ لرونکي په توګه معرفي شو او د رېکارډ حکم، مډال او نښان يې ترلاسه کړ.<ref>{{Cite web|title=په تبريز کې يو کس په يوه کال کې د رزمي ورزشونو د عامه اړيکو درې حکمونه ترلاسه کړل|url=http://www.daranews.ir/تصاحب-سه-حکم-روابط-عمومی-ورزش-های-رزمی-د/|website=daranews|language=fa|date=2023-12-18}}</ref> هغه د غړو د بسپنې د سفير او همدارنګه د شمال لوېديځ او اردبيل د سولې د کور د سفير په توګه هم وټاکل شو. د سره مياشتې د ټولنو د ښارونو او ولايت چارواکو هم هغه د ختيځ آذربايجان د پېښو د راپور ورکولو د رېکارډ لرونکي په توګه وستايه. هغه په ۱۴۰۳ کال کې د ولايت د غوره عامه اړيکو مسؤل هم وپېژندل شو او د ختيځ آذربايجان د ازاد کونګ فو په برخه کې يې د عامه اړيکو د غوره والي مجسمه او لوح ترلاسه کړه.<ref>{{Cite web|title=ناصر غلامي هوجقان د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مدير وټاکل شو|url=http://sedaytabriz.com/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA/|website=sedaytabriz|language=fa|date=2023-11-21|access-date=2026-08-01|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218133909/http://sedaytabriz.com/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA/|url-status=dead}}</ref> ==سرچينې== de919wc8yodolr2qn6bj9imfl9cg91m د کارن خبرې اترې:Sinafe 3 87578 365487 2026-08-03T06:19:10Z Cabayi 18734 Cabayi د [[د کارن خبرې اترې:Sinafe]] مخ [[د کارن خبرې اترې:BlakeWOMortimer]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sinafe|Sinafe]]" to "[[Special:CentralAuth/BlakeWOMortimer|BlakeWOMortimer]]" 365487 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:BlakeWOMortimer]] bgyysa03kc3w8k860akmz096n26kau8 چنچل 0 87579 365488 2026-08-03T06:24:28Z شاه زمان پټان 26102 "[[:en:Special:Redirect/revision/1358422787|Chanchal (actress)]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 365488 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{مالوماتبکس وګړي|name=چنچل|image=|caption=|birth_date=۱۹۳۴ز|birth_place=[[ډېلي]]، [[برېتانوي هند]]|spouse=اېس. کی. پرباکر (مړ)<br />ابراهيم|occupation=اداکاره|years_active=۱۹۵۰-۱۹۶۱}} '''زېب عطاءالله''' <ref name=":4">{{کتابي سرچينه |url=https://books.google.com/books?id=0wY6AQAAIAAJ |title=Asian Film Directory and Who's who |date=1952 |pages=363, 370 |language=en}}</ref> (زېږېدلې په ۱۹۳۴ز کې)، چې د دريځ نوم چنچل باندې مشهوره ده یوه پخوانۍ هندي اداکاره ده چې په [[باليووډ|هندي]] فلمونو کې راڅرگنده شوې. هغه د [[مدهوبالا|مدھوبالا]] خور وه، <ref>{{کتابي سرچينه |last=Gahlot |first=Deepa |url=https://books.google.com/books?id=JEqwDAAAQBAJ&pg=PT134 |title=Take-2: 50 Films That Deserve a New Audience |date=2015-10-01 |publisher=Hay House, Inc |isbn=978-93-84544-85-0 |language=en}}</ref> چې د محبوب خان په بلاک بسټر فلم ''مدر انډیا'' (۱۹۵۷) کې د روپا د رول لوبولو له کبله مشهوره ده. == لومړنی ژوند == چنچل په ۱۹۳۴ کال کې په [[ډيلي|ډیلي]] کې زېږېدلې ده چې ار نوم يې زېب عطاءالله و<ref name=":4">{{کتابي سرچينه |url=https://books.google.com/books?id=0wY6AQAAIAAJ |title=Asian Film Directory and Who's who |date=1952 |pages=363, 370 |language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">[https://books.google.com/books?id=0wY6AQAAIAAJ ''Asian Film Directory and Who's who'']. 1952. pp.&nbsp;363, 370.</cite></ref>، هغه د عطاءالله خان او عایشه بېگم د یوولسو ماشومانو څخه یوه وه. د هغې مور او پلار [[پښتانه]] [[مسلمان|مسلمانان]] وو. <ref name=":32">{{Cite news|title=मधुबाला की बहन ने राज कपूर के साथ किया था काम, सुनील दत्त की बनी थी पत्नी, ऑस्कर के लिए गई थी फिल्म|url=https://ndtv.in/bollywood/madhubala-sister-had-worked-with-raj-kapoor-was-sunil-dutt-wife-in-film-mother-india-film-went-for-oscar-8092084/amp/1|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406235001/https://ndtv.in/bollywood/madhubala-sister-had-worked-with-raj-kapoor-was-sunil-dutt-wife-in-film-mother-india-film-went-for-oscar-8092084/amp/1|archive-date=2025-04-06|access-date=2025-09-06|work=NDTV|language=hi}}</ref> د چنچل په پېنځو خویندو کې ترټولو ډېره مشهوره ممتاز وه، چې د [[مدهوبالا|مدھوبالا]] په نوم مشهوره وه، چې د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ لسیزو د بالیووډ له ډېرو مشهورو اداکارانو څخه یوه وه. <ref name=":0">{{Cite web|title=Madhubala's sister, Madhur Bhushan, reveals the most shocking details about the late actor's life {{!}} Filmfare.com|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/madhubalas-sister-madhur-bhushan-reveals-the-most-shocking-details-about-the-late-actors-life-25267.html|accessdate=2025-09-06|website=www.filmfare.com|language=en}}</ref> <ref>{{کتابي سرچينه |last=Jain |first=Shashi Bhan |url=https://books.google.com/books?id=uxjgEAAAQBAJ&pg=PA28 |title=India's Past and Present |date=2023-10-31 |publisher=Blue Rose Publishers |pages=28 |language=en}}</ref> == مسلکي ژوند == چنچل ټول په څلورو فلمونو کې کار کړی دی چې د مدهو بالا له خوا ورکړل شوې وو: ''پردېس'' (۱۹۵۰)، ''ناتا'' (۱۹۵۵)، ''مهرون کی خوشاب'' (1۱۹۶۰) او ''جھمرو'' (۱۹۶۱). <ref name=":1">{{کتابي سرچينه |last=Akbar |first=Khatija |url=https://books.google.com/books?id=0SRlAAAAMAAJ |title=Madhubala: Her Life, Her Films |date=1997 |publisher=UBS Publishers' Distributors |isbn=978-81-7476-153-8 |pages=61 |language=en}}</ref> له دې جملې څخه ''ناتا'' او ''مهرون کی خوشب'' د مدهوبالا او عطاء الله خان لخوا تولید شوي. په ''ناتا'' کې د چنچل اداکاري د ليدونکو لخوا ستایل شوې وه. <ref>{{کتابي سرچينه |last=Dhar |first=Parthiv |url=https://books.google.co.in/books?id=A_KIEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=kishore+kumar&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=kishore%20kumar&f=false |title=Kishore Kumar: The Ultimate Biography, Winner of the National Award for Best Book on Cinema, 2022 |last2=Bhattacharjee |first2=Anirudha |date=27 October 2022 |publisher=Harper Collins |isbn=978-93-5629-172-0 |pages=267 |language=en}}</ref> وروسته له هغه چې مدھوبالا د ۱۹۶۰ لسیزې په لومړیو کې ناروغه شوه، چنچل د ''"بوای فرینډ'' " (۱۹۶۱) فلم جوړونه د مدھوبالا د ځايناستې په توگه بشپړه کړه. <ref>{{کتابي سرچينه |last=Patel |first=Bhaichand |url=https://books.google.com/books?id=6yQYcxZ8wmsC&pg=PT111 |title=Bollywood's Top 20: Superstars of Indian Cinema |date=2016-01-15 |publisher=Penguin UK |isbn=978-81-8475-598-5 |language=en}}</ref> == شخصي ژوند == چنچل لومړی د [[هندوان|هندو]] فلم ډایرکټر او ایډیټر ایس کی پراباکر سره واده وکړ. <ref>{{کتابي سرچينه |last=Deep |first=Mohan |url=https://books.google.co.in/books?id=DCVlAAAAMAAJ |title=The Mystery and Mystique of Madhubala |date=1996 |publisher=Magna Books |pages=14 |language=en}}</ref> پرابھاکر د مدھوبالا سره یو ځای په ''کال هامارا هی'' او ''دو استاد'' (دواړه ۱۹۵۹) فلمونو کې کار کړی و. <ref name=":5">{{Cite web|title=Kal Hamara Hai (1959)|url=https://k-amarnath-movie-producer-director.com/kal-hamara-hai-1959/|accessdate=6 September 2025|website=K. Amarnath Productions|date=17 November 2018}}</ref> هغه د وینټریکولر سیپټل نیمگړتیا له امله ژر مړ شو. <ref name=":5" /> چنچل وروسته له ابراهیم سره واده وکړ. <ref>{{کتابي سرچينه |last=Kumar |first=Dr Ravinder |url=https://books.google.com/books?id=mFlCEQAAQBAJ&pg=PA157 |title=Did You Know Indian Film Industry Interesring Facts Circa 1913 And After |date=2025-01-29 |publisher=OrangeBooks Publication |pages=157 |language=en}}</ref> د ۲۰۱۷ کال راهیسې، هغه په [[دوبۍ]] ، [[متحده عرب امارات|متحده عربي اماراتو]] کې اوسېده. <ref name=":0">{{Cite web|title=Madhubala's sister, Madhur Bhushan, reveals the most shocking details about the late actor's life {{!}} Filmfare.com|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/madhubalas-sister-madhur-bhushan-reveals-the-most-shocking-details-about-the-late-actors-life-25267.html|accessdate=2025-09-06|website=www.filmfare.com|language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.filmfare.com/news/bollywood/madhubalas-sister-madhur-bhushan-reveals-the-most-shocking-details-about-the-late-actors-life-25267.html "Madhubala's sister, Madhur Bhushan, reveals the most shocking details about the late actor's life | Filmfare.com"]. ''www.filmfare.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 September</span> 2025</span>.</cite></ref> == فيلمونه == * ''پردیس'' (۱۹۵۰) د چنچل په توگه * ''نازنین'' (۱۹۵۱) * ''ناتا'' (۱۹۵۵) د بینا په توگه <ref name=":2">{{کتابي سرچينه |url=https://books.google.com/books?id=y2UPAQAAIAAJ |title=Swatantra |date=1955 |pages=47–48 |language=en}}</ref> * ''تیرانداز'' (۱۹۵۵) * ''د هند مور'' (۱۹۵۷) د روپا په توگه * ''مهرون کی خوشاب'' (۱۹۶۰) د بیلا په توگه * ''جس دیس می گنگا بهتی های'' (۱۹۶۰) د بجلي په توگه * ''جھمرو'' (۱۹۶۱) د چمکي په توگه <ref>{{کتابي سرچينه |last=Rajadhyaksha |first=Ashish |url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&pg=PA1977-IA1213 |title=Encyclopedia of Indian Cinema |last2=Willemen |first2=Paul |date=2014-07-10 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-94325-7 |pages=1977 |language=en}}</ref> == ماخذونه == [[وېشنيزه:1934 زېږېدنې]] s8ks9j10dm6ji58q3lwsehgw959wc3h د کارن خبرې اترې:فرج بن القير 3 87580 365495 2026-08-03T11:12:31Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365495 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=فرج بن القير}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۳ اگست ۲۰۲۶، گړۍ ۱۱:۱۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) cm2e4wjxh4fk2fugfa2w519anf4onwm