ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 12077 365530 303842 2026-08-06T03:30:09Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365530 wikitext text/x-wiki کمونیزم (د لاتین کلیمې کمونیس نه اخیستل شوی چې د عمومی او نړیوال معا لري) یوه فلسفي، ټولنیزه، سیاسي او اقتصادي ایډیالوژي او غورځنګ دی چې موخه يې د یوې کمونیستي ټولنې جوړول دي، یعنې د یوه داسې ټولنیز اقتصادي نظم رامنځته کول چې د تولید د وسایلو عمومي مالکیت او د ټولنیزو طبقو، پیسو او دولت نه شتون مفکورې پر بنسټ جوړشوی وي. کمونیزم د سوسالیزم یو شکل او ځانګړې بڼه ده. کمونستان د دولت په له منځه تللو موافق دي، خو د دې هدف د ترلاسه کولو د لاروچارو په اړه مخالفت لري او دا چاره د کمونیزاسیون ډېر آزادي پلوي چلند، انقلابي خپلسرۍ او کارګرانو ځان-مدیریتۍ او د مشروطه سوسیالیستي دولت د رامنځته کولو له لارې د ډېر مخکښپال (vanguardist) یا کمونسټ ګوند له خوا پرمخ وړل شوي چلند تر منځ توپیر ښيي. <ref name="Ball & Dagger 2019">Ball, Terence; Dagger, Richard. (2019) [1999]. [https://www.britannica.com/topic/communism "Communism"] (revised ed.). ''[[Encyclopædia Britannica]]''. Retrieved 10 June 2020.</ref><ref>"Communism". ''[[World Book Encyclopedia]] (Ci–Cz)''. '''4'''. Chicago: World Book. 2008. p. 890. {{ISBN|978-0-7166-0108-1}}.</ref><ref>[[Friedrich Engels|Engels, Friedrich]] (2005) [1847]. [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1847/11/prin-com.htm#18 "What will be the course of this revolution?"] Section 18 in ''[[Principles of Communism]]''. Translated by [[Paul Sweezy|Sweezy, Paul]]. "Finally, when all capital, all production, all exchange have been brought together in the hands of the nation, private property will disappear of its own accord, money will become superfluous, and production will so expand and man so change that society will be able to slough off whatever of its old economic habits may remain." Retrieved 18 August 2021 – [[Marxists Internet Archive]].</ref><ref>[[Nikolai Bukharin|Bukharin, Nikolai]]; [[Yevgeni Preobrazhensky|Preobrazhensky, Yevgeni]] (1922) [1920]. [https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67 "Distribution in the communist system"]. ''[[The ABC of Communism]]''. Translated by [[Cedar Paul|Paul, Cedar]]; [[Eden Paul|Paul, Eden]]. London, England: [[Communist Party of Great Britain]]. pp. 72–73, § 20. Retrieved 18 August 2021 – via Marxists Internet Archive. Also available in [https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/03.htm#020 e-text].</ref><ref>[[Nikolai Bukharin|Bukharin, Nikolai]]; [[Yevgeni Preobrazhensky|Preobrazhensky, Yevgeni]] (1922) [1920]. [https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67 "Administrtion in the communist system"]. pp. 73–75, § 21 in ''[[The ABC of Communism]]''. Translated by [[Cedar Paul|Paul, Cedar]]; [[Eden Paul|Paul, Eden]]. London: [[Communist Party of Great Britain]]. Retrieved 18 August 2021 – via Marxists Internet Archive. Also available in [https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/03.htm#021 e-text].</ref><ref>{{cite book|editor-last=Kurian|editor-first=George|year=2011|chapter-url=http://sk.sagepub.com/reference/the-encyclopedia-of-political-science|chapter=Withering Away of the State|title=The Encyclopedia of Political Science|location=Washington, D.C.|publisher=CQ Press|doi=10.4135/9781608712434|isbn=978-1-933116-44-0|access-date=3 January 2016|via=SAGE Knowledge}}</ref><ref name="Kinna 2012">{{cite book|last=Kinna|first=Ruth|year=2012|editor-last1=Berry|editor-first1=Dave|editor-last2=Kinna|editor-first2=Ruth|editor-last3=Pinta|editor-first3=Saku|editor-last4=Prichard|editor-first4=Alex|title=Libertarian Socialism: Politics in Black and Red|location=London|publisher=Palgrave Macmillan|pages=1–34|isbn=9781137284754}}</ref> د تاریخ په اوږدو کې د کمونیزم ډېر ډولونه رامنځ ته شوي دي، لکه: انارشي کمونیزم او د مارکسیست فکري مکتبونه. کمونیزم ګڼ فکري مکتبونه لري، لکه: مارکسیسزم، لینینیزم او آزادي پال کمونیزم او همدارنګه سیاسي ایډیالوژۍ چې د دواړو پرشاوخوا ډلبندي شوې دي او ټول دا تحلیل لري چې د ټولنې اوسنی نظم له پانګوالي، د هغې له اقتصادي نظام او د تولید له بڼې نه سرچینه اخلي؛ یعنې په دې سیستم کې دوه سترې ټولنیزې طبقې شته دي، د دواړو طبقو تر منځ اړیکه استثماري ده او په نهایت کې حالت د ټولنیز انقلاب له لارې د حل وړ دی. دغه دوه طبقې پرولتاریا (کارګره طبقه) ده چې د ټولنې د وګړو اکثریت جوړوي او باید د پایښت په موخه کار وکړي او بورژوا (پانګواله طبقه) ده چې د ټولنې ډېرکوچني لږه کی دي او د تولید د وسایلو د خصوصي مالکیت له لارې د کارګرې طبقې په استخدامولو سره ګټه ترلاسه کوي. د دې تحلیل پر بنسټ، انقلاب به کارګره طبقه واک ته راپورته کوي او دوی به په خپل وار سره د تولید د وسایلو ټولنیز مالکیت رامنځته کوي، چې دا چاره بیا د تولید د کمونیستی بڼې پر لوري د ټولنې د تحول بنسټيز عنصر دی. <ref name="Marx & Engels 1848">[[Friedrich Engels|Engels, Friedrich]]; [[Karl Marx|Marx, Karl]]. (1969) [1848]. [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ch01.htm#007 "Bourgeois and Proletarians"]. Chapter 1 in ''[[The Communist Manifesto]]''. Translated by [[Samuel Moore (translator of Das Kapital)|Moore, Samuel]]. ''Marx/Engels Selected Works''. '''1'''. pp. 98–137). Moscow: [[Progress Publishers]]. Retrieved 10 June 2020 – via Marxists Internet Archive.</ref> په ۲۰مه پېړۍ کې، د مارکسیسزم-لینینیزم نظریې او د هغو د نورو ډولونو ملاتړي کمونیست حکومتونه واک ته ورسېدل، چې په سر کې يې په شوروي اتحاد کې د ۱۹۱۷ز کال د روسیې انقلاب و، ورپسې د ختیځې اروپا، آسیا برخې او له دویمې نړیوالې جګړې وروسته ځینې نورې سیمې. په ۱۹۲۰مو ز کلونو کې د نړیوالو سوسیالیستی خوځښوتونو په دننه کې حاکم سیاسي تمایل د سوسیال دموکراسي تر څنګ، کمونیزم ته و. کمونیزم په ددوو سترو کتګوریو وېشلای شو، یعنې هغه چې د ۲۰مې پېړۍ د کمونیستي دولتونو له عملی اړخونو سره سروکار لري او هغه چې د کمونیسټي اصولو او نظریې سره سروکار لري. ډېری پوهان او اقتصادپوهان دا استدلال کوي چې د شوروي ماډل، چې ظاهراً کمونیسټی دولتونو په عمل کې تر هغه لاندې فعالیت کاوه، د یوې اقتصادي نظريې په توګه د کمونیزم د ترټولو منل شوو تعریفونو سره سم یو ریښتینی کمونیستي اقتصادي ماډل نه و، بلکې په حقیقت کې د دولتي کپیتالیزم یوه بڼه یا یو ناپلان شوی اداري-سفارشي سیستم (non-planned administrative-command system) و. <ref>Smith, Stephen (2014). ''The Oxford Handbook of the History of Communism''. Oxford, England: Oxford University Press. p. 3.</ref><ref>Darity Jr., William A. (2008). "Communism". ''International Encyclopedia of the Social Sciences'' (2nd ed.). '''2'''. New York City, New York: Macmillan Reference USA. pp. 35–36. {{ISBN|9780028661179}}.</ref><ref>[[Raymond Taras|Taras, Raymond C.]] (2015) [1992]. ''The Road to Disillusion: From Critical Marxism to Post-Communism in Eastern Europe'' (E-book ed.). London: Taylor & Francis. {{ISBN|9781317454786}}.</ref><ref name="Bruno Bosteels 2014">[[Bruno Bosteels|Bosteels, Bruno]] (2014). ''The Actuality of Communism'' (paper back ed.). New York City, New York: Verso Books. {{ISBN|9781781687673}}.</ref><ref name="Andrain 1994">Andrain, Charles F. (1994). "Bureaucratic-Authoritarian Systems". ''Comparative Political Systems: Policy Performance and Social Change''. Armonk, New York: M. E. Sharpe. pp. 24–42.</ref><ref name="Sandle 1999">Sandle, Mark (1999). ''A Short History of Soviet Socialism''. London, England: UCL Press. pp. 265–266. {{doi|10.4324/9780203500279}}. {{ISBN|9781857283556}}.</ref><ref name="Chomsky 1986">[[Noam Chomsky|Chomsky, Noam]] (1986). [https://chomsky.info/1986____/ "The Soviet Union Versus Socialism"]. ''[[Our Generation (journal)|Our Generation]]'' (Spring/Summer). Retrieved 10 June 2020 – via Chomsky.info.</ref><ref name="State Capitalism in the Soviet Union, 2001">Howard, M. C.; King, J. E. (2001). [http://www.hetsa.org.au/pdf/34-A-08.pdf "'State Capitalism' in the Soviet Union"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728140836/https://www.hetsa.org.au/pdf/34-A-08.pdf |date=2019-07-28 }}. ''History of Economics Review'' '''34''' (1): 110–126. {{doi|10.1080/10370196.2001.11733360}}.</ref><ref name="Fitzgibbons 2002">{{cite web|last=Fitzgibbons|first=Daniel J.|date=11 October 2002|url=https://www.umass.edu/pubaffs/chronicle/archives/02/10-11/economics.html|title=USSR strayed from communism, say Economics professors|website=The Campus Chronicle|publisher=University of Massachusetts Amherst|accessdate=22 September 2021}} See also [[Richard D. Wolff|Wolff, Richard D.]] (27 June 2015). [http://www.truth-out.org/news/item/31567-socialism-means-abolishing-the-distinction-between-bosses-and-employees "Socialism Means Abolishing the Distinction Between Bosses and Employees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311070639/http://www.truth-out.org/news/item/31567-socialism-means-abolishing-the-distinction-between-bosses-and-employees |date=2018-03-11 }}. ''[[Truthout]]''. Retrieved 29 January 2020.</ref><ref name="The Soviet Union Has an Administered, Not a Planned, Economy, 1985">{{cite journal|last=Wilhelm|first=John Howard|year=1985|title=The Soviet Union Has an Administered, Not a Planned, Economy|journal=[[Europe-Asia Studies|Soviet Studies]]|volume=37|issue=1|pages=118–30|doi=10.1080/09668138508411571}}</ref><ref name="Gregory 2004">{{cite book|last=Gregory|first=Paul Roderick|year=2004|url=https://www.hoover.org/press-releases/political-economy-stalinism|title=The Political Economy of Stalinism|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/CBO9780511615856|isbn=978-0-511-61585-6|access-date=12 August 2021|via=Hoover Institution|quote='Although Stalin was the system's prime architect, the system was managed by thousands of 'Stalins' in a nested dictatorship,' Gregory writes. 'This study pinpoints the reasons for the failure of the system—poor planning, unreliable supplies, the preferential treatment of indigenous enterprises, the lack of knowledge of planners, etc.—but also focuses on the basic principal agent conflict between planners and producers, which created a sixty-year reform stalemate.'|postscript=. Quote is from Hoover Institution's press release about the book}}</ref><ref name="Ellman 2007">{{cite book|last=Ellman|editor3-first=Milica|quote=In the USSR in the late 1980s the system was normally referred to as the 'administrative-command' economy. What was fundamental to this system was not the plan but the role of administrative hierarchies at all levels of decision making; the absence of control over decision making by the population ... .|page=22|publisher=Palgrave Macmillan|location=London|title=Transition and Beyond: Essays in Honour of Mario Nuti|editor3-last=Uvalić|editor2-last=Kołodko|first=Michael|editor2-first=Grzegorz W.|editor1-last=Estrin|editor1-first=Saul|chapter=The Rise and Fall of Socialist Planning|year=2007|author-link=Michael Ellman|isbn=978-0-230-54697-4}}</ref>{{sfn|Newman|2005|p=5|ps=: "Chapter 1 looks at the foundations of the doctrine by examining the contribution made by various traditions of socialism in the period between the early 19th century and the aftermath of the First World War. The two forms that emerged as dominant by the early 1920s were social democracy and communism."}} == د نومولو لامل او اصطلاحات == کمونیزم د فرانسوي ژبې له communisme نه اخیستل شوی، چې د لاتیني رېښې کمونیس او وروستاړي ایزم نه رامنځته شوی دی. کمونیس معنا "د ټولنې نه یا لپاره" او د ایزم معنا په دولت، حالت، عمل یا ډکټورین پورې اړوند یوه نظریه ده . د کمونیزم معنا داسې کېدای شي چې: "د ټولنې نه یا لپاره حالت" چې د دغه لغوي جوړښت له امله دا کلیمه ډول ډول کارول شوې ده. وړاندې له هغه چې دا کلیمه له معاصر اقتصادي او سیاسي تنظیم سره وتړل شي، په لومړي سر کې د بېلابېلو ټولنیزومسئلو لپاره کارول کېده. کمونیزم اساساً له مارکسیسزم سره تړل شوی و او په ځانګړې توګه په کمونیسټي اعلامیه (The Communist Manifesto) کې چې د کمونیزم ځانګړې بڼه يې په پام کې لرله، ځای پرځای شو. <ref name="Harper 2020">Harper, Douglas (2020). [https://www.etymonline.com/word/communist "Communist]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''. Retrieved 15 August 2021.</ref><ref name="Morris">{{cite web|last=Morris|first=Emily|date=8 March 2021|url=https://www.ucl.ac.uk/culture-online/ask-expert/your-questions-answered/does-communism-work-if-so-why-not|title=Does communism work? If so, why not|website=Culture Online|publisher=University College London|access-date=13 August 2021|archive-date=13 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213223118/https://www.ucl.ac.uk/culture-online/case-studies/2022/sep/does-communism-work-if-so-why-not|url-status=dead}}</ref> یو له هغو لومړنیو مواردو نه چې د کمونیزم کلیمه وکارول شوه، د ۱۷۸۵ز کال په شاوخوا کې رېستېف دې لا بریتوني ته د ویکټور ډي هوپې لیک و چې خپل ځان يې یو کمونیست مؤلف معرفي کړی و. په ۱۷۹۳ز کال کې، د لومړي ځل لپاره رېستېف د کمونیزم کلیمه وکاروله، تر څو د بشر د مساواتو مکتب (egalitarianism) او د مایملک د عمومي مالکیت پر بنسټ ټولنیز نظم تشرېح کړي. رېستېف په خپلو لیکنو کې دا کلیمه ډېر ځله کارولې ده او لومړی کس و چې کمونیزم  یې د دولت یوه بڼه وبلله. جان ګوډواین بارمبې لومړنی کس بلل کېږي چې د کمونیزم کلیمه يې په انګلیسي ژبه کې د ۱۸۴۰ز کال په شاوخوا کې وکاروله. <ref>{{cite journal|title=Quelques dates à propos des termes communiste et communisme|first=Jacques|last=Grandjonc|journal=Mots|year=1983|volume=7|issue=1|pages=143–148|language=fr|doi=10.3406/mots.1983.1122}}</ref><ref>{{cite journal|title=Quelques dates à propos des termes communiste et communisme|first=Jacques|last=Grandjonc|journal=Mots|year=1983|volume=7|issue=1|pages=143–148|language=fr|doi=10.3406/mots.1983.1122}}</ref><ref>{{cite web|url=http://commoningtimes.org/texts/nancy-communism-the-word.pdf|title=Communism, the Word|last=Nancy|first=Jean-Luc|publisher=Commoning Times|year=1992|access-date=11 July 2019}}</ref> == کمونیزم او سوسیالیزم == له ۱۸۴۰مو ز کلونو راهیسې، کمونیزم معمولاً له سوسیالیزم نه جلا ګڼل کېږي. د سوسیالیزم معاصر تعریف او کارونه په ۱۸۶۰مه ز لسیزه کې تثبیت شوه او د اسوسیاشنېسټ associationist (فوریرپالنې Fourierism)، تعاوني co-operative، او موچولېسټ (mutualist) ځای يې ونیو او په بدل کې د کمونیزم کلیمه په هغې دوره کې له پامه وغورځېده.<ref name="Williams 1985, p. 289">{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=Keywords: A Vocabulary of Culture and Society|edition=revised|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1985|orig-year=1976|isbn=978-0-1952-0469-8|page=[https://archive.org/details/keywordsvocabula00willrich/page/289 289]|chapter=Socialism|oclc=1035920683|quote=The decisive distinction between socialist and communist, as in one sense these terms are now ordinarily used, came with the renaming, in 1918, of the Russian Social-Democratic Labour Party (Bolsheviks) as the All-Russian Communist Party (Bolsheviks). From that time on, a distinction of socialist from communist, often with supporting definitions such as social democrat or democratic socialist, became widely current, although it is significant that all communist parties, in line with earlier usage, continued to describe themselves as socialist and dedicated to socialism.|chapter-url=https://archive.org/details/keywordsvocabula00willrich/page/289}}</ref> په لومړیو کې د کمونیزم او سوسیالیزم تر منځ توپیر دا و چې سوسیالیزم یوازې د تولید د ټولنیزکولو لپاره کارول کېده او کمونیزم بیا د تولید او هم د مصرف (وروستیو توکو د آزاد لاسرسی په بڼه) د ټولنیز کولو لپاره کارول کېده. په ۱۸۸۸ ز کال کې مارکسیستانو، سوسیالیزم د کمونیزم پر ځای کاراوه، ځکه له پخوا نه دا کلیمه د هغې بلې مترادفه وه. په ۱۹۱۷ ز کال کې له بلشویک انقلاب سره سم سوسالیزم، د کپیټلیزم او کمونیزم تر منځ د توپیر پړاو وبلل شو. دا کلیمه ولادیمیر لینین ځکه وکاروله چې، د دودیزو مارکسیستانو د دې نیوکې پر وړاندې د بلشویکانو له خوا د واک نیولو نه دفاع وکړي چې د روسيې تولیدي ځواکونو د سوسیالیست انقلاب لپاره په کافي اندازه وده کړې نه وه. د سیاسي ایډیالوژیو د معرفي کوونکو په توګه د کمونیسټ او سوسیالیسټ تر منځ توپیر په ۱۹۱۸ ز کال کې وروسته له هغه رامنځته شو چې د روسيې سوسیال دموکرات کارګري ګوند (Russian Social-Democratic Labour Party) خپل نوم د ټولې روسیې کمونسټ ګوند (All-Russian Communist Party) ته واړوه، نو هلته به کمونسټ هغو سوسیالیستانو ته ویل کېده چې د بلشویزم، لینینیزم او بیا په ۱۹۲۰مو ز کلونو کې د مارکسیزم-لینینیزم سیاست او نظریو ملاتړ به یې کاوه، که څه هم کمونیسټ ګوندونو به لاهم خپل ځانونه سوسیالیزم ته ژمن سوسیالیستان بلل. <ref>{{cite book|last=Steele|first=David|title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation|publisher=Open Court Publishing Company|year=1992|isbn=978-0-87548-449-5|pages=43|quote=One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption.}}</ref><ref name="Steele 1992">{{cite book|last=Steele|first=David|title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation|publisher=Open Court Publishing Company|year=1992|isbn=978-0-87548-449-5|pages=44–45|quote=By 1888, the term 'socialism' was in general use among Marxists, who had dropped 'communism', now considered an old fashioned term meaning the same as 'socialism'. ... At the turn of the century, Marxists called themselves socialists. ... The definition of socialism and communism as successive stages was introduced into Marxist theory by Lenin in 1917 ..., the new distinction was helpful to Lenin in defending his party against the traditional Marxist criticism that Russia was too backward for a socialist revolution.}}</ref><ref name="Williams 1985, p. 2892">{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=Keywords: A Vocabulary of Culture and Society|edition=revised|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1985|orig-year=1976|isbn=978-0-1952-0469-8|page=[https://archive.org/details/keywordsvocabula00willrich/page/289 289]|chapter=Socialism|oclc=1035920683|quote=The decisive distinction between socialist and communist, as in one sense these terms are now ordinarily used, came with the renaming, in 1918, of the Russian Social-Democratic Labour Party (Bolsheviks) as the All-Russian Communist Party (Bolsheviks). From that time on, a distinction of socialist from communist, often with supporting definitions such as social democrat or democratic socialist, became widely current, although it is significant that all communist parties, in line with earlier usage, continued to describe themselves as socialist and dedicated to socialism.|chapter-url=https://archive.org/details/keywordsvocabula00willrich/page/289}}</ref><ref>{{cite book|last=Busky|first=Donald F.|title=Democratic Socialism: A Global Survey|publisher=Praeger|date=2000|isbn=978-0-275-96886-1|page=9|quote=In a modern sense of the word, communism refers to the ideology of Marxism-Leninism.}}</ref> په پای کې کمونیزم او سوسیالیزم دواړو د مذهب د مخالفینو او پلویانو له کلتوري چال چلند سره موافقه درلوده. په اروپايي عیسویت کې، کمونیزم د الحادي ژوند طریقه بلل کېده. په پروتستانت انګلستان کې، کمونیزم د رومي کاتولیک دیني مراسمو ته ورته و، نو ځکه به انګلیسي ملحدینو خپل ځانونه سوسیالیستان معرفي کول. فریدریش انګلس په ۱۸۴۸ز کال کې، هغه مهال چې کمونیستي اعلامیه په لومړي ځل خپره شوه، په ډاګه کړه چې:  سوسیالیزم په دې لویه وچه کې د درناوي وړ و، حال دا چې نه و. په انګلستان اووېنایټ (Owenites) او په فرانسه کې فوریریسټ (Fourierists) د درناوي وړ سوسیالیستان بلل کېدل، په داسې حال کې چې د کارګرې طبقې خوځښتونو چې "د بشپړ ټولنیز بدلون د اړتیا دعوا يې کوله"، ځانونو ته يې د کمونسټانو خطاب کاوه. د سوسیالیزم دې وروستۍ څانګې په فرانسه کې د اېتینه کابېت (Étienne Cabet) او په جرمني کې د ویلهیلم ویتلینګ (Wilhelm Weitling) کمونیسټی آثار تولید کړل. <ref>{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=Keywords: A Vocabulary of Culture and Society|edition=revised|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1985|orig-year=1976|isbn=978-0-1952-0469-8|chapter=Socialism|chapter-url=https://archive.org/details/keywordsvocabula00willrich/page/289|url-access=registration|url=https://archive.org/details/keywordsvocabula00willrich}}</ref><ref>[[Friedrich Engels|Engels, Friedrich]]. [1888] 2002. ''Preface to the 1888 English Edition of the Communist Manifesto''. [[Penguin Books|Penguin]]. p. 202.</ref><ref>{{cite book|last=Todorova|first=Maria|year=2020|title=The Lost World of Socialists at Europe's Margins: Imagining Utopia, 1870s–1920s|edition=hardcover|location=London|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=9781350150331}}</ref><ref>{{cite book|last=Gildea|first=Robert|year=2000|chapter=1848 in European Collective Memory|editor-last1=Evans|editor-first1=Robert John Weston|editor-last2=Strandmann|editor-first2=Hartmut Pogge|title=The Revolutions in Europe, 1848–1849: From Reform to Reaction|edition=hardcover|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|pages=207–235|isbn=9780198208402}}</ref> == سرچینې == {{سیاسي اندونه}} [[وېشنيزه:کمونیزم]] [[وېشنيزه:سياسي هڅوب]] 12kolmjmro7efjfovgmm9i0yhqnhvi8 0 45149 365517 365515 2026-08-05T16:05:05Z ~2026-43148-98 40310 /* */ 365517 wikitext text/x-wiki '''ګرده څیړۍ''' د پکتیا ولایت یوه ولسوالۍ ده. ډېره تاریخي ولسوالۍ ده .ګرده څیړۍ کې سو اقوامه دی ځدراڼو دي چې په هغو کې فخري پرنګي.سورخیل.سلطان خیل.خاخیل .تره خیل.او داسی نور.. فخری ٣٠٠ کاله پخوا دي سیمه کې ځاۍ پرځاۍ شوي دی .فخري ډیر علمي خلک دي یوا ډیره پخوانۍ مدرسه دی سیمه کې شته . فخري مشهور خلک لکه مولانا عبدالحکیم چی ډیر علمي سیاسی بصیرت ی درلود . نظام الدین مولوی صاحب چی مشهور په تور لالا مرحوم جلال الدین معاوین وو .هم دی کورنۍ چې په شیخانو مشهوره ده . تاریخ په اوږدو کې ډیر ښه مشران ی لرل چې په همدی منطیقه کې حساب ورباندی کیدو او داسی نور قومی مشران فخریو لکه مالک ابیب. ملک جان ګل.حاجی محمد ایوب خان لکه ملک حضرت ګل .په کارګیو کې لکه ملک ګولمک ملک جمعه ګل.ملک یار ګل.ملک شهید نعیم خان ملک بهرام جان .شهید مخادک.اخری مادیخان. سلیمان محمدي 93692nfvbsyrnta6mzj7vi8nwhfcfqg 365518 365517 2026-08-05T16:44:11Z ~2026-43148-98 40310 /* */ 365518 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت، ملک کولمک، ملک جمعه، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. سلیمان محمدی r6vxnnvvrpembjztsdg1q8s3zkrcmbn 365519 365518 2026-08-05T16:54:41Z ~2026-43148-98 40310 /* */ 365519 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت، ملک کولمک، ملک جمعه، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. لیکونکۍ سلیمان 4ab56c0jyugf1lfmavp16xzf2o9t6lx 365520 365519 2026-08-05T16:55:27Z ~2026-43148-98 40310 /* */ 365520 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت، ملک کولمک، ملک جمعه، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. لیکونکۍ سلیمان محمدی 9huuo8e0hp0by77oarpf4txsirf3dx6 365521 365520 2026-08-05T17:25:02Z ~2026-43273-34 40315 365521 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت، ملک کولمک، ملک جمعه، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. (نوي مخاور مشاران) حاجي محمد علی باور .داؤد شاه ایوب زوي.شیرباز خان لیکونکۍ سلیمان محمدی dlpf3vptyhhlepxrgvebfgn1993lr6f 365522 365521 2026-08-05T17:26:27Z ~2026-43273-34 40315 /* */ 365522 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت، ملک کولمک، ملک جمعه، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. (نوي مخاور مشران) حاجي محمد علی باور .داؤد شاه ایوب زوي.شیرباز خان لیکونکۍ سلیمان محمدی 443ubt7txrh5vpaxnpkgbob4wl3ogc5 365523 365522 2026-08-05T17:53:48Z ~2026-43273-34 40315 /* */ 365523 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت، ملک کولمک، ملک جمعه، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. ( مخاور مشران) حاجي محمد علی باور .داؤد شاه ایوب زوي.شیرباز خان لیکونکۍ سلیمان محمدی tnj1u50ip32cxuxa7t0xhnriksox3ca 365524 365523 2026-08-05T17:54:24Z ~2026-43273-34 40315 /* */ 365524 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت، ملک کولمک، ملک جمعه، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. ( مخاور اوسني مشران) حاجي محمد علی باور .داؤد شاه ایوب زوي.شیرباز خان لیکونکۍ سلیمان محمدی ai8ewyxicaaxa2oku9ak7gdoioqapud 365525 365524 2026-08-05T18:13:45Z ~2026-43273-34 40315 /* */ 365525 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت ګل ، ملک کولمک، ملک جمعه ګل ، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. ( مخاور اوسني مشران) حاجي محمد علی باور .داؤد شاه ایوب زوي.شیرباز خان لیکونکۍ سلیمان محمدی 6xwbdo0uph0mgz2gkr19ulu26mkj2ba 365526 365525 2026-08-05T18:14:56Z ~2026-43273-34 40315 /* */ 365526 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت ګل ، ملک کولمک، ملک جمعه ګل ، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. ( مخاور اوسني مشران) حاجي محمد علی باور .داؤد شاه ایوب زوي.شیرباز خان (لیکونکۍ سلیمان محمدی) 342eg6vrkg9w76tna8jaakhxdtcy88p 365527 365526 2026-08-05T18:15:54Z ~2026-43273-34 40315 /* */ 365527 wikitext text/x-wiki ګړده څیړۍ .... ۱. د فخري قوم پېژندنه فخري د ځدراڼو د قوم یوه مشهوره څانګه ده چې د پکتیا ولایت د کردې څېړۍ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې مېشته ده. ۲. د مېشتېدو مخينه د سیمه‌ییزو روایتونو له مخې، فخري کورنۍ شاوخوا درې سوه کاله وړاندې دې سیمې ته مېشته شوې ده. ۳. علمي او ديني مقام فخري قوم د علم، دین او ټولنیز خدمت له امله ځانګړی شهرت لري. په سیمه کې یوه لرغونې دیني مدرسه شته چې د اوږدې مودې راهیسې د دیني زده کړو مهم مرکز ګڼل کېږي او ګڼ شمېر علماء، حافظان او د دین خادمان یې روزلي دي. ۴. مشهور علمي شخصیتونه د فخري قوم له مشهورو علمي شخصیتونو څخه مولانا عبدالحکیم د خپلې علمي مرتبې، سیاسي بصیرت او ټولنیز خدمت له امله یادېږي. همدارنګه مولوي نظام‌الدین، چې په «تور لالا» مشهور و، د مرحوم جلال‌الدین مرستیال و او د شیخانو له کورنۍ سره یې تړاو درلود. ۵. قومي مشران فخري قوم د تاریخ په اوږدو کې ډېر نومیالي قومي مشران هم لرلي دي چې د سیمې د یووالي، سولې او قومي مشرۍ په برخه کې یې مهم رول ادا کړی دی. له دغو مشرانو څخه ملک حبیب، ملک جان، حاجي محمد ایوب خان، ملک حضرت ګل ، ملک کولمک، ملک جمعه ګل ، ملک یار، شهید نعیم خان، ملک بهرام جان، شهید مخادک او مادي خان د درناوي وړ نومونه ګڼل کېږي. ( اوسني مشران ) حاجي محمد علی باور .داؤد شاه ایوب زوي.شیرباز خان (لیکونکۍ سلیمان محمدی) trazyqe2gtufv08p4pzuzym0ekxglls 2 51374 365532 315880 2026-08-06T06:42:43Z ~2026-43158-26 40312 GNP99/SCA/MPPA 365532 wikitext text/x-wiki عاشق الله اخلاص يار عاشق الله اخلاص يار د ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار زوی د خيرګل لمسۍ دی، د پکتيا ولايت د څمکنيو ولسوالۍ د منداخيلو په دري کلي کې يې دې نړۍ ته په ۱۳۶۴ ل.ل دحمل يا وري په ۴ نيټه سترګې غړولي دي. عاشق الله اخلاص يار په ۱۳۷۳ ل،ل کال دڅمکنيو عالي ليسې ته شامل او په ۱۳۸۳ ل،ل کال دهمدې ليسې د دولسم ټولګي څخه فارغ شو. د کانکور ازموينې له لارې دپکتيا پوهنتون د کرنې پوهنځي ته بريالی شو چې په ۱۳۸۴ ل،ل کال کې يې دغه پوهنځی پېل او په ۱۳۸۷ ل.ل کال کې د دغه پوهنځي د اګرانومي له څانګې د ليسانس په کچه فارغ شو. عاشق الله اخلاص يار په ۲۰۱۰ م.کال داطلاعاتو او فرهنګ وزارت ديوه سکالر شيپ له لارې د هندوستان هېواد ته د زده کړو په موخه لاړ چې دهندوستان دپنجاب په ایالت کې يې ديوه کال دپاره دژورناليزم انسټيټيوټ په CDAC کې زده کړې وکړې. همدارنګه يې په ۲۰۱۱ م.کال دهندوستان د ISBM پوهنتون دادارې او منجمنټ ماستري Master Management Study MMS دپاره داخله وکړه چې د ۲۰۱۳ م.کال په اخيرو کې يې د ياد پوهنتون څخه د ماستري سند ترلاسه کړ، وروسته نوموړي د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو، د ادارې او عامه پاليسۍ Master Public Policy MPPA and Administration په څانګه کې خپله دوهمه ماسترې هم د 1396 څخه تر 1398 ز.کال پورې بشپړه کړه. د عاشق الله اخلاص يار فرهنګي فعاليتونه عاشق الله اخلاص يار د سليمان غر کلتوري ټولنې Sulimanghar Cultural Association SCA بنستګر دی، کومه چې په ۱۳۹۳ل.ل کال د افغانستان د عدليې وزارت څخه د فعاليت جواز ترلاسه کړ، که څه هم له دې وړاندې يادې ټولنې د سهار ادبي او فرهنګي ټولنې Sahar literature and Cultural Organisation SLCO په بڼه فعاليت کاوه چې هغه د ليکوال او شاعر ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار له لوري تاسيس شوې وه چې سليمان غر مجله يې نشراتي ارګان و او په لسګونو ګڼې ياده مجله چاپ شوې چې ګڼې يې د GNP99 په ارشيف کې موندل کيږي. همدارنګه عاشق الله اخلاص يار د سليمان غر مجلې مرستيال او له پکتيا څخه د خپرېدونکې ولسي هندارې مسول مدير هم و. د عاشق الله اخلاص يار دندې عاشق الله اخلاص يار د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت دځوانانو چارو معينيت په چوکاټ کې د ۱۳۸۸ ل.کال څخه تر ۱۳۹۱ل.کال پورې د پکتيا ولايت دځوانانو چارو دعمومي مدير په توګه دنده پرمخ يوړه او له هغې وروسته د ۱۳۹۱/۵/۲۵ د پکتيا د ملي راډيو تلويزيون د آمر په توګه مقرر شو چې دغه دنده يې تر ۱۳۹۶/۳/۲۵ پورې پرمخ يوړه او له هغې ورسته يې د ۱۳۹۶/۳/۳۰ د لوګر ولايت د کليو د بيارغونې او پراختيا ريس په توګه تقرر ترلاسه کړ چې د ۱۳۹۸/۴/۱۱ نېته د خوست ولايت د کليو د بيا رغونې او پرختيا ريس مقرر شو چې تر ۱۴۰۰ل.کال د سنبلې پورې يې ياده دنده پرمخ يوړه او له دې وروسته د افغانستان د علومو په اکاډمۍ کې د علمي کادر په توګه مقرر شو. د عاشق الله اخلاص يار علمي آثار (د مديريت زده کړه،علمي اثر) (د افغانستان جوړونې دپاره فکري سلامتيا،علمي اثر) (د بشري سرچېنو تطبيقي مديريت،ژباړه) (سازمان او علمي مديريت،ژباړه) (د مهاتما ګاندي ژوند،ژباړه) (فکري جګړه،ژباړه) (د بحران مديريتژباړه) (د وخت قدرتژباړه) (دخبرو کولو توانژباړه) (دجذب قدرت،ژباړه) (په بازار کې د کار دبرياليتوب ۱۰۰ قوانين،ژباړه) (اداره او مديريت، علمي اثر) (په علمي ډول د نباتاتو پيژندنه،څېړنيز اثر) (پکتيا نن، پرون او سبا) همدا ډول عاشق الله اخلاص يار په لسکونو علمي او څېړنيزې مقالې ليکلي چې په کورنيو او بهرنيو علمي او څېړنيزو ژورنالونو کې چاپ شوې دي. rr3o32cgxmft3kcsxj2h5a4w1cfgx9i 0 54256 365516 262503 2026-08-05T14:20:22Z ~2026-43158-26 40312 دغه مجله د سهار ادبي او فرهنګي ټولنې له لوري چاپيدله چې د دې ټولنې بنستګر هم ليکوال او شاعر ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار و. ياده ټولنه په ۱۳۷۷ه.ش کال کې د پکتيا په ولايت کې تاسيس شوه چې وروسته د سليمان غر کلتوري ټولنې Sulimanghar Cultural Association SCA ته واوښته او په ۱۳۹۳ه.ش کال کې يې د افغانستان د عدليې وزارت څخه د فعاليت جواز هم ترلاسه کړ او دې ټولنې په سليمان غر مجله سربېره سليمان غر مهالنۍ اخبار هم چاپوه. 365516 wikitext text/x-wiki '''سلیمان غر مجله''' دا هم په [[پکتیاولایت]] کې چاپېدونکې فعاله دوه میاشتینۍ مجله ده، چې په ۱۳۸۴ل.کال کې تاسیس شوې او مسوول مدیر یې [[عبدالله ګل اخلاصيار|ليکوال او شاعر ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار]] دی. په پکتیا سربېره کابل، خوست او [[غزني]] ولایتونو کې هم وېشل کېږي او ۱۴ تنه په کې په کار بوخت دي. دغه مجله د سهار ادبي او فرهنګي ټولنې له لوري چاپيدله چې د دې ټولنې بنستګر هم [[عبدالله ګل اخلاصيار|ليکوال او شاعر ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار]] و. ياده ټولنه په ۱۳۷۷ه.ش کال کې د پکتيا په ولايت کې تاسيس شوه چې وروسته د سليمان غر کلتوري ټولنې Sulimanghar Cultural Association SCA ته واوښته او په ۱۳۹۳ه.ش کال کې يې د افغانستان د عدليې وزارت څخه د فعاليت جواز هم ترلاسه کړ او دې ټولنې په سليمان غر مجله سربېره سليمان غر مهالنۍ اخبار هم چاپوه چې د هغه د فعاليت جواز يې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت څخه ترلاسه کړی و، ياده مجله او اخبار په لسګونو ګڼو چاپ شوی دی. ikinlyd712vydijv4wwzva2qz06gqzd 365531 365516 2026-08-06T04:41:06Z ~2026-43158-26 40312 Sulimanghar Cultural Association SCA 365531 wikitext text/x-wiki '''سلیمان غر مجله''' په [[پکتیاولایت|پکتیا ولایت]] کې چاپېدونکې فعاله دوه میاشتینۍ مجله ده، چې په ۱۳۸۴ل.کال کې تاسیس شوې او مسوول مدیر یې [[عبدالله ګل اخلاصيار|ليکوال او شاعر ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار]] دی. په پکتیا سربېره کابل، خوست او [[غزني]] ولایتونو کې هم وېشل کېږي او ۱۴ تنه په کې په کار بوخت دي. دغه مجله د سهار ادبي او فرهنګي ټولنې Sahar Literature and Culture Organisation SLCO له لوري چاپيدله چې د دې ټولنې بنستګر هم [[عبدالله ګل اخلاصيار|ليکوال او شاعر ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار]] و. ياده ټولنه په ۱۳۷۷ه.ش کال کې د پکتيا په ولايت کې تاسيس شوه چې وروسته د سليمان غر کلتوري ټولنې Sulimanghar Cultural Association SCA ته واوښته او په ۱۳۹۳ه.ش کال کې يې د افغانستان د عدليې وزارت څخه د فعاليت جواز هم ترلاسه کړ او دې ټولنې په سليمان غر مجله Sulimanghar Magazine سربېره سليمان غر مهالنۍ اخبار SCA Timely هم چاپوه چې مسول مدير يې عاشق الله اخلاص يار و. د دغه رسنۍ د رسمي فعاليت جواز د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت څخه اخېستل شوی و. د يادونې وړ ده چې ياده مجله او اخبار په لسګونو ګڼو چاپ شوي چې ګڼې يې د GNP99 په ارشيفونو کې موندل کېدای شي. سليمان غر کلتوري ټولنې د هېواد د بېلا بېلو ليکوالانو په لسګونه علمي او څېړنيز اثار هم چاپ کړي او د سليمان غر په نوم کتابتون هم د پکتيا په ولايت کې د زرګونو کتابونو په درلودلو سره فعاليت کوي. sswk4iw47jfugu0q3sotffi28z05out 0 61250 365529 355380 2026-08-06T03:14:30Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365529 wikitext text/x-wiki ښي اړخه آزادي پالنه چې د آزادي پاله سرمایه دارۍ یا ښي وزرې آزادي پالنې په نوم هم یادېږي، یوه سیاسي فلسفه ده او د آزادي پالنې یوه بڼه ده چې د سرمایه دارۍ د مالکیت حقونو څخه ملاتړ کوي او په مارکېټ کې د طبیعي سرچینو له خپرېدو او خصوصي مالکیت څخه ملاتړ کوي. د ښي اړخې آزادي پالنې اصطلاح، له کین اړخه آزادي پالنې څخه د ملکیت او شتمنۍ په هکله د شته لیدلورو د تفکیک لپاره کارول کېږي، د آزادي پالنې هغه بڼه ده چې د ځان مالکیت او د طبیعي سرچینو په اړه د مساوات غوښتنې لیدلوري سره یوځای کوي. د سوسیالیسټي آزادي پالنې برعکس، ښي اړخه آزادي پالنه د آزاد بازار له سرمایه دارۍ یا کاپیټالیزم څخه ملاتړ کوي. د آزادي پالنې د ډېرو بڼو په څېر، د مدني آزادیو، په ځانګړې توګه طبیعي قانون، منفي حقونو او د هوسا دولت له لوی بدلون څخه ملاتړ کوي.<ref name="Rothbard 1971">Rothbard, Murray (1 March 1971). [https://mises.org/library/left-and-right-within-libertarianism "The Left and Right Within Libertarianism"]. ''WIN: Peace and Freedom Through Nonviolent Action''. '''7''' (4): 6–10. Retrieved 14 January 2020.</ref><ref name="Goodway">Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. [https://books.google.it/books?id=Fgya85u7S-4C&pg=PA4&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian&f=false p. 4]. "'Libertarian' and 'libertarianism' are frequently employed by anarchists as synonyms for 'anarchist' and 'anarchism', largely as an attempt to distance themselves from the negative connotations of 'anarchy' and its derivatives. The situation has been vastly complicated in recent decades with the rise of anarcho-capitalism, 'minimal statism', and an extreme right-wing laissez-faire philosophy advocated by such theorists as Rothbard and Nozick and their adoption of the words 'libertarian' and 'libertarianism'. It has therefore now become necessary to distinguish between their right libertarianism and the left libertarianism of the anarchist tradition".</ref><ref name="Marshall 2008 p. 565">Marshall, Peter (2008). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. London: Harper Perennial. p. 565. "The problem with the term 'libertarian' is that it is now also used by the Right. [...] In its moderate form, right libertarianism embraces ''laissez-faire'' liberals like Robert Nozick who call for a minimal State, and in its extreme form, anarcho-capitalists like Murray Rothbard and David Friedman who entirely repudiate the role of the State and look to the market as a means of ensuring social order".</ref><ref name="Carlson">Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilburn R., ed. ''The Social History of Crime and Punishment in America''. London: Sage Publications. [https://books.google.it/books?id=tYME6Z35nyAC&pg=PA1006&dq=right-libertarianism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjVoNT9_uvlAhWN6aQKHWZ6AUUQ6AEINjAB p. 1006]. {{ISBN|1412988764}}.</ref><ref name="Newman">{{harvnb|Newman|2010|p=53}} "It is important to distinguish between anarchism and certain strands of right-wing libertarianism which at times go by the same name (for example, Murray Rothbard's anarcho-capitalism). There is a complex debate within this tradition between those like Robert Nozick, who advocate a 'minimal state', and those like Rothbard who want to do away with the state altogether and allow all transactions to be governed by the market alone. From an anarchist perspective, however, both positions—the minimal state (minarchist) and the no-state ('anarchist') positions—neglect the problem of economic domination; in other words, they neglect the hierarchies, oppressions, and forms of exploitation that would inevitably arise in laissez-faire 'free' market. [...] Anarchism, therefore, has no truck with this right-wing libertarianism, not only because it neglects economic inequality and domination, but also because in practice (and theory) it is highly inconsistent and contradictory. The individual freedom invoked by right-wing libertarians is only narrow economic freedom within the constraints of a capitalist market, which, as anarchists show, is no freedom at all.</ref><ref name="Reiman 2005">{{Cite journal|last=Reiman|first=Jeffrey H.|year=2005|title=The Fallacy of Libertarian Capitalism|journal=Ethics|volume=10|issue=1|pages=85–95|doi=10.1086/292300|jstor=2380706|s2cid=170927490}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Natural Law|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|url=https://www.libertarianism.org/encyclopedia/natural-law|access-date=31 July 2019|last=Miller|first=Fred|date=15 August 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526232245/https://www.libertarianism.org/encyclopedia/natural-law |date=26 May 2020 }}</ref><ref>Sterba, James P. (October 1994). "From Liberty to Welfare". ''Ethics''. Cambridge: Blackwell. '''105''' (1): 237–241.</ref>{{sfn|Vallentyne|2007|p=6|ps=. "The best-known versions of libertarianism are right-libertarian theories, which hold that agents have a very strong moral power to acquire full private property rights in external things. Left-libertarians, by contrast, holds that natural resources (e.g., space, land, minerals, air, and water) belong to everyone in some egalitarian manner and thus cannot be appropriated without the consent of, or significant payment to, the members of society."}}{{sfn|Baradat|2015|p=31}}{{sfn|Kymlicka|2005|p=516|ps=: "Right-wing libertarians argue that the right of self-ownership entails the right to appropriate unequal parts of the external world, such as unequal amounts of land."}}{{sfn|Wündisch|2014}} د ښي اړخه آزادي پاله سیاسي فکر ځانګړنه، آزادۍ ته قاطع لومړیتوب دی، چې په کې د فردي ازادۍ ساحه اعظمي حد او د عمومي اقتدار ساحه ټیټ حد ته رسوي. ښي اړخه آزادي پالان معمولاً دولت د آزادۍ اصلي ګواښ ګڼي. دا د دولت ضد نظریه د آنارشیسټي عقیدې سره توپیر لري، ځکه چې د انعطاف نا‌پذیره فردپلوي پر بنسټ ولاړه ده چې د انسانانو ټولنیز توب او همکارۍ باندې لږ یا هیڅ ټینګار نه کوي. د ښي اړخه آزادي پالنې فلسفه هم د فردي حقونو او لسېز فایر یا آزاد بازار اقتصاد کې رېښې لري. د ښي اړخه آزادي پالنې د فردي حقونو نظریه عموماً د کورنیز اصل او د سرمایه دارۍ د کار نظریه څاري، په شخصي مالکیت او په دې چې، خلک د هغو تولیدي وسایلو په تړاو بشپړ حق لري چې د دوی کار هغه تولیدوي، ټینګار کوي. له اقتصادي پلوه، ښي اړخه آزادي پالان د سرمایه دارۍ او آزادو بازارونو ترمنځ هیڅ کوم توپیر نه ویني او د بازار د لړۍ دیکتې کولو لپاره د هرډول هڅې مخالف دي او د بازار پر میکانیزمونو او ځان تنظیمولو پر طبیعت ټینګار کوي او په همدې حال کې د دولت لاسوهنه او د شتمنۍ د بیا وېشلو هڅې تل غیر ضروري او د تولید ضد ګڼي. که څه هم ټول ښي اړخه آزادي پالان د دولت د مداخلې مخالف دي، د آنارکو – کاپیټالیسټانو یوه ډله، چې دولت یو غیرضروري شیطان ګڼي او غواړي چې د مالکیت حقوق له حقوقي قانون، په بازار کې رامنځته شوې شکنجې، قرارداد او مالکیت قانون څخه پرته وساتل شي، او مینارشیسټان، یو کوچني دولت ته د اړتیا د شتون له نظریې څخه ملاتړ کوي، چې اکثره د شپې د ساتونکي دولت په توګه یادېږي، ترڅو خپلو وګړو ته محکمې، اردو او پولیس برابر کړي.<ref name="Goodway2">Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. [https://books.google.it/books?id=Fgya85u7S-4C&pg=PA4&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian&f=false p. 4]. "'Libertarian' and 'libertarianism' are frequently employed by anarchists as synonyms for 'anarchist' and 'anarchism', largely as an attempt to distance themselves from the negative connotations of 'anarchy' and its derivatives. The situation has been vastly complicated in recent decades with the rise of anarcho-capitalism, 'minimal statism', and an extreme right-wing laissez-faire philosophy advocated by such theorists as Rothbard and Nozick and their adoption of the words 'libertarian' and 'libertarianism'. It has therefore now become necessary to distinguish between their right libertarianism and the left libertarianism of the anarchist tradition".</ref>{{sfn|Newman|2010|p=43|ps=: "It is important to distinguish between anarchism and certain strands of right-wing libertarianism which at times go by the same name (for example, Murray Rothbard's anarcho-capitalism). There is a complex debate within this tradition between those like Robert Nozick, who advocate a 'minimal state', and those like Rothbard who want to do away with the state altogether and allow all transactions to be governed by the market alone. From an anarchist perspective, however, both positions—the minimal state (minarchist) and the no-state ('anarchist') positions—neglect the problem of economic domination; in other words, they neglect the hierarchies, oppressions, and forms of exploitation that would inevitably arise in a ''laissez-faire'' 'free' market. [...] Anarchism, therefore, has no truck with this right-wing libertarianism, not only because it neglects economic inequality and domination, but also because in practice (and theory) it is highly inconsistent and contradictory. The individual freedom invoked by right-wing libertarians is only narrow economic freedom within the constraints of a capitalist market, which, as anarchists show, is no freedom at all."}}{{sfn|Heywood|2004|p=337}} په داسې حال کې چې د کلاسیک لېبرال فکر تر اغېزې لاندې دي، ځینې بیا ښي اړخه آزادي پالنې ته د دې فکر د پایلې یا یوې بڼې په توګه ګوري، د پام وړ توپیرونه شتون لري. اډوین وان دې هار استدلال کوي چې :«په مغشوش ډول، په متحده ایالتونو کې د آزادي پالنې اصطلاح، کله د کلاسیکو لېبرالانو لپاره یا د هغوی له لوري هم کارول کېږي، خو دا په غلطه توګه د هغوی ترمنځ شته توپیرونه پټوي». کلاسیک لېبرالیزم، آزادي ته پر نظم باندې د لومړیتوب ورکولو څخه انکار کوي، نو ځکه له دولت سره دښمني، چې د آزادي پالنې تعیینونکې ځانګړنه ده، نه په ډاګه کوي. په دې توګه، ښي اړخه آزادي پالان باور لري چې کلاسیک لېبرالان د دولت د ډېرې زیاتې لاسوهنې ‌پلویان دي او استدلال کوي چې، هغوی د فردي مالکیت حقونو ته کافي درناوی نه لري او د آزاد بازاز پر کړنو او د هغه په ناڅاپي نظم، چې د یو لا لوی دولت د ملاتړ لامل کېږي، باندې کافي باور نه لري. ښي اړخه آزادي پالان هم له کلاسیکو لېبرالانو سره د مرکزي بانکونو او پولي سیاستونو څخه د ډېر زیات ملاتړ پر سر مخالفت لري.{{sfn|Van de Haar|2015|p=43}}{{sfn|Van de Haar|2015|p=42}}{{sfn|Van de Haar|2015|p=71}} د آزادي پالانو د هر ډول په شان، ښي اړخه آزادي پالان هم ځان ته یوازې د آزادي پالانو نوم ورکوي. په متحده ایالتونو کې د آزادي پالنې ترټولو عامې بڼې په توګه، ښي اړخه آزادي پالنه په هغه ځای کې د شلمې پېړۍ له وروستیو راهیسې د آزادي پالنې ترټولو عامې مرجع په توګه بدله شوې، په داسې حال کې چې له تاریخي اړخه او نورو ځایونو کې اوس هم په دوامداره توګه د دولت ضد سوسیالیزم بڼو، لکه: آنارشیزم او په ټولیز ډول آزادي پاله کمونیزم/آزادي پاله مارکسیزم او آزادي پاله سوسیالیزم ته اشاره کوي. د موري روتبارډ په وخت کې، چا چې په ۱۹۶۰مه لسیزه کې د آزادي پالنې اصطلاح په متحده ایالتونو کې رواج کړه، د آنارکو-کاپیټالیزم خوځښتونو هم ځان ته د آزادي پالانو په ویلو پیل وکړ چې د ښي اړخه آزادي پالنې اصطلاح د رامنځته کېدو لامل شول، ترڅو د هغوی ترمنځ توپیر وشي. په خپله روتبارډ د دې اصطلاح په ګډ انتخاب اعتراف کړی او په «له دښمن څخه [...] نیول» باندې یې ویاړ کاوه. له ښي اړخه آزادي پالنې څخه انتقاد د اخلاقي، اقتصادي، چاپیریال، عملي او فلسفي اندېښنو څخه جوړ دی، له دې جملې څخه هغه لیدلوری چې د آزادۍ په اړه هیڅ ښکاره نظریه نه لري. دا استدلال شوی چې د لیسز فایره یا آزاد بازار سرمایه داري اړینه، ترټولو ښه او ترټولو اغېزمنه پایله نه رامنځته کوي. همدارنګه د فردپلوي فلسفه او د بې نظمي پالیسي ګانې هم له طبیعي سرچینو څخه د ناوړې ګټې اخیستنې مخه نه شي نیولی.<ref name="RothbardBetrayal">{{Cite book|last=Rothbard|first=Murray|url=https://cdn.mises.org/The%20Betrayal%20of%20the%20American%20Right_2.pdf|title=The Betrayal of the American Right|publisher=Mises Institute|year=2009|isbn=978-1610165013|page=83|quote=One gratifying aspect of our rise to some prominence is that, for the first time in my memory, we, 'our side,' had captured a crucial word from the enemy. 'Libertarians' had long been simply a polite word for left-wing anarchists, that is for anti-private property anarchists, either of the communist or syndicalist variety. But now we had taken it over.|orig-year=2007}}</ref><ref name="Bookchin">Bookchin, Murray (January 1986). [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bookchin/gp/perspectives1.html "The Greening of Politics: Toward a New Kind of Political Practice"]. ''Green Perspectives: Newsletter of the Green Program Project'' (1). "We have permitted cynical political reactionaries and the spokesmen of large corporations to pre-empt these basic libertarian American ideals. We have permitted them not only to become the specious voice of these ideals such that individualism has been used to justify egotism; the pursuit of happiness to justify greed, and even our emphasis on local and regional autonomy has been used to justify parochialism, insularism, and exclusivity—often against ethnic minorities and so-called deviant individuals. We have even permitted these reactionaries to stake out a claim to the word libertarian, a word, in fact, that was literally devised in the 1890s in France by Elisée Reclus as a substitute for the word anarchist, which the government had rendered an illegal expression for identifying one's views. The propertarians, in effect—acolytes of Ayn Rand, the earth mother of greed, egotism, and the virtues of property—have appropriated expressions and traditions that should have been expressed by radicals but were willfully neglected because of the lure of European and Asian traditions of socialism, socialisms that are now entering into decline in the very countries in which they originated".</ref><ref name="Nettlau">{{Cite book|last=Nettlau|first=Max|title=A Short History of Anarchism|publisher=Freedom Press|year=1996|isbn=978-0900384899|location=London|page=162|language=en|oclc=37529250|author-link=Max Nettlau}}</ref><ref name="Fernandez">Fernandez, Frank (2001). [https://books.google.com/books?id=jKdztbIaHegC ''Cuban Anarchism. The History of a Movement'']{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Sharp Press. p. 9. "Thus, in the United States, the once exceedingly useful term "libertarian" has been hijacked by egotists who are in fact enemies of liberty in the full sense of the word."</ref><ref name="Chomsky">[https://archive.today/20130113110804/http://www.zmag.org/zspace/commentaries/1137 "The Week Online Interviews Chomsky"]. [[Z Communications|Z Magazine]]. 23 February 2002. "The term libertarian as used in the US means something quite different from what it meant historically and still means in the rest of the world. Historically, the libertarian movement has been the anti-statist wing of the socialist movement. In the US, which is a society much more dominated by business, the term has a different meaning. It means eliminating or reducing state controls, mainly controls over private tyrannies. Libertarians in the US don't say let's get rid of corporations. It is a sort of ultra-rightism."</ref><ref name="Ward">Ward, Colin (2004). [https://books.google.com/books?id=kksrWshoIkYC ''Anarchism: A Very Short Introduction'']. Oxford University Press. p. 62. "For a century, anarchists have used the word 'libertarian' as a synonym for 'anarchist', both as a noun and an adjective. The celebrated anarchist journal ''Le Libertaire'' was founded in 1896. However, much more recently the word has been appropriated by various American free-market philosophers."</ref><ref name="Graham">{{Cite book|editor-last=Graham|title=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas|publisher=Black Rose Books|year=2005|editor-first=Robert|editor-link=Robert Graham (historian)|volume=1|location=Montreal|at=§17}}</ref><ref name="Marshall">Marshall, Peter (2009). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. p. 641. "The word 'libertarian' has long been associated with anarchism and has been used repeatedly throughout this work. The term originally denoted a person who upheld the doctrine of the freedom of the will; in this sense, Godwin was not a 'libertarian', but a 'necessitarian'. It came however to be applied to anyone who approved of liberty in general. In anarchist circles, it was first used by Joseph Déjacque as the title of his anarchist journal ''Le Libertaire, Journal du Mouvement Social'' published in New York in 1858. At the end of the last century, the anarchist Sebastien Faure took up the word, to stress the difference between anarchists and authoritarian socialists".</ref><ref name="150Libertarian">The Anarchist FAQ Editorial Collective (11 December 2008). [http://theanarchistlibrary.org/library/the-anarchist-faq-editorial-collective-150-years-of-libertarian "150 years of Libertarian"]. ''Anarchist Writers''. The Anarchist Library. Retrieved 31 January 2020.</ref><ref name="160Libertarian">The Anarchist FAQ Editorial Collective (17 May 2017). [https://anarchism.pageabode.com/afaq/160-years-libertarian "160 years of Libertarian"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425035427/https://anarchism.pageabode.com/afaq/160-years-libertarian |date=2020-04-25 }}. ''Anarchist Writers''. [[Anarchist FAQ]]. Retrieved 31 January 2020.</ref><ref name="RothbardBetrayal2">{{Cite book|last=Rothbard|first=Murray|url=https://cdn.mises.org/The%20Betrayal%20of%20the%20American%20Right_2.pdf|title=The Betrayal of the American Right|publisher=Mises Institute|year=2009|isbn=978-1610165013|page=83|quote=One gratifying aspect of our rise to some prominence is that, for the first time in my memory, we, 'our side,' had captured a crucial word from the enemy. 'Libertarians' had long been simply a polite word for left-wing anarchists, that is for anti-private property anarchists, either of the communist or syndicalist variety. But now we had taken it over.|orig-year=2007}}</ref><ref>Marshall, Peter (2009). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. [https://books.google.com/books?id=QDWIOL_KtGYC&printsec=frontcover&dq=Demanding+the+Impossible:+A+History+of+Anarchism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjjm-Sm78nmAhUODewKHUY_D7UQ6AEIKDAA#v=onepage&q=For%20a%20long%20time%2C%20libertarian%20was%20interchangable%20in%20France%20with%20anarchism%20but%20in%20recent%20years%2C%20its%20meaning%20has%20become%20more%20ambivalente.%20Some%20anarchists%20like%20Daniel%20Gu%C3%A9rin%20will%20call%20themselves%20'libertarian%20socialists'%2C%20partly%20to%20avoid%20the%20negative%20overtones%20still%20associated%20with%20anarchism%2C%20and%20partly%20to%20stress%20the%20place%20of%20anarchism%20within%20the%20socialist%20tradition.%20Even%20Marxists%20of%20the%20New%20Left%20like%20E.%20P.%20Thompson%20call%20themselves%20'libertarian'%20to%20distinguish%20themselves%20from%20those%20authoritarian%20socialists%20and%20communists%20who%20believe%20in%20revolutionary%20dictatorship%20and%20vanguard%20parties.&f=false p. 641]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. "For a long time, libertarian was interchangeable in France with anarchism but in recent years, its meaning has become more ambivalent. Some anarchists like Daniel Guérin will call themselves 'libertarian socialists', partly to avoid the negative overtones still associated with anarchism, and partly to stress the place of anarchism within the socialist tradition. Even Marxists of the New Left like E. P. Thompson call themselves 'libertarian' to distinguish themselves from those authoritarian socialists and communists who believe in revolutionary dictatorship and vanguard parties."</ref><ref name="Friedman 1993">Friedman, Jeffrey (1993). "What's Wrong with Libertarianism". ''Critical Review''. 11 (3). p. 427.</ref><ref name="Sterba 1994">Sterba, James P. (October 1994). "From Liberty to Welfare". ''Ethics''. Cambridge, Massachusetts: Blackwell. '''105''' (1): 237–241.</ref><ref name="Patridge 2004">Partridge, Ernest (2004). [http://gadfly.igc.org/papers/liberty.htm "With Liberty and Justice for Some"]. In Zimmerman, Michael; Callicott, Baird; Warren, Karen; Klaver, Irene; Clark, John. ''Environmental Philosophy: From Animal Rights to Radical Ecology'' (4th ed.). Pearson. {{ISBN|978-0131126954}}.</ref><ref name="Wolff 2006">{{Cite journal|last=Wolff|first=Jonathan|date=22 October 2006|title=Libertarianism, Utility, and Economic Competition|url=http://www.virginialawreview.org/content/pdfs/92/1605.pdf|url-status=dead|publisher=Virginia Law Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112210848/http://www.virginialawreview.org/content/pdfs/92/1605.pdf|archive-date=12 January 2013|access-date=10 February 2020|archivedate=12 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112210848/http://www.virginialawreview.org/content/pdfs/92/1605.pdf}}</ref><ref name="Fried 2009">{{Cite book|last=Fried|first=Barbara|title=The Progressive Assault on Laissez Faire: Robert Hale and the First Law and Economics Movement|publisher=Harvard University Press|year=2009|isbn=978-0674037304|page=50}}</ref><ref name="Bruenig October 2013">{{Cite web|last=Bruenig|first=Matt|date=28 October 2013|title=Libertarians Are Huge Fans of Economic Coercion|url=https://www.demos.org/blog/10/28/13/libertarians-are-huge-fans-economic-coercion|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218082051/https://www.demos.org/blog/10/28/13/libertarians-are-huge-fans-economic-coercion|archive-date=18 February 2019|access-date=19 August 2016|publisher=Demos}}</ref><ref name="Bruening November 2013">{{Cite web|last=Bruenig|first=Matt|date=17 November 2013|title=Libertarians are Huge Fans of Initiating Force|url=http://www.demos.org/blog/11/17/13/libertarians-are-huge-fans-initiating-force|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215065938/https://www.demos.org/blog/11/17/13/libertarians-are-huge-fans-initiating-force|archive-date=15 December 2018|access-date=19 August 2016|publisher=Demos}}</ref><ref name="Fried 20092">{{Cite book|last=Fried|first=Barbara|title=The Progressive Assault on Laissez Faire: Robert Hale and the First Law and Economics Movement|publisher=Harvard University Press|year=2009|isbn=978-0674037304|page=50}}</ref><ref>Liu, Eric; Hanauer, Nick (7 May 2016). [http://evonomics.com/complexity-economics-shows-us-that-laissez-faire-fail-nickhanauer/ "Complexity Economics Shows Us Why Laissez-Faire Economics Always Fails"]. Evonomics. Retrieved 10 February 2020.</ref><ref>{{Cite book|last=Matthew|first=Schneider-Mayerson|title=Peak Oil: Apocalyptic Environmentalism and Libertarian Political Culture|year=2015|isbn=978-0226285573|location=Chicago|oclc=922640625}}</ref><ref name="Lester">Lester, J. C. (22 October 2017). [https://philpapers.org/rec/INDNLA "New-Paradigm Libertarianism: a Very Brief Explanation"]. PhilPapers. Retrieved 26 June 2019.</ref> == پېژند == هغه کسان چې د کین اړخه آزادي پاله یا ښي اړخه آزادي پاله په توګه یادېږي، عموماً تمایل لري چې خپلو ځانو ته یوازې آزادي پالان ووایي او خپله فلسفه د آزادۍ پالنې په نوم یاده کړي. دې موضوع ته په کتو سره، ځینې لیکوالان او د سیاسي علومو پوهان، د آزادي پالنې بڼې په دوو ډلو، یعنې کین اړخه آزادي پالنه او ښي اړخه آزادي پالنه، طبقه بندي کوي، ترڅو د مالکیت او شتمنۍ طبیعت په هکله د آزادي پالنې د نظریو ترمنځ بېلتون وشي.<ref name="Rothbard 19712">Rothbard, Murray (1 March 1971). [https://mises.org/library/left-and-right-within-libertarianism "The Left and Right Within Libertarianism"]. ''WIN: Peace and Freedom Through Nonviolent Action''. '''7''' (4): 6–10. Retrieved 14 January 2020.</ref><ref name="Goodway3">Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. [https://books.google.it/books?id=Fgya85u7S-4C&pg=PA4&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian&f=false p. 4]. "'Libertarian' and 'libertarianism' are frequently employed by anarchists as synonyms for 'anarchist' and 'anarchism', largely as an attempt to distance themselves from the negative connotations of 'anarchy' and its derivatives. The situation has been vastly complicated in recent decades with the rise of anarcho-capitalism, 'minimal statism', and an extreme right-wing laissez-faire philosophy advocated by such theorists as Rothbard and Nozick and their adoption of the words 'libertarian' and 'libertarianism'. It has therefore now become necessary to distinguish between their right libertarianism and the left libertarianism of the anarchist tradition".</ref><ref name="Marshall 2008 p. 5652">Marshall, Peter (2008). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. London: Harper Perennial. p. 565. "The problem with the term 'libertarian' is that it is now also used by the Right. [...] In its moderate form, right libertarianism embraces ''laissez-faire'' liberals like Robert Nozick who call for a minimal State, and in its extreme form, anarcho-capitalists like Murray Rothbard and David Friedman who entirely repudiate the role of the State and look to the market as a means of ensuring social order".</ref><ref name="Carlson2">Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilburn R., ed. ''The Social History of Crime and Punishment in America''. London: Sage Publications. [https://books.google.it/books?id=tYME6Z35nyAC&pg=PA1006&dq=right-libertarianism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjVoNT9_uvlAhWN6aQKHWZ6AUUQ6AEINjAB p. 1006]. {{ISBN|1412988764}}.</ref><ref name="Newman2">{{harvnb|Newman|2010|p=53}} "It is important to distinguish between anarchism and certain strands of right-wing libertarianism which at times go by the same name (for example, Murray Rothbard's anarcho-capitalism). There is a complex debate within this tradition between those like Robert Nozick, who advocate a 'minimal state', and those like Rothbard who want to do away with the state altogether and allow all transactions to be governed by the market alone. From an anarchist perspective, however, both positions—the minimal state (minarchist) and the no-state ('anarchist') positions—neglect the problem of economic domination; in other words, they neglect the hierarchies, oppressions, and forms of exploitation that would inevitably arise in laissez-faire 'free' market. [...] Anarchism, therefore, has no truck with this right-wing libertarianism, not only because it neglects economic inequality and domination, but also because in practice (and theory) it is highly inconsistent and contradictory. The individual freedom invoked by right-wing libertarians is only narrow economic freedom within the constraints of a capitalist market, which, as anarchists show, is no freedom at all.</ref><ref>Long, Joseph. W (1996). "Toward a Libertarian Theory of Class". ''Social Philosophy and Policy''. '''15''' (2): 310. "When I speak of 'libertarianism' [...] I mean all three of these very different movements. It might be protested that LibCap [libertarian capitalism], LibSoc [libertarian socialism] and LibPop [libertarian populism] are too different from one another to be treated as aspects of a single point of view. But they do share a common—or at least an overlapping—intellectual ancestry."</ref><ref>Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilburn R., ed. ''The Social History of Crime and Punishment in America''. London: Sage Publications. [https://books.google.com/books?id=tYME6Z35nyAC&pg=PA1006&dq=right-libertarianism&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjVoNT9_uvlAhWN6aQKHWZ6AUUQ6AEINjAB#v=onepage&q=There%20exist%20three%20major%20camps%20in%20libertarian%20thought%3A%20right-libertarianism%2C%20socialist%20libertarianism%2C%20and%20left-libertarianism%3B%20the%20extent%20to%20which%20these%20represent%20distinct%20ideologies%20as%20opposed%20to%20variations%20on%20a%20theme%20is%20contested%20by%20scholars.&f=false p. 1006]. {{ISBN|1412988764}}. "There exist three major camps in libertarian thought: right-libertarianism, socialist libertarianism, and left-libertarianism; the extent to which these represent distinct ideologies as opposed to variations on a theme is contested by scholars."</ref> د آزادي پالنې اصطلاح، د لومړي ځل لپاره د روښانتیا وروستیو فکرکوونکو له خوا وکارول شوه او هغو کسانو ته یې اشاره کوله چې په آزاد واک یې باور درلود، د ضرورت پر خلاف، هغه فلسفه چې اوس نه کارول کېږي او د جبري فلسفې د یوې بڼې ښکارندویي یې کوله. د آزادي پالنې کلیمه د لومړي ځل لپاره په ۱۷۸۹ز کال  کې د برېټانیوي تاریخ لیکونکي ویلیام بېلشام له خوا د آزاد واک په ضد بحث کې د لیکونکي د جبري فلسفې نظر له اړخه وکارول شوه. دا بحث د فلسفي – میتافزیکې معنا له اړخه د آزادي پالنې او جبري فلسفې ترمنځ د نولسمې پېړۍ تر لومړیو، په ځانګړې توګه د پروتستانت الهیاتو برخه کې دوام وموند. د مریام – وبسټر (Merriam-Webster) قاموس په انګلیسي ژبه کې، د آزادي پالنې کلیمې څخه دا لرغونې استفاده داسې معنا کوي چې«د آزادې ارادې د باور پلوی»، او یو پراخ تعریف هم ورکوي، همدارنګه وایي چې: هغه «یو داسې کس دی چې د فردي آزادي په اصولو باندې په عمل او فکر کې بشپړ باور لري».<ref>William Belsham, "Essays", printed for C. Dilly, 1789; original from the University of Michigan, digitized 21 May 2007.</ref><ref>[http://www.informationphilosopher.com/solutions/philosophers/belsham/ William Belsham (1752–1827)]. The Information Philosopher. El primer uso de la palabra se encuentra en el primer ensayo llamado [http://www.informationphilosopher.com/solutions/philosophers/belsham/on_liberty_and_necessity.html ''On Liberty and Necessity''] (1789): "Or where is the difference between the Libertarian, who says that the mind chooses the motive; and the Necessarian, who asserts that the motive determines the mind; if the volition be the necessary result of all the previous circumstances?"</ref><ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/libertarian Definition of «libertarian» in ''Merriam-Webster Dictionary'']. First Known Use of libertarian: 1789, in the meaning defined at sense 1.</ref><ref name="theo">Jared Sparks, ''[http://www.archive.org/stream/collectionofessa03chan/collectionofessa03chan_djvu.txt ''Collection of Essays and Tracts in Theology, from Various Authors, with Biographical and Critical Notices''], publicado por Oliver Everett, 13 Cornhill, 1824 (ver, Writings of Dr. Cogan, 205).''</ref> څو لسیزې وروسته، آزادي پالنه هغه اصطلاح وه چې د فرانسوي آزادي پاله کمونیسټ ژوزف دژاک له لوري د کین اړخه سیاست د یوې بڼې په معنا، چې د نولسمې پېړۍ له منځه تر پایه پورې په مکرر ډول آنارشیزم او آزادي پاله سوسیالیزم ته د اشارې لپاره کارول کېده. د ښي اړخه آزادي پالنې نظریو له عصري پراختیا سره، لکه د آنارکو-کاپیټالیزم او مینارشیزم چې د آزادي پالنې اصطلاح یې د شلمې پېړۍ په منځ کې غوره کړه، ترڅو د آزادې سرمایه دارۍ او د خصوصي مالکیت حقونو، لکه: د ځمکې، زیربناوو او طبیعي سرچینو څخه د ملاتړ پرځای ترې ملاتړ وکړي. د کین اړخه آزادي پالنې او ښي اړخه آزادي پالنې اصطلاح ګانې ډېری وخت د دې دوه وو ترمنځ د تفکیک لپاره کارول کېږي. سوسیالیسټي آزادي پالنه په کین اړخه پراخه آزادي پالنه کې ځای پرځای شوې ده، په داسې حال کې چې ښي اړخه آزادي پالنه په عمده توګه آزاده سرمایه دارۍ ته، لکه د موری روتبارډ آنارشیکې سرمایه دارۍ او د رابرټ نوزیک مینارشیزم ته اشاره لري.<ref name="Graham2">{{Cite book|editor-last=Graham|title=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas|publisher=Black Rose Books|year=2005|editor-first=Robert|editor-link=Robert Graham (historian)|volume=1|location=Montreal|at=§17}}</ref><ref name="Marshall2">Marshall, Peter (2009). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. p. 641. "The word 'libertarian' has long been associated with anarchism and has been used repeatedly throughout this work. The term originally denoted a person who upheld the doctrine of the freedom of the will; in this sense, Godwin was not a 'libertarian', but a 'necessitarian'. It came however to be applied to anyone who approved of liberty in general. In anarchist circles, it was first used by Joseph Déjacque as the title of his anarchist journal ''Le Libertaire, Journal du Mouvement Social'' published in New York in 1858. At the end of the last century, the anarchist Sebastien Faure took up the word, to stress the difference between anarchists and authoritarian socialists".</ref><ref name="Déjacque">Déjacque, Joseph (1857). [http://joseph.dejacque.free.fr/ecrits/lettreapjp.htm "De l'être-humain mâle et femelle – Lettre à P.J. Proudhon"] (in French).</ref><ref name="LeLibertaire">{{Cite web|last=Mouton|first=Jean Claude|title=Le Libertaire, Journal du mouvement social|url=http://joseph.dejacque.free.fr/libertaire/libertaire.htm|access-date=16 July 2019|language=fr}}</ref><ref name="Woodcock">Woodcock, George (1962). ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements''. Meridian Books. p. 280. "He called himself a "social poet," and published two volumes of heavily didactic verse—Lazaréennes and Les Pyrénées Nivelées. In New York, from 1858 to 1861, he edited an anarchist paper entitled ''Le Libertaire, Journal du Mouvement Social'', in whose pages he printed as a serial his vision of the anarchist Utopia, entitled L'Humanisphére."</ref><ref name="Goodway4">Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. [https://books.google.it/books?id=Fgya85u7S-4C&pg=PA4&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&sa=X&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=anarcho-capitalism%20right%20libertarian&f=false p. 4]. "'Libertarian' and 'libertarianism' are frequently employed by anarchists as synonyms for 'anarchist' and 'anarchism', largely as an attempt to distance themselves from the negative connotations of 'anarchy' and its derivatives. The situation has been vastly complicated in recent decades with the rise of anarcho-capitalism, 'minimal statism', and an extreme right-wing laissez-faire philosophy advocated by such theorists as Rothbard and Nozick and their adoption of the words 'libertarian' and 'libertarianism'. It has therefore now become necessary to distinguish between their right libertarianism and the left libertarianism of the anarchist tradition".</ref><ref name="Nettlau2">{{Cite book|last=Nettlau|first=Max|title=A Short History of Anarchism|publisher=Freedom Press|year=1996|isbn=978-0900384899|location=London|page=162|language=en|oclc=37529250|author-link=Max Nettlau}}</ref><ref name="Graham3">{{Cite book|editor-last=Graham|title=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas|publisher=Black Rose Books|year=2005|editor-first=Robert|editor-link=Robert Graham (historian)|volume=1|location=Montreal|at=§17}}</ref><ref name="Marshall3">Marshall, Peter (2009). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. p. 641. "The word 'libertarian' has long been associated with anarchism and has been used repeatedly throughout this work. The term originally denoted a person who upheld the doctrine of the freedom of the will; in this sense, Godwin was not a 'libertarian', but a 'necessitarian'. It came however to be applied to anyone who approved of liberty in general. In anarchist circles, it was first used by Joseph Déjacque as the title of his anarchist journal ''Le Libertaire, Journal du Mouvement Social'' published in New York in 1858. At the end of the last century, the anarchist Sebastien Faure took up the word, to stress the difference between anarchists and authoritarian socialists".</ref><ref name="150Libertarian2">The Anarchist FAQ Editorial Collective (11 December 2008). [http://theanarchistlibrary.org/library/the-anarchist-faq-editorial-collective-150-years-of-libertarian "150 years of Libertarian"]. ''Anarchist Writers''. The Anarchist Library. Retrieved 31 January 2020.</ref><ref>Bookchin, Murray; Biehl, Janet (1997). ''The Murray Bookchin Reader''. Cassell. p. 170 {{ISBN|0304338737}}.</ref><ref>Hicks, Steven V.; Shannon, Daniel E. (2003). ''The American Journal of Economics and Sociology''. Blackwell Pub. p. 612.</ref><ref>"Anarchism". In Gaus, Gerald F.; D'Agostino, Fred, eds. (2012). ''The Routledge Companion to Social and Political Philosophy''. p. 227.</ref><ref>Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilburn R., ed. ''The Social History of Crime and Punishment in America''. London: Sage Publications. p. 1006. {{ISBN|1412988764}}. "There exist three major camps in libertarian thought: right-libertarianism, socialist libertarianism, and left-libertarianism. [...] [S]ocialist libertarians [...] advocate for the simultaneous abolition of both government and capitalism."</ref><ref name="160Libertarian2">The Anarchist FAQ Editorial Collective (17 May 2017). [https://anarchism.pageabode.com/afaq/160-years-libertarian "160 years of Libertarian"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425035427/https://anarchism.pageabode.com/afaq/160-years-libertarian |date=2020-04-25 }}. ''Anarchist Writers''. [[Anarchist FAQ]]. Retrieved 31 January 2020.</ref> ښي اړخه آزادي پالن،ه د فردي آزادۍ او دولت سره د مخالفت، آزادو بازارونو او خصوصي مالکیت څخه د قوي ملاتړ د ترکیب په توګه بیان شوې ده. د مالکیت حقونه هغه موضوع ده چې آزادي پاله فلسفې یې سره جلا کړې دي. د جنیفر کارلسون په وینا: ښي اړخه آزادي پالنه په متحده ایالتونو کې د آزادي پالنې غالبه بڼه ده. ښي اړخه آزادي پالان «د خصوصي مالکیت پیاوړي حقوق د آزادۍ بنسټ بولي او له همدې کبله یې – په آمریکا کې د آزادي پالنې په هکله د برایان ډوهرټي د لیکنې څخه دا سرلیک نقل کړی (رادیکالان د سرمایه دارۍ لپاره)». == سرچينې == b2o7uaprk4d541ug6m8mnq8fsddhp1f 0 61640 365528 335307 2026-08-05T22:36:30Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 365528 wikitext text/x-wiki د مالیکولي بیولوجي او جنتیک په څانګو کې، جېنوم د یوه اورګانیزم واړو جنتیکي معلوماتو ته ویل کېږي. په جېنوم کې د DNA نوکلوتیدي لړۍ (یا په RNA ویروسونو کې، RNA) شاملې دي. د جېنوم په مفهوم کې، جېنونه (کوډ جوړوونکې برخې) او غیر-کوډ جوړوونکې DNA او همدا راز مایتوکاندریایي DNA او د کلوروپلاست DNA نغښتې دي. د جېنوم د مطالعې علم د «جېنومیک» په نامه یادېږي. د څوګونو اورګانیزمونو جېنومونو لړۍ موندل شوې او جېنونه تر تحلیل او شننې لاندې نیول شوي دي. «د انسان جېنوم څېړنیزې پروژې» د راپور له‌مخې، د ۲۰۰۳ کال په اپرېل میاشت کې د انسان ټول جېنوم لړۍ‌موندنه ترسره شوه، په داسې حال کې چې، په واقعیت کې، یوازې د DNA، 92 سلنه کوډونه پرانېستل شوي وو. د ټکنالوجۍ په پرمختګ سره، چې کولای شي د انسان په DNA کې د ګڼ‌شمېر موندل شویو تکراري لړیو، لړۍ‌موندنه، چې په بشپړه توګه د انسان جېنوم څېړنیزې پروژې په مطالعه کې راسپړل شوې نه‌وه، ترسره کړي؛ ساینس‌پوهانو خبر ورکړ چې د انساني جېنوم لومړنۍ «سر تر پایه کوډ شوې» لړۍ د ۲۰۲۲ز کال په مارچ کې وموندل شوه.<ref name="Roth p.">{{cite journal|last=Roth|first=Stephanie Clare|title=What is genomic medicine?|journal=Journal of the Medical Library Association|publisher=University Library System, University of Pittsburgh|volume=107|issue=3|date=2019-07-01|pages=442–448|issn=1558-9439|pmid=31258451|pmc=6579593|doi=10.5195/jmla.2019.604}}</ref><ref>{{citation|author=Brosius, J|year=2009|title=The Fragmented Gene|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.05004.x|pmid=19845638|volume=1178|issue=1|pages=186–93|bibcode=2009NYASA1178..186B|s2cid=8279434}}</ref><ref>{{cite book|url=http://bioinformaticsinstitute.ru/sites/default/files/genome_the_autobiography_of_a_species_in_23_chapters_-_matt_ridley.pdf|vauthors=Ridley M|author-link=Matt Ridley|year=2006|title=Genome: the autobiography of a species in 23 chapters|location=New York|publisher=Harper Perennial|isbn=978-0-06-019497-0|access-date=11 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024231945/http://bioinformaticsinstitute.ru/sites/default/files/genome_the_autobiography_of_a_species_in_23_chapters_-_matt_ridley.pdf|archive-date=24 October 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Hartley|first1=Gabrielle|title=The Human Genome Project pieced together only 92% of the DNA – now scientists have finally filled in the remaining 8%|url=https://theconversation.com/the-human-genome-project-pieced-together-only-92-of-the-dna-now-scientists-have-finally-filled-in-the-remaining-8-176138|website=TheConversation.org|publisher=The Conversation US, Inc.|access-date=4 April 2022}}</ref> == آرپوهنه == د جېنوم ګړنه په ۱۹۲۰ز کال کې د آلمان د هامبورګ پوهنتون د بوتاني څانګې پروفېسور «هانس وېنکلر» له‌خوا رامنځ‌ته شوه. د آکسفورډ قاموس له‌مخې، دغه نوم د جېن او کروموزوم وییکو یوه ترکیبي ګړنه ده. سره له‌دې، په اومیک (omics) د دغې ګړنې په هکله لا زیات توضېحات ورکړل شوي دي. له «ome» وروستاړي سره یوشمېر ګړنو له‌پخوا شتون درلود، لکه «biome» او «rhizome»، چې د هغو له‌مخې د ګړنو یوې رامنځ‌ته شوې لړۍ کې «genome» هم په سیسټماتیک ډول شاملېدلای شي.<ref>{{cite book|vauthors=Winkler HL|title=Verbreitung und Ursache der Parthenogenesis im Pflanzen- und Tierreiche|url=https://archive.org/details/verbreitungundur00wink|date=1920|publisher=Verlag Fischer|location=Jena}}</ref><ref>{{cite web|title=definition of Genome in Oxford dictionary|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/genome|access-date=25 March 2014|تاريخ الأرشيف=1 March 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140301022342/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/genome|url-status=dead|خونديځ نېټه=1 March 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140301022342/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/genome|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160303225934/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/genome|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301022342/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/genome}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Lederberg|first1=Joshua|last2=McCray|first2=Alexa T.|name-list-style=vanc|title='Ome Sweet 'Omics – A Genealogical Treasury of Words|journal=The Scientist|volume=15|issue=7|date=2001|url=http://lhncbc.nlm.nih.gov/lhc/docs/published/2001/pub2001047.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060929175954/https://lhncbc.nlm.nih.gov/lhc/docs/published/2001/pub2001047.pdf|archive-date=29 September 2006|access-date=28 May 2022|archivedate=29 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929175954/https://lhncbc.nlm.nih.gov/lhc/docs/published/2001/pub2001047.pdf}}</ref> == لړۍموندنه او نقشه‌جوړونه == د جېنوم یوه لړۍ د هغو نوکلوتیدونو یو بشپړ لېست دی (A، C، G؛ او د DNA جېنومونو لپاره: T) چې د یوه جنس یا نوعې ټول کروموزومونه جوړوي. په یوې نوعه کې، د وګړو ترمنځ کابو ټول نوکلوتیدونه یوشان دي، خو پر جنتیکي تنوع باندې د پوهېدلو په موخه د څوګونو وګړو د جېنومونو لړۍموندنه اړینه ده. والتر فیرز لومړنی کس ؤ چې په ۱۹۷۶ز کې یې، د بلجیم په خنت پوهنتون کې د یوه ویروسي RNA جېنوم بشپړه نوکلوتیدي لړۍ (MS2 باکتریوفاژ) رامنځ‌ته کړه. راتلونکي کال کې، فرېد سنګر د DNA جېنوم لومړۍ لړۍ بشپړه کړه: Φ-X174 فاژ، له ۵۳۸۶ خلاصو جوړو څخه. د جېنوم لومړنی بشپړه لړۍ د ژوندانه په ټولو درېیو پوړونو کې د ۱۹۹۰ز لسیزې په نیمایي کې د یوې لنډې دورې په ترڅ کې خپره شوه: لومړنی باکتریایي جېنوم، چې لړۍموندنه یې ترسره شوه، هموفیلوس انفلونزا ؤ، چې په ۱۹۹۵ز کې د جېنومي څېړنو  په انسټیټوت کې د یوې ډلې له‌خوا بشپړه شوه. څو میاشتې وروسته، لومړنی یوکاریوتي جېنوم، د ساکارومایسس سرویزیه خمیرمایې د ۱۶ کروموزومونو له لړۍ سره، بشپړ او د ۱۹۸۰ز لسیزې په نیمایي کې، په اروپا کې د پیل شویو هڅو د پایلو په توګه خپور شو. د آرکیون لپاره د جېنوم لومړنۍ لړۍ «Methanococcus jannaschii»، بیا هم د جېنومي څېړنو انسټیټوت له‌خوا په ۱۹۹۶ز کې بشپړه شوه.<ref>{{cite web|url=http://www.beowulf.org.uk/|title=All about genes|website=www.beowulf.org.uk|access-date=2022-05-28|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026042340/http://www.beowulf.org.uk/|url-status=dead}}</ref> د نومهالې ټکنالوجۍ پرمختګ له‌امله د جېنوم لړۍموندنه تر ډېره بریده ارزانه او اسانه شوه او د جېنوم بشپړو لړیو شمېر، په چټکۍ سره، مخ په زیاتېدو دی. د متحده ایالاتو د روغتیا ملي انسټیټوت د جېنومي معلوماتو د څوګونو هراړخیزو ډېټابېسونو یو ډېټابېس ساتي. د جېنوم لړۍموندنې په زرګونو بشپړو پروژو کې د وریجو، موږک، د «Arabidopsis thaliana» بوټي، باد کب او د اېشېريکيا کولي باکتریا د جېنوم لړۍموندنې شاملې دي. د ۲۰۱۳ز کال په ډسمبر کې، ساینس‌پوهانو د لومړي ځل لپاره، د انسانانو یوې منقرض شوې نوعې «نيانډرټال» د ټول جېنوم لړۍ‌موندنه بشپړه کړه. نوموړی جېنوم، د سایبریا په مغاره کې د یوه ۱۳۰،۰۰۰ کلن نيانډرټال د پښو ګوتو له موندل شوي هډوکي څخه ترلاسه شو.<ref>{{cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=Genome&itool=toolbar|title=Genome Home|date=2010-12-08|access-date=27 January 2011}}</ref><ref name="NYT-20131218">{{cite news|last=Zimmer|first=Carl|name-list-style=vanc|author-link=Carl Zimmer|title=Toe Fossil Provides Complete Neanderthal Genome|url=https://www.nytimes.com/2013/12/19/science/toe-fossil-provides-complete-neanderthal-genome.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220102/https://www.nytimes.com/2013/12/19/science/toe-fossil-provides-complete-neanderthal-genome.html|archive-date=2022-01-02|url-access=limited|url-status=live|date=18 December 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=18 December 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="NAT-20131218">{{cite journal|vauthors=Prüfer K, Racimo F, Patterson N, Jay F, Sankararaman S, Sawyer S, Heinze A, Renaud G, Sudmant PH, de Filippo C, Li H, Mallick S, Dannemann M, Fu Q, Kircher M, Kuhlwilm M, Lachmann M, Meyer M, Ongyerth M, Siebauer M, Theunert C, Tandon A, Moorjani P, Pickrell J, Mullikin JC, Vohr SH, Green RE, Hellmann I, Johnson PL, Blanche H, Cann H, Kitzman JO, Shendure J, Eichler EE, Lein ES, Bakken TE, Golovanova LV, Doronichev VB, Shunkov MV, Derevianko AP, Viola B, Slatkin M, Reich D, Kelso J, Pääbo S|display-authors=6|title=The complete genome sequence of a Neanderthal from the Altai Mountains|journal=Nature|volume=505|issue=7481|pages=43–49|date=January 2014|pmid=24352235|pmc=4031459|doi=10.1038/nature12886|bibcode=2014Natur.505...43P}}</ref> د لړۍ‌موندنې نوې ټکنالوجۍ، لکه لویه موازي لړۍموندنه، څرنګه چې د «Manteia Predictive Medicine» له‌خوا وړاندې شوې ده، له شخصي جېنوم لړۍموندنې څخه د یوه تشخیصي اوزار په توګه ګټې‌اخېستنې ته لار پرانېستې ده. د دغې موخې په لور یو ستر ګام، په ۲۰۰۷ز کال کې، د DNA د جوړښت د کشف کوونکې ډلې د یوه غړي «جېمز د. واتسن» د «بشپړ جېنوم» څېړنې بشپړېدا وه. <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/05/31/science/31cnd-gene.html|work=The New York Times|title=Genome of DNA Pioneer Is Deciphered|first=Nicholas|last=Wade|name-list-style=vanc|date=2007-05-31|access-date=2 April 2010}}</ref> == ویروسي جېنومونه == ویروسي جېنومونه کېدای شي له RNA او یا هم DNA څخه رامنځ‌ته شوي وي. د RNA ویروسونو جېنومونه کېدای شي یوه‌څانګیزه RNA یا دوه‌څانګیزه RNA وي او کېدای شي یو یا زیات جلا RNA مالیکولونه (برخې: یوبرخیز یا څوبرخیز جېنوم) ولري. د DNA ویروسونه هم کېدای شي یوڅانګیز جېنوم یا دوه‌څانګیز جېنومونه ولري. د DNA ویروس ډېري جېنومونه د DNA له یوه واحد، خطي مالیکول څخه جوړ شوي دي، خو د ځینو په جوړښت کې یې د DNA حلقوي مالیکول هم شتون لري.<ref>{{cite book|last1=Gelderblom|first1=Hans R.|title=Medical Microbiology|chapter=Structure and Classification of Viruses|date=1996|publisher=The University of Texas Medical Branch at Galveston|location=Galveston, TX|pmid=21413309|isbn=9780963117212|edition=4th|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8174/}}</ref> == پروکاریوتي جېنومونه == پروکاریوتونه او یوکاریوتونه د DNA جېنومونه لري. آرکیا او ډېري باکتریاګانې یو واحد، حلقوي کروموزوم لري، که څه هم د باکتریاګانو ځینې نوعې خطي یا څوډوله کروموزومونه لري. که چېرې DNA، د باکتریا د حجروي وېش په پرتله، په چټکۍ سره تکثیر وکړي، په واحدې حجرې کې د کروموزوم څوګونې بڼې شتون موندلای شي؛ خو که چېرې حجروي وېش، د تکثیر موندونکې DNA په پرتله، په چټکۍ ترسره شي، د حجروي وېش تر پېښېدو دمخه د د کروموزوم څوګونی تکثر پیلېږي او د «لور» حجرو لپاره زمینه برابروي ترڅو بشپړ جېنومونه او قسماً تکثیر شوي کروموزومونه په ارث یوسي. ډېري پروکاریوتونه په خپلو جېنومونو کې ډېر لږ تکراري DNAګانې لري. سره له‌دې، ځینو همزیستو باکتریاګانو (د بېلګې په توګه: Serratia symbiotica) د جېنومونو او د جېن‌وزمو شمېر تر ډېره بریده کم کړی دی: د هغو کابو ۴۰ سلنه DNA، پروټینونو کوډ کوي.<ref>{{cite journal|vauthors=McCutcheon JP, Moran NA|title=Extreme genome reduction in symbiotic bacteria|journal=Nature Reviews. Microbiology|volume=10|issue=1|pages=13–26|date=November 2011|pmid=22064560|doi=10.1038/nrmicro2670|s2cid=7175976}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Land M, Hauser L, Jun SR, Nookaew I, Leuze MR, Ahn TH, Karpinets T, Lund O, Kora G, Wassenaar T, Poudel S, Ussery DW|title=Insights from 20 years of bacterial genome sequencing|journal=Functional & Integrative Genomics|volume=15|issue=2|pages=141–61|date=March 2015|pmid=25722247|pmc=4361730|doi=10.1007/s10142-015-0433-4}}</ref><ref name="constraints and plasticity in genome and molecular">{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Wolf YI|title=Constraints and plasticity in genome and molecular-phenome evolution|journal=Nature Reviews. Genetics|volume=11|issue=7|pages=487–98|date=July 2010|pmid=20548290|pmc=3273317|doi=10.1038/nrg2810}}</ref><ref>{{cite journal|title=Replication of Linear Bacterial Chromosomes: No Longer Going Around in Circles|journal=The Bacterial Chromosome|date=2005|pages=525–540|doi=10.1128/9781555817640.ch29|url=http://www.asmscience.org/content/book/10.1128/9781555817640.chap29|last1=Chaconas|first1=George|last2=Chen|first2=Carton W.|name-list-style=vanc|isbn=9781555812324}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sci.sdsu.edu/~smaloy/MicrobialGenetics/topics/chroms-genes-prots/chromosomes.html|title=Bacterial Chromosomes|website=Microbial Genetics|year=2002}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Samson RY, Bell SD|title=Archaeal chromosome biology|journal=Journal of Molecular Microbiology and Biotechnology|volume=24|issue=5–6|pages=420–27|date=2014|pmid=25732343|pmc=5175462|doi=10.1159/000368854}}</ref> ځینې باکتریاګانې او د هغو یوشمېر جېنومونه (چې په پلازمیدونو کې لېږدول کېږي)، ثانوي جنتیکي مادې لري. له‌دې امله، د «جېنوم» وییکی باید د «کروموزوم» د مترادف وییکي په توګه ونه‌کارول شي. === یوکاریوتي جېنومونه === یوکاریوتي جېنوم د خطي DNA له یوه یا زیات کروموزومونو څخه رامنځ‌ته شوی دی. له Myrmecia pilosula او Diploscapter pachys څخه نیولې (چې هر یو یې یوازې یوه جوړه کروموزوم لري) د سرخس تر نوعو پورې (چې ۷۲۰ جوړې کروموزومونه لري) د کروموزومونو شمېر په پراخه توګه سره توپیر لري. د نورو جېنومونو په پرتله، د یوکاریوتي جېنومونو د DNA مقدار عجیبه برېښي. دغه مقدار ان له هغه څه زیات دی چې د DNA د پروټین کوډ کوونکو او غیر-کوډ کوونکو جېنونو لپاره اړین دی او دا ځکه چې یوکاریوتي جېنومونه، د اندازې له پلوه، تر ۶۴،۰۰۰ برابره سره توپیر لري. سره له‌دې، دغه ځانګړې ځانګړنه د تکراري DNA د شتون او د لېږدېدو وړ عنصرونو (TEs) له‌امله رامنځ‌ته شوې ده.<ref>{{cite web|title=Scientists sequence asexual tiny worm whose lineage stretches back 18 million years|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2017/09/170921141303.htm|website=ScienceDaily|access-date=7 November 2017}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Khandelwal|first1=Sharda|name-list-style=vanc|title=Chromosome evolution in the genus Ophioglossum L.|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|date=March 1990|volume=102|issue=3|pages=205–17|doi=10.1111/j.1095-8339.1990.tb01876.x}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last1=Zhou|first1=Wanding|last2=Liang|first2=Gangning|last3=Molloy|first3=Peter L.|last4=Jones|first4=Peter A.|date=11 August 2020|title=DNA methylation enables transposable element-driven genome expansion|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=117|issue=32|pages=19359–19366|doi=10.1073/pnas.1921719117|issn=1091-6490|pmc=7431005|pmid=32719115}}</ref> د انسان یوه معمولي حجره د هرو ۲۲ اتوزومونو دوه بېلګې، چې له هر یوه والدینو څخه په ارث وړل کېږي، او دوه جنسي کروموزومونه لري، چې هغه دیپلویید کوي. د تخمې، سپرم، سپور او ګردې هاپلویید دي؛ په‌دې معنی چې، د هر کروموزوم یوازې یوه بېلګه لېږدوي. په هسته کې د کروموزومونه سربېره، د کلوروپلاست او مایتوکاندریا په څېر اورګانیلونه خپله ځانګړې DNA لري. ځیني وخت ویل کېږي چې مایتوکاندریا هم خپل ځانګړی جېنوم لري چې ډېري وخت د «مایتوکاندریایي جېنوم» په نوم یادېږي. کېدای شي په کلوروپلاست کې شته DNA د «پلاستوم» په توګه ونومول شي. مایتوکاندریا او کلوروپلاستونه (د باکتریا په څېر) حلقوي کروموزوم لري.<ref name="pmid33879057">{{cite journal|vauthors=Banerjee S, Bhandary P, Woodhouse M, Sen TZ, Wise RP, Andorf CM|title=FINDER: an automated software package to annotate eukaryotic genes from RNA-Seq data and associated protein sequences|journal=BMC Bioinformatics|volume=44|issue=9|pages=e89|date=Apr 2021|pmid=33879057|doi=10.1186/s12859-021-04120-9|pmc=8056616|doi-access=free}}</ref><ref name="Lewin 2004">{{cite book|last=Lewin|first=Benjamin|name-list-style=vanc|title=Genes VIII|date=2004|publisher=Pearson/Prentice Hall|location=Upper Saddle River, NJ|isbn=978-0-13-143981-8|edition=8th}}</ref> == سرچينې == evt96yr0809hp1ezmy9fkly1ltbnn5l