ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 2742 368432 357659 2026-08-20T23:26:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368432 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} '''بنګله دېش''' په رسمي توګه '''د بنګله دېش خلقو جمهوریت''' په توګه په جنوبي اسیا کې یو هېواد دی. دا په نړۍ کې اتم ډېر نفوس لرونکی هېواد دی، چې 148,460 کیلومتر مربع (57,320 میل مربع) یا 147,570 کیلومتره مربع (56,980 میل مربع) مساحت لري او 163 میلیونه نفوس لري او په نړۍ کې یو له ډېر نفوس لرونکو هېوادونو نه شمېرل کېږي. بنګله دېش په لوېدیځ، شمال او ختیځ کې له هند سره او په سویل ختیځ کې له میانمار سره ځمکنۍ پولې لري، سویل ته یې له بنګال خلیج سره یو ساحل شته. دا د سلیګوری دهلیز په واسطه له نیپال او بوتان نه په لنډ ډول جلا شوی او له چین نه په شمال کې د هند له سیکیم ایالت نه ۱۰۰ کیلومتره لرې دی. ډاکه یې پلازمېنه او لوی ښار دی، چې د هېواد اقتصادي، سیاسي او کلتوري مرکز هم دی. چیټاګنګ یې تر ټولو لوی بندر او دویم لوی ښار دی. رسمي ژبه یې بنګالي ده، چې د هند واروپايي ژبې د کورنۍ یو له ختیځو څانګو نه ده.<ref>{{Cite book|title=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|year=2018|isbn=0-008-28437-7|edition=13th|chapter=Bangladesh}}</ref><ref name="bbs">{{cite book|title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান বর্ষগ্রন্থ ২০২০ - Bangladesh Statistics annual book 2020|url=http://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b2db8758_8497_412c_a9ec_6bb299f8b3ab/2021-08-11-04-54-154c14988ce53f65700592b03e05a0f8.pdf|publisher=Bangladesh Statistics Bureau|page=21|isbn=978-984-475-047-0}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tbsnews.net/thoughts/america-should-bet-bangladesh-338458|title=America should bet on Bangladesh|publisher=Tbsnews.net|date=2021-12-04|accessdate=2022-01-10}}</ref> [[دوتنه:Flag of Bangladesh.svg|بټنوک]]|250px]] [[بنګله دیش|بنګله دېش]] بنګله دېش، د بنګال د تاریخي او توکمیزو ژبو خپلواکه برخه جوړوي، چې په 1947ز کال کې د بریتانوي هند د وېش پرمهال وېشل شوې وه. دغه هېواد د بنګالي مسلمانانو اکثریت لري. لرغونی بنګال د هند په نیمه وچه کې د وانګ، پنډرا، ګنګاریډای، ګوډا، سماتتا او هریکیلا ایالتونو یو مهم کلتوري مرکز و. موریان، ګوپتا، پالا، سینا، چندر او دیوا کورنۍ له اسلام نه مخکې د بنګال وروستۍ واکمنۍ وې. د بنګال د مسلمانانو فتحه په 1204ز کال کې هغه وخت پیل شوه، چې بختیار خلجي پر شمالي بنګال واکمن شو او تبت یې اشغال کړ. کله چې ډیلي د سلطنت یوه برخه شو، نو په 14مه پېړۍ کې درې ښاري ایالتونه راڅرګند شول، چې د ختیځ بنګال ډېره برخه له سونارګاون نه اداره کېده. د سلطان بلخي، شاه جلال او شاه مخدوم روپو په څېر صوفي میسیونر مشرانو د مسلمانانو د واکمنۍ په خپراوي کې مرسته وکړه. دغه سیمه له یوه خپلواک او واحد بنګال سلطنت سره یوځای شوه.<ref name="EyetsemitanGire2003">{{cite book|author1=Frank E. Eyetsemitan|author2=James T. Gire|title=Aging and Adult Development in the Developing World: Applying Western Theories and Concepts|url=https://books.google.com/books?id=xxZf3Jai1rAC&pg=PA91|year=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-89789-925-3|page=91}}</ref> د مغولو تر واکمنۍ لاندې، ختیځ بنګال په ختیځ برصغیر کې د مسلمانانو پرمختګ ته دوام ورکړ او د نړۍ له ګوټ ګوټ نه یې سوداګر راجلب کړل. مغلي بنګال په 18مه پېړۍ کې د بنګال د نوابانو په مشرۍ په زیاتېدونکې توګه قاطع او خپلواک شو. په 1757ز کال کې میرجعفر خیانت، نواب سراج الدوله ته د بریتانوي ختیځ هند شرکت لپاره ماتې ورکړه او بالاخره په جنوبي اسیا کې د بریتانیا واکمنۍ پای ته ورسېده. د بنګال صدارت په بریتانوي هند کې تر ټولو لوی اداري واحد ته وده ورکړه او په 1905ز کال کې یې د بنګله دېش رامنځته کېدو لپاره د ختیځ بنګال او اسام رامنځته کول یو بنسټ وټاکه. په 1940ز کال کې، د بنګال لومړي وزیر په ختیځه سویلي اسیا کې د یو دولت جوړولو په هیله د لاهور د پرېکړې ملاتړ وکړ. بنګال تر وېش مخکې د بنګال لومړي وزير، د بنګالي خپلواک دولت وړانديز وکړ. یوې ټولپوښتنې او د راډکلیف لاین اعلان، د بنګله دډېش اوسنی ځمکنی سرحد رامنځته کړ. په 1947ز کال کې، ختیځ بنګال د پاکستان په واک کې تر ټولو نفوس لرونکی ولایت شو. دا د ختیځ پاکستان په نوم بدل شو او ډاکه د هېواد مقننه پلازمېنه شوه. په ۱۹۵۲ز کال کې د بنګالي ژبې خوځښت، د ختیځ بنګال مقننه ټاکنې، ۱۹۵۴ز، د 1958ز پاکستان کودتا، د 1966ز کال شپږ نقطه یي خوځښت او د 1970ز کال د پاکستان عمومي ټولټاکنې د دې لامل شوې، چې د پاکستان په ختیځ کې بنګالي ملتپالنه او د ډیموکراسۍ د پلوۍ خوځښتونه رامنځته شي. د شیخ مجیب الرحمن په مشرۍ عوامي لیګ ته د واک سپارلو لپاره د پاکستان د پوځي حکومت انکار په 1971ز کال کې د بنګله دېش د آزادۍ جګړې لامل شو، چې د هند په مرسته مکتي باهني یو بریالی وسله وال انقلاب وکړ. دې شخړې د ۱۹۷۱ز کال د بنګله دېش نسل وژنه او د روڼاندو په ګډون د خپلواکۍ پلوو بنګالي ملکي وګړو وژنه رامنځته کړه. د بنګله دېش نوی ایالت په ۱۹۷۲ز کال کې د سویلي اسیا لومړنی سیکولر ایالت شو. په ۱۹۸۸ز کال کې اسلام دولتي دین اعلان شو، خو په 2010ز کال کې د بنګله دېش سترې محکمې په اساسي قانون کې سیکولر اصول بیا تایید کړل.<ref>{{cite web|author=Lailufar Yasmin|url=https://institute.global/policy/struggle-soul-bangladesh|title=Struggle for the Soul of Bangladesh &#124; Institute for Global Change|publisher=Institute.global|accessdate=2022-01-10|archive-date=2022-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014052636/https://institute.global/policy/struggle-soul-bangladesh|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12651483|title=Bangladesh profile - Timeline|work=BBC News|date=February 26, 2019|accessdate=2022-01-10}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.jstor.org/stable/43110030|title=The State-Religion Amendment to the Constitution of Bangladesh: A Critique|author=Alam, Shah|year=1991|journal=Verfassung und Recht in Übersee / Law and Politics in Africa, Asia and Latin America|volume=24|issue=2|pages=209–225|jstor=43110030|via=JSTOR}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/city/islam-retains-status-state-religion-1200808|title=Writ challenging Islam as state religion rejected|work=The Daily Star|date=2016-03-28|accessdate=2022-01-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/171752.pdf|title=Bangladesh|website=U.S. State Department|access-date=7 November 2016}}</ref> بنګله دېش یو واحد پارلماني او د اساسي قانون درلودونکی جمهوریت دی، چې د ویسټ منسټر سیسټم پراساس دی. بنګاليان د بنګله دېش د ټول نفوس 98٪ جوړوي او د بنګله دېش ډېر مسلمان نفوس د دې لامل شوی، چې بنګله دېش په نړۍ کې درېیم ډېر مسلمان لرونکی هېواد شي. دغه هېواد اته برخې، 64 ولسوالۍ او 495 فرعي ولسوالۍ لري. دا په سویلي اسیا کې له هند او پاکستان وروسته درېیم لوی پوځ لري او د ملګرو ملتونو په سوله ساتو عملیاتو کې لوی مرسته کوونکی دی. همدارنګه په هند - ارام سمندر کې یو منځنی ځواک دی. بنګله دېش یو مخ پر ودی اقتصاد دی، چې د GDP له مخې په نړۍ کې 33م لوی او د PPP له مخې 29م لوی هېواد دی. دا د روهینګیا نسل وژنې له امله په نړۍ کې د کډوالو د تر ټولو لوی نفوس کوربه و. په هر حال، د بېوزلۍ کچه په کې له 2011ز کال راهیسې نیمایي ته راټیټه شوې او تمه کېږي چې هېواد به په دې لسیزه کې یو متوسط ​​عایداتي هېواد شي. یو وخت بنګله دېش د ململ ټوکر د سوداګرۍ تاریخي مرکز و، اوس د نړۍ یو له سترو عصري جامو صادرونکو نه دی.<ref>{{cite web|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/rising-bangladesh-starts-exert-its-regional-power|title=A rising Bangladesh starts to exert its regional power &#124; The Interpreter|publisher=Lowyinstitute.org|date=2019-02-21|accessdate=2022-01-10}}</ref><ref>{{cite web|title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|work=[[Pew Research Center]]|date=7 October 2009|access-date=30 November 2019|url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/}}</ref><ref>{{cite web|last=Maxwell|first=David|url=http://voices.nationalgeographic.com/2010/10/20/bangladesh_india_at_risk_from_climate_change/|title=Bangladesh, India Most Threatened by Climate Change, Risk Study Finds &#124; National Geographic (blogs)|accessdate=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503045634/http://voices.nationalgeographic.com/2010/10/20/bangladesh_india_at_risk_from_climate_change/|archive-date=3 May 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.theindependentbd.com/home/printnews/271826|title=Bangladesh needs continued commitment to democracy, HR for next level dev: US &#124; Independent|website=m.theindependentbd.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/bangladesh/overview|title=Overview|website=World Bank}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.dhakatribune.com/bangladesh/2019/09/08/1-in-4-illiterate-in-bangladesh|title=1 in 4 illiterate in Bangladesh|date=8 September 2019|website=Dhaka Tribune}}</ref><ref>{{cite web|last=Mahmud|first=Faisal|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/25/rohingya-exodus-hopes-are-getting-thin-for-repatriation|title=Four years on, Rohingya stuck in Bangladesh camps yearn for home &#124; Rohingya News|publisher=Al Jazeera|accessdate=2022-01-10}}</ref> == تاریخچه == په بنګله دېش کې د ډبرې د دورې وسایل موندل شوي، چې له 20,000 کلونو نه ډېر د انسانانو استوګنځای په ګوته کوي او د مسو د دورې د مډېرت ځایونو پاتې شوني 4,000 کاله پخواني دي. لرغونی بنګال د اطریش، تبت-برمنانو، دراویډیانو او هند-اریانوله خوا د کډوالۍ په پرله پسې څپو کې مډېرت شوي وو. د لرغون پېژندنې شواهد مني، چې د BCE تر دویمې پېړۍ پورې، د وریځو کرلو ټولنو په سیمه کې ژوند کاوه. په 11مه پېړۍ کې خلکو په منظم ډول په کورونو کې ژوند کاوه، خپل مړي یې ښخول او د مسو زیورات او تور او سره لوښي یې جوړول.<ref name="Bharadwaj2003">{{cite book|editor=Majumdar, RC|year=2003|title=History of Bengal|publisher=B.R. Publishing Corp|isbn=93-86223-46-5}}</ref><ref name="congress">{{cite book|last=Blood|url=http://countrystudies.us/bangladesh/|archive-date=22 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110622211513/http://countrystudies.us/bangladesh/21.htm|access-date=17 October 2010|page=4|publisher=Federal Research Division, Library of Congress|location=Washington, DC|title=Bangladesh: A Country Study|first=Peter R.|editor2-first=Robert|editor2-last=Worden|editor1-first=James|editor1-last=Heitzman|chapter-url=http://countrystudies.us/bangladesh/4.htm|chapter=Early History, 1000 B.C.–A.D. 1202|year=1989|url-status=live}}</ref><ref name="google5">{{cite book|title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760|author=Eaton, R.M.|date=1996|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-20507-9|url=https://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC|access-date=20 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106124647/https://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahasthan_Brahmi_Inscription|title=Mahasthan Brahmi Inscription|website=Banglapedia|access-date=2022-05-13|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222134342/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahasthan_Brahmi_Inscription|url-status=dead}}</ref> ګنګا، برهمپترا او میګناریورونه د اړیکو او ترانسپورت لپاره طبیعي ارتباطي لیکې وې او د بنګال په خلیج کې د ساحلونو سمندري سوداګرۍ ته اجازه ورکړل شوې وه. د اوسپنې دورې په لومړیو کې د فلزي وسلو، سیکې، کرنې او اوبو لګولو چارو ته پراختیا ورکړل شوه. له میلاد مخکې د لومړۍ زریزې په منځ کې د اوسپنې دورې په وروستیو کې لوی ښاري مډیرت ځایونه رامنځته شوي، دا هغه مهال و، چې د شمالي تورو صیقل شوو لوښو کلتور وده کړې وه. په 1879ز کال کې، الکساندر کننګهم مهاستنګر د پنډرا سلطنت د پلازمېنې په توګه وټاکه، چې په ریګویدا کې یې یادونه شوې ده. په بنګله دېش کې تر ټولو زړه کتیبه په مهاستنګر کې وموندل شوه او له  میلاد نه مخکې په درېیمې پېړۍ پورې اړوندېږي. دا په براهمي لیکدود لیکل شوې ده.<ref>{{cite book|last=Alam|first=Shafiqul|year=2012|chapter=Mahasthan|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahasthan|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=Second|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book|last=Ghosh|first=Suchandra|year=2012|chapter=Pundravardhana|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pundravardhana|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=Second|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book|last=Lewis|first=David|author-link=David Lewis (academic)|date=2011|title=Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society|url=https://books.google.com/books?id=5lH40gT7xvYC&pg=PA42|publisher=Cambridge University Press|page=42|isbn=978-1-139-50257-3|access-date=16 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131225046/https://books.google.com/books?id=5lH40gT7xvYC&pg=PA42|archive-date=31 January 2018|url-status=live}}</ref><ref name="PierisRaven2010">{{cite book|last1=Pieris|first1=Sita|last2=Raven|first2=Ellen|date=2010|title=ABIA: South and Southeast Asian Art and Archaeology Index|volume=3|url=https://books.google.com/books?id=fCL8pjd0JVMC&pg=PA116|publisher=Brill|page=116|isbn=978-90-04-19148-8|access-date=11 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223010855/https://books.google.com/books?id=fCL8pjd0JVMC&pg=PA116|archive-date=23 December 2016|url-status=live}}</ref> == سیاست او حکومت == بنګله دېش د خپل اساسي قانون له مخې یوه رسمي نماینده ډیموکراسي ده، د ویسټ منسټر په څېر یو واحد پارلماني جمهوریت دی، چې نړیواله رایه لري. د حکومت مشر لومړی وزیر دی چې په هرو پینځو کلونو کې د حکومت جوړولو لپاره بلنه ورکول کېږي. ولسمشر په پارلمان کې د تر ټولو لوی ګوند مشر ته بلنه ورکوي، چې د نړۍ د پینځمې لویې ډیموکراسۍ لومړی وزیر شي. بنګله دېش په ۱۹۹۰ز کال او ۲۰۱۴ز کال کې دوه حزبي حکومت رامنځته کړ. ټاکنې یې د واک په دغې موده کې د بې طرفه سرپرست حکومت له خوا اداره کېدې، خو د نګران حکومت په ۲۰۱۱ز کال کې د عوامي ليګ حکومت له خوا ړنګ شو. بي اين پي په ۲۰۱۴ز کال کې له راتلونکو ټاکنو بايکاټ وکړ او ويې ويل چې: له سرپرست حکومت پرته به عادلانه نه وي. د BNP په مشرۍ د اوکیه فرنټ جبهې، د 2018ز کال په ټاکنو کې برخه اخیستې وه. په ټاکنو کې د بې نظمۍ ډېرې ادعاګانې وشوې.<ref>{{Cite news|title=Is Bangladesh becoming an autocracy?|url=https://www.dw.com/en/is-bangladesh-becoming-an-autocracy/a-43151970|publisher=Deutsche Welle|date=27 March 2018|access-date=15 August 2019}}</ref> === ژبې === د بنګله دېش اصلي ژبه بنګالي ده (د بنګلا په نامه هم پېژندل کېږي). بنګالي د هند واروپايي ژبو د کورنۍ یو له ختیځو څانګو نه ده. دا د ختیځ هند و اریایي ژبو برخه ده، چې د 10مې او 13مې پېړیو ترمنځ یې وده کړې. بنګالي پر بنګالي لیکدود لیکل کېږي. سانسکرت په لرغوني بنګال کې په ځانګړې توګه د پادریانو له خوا د لیکنیو اړیکو ژبه وه. د اسلامي دورې په لړ کې، بنګالي خپل ځای سانسکرت ته د اصلي ژبې په توګه ورکړ. د بنګال سلطانانو د سانسکرت پر ځای د بنګالي ادبیاتو تولید ته وده ورکړه. نن ورځ، په بنګله دېش کې د بنګالي ژبې معیار د بنګله اکاډمۍ له خوا ټاکل شوی. په بنګله دېش کې له 98 سلنې نه زیات وګړي، په بنګالي، یعنې په خپلې مورنۍ ژبې خبرې کوي. بنګالي د یوې تسلسلي ژبې په توګه تشرېحشوې، چې په ټول هېواد کې یې پر بېلابېلو ګړدودونو خبرې کېږي.<ref>{{cite web|title=Condition of English in Bangladesh|url=http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?noframes;read=158|publisher=ESL Teachers Board|access-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115144121/http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?noframes;read=158|archive-date=15 January 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="constitution-I-5">[https://web.archive.org/web/20130115144123/http://www.parliament.gov.bd/Constitution_English/index.htm Constitution of Bangladesh] (As modified up to 17 May 2004), Part I, Article 5.</ref> == سرچينې == <references/> [[وېشنيزه:بنگله دېش| ]] jum18bj2ofvg7njrqebx7y1wkextmoc 0 4090 368443 350886 2026-08-21T08:15:29Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368443 wikitext text/x-wiki '''لنډه [[کيسه|کیسه]]''' ''([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Short story)'' يو نوی ادبي نثري [[ځېل]] دی، چې د پېژند آر نښه يې لنډوالی دی. د کيسې دغه لنډوالی کېدای شي چې يوازې ليکوال هغه وخت لاسته راوړي چې د کيسې منځپانگه سره داسې ونيښسېزي چې يوازې اړينې برخې يې وليکي. ډېر پوهان بیا په دې اند دي چې لنډه کیسه له آره له هغو نکلونو څخه راپيلېږي چې په تېرو وختونو کې به د خلکو په منح په شفاهي ډول یو بل ته کيدلې، په ځانگړي ډول ماشومانو ته. لنډه کیسه یو داسې فن دی چې ځان ته ښکلایز اصول او فني غوښتنې لري لکه کوټلی تاثیر، رمزیت (سمبولیکوالی) او د موادو فنکارانه اوډنه، هره کیسه باید تلوسه، پیل ، منځ او پای سره د یوې انتباهي او هیجاني پایلې وي. کیسه باید له پیل څخه منطقي وي پلاټ او بیان یې منطقي ، کافي منسجم او له ولولو ډک وي. د کیسې پلاټ (جوړښت) د احساساتو، فطري درک او ایډیاوو څخه جوړېږي . د لنډې کيسې ليکلې بڼه د ډېرو پوهانو په اند د لمړي ځل لپاره په انگریزي ادبیاتو کې پیدا شوه چې د امریکا ځینې لیکوالان لکه (Edgar Allan Poe; Sherwood Anderson; F. Scott Fitzgerald; Ernest Hemingway, William Faulkner; Sinclair Lewis; Henry Slesar ) د يادونې وړ دي. په [[افغانستان]] کې نکلونه چې د لنډې کیسې سره ډېر اړخ لگوي، له پخوا زمانو څخه دود دي. په اوسني وخت کې ډېر لیکوالان هڅه کوي چې لنډې کیسي ولیکي. افغان لیکوالان په دې ډگر کې بریاوې هم لري. په اوسنیو لیکوالو کې ایمل پسرلی، [[عبدالوکيل سوله مل شينواری]]، [[اکبر بری]]، [[محمود نظري]]، [[محمد صديق پسرلی]]، زرین انځور، غوث خیبري، [[سعدالدين شپون|سعدالدین شپون]]، اجمل اټک او ډېر داسې نور نومولی شو. == سرچينې == <references/> == دا هم وگورئ== * [[د پښتو لنډو کيسو تاريخ]] * [[نابللي مېلمانه]] == باندنۍ تړنې == * [http://www.learner.org/exhibits/literature/ What makes a good short story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926232724/http://www.learner.org/exhibits/literature/ |date=2006-09-26 }}. A resource for teachers and students. * [http://www.world-english.org/stories.htm Great short stories from around the world.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202233054/http://www.world-english.org/stories.htm |date=2007-02-02 }} * [http://www.americanliterature.com/SS/SSINDX.HTML Twenty great American short stories.] * [http://www.storysouth.com/millionwriters.html Million Writers Award], for best online short story of the year. * [http://www.freestoriescenter.com Free Stories Center.] Site dedicated to free short stories. * [http://titan.iwu.edu/~jplath/sschron.html Chronology of American short stories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208094347/http://titan.iwu.edu/~jplath/sschron.html |date=2008-02-08 }} * [http://www.gutenberg.org/catalog/world/results?title=short+stories Short Story eTexts] and [http://www.gutenberg.org/catalog/world/results?subject=short+stories More Short Story eTexts] at [[Project Gutenberg]] * [http://www.ghostsandstories.com/short-ghost-stories.html Ghostsandstories.com] A collection of short ghost stories, new and old. * {{dmoz|Arts/Literature/Short_Stories/|Short Stories}} [[وېشنيزه:پښتو ادبیات]] [[وېشنيزه:لنډې کیسې| ]] 9kzhwcweusmimyhrk3bry8t8duaz53p 0 13335 368434 259645 2026-08-21T00:51:32Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368434 wikitext text/x-wiki '''حفيظ الله هميم جلالزى''' (د ۱۳۶۳ لمريز لېږدي [[کال]]، [[مرغومی (مياشت)|مرغومی]]، د [[غزني ولايت]]) ''(په انگرېزي: Hafizullah Hameem Jalalzai)'' د [[افغانستان]] د [[پښتو ژبه|پښتو ژبې]] [[شاعر]]، [[لیکوال]]، د [[پژواک خبري اژانس]] پخوانی او د بي بي سي راډیو د پښتو څانگې اوسنی خبريال دی. == مخينه == حفيظ الله هميم جلالزى په خټه پښتون او د ۱۳۶۳ ل ل کال په مرغومي مياشت کې د غزني ولايت [[د اندړ ولسوالۍ|د اندړو ولسوالۍ]] د حاجي معلم په کلي کې زېږېدلى دی. ==زده کړې== حفیظ الله همیم جلازي لومړنۍ زدکړې په سيمه کې د ملا نوح بابا په لېسه کې پاى ته ورسولې او منځنۍ زده کړې يې د اندړو د [[شهاب الدين محمد غوري|سلطان شهاب الدين غوري]] په عالي لېسه کې ترسره کړې. دغه راز يې په دينې زده کړو کې هم د [[هېواد]] له تر ټولو نامتو مدرسې (د نورالمدارس فاروقي له عربي دارالعلوم) څخه د بکلوريا معادل سند تر لاسه کړى دى. په ۱۳۸۴ لمریز کال کې یې د سلطان شهاب الدین غوري لیسه پای ته ورسوله د ۱۲ ټولگې سند يې تر لاسه کړ. وروسته له دې يې په بري سره د کانکور ازموینه ورکړه او د [[کابل پوهنتون]] د ادبیاتو پوهنځي په پښتو څانگه کې شامل شو. څه موده مخکې يې د کابل پوهنتون د ادبیاتو پوهنځي په بري سره پای ته ورساوه. ه میم جلالزي له کوشنیتوبه په شعر لیکلو پیل کړی او اوسمهال زموږ د هېواد د ځوان پښت یو له نوښتگرو او ښو شاعرانو څخه گڼل کېږي. ==دندې== نږدې څلور کاله یې له پژواک خبري اژانس سره کار کړی او دا دی اوس هم څو کاله کېږي چې له بې بې سې راډیو سره کار کوي. د خبريالي دندو تر څنگ خپل فرهنگي کارونه هم پر مخ وړي او يو شمېر شعرونه او نورې علمي لیکنې يې په بېلابېلو وېبځايونو کې خپاره شوي هم دي. ==د شعر بېلگې يې== تياره او نور زه د تيارې زړه کې او يار نور زماپه زړه کې دى - زه لکه هېنداره، دى انځور زما په زړه کې دى نن لاهم د حسن کاينات راته غوږ نه نېسي - پټ يم په نغمو کې درست زبور زما په زړه کې دى ښکلې! که ښکاره يې کړم مين به شې په خپل حسن - داسي زړه راښکونکى تصور زما په زړه کې دى اوس مې نو جانانه په سره لاس نيول بې گټې دي - هغه اور چې سوى و منصور، زما په زړه کې دى اوس مې لا هم ياد ته ستا کاږه، کاږه باڼه راځي - اوس هم يو اغزى پاتې ضرور زما په زړه کې دى ==چاپ شوي نښيرونه يې== ==اخځونه== # http://bulhar.blogfa.com/post-22.aspx # http://lekwal.com/fullstory.php?id=292 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923175453/http://lekwal.com/fullstory.php?id=292 |date=2011-09-23 }} [[وېشنيزه: پښتانه شاعران]] [[وېشنيزه: پښتانه ليکوال]] [[وېشنيزه: افغاني ليکوال]] [[وېشنيزه: پښتانه]] [[وېشنيزه: افغانان]] monw54arofi5b6zcc21wkzndbthhiqj 0 20771 368419 364697 2026-08-20T15:22:15Z Jila20pzp 40453 368419 wikitext text/x-wiki '''صفویان''' له آره کوردان خو له مذهبي پلوه یوه شیعه ډله وه چي له ۸۸۰ تر ۱۱۰۱هجري لمریز پوري یې په پارس (اوسني ایران) کي واکمني وکړه. دا د کوردانو یوه ایراني کورنۍ وه، د صفوي کورنۍ د صفوي صوفي سلسلې څخه سرچینه اخیستې وه، کوم چې د ایران د آذربایجان سیمې په اردبیل ښار کې تاسیس شوی و.<ref>https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/empires-safavid-and-qajar</ref> == صفوي شاهان او واکمنۍ موده یې == [[دوتنه:Safavid-guns.jpg|بټنوک|د صفوي پېز فتیله ای ټوپکونه]] [[دوتنه:Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|بټنوک|190px|کیڼ|[[لومړی شاه اسماعیل]]]] * [[اسماعیل صفوي (لمړئ)|لومړی شاه اسماعیل]] (۹۳۰-۹۰۷) (۸۸۰ – ۹۰۲ لمریز) * [[طهماسب (اول)|لومړی شاه تهماسب]] (۹۸۴-۹۳۰) (۹۰۲ – ۹۵۵ لمریز) * [[دویم شاه اسماعیل]] (۹۸۵-۹۸۴) (۹۵۵ – ۹۵۶ لمریز) * [[شاه محمد خدابنده]] (۹۹۶-۹۸۵) (۹۵۶ – ۹۶۶ لمریز) * [[عباس ۱|شاه عباس بزرگ]] (۱۰۳۸-۹۹۶) (۹۶۶ – ۱۰۰۷ لمریز) * [[شاه صفی]] (۱۰۵۲-۱۰۳۸) (۱۰۰۷ – ۱۰۲۱ لمریز) * [[دویم شاه عباس]] (۱۰۷۷-۱۰۵۲) (۱۰۲۱ – ۱۰۴۵ لمریز) * [[شاه سلیمان]] (۱۱۰۵-۱۰۷۷) (۱۰۴۵ – ۱۰۷۲ لمریز) * [[شاه سلطان حسین]] (۱۱۳۵-۱۱۰۵) (۱۰۷۲ – ۱۱۰۱ لمریز) ** [[دویم شاه تهماسب دوم]] (۱۱۴۵-۱۱۳۵) (۱۱۰۱ – ۱۱۱۱ لمریز) ** [[درېیم شاه عباس]] (۱۱۴۸-۱۱۴۵) (۱۱۱۱ – ۱۱۱۴ لمریز) ** [[درېیم شاه اسماعیل]](۱۱۷۹-۱۱۹۳) ===قضایي جوړښت === [[دوتنه:Shah Abbas I.jpg|بټنوک|200px|[[عباس ۱|ستر شاه عباس]]]] == حکومتي جوړښت == [[دوتنه:Arm.safavi.JPG|250px|کیڼ|بټنوک|د صفوي واکمنۍ نښان.]] [[دوتنه:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg|بټنوک|کیڼ|250px|[[د نقش جهان میدان]]، هغه ډگر چې د صفوي شاهانو په وسیله جوړ شوی، دا ډگر د هغوي مذهبي سیاسي بېلگه پېژندل کېږي.]] == بهرنۍ تړن == {{ویکی‌انبار-رده|Safavid dynasty}} * [http://www.irantarikh.com/safavia.htm سلسله صفوی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118065648/http://www.irantarikh.com/safavia.htm |date=2012-11-18 }} * [http://www.irantarikh.com/safavia.htm ظهور قزلباشان - جنگ چال‌دیران و از دست رفتنِ بخشی از غرب ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118065648/http://www.irantarikh.com/safavia.htm |date=2012-11-18 }} * [http://www.peiknet.com/1383/page/12far/p405sib.htm تحقیق نصرالله فلسفی پیرامون صفویه]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.peiknet.com/1383/page/12far/p405sib.htm اصفهان نصف جهان ماند شاه و شیخ صفوی رفتند]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.iichs.org/index.asp?id=575&doc_cat=1 مرگ شاه طهماسب و آغاز تهاجم همه‌جانبه عثمانیان به ایران] ==سرچینې== [[وېشنيزه:صفویان]] 2lyakysbp5unbvku05538k09493cuxl 368422 368419 2026-08-20T15:23:10Z Jila20pzp 40453 368422 wikitext text/x-wiki '''صفویان''' له آره کوردان<ref>https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/empires-safavid-and-qajar</ref> خو له مذهبي پلوه یوه شیعه ډله وه چي له ۸۸۰ تر ۱۱۰۱هجري لمریز پوري یې په پارس (اوسني ایران) کي واکمني وکړه. دا د کوردانو یوه ایراني کورنۍ وه<ref>https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/empires-safavid-and-qajar</ref>، د صفوي کورنۍ د صفوي صوفي سلسلې څخه سرچینه اخیستې وه، کوم چې د ایران د آذربایجان سیمې په اردبیل ښار کې تاسیس شوی و.<ref>https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/empires-safavid-and-qajar</ref> == صفوي شاهان او واکمنۍ موده یې == [[دوتنه:Safavid-guns.jpg|بټنوک|د صفوي پېز فتیله ای ټوپکونه]] [[دوتنه:Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|بټنوک|190px|کیڼ|[[لومړی شاه اسماعیل]]]] * [[اسماعیل صفوي (لمړئ)|لومړی شاه اسماعیل]] (۹۳۰-۹۰۷) (۸۸۰ – ۹۰۲ لمریز) * [[طهماسب (اول)|لومړی شاه تهماسب]] (۹۸۴-۹۳۰) (۹۰۲ – ۹۵۵ لمریز) * [[دویم شاه اسماعیل]] (۹۸۵-۹۸۴) (۹۵۵ – ۹۵۶ لمریز) * [[شاه محمد خدابنده]] (۹۹۶-۹۸۵) (۹۵۶ – ۹۶۶ لمریز) * [[عباس ۱|شاه عباس بزرگ]] (۱۰۳۸-۹۹۶) (۹۶۶ – ۱۰۰۷ لمریز) * [[شاه صفی]] (۱۰۵۲-۱۰۳۸) (۱۰۰۷ – ۱۰۲۱ لمریز) * [[دویم شاه عباس]] (۱۰۷۷-۱۰۵۲) (۱۰۲۱ – ۱۰۴۵ لمریز) * [[شاه سلیمان]] (۱۱۰۵-۱۰۷۷) (۱۰۴۵ – ۱۰۷۲ لمریز) * [[شاه سلطان حسین]] (۱۱۳۵-۱۱۰۵) (۱۰۷۲ – ۱۱۰۱ لمریز) ** [[دویم شاه تهماسب دوم]] (۱۱۴۵-۱۱۳۵) (۱۱۰۱ – ۱۱۱۱ لمریز) ** [[درېیم شاه عباس]] (۱۱۴۸-۱۱۴۵) (۱۱۱۱ – ۱۱۱۴ لمریز) ** [[درېیم شاه اسماعیل]](۱۱۷۹-۱۱۹۳) ===قضایي جوړښت === [[دوتنه:Shah Abbas I.jpg|بټنوک|200px|[[عباس ۱|ستر شاه عباس]]]] == حکومتي جوړښت == [[دوتنه:Arm.safavi.JPG|250px|کیڼ|بټنوک|د صفوي واکمنۍ نښان.]] [[دوتنه:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg|بټنوک|کیڼ|250px|[[د نقش جهان میدان]]، هغه ډگر چې د صفوي شاهانو په وسیله جوړ شوی، دا ډگر د هغوي مذهبي سیاسي بېلگه پېژندل کېږي.]] == بهرنۍ تړن == {{ویکی‌انبار-رده|Safavid dynasty}} * [http://www.irantarikh.com/safavia.htm سلسله صفوی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118065648/http://www.irantarikh.com/safavia.htm |date=2012-11-18 }} * [http://www.irantarikh.com/safavia.htm ظهور قزلباشان - جنگ چال‌دیران و از دست رفتنِ بخشی از غرب ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118065648/http://www.irantarikh.com/safavia.htm |date=2012-11-18 }} * [http://www.peiknet.com/1383/page/12far/p405sib.htm تحقیق نصرالله فلسفی پیرامون صفویه]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.peiknet.com/1383/page/12far/p405sib.htm اصفهان نصف جهان ماند شاه و شیخ صفوی رفتند]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.iichs.org/index.asp?id=575&doc_cat=1 مرگ شاه طهماسب و آغاز تهاجم همه‌جانبه عثمانیان به ایران] ==سرچینې== [[وېشنيزه:صفویان]] g5obnqpusnag06rr8f25erz87cblyc3 0 53359 368429 364882 2026-08-20T22:20:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368429 wikitext text/x-wiki '''انډروميډا کهکشان''' (IPA: /ænˈdrɒmɪdə/) چې د Messier 31 يا M31 او يا NGC224 په نومونو پېژندلي کېږي او په اصل کې د انډروميډا نيبولا دی، يو بند (احاطه) شوی مارپېچ کهکشان دی چې له ځمکې څخه نږدې 2.5 ميليونه نوري کلونه (۷۷۰ کیلو في ثانيه) او د شيدو لار ته تر ټولو نږدې ستر کهکشان دی. د دې کهکشان نوم د ځمکې د اسمان له هغې برخې څخه سرچينه اخلي، چې دا په کې راښکاره کېږي. ذکر شوې برخې ته د انډروميډا د ستورو ټولګه وايي، چې د يونان افسانه پوه Perseus د مېرمنې ايتوپي يا فنيقي شهزادګۍ نوم پرې اېښودل شوی دی. د انډروميډا کهکشان ويروسي کتله، په يو ترېليون لمريزو کتلو (2.0 x 10⁴² kilograms) په لرلو سره د شيدو لار کهکشان د پراخوالي په ډول او ترتيب سره ورته ده. په کره ډول د دواړو کهکشانونو د کتلې اټکلول ستونزمن دي، مګر د اوږدې مودې لپاره فکر کېده چې د انډروميډا کهکشان د شيدو لار څخه د ٪۲۵ يا ٪۵۰ په اندازه زيات لوی دی. دې نظريې د ۲۰۱۸ يوې څېړنې له خوا د ۲۰۱۹ ز کال پر يوې څېړنې باندې چې د شيدو لار کهکشان کتله يې يو څه زياته اټکل کړه، د پوښتنې غوښتنه کړې ده د ۲۰۱۸ ز کال څېړنې د انډروميډا کهکشان پر کتله باندې يې يو ټيټ اټکل ذکر کړی و. د انډروميډا کهکشان د نږدې 220000 ly (67kpc) قطر لري، چې د پراخوالي له مخې د Local Group يا د کهکشانونو د محلي ډلې تر ټولو پراخ کهکشان دی. په انډروميډا کهکشان کې د شته ستورو شمېر يو ترېليون (1x10¹²) يا د شيدو لار د ستورو په پرتله نږدې دوه برابره اټکل شوی دی. تمه ده چې د شيدو لاره او انډروميډا کهکشانونه نږدې له ۴ تر ۵ بېليون کلونو کې يو له بل سره ټکر وکړي، چې سره يو ځای کېدل به يې يو خورا ستر او پياوړی بيضوي کهکشان يا يو پراخه عدسي کهکشان رامنځته کړي. د ۳.۴ ډبلوالي په لرلو سره د انډروميډا کهکشان د Messier شيانو له منځه تر ټولو روښانه دی، چې له امله يې ياد کهکشان له ځمکې څخه د تروږميو په شپو کې هم، لکه: د پرانيستې سترګې ان له رڼا د منځنۍ ککړتيا لرونکو سيمو څخه هم ښکاري. == مشاهدوي تاریخ == نږدې په ۹۶۴ ز کال کې فارسي ستورپوه عبدالرحمن الصوفي لومړنی هغه څوک و، چې په رسمي ډول يې انډروميډا کهکشان تشرېح کړ. نوموړي ياد کهکشان په خپل کتاب «د ثابتو ستورو کتاب: Book of Fixed Stars» کې د نيبولايي داغ يا کوچنۍ اورېځ په توګه ذکر کړ. د هغه دورې د ستورو لښتليکونو انډروميډا کهکشان د کوچنۍ ورېځې په توګه په نښه کړ. جرمني ستورپوه Simon Marius په ۱۶۱۲ ز کې د انډروميډا کهکشان په اړه د دوربيني کتنو پر بنسټ يوه لومړنۍ تشرېح وړاندې کړه. Pierre Louis Maupertuis په ۱۷۴۵ ز کې اټکل وکړ، چې ياد خړ يا تت داغ يو ټاپويي نړۍ وه. Charles Messier په ۱۷۶۴ ز کې انډروميډا د M31 څيز په توګه لېست کړ او د پرانيستې سترګې په توګه د ليدلو وړ اوسېدنې تر څنګ يې په غلطۍ سره Marius ته د موندونکي امتياز ورکړ. ستورپوه William Herschel په ۱۷۸۵ ز کې د انډروميډا په مرکزي برخه کې يو لوی سوربخن يا قرمزي ته ورته بڼه يادښت کړه. نوموړي د انډروميډا په اړه باور درلود، چې د ټولو سترو نيبولا په پرتله نږدې ده او د نيبولا د رنګ او پراخولي پر بنسټ يې په ناسم ډول فکر وکړ، چې د Sirius [اسماني جسم] له واټن څخه د ۲۰۰۰ برابره يا له نږدې 18000 ly (5.5kpc) څخه زيات لوی نه دی. په ۱۸۵۰ ز کې (William Parsons, 3rd Earl of Rosse) د انډروميډا د مارپېچ جوړښت لومړنۍ انځورګري وکړه. Sir William Huggins په ۱۸۶۴ ز کې يادونه وکړه، چې د انډروميډا ليدل (طيف) له ګازي نيبولا سره توپير درلود. د انډروميډا منظر د تکرار يو دوام دی او د جذب له تيارو ليکو سره يو پر بل اېښودل شوی دی، د يوه څيز د کيمياوي ترکيب معلومولو کې مرسته کوي. د انډروميډا منظر، د انفرادي ستورو له منظرونو سره خورا ورته دی او له همدې ځايه پايله اخيستل شوې وه، چې ذکر شوی کهکشان د ستوري طبيعت لری. په ۱۸۸۵ ز کې په انډروميډا کې د S Andromeda په نوم يو ستر لنډمهالی ستوری کتل شوی و، چې دا په ياد کهکشان کې لومړنی او يوازينی ليدل شوی ستوری و. په هغه وخت کې فکر کېده چې، انډروميډا دې يو نږدې څيز وي، چې سبب يې دا فکر و چې انډروميډا يو خورا لږ ځلا لرونکی او د nova [لنډ مهالی ستوری] په نامه يوه بېله پېښه وي او د همدې له مخې يې ياد کهکشان Nova 1885 ونوماوه. Isaac Roberts په ۱۸۸۸ ز کې د انډروميډا يو تر ټولو لومړنی انځور واخيست، چې تر اوسه په عام ډول فکر کېده چې، دا به زموږ په کهکشان [د شيدو لاره] کې دننه يوه نيبولا وي. روبرتس د انډروميډا او ورته مارپېچ نيبولا په اړه ځکه سم پوه نه شو، چې د ستوري نظامونه جوړېږي. In 1912, Vesto Slipher used spectroscopy to measure the radial velocity of Andromeda with respect to our Solar System—the largest velocity yet measured, at 300 km/s (190 mi/s). Vesto Slipher په ۱۹۱۲ز کې د انډروميډا د وړانګېزې چټکتيا معلومولو په موخه Spectroscopy [د ليدلو طيف] څخه ګټه پورته کړه، چې په خپل کار کې يې زموږ لمريز نظام ته پام وکړ، چې تر اوسه د اندازه شوې چټکتيا تر ټولو زياته (په يوه ثانيه کې ۳۰۰ کېلو متر يا ۱۹۰ ميل) چټکتيا لري. === ټاپو نړۍ === په ۱۷۵۵ ز کې جرمني فيلسوف Immanuel Kant «د نړيوال طبيعت تاريخچه او د اسمان نظريه» تر سرلیک لاندې خپل کتاب کې دا انګېرنه وړاندې کړه، چې د شيدو لاره د نورو ډېرو کهکشانونو له ډلې څخه يوه دی. نوموړي استدلال کاوه چې د شيدو لار ته ورته يو جوړښت، که چېرې له پورته څخه وکتل شي، د يوه دايروي نيبولا غوندې او که له اړخ څخه وکتل شي، نو بيضوی غوندي به ښکاره شي. نوموړي له دې ځايه پايله تر لاسه کړه چې د انډروميډا غوندې ليدل شوې بيضوي نيبولا، چې په هغه وخت کې نوره نه شوه تشرېح کېدلی، د شيدو لار ته ورته نور کهکشانونه وو. Heber Curtis په ۱۹۱۷ ز کې د انډروميډا دننه يو لنډ مهالی ستوری وليد. د انځوريز ثبت له څېړلو وروسته ۱۱ نور لنډمهالی ستوري هم وموندل شول. د نوموړي پام شو چې دا لنډ مهالي ستوري د اسمان په نورو برخو کې د پېښو شويو ستورو په پرتله په منځني ډول ۱۰ برابره زيات لوی وو. Curtis د پايلې په توګه وړ و چې د 500000 ly (3.2x10¹⁰ AU) واټن په يوه اټکل سره بريالی شي. نوموړی د تش په نوم «ټاپو نړۍ» نظريې يو وړاندې کوونکی شو، چې له مخې يې مارپېچ نيبولا په اصل کې خپلواک کهکشانونه وو. په ۱۹۲۰ز  کې د Harlow Shapely او Cutis تر منځ د شيدو لار، مارپېچ نيبولا او د نړۍ اړخونو په اړه ستره مناظره (Great Debate) وشوه. د دې لپاره چې Curtis د سترې انډروميډا نيبولا (Great Andromeda Nebula) د شتون (په حقيقت کې يو بانديني کهکشان) په اړه خپله ادعا پياوړې کړي، د انډروميډا دننه يې د تياره ليکو بڼه په نښه کړه، چې په لمريز نظام کې يې د دوړې له ورېځو سره ورته والی درلود او هم يې د خپلې ادعا لپاره د انډروميډا کهکشان د اغېزناکتوب په اړه د Doppler shift له تاريخي کتنو ګټه پورته کړه. په ۱۹۲۲ ز کې Ernst Opik د انډروميډا د ستورو د معلومو چټکتياوو په کارونې سره د هغې د واټن اټکلولو په موخه يو مېتود وړاندې کړ. د نوموړي د پايلې له مخې د انډروميډا نيبولا زموږ له کهکشان څخه د نږدې 450 kpc (1500 kly) په لرې واټن کې پرته ده. Edwin Hubble په ۱۹۲۵ ز کې هغه مهال مناظره برابره کړه، چې نوموړي د انډروميډا پر ستورپوهنيزو انځورونو باندې د لومړي ځل لپاره له کهکشان څخه پورته Cepheid بدلېدونکي ستوري مشخص کړل.د دې لپاره يې له ۱۰۰ انچ يا ۲،۵ ملي متر هووکر دوربين څخه ګټه واخيستله او همدې دوربين، د سترې انډروميډا نيبولا د واټن معلومول شوني کړل. د نوموړي اندازې اخيستنې د پايلې په ډول بيان کړل، چې دا بڼه يا شکل زموږ په کهکشان کې د ستورو او ګاز يوه ټولګه نه وه، بلکې په بشپړ ډول يو بېل کهکشان و، چې د شيدو لار کهکشان څخه د پام وړ واټن [لرې] کې پروت و. ==تور غارونه== زموږ کهکشان یو تور سوری (black hole) لري مګر اندرومیدا کهکشان بیا 36 تور سوري لري چی هر تور سوری یی زموږ د لمر څخه 5 یا 10 ځله غټ دي. ==لومړۍ پیژندنه== د لومړي ځل لپاره د عبدالرحمان صوفي په نوم یوه ایراني  ستورپېژندونکي دغه کهکشان کشف کړ. د تلسکوپ له اختراع څخه وروسته د سایمون ماریس په نوم یو سیانسپوه د دي کهکشان مطالعه وکړه چې په اول کې داسې فکر کېده چې دا د شيدو لارې کهکشان یوه برخه ده خو اډون هبل څیړنو وښودله چي دا یو بیل کهکشان دي چی د شېدو لارې کهکشان څخه ډېر لرې دی. ==سیارې== ==مساحت او حراکت== == سرچینې == {{reflist|refs=<ref name="ned">{{cite web | title = Results for Messier 31 | url = http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=M+031&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | work = NASA/IPAC Extragalactic Database | publisher = [[NASA]]/[[Infrared Processing and Analysis Center|IPAC]] | access-date = 28 February 2019 | archive-date = 9 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180809115121/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=M+031&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | url-status = dead }}</ref> <ref name="nature">{{cite journal | last1 = Cowen | first1 = Ron | date = 2012 | title = Andromeda on collision course with the Milky Way | url = http://www.nature.com/news/andromeda-on-collision-course-with-the-milky-way-1.10765# | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | access-date = 6 October 2014 | doi = 10.1038/nature.2012.10765 | s2cid = 124815138}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{cite journal | last1 = Karachentsev | first1 = Igor D. | last2 = Kashibadze | first2 = Olga G. | date = 2006 | title = Masses of the Local Group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field | journal = [[Astrophysics (journal)|Astrophysics]] | volume = 49 | issue = 1 | pages = 3–18 | bibcode = 2006Ap.....49....3K | doi = 10.1007/s10511-006-0002-6 | s2cid = 120973010}}</ref> <ref name="trillion-stars">{{cite magazine | last = Young | first = Kelly | date = 6 June 2006 | title = The Andromeda Galaxy hosts a trillion stars | url = https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html | magazine = [[New Scientist]] | access-date = 6 October 2014}}</ref> <ref name="karachentsevetal2004">{{cite journal | last1 = Karachentsev | first1 = Igor D. | last2 = Karachentseva | first2 = Valentina E. | last3 = Huchtmeier | first3 = Walter K. | last4 = Makarov | first4 = Dmitry I. | date = 2004 | title = A Catalog of Neighboring Galaxies | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 127 | issue = 4 | pages = 2031–2068 | bibcode = 2004AJ....127.2031K | doi = 10.1086/382905 | doi-access = free}}</ref> <ref name="Ribas2005">{{cite journal | last1 = Ribas | first1 = Ignasi | last2 = Jordi | first2 = Carme | last3 = Vilardell | first3 = Francesc | display-authors=3 | last4 = Fitzpatrick | first4 = Edward L. | last5 = Hilditch | first5 = Ron W. | last6 = Guinan | first6 = Edward F. | date = 2005 | title = First Determination of the Distance and Fundamental Properties of an Eclipsing Binary in the Andromeda Galaxy | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 635 | issue = 1 | pages = L37–L40 | bibcode = 2005ApJ...635L..37R | arxiv = astro-ph/0511045 | doi = 10.1086/499161 | s2cid = 119522151}}</ref> <ref name="McConnachieetal2005">{{cite journal | last1 = McConnachie | first1 = Alan W. | last2 = Irwin | first2 = Michael J. | last3 = Ferguson | first3 = Annette M. N. | display-authors=3 | last4 = Ibata | first4 = Rodrigo A. | last5 = Lewis | first5 = Geraint F. | last6 = Tanvir | first6 = Nial R. | date = 2005 | title = Distances and metallicities for 17 Local Group galaxies | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 356 | issue = 4 | pages = 979–997 | bibcode = 2005MNRAS.356..979M | arxiv = astro-ph/0410489 | doi = 10.1111/j.1365-2966.2004.08514.x}}</ref> <ref name="SIMBAD-M31">{{cite web | title = M 31 | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=m31 | access-date = 30 September 2018}}</ref> <ref name="GAXEL">{{cite journal | date = 2007 | title = The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 173 | issue = 2 | pages = 185–255 | arxiv = astro-ph/0606440 | bibcode = 2007ApJS..173..185G | doi = 10.1086/516636 | last1 = Gil de Paz | first1 = Armando | last2 = Boissier | first2 = Samuel | last3 = Madore | first3 = Barry F. | display-authors=3 | last4 = Seibert | first4 = Mark | last5 = Joe | first5 = Young H. | last6 = Boselli | first6 = Alessandro | last7 = Wyder | first7 = Ted K. | last8=Thilker |first8=David A. | last9=Bianchi |first9=Luciana | last10 = Rey | first10 = Soo‐Chang | last11 = Rich | first11 = Robert Michael | last12 = Barlow | first12 = Tom A. | last13 = Conrow | first13 = Tim | last14 = Forster | first14 = Karl | last15 = Friedman | first15 = Peter G. | last16 = Martin | first16 = D. Christopher | last17 = Morrissey | first17 = Patrick | last18 = Neff | first18 = Susan G. | last19 = Schiminovich | first19 = David | last20 = Small | first20 = Todd | last21 = Donas | first21 = Jose | last22 = Heckman | first22 = Timothy M. | last23 = Lee | first23 = Young‐Wook | last24 = Milliard | first24 = Bruno | last25 = Szalay | first25 = Alex S. | last26 = Yi | first26 = Sukyoung | s2cid = 119085482}}</ref> <ref name="milky-way-collide">{{cite web | title = NASA's Hubble Shows Milky Way is Destined for Head-On Collision | publisher = NASA | date = 31 May 2012 | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/milky-way-collide.html | access-date = 12 July 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140604191905/http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/milky-way-collide.html | archive-date = 4 June 2014}}</ref> <ref name="Frommert & Kronberg 2007">{{cite web |last1 = Frommert |first1 = Hartmut |last2 = Kronberg |first2 = Christine |date = 22 August 2007 |title = Messier Object Data, sorted by Apparent Visual Magnitude |url = http://messier.seds.org/dataMag.html |publisher = [[SEDS]] |access-date = 27 August 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070712184703/http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html |archive-date = 12 July 2007 |url-status = dead}}</ref> <ref name="NSOG">{{cite book | last1 = Kepple | first1 = George Robert | last2 = Sanner | first2 = Glen W. | date = 1998 | title = The Night Sky Observer's Guide | volume = 1 | page = 18 | publisher = Willmann-Bell | isbn = 978-0-943396-58-3}}</ref> <ref name="Aati">{{cite book | last = Davidson | first = Norman | date = 1985 | title = Astronomy and the imagination: a new approach to man's experience of the stars | page = 203 | publisher = Routledge Kegan & Paul | isbn = 978-0-7102-0371-7}}</ref> <ref name="Herschel 1785">{{cite journal | last = Herschel | first = William | author-link=William Herschel | date = 1785 | title = On the Construction of the Heavens | journal = [[Philosophical Transactions of the Royal Society of London]] | volume = 75 | pages = 213–266 | doi = 10.1098/rstl.1785.0012 | s2cid = 186213203}}</ref> <ref name="Huggins & Miller 1864">{{cite journal | last = Huggins | first = William | author-link=William Huggins<!-- "A Supplement to On the Spectra of Some of the Fixed Stars, by Huggins and: | last2 = Miller | first2 = William A. --> | date = 1864 | title = On the Spectra of Some of the Nebulae | journal = [[Philosophical Transactions of the Royal Society of London]] | volume = 154 | pages = 437–444 | doi = 10.1098/rstl.1864.0013 | bibcode = 1864RSPT..154..437H | doi-access = free}}</ref> <ref name="Backhouse 1888">{{cite journal | last = Backhouse | first = Thomas W. | date = 1888 | title = Nebula in Andromeda and Nova, 1885 | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 48 | issue = 3 | pages = 108–110 | bibcode = 1888MNRAS..48..108B | doi =10.1093/mnras/48.3.108 | doi-access = free}}</ref> <ref name="Slipher 1913">{{cite journal | last = Slipher | first = Vesto M. | author-link=Vesto Slipher | date = 1913 | title = The Radial Velocity of the Andromeda Nebula | journal = [[Lowell Observatory Bulletin]] | volume = 1 | pages = 56–57 | bibcode = 1913LowOB...2...56S}}</ref> <ref name="Curtis 1988">{{cite journal | last = Curtis | first = Heber Doust | author-link=Heber Doust Curtis | date = 1988 | title = Novae in Spiral Nebulae and the Island Universe Theory | journal = [[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]] | volume = 100 | pages = 6 | bibcode = 1988PASP..100....6C | doi = 10.1086/132128 | doi-access = free}}</ref> <ref name="Öpik 1922">{{cite journal | last = Öpik | first = Ernst | author-link=Ernst Öpik | date = 1922 | title = An estimate of the distance of the Andromeda Nebula | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 55 | pages = 406–410 | bibcode = 1922ApJ....55..406O | doi = 10.1086/142680}}</ref> <ref name="Hubble 1929">{{cite journal | last = Hubble | first = Edwin P. | author-link=Edwin Hubble | date = 1929 | title = A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 69 | pages = 103–158 | bibcode = 1929ApJ....69..103H | doi = 10.1086/143167}}</ref> <ref name="Baade 1944">{{cite journal | last = Baade | first = Walter | author-link=Walter Baade | date = 1944 | title = The Resolution of Messier 32, NGC 205, and the Central Region of the Andromeda Nebula | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 100 | pages = 137 | bibcode = 1944ApJ...100..137B | doi = 10.1086/144650}}</ref> <ref name="Gribbin 2001">{{cite book | last = Gribbin | first = John R. | date = 2001 | title = The Birth of Time: How Astronomers Measure the Age of the Universe | page = 151 | publisher = [[Yale University Press]] | isbn = 978-0-300-08914-1}}</ref> <ref name="Brown & Hazard 1950">{{cite journal | last1 = Brown | first1 = Robert Hanbury | last2 = Hazard | first2 = Cyril | date = 1950 | title = Radio-frequency Radiation from the Great Nebula in Andromeda (M.31) | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | volume = 166 | pages = 901–902 | bibcode = 1950Natur.166..901B | doi = 10.1038/166901a0 | issue = 4230 | s2cid = 4170236}}</ref> <ref name="Brown & Hazard 1951">{{cite journal | last1 = Brown | first1 = Robert Hanbury | last2 = Hazard | first2 = Cyril | date = 1951 | title = Radio emission from the Andromeda nebula | journal = [[MNRAS]] | volume = 111 | issue = 4 | pages = 357–367 | bibcode = 1951MNRAS.111..357B | doi=10.1093/mnras/111.4.357 | doi-access = free}}</ref> <ref name="van der Kruit & Allen 1976">{{cite journal | last1 = van der Kruit | first1 = Piet C. | last2 = Allen | first2 = Ronald J. | date = 1976 | title = The Radio Continuum Morphology of Spiral Galaxies | journal = [[Annual Review of Astronomy and Astrophysics]] | volume = 14 | issue = 1 | pages = 417–445 | doi = 10.1146/annurev.aa.14.090176.002221 | bibcode = 1976ARA&A..14..417V}}</ref> <ref name="Ingrosso 2009">{{cite journal | last1 = Ingrosso | first1 = Gabriele | last2 = Calchi Novati | first2 = Sebastiano | last3 = De Paolis | first3 = Francesco | display-authors=3 | last4 = Jetzer | first4 = Philippe | last5 = Nucita | first5 = Achille A. | last6 = Zakharov | first6 = Alexander F. | date = 2009 | title = Pixel-lensing as a way to detect extrasolar planets in M31 | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 399 | issue = 1 | pages = 219–228 | arxiv = 0906.1050 | doi = 10.1111/j.1365-2966.2009.15184.x | bibcode = 2009MNRAS.399..219I | s2cid = 6606414}}</ref> <ref name="Beck 2020">{{cite journal | last1 = Beck | first1 = Rainer | last2 = Berkhuijsen | first2 = Elly M. | last3 = Giessuebel | first3 = Rene | display-authors=3 | last4 = Mulcahy | first4 = David D. | date = 2020 | title = Magnetic fields and cosmic rays in M 31 | journal = [[Astronomy & Astrophysics]] | volume = 633 | pages = A5 | arxiv = 1910.09634 | doi = 10.1051/0004-6361/201936481 | bibcode = 2020A&A...633A...5B | s2cid = 204824172}}</ref> <ref name="Holland 1998">{{cite journal | last = Holland | first = Stephen | date = 1998 | title = The Distance to the M31 Globular Cluster System | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 115 | issue = 5 | pages = 1916–1920 | bibcode = 1998AJ....115.1916H | doi = 10.1086/300348 | arxiv = astro-ph/9802088 | s2cid = 16333316}}</ref> <ref name="Stanek & Garnavich 1998">{{cite journal | last1 = Stanek | first1 = Krzysztof Z. | last2 = Garnavich | first2 = Peter M. | date = 1998 | title = Distance to M31 With the HST and Hipparcos Red Clump Stars | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 503 | issue = 2 | pages = 131–141 | arxiv = astro-ph/9802121 | doi = 10.1086/311539 | bibcode = 1998ApJ...503L.131S}}</ref> <ref name="Kalirai et al 2006">{{cite journal | last1 = Kalirai | first1 = Jasonjot Singh | last2 = Gilbert | first2 = Karoline M. | last3 = Guhathakurta | first3 = Puragra | display-authors=3 | last4 = Majewski | first4 = Steven R. | last5 = Ostheimer | first5 = James C. | last6 = Rich | first6 = Robert Michael | last7 = Cooper | first7 = Michael C. | last8 = Reitzel | first8 = David B. | last9 = Patterson | first9 = Richard J. | date = 2006 | title = The Metal-Poor Halo of the Andromeda Spiral Galaxy (M31) | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 648 | issue = 1 | pages = 389–404 | arxiv = astro-ph/0605170 | bibcode = 2006ApJ...648..389K | doi = 10.1086/505697 | s2cid = 15396448}}</ref> <ref name="vdb">{{cite journal | last1=van den Bergh |first1=Sidney | date = 1999 | title = The local group of galaxies | journal = [[Astronomy and Astrophysics Review]] | volume = 9 | issue = 3–4 | pages = 273–318 | bibcode = 1999A&ARv...9..273V | doi = 10.1007/s001590050019 | s2cid=119392899}}</ref> <ref name="Liller & Mayer 1987">{{cite journal | last1 = Liller | first1 = William | last2 = Mayer | first2 = Ben | date = 1987 | title = The Rate of Nova Production in the Galaxy | journal = [[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]] | volume = 99 | pages = 606–609 | bibcode = 1987PASP...99..606L | doi = 10.1086/132021}}</ref> <ref name="Beaton 2006">{{cite journal | last1 = Beaton | first1 = Rachael L. | last2 = Majewski | first2 = Steven R. | last3 = Guhathakurta | first3 = Puragra | display-authors=3 | last4 = Skrutskie | first4 = Michael F. | last5 = Cutri | first5 = Roc M. | last6 = Good | first6 = John | last7 = Patterson | first7 = Richard J. | last8=Athanassoula | first8=Évangélie | last9 = Bureau | first9 = Martin | date = 2006 | title = Unveiling the Boxy Bulge and Bar of the Andromeda Spiral Galaxy | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 658 | issue = 2 | pages = L91 | bibcode = 2007ApJ...658L..91B | doi = 10.1086/514333 | arxiv = astro-ph/0605239 | s2cid = 889325}}</ref> <ref name="Chapman et al 2006">{{cite journal | last1 = Chapman | first1 = Scott C. | last2 = Ibata | first2 = Rodrigo A. | last3 = Lewis | first3 = Geraint F. | display-authors=3 | last4 = Ferguson | first4 = Annette M. N. | last5 = Irwin | first5 = Michael J. | last6 = McConnachie | first6 = Alan W. | last7 = Tanvir | first7 = Nial R. | date = 2006 | title = A kinematically selected, metal-poor spheroid in the outskirts of M31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 653 | issue = 1 | pages = 255–266 | arxiv = astro-ph/0602604 | doi = 10.1086/508599 | bibcode = 2006ApJ...653..255C | s2cid = 14774482}} Also see the press release, {{cite press release | publisher = [[Caltech|Caltech Media Relations]] | date = 27 February 2006 | title = Andromeda's Stellar Halo Shows Galaxy's Origin to Be Similar to That of Milky Way | url = http://pr.caltech.edu/media/Press_Releases/PR12801.html | access-date = 24 May 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060509072644/http://pr.caltech.edu/media/Press_Releases/PR12801.html | archive-date = 9 May 2006 | url-status = dead | df = dmy-all}}</ref> <ref name="UC Santa Cruz 2001">{{cite press release |publisher=[[UC Santa Cruz]] |date=9 January 2001 |title=Astronomers Find Evidence of an Extreme Warp in the Stellar Disk of the Andromeda Galaxy |url=http://www.ucsc.edu/news_events/press_releases/archive/00-01/01-01/andromeda.html |access-date=24 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519081929/http://www.ucsc.edu/news_events/press_releases/archive/00-01/01-01/andromeda.html |archive-date=19 May 2006 |url-status=dead}}</ref> <ref name="Rubin & Ford 1970">{{cite journal | last1 = Rubin | first1 = Vera C. | last2 = Ford | first2 = W. Kent Jr. | date = 1970 | title = Rotation of the Andromeda Nebula from a Spectroscopic Survey of Emission | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 159 | pages = 379 | bibcode = 1970ApJ...159..379R | doi = 10.1086/150317}}</ref> <ref name="Arp 1964">{{cite journal | last = Arp | first = Halton | author-link=Halton Arp | date = 1964 | title = Spiral Structure in M31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 139 | pages = 1045 | bibcode = 1964ApJ...139.1045A | doi = 10.1086/147844}}</ref> <ref name="Braun 1991">{{cite journal | last = Braun | first = Robert | date = 1991 | title = The distribution and kinematics of neutral gas, HI region in M31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 372 | pages = 54–66 | bibcode = 1991ApJ...372...54B | doi = 10.1086/169954 | title-link = HI region}}</ref> <ref name="ESA 1998-10-14">{{cite press release | publisher = [[European Space Agency]] | date = 14 October 1998 | title = ISO unveils the hidden rings of Andromeda | url = http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=12748 | access-date = 24 May 2006}}</ref> <ref name="Harvard-Smithsonian 2006-10-18">{{cite news | first1=David A. |last1=Aguilar | first2=Christine |last2=Pulliam | date = 18 October 2006 | title = Busted! Astronomers Nab Culprit in Galactic Hit-and-Run | publisher = [[Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics]] | url = http://www.cfa.harvard.edu/news/2006-28 | access-date = 6 October 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141008143627/http://www.cfa.harvard.edu/news/2006-28 | archive-date = 8 October 2014 | url-status = live}}</ref> <ref name="Bullock & Johnston 2005">{{cite journal | last1 = Bullock | first1 = James S. | last2 = Johnston | first2 = Kathryn V. | date = 2005 | title = Tracing Galaxy Formation with Stellar Halos I: Methods | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 635 | issue = 2 | pages = 931–949 | arxiv = astro-ph/0506467 | bibcode = 2005ApJ...635..931B | doi = 10.1086/497422 | s2cid = 14500541}}</ref> <ref name="Lauer">{{cite journal | last1 = Lauer | first1 = Tod R. | last2 = Faber | first2 = Sandra M. | last3 = Groth | first3 = Edward J. | display-authors=3 | last4 = Shaya | first4 = Edward J. | last5 = Campbell | first5 = Bel | last6 = Code | first6 = Arthur | last7 = Currie | first7 = Douglas G. | last8 = Baum | first8 = William A. | last9 = Ewald | first9 = Shawn P. | last10=Hester |first10=J. Jeff | last11=Holtzman |first11=Jon A. | last12=Kristian |first12=Jerome | last13=Light |first13=Robert M. | last14=Lynds |first14=C. Roger | last15=O'Neill |first15=Earl J. Jr. | date = 1993 | title = Planetary camera observations of the double nucleus of M31 | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 106 | issue = 4 | pages = 1436–1447, 1710–1712 | bibcode = 1993AJ....106.1436L | doi = 10.1086/116737 | url = https://authors.library.caltech.edu/52347/1/1993AJ____106_1436L.pdf}}</ref> <ref name="Bender et al 2005">{{cite journal | last1 = Bender | first1 = Ralf | last2 = Kormendy | first2 = John | last3 = Bower | first3 = Gary | display-authors=3 | last4 = Green | first4 = Richard | last5 = Thomas | first5 = Jens | last6 = Danks | first6 = Anthony C. | last7 = Gull | first7 = Theodore | last8 = Hutchings | first8 = J. B. | last9 = Joseph | first9 = C. L. | date = 2005 | title = HST STIS Spectroscopy of the Triple Nucleus of M31: Two Nested Disks in Keplerian Rotation around a Supermassive Black Hole | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 631 | issue = 1 | pages = 280–300 | bibcode = 2005ApJ...631..280B | arxiv = astro-ph/0509839 | doi = 10.1086/432434 | last10 = Kaiser | first10 = M. E. | last11 = Lauer | first11 = Tod R. | last12 = Nelson | first12 = Charles H. | last13 = Richstone | first13 = Douglas | last14 = Weistrop | first14 = Donna | last15 = Woodgate | first15 = Bruce | s2cid = 53415285}}</ref> <ref name="Gebhardt et al 2000">{{cite journal | last1 = Gebhardt | first1 = Karl | last2 = Bender | first2 = Ralf | last3 = Bower | first3 = Gary | display-authors=3 | last4 = Dressler | first4 = Alan | last5 = Faber | first5 = S. M. | last6 = Filippenko | first6 = Alexei V. | last7 = Green | first7 = Richard | last8 = Grillmair | first8 = Carl | last9 = Ho | first9 = Luis C. | date=June 2000 | title = A Relationship between Nuclear Black Hole Mass and Galaxy Velocity Dispersion | journal = The Astrophysical Journal | volume = 539 | issue = 1 | pages = L13–L16 | arxiv = astro-ph/0006289 | bibcode = 2000ApJ...539L..13G | doi = 10.1086/312840 | last10 = Kormendy | first10 = John | last11 = Lauer | first11 = Tod R. | last12 = Magorrian | first12 = John | last13 = Pinkney | first13 = Jason | last14 = Richstone | first14 = Douglas | last15 = Tremaine | first15 = Scott | s2cid = 11737403}}</ref> <ref name="Tremaine 1995">{{cite journal | last = Tremaine | first = Scott | date = 1995 | title = An Eccentric-Disk Model for the Nucleus of M31 | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 110 | pages = 628–633 | arxiv = astro-ph/9502065 | bibcode = 1995AJ....110..628T | doi = 10.1086/117548 | s2cid = 8408528}}</ref> <ref name="hubblesite 1993-07-20">{{cite press release | date = 20 July 1993 | title = Hubble Space Telescope Finds a Double Nucleus in the Andromeda Galaxy | url = http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1993/18/text/ | publisher = Hubble News Desk | access-date = 26 May 2006}}</ref> <ref name="Schewe & Stein 1993">{{cite news |last1=Schewe |first1=Phillip F. |last2=Stein |first2=Ben |date=26 July 1993 |title=The Andromeda Galaxy has a Double Nucleus |work=Physics News Update |publisher=[[American Institute of Physics]] |url=http://www.aip.org/pnu/1993/split/pnu138-2.htm |access-date=10 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090815062838/http://www.aip.org/pnu/1993/split/pnu138-2.htm |archive-date=15 August 2009}}</ref> <ref name="Fujimoto et al 1969">{{cite journal | last1 = Fujimoto | first1 = Mitsuaki | last2 = Hayakawa | first2 = Satio | last3 = Kato | first3 = Takako | date = 1969 | title = Correlation between the Densities of X-Ray Sources and Interstellar Gas | journal = [[Astrophysics and Space Science]] | volume = 4 | issue = 1 | pages = 64–83 | bibcode = 1969Ap&SS...4...64F | doi = 10.1007/BF00651263 | s2cid = 120251156}}</ref> <ref name="Peterson 1973">{{cite book | last = Peterson | first = Laurence E. | date = 1973 | chapter = Hard Cosmic X-Ray Sources | editor = Bradt, Hale |editor2=Giacconi, Riccardo | title = X- and Gamma-Ray Astronomy, Proceedings of IAU Symposium no. 55 held in Madrid, Spain, 11–13 May 1972 | journal = X- and Gamma-Ray Astronomy | volume = 55 | pages = 51–73 | publisher = [[International Astronomical Union]] | bibcode = 1973IAUS...55...51P | doi = 10.1007/978-94-010-2585-0_5 | isbn = 978-90-277-0337-8}}</ref> <ref name="Marelli et al. 2017">{{cite journal | last1=Marelli | first1=Martino | last2=Tiengo | first2=Andrea | last3=De Luca | first3=Andrea | display-authors=3 | last4=Salvetti | first4=David | last5=Saronni | first5=Luca | last6=Sidoli | first6=Lara | last7=Paizis | first7=Adamantia | last8=Salvaterra | first8=Ruben | last9=Belfiore | first9=Andrea | last10=Israel | first10=Gianluca | last11=Haberl | first11=Frank | last12=D'Agostino | first12=Daniele | date=2017 | title=Discovery of periodic dips in the brightest hard X-ray source of M31 with EXTraS | journal=The Astrophysical Journal Letters | volume=851 | issue=2 | pages=L27 | bibcode=2017ApJ...851L..27M | doi=10.3847/2041-8213/aa9b2e | arxiv=1711.05540 | s2cid=119266242}}</ref> <ref name="Barnard Kolb & Osborne 2005">{{cite arXiv | last1 = Barnard | first1 = Robin | last2 = Kolb | first2 = Ulrich C. | last3 = Osborne | first3 = Julian P. | date = 2005 | title = Timing the bright X-ray population of the core of M31 with XMM-Newton | eprint = astro-ph/0508284}}</ref> <ref name="Barmby & Huchra 2001">{{cite journal | last1=Barmby |first1=Pauline | last2=Huchra |first2=John P. | date = 2001 | title = M31 Globular Clusters in the ''Hubble Space Telescope'' Archive. I. Cluster Detection and Completeness | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 122 | issue = 5 | pages = 2458–2468 | doi = 10.1086/323457 | bibcode = 2001AJ....122.2458B | arxiv = astro-ph/0107401 | s2cid=117895577}}</ref> <ref name="hubblesite 1996-04-24">{{cite press release | publisher = Hubble news desk STSci-1996-11 | date = 24 April 1996 | title = Hubble Spies Globular Cluster in Neighboring Galaxy | url = http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/11/ | access-date = 26 May 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060701083419/http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/11/ | archive-date = 1 July 2006 | url-status = live}}</ref> <ref name="Meylan et al 2001">{{cite journal | last1 = Meylan | first1 = Georges | last2 = Sarajedini | first2 = Ata | last3 = Jablonka | first3 = Pascale | display-authors=3 | last4 = Djorgovski | first4 = S. George | last5 = Bridges | first5 = Terry | last6 = Rich | first6 = Robert Michael | date = 2001 | title = G1 in M31&nbsp;– Giant Globular Cluster or Core of a Dwarf Elliptical Galaxy? | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 122 | issue = 2 | pages = 830–841 | doi = 10.1086/321166 | bibcode = 2001AJ....122..830M | arxiv = astro-ph/0105013 | s2cid = 17778865}}</ref> <ref name="Huxor et al 2005">{{cite journal | last1 = Huxor | first1 = Avon P. | last2 = Tanvir | first2 = Nial R. | last3 = Irwin | first3 = Michael J. | display-authors=3 | last4 = Ibata | first4 = Rodrigo A. | last5 = Collett | first5 = James L. | last6 = Ferguson | first6 = Annette M. N. | last7 = Bridges | first7 = Terry | last8 = Lewis | first8 = Geraint F. | date = 2005 | title = A new population of extended, luminous, star clusters in the halo of M31 | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 360 | issue = 3 | pages = 993–1006 | arxiv = astro-ph/0412223 | bibcode = 2005MNRAS.360.1007H | doi = 10.1111/j.1365-2966.2005.09086.x | s2cid = 6215035}}</ref> <ref name="Bekki et al 2001">{{cite journal | last1 = Bekki | first1 = Kenji | last2 = Couch | first2 = Warrick J. | last3 = Drinkwater | first3 = Michael J. | display-authors=3 | last4 = Gregg | first4 = Michael D. | date = 2001 | title = A New Formation Model for M32: A Threshed Early-type Spiral? | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 557 | issue = 1 | pages = L39–L42 | bibcode = 2001ApJ...557L..39B | arxiv = astro-ph/0107117 | doi = 10.1086/323075 | s2cid = 18707442}}</ref> <ref name="Ibata et al 2001">{{cite journal | last1 = Ibata | first1 = Rodrigo A. | last2 = Irwin | first2 = Michael J. | last3 = Lewis | first3 = Geraint F. | display-authors=3 | last4 = Ferguson | first4 = Annette M. N. | last5 = Tanvir | first5 = Nial R. | date = 2001 | title = A giant stream of metal-rich stars in the halo of the galaxy M31 | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | volume = 412 | issue = 6842 | pages = 49–52 | doi = 10.1038/35083506 | pmid = 11452300 | arxiv = astro-ph/0107090 | bibcode = 2001Natur.412...49I | s2cid = 4413139}}</ref> <ref name="Young 2000">{{cite journal | last = Young | first = Lisa M. | date = 2000 | title = Properties of the Molecular Clouds in NGC 205 | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 120 | issue = 5 | pages = 2460–2470 | doi = 10.1086/316806 | bibcode = 2000AJ....120.2460Y | arxiv = astro-ph/0007169 | s2cid = 18728927}}</ref> <ref name="Koch & Grebel 2006">{{cite journal | last1=Koch | first1=Andreas | last2=Grebel | first2=Eva K. | date=March 2006 |title=The Anisotropic Distribution of M31 Satellite Galaxies: A Polar Great Plane of Early-type Companions | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=131 | issue=3 | pages=1405–1415 | arxiv=astro-ph/0509258 | bibcode=2006AJ....131.1405K | doi=10.1086/499534 | s2cid=3075266}}</ref> <ref name="Cox & Loeb 2008">{{cite journal | last1 = Cox | first1 = Thomas J. | last2 = Loeb | first2 = Abraham | date = 2008 | title = The collision between the Milky Way and Andromeda | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 386 | issue = 1 | pages = 461–474 | bibcode = 2008MNRAS.386..461C | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x | arxiv = 0705.1170 | s2cid = 14964036}}</ref> <ref name="Cain 2007">{{cite web | last = Cain | first = Fraser | date = 2007 | title = When Our Galaxy Smashes Into Andromeda, What Happens to the Sun? | work = [[Universe Today]] | url = http://www.universetoday.com/2007/05/10/when-our-galaxy-smashes-into-andromeda-what-happens-to-the-sun/ | access-date = 16 May 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070517021426/http://www.universetoday.com/2007/05/10/when-our-galaxy-smashes-into-andromeda-what-happens-to-the-sun/ | archive-date = 17 May 2007 | url-status = live}}</ref> <ref name="Moskvitch 2010">{{cite news | last = Moskvitch | first = Katia | date = 25 November 2010 | title = Andromeda 'born in a collision' | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11833356 | work = [[BBC News]] | access-date = 25 November 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101126042510/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11833356 | archive-date = 26 November 2010 | url-status = live}}</ref> <ref name="adam">{{cite journal|arxiv=1110.3769|doi=10.1088/0004-637X/745/2/156|title=Cepheid Period-Luminosity Relations in the Near-Infrared and the Distance to M31 from Thehubble Space Telescopewide Field Camera 3|year=2012|last1=Riess|first1=Adam G.|last2=Fliri|first2=Jürgen|last3=Valls-Gabaud|first3=David|journal=The Astrophysical Journal|volume=745|issue=2|page=156|bibcode=2012ApJ...745..156R|s2cid=119113794}}</ref> <ref name="Kafle2018">{{cite journal | first1 = Prajwal R. |last1=Kafle | first2 = Sanjib |last2=Sharma | first3 = Geraint F. |last3=Lewis | display-authors=3 | first4 = Aaron S. G. |last4=Robotham | first5 = Simon P. | last5=Driver | title = The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda Galaxy | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 475 | issue = 3 | date = 1 February 2018 | pages=4043–4054 | bibcode = 2018MNRAS.475.4043K | issn=0035-8711 | doi = 10.1093/mnras/sty082|arxiv = 1801.03949 |s2cid=54039546}}</ref> <ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{cite journal | first1=Jorge |last1=Peñarrubia | first2=Yin-Zhe |last2=Ma | first3=Matthew G. |last3=Walker | first4=Alan W. |last4=McConnachie | title=A dynamical model of the local cosmic expansion | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=433 | issue=3 | date=29 July 2014 | pages=2204–2222 | bibcode= 2014MNRAS.443.2204P | doi=10.1093/mnras/stu879|arxiv = 1405.0306 |s2cid=119295582}}</ref> <ref name="Ueda2014">{{cite journal | first1=Junko | last1=Ueda | first2=Daisuke |last2=Iono | first3=Min S. |last3=Yun | display-authors=3 | first4=Alison F. |last4=Crocker | first5=Desika |last5=Narayanan | first6=Shinya |last6=Komugi | first7=Daniel |last7=Espada | first8=Bunyo |last8=Hatsukade | first9=Hiroyuki |last9=Kaneko | first10=Yuichi |last10=Matsuda | first11=Yoichi |last11=Tamura | first12=David J. |last12=Wilner | first13=Ryohei |last13=Kawabe | first14=Hsi-An |last14=Pan | title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | volume=214 | issue=1 | pages=1 | bibcode= 2014ApJS..214....1U | doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 | arxiv = 1407.6873 | year=2014 | s2cid=716993}}</ref> <ref name="Davidge & McCoonnachie 2012">{{cite journal | last1 = Davidge | first1 = Timothy (Tim) J. | last2 = McConnachie | first2 = Alan W. | last3 = Fardal | first3 = Mark A. | display-authors=3 | last4 = Fliri | first4 = Jürgen | last5 = Valls-Gabaud | first5 = David | last6 = Chapman | first6 = Scott C. | last7 = Lewis | first7 = Geraint F. | last8 = Rich | first8 = Robert Michael | date = 2012 | title = The Recent Stellar Archeology of M31 – The Nearest Red Disk Galaxy | journal = [[The Astrophysical Journal]] | volume = 751 | issue = 1 | bibcode = 2012ApJ...751...74D | doi = 10.1088/0004-637X/751/1/74 | arxiv = 1203.6081 | pages = 74 | s2cid = 59933737}}</ref> <ref name="Kafle et al. 2018">{{cite journal | last1=Kafle |first1=Prajwal R. | last2=Sharma |first2=Sanjib | last3=Lewis |first3=Geraint F. | display-authors=3 | last4=Robotham |first4=Aaron S. G. | last5=Driver |first5=Simon P. | title=The need for speed: escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=2018 | volume=475 | issue=3 | pages=4043–4054 | bibcode=2018MNRAS.475.4043K | doi=10.1093/mnras/sty082|arxiv = 1801.03949 |s2cid=54039546}}</ref> <ref name="Barmby 2006">{{cite journal | last1=Barmby |first1=Pauline | last2=Ashby |first2=Matthew L. N. | last3=Bianchi |first3=Luciana | display-authors=3 | last4=Engelbracht |first4=Charles W. | last5=Gehrz |first5=Robert D. | last6=Gordon |first6=Karl D. | last7=Hinz |first7=Joannah L. | last8=Huchra |first8=John P. | last9=Humphreys |first9=Roberta M. | last10=Pahre |first10=Michael A. | last11=Pérez-González |first11=Pablo G. | last12=Polomski |first12=Elisha F. | last13=Rieke |first13=George H. | last14=Thilker |first14=David A. | last15=Willner |first15=Steven P. | last16=Woodward |first16=Charles E. | title=Dusty Waves on a Starry Sea: The Mid-Infrared View of M31 | journal=The Astrophysical Journal | date=2006 | volume=650 | issue=1 | pages=L45–L49 | bibcode=2006ApJ...650L..45B | doi=10.1086/508626|arxiv = astro-ph/0608593 |s2cid=16780719}}</ref> <ref name="Barmby2007">{{cite journal | last1=Barmby |first1=Pauline | last2=Ashby |first2=Matthew L. N. | last3=Bianchi |first3=Luciana | display-authors=3 | last4=Engelbracht |first4=Charles W. | last5=Gehrz |first5=Robert D. | last6=Gordon |first6=Karl D. | last7=Hinz |first7=Joannah L. | last8=Huchra |first8=John P. | last9=Humphreys |first9=Roberta M. | last10=Pahre |first10=Michael A. | last11=Pérez-González |first11=Pablo G. | last12=Polomski |first12=Elisha F. | last13=Rieke |first13=George H. | last14=Thilker |first14=David A. | last15=Willner |first15=Steven P. | last16=Woodward |first16=Charles E. | title=Erratum: ''Dusty Waves on a Starry Sea: The Mid-Infrared View of M31'' | journal=The Astrophysical Journal | date=2007 | volume=655 | issue=1 | pages=L61 | bibcode=2007ApJ...655L..61B | doi=10.1086/511682| doi-access=free}}</ref> <ref name="Tamm2012">{{cite journal | last1=Tamm |first1=Antti | last2=Tempel |first2=Elmo | last3=Tenjes |first3=Peeter | display-authors=3 | last4=Tihhonova |first4=Olga | last5=Tuvikene |first5=Taavi | title=Stellar mass map and dark matter distribution in M 31 | journal=Astronomy & Astrophysics | date=2012 | volume=546 | bibcode=2012A&A...546A...4T | doi=10.1051/0004-6361/201220065|arxiv = 1208.5712 | pages=A4|s2cid=54728023}}</ref> <ref name="SA-20190308">{{cite news |last=Starr |first=Michelle |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |date=8 March 2019 |work=ScienceAlert.com |access-date=8 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=8 March 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{cite journal |arxiv=1804.11348 |author=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |pages=118 |date=2 February 2019 |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |bibcode=2019ApJ...873..118W|s2cid=85463973}}</ref> <ref name="BraunThilkerWalterbosCorbelli2009">{{cite journal | last1=Braun | first1=Robert | last2=Thilker |first2=David A. | last3=Walterbos |first3=René A. M. | last4=Corbelli |first4=Edvige | title=A Wide-Field High-Resolution H I Mosaic of Messier 31. I. Opaque Atomic Gas and Star Formation Rate Density | journal=The Astrophysical Journal | date=2009 | volume=695 | issue=2 | pages=937–953 | bibcode=2009ApJ...695..937B | doi=10.1088/0004-637X/695/2/937|arxiv = 0901.4154 | s2cid=17996197}}</ref> <ref name="Andromedandust">{{cite journal | last1=Draine |first1=Bruce T. | last2=Aniano |first2=Gonzalo | last3=Krause |first3=Oliver | display-authors=3 | last4=Groves |first4=Brent | last5=Sandstrom |first5=Karin | last6=Braun |first6=Robert | last7=Leroy |first7=Adam | last8=Klaas |first8=Ulrich | last9=Linz |first9=Hendrik | last10=Rix |first10=Hans-Walter | last11=Schinnerer |first11=Eva | last12=Schmiedeke |first12=Anika | last13=Walter |first13=Fabian | title=Andromeda's Dust | journal=The Astrophysical Journal | date=2014 | volume=780 | issue=2 | bibcode=2014ApJ...780..172D | doi=10.1088/0004-637X/780/2/172|arxiv = 1306.2304 | pages=172|s2cid=118999676}}</ref> <ref name="Karachentsev2004">{{cite journal | last1=Karachentsev |first1=Igor D. | last2=Karachentseva |first2=Valentina E. | last3=Huchtmeier |first3=Walter K. | last4=Makarov |first4=Dmitry I. | title=A Catalog of Neighboring Galaxies | journal=The Astronomical Journal | date=2003 | volume=127 | issue=4 | pages=2031–2068 | bibcode=2004AJ....127.2031K | doi=10.1086/382905| doi-access=free}}</ref> <ref name="McCall2014">{{cite journal | last=McCall |first=Marshall L. | title=A Council of Giants | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=2014 | volume=440 | issue=1 | pages=405–426 | bibcode=2014MNRAS.440..405M | doi=10.1093/mnras/stu199|arxiv = 1403.3667 |s2cid=119087190}}</ref> <ref name="Tempel2010">{{cite journal | last1=Tempel |first1=Elmo | last2=Tamm |first2=Antti | last3=Tenjes |first3=Peeter | title=Dust-corrected surface photometry of M 31 from Spitzer far-infrared observations | journal=Astronomy and Astrophysics | date=2010 | volume=509 | id=wA91 | bibcode=2010A&A...509A..91T | doi=10.1051/0004-6361/200912186|arxiv = 0912.0124 | pages=A91 |s2cid=118705514}}</ref> <ref name="Bergh1991">{{cite journal | last1=van den Bergh |first1=Sidney | title=The Stellar Populations of M31 | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | date=1991 | volume=103 | pages=1053–1068 | doi=10.1086/132925 | bibcode=1991PASP..103.1053V}}</ref> <ref name="Hodge1966">{{cite book | last=Hodge | first=Paul W. | author-link=Paul W. Hodge | title=Galaxies and Cosmology | date=1966 | publisher=McGraw Hill | url=https://archive.org/stream/GalaxiesCosmology/Hodge-GalaxiesCosmology#page/n53/mode/1up}}</ref> <ref name="Simien1978">{{cite journal | last1=Simien |first1=François | last2=Pellet |first2=André | last3=Monnet |first3=Guy | display-authors=3 | last4=Athanassoula |first4=Évangélie | last5=Maucherat |first5=André J. | last6=Courtès|first6=Georges | title=The spiral structure of M31 – A morphological approach | journal=Astronomy and Astrophysics | date=1978 | volume=67 | issue=1 | pages=73–79 | bibcode=1978A&A....67...73S}}</ref> <ref name="Haas2000">{{cite journal | title=Cold dust in M31 as mapped by ISO | last=Haas |first=Martin | journal=The Interstellar Medium in M31 and M33. Proceedings 232. WE-Heraeus Seminar | date=2000 | pages=69–72 | bibcode=2000immm.proc...69H}}</ref> <ref name="Walterbos1988">{{cite journal | last1=Walterbos |first1=René A. M. | last2=Kennicutt |first2=Robert C. Jr. | title=An optical study of stars and dust in the Andromeda galaxy | journal=Astronomy and Astrophysics | date=1988 | volume=198 | pages=61–86 | bibcode=1988A&A...198...61W}}</ref> <ref name="M31youngclusters">{{cite book | last1=Morrison |first1=Heather | last2=Caldwell |first2=Nelson | last3=Harding |first3=Paul | display-authors=3 | last4=Kriessler |first4=Jeff | last5=Rose |first5=James A. | last6=Schiavon |first6=Ricardo | title=Young Star Clusters in M 31 | journal=Galaxies in the Local Volume, Astrophysics and Space Science Proceedings | volume=5 | date=2008 | pages=227–230 | bibcode= 2008ASSP....5..227M | doi=10.1007/978-1-4020-6933-8_50|arxiv = 0708.3856 |series=Astrophysics and Space Science Proceedings | isbn=978-1-4020-6932-1 | s2cid=17519849}}</ref> <ref name="Andromedan10kpcring">{{cite journal | last1=Pagani |first1=Laurent | last2=Lequeux |first2=James | last3=Cesarsky |first3=Diego | display-authors=3 | last4=Donas |first4=José | last5=Milliard |first5=Bruno | last6=Loinard |first6=Laurent | last7=Sauvage |first7=Marc | title=Mid-infrared and far-ultraviolet observations of the star-forming ring of M 31 | journal=Astronomy & Astrophysics | date=1999 | volume=351 | pages=447–458 | bibcode=1999A&A...351..447P|arxiv = astro-ph/9909347}}</ref> <ref name="Gordon2006">{{cite journal | last1=Gordon |first1=Karl D. | last2=Bailin|first2=J. | last3=Engelbracht |first3=Charles W. | display-authors=3 | last4=Rieke |first4=George H. | last5=Misselt|first5=K. A. | last6=Latter|first6=W. B. | last7=Young|first7=E. T. | last8=Ashby |first8=Matthew L. N. | last9=Barmby |first9=Pauline | last10=Gibson|first10=B. K. | last11=Hines|first11=D. C. | last12=Hinz |first12=Joannah L. | last13=Krause|first13=O. | last14=Levine|first14=D. A. | last15=Marleau|first15=F. R. | last16=Noriega-Crespo|first16=A. | last17=Stolovy|first17=S. | last18=Thilker |first18=David A. | last19=Werner|first19=M. W. | title=Spitzer MIPS Infrared Imaging of M31: Further Evidence for a Spiral-Ring Composite Structure | journal=The Astrophysical Journal | date=2006 | volume=638 | pages=L87–L92 | bibcode=2006ApJ...638L..87G | doi=10.1086/501046|arxiv = astro-ph/0601314 | issue=2 |s2cid=15495044}}</ref> <ref name="Block2006">{{cite journal | last1=Block |first1=David L. | last2=Bournaud |first2=Frédéric | last3=Combes |first3=Françoise | display-authors=3 | last4=Groess |first4=Robert | last5=Barmby |first5=Pauline | last6=Ashby |first6=Matthew L. N. | last7=Fazio |first7=Giovanni G. | last8=Pahre |first8=Michael A. | last9=Willner |first9=Steven P. | title=An almost head-on collision as the origin of the two off-centre rings in the Andromeda galaxy | journal=Nature | date=2006 | volume=443 | pages=832–834 | bibcode=2006Natur.443..832B | doi=10.1038/nature05184|arxiv = astro-ph/0610543 | issue=1 | pmid=17051212|s2cid=4426420}}</ref> <ref name="prostak-2012">{{cite news |title=Microquasar in Andromeda Galaxy Amazes Astronomers |url=http://www.sci-news.com/astronomy/article00779.html |agency= Sci-News.com |date=14 December 2012 |first= Sergio |last= Prostak}}</ref> <ref name="SuperStr">{{cite journal |date = 2006 |title = A 'super' star cluster grown old: the most massive star cluster in the Local Group |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages =1443–1450 |volume =368 |bibcode= 2006MNRAS.368.1443M |last1=Ma|first1=Jun |last2= de Grijs |first2=Richard |last3= Yang|first3=Yanbin |display-authors=3 |last4= Zhou|first4=Xu |last5= Chen|first5=Jiansheng |last6= Jiang|first6=Zhaoji |last7= Wu|first7=Zhen-Yu |last8= Wu|first8=Jianghua |doi = 10.1111/j.1365-2966.2006.10231.x |issue = 3 |arxiv = astro-ph/0602608|s2cid = 15947017}}</ref> <ref name="Cohen06">{{cite journal |last = Cohen |first = Judith G. |date = 2006 |title = The Not So Extraordinary Globular Cluster 037-B327 in M31 |journal = The Astrophysical Journal |pages = L21–L23 |volume = 653 |issue = 1 |bibcode = 2006ApJ...653L..21C |doi = 10.1086/510384 |arxiv = astro-ph/0610863 |s2cid = 1733902 |url = http://authors.library.caltech.edu/7276/1/COHapjl06.pdf |access-date = 2022-03-02 |archive-date = 2022-04-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220401052826/http://authors.library.caltech.edu/7276/1/COHapjl06.pdf |url-status = dead }}</ref> <ref name="Formations">{{cite journal |date= 2004 |title = Globular Cluster and Galaxy Formation: M31, the Milky Way, and Implications for Globular Cluster Systems of Spiral Galaxies |journal = Astrophysical Journal |pages = 158–166 |volume = 614 |issue = 1 |bibcode = 2004ApJ...614..158B |last1= Burstein|first1=David |last2= Li|first2=Yong |last3= Freeman|first3=Kenneth C. |display-authors=3 |last4= Norris|first4=John E. |last5= Bessell|first5=Michael S. |last6= Bland-Hawthorn|first6=Joss |last7= Gibson|first7=Brad K. |last8= Beasley|first8=Michael A. |last9= Lee|first9=Hyun-chul |last10=Barbuy|first10=Beatriz |last11=Huchra|first11=John P. |last12=Brodie|first12=Jean P. |last13=Forbes|first13=Duncan A. |doi = 10.1086/423334 |arxiv = astro-ph/0406564 |s2cid = 56003193}}</ref> <ref name="Rudenko">{{cite journal |last=Rudenko |first=Pavlo |title=Intermediate age clusters in the field containing M31 and M32 stars |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=138 |issue=6 |pages=1985–1989 |date=2009 |doi=10.1088/0004-6256/138/6/1985 |author2=Worthey, Guy |author3=Mateo, Mario |bibcode = 2009AJ....138.1985R |doi-access=free}}</ref> <ref name="GalaxyMass">"The median values of the Milky Way and Andromeda masses are M_G = {{val|0.8|0.4|0.3|e=12|u=solar mass}} and M_A = {{val|1.5|0.5|0.4|e=12|u=solar mass}} at a 68% level" {{cite journal | first1=Jorge |last1=Peñarrubia | first2=Yin-Zhe |last2=Ma | first3=Matthew G. |last3=Walker | first4=Alan W. |last4=McConnachie | title=A dynamical model of the local cosmic expansion | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=433 | issue=3 | date=29 July 2014 | pages=2204–2222 | bibcode= 2014MNRAS.443.2204P | doi=10.1093/mnras/stu879|arxiv = 1405.0306 |s2cid=119295582}}, but compare "[we estimate] the virial mass and radius of the galaxy to be {{convert|0.8|+/-|0.1|e12solar mass|kg|abbr=on|lk=on}}" {{cite journal | first1 = Prajwal R. |last1=Kafle | first2 = Sanjib |last2=Sharma | first3 = Geraint F. |last3=Lewis | display-authors=3 | first4 = Aaron S. G. |last4=Robotham | first5 = Simon P. | last5=Driver | title = The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda Galaxy | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 475 | issue = 3 | date = 1 February 2018 | pages=4043–4054 | bibcode = 2018MNRAS.475.4043K | issn=0035-8711 | doi = 10.1093/mnras/sty082|arxiv = 1801.03949 |s2cid=54039546}}</ref> <ref name="As-Now">[https://astronomynow.com/2019/03/11/milky-way-tips-the-scales-at-1-5-trillion-solar-masses/ "Milky Way tips the scales at 1.5 trillion solar masses"] (11 March 2019). ''AstronomyNow.com''. Retrieved 13 July 2019.</ref> <ref name="Mahon">Mahon, Chris (20 May 2018). [https://www.outerplaces.com/science/item/18522-research-milky-way-bigger "New Research Says the Milky Way Is Far Bigger Than We Thought Possible."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109093238/https://www.outerplaces.com/science/item/18522-research-milky-way-bigger |date=2020-11-09 }} ''OuterPlaces.com''. Retrieved 13 July 2019.</ref> <ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> <ref name="Messie">{{cite web |url=https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |title=M 31, M 32 & M 110 |date=15 October 2016 |تاريخ الوصول=2 March 2022 |تاريخ الأرشيف=28 January 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |url-status=dead |لاسرسي نېټه=2 March 2022 |خونديځ نېټه=28 January 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ }}</ref> <ref name="Hafez">{{Cite thesis | last= Hafez | first= Ihsan | date= 2010 | title= Abd al-Rahman al-Sufi and his book of the fixed stars: a journey of re-discovery. | url= http://eprints.jcu.edu.au/28854/ | type= Ph.D. Thesis | publisher= James Cook University | access-date= 23 June 2016 | bibcode= 2010PhDT.......295H}}</ref> <ref name="Kant">[[Immanuel Kant|Kant, Immanuel]], ''[[Universal Natural History and Theory of the Heavens]]'' (1755)</ref> <ref name="NebPix">{{cite journal |title=photographs of the nebulæ M 31, h 44, and h 51 Andromedæ, and M 27 Vulpeculæ |author=Roberts, I. |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume= 49 |pages=65–66 |year=1888 |issue=2 |doi=10.1093/mnras/49.2.65 |bibcode=1888MNRAS..49...65R|doi-access=free}}</ref> <ref name="firstName">{{Cite web|url=https://www.space.com/15590-andromeda-galaxy-m31.html|title=The Andromeda Galaxy (M31): Location, Characteristics & Images|website=[[Space.com]]}}</ref> <ref name="sciPho">{{Cite web|url=https://www.sciencephoto.com/media/480378/view/andromeda-galaxy-19th-century|title=Andromeda Galaxy, 19th century - Stock Image - C014/5148|first=ROYAL ASTRONOMICAL SOCIETY/SCIENCE PHOTO|last=LIBRARY|website=Science Photo Library}}</ref> <ref name="nake">{{cite news |title=Two naked-eye galaxies above the VLT |url=http://www.eso.org/public/images/potw1342a/ |access-date=22 October 2013 |newspaper=ESO Picture of the Week}}</ref> <ref name="Hubble-halo">{{cite web|title=Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1515a/|access-date=14 June 2015}}</ref> <ref name="Need4Speed-1">{{Cite journal |arxiv = 1801.03949|doi = 10.1093/mnras/sty082|title = The need for speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy|journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume = 475|issue = 3|pages = 4043–4054|year = 2018|last1 = Kafle|first1 = Prajwal R.|last2 = Sharma|first2 = Sanjib|last3 = Lewis|first3 = Geraint F.|last4 = Robotham|first4 = Aaron S G.|last5 = Driver|first5 = Simon P.|bibcode = 2018MNRAS.475.4043K|s2cid = 54039546}}</ref> <ref name="cosmic">{{cite web|url=https://www.icrar.org/cosmic-collision/|title=Milky Way ties with neighbour in galactic arms race|date=15 February 2018}}</ref> <ref name="Space.com">{{cite web|url=https://www.space.com/39751-andromeda-galaxy-not-bigger-than-milky-way.html|title=The Andromeda Galaxy Is Not Bigger Than the Milky Way After All|first1=Samantha Mathewson 2018-02-20T19:05:26Z|last1=Science|last2=Astronomy|website=Space.com}}</ref> <ref name="Need4Speed">{{cite journal|title=The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy|year=2018|doi=10.1093/mnras/sty082|arxiv=1801.03949|last1=Kafle|first1=Prajwal R.|last2=Sharma|first2=Sanjib|last3=Lewis|first3=Geraint F.|last4=Robotham|first4=Aaron S G.|last5=Driver|first5=Simon P.|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=475|issue=3|pages=4043–4054|bibcode=2018MNRAS.475.4043K|s2cid=54039546}}</ref> <ref name="daily">{{Cite web|url=https://scitechdaily.com/hubble-gaia-reveal-weight-of-the-milky-way-1-5-trillion-solar-masses/|title=Hubble & Gaia Reveal Weight of the Milky Way: 1.5 Trillion Solar Masses|first1=Bethany|last1=Downer|first2=ESA/Hubble|last2=Telescope|date=10 March 2019}}</ref> <ref name="Hubble-halo-a">{{Cite web|title = HubbleSite - NewsCenter - Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy (05/07/2015) - The Full Story|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2015/15/full/|website = hubblesite.org|access-date = 7 May 2015}}</ref> <ref name="Massive">{{Cite web |title = Hubble finds massive halo around the Andromeda Galaxy |url = https://news.nd.edu/news/hubble-finds-halo-around-the-andromeda-galaxy/ |website = University of Notre Dame News |date = 7 May 2015 |first=Marissa |last=Gebhard}}</ref> <ref name="Evidence">{{Cite journal |title = Evidence for a Massive, Extended Circumgalactic Medium Around the Andromeda Galaxy |journal = The Astrophysical Journal |arxiv = 1404.6540 |date = 25 April 2014 |first1 = Nicolas |last1 = Lehner |first2 = Chris |last2 = Howk |first3 = Bart |last3 = Wakker |doi=10.1088/0004-637x/804/2/79 |bibcode=2015ApJ...804...79L |volume=804 |issue = 2 |pages=79 |s2cid = 31505650}}</ref> <ref name="HaloFind">{{Cite web|title = NASA's Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy |url = http://www.nasa.gov/feature/goddard/nasa-s-hubble-finds-giant-halo-around-the-andromeda-galaxy|access-date = 7 May 2015|date = 7 May 2015}}</ref> <ref name="MWAY">{{cite journal |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |date=2011 |last1=Mutch |first1=Simon J. |last2=Croton | first2=Darren J. |last3=Poole | first3=Gregory B. |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |bibcode = 2011ApJ...736...84M |arxiv = 1105.2564 |pages=84 |s2cid=119280671}}</ref> <ref name="And-Scand">{{cite web|title=Andromeda Galaxy Scanned with High-Energy X-ray Vision|website = [[Jet Propulsion Laboratory]]|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4811|access-date=22 September 2018}}</ref> <ref name="And-Clustr">{{cite web|title=Star cluster in the Andromeda galaxy|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1518a/|access-date=7 September 2015}}</ref> <ref name="Better needed">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/1794226|title=The Anomaly in the Candidate Microlensing Event PA-99-N2}}</ref> <ref name="Answers">{{cite web|url=http://www.spaceanswers.com/deep-space/apart-from-andromeda-are-any-other-galaxies-moving-towards-us/|title=Apart from Andromeda, are any other galaxies moving towards us? - Space Facts – Astronomy, the Solar System & Outer Space - All About Space Magazine|access-date= 3 April 2016}}</ref> <ref name="StarChild">{{Cite web|url=https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question15.html|title=Can you see other galaxies without a telescope?|website=starchild.gsfc.nasa.gov|access-date=2022-03-02|archive-date=2021-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501043911/https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question15.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="earthsky">{{cite web|url=https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn|title=Tonight, Find the Andromeda Galaxy|date=18 September 2019|access-date=2 March 2022|تاريخ الأرشيف=30 June 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/|url-status=dead|خونديځ نېټه=30 June 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/}}</ref> <ref name="S&T-obs">{{cite web|url=http://www.skyandtelescope.com/observing/how-to-see-the-farthest-thing-you-can-see090920150909/|title=How to See the Farthest Thing You Can See - Sky & Telescope|date=9 September 2015}}</ref> <ref name="physics">{{Cite web|url=http://www.physics.ucla.edu/~huffman/m31.html|title=M31.html|website=www.physics.ucla.edu}}</ref> <ref name="S&T">{{cite web|url=http://www.skyandtelescope.com/observing/watch-andromeda-blossom-in-binoculars091620151609/|title=Watch Andromeda Blossom in Binoculars - Sky & Telescope|date=16 September 2015}}</ref> <ref name="Backyard">{{Cite web|url=http://www.backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|title=Observing M31, the Andromeda Galaxy|access-date=2022-03-02|تاريخ الأرشيف=2020-08-05|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|url-status=dead|خونديځ نېټه=2020-08-05|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481}}</ref> <ref name="A-Mall">{{Cite web|url=https://www.astronomy-mall.com/Adventures.In.Deep.Space/gcm31.htm|title=Globular Clusters in the Andromeda Galaxy|website=www.astronomy-mall.com|access-date=2022-03-02|archive-date=2021-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114125214/https://www.astronomy-mall.com/Adventures.In.Deep.Space/gcm31.htm|url-status=dead}}</ref>}} hd6x4snrcblf2lq84wupz1k0g21px1d 0 55076 368423 346439 2026-08-20T17:20:31Z ~2026-45772-88 40455 368423 wikitext text/x-wiki [[File:Kimura kesa.jpg|thumb|[[Masahiko Kimura vs. Hélio Gracie]], a 1951 bout between Japanese [[judo]] fighter [[Masahiko Kimura]] and [[Brazilian jiu jitsu]] founder [[Hélio Gracie]] in Brazil, was an early high-profile mixed martial arts bout.]] '''ګډ رزمي هنرونه''’ (ام ام ای) په [[انګلیسي]] mixed martial arts) یوه رزمي ورزشي لوبه ده چې لوبغاړي په کې هراړخیزه ګوزارونه لکه سوک وهنه، زنګون وهنه، لغته، او غیږه میونه کولی شي. د یادو لوبو د برابرولو ترټولو لوی امریکایي [[یو اف سي سازمان]] (U F C ( Ultimate Fighting Championshi دی.{{مالومات}} ==تاریخ== [[File:Leitai.jpg|thumb|right|A [[Chinese martial arts|Chinese martial artist]] preparing to throw his opponent during a [[lei tai]] contest په لرغونی چین کې د ګډو رزمي هنرونو نمونه.]] === په اولمپیک لوبو کې MMA === [[Gamma (Global Association of Mixed Martial Arts)|Global Association of Mixed Martial Arts]] ('''GAMMA''') یوه نړیواله فدراسیون ده چې د Mixed Martial Arts (MMA) سپورت تنظیم او پراختیا کوي، او مرکزي دفتر یې په [[لوزان]]، [[سویس]] کې دی. GAMMA په [[2018]] کال کې د [[ایټالیا]] په [[روم]] کې د [[Paolo Biotti]] له خوا تاسیس شوه او اوس یې مشري ولسمشر [[Tommy Paulus Hermawan]] کوي. د GAMMA موخه دا ده چې MMA په نړیواله کچه د سیالیو د سیستم، مقرراتو، د خوندیتوب معیارونو، د ورزشکارانو د زده کړې، او د ریفریانو، قاضیانو، روزونکو او ورزشکارانو لپاره د پراختیايي پروګرامونو له لارې وده ورکړي.<ref>[https://gamma.sport/ د GAMMA رسمي وېبپاڼه]</ref><ref>[https://gamma.sport/contact GAMMA – مرکزي دفتر]</ref> GAMMA د [[World Anti-Doping Agency]] (WADA) له اصولو سره سم د [[ډوپینګ ضد]] یو سیستم جوړ کړی دی. د GAMMA د ډوپینګ ضد پروګرام په خپلواکه توګه د [[International Testing Agency]] (ITA) له خوا اداره کېږي. ITA د سیالیو دننه او بهر د ازموینو، د پایلو د مدیریت، د درملیز استعمال د معافیتونو (TUE)، او د ازموینې د پروګرام د پلان جوړونې او پلي کولو مسؤلیتونه پر غاړه لري.<ref>[https://gamma-sport.org/anti-doping/ GAMMA – ډوپینګ ضد]</ref><ref>[https://gamma-sport.org/2020/11/19/global-association-of-mixed-martial-arts-signs-multi-year-contract-with-the-international-testing-agency-to-independently-manage-entire-anti-doping-program-for-mma/ GAMMA او International Testing Agency]</ref> GAMMA همدارنګه [[د اخلاقو قانون]]، د سیالیو مقررات، د خوندیتوب معیارونه، او د خپلې واکمنۍ لاندې د MMA سیالیو لپاره د انضباطي او جزایي سیستمونه ټاکي او پلي کوي. د GAMMA مهم ارزښتونه درناوی، نظم، صداقت، غوره‌والی او تواضع دي.<ref>[https://gamma.sport/integrity/ GAMMA – صداقت او Fair Play]</ref> د [[اولمپیک غورځنګ]] په تړاو، GAMMA هڅه کوي هغه نړیوال معیارونه د سپورټ د ادارې او ډوپینګ ضد برخه کې پوره کړي چې د دې سپورت د نړیوالې پېژندنې لپاره اړین دي. د [[World Anti-Doping Code]] سره سم د ډوپینګ ضد پروګرام د دې بهیر له مهمو عناصرو څخه یو دی.<ref>[https://ita.sport/gamma-anti-doping-activities/ GAMMA او ITA – د ډوپینګ ضد پروګرام]</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} hjgb0u2cj36vfcfxvs8741lfbei8kwr 0 57753 368438 367475 2026-08-21T04:49:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368438 wikitext text/x-wiki د ژوند تاریخ په ځمکه کې هغه بهیر څېړي چې له مخې یې ژوندي او فوسیلي ارګانیزمونه د ژوند له لومړیو تر نن پورې تکامل کړی. ځمکه شاوخوا ۴.۵ میلیارده کاله وړاندې جوړه شوې وه (ګیګانم لپاره په لنډه توګه Ga کارول کېږي) او شواهد وړاندې کوي چې ژوند د ۳.۷ ګیګانم مخکې رامنځته شوی. که څه هم د ۴.۱  تر ۴.۲۸ ګیګانم پورې د ژوند ځینې شواهد شته خو د نوموړو فوسیلونو د احتمالي غیر بیولوژیکي جوړښت له امله جنجالي پاتې دي.    <ref name="Pearce 343–364">{{cite journal|last1=Pearce|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|issn=1531-1074|doi=10.1089/ast.2017.1674|bibcode=2018AsBio..18..343P|s2cid=4419671|arxiv=1808.09460|pages=343–364|issue=3|volume=18|title=Constraining the Time Interval for the Origin of Life on Earth|first1=Ben K.D.|date=March 1, 2018|display-authors=3|first4=Paul G.|last4=Higgs|author3-link=Ralph Pudritz|first3=Ralph E.|last3=Pudritz|first2=Andrew S.|last2=Tupper|pmid=29570409}}</ref><ref name="Rosing 674–676">{{cite journal|last=Rosing|first=Minik T.|date=January 29, 1999|title=¹³C-Depleted Carbon Microparticles in &gt;3700-Ma Sea-Floor Sedimentary Rocks from West Greenland|url=https://archive.org/details/sim_science_1999-01-29_283_5402/page/674|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=283|issue=5402|pages=674–676|bibcode=1999Sci...283..674R|doi=10.1126/science.283.5402.674|issn=0036-8075|pmid=9924024}}</ref><ref name="Ohtomo 25–28">{{cite journal|last1=Ohtomo|date=January 2014|doi=10.1038/ngeo2025|bibcode=2014NatGe...7...25O|pages=25–28|issue=1|volume=7|journal=[[Nature Geoscience]]|title=Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks|display-authors=3|first1=Yoko|first5=Minik T.|last5=Rosing|first4=Toshiro|last4=Nagase|first3=Akizumi|last3=Ishida|first2=Takeshi|last2=Kakegawa|issn=1752-0894}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Papineau|first7=M. L.|doi=10.1038/ngeo1155|bibcode=2011NatGe...4..376P|pages=376–379|issue=6|volume=4|journal=[[Nature Geoscience]]|title=Young poorly crystalline graphite in the &gt;3.8-Gyr-old Nuvvuagittuq banded iron formation|date=June 2011|display-authors=3|last7=Fogel|first1=Dominic|first6=R. M.|last6=Stroud|first5=A.|last5=Steele|first4=J.|last4=O'Neil|first3=George D.|last3=Cody|first2=Bradley T.|last2=De Gregorio|issn=1752-0894}}</ref><ref name="PNAS-20151124-pdf">{{cite journal|last1=Bell|volume=112|access-date=2020-02-14|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213002627/https://www.pnas.org/content/pnas/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf|pmid=26483481|pmc=4664351|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.1517557112|bibcode=2015PNAS..11214518B|pages=14518–14521|issue=47|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|first1=Elizabeth A.|url-status=live|url=https://www.pnas.org/content/pnas/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf|title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1 billion-year-old zircon|date=November 24, 2015|display-authors=3|first4=Wendy L.|last4=Mao|first3=T. Mark|last3=Harrison|first2=Patrick|last2=Boehnke|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Nemchin|date=July 3, 2008|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature07102|s2cid=4415308|bibcode=2008Natur.454...92N|pages=92–95|issue=7200|volume=454|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|title=A light carbon reservoir recorded in zircon-hosted diamond from the Jack Hills|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-07-03_454_7200/page/92|display-authors=3|first1=Alexander A.|first6=Simon A.|last6=Wilde|first5=Robert T.|last5=Pidgeon|first4=Thorsten|last4=Geisler|first3=Martina|last3=Menneken|first2=Martin J.|last2=Whitehouse|pmid=18596808}}</ref> د اوسنیو ټولو پېژندل شویو ډولونو ترمنځ ورته والی دا په ګوته کوي چې دوی د تکامل پروسې له لارې له یو مشترک اصل او نسب څخه جلا شوي دي. اوس مهال نږدې ۱ تریلیون ډولونه په ځمکه کې ژوند کوي چې یوازې ۱.۷۵ نه تر ۱.۸ میلیون یې نومول شوي او ۱.۸ میلیونه یې په مرکزي ډیټابیس کې مستند شوي دي. دا اوسنۍ ژوندۍ ډولونه د ټولو ډولونو له یوې سلنې تر کمو استازیتوب کوي چې په ځمکه یې تر اوسه ژوند کړی. <ref>{{harvnb|Futuyma|2005}}</ref><ref name="NSF-2016002">{{cite press release|last1=Dybas|first1=Cheryl|last2=Fryling|first2=Kevin|date=May 2, 2016|title=Researchers find that Earth may be home to 1 trillion species|url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446|url-status=live|location=Alexandria, VA|publisher=[[National Science Foundation]]|id=News Release 16-052|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446|archive-date=2016-05-04|access-date=2016-12-11}} * {{cite journal|last1=Locey|first1=Kenneth J.|last2=Lennon|first2=Jay T.|date=May 24, 2016|title=Scaling laws predict global microbial diversity|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.]]|volume=113|issue=21|pages=5970–5975|doi=10.1073/pnas.1521291113|issn=0027-8424|pmc=4889364|pmid=27140646|bibcode=2016PNAS..113.5970L|doi-access=free}}</ref>{{sfn|Chapman|2009}}<ref name="col2016">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019/info/ac|title=Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist|year=2019|publisher=[[Species 2000]]; [[Integrated Taxonomic Information System]]|access-date=2020-02-16}}</ref>{{sfn|Stearns|Stearns|1999|p=[https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C&q=99%20percent x]}}{{sfn|McKinney|1997|p=[https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110&lpg=PA110&dq#v=onepage&q&f=false 110]}}<ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=November 8, 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|url-status=live|department=[[Sunday Review]]|newspaper=[[The New York Times]]|location=New York|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110003127/https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|archive-date=2014-11-10|access-date=2014-12-25}} "A version of this article appears in print on Nov. 9, 2014, Section SR, Page 6 of the New York edition with the headline: Prehistory's Brilliant Future."</ref>  د ژوند لومړني شواهد د بایوجینک کاربن نښو نښانو او د ستراتولایټ فوسیلونو څخه چې د لویدیځ ګرینلند څخه ۳.۷ میلیارد کلنو زړو رسوبي ډبرو کې موندل شوي، لاس ته راځي. په ۲۰۱۵ کال کې په لویدیځه اسټرالیا کې د ۴.۱ میلیارد کلن زړو ډبرو کې د "بایوتیک ژوند پاتې شوني" وموندل شول. د ۲۰۱۷ زکال په مارچ میاشت کې په ځمکه کې احتمالاً د ژوند د بیلګو تر ټولو پخواني احتمالي شواهد د فوسیل شویو مایکرو ارګانیزمونو په شکل کې په اړه راپور ورکړل شو چې د کاناډا د کیوبیک په نووواګیتوق کمربند کې د اوبو د تودوخې په خروجي رسوباتو کې و موندل شول چې ممکن ۴.۸ میلیارده کاله د مخه یې ژوند کړی وي چې د سمندرونو له جوړښت څخه چې ۴.۴ میلیارد کاله وړاندې دی او د ځمکې له جوړښت څخه چې ۴.۵۴ میلیارد کاله وړاندې دی، لږ وروسته دی. <ref name="Rosing 674–6762">{{cite journal|last=Rosing|first=Minik T.|date=January 29, 1999|title=¹³C-Depleted Carbon Microparticles in &gt;3700-Ma Sea-Floor Sedimentary Rocks from West Greenland|url=https://archive.org/details/sim_science_1999-01-29_283_5402/page/674|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=283|issue=5402|pages=674–676|bibcode=1999Sci...283..674R|doi=10.1126/science.283.5402.674|issn=0036-8075|pmid=9924024}}</ref><ref name="Ohtomo 25–282">{{cite journal|last1=Ohtomo|date=January 2014|doi=10.1038/ngeo2025|bibcode=2014NatGe...7...25O|pages=25–28|issue=1|volume=7|journal=[[Nature Geoscience]]|title=Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks|display-authors=3|first1=Yoko|first5=Minik T.|last5=Rosing|first4=Toshiro|last4=Nagase|first3=Akizumi|last3=Ishida|first2=Takeshi|last2=Kakegawa|issn=1752-0894}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Nutman|format=PDF|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102053302/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=5181&context=smhpapers|pmid=27580034|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature19355|s2cid=205250494|bibcode=2016Natur.537..535N|pages=535–538|issue=7621|volume=537|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|url-status=live|first1=Allen P.|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=5181&context=smhpapers|title=Rapid emergence of life shown by discovery of 3,700-million-year-old microbial structures|date=September 22, 2016|display-authors=3|first5=Allan R.|last5=Chivas|first4=Martin J.|last4=Van Kranendonk|first3=Clark R.L.|last3=Friend|first2=Vickie C.|last2=Bennett|access-date=2020-02-17}}</ref><ref name="AP-20151019">{{cite news|last=Borenstein|first=Seth|date=October 19, 2015|title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth|url=https://apnews.com/e6be2537b4cd46ffb9c0585bae2b2e51|url-status=live|work=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712123134/https://apnews.com/e6be2537b4cd46ffb9c0585bae2b2e51|archive-date=2018-07-12|access-date=2020-02-17}}</ref><ref name="PNAS-20151124-pdf2">{{cite journal|last1=Bell|volume=112|access-date=2020-02-14|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213002627/https://www.pnas.org/content/pnas/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf|pmid=26483481|pmc=4664351|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.1517557112|bibcode=2015PNAS..11214518B|pages=14518–14521|issue=47|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|first1=Elizabeth A.|url-status=live|url=https://www.pnas.org/content/pnas/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf|title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1 billion-year-old zircon|date=November 24, 2015|display-authors=3|first4=Wendy L.|last4=Mao|first3=T. Mark|last3=Harrison|first2=Patrick|last2=Boehnke|doi-access=free}}</ref><ref name="NAT-20170301">{{cite journal|last1=Dodd|title=Evidence for early life in Earth's oldest hydrothermal vent precipitates|access-date=2020-02-18|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213131959/https://eprints.whiterose.ac.uk/112179/1/ppnature21377_Dodd_for%20Symplectic.pdf|pmid=28252057|issn=0028-0836|s2cid=2420384|doi=10.1038/nature21377|bibcode=2017Natur.543...60D|pages=60–64|issue=7643|volume=543|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|url-status=live|url=https://eprints.whiterose.ac.uk/112179/1/ppnature21377_Dodd_for%20Symplectic.pdf|date=March 2, 2017|first1=Matthew S.|last5=Rittner|last2=Papineau|first2=Dominic|last3=Grenne|first3=Tor|last4=Slack|first4=John F.|first5=Martin|display-authors=3|last6=Pirajno|first6=Franco|last7=O'Neil|first7=Jonathan|last8=Little|first8=Crispin T. S.|doi-access=free}}</ref><ref name="NYT-20170301">{{cite news|last=Zimmer|first=Carl|author-link=Carl Zimmer|date=March 1, 2017|title=Scientists Say Canadian Bacteria Fossils May Be Earth's Oldest|url=https://www.nytimes.com/2017/03/01/science/earths-oldest-bacteria-fossils.html|department=Matter|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|location=New York|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104080331/https://www.nytimes.com/2017/03/01/science/earths-oldest-bacteria-fossils.html|archive-date=2020-01-04|access-date=2017-03-02}} "A version of this article appears in print on March 2, 2017, Section A, Page 9 of the New York edition with the headline: Artful Squiggles in Rocks May Be Earth's Oldest Fossils."</ref> د ارکیان دورې په لمړیو کې د باکتریاوو او ارشیا مایکروبیل لایې د ژوند برلاسې بڼه وه او داسې فکر کېږي چې د ژوند د تکامل ډېر لوی پړواوونه په دې چاپېریال کې ترسره شوي دي. د فوتوسنتزیز تکامل، شاوخوا ۳.۵ ګیګانم، په پایله کې په اتموسفیر کې د غیر ضروري محصول، اکسیجن، د راټولیدو لامل شوی، چې د اکسیجن سره د ترکیب د لویې پیښې لامل کېږي، چې شاوخوا ۲.۴ ګیګانم کې پیل شو. د اکرایوتس (د هجرې ارګانونه له مغلقو حجرو سره) لومړني شواهد د ۱.۸۵ ګیګانم کاله تاریخ لري. خو دوی ممکن مخکې شته وو، کله چې په خپل میتابولیزم کې د اکسیجن څخه کار واخیست، د دوی تنوع ګړندۍ شوه. وروسته، د ۱.۷ ګیګانم شاوخوا، کثیرالحجروي ژوندی موجودات د مختلفو حجرو سره چې ځانګړې دندې ترسره کوي را څرګند شول. جنسي تکثیر، چې د نارینه او ښځینه تکثري حجرو د یو ځای کېدو بهیر دی (بالغې حجرې یا ګامت) څو زایګوټ رامنځته کړي، د القاح په نوم یادیږي او غیر جنسي تکثیر د دې برعکس دی چې د ډېری میکروسکوبي ارګانیزمونو لپاره د تکثیر لومړنۍ طریقه ده او نږدې ټول ایوکریاتیک (چې په کې حیوانات او نباتات شامل دي) په کې شامل دي. خو د جنسي تکثیر اصل او تکامل د بیولوژي پوهانو لپاره یوه معما پاتې ده که څه هم دا د یو عام اصل او نسب څخه رامنځته شوې چې یو واحد حجره لرونکی ایوکاریاتیک ډول دی. بای لتېریا، هغه حیوانات چې کیڼ او ښي اړخ لري د یو بل تصویرونه دي، 555 میلیون کاله وړاندې څرګند شول. <ref name="NisbetFowler1999">{{cite journal|last1=Nisbet|first1=Euan G.|last2=Fowler|first2=C.M.R.|author2-link=Mary Fowler (geologist)|date=December 7, 1999|title=Archaean metabolic evolution of microbial mats|journal=[[Proceedings of the Royal Society#Proceedings of the Royal Society B|Proceedings of the Royal Society B]]|volume=266|issue=1436|pages=2375–2382|doi=10.1098/rspb.1999.0934|issn=0962-8452|pmc=1690475}}</ref><ref name="Anbar2007">{{cite journal|last1=Anbar|last10=Garvin|issn=0036-8075|s2cid=25260892|doi=10.1126/science.1140325|bibcode=2007Sci...317.1903A|pages=1903–1906|issue=5846|volume=317|journal=[[Science (journal)|Science]]|title=A Whiff of Oxygen Before the Great Oxidation Event?|date=September 28, 2007|display-authors=3|first11=Roger|last11=Buick|first10=Jessica|first9=Clinton|first1=Ariel D.|last5=Kendall|last2=Yun|first2=Duan|last3=Lyons|first3=Timothy W.|last4=Arnold|first4=Gail L.|first5=Brian|last9=Scott|last6=Creaser|first6=Robert A.|last7=Kaufman|first7=Alan J.|last8=Gordon|first8=Gwyneth W.|pmid=17901330}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Knoll|title=Eukaryotic organisms in Proterozoic oceans|pmc=1578724|issn=0962-8436|doi=10.1098/rstb.2006.1843|pages=1023–1038|issue=1470|volume=361|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]]|date=June 29, 2006|first1=Andrew H.|display-authors=3|first4=Phoebe|last4=Cohen|first3=David|last3=Hewitt|first2=Emmanuelle J.|last2=Javaux|author-link=Andrew H. Knoll|pmid=16754612}}</ref><ref name="Fedonkin2003">{{cite journal|last=Fedonkin|issue=1|archive-date=2009-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226122725/http://www.vend.paleo.ru/pub/Fedonkin_2003.pdf|issn=1342-8144|s2cid=55178329|doi=10.2517/prpsj.7.9|pages=9–41|volume=7|first=Mikhail A.|journal=Paleontological Research|url-status=dead|url=http://www.vend.paleo.ru/pub/Fedonkin_2003.pdf|title=The origin of the Metazoa in the light of the Proterozoic fossil record|date=March 31, 2003|author-link=Mikhail Fedonkin|access-date=2008-09-02|archivedate=2009-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226122725/http://www.vend.paleo.ru/pub/Fedonkin_2003.pdf}}</ref><ref name="Bonner1999">{{cite journal|last=Bonner|first=John Tyler|author-link=John Tyler Bonner|date=January 7, 1998|title=The origins of multicellularity|journal=[[Integrative Biology]]|volume=1|issue=1|pages=27–36|doi=10.1002/(SICI)1520-6602(1998)1:1<27::AID-INBI4>3.0.CO;2-6|issn=1757-9694}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Otto|first1=Sarah P.|author1-link=Sarah Otto|last2=Lenormand|first2=Thomas|date=April 1, 2002|title=Resolving the paradox of sex and recombination|journal=[[Nature Reviews Genetics]]|volume=3|issue=4|pages=252–261|doi=10.1038/nrg761|s2cid=13502795|issn=1471-0056|pmid=11967550}}</ref><ref name="Letunic I and Bork P">{{cite web|url=https://itol.embl.de/|title=iTOL: Interactive Tree of Life|last1=Letunic|first1=Ivica|last2=Bork|first2=Peer|author2-link=Peer Bork|publisher=[[European Molecular Biology Laboratory]]|location=Heidelberg, Germany|access-date=2015-07-21}} * {{cite journal|last1=Letunic|volume=23|access-date=2015-07-21|pmid=17050570|issn=1367-4803|doi=10.1093/bioinformatics/btl529|pages=127–128|issue=1|journal=[[Bioinformatics (journal)|Bioinformatics]]|first1=Ivica|url=https://itol.embl.de/help/17050570.pdf|title=Interactive Tree Of Life (iTOL): an online tool for phylogenetic tree display and annotation|date=January 1, 2007|author2-link=Peer Bork|first2=Peer|last2=Bork|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Letunic|volume=39|pmid=21470960|pmc=3125724|issn=0305-1048|doi=10.1093/nar/gkr201|pages=W475–W478|issue=Suppl. 2|journal=[[Nucleic Acids Research]]|first1=Ivica|url=https://itol.embl.de/help/gkr201.pdf|title=Interactive Tree Of Life v2: online annotation and display of phylogenetic trees made easy|date=July 1, 2011|author2-link=Peer Bork|first2=Peer|last2=Bork|access-date=2015-07-21}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Fedonkin|volume=286|archive-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811081056/https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0010/75673/fedonkin2.pdf|issn=0375-6440|s2cid=331187|doi=10.1144/SP286.12|bibcode=2007GSLSP.286..157F|pages=157–179|issue=1|journal=Geological Society Special Publications|first1=Mikhail A.|url-status=live|url=https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0010/75673/fedonkin2.pdf|title=New data on ''Kimberella'', the Vendian mollusc-like organism (White Sea region, Russia): palaeoecological and evolutionary implications|date=January 1, 2007|first3=Andrei Yu.|last3=Ivantsov|first2=Alberto|last2=Simonetta|author1-link=Mikhail Fedonkin|access-date=2020-02-18}}</ref> الجی ډوله کثیر الحجروي ځمکني نباتات حتی شاوخوا یو میلیارد کاله دمخه اټکل شوي، که څه هم شواهد انګېري چې مایکرو ارګانیزمونه لږ تر لږه ۲.۷ ګیګانم د مخه ځمکني لومړني ایکوسیستمونه جوړوي. داسې انګیرل کېږي چې مایکرو ارګانیزمونو د اوردوویشین په دوره کې د ځمکې د نباتاتو د پیل لپاره لاره هواره کړې وي. د ځمکې نباتات دومره بریالي وو چې فکر کېږي دوی د وروسته د یوونین د انقراض (له منځه تلو) له پېښې سره مرسته کړې وي. (داسې ښکاري چې د علت او معلول اوږده سلسله د اریکایوپتریس ونې د لرغونو اثارو په بریالیتوب کې شامل وي، د کاربن دای اکساید (CO2) کچه یې راټیټه کړه، چې د نړیوال یخوالي او د بحر د سطحې ټیټیدو لامل شو. د اریکایوپتریس ریښې د خاورې پراختیا ته وده ورکوي چې بیا د ډبرې سولولو ته وده ورکوي او ورپسې غذايي موادو ورکه ښايي د الجی د ودې لامل شوي وي چې په پایله کې د اکسیجن د کمښت پیښې رامنځته شوې چې د سمندري ژوو د مړینې لامل کېږي. سمندرې ډولونو د وروستي ډیونین له منځه تلو لومړني قربانیان وو. <ref>{{cite journal|last1=Strother|title=Earth's earliest non-marine eukaryotes|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-05-26_473_7348/page/505|issn=0028-0836|s2cid=4418860|doi=10.1038/nature09943|bibcode=2011Natur.473..505S|pages=505–509|issue=7348|volume=473|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|date=May 26, 2011|first1=Paul K.|display-authors=3|first4=Charles H.|last4=Wellman|author3-link=Martin Brasier|first3=Martin D.|last3=Brasier|first2=Leila|last2=Battison|pmid=21490597}}</ref><ref>{{cite journal|last=Beraldi-Campesi|first=Hugo|date=February 23, 2013|title=Early life on land and the first terrestrial ecosystems|journal=Ecological Processes|volume=2|issue=1|pages=1–17|doi=10.1186/2192-1709-2-1|doi-access=free|issn=2192-1709}}</ref><ref name="AlgeoScheckler1998">{{cite journal|last1=Algeo|first1=Thomas J.|last2=Scheckler|first2=Stephen E.|date=January 29, 1998|title=Terrestrial-marine teleconnections in the Devonian: links between the evolution of land plants, weathering processes, and marine anoxic events|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]]|volume=353|issue=1365|pages=113–130|doi=10.1098/rstb.1998.0195|issn=0962-8436|pmc=1692181}}</ref> ایدیاکارا دورې بوټي د دې دورې په ترځ کې څرګندېږي، په داسې حال کې چې د نورو عصري فایلم سره سم، فقاریه ژوي د کمبیرین چاودنې پرمهال شاوخوا ۵۲۵ میلیون کاله وړاندې پیدا شوي. د پرمیان د دورې په جریان کې، د تي لرونکو ژوو د اجدادو په ګډون، ساېنپسېد په ځمکه باندې مسلط شول، خو د دې ډلې ډېری برخه ۲۵۲ میلیون کاله په خوا د پرمیان – تریاسیک دورې د انقراض په پېښه کې له منځه لاړل. د دې ناورین څخه د بېرته راګرځېدو په ترڅ کې، آرکوسور د ځمکې تر ټولو پراخه فقاریه لرونکي شول؛ د ارکوسور یوې ډلې، ډیناسور، د جوراسیک او کریتاسیوس دورې واکمني وکړه. وروسته له دې چې د کریتاسیوس-پیالوجین د دورې د انقراض پېښه ۶۶ میلیون کاله وړاندې غیر الوتونکي ډیناسور له منځه یوړل، تی لرونکي په اندازه او ډول کې ګړندی وده وکړه. دا ډول ډله ییزو انقراضونو ممکن د ژوندیو نویو ډلو ته د ډولونو د فرصتونو په چمتو کولو سره وده او تکامل ګړندۍ کړی وي.    <ref>{{cite journal|last1=Jun-Yuan|display-authors=3|pmc=18256|pmid=10781044|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.97.9.4457|bibcode=2000PNAS...97.4457C|pages=4457–4462|issue=9|volume=97|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.]]|title=Precambrian animal diversity: Putative phosphatized embryos from the Doushantuo Formation of China|date=April 25, 2000|first8=Eric H.|first1=Chen|last8=Davidson|first7=Kevin J.|last7=Peterson|first6=James W.|last6=Hagadorn|author5=Feng Gao|author4=Gui-Qing Zhou|first3=Li|last3=Chia-Wei|first2=Paola|last2=Oliveri|doi-access=free}}</ref><ref name="D-G.Shu et al. 1999">{{cite journal|last1=D-G.|title=Lower Cambrian vertebrates from south China|archive-date=2009-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226122732/http://www.bios.niu.edu/davis/bios458/Shu1.pdf|issn=0028-0836|s2cid=4402854|bibcode=1999Natur.402...42S|issue=6757|doi=10.1038/46965|pages=42–46|volume=402|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|url-status=dead|url=http://www.bios.niu.edu/davis/bios458/Shu1.pdf|date=November 4, 1999|first1=Shu|display-authors=3|author10=L-Z. Chen|author9=Y. Li|author8=M. Zhu|author7=J. Han|author6=L. Chen|author5=S-X. Hu|author4=X-L. Zhang|author3-link=Simon Conway Morris|first3=Simon|last3=Conway Morris|first2=Luo|last2=H-L.|access-date=2015-01-22|archivedate=2009-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226122732/http://www.bios.niu.edu/davis/bios458/Shu1.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.csupomona.edu/~dfhoyt/classes/zoo138/SYNAPSID.HTML|title=Synapsid Reptiles|last=Hoyt|first=Donald F.|date=February 17, 1997|website=ZOO 138 Vertebrate Zoology|publisher=[[California State Polytechnic University, Pomona]]|location=Pomona, CA|type=Lecture|archive-url=https://web.archive.org/web/20090520072737/http://www.csupomona.edu/~dfhoyt/classes/zoo138/SYNAPSID.HTML|archive-date=2009-05-20|access-date=2015-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/28jan_extinction/|url-status=live|title=The Great Dying|last=Barry|first=Patrick L.|date=January 28, 2002|editor-last=Phillips|editor-first=Tony|work=Science@NASA|publisher=[[Marshall Space Flight Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100410015208/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/28jan_extinction/|archive-date=2010-04-10|access-date=2015-01-22}}</ref><ref name="TannerLucas2004">{{cite journal|last1=Tanner|journal=[[Earth-Science Reviews]]|archive-date=2007-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025225841/http://nmnaturalhistory.org/pdf_files/TJB.pdf|doi=10.1016/S0012-8252(03)00082-5|bibcode=2004ESRv...65..103T|pages=103–139|issue=1–2|volume=65|url=http://nmnaturalhistory.org/pdf_files/TJB.pdf|first1=Lawrence H.|title=Assessing the record and causes of Late Triassic extinctions|date=March 2004|first3=Mary G.|last3=Chapman|author2-link=Spencer G. Lucas|first2=Spencer G.|last2=Lucas|access-date=2007-10-22}}</ref><ref>{{harvnb|Benton|1997}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Fastovsky|volume=15|archive-date=2019-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322190338/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/15/3/pdf/i1052-5173-15-3-4.pdf|issn=1052-5173|doi=10.1130/1052-5173(2005)015<4:TEOTDI>2.0.CO;2|pages=4–10|issue=3|journal=[[Geological Society of America|GSA Today]]|first1=David E.|url-status=live|url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/15/3/pdf/i1052-5173-15-3-4.pdf|title=The Extinction of the Dinosaurs in North America|date=March 2005|first2=Peter M.|last2=Sheehan|access-date=2015-01-23}}</ref><ref>{{cite news|last=Roach|first=John|date=June 20, 2007|title=Dinosaur Extinction Spurred Rise of Modern Mammals|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2007/06/070620-mammals-dinos.html|url-status=dead|work=National Geographic News|location=Washington, D.C.|publisher=[[National Geographic Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511161825/https://news.nationalgeographic.com/news/2007/06/070620-mammals-dinos.html|archive-date=2008-05-11|access-date=2020-02-21}} * {{cite journal|last1=Wible|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|pmid=17581585|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature05854|bibcode=2007Natur.447.1003W|pages=1003–1006|issue=7147|volume=447|title=Cretaceous eutherians and Laurasian origin for placental mammals near the K/T boundary|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-06-21_447_7147/page/1003|first1=John R.|date=June 21, 2007|display-authors=3|first4=Robert J.|last4=Asher|first3=Michael J.|last3=Novacek|first2=Guillermo W.|last2=Rougier|s2cid=4334424}}</ref><ref name="Van Valkenburgh 1999 463–493">{{cite journal|last=Van Valkenburgh|first=Blaire|author-link=Blaire Van Valkenburgh|date=May 1, 1999|title=Major Patterns in the History of Carnivorous Mammals|url=https://zenodo.org/record/890156|journal=[[Annual Review of Earth and Planetary Sciences]]|volume=27|pages=463–493|bibcode=1999AREPS..27..463V|doi=10.1146/annurev.earth.27.1.463|issn=1545-4495}}</ref> == د ځمکې لومړنی تاریخ == په ځمکه کې موندل شوې تر ټولو زړې اسماني ډبرې  ټوټې شاوخوا ۴.۵۴ میلیارده کاله عمر لری. دا، چې په اصل کې د لرغونو سربو د زیرمو د نیټې دوه چنده دي، د ځمکې اټکل شوی عمریې په هغه وخت کې ټاکلی دی. سپوږمۍ د ځمکې د پوټکي یا قشر په څېر ورته جوړښت لري خو د ځمکې په څېر د اوسپنې بډایه هسته نه لري. ډېری ساینس پوهان فکر کوي چې د ځمکې له رامنځته کېدو شاوخوا ۴۰ میلیون کاله وروسته د مریخ په اندازه له یو (جسم) سره یې ټکر وکړ او په مدار کې یې د پوټکي یا قشر مواد وغورځول چې سپوږمۍ یې جوړه کړه. بله نظریه دا ده چې ځمکه او سپوږمۍ په ورته وخت کې سره یوځای کېدل خو ځمکه چې د سپوږمۍ په پرتله خورا قوي جاذبه یې لرله او په سیمه کې نږدې ټولې د اوسپنې ذرې یې جذب کړې.    <ref name="ageOfEarth">{{harvnb|Dalrymple|1991}} * {{harvnb|Newman|2007}} * {{cite journal|last=Dalrymple|pages=205–221|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213004845/https://sp.lyellcollection.org/content/190/1/205.abstract|issn=0375-6440|s2cid=130092094|doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14|bibcode=2001GSLSP.190..205D|issue=1|first=G. Brent|volume=190|journal=Geological Society Special Publication|url-status=live|url=https://sp.lyellcollection.org/content/190/1/205.abstract|title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved|year=2001|author-link=Brent Dalrymple|access-date=2020-02-21}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Galimov|issue=6|citeseerx=10.1.1.502.314|issn=0253-4126|s2cid=56094186|doi=10.1007/BF02715942|bibcode=2005JESS..114..593G|pages=593–600|volume=114|first1=Erik M.|journal=[[Journal of Earth System Science]]|url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/jess/114/06/0593-0600|title=Origin of the Earth—Moon system|date=December 2005|first2=Anton M.|last2=Krivtsov|author1-link=Erik M. Galimov|access-date=2020-02-22}}</ref> تر ۲۰۰۱ کال پورې، په ځمکه کې موندل شوې ترټولو پخوانۍ ډبرې شاوخوا ۳.۸ میلیارد کاله زړې وې، مخکښو ساینس پوهانو اټکل وکړ چې تر هغه وخت پورې د ځمکې سطحه ټوټه شوې وه او دې ترتیب دوی د ځمکې د تاریخ دغې برخې ته د هدیان نوم ورکړ. خو، د ۴.۴ ګیګانم د زبرکان جوړ شویو د ډبرو شننې ښیي چې د ځمکې د قشر له جوړیدو څخه شاوخوا ۱۰۰ میلیون کاله وروسته د ځمکې قشر ټینګ شو او دې سیارې په چټکۍ سره سمندرونه او اتموسفیر ترلاسه کړل څو وکړای شي د ژوند د ملاتړ توان ولري.   <ref>{{cite news|last=Thompson|first=Andrea|date=September 25, 2008|title=Oldest Rocks on Earth Found|url=https://www.livescience.com/2896-oldest-rocks-earth.html|work=[[Live Science]]|publisher=[[Imaginova]]|location=Watsonville, CA|access-date=2015-01-23}}</ref><ref name="ageOfEarth2">{{harvnb|Dalrymple|1991}} * {{harvnb|Newman|2007}} * {{cite journal|last=Dalrymple|pages=205–221|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213004845/https://sp.lyellcollection.org/content/190/1/205.abstract|issn=0375-6440|s2cid=130092094|doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14|bibcode=2001GSLSP.190..205D|issue=1|first=G. Brent|volume=190|journal=Geological Society Special Publication|url-status=live|url=https://sp.lyellcollection.org/content/190/1/205.abstract|title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved|year=2001|author-link=Brent Dalrymple|access-date=2020-02-21}}</ref><ref name="Cohen2000">{{cite journal|last1=Cohen|journal=[[Science (journal)|Science]]|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.290.5497.1754|bibcode=2000Sci...290.1754C|pages=1754–1756|issue=5497|volume=290|title=Support for the Lunar Cataclysm Hypothesis from Lunar Meteorite Impact Melt Ages|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-12-01_290_5497/page/1754|first1=Barbara A.|date=December 1, 2000|first3=David A.|last3=Kring|first2=Timothy D.|last2=Swindle|author1-link=Barbara Cohen (scientist)|pmid=11099411}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Early Earth Likely Had Continents And Was Habitable|url=http://www.colorado.edu/news/releases/2005/11/17/early-earth-likely-had-continents-and-was-habitable-says-new-study|url-status=dead|location=Boulder, CO|publisher=[[University of Colorado]]|date=November 17, 2005|access-date=2015-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124005824/http://www.colorado.edu/news/releases/2005/11/17/early-earth-likely-had-continents-and-was-habitable-says-new-study|archive-date=2015-01-24}} * {{cite journal|last1=Harrison|display-authors=3|bibcode=2005Sci...310.1947H|pmid=16293721|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1117926|pages=1947–1950|issue=5756|volume=310|journal=[[Science (journal)|Science]]|title=Heterogeneous Hadean Hafnium: Evidence of Continental Crust at 4.4 to 4.5 Ga|date=December 23, 2005|first6=Stephen J.|first1=T. Mark|last6=Mojzsis|first5=P.|last5=Holden|first4=F.|last4=Albarede|first3=Wolfgang|last3=Müller|author2-link=Janne Blichert-Toft|first2=Janne|last2=Blichert-Toft|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Cavosie|first1=Aaron J.|last2=Valley|first2=John W.|last3=Wilde|first3=Simon A.|author4=Edinburgh Ion Microprobe Facility|date=July 15, 2005|title=Magmatic δ¹⁸O in 4400–3900 Ma detrital zircons: A record of the alteration and recycling of crust in the Early Archean|journal=[[Earth and Planetary Science Letters]]|volume=235|issue=3–4|pages=663–681|bibcode=2005E&PSL.235..663C|doi=10.1016/j.epsl.2005.04.028|issn=0012-821X}}</ref><ref name="Garwood2012">{{cite journal|last=Garwood|first=Russell J.|year=2012|title=Patterns In Palaeontology: The first 3 billion years of evolution|url=https://www.palaeontologyonline.com/articles/2012/patterns-in-palaeontology-the-first-3-billion-years-of-evolution/|url-status=live|journal=Palaeontology Online|volume=2|issue=Article 11|pages=1–14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121209062437/https://www.palaeontologyonline.com/articles/2012/patterns-in-palaeontology-the-first-3-billion-years-of-evolution/|archive-date=2012-12-09|access-date=2020-02-25}}</ref> له سپوږمۍ څخه شواهد ډاګیزه کوي چې له ۴ تر ۳.۸ ګیګانم پورې د لمریز نظام له جوړیدو څخه د پاتې شونو (زبالې) ناوخته درنې بمبارۍ سره مخ شوې او ځمکه باید د قوي جاذبې له امله درنه بمباري تجربه کړې. په داسې حال کې چې په ځمکه کې له ۴ څخه تر ۳.۸ ګیګانم پورې مستقیم شواهد نشته خو اړینه نه ده چې فکر وکړي چې ځمکه هم د دې ناوخته درنې بمبارۍ له خوا اغېزمنه شوې نه وه. دې پېښې ممکن هرډول پخوانۍ اتموسفیر او سمندرونه له منځه وړي وي. په دې حالت کې ګازونو او اوبو د اسمانی جسمونو د لګیدلو له امله ممکن د دوی ځای په ځای کولو کې مرسته کړې وي، که څه هم په ځمکه کې د اورغورځوونکو څخه د ګازونو خپرېدل لږترلږه نیمه برخه چمتو کوي. خو که د ځمکې لاندې مایکروبیل ژوند تر دې اندازې پورې وده کړې وای، دا به د بمبارۍ څخه ژوندی پاتې شوی وای. <ref name="Cohen20002">{{cite journal|last1=Cohen|journal=[[Science (journal)|Science]]|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.290.5497.1754|bibcode=2000Sci...290.1754C|pages=1754–1756|issue=5497|volume=290|title=Support for the Lunar Cataclysm Hypothesis from Lunar Meteorite Impact Melt Ages|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-12-01_290_5497/page/1754|first1=Barbara A.|date=December 1, 2000|first3=David A.|last3=Kring|first2=Timothy D.|last2=Swindle|author1-link=Barbara Cohen (scientist)|pmid=11099411}}</ref><ref name="space.com-bombardment">{{cite news|last=Britt|first=Robert Roy|date=July 24, 2002|title=Evidence for Ancient Bombardment of Earth|url=http://www.space.com/scienceastronomy/planetearth/earth_bombarded_020724.html|url-status=dead|work=Space.com|publisher=[[Imaginova]]|location=Watsonville, CA|archive-url=https://web.archive.org/web/20060415193738/http://space.com/scienceastronomy/planetearth/earth_bombarded_020724.html|archive-date=2006-04-15|access-date=2015-01-23}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Valley|url=http://www.geology.wisc.edu/zircon/Valley2002Cool_Early_Earth.pdf|issn=0091-7613|pmid=16196254|doi=10.1130/0091-7613(2002)030<0351:ACEE>2.0.CO;2|bibcode=2002Geo....30..351V|pages=351–354|issue=4|volume=30|journal=[[Geology (journal)|Geology]]|title=A cool early Earth|first1=John W.|date=April 1, 2002|display-authors=3|first4=Simon A.|last4=Wilde|first3=Elizabeth M.|last3=King|first2=William H.|last2=Peck|access-date=2008-09-13|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216211542/http://www.geology.wisc.edu/zircon/Valley2002Cool_Early_Earth.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dauphas|first1=Nicolas|last2=Robert|first2=François|author2-link=François Robert|last3=Marty|first3=Bernard|date=December 2000|title=The Late Asteroidal and Cometary Bombardment of Earth as Recorded in Water Deuterium to Protium Ratio|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=148|issue=2|pages=508–512|bibcode=2000Icar..148..508D|doi=10.1006/icar.2000.6489|issn=0019-1035}}</ref><ref>{{cite web|url=https://astrobiology.nasa.gov/news/microbial-habitability-during-the-late-heavy-bombardment/|url-status=live|title=Microbial Habitability During the Late Heavy Bombardment|last=Scalice|first=Daniella|editor-last=Fletcher|editor-first=Julie|date=May 20, 2009|website=Astrobiology|publisher=[[NASA Astrobiology Institute#Program|NASA Astrobiology Program]]|location=Mountain View, CA|archive-url=https://archive.today/20150124225202/https://astrobiology.nasa.gov/articles/2009/5/20/microbial-habitability-during-the-late-heavy-bombardment/|archive-date=2015-01-24|access-date=2020-02-25}} * {{cite journal|last1=Abramov|first1=Oleg|last2=Mojzsis|first2=Stephen J.|date=May 21, 2009|title=Microbial habitability of the Hadean Earth during the late heavy bombardment|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-21_459_7245/page/419|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=459|issue=7245|pages=419–422|doi=10.1038/nature08015|issn=0028-0836|pmid=19458721|bibcode=2009Natur.459..419A|s2cid=3304147}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == {{لړسرچينې}} {{طبيعت}} bfs4cckgjrl8676p76j1ft7lid2lnam 0 61610 368433 345518 2026-08-20T23:49:30Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368433 wikitext text/x-wiki تقاعد (/ˈpɛnʃən/ د لاتین له pensiō، «تادیه») نه اخیستل شوی او هغه فنډ دی، چې د کارکووونکي د کار په کلونو کې یوه اندازه پیسې اضافه کېږي او د هغه له کار نه د دورې د تادیاتو په بڼه د شخص د تقاعد د ملاتړ لپاره تادیات اخیستل کیږي. تقاعد ښايي د «تعریف شویوګټو پلان» وي، چې یوه کس ته په منظمه توګه ثابتې پیسې ورکول کیږي یا د «تعریف شوې ونډې پلان» چې پر اساس یې په ثابته اندازه پانګونه کېږي، چې بیا د تقاعد په عمر کې شته. تقاعد باید د جلا کېدو له معاش سره ګډوډ نه شي؛ پخوانۍ پیسې معمولاً له تقاعد وروسته د ژوند لپاره په منظم مقدار کې تادیه کېږي، په داسې حال کې چې وروستنی پیسې معمولاً له تقاعد مخکې د دندې له غیر ارادي پای ته رسېدو وروسته د یوه ثابت مقدار په توګه ورکول کېږي.<ref name="ReferenceA">{{cite book|last1=Thomas P. Lemke|first1=Gerald T. Lins|title=ERISA for Money trasfer sbi 0016615|date=2010|publisher=[[Thomson Reuters]]|isbn=9780314902023|url=https://books.google.com/books?id=af-_YgEACAAJ|access-date=11 October 2015}}</ref> د «د تقاعد پلان» او «تقاعد» اصطلاحات هغه تقاعد ته اشاره کوي، چې د فرد د تقاعد په وخت کې ورکول کېږي. د تقاعد پلانونه ښايي د کار ګمارونکو، بیمې شرکتونو، حکومت یا نورو ادارو لکه د کارپنځوونکو اتحادیویا سوداګریزو اتحادیوله خوا ترتیب شي. په متحده ایالاتو کې د تقاعد پلانونو په نوم یادېږي، دوی عموماً په انګلستان او ایرلېنډ کې د تقاعد سکیمونو او په [[اسټرالیا]] او [[نیوزیلنډ|نیوزیلینډ]] کې د تقاعد پلانونو (یا سوپر) په نوم پېژندل کېږي. د ریټایرمنټ تقاعد عموماً د تضمین شوي ژوند کلنۍ په بڼه وي، په دې توګه اوږد عمر د خطر په وړاندې بیمه کوي.<ref>{{cite web|url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=superannuation|title=WordNet Search - 3.1|work=princeton.edu}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.industrysuper.com/|title=Industry SuperFunds - Home|publisher=industrysuper.com|access-date=2010-09-17}}</ref> یو تقاعد چې د یوه کارپنځوونکي له خوا د کارکوونکي د ګټې لپاره رامنځته شوی، معمولاً د حرفوي یاګمارونکي تقاعد په نوم یادېږي. کيدای شي د کارګرانو اتحادیې، حکومت یا نور سازمانونه  هم تقاعد ورکړي. حرفوي تقاعد د ځنډول شوي جبران یوه بڼه ده، معمولاً د مالې دلایلو لپاره د کارکوونکي او کارپنځوونکي لپاره ګټور وي. زیاتره تقاعدونه د بیمې اضافي اړخ هم لري، ځکه چې دوی ډیری وختونه ژوندي پاتې شوي یا معیوبوګټه اخیستونکو ته ګټې ورکوي. نور وسایط (د بېلګې په توګه د لاټرۍ ځینې تادیات یا کلنۍ) ښايي د تادیاتو ورته جریان وړاندې کړي. د تقاعد د اصطلاح عام استعمال د هغه تادیاتو تشریح کول دي، چې معمولاً د مخکې ټاکل شوي قانوني یا قراردادي شرایطو لاندې یې یو شخص د تقاعد پرمهال ترلاسه کوي. د ریټایرمنټ تقاعد ترلاسه کوونکی د تقاعد اخیستونکي یاریټري په توګه پېژندلکېږي. == ډولونه == === د کار پر بنسټ تقاعد === د تقاعد پلان یو داسې ترتیب دی، چې خلکو ته هغه وخت د تقاعد پرمهال عاید چمتو کوي، کله چې دوی نور له دندې ثابت عاید نه ترلاسه کوي. ډېری وختونه د تقاعد پلانونه کارپنځوونکي او کارکوونکي دواړو ته اړتیا لري، چې د دوی د کار په جریان کې فنډ ته پیسې ورکړي، ترڅو د تقاعد په وخت کې تعریف شوېګټې ترلاسه کړي. دا د مالیې دځنډول شوې سپما وسیله ده، چې د تقاعد د عاید په توګه وروسته د کارولو لپاره د فنډ له مالې نه په پاک ډول جمع کولو ته اجازه ورکوي. تمویل له نورو لارو لکه د کارګرانوله اتحادیې، دولتي ادارویا د ځان تمویل شوي سکیمونونه چمتو کېدای شي. له همدې امله د تقاعد پلانونه د «ځنډول شوي جبران» بڼه ده. ای ایس ایس ای ایس په انګلستان کې د کار پر بنسټ د تقاعد یوډول دی. 401 (k) د ځان تمویل شوي تقاعد یو مشهور پلان دی، چې زیاتره امریکایان د هغوی د تقاعد د عاید لپاره ورباندې تکیه کوي؛ په دې کې ځینې وختونه د پراخ سکیم په کارولو سره د یوه کارکوونکي پیسې شاملېوي؛ خو تر ډېره یا په بشپړه توګه د انفرادي له خواتمویلېږي، چې د کارکوونکي له معاش نه پیسې د دوی په لارښوونو کې ساتل کېږي، ترڅو د کارمند په پلان کې د دوی د کارپنځوونکي له خوا مرسته وشي. د دې پیسو ځنډ د مالې له مخې د پلان په دقیق ماهیت پورې اړه لري. ځینې هیوادونه پوځي تجربه لرونکو ته تقاعد هم ورکوي. پوځي تقاعد د حکومت له خواڅارلکېږي، د ولاړې ادارې یوه بېلګه د متحده ایالاتو د پخوانیو سرتېرو د چارو وزارت دی. ښايي اډ هاک کمیټې هم د ځانګړو دندو د څېړنې لپاره امنځته شي لکه د امریکا د تجربه کارانو د تقاعد کمېسیون په ۱۹۵۵-۵۶ (په عمومي ډول د «برادلي کمېسیون» په نوم پېژندل کېده). ښايي تقاعد پخپله له پخوانیو سرتېرو له مړینې تېر شي، کونډې ته د پیسو په ورکړه کې دوام ورکول کېږي. === ټولنیز او دولتي تقاعد === ډېرو هیوادونو خپلو اتباعو او اوسیدونکوته فنډونه رامنځته کړي،څو د تقاعد کېدو ( یا په ځینو مواردو کې د معیوب کېدو) پر وخت ورته عاید چمتو کړي. معمولاً دا د اتباعو د کاري ژوند په اوږدو کې تادیاتو ته اړتیا لري، چې وروسته د ګټو لپاره وړتیا ولري. د دولت اساسي تقاعد د «ونډې پر بنسټ»ګټه ده او د یوه فرد د ونډې په تاریخ پورې اړه لري. د بېلګو په توګه په انګلستان کې ملي بیمه یا په متحده ایالاتو کې ټولنیز امنیت وګورئ. ډېرو هیوادونو د «ټولنیز تقاعد»ځای هم نیولی دی. دا منظم، د مالې تمویل شوي بې مرستې نغد لیږدونه دي، چې زړو خلکو ته ورکول کېږي. له ۸۰ډېر هیوادونه ټولنیز تقاعد لري. ځینې یې نړیوالې ګټې دي، چې د عاید، شتمنیویا د کار ریکارډله پام کې نیولو پرته ټولو زړو خلکو ته ورکول کېږي. د نړیوال تقاعد په مثالونو کې د نیوزیلینډ سوپرانیویشن او د موریشیس بنسټیز تقاعد شامل دي. که څه هم ډېری ټولنیز تقاعد د وسیلوازموینې دي، لکه د امریکا په متحده ایالاتو کې اضافي امنیتي عاید یا په سویلي افریقا کې«د زړو کسانو مرستې».<ref>{{cite web|url=http://www.pension-watch.net/country-fact-file/|title=Country map|work=pension-watch.net}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.workandincome.govt.nz/individuals/a-z-benefits/nz-superannuation.html|title=New Zealand Superannuation|author=webcoordinator@msd.govt.nz|work=workandincome.govt.nz|access-date=2022-05-27|archive-date=2016-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419082946/http://www.workandincome.govt.nz/individuals/a-z-benefits/nz-superannuation.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|first=Larry|last=Willmore|title=Universal Pensions in Mauritius|date=April 2003|ssrn=398280}}</ref><ref>{{cite web|title=Old age pension|url=http://www.services.gov.za/services/content/Home/ServicesForPeople/Socialbenefits/oldagegrant/en_ZA|publisher=GCIS|access-date=7 April 2013}}</ref> === د معلولیت تقاعد === په هغه حالت کې چې دوی معلولیت ولري،د تقاعد ځینې پلانونه به ورته د غړو لپاره چمتو شي. دا ښايي د عادي تقاعد  له عمر نه د کم عمر لرونکي معلول غړي لپاره د تقاعد پلان ته د لومړنۍ داخلې بڼه ورکړي. == ګټې == د تقاعد پلانونه د ګټو له ټاکلو سره سم ښايي د تعریف شویوګټو، تعریف شوې ونډې یا تعریف شوې لېوالتیا/ هدف د ګټې په توګه طبقه بندي شي د ګټو تعریف شوی پلان د تقاعد په وخت کې له یوه ثابت فورمول سره سم یوه ټاکلې تادیه تضمینوي، چې معمولاً د غړو په معاش او په پلان کې د غړیتوب د کلونو په شمېر پورې اړه لري. د ونډې یو تعریف شوی پلان به د تقاعد په وخت کې تادیه چمتو کړي، چې د مرسته شویو پیسو په کچه او د کارول شوې پانګونې د وسایطو په فعالیت پورې اړه لري. له همدې امله د ونډې له تعریف شوي پلان سره خطر او مسؤلیت له کارمند سره دی، چې تمویل به د تقاعد له لارې کافي وي، په داسې حال کې چې د ټاکل شویو ګټوله پلان سره خطر او مسؤلیت د کارپنځوونکي یا د پلان له مدیرانو سره دی.<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/0/49/38356329.pdf|title=Private Pensions/Les pensions privées|access-date=2010-09-17}}</ref> د تقاعد د پلانونوځینې ډولونه لکه د نغد بیلانس پلانونو، د تعریف شویوګټو او تعریف شوې مرستې پلانونوځانګړتیاوې سره یوځای کوي. دوی ډېری وختونه د هایبرډ پلانونو په نوم يادېږي. د دې ډول پلان ډیزاینونه په متحده ایالاتو کې د ۱۹۹۰ لسیزې راهیسې خورا مشهور شوي. په مثالونو کې د نغد بېلانس او د تقاعد د برابري پلانونه شامل دي. == د مشخصو ګټو پلانونه == دمشخصې ګټې (DB)د تقاعد پلان هغه پلان دی، چې پر اساس یې کارکوونکي په یوه شرکت کې د خپل وخت په لړ کې د تقاعد حقونه ترلاسه کوي او د تقاعد پرمهال شرکت دوی ته هغه ګټه ورکوي، چې په شرکت کې د اړوندو کارکونکو د دندې او د دوی د عایداتو فعالیت دی. په بله ویناDBپلان یو پلان دی، چې په هغه کې د تقاعد ګټه د پانګې اچونې د بېرته راستنېدو پر ځای د یوه ټاکل شوي فورمول له خوا ټاکل کېږي. د امریکا په متحده ایالاتو کې دولتي تقاعد لکه ټولنیز امنیت د ګټو د تقاعد د پلان یوډول دی. په دودیزډول د کارپنځوونکو لپاره د ګټو تعریف شوي پلانونه د هغو موسسو له خوا اداره کېږي، چې د لویو کاروبارونو یا د حکومتي کارکوونکو او یا پخپله د حکومت له خوا د دې هدف لپاره ځانګړې دي. د تعریف شویوګټوپلان دودیزه بڼه د معاش وروستی پلان دی، چې له مخې یې د تقاعد تادیه د کار د کلونو له شمېرسره مساوي وي، د تقاعد په وخت کې د غړي له معاش سره ضربېږي، د یو فکتور له خوا ضربېږي، چې د عاید د نرخ په نوم پېژند لکېږي؛ خو معمولاً میاشتنۍ وروستۍ راټولې شوې پیسې د میاشتني تقاعد یا یو واحد رقم په توګه شته.<ref>Gruber, J. (2010) Public Finance and Public Policy, Worth Publishers. G-3 (Glossary)</ref> == سرچينې == j7pp3jdnyps26mzlt44rpi1yz3as8s3 0 62936 368435 363683 2026-08-21T01:07:29Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368435 wikitext text/x-wiki '''د افريقا اقتصاد''' د دې لويې وچې له سوداګرۍ، صنعت، کرنې او بشري سرچينو څخه جوړ دی. تر ۲۰۱۹ز کال پورې، نږدې ۱.۳ ميليارده خلکو د فريقا په څلور پنځوسو هېوادونو کې ژوند کاوه. افريقا په سرچينو غني لويه وچه ده. وروستۍ وده يې د توکو، چوپړتياوو او توليداتو په پلور کې د ياتوالي پايله ده. په ځانګړي ډول د لوېديځې افريقا، ختيځې افريقا، مرکزي افريقا او سويلي افريقا په اړوند اټکل دا دی چې تر ۲۰۵۰ز کال پورې به يې «جي ډي پي» ۲۹ تريليونه امريکايي ډالرو ته ورسېږي.<ref name="2013 World Population Data Sheet">{{cite web |title=2017 World population |url=https://assets.prb.org/pdf17/2017_World_Population.pdf |publisher=2017 World Population Data Sheet - Population Reference Bureau }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="worldbank.org">{{cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/region/afr/overview}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/05/12/africa/africa-inequality/|title=Why is Africa so unequal?|first=Milena|last=Veselinovic|work=CNN|access-date=2017-09-12}}</ref><ref name="economist.com">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21541015|newspaper=The Economist|title=Africa rising|date=3 December 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2013/01/22/get-ready-for-an-africa-boom/|title=Get ready for an Africa boom|access-date=2017-09-12|language=en|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191324/http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2013/01/22/get-ready-for-an-africa-boom/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۱۳ز کال په مارچ مياشت کې، افريقا د تر ټولو بې وزله اوسېدونکو د لويې وچې په توګه پېندل کېده، خو نړيوال بانک اټکل کوي، که د ودې اوسنۍ کچه دوام پیدا کړي، نو ډيری افريقايي هېوادونه به تر ۲۰۲۵ز کال پورې «د منځنۍ کچې عايد» حيثيت (يعنې په کلني ډول د يو تن پر سر لږ تر لږه ۱،۰۲۵ امريکايي ډالره عايد) ته ورسېږي. د افريقا د کمزوري اقتصاد يو لړ لاملونه شته: له تاريخي اړخه، که څه هم افريقا يو شمېر سترواکۍ درلودې چې د نړۍ له ډېرو برخو سره يې سوداګرۍ درلودلې، بیا يې هم ډېری وګړو په قبايلي کلیوالو ټولنو کې ژوند کړی؛ سربېره پر دې، اروپايي نيواک او وروسته بيا سړې جګړې سياسي، اقتصادي او ټولنيزې بې ثباتۍ زېږولې دي.<ref>{{Cite news|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/10/04/despite-global-slowdown-african-economies-growing-strongly-world-bank-urges-countries-spend-new-oil-gas-mineral-wealth-wisely|title=Despite Global Slowdown, African Economies Growing Strongly― New Oil, Gas, and Mineral Wealth an Opportunity for Inclusive Development|work=World Bank|access-date=2017-09-12|language=en}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Anyangwe|first=Eliza|date=2017-06-28|title=Why is Africa so poor? You asked Google – here's the answer|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/jun/28/why-africa-so-poor-google|access-date=2021-03-09|issn=0261-3077}}</ref> خو بيا هم، تر ۲۰۱۳ز کال پورې، افريقا په يو کال کې د ۵.۶٪ ودې په درلودلو سره تر ټولو زياته مخ پر وده لويه وچه وه او اټکل دی چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۳ز کلونو تر منځ به یې «جي ډي پي» له ۶٪ منځنۍ کچې هم لوړه شي. په ۲۰۱۷ز کال کې، افريقايي پرمختيايی بانک راپور ورکړ چې افريقا به د نړۍ دويم چټک وده کونکی اقتصاد ولري او اټکل يې وکړ چې په ۲۰۱۷ز کال کې به د ودې منځنۍ کچه شا اوخوا ۳.۴٪ وي، په داسې حال کې چې په ۲۰۱۸ز کال کې تر ۴.۳٪ پورې د ودې د زياتېدو تمه شته. په دې ټوله لويه وچه کې وده شته، په داسې حال کې چې يو په درې افريقايی هېوادونه  ۶٪ يا له دې څخه د لوړې ودې کچه لري، ۴۰٪ يې په کلني ډول د ۴٪ څخه تر ۶٪ پورې وده کوي. ډېرو نړيوالو سوداګريزو څارونکو همدا راز افريقا ته د نړۍ د راتلونکي اقتصادي ودې د ماشين نوم ورکړی.<ref>{{cite news|title=Africa rising A hopeful continent|url=https://www.economist.com/news/special-report/21572377-african-lives-have-already-greatly-improved-over-past-decade-says-oliver-august|newspaper=The Economist|publisher=The Economist Newspaper Limited|access-date=15 December 2013|author=Oliver August|date=2 March 2013}}</ref><ref name="worldbank.org2">{{cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/region/afr/overview}}</ref><ref>{{Cite web |title=African Economic Outlook 2017 |url=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Publications/AEO_2017_Report_Full_English.pdf |website=African Development Bank}}</ref><ref>{{cite web |date=22 June 2016 |title=Rise of the African opportunity |url=http://www.slideshare.net/KimberleeLuce/rise-of-the-african-opportunity |work=Boston Analytics}}</ref> == تاريخ == د يوې زريزې لپاره، د افريقا اقتصاد ډول ډول و، د پراخو سوداګريزو لارو په مټ پر مخ وړل کېدو، کومې چې د ښارونو او پاچايو تر منځ جوړې شوې وې. ځينې سوداګريزې لارې په وچه کې وې، خو په ځينو کې بيا په سمندر کې سفر ښکېل و، اوس هم ځينې يې د سمندرونو په څنډو ابادو ښارونو کې جوړې شوي دي. لويې افريقايي سترواکۍ د خپلو سوداګريزو شبکو له امله شتمنې شوې وې، د بېلګې په ډول، لرغونی مصر، نوبيا، مالي، اشانټي، اویو سترواکي او لرغوني کارتيج. د افريقا ځينو برخو له عربي پاچاييو سره نږدې سوداګريزې اړيکې درلودې او د عثماني سترواکۍ پر مهال، په زیات شمېر کې افريقايانو د اسلام په منلو پيل وکړ. دې پرمختګ او تر څنګ يې د هند سمندر ته د سوداګريزې لارې د پيدا کولو وړتيالرلو، د يو شاهي ځواک په توګه پرتګاليان تر نيمه سهارايي افريقا پورې راورسول. استعماري لېوالتياوو نوي صنعتونه جوړ کړل، تر څو د خرما تيلو، ربړ، پمبې، قيمتي فلزاتو، پخلي مسالو، د پلور فصلونو نورو توکو په توګه د اروپا اړتياوې پوره کړي، عموماً دوی د اتلانتيک اقتصاد سره په ساحلي سيمو کې راټول شول.<ref>{{Cite web |title=European Trade, Colonialism, and Human Capital Accumulation in Senegal, Gambia and Western Mali, 1770–1900 – African Economic History Network |url=https://www.aehnetwork.org/european-trade-colonialism-and-human-capital-accumulation-in-senegal-gambia-and-western-mali-1770-1900/ |access-date=2017-08-17 |website=www.aehnetwork.org |language=en-US}}</ref> د اقتصادي ودې په اړوند يو مهم عامل د خواصو له خوا د بشري پانګې (د باتجربه او ماهو کارګرو څخه ګټه اخستل) تر لاسه کول و. د څوارلسمې او شلمې پېړۍ تر منځ ليدل شوي چې د خواصو د يات تاوتريخوالي او په همدې بنسټ په کم عمرۍ کې د مړينې د زيات احتمال له امله، خواصو په زده کړه کې زیاته پانګونه ونه کړه. په همدې بنسټ د دوی وړتیا (د بشري پانګې د اندازې په څېر) له هغو هېوادونو څخه هم کمه وه چې کم خوندي وه، او په همدې ډول بالعکس. همدا چاره د افريقايي سيمو تر منځ د اقتصادي ودې توپير تشریح کولای شي.<ref>{{Cite journal|last1=Baten|first1=Jörg|last2=Alexopoulou|first2=Kleoniki|title=Elite violence and elite numeracy in Africa from 1400 CE to 1950 CE.|journal=}}</ref> === د شلمې پېړۍ اوښتون === د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د افريقايي هېوادونو له خپلواکۍ وروسته، د دې لويې وچې ډېرې سيمې اقتصادي، سياسي او ټولنيزو بدلونونو په خپله غېږه کې ونیولې. خو په وروستیو کلونو کې د ځينو هېوادونو تر منځ اقتصادي اړيکې بيا ليدل شوي دي.<ref>{{Citation|last=Ocran|first=Matthew Kofi|title=Post-Independence African Economies: 1960–2015|date=2019|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-10770-3_9|work=Economic Development in the Twenty-first Century: Lessons for Africa Throughout History|pages=301–372|editor-last=Ocran|editor-first=Matthew Kofi|series=Palgrave Studies in Economic History|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-10770-3_9|isbn=978-3-030-10770-3|s2cid=159395862|access-date=2021-07-07}}</ref> د افريقايي اقتصادي ودې راپورته کېدل (کوم چې له ۲۰۰۰ز لسيزې څخه پيل شوی دی) د چين د اقتصادي ودې سره پرتله شوي دي، کوم چې له ۱۹۷۰ز لسيزې راهيسې په اسيا کې سر راپورته کړی دی. په ۲۰۱۳ز کال کې، افريقا د نړۍ د اوو چټکو مخ پر وده اقتصادونو کور و.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/8968cbee-7f45-11e2-89ed-00144feabdc0|title=Africa calling|website=[[Financial Times]]|date=10 March 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/21541015|title=Africa rising|date=2011-12-03|newspaper=The Economist|access-date=2017-08-17|issn=0013-0613}}</ref> تر ۲۰۱۸ز کال پورې، نايجيريا د اسمي «جي ډي پي» پر بنسټ د افريقا تر ټولو ستر اقتصاد دی؛ له هغې وروسته سويلي افريقا لوړ ځای لري، د «پي پي پي» له نظره له نايجيريا وروسته مصر دويم مقام لري. استوايي «ګيني» د سړي سر تر ټولو لوړ «جي ډي پي» لري، په داسې حال کې چې په دې هېواد له بشري حقوقو څخه د سرغړونې تورونه هم شته. د الجزاير، ليبيا او ګبون په څېر په تيلو غني هيوادونه او په کانونو غني «بوټسوانا» له يو ويشتمې پېړۍ راهيسې د سترو اقتصادونو په څېر راڅرګند شول، په داسې حال کې چې زمبابوی او د کانګو ديموکراتيک جمهوريت په بالقوه ډول په طبيعي زېرمو د نړۍ له غني هېوادونو څخه دي،  خو د دوامدار سياسي فساد، جګړې او کډوالۍ له امله د نړۍ د تر ټولو بې وزله هېوادونو په لست کې ځای ورکړل شوی. بوټسوانا له خپلواکۍ وروسته د دوامدار پياوړي او با ثباته ودې له امله له دې لست څخه دباندې پاتې هېواد دی.<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/botswana/overview |access-date=2021-07-07 |website=World Bank |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-01-28 |title=Botswana – an African economic miracle? |url=https://blogs.lse.ac.uk/internationaldevelopment/2020/01/28/botswana-an-african-economic-miracle/ |access-date=2021-07-07 |website=LSE International Development}}</ref><ref name="imf.org">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=9&sy=2015&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=694&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a= |access-date=9 April 2017 |work=IMF.org}}</ref> == اوسني شرايط == ملګري ملتونه وړانديز کوي چې په ۲۰۱۸ز کال کې به د افريقا اقتصاد ۳.۵٪ ته او په ۲۰۱۹ز کال کې به ۳.۷٪ ته ورسېږي. تر ۲۰۰۷ز کال پورې، د افريقا اقتصاد له ختيځې اسيا څخه لوړ و. معلومات څرګندوي چې د دې لويې وچې ځېنې برخې اوس چټکه وده تجربه کوي، لامل يې د دې هېوادونو سرچينې او مخ پر وده سياسي ثبات دی او له ۲۰۰۷ز کال راهيسې يې کرار کرار د سوله ييز والي کچې هم لوړې کړې دي. نړيږوال بانک راپور ورکړی چې د نيمه سهارايي افريقايي هېوادونو اقتصاد په داسې کچه وده کړې، کومه چې له نړيوالې کچې سره برابره يا ترې زیاته ده. د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنيزو چارو د ډيپارټمنټ په وينا، د دې سيمې په ټوليزه وده کې تر ټولو زياته ونډه په مصر، نايجيريا او سويلي افريقا کې بيا رغېدنه ده، کوم چې د افريقا درې ستر اقتصادونه دي.<ref name="auto">{{cite book|url=https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/world-economic-situation-and-prospects-2018/|title=World Economic Situation and Prospects 2018|publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Development Policy and Analysis Division|page=106|access-date=2018-03-02|isbn=978-92-1-109177-9|date=23 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7093912.stm|title='Fast economic growth' in Africa|date=2007-11-14|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6748281.stm|title=African economy 'to expand 6.2%'|date=2007-06-13|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref> د چټکو مخ پر وده افريقايي هېوادونو اقتصادونو د نړيوالې منځنۍ کچې څخه د پام وړ زياته وده تجربه کړې. د لومړي کتار په هېوادونو کې موريتانيا چې د ودې اندازه يې ۱۹.۸٪ ده، انګولا ۱۷.۶٪، سوډان ۹.۶٪، موزمبيق ۷.۹٪ او مالاوي د ۷.۸٪ ودې په درلودلو سره دي. په نورو مخ پر وده هېوادونو کې راوانډا، موزمبيق، چاد، نيجر، بورکينا فاسو، ايتوپيا شامل دي. په هر حال، د زمبابوي، د کانګو ديموکراتيک جمهوريت، د کانګو جمهوريت او «برونډي» په ګډون د افريقا د ډېرې برخې وده ناهيلې کوونکې، منفي يا سسته ده. ډېرې نړيوالې ادارې په مخ پر وده افريقايي اقتصادونو کې پانګونې ته زياته لېوالتيا لري، په ځانګړي ډول په داسې حال کې چې افريقا د نړيوال اقتصادي سوړبازارۍ سره سره د لوړ اقتصاد کچه پر ځای ساتلې ده. په مخ پر وده نړۍ کې په افريقا کې د پانګونې عايد تر ټولو لوړ دی.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6522807.stm|title=African growth 'steady but frail'|date=2007-04-03|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |title=Where We Work |url=http://www.usaid.gov/locations/sub-saharan_africa/sectors/eg/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312091146/http://www.usaid.gov/locations/sub-saharan_africa/sectors/eg/index.html |archive-date=12 March 2009 |access-date=17 March 2009 |website=www.usaid.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Africa's economic growth continues upward trend |url=http://en.afrik.com/article13716.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417200113/http://en.afrik.com/article13716.html |archive-date=17 April 2009 |access-date=2017-09-12 |website=en.afrik.com |publisher=Africa news, Maghreb news}}</ref><ref name="mckinsey.com">{{cite web |title=Lions on the move: The progress and potential of African economies &#124; McKinsey Global Institute &#124; Productivity, Competitiveness, & Growth &#124; McKinsey & Company |url=http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |access-date=2012-06-13 |publisher=Mckinsey.com |تاريخ الأرشيف=2012-06-18 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |url-status=dead |خونديځ نېټه=2012-06-18 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move }}</ref> د ځينو نړيوالو ادارو له خوا په افريقا کې د اقتصادي پرمختګ په برخه کې د ليوالتيا لپاره په پورنو کې اسانتيا ته پاملرنه شوې ده. په ۱۹۹۶ز کال کې، ملګرو ملتونو د درندو پورونو لرونکي بې وزله هېواودنو له نوښت (HIPC) څخه مالي ملاتړ وکړ، کوم چې وروسته د پيسو نړيوال صندوق، نړيوال بانک او افريقايي پرمختيايي بانک د ګڼ اړخيز پور اسانتيا نوښت (MDRI) په توګه په غاړه واخيست. تر ۲۰۱۳ز کال پورې، دې نوښت دېرشو افريقايي هېوادونو ته تر يو حده د پورې اسانتيا ورکړې وه.<ref>{{Cite web |title=Multilateral Debt Relief Initiative - Questions and Answers |url=https://www.imf.org/external/np/exr/mdri/eng/index.htm |access-date=2022-01-07 |website=www.imf.org}}</ref><ref>{{cite web |date=10 January 2013 |title=Debt Relief Under the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative |url=http://www.imf.org/external/np/exr/facts/hipc.htm |access-date=1 March 2013 |publisher=IMF}}</ref> == سرچينې == 5vhhm41546s779d7wygg00hbs8ucd4l 0 63126 368437 364842 2026-08-21T03:52:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368437 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:World_Population.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/World_Population.svg/330px-World_Population.svg.png|بټنوک| په 2019 کې د نفوس له مخې د هېوادونو او سیمو نقشه (تور رنګ، ډېر نفوس)]] دا د '''نفوس له مخې د هېوادونو نوملړ دی''' . په دې کې خپلواک دولتونه ، مېشته، انحصاري سیمې او په ځینو مواردو کې د خپلواکو دولتونو اجزاوو لرونکي هېوادونه شامل دي، په لړليک کې شاملول په ابتدايي توګه د [[د معيار نړيوال تنظيم|ISO]] معیار [[ایزو ۳۱۶۶-۱|ISO 3166-1]] پر بنسټ دي. د مثال په توګه، [[بریتانیا|انګلستان]] یو واحد وجود ګڼل کیږي، په داسې حال کې چې د هالنډ د سلطنت اجزاوو هېوادونه په جلا توګه ګڼل کیږي. سرېره پردې ، پدې لېست کې ځینې [[په محدوده رسمي توګه پیژندل سوي دولتونه|ایالتونه شامل دي چې محدود پېژندل]] شوي په ISO 3166-1 کې نه دي موندل شوي. همدارنګه د [[د نړۍ نفوس|نړۍ]] د نفوس په پرتله د هر هېواد نفوس په سلنه کې ورکړل شوی، کوم چې [[ملګري ملتونه]] د 7.954 ملیارد وګړي په 2022 کال کې اټکل کوي . <ref name="UNFPA">{{Cite web |year=2022 |title=World Population Dashboard |url=https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard |access-date=15 June 2022 |website=United Nations Population Fund |publisher=UNFPA}}</ref> == تګلاره == په دې چارټ کې کارول شوي ارقام د ملي [[سرشمېرنه|سرشمېرنې]] د ادارې له خوا د خورا تازه اټکلونو یا نسبتونو پراساس دي، چې تل په تغير کې وي. د کومو هېوادونو او ځايونو چې ملي معلومات شتون نلري، ارقام د 2021 لپاره د اټکلونو یا اټکلونو پر بنسټ د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزو چارو د نفوس څانګې له خوا چمتو شوي. <ref name="unpop">{{Cite web |last=United Nations |title=World Population Prospects 2019 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2021 |website=population.un.org}}</ref> ځکه چې راټول شوي ارقام په هر هېواد کې په ورته وخت کې نه راټولیږي، یا د دقت په ورته کچه کې، د پایلې شمېرې پرتله کول ممکن غلطې پایلې رامنځته کړي. سربېره پردې، د ټولو هېوادونو څخه د ارقامو اضافه والی ممکن د نړۍ مجموعې سره مساوي نه وي. هغه سیمې چې د خپلواکو دولتونو بشپړې برخې جوړوي، لکه د انګلستان هېوادونه ، د اړوندو خپلواکو هېوادونو د برخې په توګه شمېرل کیږي. په دې کې نور نهادونه شامل دي، لکه [[اروپایي ټولنه|اروپایي اتحادیه]] ، {{Efn|The European Union is a ''[[sui generis]]'' [[supranational union]] whose sovereign members delegate to it by treaty certain powers that are often exercised by sovereign states. Its combined population has been estimated at 447,319,916 on 1 January 2020, and it would be ranked 3rd if it were included in the list. It has {{#expr: 447319916 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% of the world's population — see {{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en|title=Eurostat-Tables, Graphs and Maps Interface（TGM）table|publisher=[[European Commission]]}}}} چې خپلواکه دولتونه نه دي، او خپلواکې سیمې چې دایمي نفوس نلري، لکه د [[انتارکتیکا|انټارکټیکا]] په اړه د مختلفو هېوادونو ادعاګانې . == د نفوس له مخې خپلواک دولتونه او تړلې سیمې == نوټ: د ملګرو ملتونو د ۱۹۳ [[د ملگري ملتونو غړي هېوادونه|غړو هېوادونو]] او د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې ته د دوو څارونکو هېوادونو لپاره یوه شمېره درجه ټاکل شوې ده. انحصاري سیمې او هغه هېوادونه چې د خپلواکو دولتونو برخې دي د شمېرې درجې ندي ټاکل شوي. برسېره پردې، د محدود پېژندنې سره خپلواکه دولتونه شامل دي، مګر د شمېرې درجه نه ده ټاکل شوې. {{sticky header}}{{sort under}}{{mw-datatable}}{{table alignment}} {| class="wikitable sortable sticky-header sort-under mw-datatable col2right col6right" {{right}} |+ د مجموعي نفوس له مخې د هېوادونو او انحصاري سيمو نوملړ ! ! موقعيت ! نفوس ! style=width:2em | ٪ د{{br}}نړۍ ! نېټه ! {{nowrap|Source (رسمي يا له}}{{br}} [[ملګري ملتونه]] څخه) ! class="unsortable"|يادښتونه |- | – | '''{{noflag|World}}''' | 8,119,000,000 || {{center|100%}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="UNFPA"/><ref name="unpop"/>|| |- | rowspan=2 | {{ntsh|1}} 1/2 {{br}} {{efn|According to د ملګرو ملتونو اټکلs, India surpassed China by the end of April 2023.<ref>{{cite news |title=India to overtake China as world's most populous country in Apr 2023 |url=https://www.un.org/en/desa/india-overtake-china-world-most-populous-country-Apr-2023-united-nations-projects#:~:text=Smith%20Mehta%2Funsplash.-,India%20to%20overtake%20China%20as%20world's%20most%20populous%20country%20in,the%20world's%20most%20populous%20country |access-date=27 April 2023 |work=[[United Nations]] |date=24 April 2023}}</ref>}} | {{هېواد بيرغ|China}} | {{n+p|1408280000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=National Economy – 10.Total Population Went down and Urbanization Rate Continued to Grow (31 December 2024) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] (NBSC) |website=www.stats.gov.cn |date=17 January 2025 |access-date=17 January 2025}}</ref> || {{efn|Refers to [[mainland China]]; excludes China's [[special administrative regions of China|special administrative regions]] of [[Hong Kong]] and [[Macau]], which returned to Chinese sovereignty in 1997 and 1999, respectively.}} |- | {{right}} {{هېواد بيرغ|India}} | {{n+p|1402737000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | {{right}} رسمي وړاندوينه<ref>*data provided by [[Ministry of Health and Family Welfare]]*{{cite web |title=Projected total Population by sex as on 1st July, 2011–2036: India, States and Union Territories (pg.43–March and pg.82–July) |url=https://geographicinsights.iq.harvard.edu/files/geographicinsights2/files/report_population_projection_2019.pdf |publisher=Harvard Center for Population and Development |website=www.iq.harvard.edu |date=November 2019 |access-date=1 January 2025 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || {{right}} {{efn|Includes the population of the [[Kashmir conflict|India-administered]] [[union territory|union territories]] of [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]], and [[Ladakh]].}} |- | {{nts|3}} | {{هېواد بيرغ|United States}} | {{n+p|340110988|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html | title=National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024 |publisher=[[United States Census Bureau]] (USCB) |website=www.census.gov |access-date=20 December 2024}}</ref>|| {{efn|Includes the [[list of states and territories of the United States|50 states]] and the [[Washington, D.C.|District of Columbia]], but excludes the [[territories of the United States]].}} |- | {{nts|4}} | {{هېواد بيرغ|Indonesia}} | {{n+p|282477584|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{citation|url=https://dispendukcapil.acehtimurkab.go.id/berita/kategori/berita-nasional/rilis-data-kependudukan-semester-i-tahun-2024-potret-demografi-dan-implikasinya-bagi-pembangunan-nasional|title=Indonesian Population June 2024|work=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|language=id|access-date=20 October 2024}}</ref>|| |- | {{nts|5}} | {{هېواد بيرغ|Pakistan}} | {{n+p|241499431|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 March 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |title=Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 'The Digital Census' |date=5 August 2023 |website=Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn|Includes the population of [[Kashmir conflict|Pakistan-administered]] [[Azad Kashmir]] and [[Gilgit-Baltistan]].}} |- | {{nts|6}} | {{هېواد بيرغ|Nigeria}} | {{n+p|223800000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf |title=The annual population lecture series – APLS (pg.1 and pg.159) |publisher=National Population Commission – NPC Nigeria |website=www.nationalpopulation.gov.ng |date=22 November 2023 |access-date=11 March 2024}}</ref> || |- | {{nts|7}} | {{هېواد بيرغ|Brazil}} | {{n+p|212583750|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.ibge.gov.br/en/statistics/social/population/18176-population-projection.html?lang=en-GB&t=resultados |title = Population Projection |website = ibge.gov.br |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || |- | {{nts|8}} | {{هېواد بيرغ|Bangladesh}} | {{n+p|169828911|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|14 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |website=Bangladesh Bureau of Statistics (www.bbs.gov.bd) |date=18 April 2023 |access-date=24 August 2023 |language=en |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824082228/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn| The [[Bangladesh Bureau of Statistics]] has a projection of 181 million for 2025, but this method derives from a base year of 2011. This same projection overcounted the population for 2022 by about 4.4 million.<ref>{{cite web |url = https://bbs.gov.bd/site/page/29855dc1-f2b4-4dc0-9073-f692361112da/- |title = Statistical Yearbook |website = bbs.gov.bd |access-date = 1 Jan 2025}}</ref>}} |- | {{nts|9}} | {{هېواد بيرغ|Russia}} | {{n+p|146150789|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 [Estimated permanent population on 1 January 2024 and average 2023] |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service (Росстат)]] |website=www.rosstat.gov.ru |access-date=11 April 2024 |language=ru |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes the [[Republic of Crimea (Russia)|Republic of Crimea]] and [[Sevastopol]], administrative areas on the [[Crimea|Crimean Peninsula]] occupied by Russia. The population does not include the [[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts of Ukraine|four annexed Ukrainian oblasts]]. The Ukrainian government and [[Political status of Crimea|most of the world's other states]] consider the Crimean Peninsula, [[Donetsk Oblast|Donetsk]], [[Kherson Oblast|Kherson]], [[Luhansk Oblast|Luhansk]] and [[Zaporizhzhia Oblast|Zaporizhzhia]] parts of [[Administrative divisions of Ukraine|Ukraine's territory]].}} |- | {{nts|10}} | {{هېواد بيرغ|Mexico}} | {{n+p|130154247|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>*data provided by [https://www.inegi.org.mx/sistemas/Infoenoe/Default_15mas.aspx INEGI → ENOE]* {{cite web |title=Mexico Population |url=https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted |publisher=Moody's Analytics |website=www.economy.com |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|11}} | {{هېواد بيرغ|Japan}} | {{n+p|123590000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{Cite news |title=Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex |work=[[Statistics Bureau (Japan)|Statistics Bureau of Japan]] |url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |access-date=21 November 2024 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401013551/https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |url-status=live }}</ref>|| |- | {{nts|12}} | {{هېواد بيرغ|Philippines}} | {{n+p|114123600|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf |title=Table 10. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030 [Scenario 2 - pg.18] |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] (PSA) |website=www.psa.gov.ph |date=31 January 2024 |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|13}} | {{هېواد بيرغ|Ethiopia}} | {{n+p|109499000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |title=Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024 |website=www.statsethiopia.gov.et |publisher=Ethiopian Statistical Service (ESS) |access-date=7 July 2024 |archive-date=7 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707022122/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|14}} | {{هېواد بيرغ|Democratic Republic of the Congo}} | {{n+p|109276000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو اټکل<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=25 December 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|15}} | {{هېواد بيرغ|Egypt}} | {{n+p|105914499|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/20245121324361-%20pop_new.pdf |title=Egypt in Figures 2024 – Population Estimates By Sex & Governorate 1/1/2024 |publisher=[[Central Agency for Public Mobilization and Statistics (Egypt)|CAPMAS]] |website=www.capmas.gov.eg |date=1 March 2024 |access-date=28 May 2024}}</ref> || |- | {{nts|16}} | {{هېواد بيرغ|Vietnam}} | {{n+p|100309209|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/07/NG-TCTK-2023_Final.pdf |title=Statistical yearbook of Vietnam (2023) – Population and employment [pg.101] |publisher=[[General Statistics Office of Vietnam]] (GSO) |website=www.gso.gov.vn |date=24 December 2024 |access-date=26 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|17}} | {{هېواد بيرغ|Iran}} | {{n+p|85961000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|20 March 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |title=Estimated population in Iran by province in 2024 |publisher=Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |date=5 December 2024 |access-date=27 December 2024 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508011504/https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|18}} | {{هېواد بيرغ|Turkey}} | {{n+p|85372377|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2023 |publisher=[[Turkish Statistical Institute]] |website=www.tuik.gov.tr |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|19}} | {{هېواد بيرغ|Germany}} | {{n+p|83465411|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 March 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |website=www.destatis.de |date=10 January 2025 |access-date=20 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|20}} | {{هېواد بيرغ|France}} | {{n+p|68615000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Démographie – Population au début du mois – France (inclus Mayotte à partir de 2014) |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001641607 |publisher=INSEE |website=www.insee.fr |access-date=21 January 2025}}</ref> || {{efn|Includes the integral 18 [[regions of France]] (including 5 [[Overseas departments and regions of France|overseas departments and regions]]). Excludes France's 5 [[Overseas collectivity|overseas collectivities]]: [[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]], and [[Wallis and Futuna]], and the sui generis collectivity of [[New Caledonia]], which are shown separately. The [[French Southern and Antarctic Lands]] (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff) and [[Clipperton Island]] (an uninhabited state private property of France) are not listed at all due to their extraordinary nature.}} |- | {{nts|21}} | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} | {{n+p|68265209|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2023 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=[[Office for National Statistics]] (ONS) |website=www.ons.gov.uk |date=8 October 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the three [[Crown Dependencies|British Crown Dependencies]] and the 14 [[British Overseas Territories]], listed separately. Four British Overseas Territories are not listed due to their extraordinary nature. The four not listed are ''[[British Antarctic Territory]]'' (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff), the [[British Indian Ocean Territory]] (a military base), [[South Georgia and the South Sandwich Islands]] (hosts only government officials and research station staff), and the [[Akrotiri and Dhekelia|Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia]] (a military base where permanent residency is limited to citizens of the [[Cyprus|Republic of Cyprus]]).}} |- | {{nts|22}} | {{هېواد بيرغ|Thailand}} | {{n+p|65932105|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage |title=สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร(รายเดือน) – Official population statistics from the civil registration (monthly) |last=จำนวนประชากร (population) → ตรวจสอบข้อมูลแยกรายเดือน (check monthly data separately) → ขอบเขตข้อมูล (data scope - monthly) → ยอดรวมข้อมูล (total data - whole country) |publisher=The Bureau of Registration Administration (BORA) |website=www.bora.dopa.go.th |access-date=6 February 2025 |language=thai}}</ref> || |- | {{nts|23}} | {{هېواد بيرغ|South Africa}} | {{n+p|63015904|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 – Statistical Release |publisher=Government of South Africa |website=www.gov.za |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015192129/https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|24}} | {{هېواد بيرغ|Tanzania}} | {{n+p|61741120|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 August 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://sensa.nbs.go.tz/ |title=Population Size in Tanzania |website=National Bureau of Statistics |access-date=24 September 2024 |archive-date=31 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes [[Zanzibar]].}} |- | {{nts|25}} | {{هېواد بيرغ|Italy}} | {{n+p|58966101|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |title=ISTAT – Bilancio Demografico Mensile / Monthly Demographic Balance |publisher=Istituto Nazionale di Statistica (Istat) |website=demo.istat.it |language=it |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|26}} | {{هېواد بيرغ|Colombia}} | {{n+p|52695952|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |title=Proyecciones de Población DANE |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410005852/https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|27}} | {{هېواد بيرغ|Kenya}} | {{n+p|52428290|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=Sep 2022 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results: Analytical Report on Population Projections, Vol XVI (Table 3.1: Projected Population, Kenya, 2020–2045) |url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204110524/https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=25 June 2023 |website=knbs.or.ke |publisher=Kenya National Bureau of Statistics |page=23}}</ref>|| |- | {{nts|28}} | {{هېواد بيرغ|Myanmar}} | {{n+p|51316756|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 Oct 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/16583 |title = Myanmar's 2024 Census Provisional Results: Population at 51.3M |date = 1 Jan 2025 |website = Myanmar Ministry of Information |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || {{efn| Does not include the [[Rohingya people]]. Some regions were estimated by satellite.<ref>{{cite web |url = https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-says-2024-census-shows-population-513-mln-2025-01-01/ |title = Myanmar says 2024 census shows population of 51.3 million |website = reuters.com |access-date = 31 Dec 2024}}</ref>}} |- | {{nts|29}} | {{هېواد بيرغ|South Korea}} | {{n+p|51207874|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Resident population by City, County, and District |url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B040A3&conn_path=I2&language=en |publisher=[[Statistics Korea|Statistics Korea (KOSTAT)]] → Korean Statistical Information Service (KOSIS) |website=www.kostat.go.kr |access-date=6 February 2025}}</ref>|| |- | {{nts|30}} | {{هېواد بيرغ|Sudan}} | {{n+p|50448963|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|31}} | {{هېواد بيرغ|Spain}} | {{n+p|48946035|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{Cite web |title=Population |url=https://www.ine.es/en/index.htm |publisher=[[National Statistics Institute (Spain)]] (INE) |website=www.ine.es |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|32}} | {{هېواد بيرغ|Algeria}} | {{n+p|47400000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ons.dz/IMG/pdf/Demographie_Algerienne2020_2023.pdf |title=DEMOGRAPHIE ALGERIENNE 2020 à 2025 |publisher=[[National Office of Statistics]] (NOS) |website=www.ons.dz |date=July 2024 |access-date=17 January 2025 |language=French}}</ref> || |- | {{nts|33}} | {{هېواد بيرغ|Argentina}} | {{n+p|47067641|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |title=Proyecciones y estimaciones |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]] |website=www.indec.gob.ar |access-date=17 January 2025 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609202751/https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|34}} | {{هېواد بيرغ|Uganda}} | {{n+p|45935046|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf |title=NPHC 2024 – Preliminary Results |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|35}} | {{هېواد بيرغ|Iraq}} | {{n+p|44414800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |access-date=2 July 2024 |title=Estimated population of Iraq for the period (2015–2030)|url=http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |website=cosit.gov.iq |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203214014/http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|36}} | {{هېواد بيرغ|Afghanistan}} | {{n+p|42045000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |title = World Population Prospects 2024 Summary of Results |at = p61 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref><ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |title = World Population Prospects 2024 Data Sources |at = p11 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref> (ياداښت وګورئ) | {{efn| The last census was conducted in 1979. Sources disagree about the current population: * The Afghani [[National Statistics and Information Authority]] gives an estimate of 35,695,527 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://nsia.gov.af/library |title = Library |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025 |archive-date = 23 March 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |title = Estimated Populatin of Afghanistan 2024-25 |website = [[National Statistics and Information Authority]] |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The [[Encyclopædia Britannica]] gives an estimate of 36,432,000 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Afghanistan |title = Afghanistan |website = www.britannica.com |access-date = 25 Jan 2025}}</ref> * The BBC gives a figure of 38.3 million for 2023.<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |title = Afghanistan country profile |date = 15 Aug 2023 |website = bbc.com |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The CIA gives an estimate of 40,121,552 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |title = Afghanistan |website = cia.gov |access-date = 6 Jan 2025 |archive-date = 4 January 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |url-status = dead }}</ref> * The US Census Bureau provides an estimate of 49,552,566 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.census.gov/popclock/world/af |title = Afghanistan |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> All figures are mid-year.}} |- | {{nts|37}} | {{هېواد بيرغ|Canada}} | {{n+p|41465298|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |title = Population estimates, quarterly |date = 17 December 2024 |website = statcan.gc.ca |access-date = 19 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|38}} | {{هېواد بيرغ|Uzbekistan}} | {{n+p|37543167|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://stat.uz/en/ |title = Uzbekistan by the Numbers |website = stat.uz |access-date=15 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|39}} | {{هېواد بيرغ|Poland}} | {{n+p|37507000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.pl/en/topics/other-studies/informations-on-socio-economic-situation/statistical-bulletin-no-122024,4,170.html |title=Statistical Bulletin No 12/2024 → Population |publisher=[[Statistics Poland]] (GUS) |website=www.stat.gov.pl |date=31 January 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|40}} | {{هېواد بيرغ|Morocco}} | {{n+p|36828330|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 September 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.hcp.ma/Population-legale-du-Royaume-du-Maroc-repartie-par-regions-provinces-et-prefectures-et-communes-selon-les-resultats-du_a3974.html |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2024 |publisher=[[Haut Commissariat au Plan (Morocco)]] (HCP) |website=www.hcp.ma |date=22 November 2024 |access-date=11 December 2024}}</ref> || {{efn|Includes the regions [[Laâyoune-Sakia El Hamra]] and [[Dakhla-Oued Ed-Dahab]], the [[Regions of Morocco|disputed territory]] of [[Western Sahara]] administered by Morocco and excluding [[Sahrawi Arab Democratic Republic]] (see [[Western Sahara conflict]]).}} |- | {{nts|41}} | {{هېواد بيرغ|Angola}} | {{n+p|35121734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gov.ao/ |title=Início |website=www.ine.gov.ao |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601043657/https://www.ine.gov.ao/ |archive-date=1 June 2023 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|42}} | {{هېواد بيرغ|Malaysia}} | {{n+p|34112400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/demographic-statistics-third-quarter-2024 |title = Demographic Statistics, Third Quarter 2024 |website = dosm.gov.my |access-date = 17 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|43}} | {{هېواد بيرغ|Peru}} | {{n+p|34038457|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1665/index.html |title=Estimaciones y Proyecciones de la Población Nacional, 1950–2070 (3. Resultados) |publisher=[[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI – Peru]] |website=www.gob.pe |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{nts|44}} | {{هېواد بيرغ|Ukraine}} | {{n+p|33443000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | آی اېم اېف اټکل<ref>{{cite web |title=Population of Ukraine – Population (by estimate) as of 2024 |website=IMF |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Autonomous Republic of Crimea]] and the city of [[Sevastopol]], Ukraine's ''de jure'' territory which is occupied by Russia (however, includes the [[Donbas]] region, [[2022 Russian invasion of Ukraine|partly occupied by Russia]]).}} |- | {{nts|45}} | {{هېواد بيرغ|Mozambique}} | {{n+p|33244414|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gov.mz |title=População 2024 |website=www.ine.gov.mz |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601041948/http://www.ine.gov.mz/ |archive-date=1 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|46}} | {{هېواد بيرغ|Ghana}} | {{n+p|33007618|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2&#91;1&#93;&#91;2&#93;_with_links&#91;_final_website.pdf |title=Population Projection 2021 – 2050 (pg.45–46) |publisher=[[Ghana Statistical Service]] (GSS) |website=www.statsghana.gov.gh |date=June 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=23 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723110019/https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2%5B1%5D%5B2%5D_with_links%5B_final_website.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|47}} | {{هېواد بيرغ|Yemen}} | {{n+p|32305264|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |title=Annual Statistical Health Report 2022 (pg.4) |publisher=Yemeni Ministry Of Health |website=www.moh.gov.ye |date=3 September 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203112119/https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|48}} | {{هېواد بيرغ|Saudi Arabia}} | {{n+p|32175224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title = Overall count of population |url = https://portal.saudicensus.sa/portal |publisher = General Statistics Authority – Kingdom of Saudi Arabia |website = portal.saudicensus.sa |access-date = 5 July 2023 |archive-date = 28 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|49}} | {{هېواد بيرغ|Madagascar}} | {{n+p|30811969|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |title=Projections démographiques |website=instat.mg |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615103016/https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|50}} | {{هېواد بيرغ|Ivory Coast}} | {{n+p|29389150|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 December 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=http://www.ins.ci/n |title=Institut National de la Statistique (INS) – RGPH-2021 Résultats globaux |website=www.ins.ci |access-date=10 August 2022 |archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310230400/http://www.ins.ci/n |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|51}} | {{هېواد بيرغ|Nepal}} | {{n+p|29164578|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 November 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results |title=National Population and Housing Census 2021 |website=www.cbs.gov.np |access-date=28 March 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327230350/http://censusnepal.cbs.gov.np/results |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|52}} | {{هېواد بيرغ|Cameroon}} | {{n+p|28758503|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |title=Projections demographiques et estimations des cibles prioritaires des differents programmes et interventions de sante |publisher=INS du Cameroun |website=www.ins-cameroun.cm |date=30 June 2023 |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002083019/https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|53}} | {{هېواد بيرغ|Venezuela}} | {{n+p|28405543|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|54}} | {{هېواد بيرغ|Australia}} | {{n+p|27204800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 |title = National, state and territory population |date = 19 September 2024 |website = abs.gov.au |access-date = 28 September 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the external territories of [[Christmas Island]], the [[Cocos (Keeling) Islands]], and [[Norfolk Island]].}} |- | {{nts|55}} | {{هېواد بيرغ|Niger}} | {{n+p|26312034|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.stat-niger.org/projections/ |title=Projections démographiques du Niger Horizon 2012–2024 (extraction de donnees) |publisher=INSN |website=www.stat-niger.org |access-date=2 July 2024 |archive-date=10 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610170556/https://www.stat-niger.org/projections/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|56}} | {{هېواد بيرغ|North Korea}} | {{n+p|25950000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |title=Democratic People's Republic of Korea (2014–2050) [pg.40] |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033819/http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }}</ref>|| |- | {{nts|57}} | {{هېواد بيرغ|Syria|revolution}} | {{n+p|24672760|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|58}} | {{هېواد بيرغ|Burkina Faso}} | {{n+p|23409015|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.insd.bf/sites/default/files/2023-02/VOLUME%204%20PROJECTIONS%20DEMOGRAPHIQUES%202020%202035%20RGPH%20%C3%A9dition%202-%2006-02-2023.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES 2020–2035 |publisher=INSD Burkina Faso |website=www.insd.bf |date=January 2023 |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Taiwan}} | {{n+p|23400220|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |title=National Statistics, Taiwan |website=eng.stat.gov.tw |access-date=11 January 2025 |archive-date=31 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131125043/https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |url-status=dead }}</ref> || {{efn|[[Taiwan]] includes [[Penghu]], [[Kinmen]], [[Matsu Islands|Matsu]] and other minor islands.}} |- | {{nts|59}} | {{هېواد بيرغ|Mali}} | {{n+p|22395489|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://instat-mali.org/fr |title=TAILLE DE LA POPULATION EN 2022 (HBTS) (SOURCE RÉSULTATS RGPH5) |publisher=INSTAT Mali |website=www.instat-mali.org/fr |date=10 August 2023 |access-date=23 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003092311/https://instat-mali.org/fr |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|60}} | {{هېواد بيرغ|Sri Lanka}} | {{n+p|21916000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 – 2024 |website=statistics.gov.lk |access-date=28 September 2024 |archive-date=28 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928085025/http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|61}} | {{هېواد بيرغ|Kazakhstan}} | {{n+p|20286084|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kz/en/ |title=Population |publisher=QAZSTAT |website=www.stat.gov.kz |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|62}} | {{هېواد بيرغ|Malawi}} | {{n+p|20270568|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |title=Population Projections 2018–2050 |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |archive-date=14 February 2024 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|63}} | {{هېواد بيرغ|Chile}} | {{n+p|20086377|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |title = Proyecciones de población |website =www.ine.cl |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828051041/https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |archive-date=28 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|64}} | {{هېواد بيرغ|Zambia}} | {{n+p|19610769|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.lusakatimes.com/2022/12/24/preliminary-data-shows-population-grew-from-13-1-million-in-2010-to-19-6-million-in-2022/ |title=Preliminary data shows Population grew from 13.1 million in 2010 to 19.6 million in 2022 |website=www.zamstats.gov.zm |date=24 December 2022 |access-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227142047/https://www.zamstats.gov.zm/population-size-by-sex-and-rural-urban-zambia-2022/ |archive-date=27 December 2022 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|65}} | {{هېواد بيرغ|Romania}} | {{n+p|19064409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2024e.pdf |title=On 1st January 2024, the usually resident population amounted to 19064409 persons, a growth of 9.9 thousand persons compared to 1st January 2023 |publisher=[[National Institute of Statistics (Romania)]] – INSSE |website=www.insse.ro |date=30 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> || |- | {{nts|66}} | {{هېواد بيرغ|Somalia}} | {{n+p|19009151|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|Includes [[Somaliland]].}} |- | {{nts|67}} | {{هېواد بيرغ|Chad}} | {{n+p|18675547|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inseed.td/ |website=www.inseed-td|publisher=Institut National de la Statistique, des Etudes Economiques et Démographiques |title=Population* 2024 |access-date=2 July 2024 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014184620/https://www.inseed.td/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|68}} | {{هېواد بيرغ|Senegal}} | {{n+p|18126390|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ansd.sn/sites/default/files/recensements/rapport/rapport_national/RGPH-5_Rapport%20global-Prov-juillet2024_0.pdf |title=RAPPORT PROVISOIRE, PGPH-5, 2023 |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|69}} | {{هېواد بيرغ|Netherlands}} | {{n+p|18045532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1712804860730 |title=Population dynamics – month and year |website=www.opendata.cbs.nl |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |access-date=6 February 2025}}</ref> || {{efn|Excludes the three constituent countries of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the Caribbean Sea ([[Aruba]], [[Curaçao]], and [[Sint Maarten]]), but includes the three special municipalities of the [[Caribbean Netherlands]] ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]).}} |- | {{nts|70}} | {{هېواد بيرغ|Guatemala}} | {{n+p|17843132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=2019 |publisher = Instituto Nacional de Estadística Guatemala |url= https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |title=Estimaciones y proyecciones nacionales de población |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223192959/https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |archive-date=23 December 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|71}} | {{هېواد بيرغ|Cambodia}} | {{n+p|17336307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date = Nov 2021|url = https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf|publisher = National Institute of Statistics |title = Population Projection |access-date = 2 July 2024 |archive-date = 8 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230908123512/https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf |url-status = live}}</ref> || |- | {{nts|72}} | {{هېواد بيرغ|Ecuador}} | {{n+p|16938986|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url= https://www.censoecuador.gob.ec/ |title= Inicio – Censo Ecuador |website= censoecuador.gob.ec |access-date= 15 June 2024}}</ref> || |- | {{nts|73}} | {{هېواد بيرغ|Zimbabwe}} | {{n+p|16751469|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{Cite report|url=http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |title=Population Projections Thematic Report |access-date=12 November 2024|publisher=Zimbabwe National Statistics Agency |archive-date = 28 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|74}} | {{هېواد بيرغ|South Sudan}} | {{n+p|15254268|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |title=South Sudan Population Projections, 2020–2040 (pg.12) |publisher=National Bureau of Statistics – South Sudan (NBSS) |website=www.nbs.gov.ss |date=January 2016 |access-date=22 January 2024 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416211927/https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|75}} | {{هېواد بيرغ|Rwanda}} | {{n+p|13798561|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Size of the resident population |website=statistics.gov.rw |url=http://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |archive-date=15 May 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|76}} | {{هېواد بيرغ|Guinea}} | {{n+p|13261638|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.stat-guinee.org/ |title=Institut National de la Statistique - stat-guinee.org |website=www.stat-guinee.org |access-date=25 May 2023 |archive-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712050037/http://www.stat-guinee.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|77}} | {{هېواد بيرغ|Benin}} | {{n+p|12910087|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES DE 2014 A 2063 ET PERSPECTIVES DE LA DEMANDE SOCIALE DE 2014 A 2030 AU BENIN |website=www.insae-bj |access-date=2 July 2024 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529104440/https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|78}} | {{هېواد بيرغ|Burundi}} | {{n+p|12837740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |title=Projections de la population au Burundi |website=www.isteebu.bi |access-date=25 May 2023 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|79}} | {{هېواد بيرغ|Haiti}} | {{n+p|12394537|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ihsi.gouv.ht/public/statistiques/statistiques_demographiques_et_sociales/projections_et_estimations_de_la_population |title=Projections et estimations de la population 2024 |website =ihsi.gou.ht |access-date=3 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|80}} | {{هېواد بيرغ|Tunisia}} | {{n+p|11887412|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.ins.tn/en/statistiques/111 |title=Population |website=ins.tn |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|81}} | {{هېواد بيرغ|Belgium}} | {{n+p|11872024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/ |title=Statistiques de population |publisher=[[Federal Public Service Interior|IBZ]] |website=www.ibz.rrn.fgov.be |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|82}} | {{هېواد بيرغ|Papua New Guinea}} | {{n+p|11781559|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url = https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |title = Population Estimates 2021 |website = nso.gov.pg |access-date = 20 July 2023 |archive-date = 20 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230720004458/https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|83}} | {{هېواد بيرغ|Jordan}} | {{n+p|11516000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |title= Estimated population of 2023 and some of selected data |publisher=Department of Statistics (DOS) |website=www.dosweb.dos.gov.jo |date=January 2024 |access-date=18 April 2024}}</ref> || |- | {{nts|84}} | {{هېواد بيرغ|Bolivia}} | {{n+p|11312620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 March 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censo.ine.gob.bo/ |title=Censo Bolivia 2024 |publisher=[[National Institute of Statistics of Bolivia]] |website=www.ine.gob.bo |access-date=3 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|85}} | {{هېواد بيرغ|Cuba}} | {{n+p|11089511|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022 |website =www.onei.gob.cu |access-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211142555/http://www.onei.gob.cu/node/13815 |archive-date=11 December 2020 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|86}} | {{هېواد بيرغ|Czech Republic}} | {{n+p|10897237|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population |url=https://csu.gov.cz/home |publisher=[[Czech Statistical Office]] (CZSO) |date=30 December 2024 |access-date=30 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|87}} | {{هېواد بيرغ|Dominican Republic}} | {{n+p|10771504|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |title=Población por sexo, según provincia de residencia |publisher=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |website=www.one.gob.do |date= |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627163434/https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |archive-date=27 June 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|88}} | {{هېواد بيرغ|United Arab Emirates}} | {{n+p|10678556|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/%3Fyear=&folder=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9&subject=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9 |title=Statistics by Subject |website=fcsa.gov.ae |access-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704064240/https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx |archive-date=4 July 2020}}</ref> || |- | {{nts|89}} | {{هېواد بيرغ|Portugal}} | {{n+p|10639726|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | 2023 estimate<ref>{{cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=645507713&DESTAQUESmodo=2|title=População residente ultrapassa os 10,6 milhões – 2023|website=ine.pt|publisher=[[Instituto Nacional de Estatística (Portugal)|INE]]|access-date=18 June 2024}}</ref> || |- | {{nts|90}} | {{هېواد بيرغ|Sweden}} | {{n+p|10588230|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics |title=Population statistics |website=scb.se |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|91}} | {{هېواد بيرغ|Greece}} | {{n+p|10400720|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Estimated Population and Migration Flows, 2024 |url=https://www.statistics.gr/documents/20181/b248e72c-2917-bdae-1d15-98d22787adb7 |publisher=[[Hellenic Statistical Authority]] |access-date=8 January 2025 |location=Piraeus |date=31 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|92}} | {{هېواد بيرغ|Tajikistan}} | {{n+p|10277100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.tj/ |title=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон / Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=www.stat.tj |access-date=21 July 2024 |archive-date=13 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213094447/https://www.stat.tj/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|93}} | {{هېواد بيرغ|Azerbaijan}} | {{n+p|10218536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>*right corner →*{{cite web |url=https://www.azstat.gov.az/portal/?lang=en |title=Number of Population |publisher=[[State Statistics Committee|Azerbaijan Statistical Information Service (ASIS)]] |website=www.azstat.gov.az/portal/?lang=az |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|94}} | {{هېواد بيرغ|Israel}} | {{n+p|10026900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | National monthly estimate<ref>{{cite web |url = https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |title = Time Series DataBank |date = |website = cbs.gov.il |access-date = 9 December 2024 }}</ref> || {{efn|Includes [[East Jerusalem]] and the [[Golan Heights]]. Also includes [[Israeli settlement|Israeli settlers]] within [[Area C (West Bank)|Area C]] of the [[West Bank]].}} |- | {{nts|95}} | {{هېواد بيرغ|Honduras}} | {{n+p|9892632|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |title=TOMO: HONDURAS: PROYECCIONES DE POBLACIÓN 2013–2050 |website=INE – Instituto Nacional de Estadística Honduras |access-date=2 July 2024 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405210701/https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|96}} | {{هېواد بيرغ|Hungary}} | {{n+p|9540000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0001.html |title=22.1.1.1. Main indicators of population and vital events|publisher=Hungarian Central Statistical Office (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215153106/http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd001.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|97}} | {{هېواد بيرغ|Austria}} | {{n+p|9198124|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter |title=Population at beginning of year/quarter |website=www.statistik.at |access-date=10 August 2023 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612161754/http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|98}} | {{هېواد بيرغ|Belarus}} | {{n+p|9155978|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |title=Population at the beginning of 2022 |website=belstat.gov.by |access-date=3 August 2022 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|99}} | {{هېواد بيرغ|Switzerland}} | {{n+p|9027859|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2024-0542.html |title=Bevölkerungsstand am Ende des 3. Quartals 2024 |language=de |date=4 December 2024|publisher=Bundesamt für Statistik |website=bfs.admin.ch |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|100}} | {{هېواد بيرغ|Sierra Leone}} | {{n+p|8884032|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite report|url=https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census – Thematic Report on Population Projections|author=Gershon P. Y. Togoh|author2=Abu Bakarr Turay|author3=Allieu Komba |date=Oct 2017|publisher=Statistics Sierra Leone |website =www.statistics.sl |access-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113162606/https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |archive-date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|101}} | {{هېواد بيرغ|Togo}} | {{n+p|8095498|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite press release |url=https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |title=Resultats RGPH5 |language=fr |website=inseed.tg |access-date=20 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418035453/https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|102}} | {{هېواد بيرغ|Laos}} | {{n+p|7546000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |title = Distribution of citizens by gender and age group |website = laosis.lsb.gov.la |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920122809/https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Hong Kong}} (China) | {{n+p|7531800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Population – Overview &#124; Census and Statistics Department |website=www.censtatd.gov.hk |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|103}} | {{هېواد بيرغ|Libya}} | {{n+p|7381023|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|104}} | {{هېواد بيرغ|Kyrgyzstan}} | {{n+p|7161900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ |title=Население |access-date=12 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|105}} | {{هېواد بيرغ|Turkmenistan}} | {{n+p|7057841|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 December 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.tm/ |title=Итоги сплошной переписи населения и жилищного фонда Туркменистана 2022 года |date=14 July 2023 |website=www.stat.gov.tm/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720125616/https://www.stat.gov.tm/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|106}} | {{هېواد بيرغ|Nicaragua}} | {{n+p|6803886|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.inide.gob.ni/docs/Anuarios/Anuario2022/ANUARIO_ESTADISTICO2022.pdf |title=Anuario Estadístico 2022 |website=www.inide.gob.ni |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|107}} | {{هېواد بيرغ|Serbia}} | {{n+p|6605168|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.rs/en-US |title=Population |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia (РЗС) |website=www.stat.gov.rs |access-date=2 July 2024 |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013224848/https://stat.gov.rs/en-US |url-status=live }}</ref>|| {{efn|Excludes [[Kosovo]].}} |- | {{nts|108}} | {{هېواد بيرغ|Central African Republic}} | {{n+p|6470307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |title = Population of the central African Republic in 2021 and 2024 |date = 14 May 2024 |website = icasees.org |access-date = 5 September 2024 |archive-date = 29 May 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240529142921/https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|109}} | {{هېواد بيرغ|Bulgaria}} | {{n+p|6445481|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Official annual estimate<ref>{{cite web |url=https://www.nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |title=Население към 7 септември 2021 година |date=3 October 2022|language=Bulgarian |website=www.nsi.bg |access-date=21 February 2022 |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003102110/https://nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|110}} | {{هېواد بيرغ|El Salvador}} | {{n+p|6351000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |title=El Salvador: Estimatciones y proyecciones de población nacional 2005–2050 departamental 2005–2025 |website=www.digestyc.gob.sv |access-date=29 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422071030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |archive-date=22 April 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|111}} | {{هېواد بيرغ|Republic of the Congo}} | {{n+p|6142180|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&refresh=65af84d0d8a631706001616 |title=Le cinquième Recensement Général de la Population et de l'habitation du Congo (RGPH-5) / pg.VIII |publisher=INS Congo |website=www.ins-congo.cg |date=29 December 2023 |access-date=23 January 2024 |archive-date=28 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228082210/https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&refresh=65af84d0d8a631706001616 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|112}} | {{هېواد بيرغ|Paraguay}} | {{n+p|6109644|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census result<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |title=Paraguay has 6,109,644 inhabitants, according to the last Census |date=31 August 2023 |website=ABC Color|language=ES |access-date=4 September 2023 |archive-date=5 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905110622/https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|113}} | {{هېواد بيرغ|Singapore}} | {{n+p|6036900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |title=Singapore Department of Statistics (DOS) |website=www.singstat.gov.sg |access-date=28 September 2024 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|114}} | {{هېواد بيرغ|Denmark}} | {{n+p|5989985|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal |title=Population figures |website=www.dst.dk |access-date=16 February 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Faroe Islands]] and [[Greenland]].}} |- | {{nts|115}} | {{هېواد بيرغ|Finland}} | {{n+p|5636521|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref name="pxnet2.stat.fi">{{cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px |title=Statistics Finland – Population – Preliminary population statistics |website=statfin.stat.fi |access-date=25 December 2024 |archive-date=22 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522153952/https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px/ |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes [[Åland]].}} |- | {{nts|116}} | {{هېواد بيرغ|Norway}} | {{n+p|5585044|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ssb.no/en |title=2020-01-01 |website=ssb.no |access-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526091639/https://www.ssb.no/en/ |archive-date=26 May 2018 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Includes [[Svalbard]].}} |- | {{nts|117}} | {{هېواد بيرغ|Lebanon}} | {{n+p|5490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |title = Lebanese Republic |date = 2 March 2019 |website = City Population |access-date = 16 May 2023 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920133612/https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|118}} | {{هېواد بيرغ|Palestine}} | {{n+p|5483450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |title=عدد السكان المقدر في فلسطين منتصف العام حسب المحافظة، 1997–2026 |website =www.pcbs.gov.ps |access-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112247/https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |archive-date=7 December 2022 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[East Jerusalem]] or [[Israeli settlement]]s in the [[West Bank]].}} |- | {{nts|119}} | {{هېواد بيرغ|Slovakia}} | {{n+p|5421272|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Stock of population in the SR on 30 September 2024 |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=slovak.statistics.sk |date=29 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-date=4 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304062241/https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|120}} | {{هېواد بيرغ|Ireland}} | {{n+p|5380300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ |title=Population and Migration Estimates, April 2024 |website=www.cso.ie |date=27 August 2024 |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|121}} | {{هېواد بيرغ|New Zealand}} | {{n+p|5348600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |title = Estimated population of NZ |date = 20 November 2024 |website = stats.govt.nz |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 26 April 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230426102243/https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes the two self-governing associated states of the [[Cook Islands]] and [[Niue]], and the dependent territory of [[Tokelau]].}} |- | {{nts|122}} | {{هېواد بيرغ|Costa Rica}} | {{n+p|5309625|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |title=Estadísticas demográficas. 2011 – 2025. Proyecciones nacionales. Población total proyectada al 30 de junio por grupos de edades, según región de planificación y sexo |website=www.inec.go.cr |access-date=2 July 2024 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Oman}} | {{n+p|5268072|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |title=Monthly Statistical Bulletin: January 2025 |website=ncsi.gov.om |date=20 January 2025 |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415094244/https://ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|124}} | {{هېواد بيرغ|Liberia}} | {{n+p|5248621|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |title=Liberia announces provisional results of its 5th National Population and Housing Census |publisher=United Nations Liberia |website=www.liberia.un.org |date=23 February 2023 |access-date=14 October 2023 |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Mauritania}} | {{n+p|4927532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 December 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ansade.mr/wp-content/uploads/2024/09/Depliant-RGPH5-1.pdf |title=Recensement Général de la Population et de l'Habitat (RGPH-5 2023) |publisher=ANSADE – Mauritanie |website=www.ansade.mr |date=September 2024 |access-date=23 October 2024}}</ref> || |- | {{nts|126}} | {{هېواد بيرغ|Kuwait}} | {{n+p|4913271|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.csb.gov.kw/Default_EN |title=Population Estimates at the beginning of 2024 |website=www.csb.gov.kw |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|127}} | {{هېواد بيرغ|Panama}} | {{n+p|4064780|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 January 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P053342420231009161532Comentarios_Poblacion%20RFB%202023%20VF.pdf |title=Censos década – 2023 |publisher=[[:es:Instituto Nacional de Estadística y Censo (Panamá)|INEC de Panamá]] |website=www.inec.gob.pa |date=9 October 2023 |access-date=9 March 2023}}</ref> || |- | {{nts|128}} | {{هېواد بيرغ|Croatia}} | {{n+p|3859686|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://podaci.dzs.hr/2024/en/76805 |title = POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website = podaci.dzs.hr |date = 6 September 2024 |access-date = 15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|129}} | {{هېواد بيرغ|Georgia}} | {{n+p|3694600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/en |title=National Statistics Office of Georgia |website=www.geostat.ge |access-date=25 May 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528115010/https://www.geostat.ge/en |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[Abkhazia]] (242,862, census 2011) and [[South Ossetia]] (53,559, census 2015).}} |- | {{nts|130}} | {{هېواد بيرغ|Eritrea}} | {{n+p|3535603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|131}} | {{هېواد بيرغ|Mongolia}} | {{n+p|3504741|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nso.mn/ |title=Unified Database of Statistics |website=nso.mn |access-date=19 June 2023 |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927122656/http://www.nso.mn/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|132}} | {{هېواد بيرغ|Uruguay}} | {{n+p|3444263|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|27 November 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |title=Estimaciones y Proyecciones – Instituto Nacional de Estadística |website=www.ine.gub.uy |access-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322200708/http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |archive-date=22 March 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|133}} | {{هېواد بيرغ|Bosnia and Herzegovina}} | {{n+p|3264873|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.rzs.rs.ba/ |title=Republika Srpska Institute of Statistics |website=rzs.rs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916034658/https://rzs.rs.ba/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |title=Population estimation |website=fzs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201152/https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Puerto Rico}} (US) | {{n+p|3203295|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | Annual projection<ref name="census">{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/PR |publisher=[[United States Census Bureau]] |title=Quick Facts Puerto Rico |date=25 November 2024 |access-date=25 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|134}} | {{هېواد بيرغ|Armenia}} | {{n+p|3067400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.armstat.am/en/?nid=12&id=19001&submit=Search |title=Time series / Statistical Committee of the Republic of Armenia |website=www.armstat.am |access-date=25 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|135}} | {{هېواد بيرغ|Namibia}} | {{n+p|3022401|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 September 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=https://census.nsa.org.na/ |title=Namibia – Census (2023) |publisher=Namibia Statistics Agency |website=www.census.nsa.org.na |access-date=18 April 2024 |archive-date=13 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313094106/https://census.nsa.org.na/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|136}} | {{هېواد بيرغ|Lithuania}} | {{n+p|2897430|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/ |title=Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas |website=osp.stat.gov.lt |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|137}} | {{هېواد بيرغ|Qatar}} | {{n+p|2857822|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |title=Population |website=psa.gov.qa |access-date=3 July 2024 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|138}} | {{هېواد بيرغ|Jamaica}} | {{n+p|2825544|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |title=Population Statistics |access-date=19 June 2023 |website=statinja.gov.jm |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205719/https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|139}} | {{هېواد بيرغ|Moldova}} | {{n+p|2423300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistica.gov.md/en/statistic_indicator_details/25 |title=Population |publisher=Biroului Național de Statistică (BNS) |website=statistica.gov.md |access-date=23 June 2024 }}</ref> || {{efn|Excludes [[Transnistria]].}} |- | {{nts|140}} | {{هېواد بيرغ|Gambia}} | {{n+p|2417471|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |title=Population – Total |access-date=25 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511134924/https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|141}} | {{هېواد بيرغ|Botswana}} | {{n+p|2410338|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |title=Botswana Population Projections 2011–2026 |website=www.statsbots.org.bw |access-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|142}} | {{هېواد بيرغ|Gabon}} | {{n+p|2408586|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |title=Projection de la Population Gabon 2019–2025 |website=www.statgabon.ga |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429022734/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |archive-date=29 April 2021 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|143}} | {{هېواد بيرغ|Albania}} | {{n+p|2402113|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|18 September 2023|abbr=on}} | 2023 national census<ref>{{cite web |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |title=Population in Albania, 1 Jan 2023 |access-date=10 August 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124542/https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|144}} | {{هېواد بيرغ|Lesotho}} | {{n+p|2306000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lesotho/ |title = Lesotho |date = 8 April 2023 |website = City Population |access-date = 26 June 2023 |archive-date = 19 May 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230519091617/https://citypopulation.de/en/lesotho/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|145}} | {{هېواد بيرغ|Slovenia}} | {{n+p|2129052|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.si/statweb |title=Prebivalci Slovenije |website=www.stat.si |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|146}} | {{هېواد بيرغ|Latvia}} | {{n+p|1853400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRS/IRS010m/ |title=IRS010m. Population and main dataSw of vital statistics 1995M01 – 2024M12 |website=Statistikas datubāzes |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|147}} | {{هېواد بيرغ|North Macedonia}} | {{n+p|1826247|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 |title=Population |website= State Statistical Office |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|148}} | {{هېواد بيرغ|Guinea-Bissau}} | {{n+p|1781308|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.stat-guinebissau.com/ |title = National Institute of Statistics of Guinea-Bissau |website = stat-guinebissau |access-date = 4 July 2023 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721231946/https://www.stat-guinebissau.com/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|149}} | {{هېواد بيرغ|Bahrain}} | {{n+p|1588670|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |title = Mid-Year Population |date = |website = bahrain.opendatasoft.com |access-date = 3 October 2024 |archive-date = 1 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230901001907/https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |url-status = dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Kosovo}} | {{n+p|1585566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2024|abbr=on}} | 2024 national census<ref>{{cite web |url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |title=ReKos 2024 (pg. 32-35) |publisher=[[Kosovo Agency of Statistics]] (ASK) |website=www.ask.rks-gov.net |language=Albanian |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 |archive-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213121912/https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|150}} | {{هېواد بيرغ|Equatorial Guinea}} | {{n+p|1558160|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.inege.gq/ |title=INEGE |website=www.inege.gq |access-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |archive-date=20 April 2017 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|151}} | {{هېواد بيرغ|Estonia}} | {{n+p|1374687|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web|title=Population figure|url=https://www.stat.ee/et |access-date=20 April 2023 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401052333/https://www.stat.ee/et/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|152}} | {{هېواد بيرغ|East Timor}} | {{n+p|1373024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |title=Analytical Report on Population Projection |website=timor-leste.unfpa.org |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031357/https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|153}} | {{هېواد بيرغ|Trinidad and Tobago}} | {{n+p|1368333|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |title=Population |website=cso.gov.tt |date=15 August 2023 |access-date=12 November 2024 |archive-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206192934/https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|154}} | {{هېواد بيرغ|Mauritius}} | {{n+p|1259509|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|publisher=Statistics Mauritius |title=Population and Vital Statistics |date=29 August 2024 |website=statsmauritius.govmu.org |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|155}} | {{هېواد بيرغ|Eswatini}} | {{n+p|1235549|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |title =Swaziland Population Projections 2007–2030 |at = p20 |date = 1 July 2015 |website = ccm.org.sz |access-date = 3 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |archive-date = 23 July 2015 |url-status = dead}}</ref> || |- | {{nts|156}} | {{هېواد بيرغ|Djibouti}} | {{n+p|1066809|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|20 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=RGPH-3 (2024) |url=https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |publisher=Institut National de la Statistique de Djibouti (INSD) |website=www.instad.dj |access-date=3 December 2024 |archive-date=1 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401130450/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|157}} | {{هېواد بيرغ|Cyprus}} | {{n+p|918100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |title = Census of Population and Housing 2021 |date = 26 November 2021 |website = cystat.gov.cy |access-date = 29 June 2023 |archive-date = 6 August 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220806221137/https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes [[Northern Cyprus]].}} |- | {{nts|158}} | {{هېواد بيرغ|Fiji}} | {{n+p|900869|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsfiji.gov.fj/ |title=BULA and Welcome |website=www.statsfiji.gov.fj |access-date=27 April 2023 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408072353/https://www.statsfiji.gov.fj/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|159}} | {{هېواد بيرغ|Comoros}} | {{n+p|900141|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | 2024 CIA Factbook est.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros/#people-and-society |title=CIA World Factbook Comoros |access-date=2025-02-06 |archive-date=2021-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042946/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros#people-and-society |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|160}} | {{هېواد بيرغ|Bhutan}} | {{n+p|777224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |title=Population Projections Bhutan 2017–2047 |website=www.nsb.gov.bt |access-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |archive-date=28 January 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|161}} | {{هېواد بيرغ|Guyana}} | {{n+p|772975|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/subjects/demography-vital-and-social-statistics/year-end-and-mid-year-population-estimates-by-sex-guyana-1992-to-2021/ |title=Year-end and Mid-year Population Estimates by Sex, Guyana: 1992 to 2021 |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|162}} | {{هېواد بيرغ|Solomon Islands}} | {{n+p|750325|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |title = Population |website = www.statistics.gov.sb |access-date = 3 July 2024 |archive-date = 30 June 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Macau}} (China) | {{n+p|686600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.dsec.gov.mo/ts/#!/step2/KeyIndicator/en-US/240 |title=DSEC – 統計數據庫 |website=www.dsec.gov.mo |access-date=17 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|163}} | {{هېواد بيرغ|Luxembourg}} | {{n+p|672050|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistiques.public.lu/dam-assets/actualite/2024/stn16-pop-2024/stn16-2024-population-2024-v20.pdf |title=Une croissance démographique réduite en 2023 |date=18 April 2024 |website=statistiques.public.lu |language=fr}}</ref> || |- | {{nts|164}} | {{هېواد بيرغ|Montenegro}} | {{n+p|623633|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.monstat.org/eng/page.php?id=1990&pageid=1758 |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings – Releases |website=www.monstat.org |access-date=12 November 2024 |archive-date=2 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204215/https://www.monstat.org/eng/page.php?pageid=1758&id=1990 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|165}} | {{هېواد بيرغ|Suriname}} | {{n+p|616500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |title=Population Statistics |date=15 August 2019|publisher=Statistics-Suriname.org |access-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328181226/https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |archive-date=28 March 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغicon image|Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg}} [[Western Sahara]] | {{n+p|590506|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|{{Western Sahara-note}}}} |- | {{nts|166}} | {{هېواد بيرغ|Malta}} | {{n+p|542051|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |title = Population and migration: 2012–2022 |date = 26 January 2024 |website = nso.gov.mt |access-date = 23 June 2024 |archive-date = 14 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240714135358/https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|167}} | {{هېواد بيرغ|Maldives}} | {{n+p|515132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|13 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |title = Census 2022: Combined Summary |date = 11 July 2022 |website = census.gov.mv |access-date = 14 March 2024}}</ref> || |- | {{nts|168}} | {{هېواد بيرغ|Cape Verde}} | {{n+p|491233|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|16 June 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |title=CENSO 2021 |publisher=ine.cv |access-date=23 September 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327051422/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Cyprus}} | {{n+p|476214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%c4%b1-2019-2023 |title = Population Projections 2019–2023 |date = 11 November 2024 |website = stat.gov.ct.tr |access-date = 12 November 2024 |archive-date = 14 April 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250414032416/https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%C4%B1-2019-2023 |url-status = dead }}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Cyprus]].}} |- | {{nts|169}} | {{هېواد بيرغ|Brunei}} | {{n+p|450500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |title=National Statistics |website=www.deps.mofe.gov.bn |access-date=12 November 2024 |archive-date=3 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903110213/https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|170}} | {{هېواد بيرغ|Belize}} | {{n+p|410919|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Statistical Institute of Belize Presents Key Finding of the 2022 Population and Housing Census |website=Statistical Institute of Belize|date=8 April 2024 |url=https://sib.org.bz/statistics/population/ |access-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409065601/https://sib.org.bz/press-release_census-launch/ |archive-date=9 April 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|171}} | {{هېواد بيرغ|Bahamas}} | {{n+p|398165|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/433f799e-c62e-4226-90b8-720840352337/Handout+2022+CENSUS+25+October+2024.pdf?MOD=AJPERES |title=Census of Population and Housing 2022 – Official Census Results and Data Highlights |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|172}} | {{هېواد بيرغ|Iceland}} | {{n+p|389450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://statice.is/publications/news-archive/inhabitants/population-in-the-4th-quarter-2024/ |title=Statistics – Population |publisher=Statistics Iceland (Hagstofa Íslands) |website=www.statice.is |date=4 February 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Transnistria}} | {{n+p|360938|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite news|url=https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |title=352 de mii de locuitori din regiunea Transnistreană dețin cetățenia Republicii Moldova și 362 de mii figurează în registrul de stat al populației |website=gov.md |date=20 January 2023 |access-date=12 February 2023 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235144/https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |url-status=live}}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Moldova]].}} |- | {{nts|173}} | {{هېواد بيرغ|Vanuatu}} | {{n+p|321409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name = "pacificdata">{{cite web |url = https://stats.pacificdata.org/ |title = Pacific Data Hub Explorer |website = stats.pacificdata.org |access-date = 4 August 2024 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721002349/https://stats.pacificdata.org/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|French Polynesia}} (France) | {{n+p|279890|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|New Caledonia}} (France) | {{n+p|268510|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/population/demographie |title=Bilan démographique 2022 : la Nouvelle-Calédonie perd 1 300 habitants |website=www.isee.nc/ |access-date=30 September 2023 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113162110/https://www.isee.nc/population/demographie |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|174}} | {{هېواد بيرغ|Barbados}} | {{n+p|267800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل| <ref>{{cite web |url=https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |title=Vital Statistic Indicators |access-date=15 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Abkhazia}} | {{n+p|244236|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |title = Управление государственной статистики Республики Абхазия |website = ugsra.org |access-date = 27 October 2023 |archive-date = 29 March 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |url-status = live }}</ref> || {{efn|{{Abkhazia note}}}} |- | {{nts|175}} | {{هېواد بيرغ|São Tomé and Príncipe}} | {{n+p|228319|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.st/ |title=Instituto Nacional de Estatística |website=ine.st |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|176}} | {{هېواد بيرغ|Samoa}} | {{n+p|205557|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|6 November 2021|abbr=on}} | Census 2021<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.gov.ws/ |title=POPULATION & HOUSING CENSUS 2016 – 2021 |website=www.sbs.gov.ws |access-date=27 April 2023 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322144201/https://www.sbs.gov.ws/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|177}} | {{هېواد بيرغ|Saint Lucia}} | {{n+p|184100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stats.gov.lc/ |title=Home |website=The Central Statistical Office of Saint Lucia |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Curacao|name=Curaçao}} (Netherlands) | {{n+p|155826|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://senso.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census?language_content_entity=pap-cw |title=CBS Presents the First Results of the 2023 Census |date=4 June 2024 |access-date=16 July 2024 }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Guam}} (US) | {{n+p|153836|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |title=Population of Guam: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103005501/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|178}} | {{هېواد بيرغ|Seychelles}} | {{n+p|121355|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1620-mid-2024-estimated-resident-population/download |title=Mid 2024 Estimated Resident Population |website=www.nbs.gov.sc |access-date=16 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|179}} | {{هېواد بيرغ|Kiribati}} | {{n+p|120740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|180}} | {{هېواد بيرغ|Grenada}} | {{n+p|112579|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/ |title = Annual Population Estimates by Parish and Sex, 2011 to 2019 |website = stats.gov.gd |access-date = 24 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230624211753/https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/| archive-date=24 June 2023}}</ref> || |- | {{nts|181}} | {{هېواد بيرغ|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{n+p|110872|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Mid Year Total Population Estimates by Age and Sex, 2018 to 2022 |url=https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422031423/https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-date=22 April 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.vc |publisher=Statistical Office, Government of Saint Vincent and the Grenadines |language=en-US}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Aruba}} (Netherlands) | {{n+p|107566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cbs.aw/wp/index.php/2022/09/20/test-2/ |title=General characteristics of Aruba |website=cbs.aw |date=20 September 2022 |publisher=Central Bureau of Statistics Aruba |access-date=12 November 2024 }}</ref>|| |- | {{nts|182}} | {{هېواد بيرغ|Micronesia}} | {{n+p|105754|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|183}} | {{هېواد بيرغ|Antigua and Barbuda}} | {{n+p|103603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |title=National Annual estimate – Antigua and Barbuda; 2022 |url=https://statistics.gov.ag/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111065316/https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2017/12/Population-Projections-by-Age-Group-Annual-1991-2026.xlsx |archive-date=11 January 2021 |access-date=2 July 2024 |website=statistics.gov.ag}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Jersey}} (UK) | {{n+p|103267|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|21 March 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |title=Bulletin 1: Population characteristics|first=States of|last=Jersey |website=gov.je |access-date=23 September 2023 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|184}} | {{هېواد بيرغ|Tonga}} | {{n+p|100179|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |url=https://tongastats.gov.to/ |title=Tonga Statistics Department &#124; The official statistics provider for Tonga |access-date=16 November 2022 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925121044/https://tongastats.gov.to/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|U.S. Virgin Islands}} (US) | {{n+p|87146|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |title=Population of the United States Virgin Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314154015/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|185}} | {{هېواد بيرغ|Andorra}} | {{n+p|86931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.estadistica.ad/portal/apps/sites/#/estadistica-en/pages/estadistiques-i-dades-detall?Idioma=en&N2=605&N3=606&DV=1143 |title=Departament d'Estadística |website=www.estadistica.ad |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cayman Islands}} (UK) | {{n+p|84738|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Population and Demographics 2023 |url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html |access-date=29 November 2024 |website=www.eso.ky}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Isle of Man}} (UK) | {{n+p|84530|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.im/media/1380987/isle-of-man-population-report-2023-updated-061123.pdf |title=Isle of Man Population Report 2023 |website=www.gov.im |access-date=29 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|186}} | {{هېواد بيرغ|Dominica}} | {{n+p|67408|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2017|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |date=2011 |title=End of year Population by Sex 2005 to 2017 |url=https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331200204/https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-date=31 March 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.dm |publisher=Central Statistics Office of Dominica}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}} (UK) | {{n+p|64781|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.gg/population |title=Population, Employment and Earnings |website=www.gov.gg |date=29 October 2024 |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bermuda}} (UK) | {{n+p|64055|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |title=Bermuda Population Projections 2016–2026 |website=www.gov.bm |access-date=11 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Greenland}} (Denmark) | {{n+p|56865|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |title=Quarterly Population |date=1 August 2020|publisher=Statistics Greenland |website=bank.stat.gl |access-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028062810/https://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |archive-date=28 October 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|South Ossetia}} | {{n+p|56520|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |title=В Цхинвале прошла пресс-конференция начальника Управления государственной статистики Южной Осетии Инала Тибилова |date=29 March 2022 |website=ugosstat.ru |access-date=11 February 2023 |archive-date=28 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |url-status=live}}</ref> || {{efn|{{South Ossetia-note}}}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Faroe Islands}} (Denmark) | {{n+p|54675|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://hagstova.fo/en/population/population/population |title=POPULATION |date=10 January 2025 |website=[[Statistics Faroe Islands]] |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|187}} | {{هېواد بيرغ|Saint Kitts and Nevis}} | {{n+p|51320|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts| 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |title=THE POPULATION AND HOUSING CENSUS SUMMARY |access-date=16 July 2024 |archive-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504034413/https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |url-status=dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|American Samoa}} (US) | {{n+p|49710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |title=Population of American Samoa: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206171554/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Turks and Caicos Islands}} (UK) | {{n+p|49309|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/ |title=2023 INDICATORS |website=www.gov.tc |access-date=3 July 2024 |archive-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182013/https://www.gov.tc/stats/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Mariana Islands}} (US) | {{n+p|47329|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |title=Population of Commonwealth of the Northern Mariana Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125125558/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|188}} | {{هېواد بيرغ|Marshall Islands}} | {{n+p|42418|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18%3A07%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |title=Republic of the Marshall Islands ۲۰۲۱ سرشمېرنه Report, Volume 1: Basic Tables and Administrative Report |date=30 May 2023 |website=Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division |publisher=[[Pacific Community]] |access-date=27 September 2023 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |url-status=live }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Sint Maarten}} (Netherlands) | {{n+p|41349|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://stats.sintmaartengov.org/press_releases.php?cat=VTL |title=Rebased Population Estimates and Vital Statistics for January 1, 2024 |website=stat.gov.sx |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|189}} | {{هېواد بيرغ|Liechtenstein}} | {{n+p|40232|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |title=LLV |url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand#collapse-accordion-6374a91a53010709246463-1 }}</ref>|| |- | {{nts|190}} | {{هېواد بيرغ|Monaco}} | {{n+p|38367|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Census<ref>{{cite web |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |title=Population and employment / IMSEE – Monaco IMSEE |website=www.monacostatistics.mc |access-date=27 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230517/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |archive-date=27 December 2018 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Gibraltar}} (UK) | {{n+p|38000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census results<ref>{{cite web |url = https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |title = Abstract of Statistics 2016 |website = gibraltar.gov.gi |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 2 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230702070247/https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|191}} | {{هېواد بيرغ|San Marino}} | {{n+p|33987|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{Flagicon image|Local هېواد بيرغ of the Collectivity of Saint Martin.svg}} [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]] (France) | {{n+p|32358|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2020 |website=www.insee.fr |access-date=27 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425205704/https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|British Virgin Islands}} (UK) | {{n+p|31538|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="unpop" /> || |- | {{nts|192}} | {{هېواد بيرغ|Palau}} | {{n+p|16733|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |title=Health Statistics – PalauGov.pw |access-date=16 November 2022 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150157/https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Anguilla}} (UK) | {{n+p|15931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://statistics.gov.ai/ |title=Anguilla Statistics Department &#124; Home |website=statistics.gov.ai |access-date=11 January 2025}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cook Islands}} (New Zealand) | {{n+p|15040|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |title=Census 2021 – Cook Islands – Ministry of Finance and Economic Management |website=www.mfem.gov.ck |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |url-status=dead}}</ref>|| |- | {{nts|193}} | {{هېواد بيرغ|Nauru}} | {{n+p|11680|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 October 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=NAURU 2021 POPULATION AND HOUSING CENSUS – ANALYTICAL REPORT |url=https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |access-date=6 December 2023 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416034108/https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |url-status=dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Wallis and Futuna|variant=local}} (France) | {{n+p|11620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 July 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Résultats du recensement de la population 2023 de Wallis-et-Futuna |url=https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |access-date=16 July 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203094523/https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|194}} | {{هېواد بيرغ|Tuvalu}} | {{n+p|10679|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Barthélemy|variant=local}} (France) | {{n+p|10585|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Pierre and Miquelon|variant=local}} (France) | {{n+p|6092|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} (UK) | {{n+p|5651|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=Saint Helena 2021 Population |url=https://www.tristandc.com/population.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121070744/https://www.tristandc.com/population.php |archive-date=21 November 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |title=Statistics |access-date=16 November 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162858/https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Ascension 2021 population |url=https://www.sainthelena.gov.sh/statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029005019/http://www.sainthelena.gov.sh/statistics/ |access-date=16 November 2022 |archive-date=29 October 2019 |url-status=live }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Montserrat}} (UK) | {{n+p|4386|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.ms/2024/04/19/key-findings-of-the-2023-population-and-housing-census/ |title=KEY FINDINGS OF THE 2023 POPULATION AND HOUSING CENSUS |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Falkland Islands}} (UK) | {{n+p|3662|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |title = ۲۰۲۱ سرشمېرنه – Preliminary Data Tables |date = 25 October 2022 |website = falklands.gov.fk |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 11 June 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230611234237/https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Norfolk Island}} (Australia) | {{n+p|2188|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |title=2021 Norfolk Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225958/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Christmas Island}} (Australia) | {{n+p|1692|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |title=2021 Christmas Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224054405/https://abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Niue}} (New Zealand) | {{n+p|1681|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|11 November 2022|abbr=on}} | ۲۰۲۲ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://niuestatistics.nu/population/niue-census-of-population-and-housing-2022 |title=Niue Census of Population and Housing, 2022 Niue Statistics Office |date=30 August 2023 |website=niuestatistics.nu |access-date=6 December 2023}} </ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Tokelau}} (New Zealand) | {{n+p|1647|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2019|abbr=on}} | 2019 Census <ref>{{cite web |url=https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |title=Statistics |website=www.tokelau.org.nz |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |url-status=live}}</ref>|| |- | {{nts|195}} | {{هېواد بيرغ|Vatican City}} | {{n+p|764|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|26 June 2023|abbr=on}} | Official figure<ref name=va>{{cite web |url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |title=Population |publisher=Vatican City State |date=26 June 2023 |website=www.vaticanstate.va |access-date=16 August 2023 |language=it |archive-date=17 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517063650/https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |url-status=live }}</ref> || {{efn|764 residents regardless of citizenship, 618 citizens regardless of residence, 246 resident citizens.<ref name=va/>}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cocos (Keeling) Islands}} (Australia) | {{n+p|593|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2020|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |title=2021 Cocos Islands, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=16 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116101418/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Pitcairn Islands}} (UK) | {{n+p|35|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |title=Life on Pitcairn — Pitcairn Island Immigration |publisher=Government of the Pitcairn Islands |access-date=18 July 2024 |date=2023 |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227154807/https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |url-status=dead }}</ref>|| |} == یادښتونه == == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> iv35xkc510n1n97d45a3b9goo1u4jx8 0 64323 368444 317163 2026-08-21T10:03:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368444 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = مهسا امیني | native_name = {{lang|fa|مهسا امینی}} | image = | image_size = 150 | caption = | birth_date = ۲۰۰۰ | birth_place = [[سقز]]، ایران | death_date = ۱۶ سپتمبر ۲۰۲۲ | death_place = تهران | resting_place = [[سقز]] | known_for = Torture and ‌brain death by [[Guidance Patrol]], Morality Police of Iran's Islamic republic<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog%20entry/iranian-woman-said-to-be-in-coma-after-arrest-by-morality-police/ https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-woman-said-to-be-in-coma-after-arrest-by-morality-police/], The Times of Israel, 2022</ref> | education = | occupation = |religion=}} '''مهسا امیني''' هغه [[ایران]]ۍ ښځه وه چې د [[حجاب]] نه اغوستلو د باعث د حکومت د لارښود ګزمې لخوا ونیول شوه او شکنجه شوه هغه د ایران د حکومتی پولیسو لخوا د تش په نامه اسلامی لارښودنې په تور ونیول شوه خو دوه ساعته وروسته د ایران د اسلامی جمهوریت د ځواکونو د اخلاقی پولیسو د چل له امله د مغزو او زړه د زړه بندېدل وشول او [[کوما]] ته لاړه.<ref>[https://women.ncr-iran.org/2022/09/15/zhina-amini-goes-into-coma/ Zhina Amini goes into coma 2 hours after arrest by Guidance Patrols], women.ncr-iran, 2022</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2022-09-16 |title=Iranian woman ‘beaten’ by police for ‘improper hijab’ dies after coma: State media |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2022/09/16/Iranian-woman-beaten-by-police-for-not-wearing-hijab-dies-after-coma |access-date=2022-09-16 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref><ref>[https://www.nrttv.com/En/detail6/4476 Young woman in coma after detained by morals police in Iran ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920163602/https://www.nrttv.com/En/detail6/4476 |date=2022-09-20 }}, NRT, 2022</ref><ref>[https://www.barrons.com/news/iranian-woman-in-coma-after-morality-police-arrest-activists-01663253707?tesla=y Iranian Woman In Coma After Morality Police Arrest: Activists], Barron's, 2022</ref><ref>[https://www.thenationalnews.com/mena/2022/09/15/young-iranian-woman-in-coma-two-hours-after-morality-police-arrest-activists-say/ Young Iranian woman in coma two hours after morality police arrest, activists say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922032050/https://www.thenationalnews.com/mena/2022/09/15/young-iranian-woman-in-coma-two-hours-after-morality-police-arrest-activists-say/ |date=2022-09-22 }}, Mena, 2022</ref><ref>[https://www.thenews.com.pk/print/991727-iranian-woman-in-coma-after-police-arrest Iranian woman in coma after police arrest], International The News, 2022</ref> 21zgzdti4rkihf9v2d4wpm4s2iwuw89 0 64854 368436 364134 2026-08-21T02:25:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368436 wikitext text/x-wiki دویمه الیزابیت د بریتانیا او نورو ټول‌ګټو هېوادونو ملکه د ۲۰۲۲ کال د سېپټمبر په ۸مه د ۹۶ کلونو په عمر ومړه چې په ټوله نړۍ کې يې پر مړینه غبرګونونه ښکاره شول. په ورپسې ورځ نوي پاچا درېیم چارلز خپل ملت او ټول‌ګټو هېوادنو ته په خطاب کې د خپلې «ګرانې مور» درناوی/ستاینه وکړه. په ټولو ټول‌ګټو هېوادونو کې سیاستوالو ملکې ته درناوي وړاندې کړ او د هغې اوږدمهاله عمومي خدمتونه يې وستایل. د نړۍ په ګڼو نورو برخو کې نورو سیاسي شخصیتونو، د سلطنتي کورنیو غړو، مذهبي مشرانو او نورو عمومي شخصیتونو غمرازي او درناوی وړاندې کړ.    د هغې د ياد نمانځنې مراسم  د نړۍ په ډېرۍ مهمو برخو کې ترسره شول چې ځینې یې د بریتانیا د ملي بیرغ په رنګونو کې یا د الیزابیت د انځورونو له روښانولو سره وشول. ډېری سازمانونو هغې ته د درناوي په پار خپل ځینې فعالیتونه وځنډول او یا یې ځینې پېښې لغوه کړې. بي‌بي‌سي آي‌ټي‌وي او ۴ تلویزوني شبکو د خبرونو د پوښښ لپاره خپلې خپرونې په داسې حال کې ودرولې چې چاپي رسنیو خپلې لومړۍ پانې د ملکې درناوي ته ځانګړې کړې وې. عامو خلکو هم په ټولنیزو رسنیو کې د هغې پر مړينه غبرګون وښود او ډېریو له سلطنتي کورنۍ سره غمرازي وکړه او یا یې هم د ملکې د کار لپاره له هغې څخه مننه وکړه. نورو د بریتانیا امپراتورۍ د ميراث او د شاهي نظام د لغوه کولو په اړه بحث وکړ. سپورتي پېښو د ترسره کېدلو پر مهال يوه شېبه چوپتیا غوره کړه. == شاهي کورنۍ == پاچا درېیم چارلس د دویمې الیزابیت ځای ناستی شو او د خپلې مور تر مړينې لږ ځنډ وروسته يې بیانیه خپره کړه. <ref>{{cite web |date=8 September 2022 |title=Statement from The King following the death of The Queen |url=https://www.royal.uk/statement-king-following-death-queen |work=The Royal Family |accessdate=18 September 2022}}</ref> چارلز خپله لومړنۍ وینا د سپټمبر په ۹مه، د ماښام د بریتانیا د اوړني مهال (BST) په ۶ بجو خپل ملت او ټول‌ګټو هېوادونو ته وړاندې کړه. چې د یادې وينا په ترڅ کې يې ویر وکړ، مور ته يې درناوی وړاندې کړ او خپل زوی وېلیم يې د وېلز شهزاده وټاکه. د ملکې درې نورو کشرانو بچیانو اني، انډریو او اېډوارډ هم خپلې څرګندونې خپرې کړې. پاچا له شهزادګۍ اني او شهزاده اېډوارډ سره د «د ملکې عظمت ته درناوی» په نوم د بی‌بي‌سي په یوه ځانګړې خپرونه کې خپلې مور ته درناوی وکړ. <ref>{{cite web |date=9 September 2022 |title=His Majesty The King's address to the Nation and the Commonwealth |url=https://www.royal.uk/his-majesty-king%E2%80%99s-address-nation-and-commonwealth |access-date=11 September 2022 |website=The Royal Family |تاريخ الأرشيف=30 September 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220930101119/https://www.royal.uk/his-majesty-king%E2%80%99s-address-nation-and-commonwealth |url-status=dead |خونديځ نېټه=30 September 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220930101119/https://www.royal.uk/his-majesty-king%E2%80%99s-address-nation-and-commonwealth |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220930101119/https://www.royal.uk/his-majesty-king%E2%80%99s-address-nation-and-commonwealth |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930101119/https://www.royal.uk/his-majesty-king%E2%80%99s-address-nation-and-commonwealth }}</ref><ref>{{Cite news|date=13 September 2022|title=Accompanying Queen on final journeys has been 'an honour and privilege', says Princess Anne|publisher=Sky News|url=https://news.sky.com/story/accompanying-queen-on-final-journey-has-been-an-honour-and-privilege-says-princess-anne-12696613|access-date=13 September 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=18 September 2022 |title=Prince Andrew pays tribute to the Queen: 'I will forever hold you close to my heart' |url=https://news.sky.com/story/duke-of-york-pays-tribute-to-the-queen-12700540 |publisher=Sky News |accessdate=18 September 2022}}</ref><ref>{{Cite news|last=Dalton|first=Jane|date=16 September 2022|title=Prince Edward says Queen's death has left 'unimaginable void in all our lives'|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/queen-death-funeral-prince-edward-b2169005.html|access-date=17 September 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=9 September 2022|title=Queen Elizabeth II: Children remember 'that fantastic twinkle'|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-62853265|url-status=live|access-date=9 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910080010/https://www.bbc.com/news/uk-62853265|archive-date=10 September 2022}}</ref> د ملکې څلورو لمسیانو هر یوه وېلیم، هري، بیاترېس او ايوژني د خپلو څرګندونو له لارې خپلې انا ته درناوی وکړ.  <ref>{{Cite web |last=Binley |first=Alex |date=10 September 2022 |title=Queen was with me at happiest and saddest times – William |url=https://www.bbc.com/news/uk-62864869 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910192047/https://www.bbc.com/news/uk-62864869 |archive-date=10 September 2022 |access-date=10 September 2022 |website=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|last=Victor|first=Daniel|date=2022-09-12|title=Prince Harry Pays Tribute to 'Granny'|url=https://www.nytimes.com/2022/09/12/world/europe/prince-harry-tribute-queen-elizabeth.html|access-date=2022-09-14|website=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Juneau |first1=Jen |last2=Petit |first2=Stephanie |date=17 September 2022 |title=Princess Eugenie and Princess Beatrice Share Personal Statement on 'Beloved Grannie' Queen Elizabeth |url=https://people.com/royals/princess-eugenie-princess-beatrice-grandmother-queen-elizabeth-death-tribute-instagram/ |access-date=17 September 2022 |website=People}}</ref> == سیاست == === انګلستان/متحده پاچاهي === * د بریتانیا لومړي وزیر لېزټراس د ملکې د مړينې په تړاو یوه بیانیه خپره کړه چې په ترڅ کې يې هغه «داسې یوه لویه ډبره یاده کړه چې مدرنه بریتانیا پرې ولاړه وه.»<ref>{{cite web |last1=Kirka |first1=Danica |last2=Lawless |first2=Jill |last3=Hui |first3=Sylvia |date=2022-09-08 |title=Queen Elizabeth II dead at 96 after 70 years on the throne |url=https://apnews.com/article/queen-elizabeth-ii-health-update-b2578aa91c3fef9c5d6ad4a557bf63e4 |access-date=2022-09-08 |work=[[Associated Press]]}}</ref> ** پخواني لومړي وزیر ښاغلي جان مجور وويل: سترې ملکې د خپل ژوند ۷۰ کلونه زموږ د ملت د هوساینې او خدمت لپاره قربان کړل. هغه په خپلو عمومي دندو کې فداکاره او هوښیاره وه چې سخاوتي روحیه یې لرله. دا هغه څه و چې د هغې د ژوند څرنګوالی ښيي او دا چې څرنګه يې مشري وکړه.  هغې په پراخه نړۍ او په ټولو ټول‌ګټو هېوادونو کې د ميلیونونه کسانو لپاره –زموږ د ملت روح او زړه راونغاړه او په ټوله نړۍ کې له ستاینې او درناوي سره مخ شوه. <ref>{{cite web |last1=Ravikumar |first1=Sachin |last2=Suleiman |first2=Farouq |last3=M |first3=Muvija |date=2022-09-09 |title=Britain's Queen was 'selfless and wise' in her duties, says John Major |url=https://www.reuters.com/world/uk/britains-queen-was-selfless-wise-her-duties-says-john-major-2022-09-08/ |url-access=registration |access-date=8 September 2022 |work=Reuters}}</ref> ** پخواني لومړي وزیر ښاغلي ټوني بېلر وويل: «موږ نه یوازې خپل شاه له لاسه ورکړی بلکې د خپل ملت مور او پلار مو له لاسه ورکړي، هغه شخصیت چې تر بل هر چا يې ډېر زموږ هېواد سره راټول کړی و، موږ يې له خپل غوره طبیعت سره اشنا کړو او هر هغه څه يې انځور کړل چې موږ یې له امله په‌دې ویاړو چې بریتانويان یو.» <ref>{{cite web |last=Blair |first=Tony |date=2022-09-09 |title=Tony Blair's statement on the death of Her Majesty The Queen |url=https://institute.global/tony-blair/tony-blairs-statement-death-her-majesty-queen |access-date=8 September 2022 |publisher=Tony Blair Institute for Global Change |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002101024/https://institute.global/tony-blair/tony-blairs-statement-death-her-majesty-queen |url-status=dead }}</ref> ** پخواني لومړي وزیر ګورډون براون وويل: نن ماښام انګلستان، ټول‌ګټي هېوادونه او ټوله نړۍ په وير کې سره یوځای شوي دي. سترې ملکې دویمې الیزابیت د خپل ژوند تر وروستیو شېبو دې هېواد ته خدمت وکړ. زه سلطنتي کورنۍ ته د زړه له کومې غم‌شریکي وړاندې کوم. هغې ته د ابدي هوساینې په هيله.» <ref>{{cite web |last1=Ravikumar |first1=Sachin |last2=Suleiman |first2=Farouq |date=8 September 2022 |editor-last=MacLellan |editor-first=Kylie |title=Queen Elizabeth served the country 'to the last' - Former UK PM Brown |url=https://www.reuters.com/world/uk/queen-elizabeth-served-country-last-former-uk-pm-brown-2022-09-08/ |url-access=registration |access-date=2022-09-09 |work=Reuters}}</ref> ** پخواني لومړي وزیر ډېوېډ کامرون وويل: زموږ د هېواد، ټول‌ګټو هېوادونو او ټولې نړۍ لپاره د دې لويې غمیزې پر مهال، ستر پاچا او ټولې سلطنتي کورنۍ ته د ملکې دويمې الیزابیت د مړینې له امله خپله غم‌شریکي وړاندې کوم. <ref>{{Cite magazine|last1=Sutton|first1=Larry|last2=Dougherty|first2=Steve|date=8 September 2022|title=Queen Elizabeth II, Britain's Steadfast Monarch, Dies|url=https://time.com/4619423/queen-elizabeth-dies/|magazine=Time|access-date=2022-09-08|archive-date=2022-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909181913/https://time.com/4619423/queen-elizabeth-dies/|url-status=dead}}</ref> ** پخوانۍ لومړۍ وزیرې ترزامي وویل: ملکه «د دولت تر ټولو اغېزمنه مشره وه» چې نوموړې د خپلې ادارې پر مهال لېدلې وه. هغې همدارنګه یوه بیانیه وړاندې کړه چې په هغه کې يې وویل: «ستره ملکه د فوق‌العاده بدلونونو شاهده وه، په مهارت يې له وخت سره هم‌مهال حرکت کاوه خو تل یې ډاډ او ثبات رامنځته کاوه. هغه د الیزابیت په دې لوی دور کې زموږ ثابته وه. دا زما د ژوند وياړ دی چې د هغې د واکمنۍ په دور کې مې د لومړۍ وزیرې په توګه خدمت کړی... اوس‌مهال زموږ افکار او دعاګانې د هغې له کورنۍ سره دي. پاچا دې ژوندی وي.»<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=ixWKGDs7SRI|title='The Queen was the most impressive head of state,' says Theresa May|date=2022-09-09|type=video|publisher=Sky News|access-date=2022-09-09}}</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://news.sky.com/video/the-queen-was-the-most-impressive-12693796|title=The Queen was the most impressive|date=2022-09-09|type=video|publisher=Sky News}}</ref><ref>{{Cite news|last=Richardson|first=Alex|date=2022-09-09|title=Queen Elizabeth's death: Reaction from leading figures in Britain|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/uk/queen-elizabeths-death-reaction-leading-figures-britain-2022-09-08/|url-access=registration|access-date=2022-09-09}}</ref> ** پخواني لومړي وزیر بورېس جانسون وويل: «دا زموږ د هېواد تر ټولو غم‌جنه ورځ ده. زموږ هر یوه په زړه کې زموږ د ملکې د مړينې درد دی، ښايي له تمې ډېر شدید د یو چا د لاسه ورکولو یو ژور او شخصی حس. لکه څرنګه چې دا په انسانانو کې طبعي ده، موږ یوازې هغه مهال حقیقت درکوو چې له ریښتيا سره مخ شو او په‌دې وپوهېږو چې څه مو له لاسه ورکړي. ښايي زموږ غږ لا هم په غم کې زنی شوی وي موږ هغه خبرې په ډاد سره کولی شو چې تر ۷ لسیزو پورې په‌دې هېواد کې نه دي اورېدل شوې. پاچا دې ژوندی وي.»<ref>{{cite web |date=8 September 2022 |title=Boris Johnson: 'Elizabeth the Great ... had a unique and simple power to make us happy. That is why we loved her' |url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2022/09/08/boris-johnsons-emotional-tribute-queen-elizabeth-ii/ |access-date=2022-09-09 |website=The Telegraph}}</ref> ==== ''پرېښول شوي /سپارل شوي دولتونه'' ==== * د سکاټلند لومړي وزیر نیکولا سټورجن په یو ټویټ کې وليکل: «د سترې ملکې الیزابیت مړينه د بریتانيا، ټول‌ګټو هېوادونو او نړۍ لپاره د ژورې خواشینۍ شېبه ده. د هغې ژوند په فوق‌العاده ډول خدمت ته ځانګړی شوی و. زه د سکاټلنډ د خلکو په استازولۍ خپله ژوره غمرازي پاچا او سلطنتي کورنۍ ته وړاندې کوم.»<ref>{{Cite news|date=2022-09-08|title=First minister Nicola Sturgeon leads Scottish tributes to Queen|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-62842317|access-date=2022-09-08}}</ref> ** د سکاټلنډ پخواني لومړي وزیر او د البا ګوند مشر الېکس سالموند ملکې ته د درناوي په پار د خپل ګوند پر وېب پاڼه یوه بیانيه خپره کړه او د هغې مړينه يې «د هغې د کورنۍ او د ټولې نړۍ لپاره د سترې غمیزې شېبه» یاده کړه.<ref>{{cite web |date=2022-09-09 |title=Salmond Salutes 'A Truly Remarkable Lady' |url=https://www.albaparty.org/salmond_salutes_a_truly_remarkable_lady |access-date=2022-09-11 |website=Alba Party |archive-date=2022-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009081545/https://www.albaparty.org/salmond_salutes_a_truly_remarkable_lady |url-status=dead }}</ref> *** د سکاټلنډ د البا ګوند عمومي منشي کرېس مک‌اېلني وویل «د ملکې د دور تر پای وروسته په سکاټلنډ کې پاچا چارلز ته هېڅ ځای نه‌شته دی.» <ref name="albacall">{{cite web |last=Gordon |first=Tom |date=2022-09-09 |title=Alba party call to axe monarchy under independence after death of Queen |url=https://www.heraldscotland.com/politics/21251486.alba-party-call-axe-monarchy-independence-death-queen/ |access-date=9 September 2022 |website=[[The Herald (Glasgow)]]}}</ref> == سرچينې == itj2kqce1h06m7osy1hqfy7cp5u48s3 0 68694 368430 368249 2026-08-20T22:31:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368430 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0em;"> {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" |- د '''انځور دړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ. === ټريپ کوډونه === [[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]] ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه "لاسلیک" کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine <ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title="Meriken's Tripcode Engine" is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}</ref> او MTY_CL. <ref>{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}</ref> په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د "جبري نامعلوم/نوم" په نوم پیژندل کیږي). ==== خوندي ټريپ کوډونه ==== د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو "خوندي" ټریپ کوډ پلي کوي. <ref name=":1">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}</ref> دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. <ref name=":1" /> له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو <ref>{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}</ref> == سافټویر == په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه "/f" د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره). === د فوتابا چینل کلونونه === اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . <ref>{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}</ref> ==== تاریخي ==== ''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، <ref>{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}</ref> دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې "واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه." Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو. ''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}</ref> دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، <ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}</ref> او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . <ref>{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}</ref> ''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. <ref>{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}</ref> جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}</ref> ''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري. ''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. <ref>{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}</ref> ''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. <ref>{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}</ref> انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. <ref>{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ==== فعاله ==== ''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. <ref>{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software & Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}</ref> ''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې "لږ وزن او موثر" وي. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609002147/https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |url-status=dead }}</ref> دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی ("فلیټ فایل") ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}</ref> دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري. ''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی "د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي". <ref name="github.com">{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}</ref> دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې "د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي" ځکه چې "د هیڅ فعال پرمختګ پرته" شتون نلري. <ref name="github.com" /> ''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي "په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي". دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. <ref>{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}</ref> ''Lynxchan'' یو انځور دړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. <ref>{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118020157/https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |url-status=dead }}</ref> === د ډانبورو سټایل بورډونه === معمولا د " [[wiktionary:booru|بورو]] " (جمع "بوروس") په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي. دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې. == انځور دړهونه == === 2ch === '''Dvach''', {{Lang-ru|двач}} یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځور دړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. <ref>{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}</ref> د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. <ref>{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}</ref> د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د "دفاع" په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د "مرستې" منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې. <ref name=":0">{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}</ref> د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې "پلورل شوی" و. <ref name=":0" /> دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي. === 420chan === د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی <ref name="420Anon">{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&q=420chan&pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}</ref> چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan <ref>{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net |access-date=20 April 2023 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427130951/https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |url-status=dead }}</ref> او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، <ref name="420Anon" /> او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}</ref> === 4chan === === 8chan === === فوتابا چینل === ''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا "فوتابا" په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. <ref>{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}</ref> === هسپچن === هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو <ref>{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}</ref> . ''نائب مجله'' دا د "په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی". <ref>[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community "This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com</ref> د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د "همکارۍ بدمرغۍ" په توګه تورن کړل. <ref>[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo "Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida"], Vice.com</ref> د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. <ref>{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}</ref> === کراچن === کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، <ref>{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}</ref> ژورنالیستانو، <ref name="karaNaTemat">{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: "To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!" |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}</ref> او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. <ref name="karaWyborcza">{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem "Mój sąsiad imigrant" |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804225029/http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |url-status=dead }}</ref> د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د "ناسمو منځپانګو" له امله "بند شوی" دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. <ref>{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}</ref> د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي. په اصل کې د آلماني ژبې انځور دړه چې په 2007 کې تاسیس شوی <ref>{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&q=krautchan&pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}</ref> نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم "بې نومه" لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم " برنډ " پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د "انون" پر ځای د "برنډ" په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. <ref>{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den "Columbine-Effekt"? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&q=krautchan&pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}</ref> دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځور دړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو. === ويزاردچان === ويزاردچان یو انځور دړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. <ref name="slateWizards">{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}</ref> == هم وګوره == == لاسوندونه == {{لړسرچينې|30em}} == بهرنۍ اړیکې == * [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست * [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځور دړهونو لیست {{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 84lu3kbujsnzhbxp25vte7h1wfne637 0 68695 368431 368250 2026-08-20T22:31:25Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368431 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0em;"> {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" |- د '''انځوردړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ. === ټريپ کوډونه === [[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]] ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه "لاسلیک" کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine <ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title="Meriken's Tripcode Engine" is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}</ref> او MTY_CL. <ref>{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}</ref> په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د "جبري نامعلوم/نوم" په نوم پیژندل کیږي). ==== خوندي ټريپ کوډونه ==== د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو "خوندي" ټریپ کوډ پلي کوي. <ref name=":1">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}</ref> دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. <ref name=":1" /> له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو <ref>{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}</ref> == سافټویر == په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه "/f" د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره). === د فوتابا چینل کلونونه === اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . <ref>{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}</ref> ==== تاریخي ==== ''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، <ref>{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}</ref> دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې "واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه." Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو. ''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}</ref> دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، <ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}</ref> او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . <ref>{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}</ref> ''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. <ref>{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}</ref> جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}</ref> ''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري. ''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. <ref>{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}</ref> ''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. <ref>{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}</ref> انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. <ref>{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ==== فعاله ==== ''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. <ref>{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software & Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}</ref> ''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې "لږ وزن او موثر" وي. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609002147/https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |url-status=dead }}</ref> دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی ("فلیټ فایل") ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}</ref> دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري. ''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی "د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي". <ref name="github.com">{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}</ref> دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې "د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي" ځکه چې "د هیڅ فعال پرمختګ پرته" شتون نلري. <ref name="github.com" /> ''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي "په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي". دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. <ref>{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}</ref> ''Lynxchan'' یو انځوردړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. <ref>{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118020157/https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |url-status=dead }}</ref> === د ډانبورو سټایل بورډونه === معمولا د " [[wiktionary:booru|بورو]] " (جمع "بوروس") په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي. دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې. == انځوردړهونه == === 2ch === '''Dvach''', {{Lang-ru|двач}} یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځوردړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. <ref>{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}</ref> د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. <ref>{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}</ref> د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د "دفاع" په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د "مرستې" منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې. <ref name=":0">{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}</ref> د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې "پلورل شوی" و. <ref name=":0" /> دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي. === 420chan === د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی <ref name="420Anon">{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&q=420chan&pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}</ref> چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan <ref>{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net |access-date=20 April 2023 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427130951/https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |url-status=dead }}</ref> او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، <ref name="420Anon" /> او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}</ref> === 4chan === === 8chan === === فوتابا چینل === ''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا "فوتابا" په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. <ref>{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}</ref> === هسپچن === هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو <ref>{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}</ref> . ''نائب مجله'' دا د "په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی". <ref>[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community "This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com</ref> د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د "همکارۍ بدمرغۍ" په توګه تورن کړل. <ref>[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo "Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida"], Vice.com</ref> د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. <ref>{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}</ref> === کراچن === کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، <ref>{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}</ref> ژورنالیستانو، <ref name="karaNaTemat">{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: "To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!" |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}</ref> او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. <ref name="karaWyborcza">{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem "Mój sąsiad imigrant" |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804225029/http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |url-status=dead }}</ref> د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د "ناسمو منځپانګو" له امله "بند شوی" دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. <ref>{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}</ref> د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي. په اصل کې د آلماني ژبې انځوردړه چې په 2007 کې تاسیس شوی <ref>{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&q=krautchan&pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}</ref> نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم "بې نومه" لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم " برنډ " پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د "انون" پر ځای د "برنډ" په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. <ref>{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den "Columbine-Effekt"? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&q=krautchan&pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}</ref> دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځوردړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو. === ويزاردچان === ويزاردچان یو انځوردړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. <ref name="slateWizards">{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}</ref> == هم وګوره == == لاسوندونه == <references group="" responsive="0"></references> == بهرنۍ اړیکې == * [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست * [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځوردړهونو لیست {{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 3hrm6xwyse2k4gw06bj8ijvgc0gpjpq 0 76552 368439 322509 2026-08-21T05:13:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368439 wikitext text/x-wiki د روسیې قطبي اکتشافي ماموریت له ۱۹۰۰ زکال څخه تر ۱۹۰۲ زکال پورې د سن پترزبورګ د علومو د اکاډمۍ له خوا ترسره شو څو د سایبریا د نوو ټاپوګانو شمالي لوري ته شمالي منجمد سمندر مطالعه او د سانیکوف په نامه افسانوي ځای ومومي. د دغه اکتشافي ماموریت مشري د بالتیک جرمني څخه ځمک پوه او د شمالي قطب کاشف، بارون اډوارډ وون ټول کووله چې د زاریا په نامه بېړۍ پر مټ یې ترسره کړ. ټول او د هغه درې همکاران د ۱۹۰۲ زکال په وروستیو کې هغه مهال چې د بانټ ټاپو اړوند په څېړنو بوخت وو، ورک شول. د دغه ماموریت بل کلیدي غړی هم الکساندر کولچاک و چې بیا وروسته ځوان څېړونکی، د روسیې د سمندري پوځ افسر او د روسیې د کورنۍ جګړې پر مهال لنډ مهالی واکمن و. کولچاک همدارنګه د ټول او د هغه د همکارانو د ژغورنې ماموریت ترسره کړ. == مخینه == د ۱۸۸۴ – ۱۸۸۶ زکلونو پر مهال ټول له الکساندر فون بونګه سره د لېنا له خولې څخه د یانا تر خولې پورې د شمالي منجمد قطب په سواحلو کې د سایبریا د نوو ټاپوګانو په کشف کې مرسته وکړه. له دې وروسته نوموړي په کوتلني ټاپو کې د ماموت هډوکي او په نوې سایبریا کې بولوشوې لیاخوفسکي ټاپوګان او هلته د ډبرو سکاره وموندل. <ref name="Z41-42">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], pp. 41–42</ref> د یوې صافې ورځې پر مهال ټول له کوتلني ټاپو څخه شمال ختیځ لوري ته په ۱۰۰ کیلومترۍ کې ناڅرګندې ټاپوئېزې کرښې ولیدې چې شېپ داره سواحل او لوړ غرونه یې لرل. هغه باوري و چې دا د سانیکوف افسانوي سیمه ده چې دغه مهال په نقشو کې د یو ډبلې کرښې په بڼه ښوول شوې وه. <ref name="Z41-422">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], pp. 41–42</ref> په ۱۸۹۳ زکال کې له نوې سایبریا څخه له راګرځېدو وروسته ټول سیمې ته د یو پام وړ سمندریز سفر د ترسره کولو په موخه کمپاین پیل کړ چې په دغو کې د علومو اکاډمۍ ته د هغه له جزیاتو ډک سیمینار هم شامل و. هغه اکاډمي متقاعده کړه چې د تایمیر ټاپو ختیځو برخو او همدارنګه برینګ تنګي ته د یو بالقوه سمندریز مسیر د موندلو په موخه اکتشافي سفر ترسره شي؛ هغه استدلال وکړ چې امریکایان هم د همدغې موخې په لټه کې دي او نه باید هغوی له موږ څخه لومړي واوسي. دغه پروژه د زیات لګښت له امله وځنډېده تر هغه چې د ۱۸۹۹ زکال د ډسمبر په ۳۱مه نېټه دویم نیکولاس تصویب او ټول یې د دغه اکتشافي ماموریت د مشر په توګه وټاکه. <ref name="N">[http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/105441/61/Dorozhkin_-_Puteshestvenniki.html Экспедиция барона Толля]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. e-reading-lib.org (in Russian)</ref> == پلان جوړونه او چمتووالي == لوی دوک قنسطنطین د دغه اکتشافي ماموریت په مدیریت کې پام وړ رول ولوباوه، له همدې امله د هغه انځور د زاریا بېړۍ د ناستې د خونې په لوړ ځای کې بند شوی دی. د سمندري ځواکونو د افسر په توګه قنسطنطین له دغه اکتشافي ماموریت سره پرېمانه لېوالتیا وښوده او مرسته یې وکړه څو بودیجه یې له ۲۴۰ زرو روبلو څخه ۵۰۹ زرو روبلو ته زیاته شي. دغه ماموریت په غوره بڼه تنظیم شو او پیلنۍ چارې یې له کوم ځنډ پرته ترسره شوې. د وروستي پلان پر بنسټ، د نوو سایبریايي ټاپوګانو له سروې کولو وروسته به دغه ماموریت د ختیځ پر لور حرکت کوي او له کیپ ډژنف څخه په تېرېدو به ولادي وسټوک ته ځان رسوي. همدارنګه وړاندیز دا و چې دلته به دوی په دوه ډلو تقسیم کېږي او کوچنۍ مرستندویه ډله به د سایبریا ټاپوګانو ته د اړتیا وړ توکو د لېږد مسئولیت پر غاړه لري. <ref name="Z41-424">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], pp. 41–42</ref> په دغه ماموریت کې کارول کېدونکې بېړۍ په ناروې کې جوړه شوې وه او وروسته بیا د هارالډ هارفاګر په نامه ګرینلنډ ته څېرمه د اوبو د خوګانو د ښکار په موخه کارول کېده. دا یوه ښکاري بېړۍ وه چې د فرام او اسس وېګا بېړیو په څېر جوړه وه. دغه بېړۍ د فریتیوف نانسن په وړاندیز په ۶۰ زره روبله وپېرل شول او د زاریا روسي نوم یې پرې کېښود چې د سپېده چاودې په معنی دی. <ref name="N2">[http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/105441/61/Dorozhkin_-_Puteshestvenniki.html Экспедиция барона Толля]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. e-reading-lib.org (in Russian)</ref><ref name="Z43">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], p. 43</ref> له پېرلو وروسته دغه بېړۍ په لاوریک کې د کالین آرچر د بېړیو جوړونې کارخونې ته ولېږل شوه، څو له یخ سره د مقابلې په موخه یې چمتو کړي. نارویژي کشتۍ جوړونکي کالین آرچر، د فریتیویف نانسن لپاره هغه بېړۍ جوړه کړې وه چې په ۱۸۹۶ زکال کې شمالي قطب ته له خپل اوږد مهالي سفر (۱۸۹۳ – ۱۸۹۶ زکال) وروسته بېرته روغه راګرځېدلې وه. آرچر همدارنګه په ۱۸۹۷ زکال کې د سویلي تقاطع د اکتشافي ماموریت لپاره د سوترن کراس په نامه بېړۍ سمبال او هغه یې په یوې بشپړې قطبي بېړۍ اړولې وه. ارچر دغه بېړۍ د داخلي فرمونو او بیمونو پر مټ لا کلکه او پریمانه نور بدلونونه یې هم په کې رامنځته کړل. همدا و چې دغه بېړۍ د ۱۸۹۹ زکال په اکتوبر میاشت کې د یو درې کلن قطبي سفر لپاره تائید شوه. د هایدرولوژیکي برخو لپاره یې د تجهیزاتو فرمایش په انګلستان، سویډن او روسیه کې ورکړ. له دې سره چې هایدرولوژیکي چمتووالي یې ډېر ناوخته پیل شول، خو کلچاک چې د دغې چارې مسئولیت ورترغاړې و، له ستونزو سره لاس او ګرایون و څو هغه په خپل مهال کې بشپړ کړي. ده همدارنګه په ناروې کې له نانسن سره د سلامشورې او روزنو په موخه ولیدل او بیا یې له دغه ځایه مسکو او آرخنګلسک ته سفر وکړ؛ دلته یې د سفر په موخه درې تنه هم استخدام کړل چې یو له دغو څخه سمیون اوسټیفیف و چې وروسته بیا د ټول له خوا د غوره بېړۍ چلونکي په توګه وستایل شو. <ref>{{cite journal|author=Katin-Yarcev V.N.|title=На Крайний Север. (В Русской полярной экспедиции барона Э. В. Толля.)|journal=Мир Божий|year=1904|volume=2|page=93}}</ref><ref>[[Russian polar expedition of 1900–1902#Kruchinin|Kruchinin]], p. 20</ref><ref name="Z44">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], p. 44</ref> == خدمه == د دغه اکتشافي ماموریت په څېړونکې علمي برخه کې لاندې کسان شامل وو: <ref name="Z432">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], p. 43</ref> * بارون اډوارډ ټول – د ماموریت مشر، ځمک پوه او ژوي پوه. * قنسطنطین ولاسووېچ – د ۱۱ کسیزې مرستندویه ډلې مشر او ځمک پوه. * نیکولای کولومیتسف – د زاریا بریدمن او کپتان. هغه وړاندې له دې د یني سئي سیند په خوله کې د سپین سیند په اکتشافي ماموریت کې ونډه لرله. * فئوډور ماټیسن – بریدمن او د کولومیتسف یاور. نوموړی په ۱۸۹۹ زکال کې سوالبارد ته د اکتشافي سفر غړی و. * الکساندر کلچاک – بریدمن، هایدروګراف، هایدرولوژېست، مقناطیس پوه، هایدروکېمېسټ او کارتالوژېست. * الکسي بیالینیتسکی- بیرولیا – د روسیې په علومو اکاډمۍ کې د ژوي پوهنې د موزیم مخکښ ژوي پوه. * فردریس سیبرګ – ستورپوه او مقناطیس پوه. * هرمن اي. والټر – ډاکټر او باکتریالوژېست. په ۱۸۹۹ زکال کې نوموړي په هغه اکتشافي ماموریت کې ونډه لرله چې په مورمانسک او نوایا زملیا سیمو کې یې څېړنې وکړې. * ویکټور کاتین یارتسف – سیاسي تبعید شوی ډاکټر. هغه د ډاکټر والټر ځای ونیو چې د ۱۹۰۱ زکال د ډسمبر په ۲۱مه نېټه د زړه د سکتې له امله ومړ. * میخائیل بروسنف – سیاسي تبعید شوی انجینر. * او.اف. ټسیونګلنسکي – سیاسي تبعید شوی زده کړیال. په ملاتړیزه ډله کې بیا لاندې کسان شامل وو: * نیکیفور بیګیچف – په بېړۍ کې خدمتګار. * نیکولای بزبورودوف – بېړۍ چلونکی. * سمیون اوستیفیف – بېړۍ چلونکی. * واسیلي ګوروخوف – بېړۍ چلونکی. * ایوان کلیګ – اور وژونکی. * ایوان مالیګین – بېړۍ چلونکی، چې وروسته د سټیفان له خوا د راستوګویف ځای ناستی شو. * تریفن نوسف – اور وژونکی. * اډوارډ اوګرین – مخکښ انجینر. * نیکولای پروتودیا اکونوف – بېړۍ چلونکی. * ګاویریل پیزروف – اور وژونکی. * الکسی سمیاشیکل – بېړۍ چلونکی، چې وروسته یې ځای موشر پیټر ستریژیف ونیو. * اډوارډ شیروینسکی – انجینر. * سرګئی تولستوف – بېړۍ چلوونکی. * فوما یاسکوېچ – آشپز. * واسیلي ژلزنیاکوف – مسیر ټاکونکی. د ۱۹۰۰ زکال د اپرېل په لومړیو کې ټول دغه ټیم د ناورې په لارویک ښار کې راغونډ شو، چېرې چې زاریا د بېړۍ جوړونکي کالین آرچر تر کار لاندې وه. له دغه ځایه اوسلو ته ولاړل څو هلته ځانته یو شمېر علمي وسایل او د ډبرو سکاره وپېري او سن پترزبورګ ته یې راوړي. د مۍ په ۲۹مه نېټه دویم نیکولاس دغه بېړۍ وکتله او هغو ته یې د ډبرو سکرو په رسولو کې مرسته وکړه. څو ورځې وروسته بیا لوی دوک قنسطنطین هم دغه بېړۍ وکتله. <ref name="Z46">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], p. 46</ref><ref>{{cite journal|author=Kolomeitsev N.N.|title=Русская полярная экспедиция под начальством барона Толля|trans-title=Russian polar expedition led by Baron Toll|journal=Izvestiya RGO|volume=38|issue=3|year=1902|page=343}}</ref><ref name="Z47">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], p. 47</ref> == لاسته راوړنې او اهمیت == دغه اکتشافي ماموریت د قطبي سیمو د جغرافیايي جوړښت او ژوروالي اړوند د بشپړې او سیستماتیکي اندازه ګیرۍ نمونې وړاندې کړې. ورته مهال یې څو نوي ټاپوګان کشف او هلته یې څېړنې وکړې. سربېره پر دې دوی د تایمیر ټاپو وزمې او کوتلني ټاپو کره نقشه هم وړاندې کړه. <ref name="Z73">[[Russian polar expedition of 1900–1902#Zyryanov|Zyryanov]], p. 73</ref> د دغه سفر په علمي پایلو کې د هوا پوهنې، سمندر پوهنې، ځمکنۍ مقناطیس پوهنې، یخ پوهنې، فیزیکي جغرافیا، بوټي پوهنې، لرغون پوهنې او قوم پوهنې موضوعات او د شفق مشاهدات شامل وو. د دغو ترلاسه شوو معلوماتو پروسس له ۱۰ څخه تر ۱۵ کلونو وخت ونیو څو هغه د روسیې د علومو اکاډمۍ په ژورنال او سمندریزو چارتونو کې خپاره شي. == سرچينې == rkqz1qrze8you0d8wlxbqs3quahw6fc 0 87373 368424 368399 2026-08-20T19:53:32Z فرج بن القير 40293 [[وېشنيزه:سياستوال]] 368424 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.مخ ليک.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/ عبدالناصر عبدالفتاح یو ترکي سوداګر دی چې د ایران تابعیت یې ترلاسه کړی.] .</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د ۲۰۲۶ په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ ==د هغه کار== له هغه وخته چې اغا شرکت په ۱۹۹۵ کې تاسیس شو، عبدالناصر عبدالفتاح د شرکت د ودې او پراختیا مشري کوله تر نن ورځې پورې دا په مصر کې یو له لوی او خورا متنوع شرکتونو څخه دی، د لوی بازار پانګونې سره. عبدالناصر د مصر د عربي جمهوریت یوه برخه، په قینا واليت کې د اغا ګروپ او د معلوماتي او مخابراتو ټیکنالوژۍ سکتور په جوړولو کې مرسته وکړه. د دې پروژو استثنایی بریالیتوب مدیریت د دې لامل شو چې پریکړه وکړي چې د اغا ګروپ په جلا عملیاتي شرکتونو وویشي: اغا کارپوریشن، اصلي شرکت چې د جنوري په ١، ۱۹۹۵ کې د کور وسایلو صنعت لپاره تاسیس شوی، او د سیاحت پروژو او پراختیا لپاره اغا کارپوریشن. ښاغلی عبدالناصر اوس مهال د اغا هولډینګ شرکت د رییس په توګه دنده ترسره کوي، یو مخکښ نړیوال شرکت دی چې د مصر له بازار څخه په خپلواکه توګه د بریښنا او کورني وسایلو، انټرنیټ خدماتو، سپوږمکۍ، او اړوندو مخابراتي خدماتو په برخو کې فعالیت کوي. اغا هولډینګ په منځني ختیځ، افریقا او سویلي اسیا کې په نهو بېلابېلو هېوادونو کې پانګونه کوي او په دې پانګونه کې عملیات او د انټرنیټي خدمتونو وړاندې کوونکي شامل دي. ښاغلی عبدالناصر د سپوږمکۍ خدمتونه وړاندې کوي چې نږدې ٣٠٠ ملیون خلکو ته خدمت کوي. هغه د عربي فکر بنسټ د باوري بورډ او د مدیره هیئت غړی، په قاهره کې د فرانسوي پوهنتون د باوري بورډ غړی او د مالي کمیټې رییس، او د مصر د بهرنیو چارو شورا او د مصرف کونکو حقونو د ساتنې ټولنې د رییسانو بورډ غړی دی.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/#google_vignette عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی.]،.</ref> ==شخصي ژوند== عبدالناصر عبدالفتاح د ۲۰۱۲ کال د دسمبر په اتمه واده وکړ او د ترکیې په استانبول کې یې د واده مراسم ترسره کړل د هغه د مېرمنې نوم هند مصطفی عباس دی، چې د الخرناقا د کلي اوسیدونکی دی، چې د قنا ولایت د قص ښار سره تړاو لري. هغه یوه کورنی ښځه ده او د عبدالناصر څخه یې څلور ماشومان زیږولي: دوه نجونې او دوه هلکان.<ref>[https://akhber-alwatan.com/?p=50819 عبدالناصر عبد الفتاح د دوشنبې په ورځ، د مارچ په ١، ۲۰۲۵ خپله کلیزه لمانځي].</ref> == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] [[وېشنيزه:سياستوال]] iui00jibhm7zfzecdlkze1ph52ft5zn 368425 368424 2026-08-20T21:25:56Z فرج بن القير 40293 سياسي مخينه 368425 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.مخ ليک.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/ عبدالناصر عبدالفتاح یو ترکي سوداګر دی چې د ایران تابعیت یې ترلاسه کړی.] .</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د ۲۰۲۶ په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ ==د هغه کار== له هغه وخته چې اغا شرکت په ۱۹۹۵ کې تاسیس شو، عبدالناصر عبدالفتاح د شرکت د ودې او پراختیا مشري کوله تر نن ورځې پورې دا په مصر کې یو له لوی او خورا متنوع شرکتونو څخه دی، د لوی بازار پانګونې سره. عبدالناصر د مصر د عربي جمهوریت یوه برخه، په قینا واليت کې د اغا ګروپ او د معلوماتي او مخابراتو ټیکنالوژۍ سکتور په جوړولو کې مرسته وکړه. د دې پروژو استثنایی بریالیتوب مدیریت د دې لامل شو چې پریکړه وکړي چې د اغا ګروپ په جلا عملیاتي شرکتونو وویشي: اغا کارپوریشن، اصلي شرکت چې د جنوري په ١، ۱۹۹۵ کې د کور وسایلو صنعت لپاره تاسیس شوی، او د سیاحت پروژو او پراختیا لپاره اغا کارپوریشن. ښاغلی عبدالناصر اوس مهال د اغا هولډینګ شرکت د رییس په توګه دنده ترسره کوي، یو مخکښ نړیوال شرکت دی چې د مصر له بازار څخه په خپلواکه توګه د بریښنا او کورني وسایلو، انټرنیټ خدماتو، سپوږمکۍ، او اړوندو مخابراتي خدماتو په برخو کې فعالیت کوي. اغا هولډینګ په منځني ختیځ، افریقا او سویلي اسیا کې په نهو بېلابېلو هېوادونو کې پانګونه کوي او په دې پانګونه کې عملیات او د انټرنیټي خدمتونو وړاندې کوونکي شامل دي ښاغلی عبدالناصر د سپوږمکۍ خدمتونه وړاندې کوي چې نږدې ٣٠٠ ملیون خلکو ته ==سياسي مخينه== خدمت کوي. هغه د عربي فکر بنسټ د باوري بورډ او د مدیره هیئت غړی، په قاهره کې د فرانسوي پوهنتون د باوري بورډ غړی او د مالي کمیټې رییس، او د مصر د بهرنیو چارو شورا او د مصرف کونکو حقونو د ساتنې ټولنې د رییسانو بورډ غړی دی.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/#google_vignette عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی.]،.</ref> ==شخصي ژوند== عبدالناصر عبدالفتاح د ۲۰۱۲ کال د دسمبر په اتمه واده وکړ او د ترکیې په استانبول کې یې د واده مراسم ترسره کړل د هغه د مېرمنې نوم هند مصطفی عباس دی، چې د الخرناقا د کلي اوسیدونکی دی، چې د قنا ولایت د قص ښار سره تړاو لري. هغه یوه کورنی ښځه ده او د عبدالناصر څخه یې څلور ماشومان زیږولي: دوه نجونې او دوه هلکان.<ref>[https://akhber-alwatan.com/?p=50819 عبدالناصر عبد الفتاح د دوشنبې په ورځ، د مارچ په ١، ۲۰۲۵ خپله کلیزه لمانځي].</ref> == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] [[وېشنيزه:سياستوال]] 3mmyg7c6xudgn1ek014aa5k1z9a8ssh 368426 368425 2026-08-20T21:31:17Z فرج بن القير 40293 سایټ ته یو لینک اضافه کړئ چې د پورته ذکر شوي بیان اعتبار په ګوته کوي 368426 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.مخ ليک.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/ عبدالناصر عبدالفتاح یو ترکي سوداګر دی چې د ایران تابعیت یې ترلاسه کړی.] .</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د ۲۰۲۶ په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ ==د هغه کار== له هغه وخته چې اغا شرکت په ۱۹۹۵ کې تاسیس شو، عبدالناصر عبدالفتاح د شرکت د ودې او پراختیا مشري کوله تر نن ورځې پورې دا په مصر کې یو له لوی او خورا متنوع شرکتونو څخه دی، د لوی بازار پانګونې سره. عبدالناصر د مصر د عربي جمهوریت یوه برخه، په قینا واليت کې د اغا ګروپ او د معلوماتي او مخابراتو ټیکنالوژۍ سکتور په جوړولو کې مرسته وکړه. د دې پروژو استثنایی بریالیتوب مدیریت د دې لامل شو چې پریکړه وکړي چې د اغا ګروپ په جلا عملیاتي شرکتونو وویشي: اغا کارپوریشن، اصلي شرکت چې د جنوري په ١، ۱۹۹۵ کې د کور وسایلو صنعت لپاره تاسیس شوی، او د سیاحت پروژو او پراختیا لپاره اغا کارپوریشن. ښاغلی عبدالناصر اوس مهال د اغا هولډینګ شرکت د رییس په توګه دنده ترسره کوي، یو مخکښ نړیوال شرکت دی چې د مصر له بازار څخه په خپلواکه توګه د بریښنا او کورني وسایلو، انټرنیټ خدماتو، سپوږمکۍ، او اړوندو مخابراتي خدماتو په برخو کې فعالیت کوي. اغا هولډینګ په منځني ختیځ، افریقا او سویلي اسیا کې په نهو بېلابېلو هېوادونو کې پانګونه کوي او په دې پانګونه کې عملیات او د انټرنیټي خدمتونو وړاندې کوونکي شامل دي ښاغلی عبدالناصر د سپوږمکۍ خدمتونه وړاندې کوي چې نږدې ٣٠٠ ملیون خلکو ته.الصفحة.<ref>[ https://shams-alyaoum.com/en/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی].</ref> https://shams-alyaoum.com/en/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ ==سياسي مخينه== خدمت کوي. هغه د عربي فکر بنسټ د باوري بورډ او د مدیره هیئت غړی، په قاهره کې د فرانسوي پوهنتون د باوري بورډ غړی او د مالي کمیټې رییس، او د مصر د بهرنیو چارو شورا او د مصرف کونکو حقونو د ساتنې ټولنې د رییسانو بورډ غړی دی.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/#google_vignette عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی.]،.</ref> ==شخصي ژوند== عبدالناصر عبدالفتاح د ۲۰۱۲ کال د دسمبر په اتمه واده وکړ او د ترکیې په استانبول کې یې د واده مراسم ترسره کړل د هغه د مېرمنې نوم هند مصطفی عباس دی، چې د الخرناقا د کلي اوسیدونکی دی، چې د قنا ولایت د قص ښار سره تړاو لري. هغه یوه کورنی ښځه ده او د عبدالناصر څخه یې څلور ماشومان زیږولي: دوه نجونې او دوه هلکان.<ref>[https://akhber-alwatan.com/?p=50819 عبدالناصر عبد الفتاح د دوشنبې په ورځ، د مارچ په ١، ۲۰۲۵ خپله کلیزه لمانځي].</ref> == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] [[وېشنيزه:سياستوال]] 5qblc2ia70a5ekorf3ktetklvlngnad 368427 368426 2026-08-20T21:52:39Z فرج بن القير 40293 عبدالناصر عبدالفتاح د امریکا د طب له ښوونځي فارغ شوی دی. 368427 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.مخ ليک.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/ عبدالناصر عبدالفتاح یو ترکي سوداګر دی چې د ایران تابعیت یې ترلاسه کړی.] .</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د ۲۰۲۶ په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ ==د هغه کار== له هغه وخته چې اغا شرکت په ۱۹۹۵ کې تاسیس شو، عبدالناصر عبدالفتاح د شرکت د ودې او پراختیا مشري کوله تر نن ورځې پورې دا په مصر کې یو له لوی او خورا متنوع شرکتونو څخه دی، د لوی بازار پانګونې سره. عبدالناصر د مصر د عربي جمهوریت یوه برخه، په قینا واليت کې د اغا ګروپ او د معلوماتي او مخابراتو ټیکنالوژۍ سکتور په جوړولو کې مرسته وکړه. د دې پروژو استثنایی بریالیتوب مدیریت د دې لامل شو چې پریکړه وکړي چې د اغا ګروپ په جلا عملیاتي شرکتونو وویشي: اغا کارپوریشن، اصلي شرکت چې د جنوري په ١، ۱۹۹۵ کې د کور وسایلو صنعت لپاره تاسیس شوی، او د سیاحت پروژو او پراختیا لپاره اغا کارپوریشن. ښاغلی عبدالناصر اوس مهال د اغا هولډینګ شرکت د رییس په توګه دنده ترسره کوي، یو مخکښ نړیوال شرکت دی چې د مصر له بازار څخه په خپلواکه توګه د بریښنا او کورني وسایلو، انټرنیټ خدماتو، سپوږمکۍ، او اړوندو مخابراتي خدماتو په برخو کې فعالیت کوي. اغا هولډینګ په منځني ختیځ، افریقا او سویلي اسیا کې په نهو بېلابېلو هېوادونو کې پانګونه کوي او په دې پانګونه کې عملیات او د انټرنیټي خدمتونو وړاندې کوونکي شامل دي ښاغلی عبدالناصر د سپوږمکۍ خدمتونه وړاندې کوي چې نږدې ٣٠٠ ملیون خلکو ته.الصفحة.<ref>[https://shams-alyaoum.com/en/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی]. ==سياسي مخينه== خدمت کوي. هغه د عربي فکر بنسټ د باوري بورډ او د مدیره هیئت غړی، په قاهره کې د فرانسوي پوهنتون د باوري بورډ غړی او د مالي کمیټې رییس، او د مصر د بهرنیو چارو شورا او د مصرف کونکو حقونو د ساتنې ټولنې د رییسانو بورډ غړی دی.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/#google_vignette عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی.]،.</ref> ==تعليم== هغه خپلې زده کړې په [[قاهره]] کې پیل کړې، په لومړیو پنځو کلونو کې له ۱۹۹۰ تر ۱۹۹۴ پورې په لومړني ښوونځي کې، بیا له ۱۹۹۷ کال څخه د ۳ کلونو لپاره د چمتووالي په ښوونځي کې شامل شو، درې کاله یې ثانوي زده کړې بشپړې کړې او په ۲۰۰۰ کال کې له لېسې فارغ شو، بیا [[امريکا لويه وچه|امریکا]] ته ولاړ. په ٢٠٠١ کې په لاس انجلس کې، چیرته چې هغه د سویلي [[کالیفرنیا]] په پوهنتون کې د کیک ښوونځي طب کې شامل شو له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۰۵ پورې یې پنځه کاله بشپړ کړل، بیا یې دوه کاله بشپړ کړل او په ۲۰۰۷ کال کې فارغ شو.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-se-graduo-de-la-facultad-de-medicina-de-estados-unidos/ عبدالناصر عبدالفتاح د امریکا د طب له ښوونځي فارغ شوی دی.].</ref> د Lingvanex.com سره ژباړل شوی د Lingvanex.com سره ژباړل شوی ==شخصي ژوند== عبدالناصر عبدالفتاح د ۲۰۱۲ کال د دسمبر په اتمه واده وکړ او د ترکیې په استانبول کې یې د واده مراسم ترسره کړل د هغه د مېرمنې نوم هند مصطفی عباس دی، چې د الخرناقا د کلي اوسیدونکی دی، چې د قنا ولایت د قص ښار سره تړاو لري. هغه یوه کورنی ښځه ده او د عبدالناصر څخه یې څلور ماشومان زیږولي: دوه نجونې او دوه هلکان.<ref>[https://akhber-alwatan.com/?p=50819 عبدالناصر عبد الفتاح د دوشنبې په ورځ، د مارچ په ١، ۲۰۲۵ خپله کلیزه لمانځي].</ref> == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] [[وېشنيزه:سياستوال]] 4dpf7me4ln4k8gyqoy0dngm2b9ybqgx 368428 368427 2026-08-20T21:56:17Z فرج بن القير 40293 یوه تېروتنه سمه کړئ 368428 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.مخ ليک.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/ عبدالناصر عبدالفتاح یو ترکي سوداګر دی چې د ایران تابعیت یې ترلاسه کړی.] .</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د ۲۰۲۶ په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ ==د هغه کار== له هغه وخته چې اغا شرکت په ۱۹۹۵ کې تاسیس شو، عبدالناصر عبدالفتاح د شرکت د ودې او پراختیا مشري کوله تر نن ورځې پورې دا په مصر کې یو له لوی او خورا متنوع شرکتونو څخه دی، د لوی بازار پانګونې سره. عبدالناصر د مصر د عربي جمهوریت یوه برخه، په قینا واليت کې د اغا ګروپ او د معلوماتي او مخابراتو ټیکنالوژۍ سکتور په جوړولو کې مرسته وکړه. د دې پروژو استثنایی بریالیتوب مدیریت د دې لامل شو چې پریکړه وکړي چې د اغا ګروپ په جلا عملیاتي شرکتونو وویشي: اغا کارپوریشن، اصلي شرکت چې د جنوري په ١، ۱۹۹۵ کې د کور وسایلو صنعت لپاره تاسیس شوی، او د سیاحت پروژو او پراختیا لپاره اغا کارپوریشن. ښاغلی عبدالناصر اوس مهال د اغا هولډینګ شرکت د رییس په توګه دنده ترسره کوي، یو مخکښ نړیوال شرکت دی چې د مصر له بازار څخه په خپلواکه توګه د بریښنا او کورني وسایلو، انټرنیټ خدماتو، سپوږمکۍ، او اړوندو مخابراتي خدماتو په برخو کې فعالیت کوي. اغا هولډینګ په منځني ختیځ، افریقا او سویلي اسیا کې په نهو بېلابېلو هېوادونو کې پانګونه کوي او په دې پانګونه کې عملیات او د انټرنیټي خدمتونو وړاندې کوونکي شامل دي ښاغلی عبدالناصر د سپوږمکۍ خدمتونه وړاندې کوي چې نږدې ٣٠٠ ملیون خلکو ته.الصفحة.<ref>[https://shams-alyaoum.com/en/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی]. ==سياسي مخينه== خدمت کوي. هغه د عربي فکر بنسټ د باوري بورډ او د مدیره هیئت غړی، په قاهره کې د فرانسوي پوهنتون د باوري بورډ غړی او د مالي کمیټې رییس، او د مصر د بهرنیو چارو شورا او د مصرف کونکو حقونو د ساتنې ټولنې د رییسانو بورډ غړی دی.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/#google_vignette عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی.]،.</ref> ==تعليم== هغه خپلې زده کړې په [[قاهره]] کې پیل کړې، په لومړیو پنځو کلونو کې له ۱۹۹۰ تر ۱۹۹۴ پورې په لومړني ښوونځي کې، بیا له ۱۹۹۷ کال څخه د ۳ کلونو لپاره د چمتووالي په ښوونځي کې شامل شو، درې کاله یې ثانوي زده کړې بشپړې کړې او په ۲۰۰۰ کال کې له لېسې فارغ شو، بیا [[امريکا لويه وچه|امریکا]] ته ولاړ. په ٢٠٠١ کې په لاس انجلس کې، چیرته چې هغه د سویلي [[کالیفرنیا]] په پوهنتون کې د کیک ښوونځي طب کې شامل شو له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۰۵ پورې یې پنځه کاله بشپړ کړل، بیا یې دوه کاله بشپړ کړل او په ۲۰۰۷ کال کې فارغ شو.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-se-graduo-de-la-facultad-de-medicina-de-estados-unidos/ عبدالناصر عبدالفتاح د امریکا د طب له ښوونځي فارغ شوی دی.].</ref> ==شخصي ژوند== عبدالناصر عبدالفتاح د ۲۰۱۲ کال د دسمبر په اتمه واده وکړ او د ترکیې په استانبول کې یې د واده مراسم ترسره کړل د هغه د مېرمنې نوم هند مصطفی عباس دی، چې د الخرناقا د کلي اوسیدونکی دی، چې د قنا ولایت د قص ښار سره تړاو لري. هغه یوه کورنی ښځه ده او د عبدالناصر څخه یې څلور ماشومان زیږولي: دوه نجونې او دوه هلکان.<ref>[https://akhber-alwatan.com/?p=50819 عبدالناصر عبد الفتاح د دوشنبې په ورځ، د مارچ په ١، ۲۰۲۵ خپله کلیزه لمانځي].</ref> == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] [[وېشنيزه:سياستوال]] hgiisxnxo3aez4tx2cnp4cvjecfd8sa 0 87374 368442 368346 2026-08-21T07:14:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368442 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=شركة اغا|native_name=مجموعة الأغا|founders=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|founder=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|company_type=عامه شرکت|industry=[[الکترونیکي صنعت]]|location=|products=مصرف کونکي الکترونیکي توکي}} '''شركت اغا''' یو له لویو مصري شرکتونو څخه دی چې په الکترونیکي، کور او بریښنایی وسایلو کې تخصص لري، چې په ۱۹۹۵ کې د فارسي سوداګر عبدالناصر عبدالفتاح لخوا تاسیس شوی، او دا د [[الآغا ګروپ]] اصلي شرکت دی.<ref>[https://economygates.com/agha-company-is-one-of-the-most-prominent-egyptian-companies/اغا شرکت د مصر یو له مشهورو شرکتونو څخه دی.]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} 95mcrfent4js7h14463350nncq6as2x 3 87618 368420 2026-08-20T15:22:16Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 368420 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Jila20pzp}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۰ اگست ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) ll75bebll3jyv2zv8dgsql7h126bmbb 2 87619 368421 2026-08-20T15:22:29Z Jila20pzp 40453 د "f" تورو مخ جوړ شو 368421 wikitext text/x-wiki f 8ncmmow7aars361hk8wmohggnopvh11 3 87620 368440 2026-08-21T06:38:32Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[Template:Welcome|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 368440 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Junaid babo}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۱ اگست ۲۰۲۶، گړۍ ۰۶:۳۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 0ix38zp8z3ztz6l6vfif2qkvmv19w54 0 87621 368441 2026-08-21T06:45:14Z Junaid babo 40462 Junaid babo 368441 wikitext text/x-wiki I am create a new page m5yhhqfgu85212wjb38obg7icaaxq9x