ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 10673 368789 366366 2026-08-30T10:30:19Z O.sediqi93 16958 "[[:de:Special:Redirect/revision/270040351|Google]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 368789 wikitext text/x-wiki {{داهم وګورئ!|Google LLC#Geschichte}}'''ګوګل''' د انټرنیټ [[انټرنټ لټوونکی ماشين|ویب لټون انجن]] دی چې د امشرکت [[ګوګل|ګوګل ایل ایل سي]] ملکیت دی. د لټون دا ماشین په ډډېر ویب براوزرونو کې په ډیفالټ ډول مدغم شوی، د مثال په توګه...&nbsp;د مثال په توګه، د ګوګل په خپل ویب براوزر کې، ګوګل کروم .{{Anchor|Google Search}}[[د آيفون عامل سيستم|د iOS]] ، [[انډرايد (د عامل سيستم)|Android]] او [[مايکروسافټ وېنډوز|Windows]] لپاره د ګوګل ایپسونه شتون لري، کوم چې د نورو ځانګړتیاو په مینځ کې د غږ لټونونو ته هم اجازه ورکوي. سربیره پردې، د ګوګل ټول بار تر ۲۰۲۱ پورې شتون درلود. == کیسه او پېښلیک == {{داهم وګورئ!|Google LLC#Geschichte}} == دندې == [[Datei:Google_Suchanfrage.png|بټنوک|په ګوګل کې د لټون پوښتنې یوه بیلګه]] [[وېشنيزه:له ۱۹۹۷ راهیسې انلاین سیسټم]] [[وېشنيزه:د ویپاڼو لټون ماشین]] [[وېشنيزه:ګوګل انلاین خدمتونه چوپړتیا]] [[وېشنيزه:ګوګل لټون]] 2t65cd0wg614tjfbfjk7g0bi320jz9l 368791 368789 2026-08-30T10:42:35Z O.sediqi93 16958 تېروتنه اصلاح شوه 368791 wikitext text/x-wiki {{Short description|د امريکا د ټکنالوژۍ ملټي نېشنل شرکت}} {{About|کمپني|هغه لټونګر چې د دې شرکت لخوا وړاندې کېږي|Google Search|اصلي شرکت چې د GOOG او GOOGL سټاک ټیکرونه لري|Alphabet Inc.|شمېره|Googol|نور کارول}} {{pp-move}}{{pp-vandalism|small=yes}}{{Infobox company | name = ګوګل LLC | logo = Google 2026 logo.svg | logo_upright = 1.1 | logo_alt = د "Google" هره توري په جلا رنګ کښل شوی (له چپ څخه ښي خوا ته): ابي، سور، ژېړ، ابي، شين، او سور. | logo_caption = د [[ګوګل لوګو]] چې له ۲۰۲۶ راهیسې کارول کېږي | image = Googleplex HQ (cropped).jpg | image_upright = 1.1 | image_alt = د ګوګل مرکزي دفتر، ګوګل پلېکس، په ماونټین ویو، کلیفورنیا کې | image_caption = د ګوګل مرکزي دفتر، [[ګوګل پلېکس]]، په ۲۰۱۶ کې | former_name = ګوګل Inc. (۱۹۹۸–۲۰۱۷) | type = [[فرعي شرکت]] | traded_as = {{Ubl|{{NASDAQ was|GOOGL}}|{{NASDAQ was|GOOG}}}} | industry = {{Unbulleted list | [[انټرنېټ]] | [[کلاوډ کمپیوټنګ]] | [[کمپیوټر سافټویر]] | [[کمپیوټر هارډویر]] | [[مصنوعي ځیرکتیا]] | [[خپرندویه اعلانات]] }} | founded = {{Start date and age|1998|09|04}} په [[منلو پارک، کلیفورنیا]]، متحده ایالات کې | founders = {{Unbulleted list | [[لاري پېج]] | [[سرګي برين]] }} | hq_location = [[ګوګل پلېکس]] | hq_location_city = [[ماونټین ویو، کلیفورنیا]] | hq_location_country = متحده ایالات | area_served = نړۍ وال | key_people = {{Ubl | [[جان ایل هینیسي]] (رئيس) | [[سندر پچايي]] (اجرائیوي رییس - CEO) | [[فیلیپ شیندلر]] (د سوداګرۍ رییس - CBO) | [[روت پورات]] (رئيسه او د پانګونې رییسه - CIO) | [[انات اشکینازي]] (د مالي چارو رییسه - CFO) | [[لورین ټوهیل]] (د مارکېټینګ رییسه - CMO) }} | products = {{Ubl | [[ګوګل لټونګر|ګوګل لټون]] | [[انډروایډ (عملیاتي سیسټم)|انډروایډ]] | [[ګوګل نېسټ|نېسټ]] | [[ګوګل پېکسل|پېکسل]] | [[ګوګل ورکسپېس|ورکسپېس]] | [[فټ بټ]] | [[وېز]] | [[یوټيوب]] | [[جېمینای (چټ باټ)|جېمینای]] | [[د ګوګل د محصولاتو لړلیک|مکمل لړلیک]] }} | num_employees = ۱۸۷,۰۰۰ | num_employees_year = ۲۰۲۲ | parent = [[الفابیټ شرکت]] | subsidiaries = {{Ubl | [[کامیویو]] | [[چارلسټن روډ رجسټري]] | [[انډوکسن]] | [[فیډ برنر]] | [[امیج امریکا]] | [[کالټیکس]] | [[ګوګل نېسټ|نېسټ لیبز]] | [[ری کاپچا]] | [[ایکس ډیولپمنټ]] | [[یوټيوب]] | [[زیپ ډېش]] }} | website = {{Official URL}} | footnotes = <ref>{{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref> | module = {{Infobox network service provider |child=yes |asn=15169 }} }} '''ګوګل LLC''' (ګوګل) د امريکا يو څو [[ټکنالوجي|مليتي ټکنالوژۍ شرکت]] دی چې تمرکز يې پر [[معلوماتي ټکنالوژي|مالوماتي ټکنالوژي]]، [[انلاین اعلانات]]، د [[لټونګر]] ټکنالوژۍ، [[برېښنالیک]]، [[کلاوډ کمپیوټنګ]]، سافټویر، [[کوانټم کمپیوټنګ]]، [[الکټرونیکي سوداګري]]، مصرفي الکټرونیکي وسایلو، او [[مصنوعي ځیرکتیا]] (AI) دی.<ref>{{Cite web |last=Condon |first=Stephanie |date=May 7, 2019 |title=Google I/O: From 'AI first' to AI working for everyone |url=https://www.zdnet.com/article/google-io-from-ai-first-to-ai-working-for-everyone/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402134913/https://www.zdnet.com/article/google-io-from-ai-first-to-ai-working-for-everyone/ |archive-date=April 2, 2022 |access-date=April 2, 2022 |website=ZDNet |language=en-US}}</ref> د [[بي بي سي]] لخوا "د نړۍ تر ټولو ځواکمن شرکت" بلل شوی،<ref>{{Cite news |last=Jack |first=Simon |date=November 21, 2017 |title=Google – powerful and responsible? |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/business-42060091 |url-status=live |access-date=March 29, 2022 |archive-date=March 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329031631/https://www.bbc.com/news/business-42060091}}</ref> او د نړۍ له تر ټولو ارزښتمنو برانډونو څخه دی.<ref>{{Cite web |last=McCormick |first=Rich |date=June 2, 2016 |title=Elon Musk: There's only one AI company that worries me |url=https://www.theverge.com/2016/6/2/11837566/elon-musk-one-ai-company-that-worries-me |url-status=live |access-date=March 29, 2022 |website=[[The Verge]] |language=en |archive-date=March 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329031133/https://www.theverge.com/2016/6/2/11837566/elon-musk-one-ai-company-that-worries-me }}</ref> د ګوګل اصلي شرکت [[الفابیټ شرکت]] د [[لویې ټکنالوژۍ]] (Big Tech) له معتبرو غړو شمېرل کېږي. ګوګل په ۱۹۹۸ کال کې د امریکایي کمپیوټر ساینس پوهانو [[لاري پېج]] او [[سرګي برين]] لخوا تاسیس شو. دا دواړه په ګډه د عامه شېرو شاوخوا ۱۴٪ برخه لري او د ممتاز بڼې د رایو له لارې د ۵۶٪ ووټونو واک په لاس کې لري. کمپنۍ په ۲۰۰۴ کال کې عامه پرانیستې برخې (IPO) ته ننوتله. په ۲۰۱۵ کال کې ګوګل د الفابیټ شرکت لاندې له سره منظم شو او د هغه د یوې فرعي برخې بڼه یې غوره کړه. [[سندر پچايي]] په ۲۰۱۵ کې د ګوګل اجرائيوي رییس وټاکل شو او په ۲۰۱۹ کې د الفابیټ اجرائیوي رییس هم شو.<ref>{{Cite web |last=Feiner |first=Lauren |date=December 3, 2019 |title=Larry Page steps down as CEO of Alphabet, Sundar Pichai to take over |url=https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html |access-date=June 16, 2021 |website=[[CNBC]] |language=en |archive-date=August 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824015937/https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html |url-status=live }}</ref> د خپل اصلي خدمت، [[ګوګل لټونګر|ګوګل لټون]]، له برياليتوب وروسته، شرکت په چټکۍ پراختیا ومونده ترڅو د محصولاتو او خدماتو ګڼ شمیر برخي وړاندې کړي. پدې محصولاتو کې برېښنالیک ([[جی مېل|Gmail]])، لارښود او نقشې ([[ګوګل مېپس|Maps]] او [[ګوګل ارټ|Earth]])، کلاوډ کمپیوټنګ ([[ګوګل کلاوډ|Cloud]])، انټرنیټ براوزر ([[ګوګل کروم|Chrome]])، د ویډیو شریکول ([[یوټيوب]])، عملیاتي سیسټمونه ([[انډروایډ (عملیاتي سیسټم)|Android]] او [[کروم او ایس|ChromeOS]])، ژباړه ([[ګوګل ژباړن|Translate]])، د اې آی مرستندویان ([[جېمینای (چټ باټ)|جېمینای]]) او داسې نور شامل دي. == تاریخچه == {{اصلي مقاله|د ګوګل تاریخچه|د الفابیټ په واسطه د پلورل شویو او اخیستل شویو شرکتونو لیست}} === لومړي کلونه === [[File:Google page brin.jpg|thumb|left|alt=لاري پېج او سرګي برین|[[لاري پېج]] او [[سرګي برين]] په ۲۰۰۳ کال کې]] [[File:Schmidt-Brin-Page-20080520.jpg|thumb|هغه مهال رئیس او اجرایوي رییس [[ایریک شمېډټ]] (پوڼه) له همکار بنسټګرانو [[سرګي برين]] (منځ) او [[لاري پېج]] (ښي) سره په ۲۰۰۸ کې]] ګوګل د جنوري په ۱۹۹۶ کې د [[لاري پېج]] او [[سرګي برين]] د یوې څېړنیزې پروژې په توګه په [[سټانفورډ پوهنتون]] کې پیل شو.<ref name="howwestarted">{{Cite web |title=How we started and where we are today – Google |url=https://about.google/our-story/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507190211/https://about.google/our-story|archive-date=7 May 2020|access-date=April 24, 2021 |website=about.google |language=en}}</ref> دوی د [[PageRank]] الګوریتم چمتو کړ کوم چې د بېلابېلو پاڼو د اړیکو له لارې د معلوماتو درجه بندي کوله.<ref name="pagerank">{{Cite web |last1=Page |first1=Lawrence |author-link=Larry Page |last2=Brin |first2=Sergey |author-link2=Sergey Brin |last3=Motwani |first3=Rajeev |last4=Winograd |first4=Terry |date=November 11, 1999 |title=The PageRank Citation Ranking: Bringing Order to the Web |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/422/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118014915/http://ilpubs.stanford.edu:8090/422/ |archive-date=November 18, 2009 |website=Stanford University}}</ref> په پای کې، دوی د خپل لټونګر نوم په ''ګوګل'' بدل کړ؛ دا نوم د ''[[گوګول]]'' (Googol) له کلمې اخيستل شوی و، چې د ۱ له شمیرې وروسته ۱۰۰ صفرونو ($10^{100}$) ښودنه کوي او هدف یې د ډېرو ارقامو او سرچینو د موندلو وړتیا ښودل وو.<ref name="story1"/> ګوګل ته د ۱۹۹۸ کال په اګست کې د ۱۰۰,۰۰۰ ډالرو لومړنۍ پانګه د سان مایکرو سسټمز شریک بنسټګر [[انډي بیکټولشېم]] لخوا ورکړل شوه.<ref name="howwestarted" /> پدې سره شرکت رسميت پیدا کړ او خپله لومړۍ دفتر يې په [[منلو پارک، کلیفورنیا]] کې جوړ کړ. [[File:Google1998.png|thumb|upright=1.15|په ۱۹۹۸ کې د ګوګل اصلي پاڼه ډېره ساده وه ځکه د دواړو بنسټګرو له [[HTML]] ژبې سره پوره بلدتیا نه وه.|alt=په ۱۹۹۸ کې د ګوګل اصلي بڼه]] === وده === [[File:Google’s First Production Server.jpg|upright|thumb|د ګوګل لومړنی تولیدي سرور|alt=د ګوګل لومړي سرورونه]] د مارس په ۱۹۹۹ کې، شرکت خپل دفتر [[پالو التو، کلیفورنیا]] ته ولېږداوه.<ref>{{Cite web |last=Weinberger |first=Matt |date=October 12, 2015 |title=Google's cofounders are stepping down from their company. Here are 43 photos showing Google's rise from a Stanford dorm room to global internet superpower |url=https://www.businessinsider.com/google-history-in-photos-2015-10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819101107/http://www.businessinsider.com/google-history-in-photos-2015-10 |archive-date=August 19, 2017 |website=[[Business Insider]] |publisher=[[Axel Springer SE]]}}</ref> بل کال، ګوګل د اعلاناتو پلورل پیل کړل ترڅو د وړیا لټون له لارې وکولای شي خپلو مالي اړتیاوو ته ځواب ووايي. == دندې == [[Datei:Google_Suchanfrage.png|بټنوک|په ګوګل کې د لټون پوښتنې یوه بیلګه]] [[وېشنيزه:له ۱۹۹۷ راهیسې انلاین سیسټم]] [[وېشنيزه:د ویپاڼو لټون ماشین]] [[وېشنيزه:ګوګل انلاین خدمتونه چوپړتیا]] [[وېشنيزه:ګوګل لټون]] 999k8rbz7qrkb33ei9wfor3mfi3k3c0 0 18564 368793 177569 2026-08-30T11:42:55Z Magnefl 7305 ګالري 368793 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0" |- style="background-color:green;" ! colspan="2" |Anoplotrupes stercorosus<br />ځنگلي خزدکه |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[File: Geotrupidae - Anoplotrupes stercorosus.JPG |300px]] |- ! align="right" valign="top" | مملکه |ژوی |- ! align="right" valign="top" |شاخه |[[بند پښه لرونکی ژوي]] |- ! align="right" valign="top" |طابقه |[[خوځندکې]] |- ! align="right" valign="top" |طایفه |[[گونگټه|گونگټې]] |- ! align="right" valign="top" | | ټول څيز خوړونکی گونگټه |- ! align="right" valign="top" |کورنۍ |[[خزدکه|خزدکې]] |- |} '''ځنگلي خزدکه''' ([[لاتين ژبه|په لاتين]]: ''Anoplotrupes stercorosus'') د مفيدو [[خوځندکې|خوځندکو]] څخه ده چی په [[اروپا]]، مرکزي آسيا او [[د خلکو جمهوري چين|چين]] کی ژوند کوي. نوموړي خزدکه په ځانگړي ډول په جنگل کی ژوند کوي اور تور یا فلزي رنگ لري. اوږدوالي یی د ۱۲ میلیمترو څخه تر ۱۹ میليمترو پورې دی. ځنگلي خزدکه ټول څیز خوړونکو گونگټو څخه ده چې په ځانگړی ډول مړشوي ژوي او پرېشنې خوري. == ګالري == <gallery> Anoplotrupes stercorosus-m.jpg Anoplotrupes stercorosus-r.jpg Anoplotrupes stercorosus-s.jpg Anoplotrupes stercorosus-u.jpg Anoplotrupes stercorosus-v.jpg </gallery> [[وېشنيزه:خزدکې]] o3sg35gntpd9o3zyji74ghch02ekdfj 0 21513 368790 367509 2026-08-30T10:31:17Z ~2026-47203-09 40558 یوڅه غلطیانې پکښې وي نو اصلاح مو کړل 368790 wikitext text/x-wiki {{مالومات |هېواد= *افغانستان *ايران *بلوچستان}} د صفاریانو لړۍ د سیستان د سني یوه کورنۍ لړۍ وه چې له ۸۶۱ ز کال څخه یې تر ۱۰۰۳ ز کال پورې له خپلې پلازمېنې زرنج څخه د افغانستان او خراسان په ډېرو برخو واکمني کړې. دغه لړۍ له لومړنیو اریایي بومي لړیو څخه ده چې له اسلامي فتوحاتو وروسته رامنځته شوه. د یادي لړۍ بنسټ اېښودونکی یعقوب بن لیث صفار و چې په ۸۴۰ ز کال کې د کرنین (قرنین) په کوچني ښارګوټي کې زېږېدلی چې ختیځ ته یې د افغانستان زرنج او لویدیځ ته یې بست ښارونه پراته دي. یعقوب چې په اصل کې د سیستان و او وړاندې له دې چې د جګړې د مشر په توګه راڅرګند شي مسګري (صفاري) یې کوله. هغه د سیستان سیمه تر خپل کنټرول لاندې راوسته او د پارس (اوسني ایران)، افغانستان او همدارنګه یې د معاصر پاکستان، تاجکستان او ازبکستان ډېرې برخې ونیولې. صفاریانو له خپلې پلازمېنې زرنج ښار څخه د ختیځ او لویدیځ پر لور د بریدونو د ترسره کولو په موخه د یوې پوځي اډې په توګه کار اخیست. هغوی په پیل کې د هندوکش په سوېلي برخو برید وکړ او بیا یې د افغانستان د طاهریانو لړۍ له منځه یووړه او خراسان یې په ۸۷۳ ز کال کې خپل کړ. د یعقوب د مړینې پر مهال هغه د کابل دره، سند، تخارستان، بلوچستان، کرمان، پارس، خراسان فتح کړي وو او نږدې و چې بغداد ته ورسېږي خو د عباسیانو له خوا یې ماته وخوړه. د صفاریانو لړۍ د یعقوب له مړینې وروسته چندان دوام را نه وړ. د هغه ورور او ځای ناستی، عمر بن لیث په ۹۰۰ ز کال کې د بلخ په جګړه کې د اسماعیل ساماني پر وړاندې ماتې وخوړه. عمرو بن لیث اړ شو چې خپلې ډېرې تر واک لاندې سیمې نوو واکمنانو ته پرېږدي. صفاریان یوازې د خپلې واکمنۍ په زړه یعنې سیستان کې پاتې شول او د وخت په تېرېدو د دوی واکمني د سامانیانو د پاتې شونو او د دوی د ځای ناستو له خوا له زوال سره مخ شوه. == بنسټ اېښودل == د صفاریانو لړۍ د مس ګر یعقوب بن لیث صفار (یعقوب، د لیث زوی، مس ګر) له خوا چې زرنج ښار ته یې کډه کړې وه رامنځته شوه. هغه خپل کسب پرېښود څو کاکه یا عیار ترې جوړ شي چې په پایله کې یې دا قدرت ترلاسه کړ چې د یو خپلواک واکمن په توګه عمل وکړي. هغه له خپلې پلازمېنې زرنج څخه د ختیځ پر لور د رخج (اراکوزیا)، زمینداور او بالاخره د کابل په لور حرکت وکړ او په ۸۶۵ ز کال کې یې زنبېلیانو او هندو شاهانو ته ماته ورکړه. هغه په بامیان، بلخ، بادغیس او غور برید وکړ. هغه د اسلام تر نوم لاندې هغه سیمې چې د بودایي قبیلوي مشرانو له خوا اداره کېدلې فتح کړې. هغه په دغو بریدونو کې په زیاته کچه غنایم او غلامان ترلاسه کړل. نانسي دوپري په خپل کتاب ''د افغانستان تاریخي لارښود'' کې د یعقوب فتوحات داسې تشرېح کوي: صفاریانو وکولای شول په پنجشېر دره کې د سپینو زرو له کانونو څخه د سپینو زرو سکې ووهي.<ref>{{cite book|chapter=Pandjhir|title=Encyclopedia of Islam|volume=VIII|page=258}}</ref> == پراختیا == په ۸۷۰ ز کال کې هغوی طاهري لړۍ ته اړوند هرات ښار ونیو او په بادغیس سیمه باندې د هغوی برید د خوارجو د نیولو لامل وګرځېد چې وروسته یې د هغه په لښکرو کې د جاش الشورات ډله رامنځته کړه. له دې وروسته یعقوب خپل پام لویدیځ ته واړاوه او په خراسان، خوزستان او پارس یې بریدونه پیل کړل. صفاریانو وروسته له هغی خوزستان او د سویلي عراق یو شمېر برخې ونیولې چې په ۸۷۶ ز کال کې د عباسیانو د واکمنۍ چپه کولو ته نږدې شول، خو د هغوی لښکرو د څو ورځو په اوږدو کې له بغداد څخه په حرکت دوی پر شا کړل. خو له دې سره دغو بریدونو عباسي خلافت دې ته اړ کړ څو یعقوب د سیستان، افغانستان او کرمان د والي په توګه په رسمیت وپېژني او همدارنګه یې صفاریانو ته په بغداد کې لوړ پوړې څوکۍ وسپارلې.<ref>{{cite book|chapter=Saffarids|title=Encyclopedia of Islam|volume=VIII|page=795}}</ref><ref>{{cite book|last=Esposito|first=John L.|title=The Oxford History of Islam|url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=1999|page=[https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john/page/38 38]}}</ref> == زوال == په ۹۰۱ ز کال کې، عمر صفاري د بلخ په جګړه کې د سامانیانو له خوا ماتې وخوړه او افغانستان یې هغوی ته پرېښود. صفاریانو ته یوازې فارس، کرمان او سیستان پاتې شول. د طاهر بن محمد بن عمر د واکمنۍ پر مهال (۹۰۱-۹۰۸ ز کال)، دغې لړۍ د پارس د نیولو او پر دغه ولایت د کنټرول لرلو په موخه له عباسیانو سره جګړه وکړه. په ۹۰۸ ز کال کې د طاهر او لیث بن علي د واک د ګدۍ د مدعي ترمنځ کورنۍ جګړه په سیستان کې ونښته. په راتلونکو کلونو کې د فارس والي سیبک – اري (Sebük-eri) د عباسیانو لاس ته ورغی. په ۹۱۲ ز کال کې بالاخره سامانیانو وکولای شول صفاریان له سیستان څخه وباسي. سیستان د لنډ مهال لپاره د عباسیانو کنټرول ته ورغی، خو بېرته د صفاري ابوجعفر احمد بن محمد تر واکمنۍ لاندې خپلواک شو؛ خو دغې لړۍ په ډېره لږ کچه پر سیستان واک درلود.<ref name="Persian Culture under the Early Ghaznavids2">{{cite journal|title=The Development of Persian Culture under the Early Ghaznavids|first=C. E.|last=Bosworth|journal=Iran|volume=6|year=1968|page=34|doi=10.2307/4299599|jstor=4299599}}</ref> په ۱۰۰۲ ز کال کې محمود غزنوي په سیستان برید وکړ، لومړی خلف یې له واکه ګوښه کړ او په پایله کې یې صفاري لړۍ ته پای ټکی کېښود.<ref>{{cite book|first=C. E.|last=Bosworth|title=The Ghaznavids 994–1040|url=https://archive.org/details/ghaznavids0000unse|publisher=Edinburgh University Press|year=1963|page=[https://archive.org/details/ghaznavids0000unse/page/89 89]}}</ref> == کلتور == صفاریانو د افغانستان دري او پارسي کلتور ته ډېر پام درلود. د هغوی تر واکمنۍ لاندې، د اسلامي نړۍ ختیځ د مخکښو پارسي ژبو شاعرانو لکه فیروز مشرقي، ابوسالک الجرجاني او محمد بن واصف په څېر درباري شاعرانو د ظهور شاهد و.<ref>{{cite journal|title=The Ṭāhirids and Persian Literature|first=C. E.|last=Bosworth|journal=Iran|volume=7|year=1969|page=104|doi=10.2307/4299615|jstor=4299615}}</ref> د نهمې پېړۍ په وروستیو کې، صفاریانو د نوي پارسي ادبیاتو رنسانس ته انګېزه ورکړه. د یعقوب له خوا د هرات له نیولو وروسته، یو شمېر شاعرانو هڅه وکړه چې د هغه بریا په عربي ژبه وستايي، چې په پایله کې یعقوب له خپل سکرتر محمد بن واصف سیستاني وغوښتل چې دغه اشعار په پارسي ژبه ولیکي. == اخیستلیکونه == 2flcolto4wqllmpq3jrvrnn1aj60lf7 0 41858 368787 346468 2026-08-30T09:26:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368787 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = Ali Baba Khan.jpg | image_upright = | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = | background = solo_singer | native_name = على بابا خان | native_name_lang = ps | birth_name = علي الحبيب | alias = | birth_date = {{Birth date and age|1993|03|05}} | birth_place = [[پېښور]], [[پښتونخوا]] | origin = | death_date = | death_place = | genre = [[صوفی راک]] | instrument = [[ګټار]] | years_active = ۲۰۱۳ – تر اوسه | label = | associated_acts = | website = {{URL|http://www.alibabakhan.com/}} }} '''علي بابا خان''' ''([[انگرېزي ژبه|انګرېزي]]: Ali Baba Khan)، په ۵ د مارچ، ۱۹۹۳ لمريز کال کې زېږېدلی. د پاکستان پښتون موسیقار<ref name="علي بابا خان؛ د پښتو موسيقۍ يو جلا رنګ">{{cite news|url=http://www.taand.com/archives/112917|work=taand.com|date=3 September 2018|author=Fayaaz Hameed|accessdate=19 September 2018|title=علي بابا خان؛ د پښتو موسيقۍ يو جلا رنګ}}</ref>او په پښتو موسیقي کې لومړنی صوفي سندرغاړی وه.هغه په ​​[[پېښور]]، [[خیبر پښتونخوا]]، [[پاکستان]] کې زیږیدلی. ==وختي ژوند او زدکړه== خان د مخابراتو انجنیری درجی د پیښور په ښار کی د ساینس او ​​انفارمیشن تکنالوژی پوهنتون څخه ترلاسه کړی.<ref name="علي بابا خان؛ هغه هنرمن چې سندرې ته یې ټوپک خرڅ کړ!">{{cite news|url=https://http://yaraan.com/ali-baba-khan/|author=بشیر درویش|accessdate=16 September 2018|title=علي بابا خان؛ هغه هنرمن چې سندرې ته یې ټوپک خرڅ کړ!}}</ref> ==د سندرغاړی په توګه== خان په پښتو ژبه کی سندرې کوي او په ۲۰۱۳ کال کې په رسمی توګه پیل شو.<ref name="علی بابا خان۔۔۔۔ عظیم پشتون فنکار">{{cite news|url=http://www.newsnama.pk/story/11345|work=newsnama.pk|author=newsnama|accessdate=29 September 2018|title=علی بابا خان۔۔۔۔ عظیم پشتون فنکار|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929165713/http://www.newsnama.pk/story/11345|url-status=dead}}</ref> هغه په ​​افغانستان کې په یو نړیوال صوفی کنسرټ کې ترسره کړی.<ref name="صوفی گلوکارعلی بابا خان کی ملنگ عبدالرحمان کے نام سے ویڈیو ریلیز">{{cite news|url=http://radiobuner.com/story/7333|work=radiobuner.com|date=31 October 2017|author=Radio Buner|accessdate=20 September 2018|title=صوفی گلوکارعلی بابا خان کی ملنگ عبدالرحمان کے نام سے ویڈیو ریلیز|archive-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920211441/http://radiobuner.com/story/7333|url-status=dead}}</ref><ref name="علی بابا خان">{{cite news|url=http://shammanews.com/archives/7046|work=shammanews.com|date=22 September 2018|author=shammanews|accessdate=27 September 2018|title=علی بابا خان|archive-date=27 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927204253/http://shammanews.com/archives/7046|url-status=dead}}</ref> هغه د خپل ویډیو مستند "ملنګ عبدالرحمن" کې صوفي شاعر [[عبدالرحمان بابا|رحمان بابا]] ته عقیدت ورکړی.<ref name="علي بابا خان رحمان بابا ته سندره ډالۍ کړې">{{cite news|url=https://www.mashaalradio.com/a/28831455.html|work=[[Radio Mashaal]]|date=2 November 2017|author=Mashaal Radio|accessdate=20 September 2018|title=علي بابا خان رحمان بابا ته سندره ډالۍ کړې}}</ref><ref name="Pashto Sufi singer releases video to pay tribute to Rahman Baba">{{cite news|url=https://thefrontierpost.com/pashto-sufi-singer-releases-video-pay-tribute-rahman-baba/|work=[[The Frontier Post]]|date=31 October 2017|author=The Frontier Post|accessdate=26 September 2018|title=Pashto Sufi singer releases video to pay tribute to Rahman Baba}}</ref><ref name="’’ ملنگ عبدالرحمان ‘‘کے نام سے علی بابا خان کی ویڈیو ریلیز">{{cite news|url=https://jang.com.pk/news/397176-todays-print-city-news|work=[[Daily Jang]]|date=31 October 2017|author=احتشام طورو|accessdate=26 September 2018|title=’’ ملنگ عبدالرحمان ‘‘کے نام سے علی بابا خان کی ویڈیو ریلیز}}</ref> هغه د لومړي ویډیو لپاره ټوپک خرڅ کړو. <ref name="علی بابا ایک پشتون فنکار ہے جس نے موسیقی کیلئے بندوق بیچی تھی">{{cite news|url=http://urduglobal.com/?p=2970|work=urduglobal.com|date=22 September 2018|author=چیف اکرام الدین|accessdate=27 September 2018|title=علی بابا خان ایک پشتون فنکار ہے جس نے موسیقی کیلئے بندوق بیچی تھی|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928002742/http://urduglobal.com/?p=2970|url-status=dead}}</ref><ref name="علی بابا خان ایک پشتون فنکار ہے جس نے موسیقی کیلئے بندوق بیچی تھی">{{cite news|url=http://powerplusnews.com/archives/35194|work=powerplusnews.com|date=23 September 2018|author=اکرام الدین|accessdate=27 September 2018|title=علی بابا خان ایک پشتون فنکار ہے جس نے موسیقی کیلئے بندوق بیچی تھی|archive-date=27 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927165209/http://powerplusnews.com/archives/35194|url-status=dead}}</ref> ==مشهوری سندری == * "ملنګ عبدالرحمن"<ref name="علي بابا خان په پښتو ژبه کې سندرې وايي">{{cite news|url=https://www.voadeewanews.com/a/4257640.html|work=voadeewanews.com|date=|author=voadeewanews|accessdate=29 September 2018|title=علي بابا خان په پښتو ژبه کې سندرې وايي}}</ref> * روح دہ باچاخان یم" * "دوزخی"<ref name="ali-baba-khan-song-dozakhi-of-bakht-zada-danish">{{cite news|url=http://www.updatedpakistan.com/ali-baba-khan-song-dozakhi-of-bakht-zada-danish/|work=updatedpakistan.com|date=|author=updatedpakistan|accessdate=27 September 2018|title=ali-baba-khan-song-dozakhi-of-bakht-zada-danish|archive-date=27 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927204203/http://www.updatedpakistan.com/ali-baba-khan-song-dozakhi-of-bakht-zada-danish/|url-status=dead}}</ref><ref name="Dozakhi Yuma - Ali Baba Khan - De Akhtar Palwashey">{{cite news|url=http://newsupdatesaf.com/news/%D8%AF%D9%88%D8%B2%D8%AE%DB%8C-%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%AF-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%BE%D9%84%D9%88%D8%B4%DB%90-dozakhi-yuma-ali-baba-khan-de-akhtar-palwashey?uid=139210|work=newsupdatesaf.com|date=20 June 2018|author=newsupdatesaf|accessdate=27 September 2018|title=Dozakhi Yuma - Ali Baba Khan - De Akhtar Palwashey}}</ref> * "جنت حورہ (حورہ دہ)" * "عشق" ٭ "صنم" == باندنۍ تړنې == {{reflist|2}} == بهرنۍ اړیکې == * {{IMDb name|10163740}} IMDb * {{Facebook|id=alibabakhan|name=علی بابا خان}} {{Authority control}} {{Commons category|Ali Baba Khan}} [[وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي]] [[وېشنيزه:پښتونخوا سندرغاړي]] [[وېشنيزه:پښتانه]] [[وېشنيزه:پاکستاني سندرغاړي]] [[وېشنيزه:سندرغاړي]] mo0dph85urvrp64zxjj4gymx8ugu5u8 0 58304 368774 337201 2026-08-30T00:44:29Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368774 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''توماس الوا اډیسون''' (د ۱۸۴۷ کال د فبرورۍ ۱۱مه - د ۱۹۳۱ز  کال د اکتوبر ۱۸مه) یو امریکايی مخترع او سوداګر و چې تر ټولو لوی امریکايی مخترع بلل کېږي. ده د برېښنا د تولید، ټولیزو اړیکو، غږ ثبتولو او متحرکو انځورونو په برخه کې ډېر وسایل جوړ کړي. دغه اختراعات چې فونوګراف [د غږ ثبتولو او بېرته اورولو وسیله]، د متحرک تصویر کمره او د برېښنا د ګروپ لومړنۍ بڼه په کې شامل دي، پر معاصره صنعتي نړۍ یې پراخ اغېز کړی. دی لومړنی مخترع و، چې د اختراع په پروسو کې یې د منظم علم اصول وکارول، ډله‌ییز کار یې وکړ او له ډېرو څېړونکو او کارکوونکو سره یې همکاري وکړه. همدا راز ده د صنعتي څېړنو لومړنی لابراتوار جوړ کړ. <ref>{{cite news|author1=Adrian Wooldridge|author-link1=Adrian Wooldridge|title=The alphabet of success|url=https://www.economist.com/news/special-report/21707053-superstars-need-dazzling-range-qualities-alphabet-success|access-date=September 16, 2016|work=[[The Economist]]|date=September 15, 2016}}</ref><ref name="Sproule1">{{cite book|last1=Sproule|first1=Anna|title=Thomas Alva Edison: The World's Greatest Inventor|date=2000|publisher=Blackbirch Press|location=Woodbridge, CT|isbn=978-1-56711-331-0|edition=1st U.S.|url=https://archive.org/details/thomasaedisonwor00spro}}</ref><ref name="SoNJ1">{{cite web|title=Hangout – Thomas Edison|url=http://www.state.nj.us/hangout_nj/200408_edison_p1.html|website=state.nj.us|publisher=State of New Jersey}}</ref><ref name="coned1">{{cite web|url=http://www.coned.com/history/electricity.asp|title=Con Edison: A Brief History of Con Edison – electricity|publisher=Coned.com|date=January 1, 1998|access-date=October 11, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030164753/http://www.coned.com/history/electricity.asp|archive-date=October 30, 2012}}</ref><ref name="Wizard">{{cite web|url=http://fi.edu/franklin/inventor/edison.html|title=The Wizard of Menlo Park|publisher=The Franklin Institute|access-date=February 24, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130305131049/http://fi.edu/franklin/inventor/edison.html|archive-date=March 5, 2013}}</ref><ref name="Walsh">{{cite news|last=Walsh|first=Bryan|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1910417_1910419_1910460,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090718030306/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1910417_1910419_1910460,00.html|url-status=dead|archive-date=July 18, 2009|title=The Electrifying Edison|work=Time|date=July 15, 2009|access-date=December 31, 2013}}</ref> اډیسون د امریکا په منځني لویدیځ کې لوی شوی. د خپل کار په لومړیو کې يې د تلګراف د چلوونکي (اپرېټور) په توګه کار کاوه، چې ده ته یې د ځينو لومړنیو اختراعاتو الهام ورکړ. په ۱۸۷۶ ز کال کې یې د نیو جرسي په مینلو پارک کې خپل لومړنی لابراتوار جوړ کړ، چې هلته یې ډېری لومړني اختراعات مخ پر وده شول. وروسته یې د فلوریډا په فورټ مېیرز کې د دوو سوداګرو «هنري فورډ» او «هاروي فایرسټن» په همکارۍ یو نباتي لابراتوار جوړ کړ، دغه راز یې د نیوجرسي په وېسټ اورېنج کې هم د «بلک ماریا» په نامه یو لابراتوار جوړ کړ، چې د نړۍ لومړنۍ فېلمي سټوډیو شوه. دی یو بریالی مخترع و، چې په امریکا او نوره نړۍ کې ۱۰۹۳ اختراعات د ده په نامه ثبت شوي دي. اډیسون دوه ځلې واده کړی و او د شپږو بچیانو پلار و. په ۱۹۳۱ ز کال کې د شکر ناروغۍ له امله مړ شو.<ref>{{Cite web|last=Editors|first=History com|title=Thomas Edison|url=https://www.history.com/topics/inventions/thomas-edison|access-date=2021-08-20|website=HISTORY|language=en}}</ref> == د ژوند لومړي وختونه == توماس اډیسون په ۱۸۴۷ ز کال کې د اوهایو په میلان کې وزیږېد، خو په ۱۸۵۴ ز کال کې یې کورنۍ د میشیګان پورټ هورون ته کډه وکړه او دی هم هلته لوی شو. دی د ساموېل اوګډن اډیسون جونیور (د نوا سکوټیا په مارشال‌ټاون کې په ۱۸۰۴ ز کال کې زېږېدلی او په ۱۸۹۶ز  کې مړ شو) او نانسي متیوس الیوټ (چې د نیویارک ایالت په چینانګو سیمه کې په ۱۸۱۰ کې زېږېدلې او په ۱۸۷۱ز  کې مړه شوې) اووم او وروستی اولاد دی. د پلار له طرفه یې کورنۍ په اصل کې هالنډي ‌توکمه وه، کورنی نوم یې «اډیسون» و. نیکه یې جان اډیسون په ۱۷۸۴ ز کال کې له نوا سکوټیا څخه نیو جرسي ته وتښتېد، پلار یې د انټاریو ویانا ته کډه وکړه او د ۱۸۳۷ ز کال په پاڅون کې تر ښکېلېدو وروسته وتښتېد.<ref>[https://www.loc.gov/static/collections/edison-company-motion-pictures-and-sound-recordings/articles-and-essays/biography/life-of-thomas-alva-edison.html Edison's Early Years]</ref><ref>{{cite web|url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808185308/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType|url-status=dead|archive-date=August 8, 2011|title=National Historic Landmarks Program (NHL)|publisher=Tps.cr.nps.gov|date=January 12, 1965|access-date=December 31, 2013}}</ref><ref>[http://invention.si.edu/thomas-edisons-inventive-life Thomas Edison's Inventive Life; by Joyce Bedi]. Retrieved March 31, 2018</ref><ref>{{cite book|title=The Yankee Road: Tracing the Journey of the New England Tribe that Created Modern America, Vol. 2: Domination|publisher=Wheatmark, Inc.|isbn=978-1-62787-519-6|page=146|url=https://books.google.com/books?id=PcFODwAAQBAJ&pg=PA146|date=March 7, 2018}}</ref><ref name="Baldwin">{{cite book|last=Baldwin|first=Neal|title=Edison: Inventing the Century|publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]]|year=1995|pages=[https://archive.org/details/edisoninventingc00bald/page/n26 3]–5|isbn=978-0-7868-6041-8|url=https://archive.org/details/edisoninventingc00bald|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/edis/learn/historyculture/samuel-and-nancy-elliott-edison.htm|title=Samuel and Nancy Elliott Edison - Thomas Edison National Historical Park (U.S. National Park Service)}}</ref> اډیسون لیک  - لوست او حساب له خپلې مور څخه،  چې مخکې د ښوونځي ښوونکې وه، زده کړل. دی یوازې څو میاشتې ښوونځي ته لاړ. له دې سره سره، د ژوندلیکونو یوه لیکوال، هغه یو کنجاو هلک بللی، چې ډېری شیان یې د مطالعې له لارې زده کړي وو. په ماشومتوب کې یې له تکنالوژۍ سره مینه پیدا شوه او په کور کې به یې ساعتونه ساعتونه وخت پر ازمایښتي کارونو تېراوه. <ref name="npsedisonbio">{{cite web|title=Edison Biography|url=https://www.nps.gov/edis/learn/historyculture/edison-biography.htm|website=National Park Service|access-date=May 28, 2017}}</ref><ref name="biography.com">[https://www.biography.com/news/thomas-edison-train-accident-young-boy-saved-telegraph The Near-Death Experience That Set Thomas Edison on the Road to Fame], Barbara Maranzani, March 5, 2020</ref> اډیسون په ۱۲ کلنۍ کې د اورېدو له ستونزې سره مخامخ شو د کوڼ والي لامل یې په ماشومتوب کې سره تبه او د غوږ د منځنۍ برخې تکراري عفونت بلل شوی، چې درملنه یې نه وه شوې. وروسته يې بیا د خپل کوڼ ‌والي د لامل په اړه تخیلي کیسې جوړې کړې. دا چې یو غوږ یې په بشپړ ډول کوڼ و او بل غوږ یې په سختۍ اورېدل، ویل کېږي چې اډیسون به د سر په کوپړۍ کې د غږیزو څپو د جذب لپاره په لرګي خوله لګوله او غاښونو ته به یې فشار ورکاوه، چې په دې توګه یې موسیقۍ یا پیانو ته غوږ نیوه. کله چې اډیسون لوی شو، په دې باور شو چې کوڼ ‌والی د حواسو تیت کېدو د مخنیوي او پر کار د تمرکز لامل کېږي. اوسني تاریخ‌ پوهان او طبي متخصصین وايي چې:  کېدای شي، هغه به د کم پامۍ  او ډېر فعالیت ناروغي (ADHD) لرله.<ref>[https://www.pbs.org/newshour/health/the-medical-mystery-that-helped-make-thomas-edison-an-inventor The medical mystery that helped make Thomas Edison an inventor], PBS October 22, 2018</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2019/11/edmund-morris-edison/598357/|title=Thomas Edison's Greatest Inventio|website=atlantic.com|date=October 13, 2019|access-date=October 17, 2019}}</ref><ref name="biography.com2">[https://www.biography.com/news/thomas-edison-train-accident-young-boy-saved-telegraph The Near-Death Experience That Set Thomas Edison on the Road to Fame], Barbara Maranzani, March 5, 2020</ref> اډیسون د خپل کار په لومړیو کې « د علم او هنرد پرمختګ لپاره د کوپر نیون کالج» د کیمیا په یوه کورس کې نوم‌لیکنه وکړه، تر څو له چارلز بټچلور سره د نوي تلګراف پر یوه سیستم خپل کار لا ښه کړي. داسې ښکاري چې دا د لوړو زده‌کړو په یوه مؤسسه کې د کورس لپاره د اډیسون یوازنۍ نوم‌ لیکنه ده.<ref name="Thomas A. Edison: A Streak of Luck">{{cite book|last1=Conot|first1=Robert|title=Thomas A. Edison: A Streak of Luck|date=1979|publisher=Da Capo Press|location=New York}}</ref><ref name="faculty.cooper.edu">{{cite web|last1=Topper|first1=Robert Q.|title=Thomas Edison, Chemistry and Cooper Union|url=http://faculty.cooper.edu/topper/general/edison.html|access-date=March 5, 2021|archive-date=February 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212143418/http://faculty.cooper.edu/topper/general/edison.html|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.theodysseyonline.com/life-thomas-edison Thomas Edison Is An Innovative Icon, And Here's Why], Odyssey, March 26, 2018</ref> == د کار لومړي وختونه == اډيسون له پورټ هورون څخه ډيټرویټ ته په تلونکو اور‌‌ګاډو کې د خوږو اوبو، ورځپاڼو او سابه په پلورلو سره خپل کار پیل کړ. تر ۱۳ کلنۍ پورې یې د اونۍ ۵۰ ډالره ګټه کوله، چې ډېری برخه یې د برېښنايي او کیمیاوي ازمایښتونو د وسایلو په اخیستو لګوله. دی هغه مهال د تلګراف اپرېټور شو، چې د جیمي مکینزي په نامه درې کلن هلک یې د رېل‌ګاډي له کتارسره له لګېدو وژغوره. د جیمي پلار «جي یو مکینزي» چې د تم‌ځای مامور و، ډېر خوشحاله و چې اډیسون یې د تلګراف د اپرېټور په توګه روزلی و. له پارټ هوران څخه لرې د اډیسون لومړۍ تلګرافي دنده، په ګرنډ ټرنک اورګاډي  کې د اوټاریو په سټراټفورډ جنکشن کې وه. دی یو وار د یوه نږدې ټکر له امله پړ هم وبلل شو. همدا راز، د دندې تر پرېښودو پورې یې، د اور‌ګاډي په اړه کیمیاوي ازمویښتونه او د څرنګوالي ارزونې  مطالعه کړې. <ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2019/11/edmund-morris-edison/598357/|title=Thomas Edison's Greatest Invention|author=Derek Thompson|year=2019|website=The Atlantic|access-date=October 17, 2019}}</ref><ref>Baldwin, p. 37</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visitstratford.ca/uploads/railwayindustry.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307123422/http://www.visitstratford.ca/uploads/railwayindustry.pdf|url-status=dead|archive-date=March 7, 2017|title=Stratford's Railway Industry|author=<!--Not stated-->|year=2010|website=Visit Stratford|publisher=Stratford Tourism|access-date=March 6, 2017}}</ref><ref name="Cite CAB|Edison, Thomas Alva">{{Cite CAB|wstitle=Edison, Thomas Alva}}</ref> اډيسون پر سړک د ورځپاڼو د پلورلو انحصاري حق ترلاسه کړ، د څلورو مرستیالانو په مرسته یې (Grand Trunk Heral) ورځپاڼه ټایپ او چاپ کړه او له خپلو مقالو سره یې وپلورله. دا د اډيسون د کار پنځونې د اوږد مهال پیل و، ځکه چې د یوه سوداګر په توګه یې خپلې وړتیاوې وپېژندلې. په پای کې  د اډیسون کار پنځونې، د شاوخوا ۱۴ شرکتونو په جوړېدو کې بنسټیز اغېز درلود، چې له دې ډلې یو «جنرل الکتریک» شرکت دی، چې لا هم په نړۍ کې یو لوی عامه سهامي شرکت بلل کېږي.<ref>{{cite web|url=http://www.tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2266720/|title=GE emerges world's largest company: Forbes|publisher=Trading Markets.com|date=April 10, 2009|access-date=February 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090805125946/http://www.tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2266720|archive-date=August 5, 2009|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/ge-emerges-worlds-largest-company-forbes/445093|title=GE emerges world's largest company: Forbes|work=The Indian Express|date=April 9, 2009|access-date=February 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100328045221/http://www.indianexpress.com/news/ge-emerges-worlds-largest-company-forbes/445093|archive-date=March 28, 2010|url-status=live}}</ref><ref name="Cite CAB|Edison, Thomas Alva2">{{Cite CAB|wstitle=Edison, Thomas Alva}}</ref> اډیسون په ۱۸۶۶ ز کال کې د ۱۹ کلنۍ په عمر د کنتاکي لویزویل ته لاړ، هلته یې د ویسټرن یونین د کارکوونکي په توګه د اسوشیټډ پریس دفتر د خبر په برخه کې کار وکړ. اډیسون د شپې په شفټ کې د کار غوښتنه وکړه، دغه کار ده ته موکه ورکړه چې د خپلې خوښې دوو کارونو «لوستلو» او «ازمایښت» ته لا ډېر وخت ولري.   په راوروسته کې یې دا وروستۍ مشغولا یا ازمویښتونه د شته دندې په بیه تمام شول؛ ځکه په ۱۸۶۷ ز کال کې یې یوه شپه پر سرب‌لرونکې تېزابي بېټرۍ کار کاوه، چې د بېټرۍ سلفوریک اسید پر ځمکه ترې تویې شول، دغه تېزاب یې د چت له  دړو څخه لاندې د رئیس مېز ته لاړل. په سبا سهار یې اډیسون له دفتره ویوست.<ref>Baldwin, pp. 40–41</ref> اډیسون د اختراع لومړنی حق د برېښنايي رایې د ریکارډر یا ثبتوونکي لپاره ترلاسه کړ، چې د ۱۸۶۹ ز کال د جون میاشتې په لومړۍ نېټه ورکړل شو. دا چې د دې دستګاه لپاره غوښتنه کمه وه، څه موده وروسته نیویارک ښار ته لاړ. په لومړنیو کلونو کې يې «د فرانکلین لیونارډ پوپ» په نامه یو تلګرافر او مخترع روزونکی و، هغه بېوزلو ځوانانو ته اجازه ورکړه چې، د نیوجرسي په الیزابت کې د هغه په کور کې واوسېږي او کار وکړي، په داسې حال کې چې اډیسون په Gold Indicator شرکت کې له ساموېل لاوز سره کار کاوه. پوپ او اډیسون د ۱۸۶۹ ز په اکتوبر کې خپل شرکت جوړ کړ، چې د برېښنا د انجنیرانو او مخترعانو په توګه یې کار کاوه. اډیسون په ۱۸۷۴ ز کال کې، د یوه داسې څوګوني تلګراف د سیستم پر پراختیا پیل وکړ، چې په یوه وخت یې دوه پیغامونه لېږدولای شول.<ref>[http://edison.rutgers.edu/vote.htm The Edison Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205221024/http://edison.rutgers.edu/vote.htm |date=2007-02-05 }}, Rutgers University. Retrieved March 20, 2007.</ref><ref>[https://www.loc.gov/collections/edison-company-motion-pictures-and-sound-recordings/articles-and-essays/biography/life-of-thomas-alva-edison/ "Life of Thomas Alva Edison"], ''Inventing Entertainment: The Early Motion Pictures and Sound Recordings of the Edison Companies'', [[Library of Congress]].</ref> == سرچينې او ياداښتونه == 4lfap40y658laxjv6hndnx4cczufer7 0 59000 368785 275731 2026-08-30T06:22:08Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368785 wikitext text/x-wiki د ډونالډ ټرامپ د ولسمشرۍ پر مهال (۲۰۱۷- ۲۰۲۱ ز) د متحده ایالتونو بهرنۍ پالیسي د غیر وړاندوینې‌والي او له مخکنیو نړیوالو ژمنو نه د سرغړونې، د دیپلوماتیکو کنوانسیونونو بدلون، له ډېری مخالفینو سره د سیاسي او اقتصادي کړکېچ په غېږ کې نیولو او دودیزو متحدینو سره د اړیکو د ویجاړتیا له امله د نورو پام ځانته را واړاوه. د ټرمپ د پالیسۍ له مخې، د «امریکا لومړي سیاست» ملت پاله سیاسي موخې څارلې او دوو اړخیزه اړیکو ته یې د څو ملتي تړونونو په پرتله لومړیتوب ورکړ. ټرمپ په داسې حال کې چې له انزوا غوښتونکو، نه مداخله‌پالنې او محافظه کارو نظریو نه ملاتړ کاوه، ځان يې د ولسمشر په توګه ملت‌پال باله، هغه په شخصي توګه د ځینو ولس‌پالو، غیرملت‌پالو، غیر لېبرال او استبدادي حکومتونو ستاینه وکړه. په داسې حال کې چې له نورو سره یې مخالفت کاوه، ان له هېواد نه بهر نومي اداري ديپلوماتانو د دیموکراسي پلوه نظریاتو څار ته دوام ورکړی و. <ref name="Bennhold">{{cite news|first=Katrin|last=Bennhold|url=https://www.nytimes.com/2020/06/06/world/europe/germany-troop-withdrawal-america.html|newspaper=[[The New York Times]]|title=Has 'America First' Become 'Trump First'? Germans Wonder|date=June 6, 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2020-01-22/cost-incoherent-foreign-policy|title=The Cost of an Incoherent Foreign Policy: Trump's Iran Imbroglio Undermines U.S. Priorities Everywhere Else|first=Brett|last=McGurk|author-link=Brett McGurk|work=[[Foreign Affairs]]|date=January 22, 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-08-20/trump-s-true-foreign-policy-chaos|title=Trump's True Foreign Policy: Chaos|first=Hal|last=Brands|author-link=Hal Brands|work=[[Bloomberg News]]|date=August 20, 2019}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Richard|last=Haass|author-link=Richard Haass|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-08-11/present-disruption|title=Present at the Disruption: How Trump Unmade U.S. Foreign Policy|magazine=[[Foreign Affairs]]|date=September–October 2020}}</ref><ref>{{cite news|first=Ana|last=Swanson|url=https://www.nytimes.com/2020/03/12/business/economy/trump-european-union-trade.html|title=Trump Administration Escalates Tensions With Europe as Crisis Looms|date=March 12, 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite news|first=Christiane|last=Amanpour|author-link=Christiane Amanpour|title=Donald Trump's speech: 'America first', but an America absent from the world|date=July 22, 2016|website=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/2016/07/22/opinions/donald-trump-speech-amanpour/}}</ref><ref>{{cite news|first=William|last=Cummings|title='I am a nationalist': Trump's embrace of controversial label sparks uproar|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2018/10/24/trump-says-hes-nationalist-what-means-why-its-controversial/1748521002/|work=[[USA Today]]|date=October 24, 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=Rucker|first1=Philip|author1-link=Philip Rucker|last2=Costa|first2=Robert|author2-link=Robert Costa (journalist)|date=March 21, 2016|title=Trump questions need for NATO, outlines noninterventionist foreign policy|website=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/03/21/donald-trump-reveals-foreign-policy-team-in-meeting-with-the-washington-post/}}</ref><ref>{{cite news|last=Kagan|first=Robert|author-link=Robert Kagan|date=September 23, 2018|title='America First' Has Won|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2018/09/23/opinion/trump-foreign-policy-america-first.html|access-date=October 7, 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/opinion/2020/10/26/trump-international-relations-danger-isolation-policies-column/3726323001/|title=Trump's dangerous isolationism weakens USA and strengthens our adversaries: Retired generals|first1=Michael R.|last1=Lehnert|first2=Richard L.|last2=Kelly|publisher=USA Today|date=October 26, 2020|access-date=December 6, 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/2020/06/17/opinion/trump-administrations-policy-isolationism-damages-spirit-prosperity-america/|title=Trump administration's policy of isolationism damages spirit, prosperity of America|first=Roger|last=Lowenstein|publisher=Boston Globe|date=June 17, 2020|access-date=December 6, 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://carnegieendowment.org/2018/10/01/can-u.s.-democracy-policy-survive-trump-pub-77381|title=Can U.S. Democracy Policy Survive Trump?|last1=Carothers|first1=Thomas|last2=Brown|first2=Frances Z.|date=October 1, 2019|website=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|access-date=October 19, 2019}}</ref> د ټرامپ تر واکمنۍ وروسته، د ټرامپ اداره د رونالد ریګان له ولسمشرۍ راهیسې د بل هر پخواني دولت په پرتله تر ډېره پر نظامي پرسونل متکي وه، د نړیوالو اړیکو په اړه مشوره د بهرنیو چارو  وزارت په پرتله د سپينې ماڼۍ په سلاکارانو ډېره تکیه وه. د مثال په ډول: لوی سلاکار جېرډ کوشنر (Jared Kushner) ته د منځنۍ اسیا د سولې پروسې اړوند پالیسۍ سپارل. د اکسون موبېل( ExxonMobil) (د ګازو او تېلو مخکښه امریکایي کمپنۍ) پخوانی اجرائیوي رئیس رېکس ټېلرسن (Rex Tillerson) په نورو هېوادونو، په ځانګړې ډول روسیه کې د خپلو تجربو او اړیکو له امله د ټرامپ د ادرې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه ټاکل شوی و، د بهرنیو چارو په وزارت کې د ټېلرسن د واکمنۍ پر مهال، د سپینې ماڼۍ پر سلاکارانو د ټرامپ تکیه او د بودیجې کمښت په رسنیو کې د راپورونو موضوع شوه، چې د بهرنیو چارو وزارت په حاشیه کې پاتې شوی. د  ۲۰۱۸زکال په اپریل میاشت کې د سیا(CIA  )د مرکزي اطلاعاتو اژانس) پخوانی مدیر مایک پمپیو د ټېلرسن ځای‌ناستۍ او د بهرنیو چارو وزیر وټاکل شو.   <ref>{{cite web|last1=Solomon|first1=Jay|title=Military Brass Fill Donald Trump's National Security Council|url=https://www.wsj.com/articles/military-brass-fill-national-security-council-1485478127|date=January 26, 2017|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=January 25, 2020}}</ref><ref name="Morello">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/in-first-month-of-trump-presidency-state-department-has-been-sidelined/2017/02/22/cc170cd2-f924-11e6-be05-1a3817ac21a5_story.html|title=In first month of Trump presidency, State Department has been sidelined|last1=Morello|first1=Carol|last2=Gearan|first2=Anne|date=February 22, 2017|work=Washington Post|access-date=March 27, 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2017/01/tillerson-confirmation-senate-mccain-graham-exxonmobil-russia-putin/512750/|title=A Brief Guide to Rex Tillerson's Controversial Foreign Ties|last=Mahanta|first=Siddhartha|date=January 11, 2017|work=The Atlantic|access-date=March 27, 2017}}</ref><ref name="Wilkinson">{{cite news|url=https://www.latimes.com/politics/washington/la-na-essential-washington-updates-trump-budget-slashes-state-department-1489671887-htmlstory.html|title=Trump budget slashes State Department, but top U.S. diplomat doesn't object|last=Wilkinson|first=Tracy|date=March 26, 2017|work=Los Angeles Times|access-date=March 27, 2017}}</ref> د امریکا د لومړۍ پالیسۍ د یوې برخې په توګه د ټرامپ ادارې د متحده ایالتونو څو ملیتي پخواني تړونونه، لکه: د ترانس پاسفیک کمپنۍ خروج، د INF (د امریکا او روسیې تر منځ د منځني واټن ويشتونکو توغندیو په اړه تړون)، یونسکو(UNESCO )(د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري سازمان)، یونیسار( UNHRC) (د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا) تړون، د پاریس موافقه بیاځلي وارزول او د ناټو (NATO ) له متحدانو نه یې د مسؤلیت بار د شریکولو د ډېروالي غوښتنه وکړه. د ټرامپ ادارې د ځینو مسلمان مېشته هېوادونو وګړو پر سفر بندیز ولګاوه او بیت المقدس یې د اسرائیلو د پلازمېنې په توګه په رسمیت وپېژانده. هغه د شمالي کوریا له مشر کېم جونګ اون سره د کوریا ټاپووزمې د بې وسلې کولو د هڅو د یوې برخې په توګه د اړیکو د بیا ټینګولو په لټه کې و. پردې سربېره شمالي کوریا خپلې د اتومي وسلې زېرمې پراخې کړې. ټرامپ امریکا د ایران له هستوي پرېکړه‌لیک نه بهر کړه او د ایران پر وړاندې يې بندیزونه زیات کړل او د فارس خلیج د ۲۰۱۹-۲۰۲۱ ز کړکېچ ته یې لمن ووهله. هغه له سوریې، عراق، سومالیا او افغانستان نه د ځواکونو د اېستلو پر بهېر له څار سره هم‌مهاله، له وینزویلا او نیکاراګوا سره په داسې حال کې جګړه زیاته کړه چې له طالبانو سره يې په ۲۰۲۱زکال کې په مشروط ډول د بشپړو وتلو(خروج) هوکړه وکړه. هغه په افریقا کې د امریکايي بې پيلوټه الوتکو بریدونه هم زیات کړل او د تروریزم او اسلامي دولت د ترهګریز سازمان پر وړاندې يې د متحده ایالتونو جګړې ته دوام ورکړ، چې له ډلې يې د ۲۰۱۹ز په اکتوبر میاشت کې د یاد سازمان د مشر ابوبکر البغدادي پر مړینه څار یادولی شو. د ۲۰۲۰ز کال په جنوري میاشت کې ټرامپ  په عراق کې د هغې بې پيلوټه الوتکې د ترور امر وکړ، چې لوی ایرانی جنرال قاسم سلیماني په کې ووژل شو.  <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/09/09/world/africa/cia-drones-africa-military.html|title=C.I.A. Drone Mission, Curtailed by Obama, Is Expanded in Africa Under Trump|work=The New York Times|date=September 9, 2018|access-date=January 28, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/news/2019/10/27/islamic-statebaghdadi-dead-donald-trump-000300|title=ISIS leader killed in daring U.S. raid in Syria, Trump says|website=POLITICO}}</ref> د ټرامپ ادارې تر ډېره د خپلو بهرنیو سیاسي موخو د مخته وړلو لپاره له اقتصادي فشار نه کار اخیست. د ټرامپ وارداتي تعرفو سوداګریز ملګري وپارول او له چين سره یې د سوداګری جګړې ته لار پرانیسته. هغه د متحده ایالاتو – مکسیکو- کاناډا هوکړه (USMCA) لاس‌لیک کړه، دا یوه سوداګریزه هوکړه وه چې د نفتا(NAFTA )(د شمالي امریکا د آزادې سوداګرۍ هوکړه) ځای ناستې شوه. د ټرامپ ادارې د کوسوو (Kosovo) او صربستان هوکړه، ابراهام تړون او ورپسې له متحده عربي اماراتو (UAE)، بحرین، سوډان او مراکش سره د عربو او اسرائیلو تر منځ د اړیکو د عادي کولو په پرېکړه‌لیک کې منځکړیتوب وکړ. <ref>[https://www.wsj.com/articles/trump-wields-u-s-economic-might-in-struggles-with-allies-and-adversaries-alike-11579280987 "Trump Wields U.S. Economic Might in Struggles With Allies and Adversaries Alike"], ''Wall Street Journal'', Jan. f17, 2020</ref> == د پام‌ وړ پېښو مهال‌وېش == === ۲۰۱۶ === په ۲۰۲۰ز کال کې ټرامپ څرګنده کړه چې، څنګه د هغه د بهرني سیاست ځینې موخې په ولسمشریزو ټاکنو کې د هغه د نوماندۍ په دلیل بدلې شوې، هغه وویل: «زه ځکه د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند شوی یم چې نور نه شم کولی، د خپل هېواد په وړاندې د روان خیانت لیدونکی وم، ما نه شو کولی، د یوه مسلکي سیاستوال په توګه نورو هېوادونو ته اجازه ورکړم، چې زموږ له سوداګرۍ، سرحدونو، ملي دفاع او بهرني سیاست نه ناوړه ګټه واخلي». <ref name="convention">[https://www.nytimes.com/2020/08/28/us/politics/trump-rnc-speech-transcript.html "Full Transcript: President Trump's Republican National Convention Speech"], ''New York Times'', Aug. 28, 2020</ref> د ۲۰۱۶ز کال په مې میاشت کې ټرامپ د لومړي ځل لپاره د امریکا د انرژۍ د خپلواکۍ د خوندي کولو کمپاین وکړ. هغه په ۲۰۲۱ ز کال کې د سوداګرۍ په نړیوال سازمان (WTO) کې د چین منلو ته د یوې تېروتنې په توګه اشاره وکړه، ادعا یې وکړه چې دغې پرېکړې په پراخ ډول د دندو په له لاسه ورکولو کې مرسته کړې. په پایله کې هغه په ۲۰۱۶ ز کال کې خبرداری ورکړ، که چېرې ګټونکی شي، نو پر چینې محصولاتو به تعرفه وضع کړي او تر ټاکنو وروسته یې ژمنه وکړه چې، پرهغو امریکايي شرکتونو به مالي جریمه وضع کړي، چې څانګې یې له هېواده بهر فعالیت وکړي. <ref>[https://thehill.com/blogs/congress-blog/energy-environment/481679-americas-energy-independence-has-contributed-to-the "America's energy independence has contributed to the great American comeback"], ''The Hill', Feb. 5, 2020''</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/12/12/trump-says-china-is-not-a-market-economy-heres-why-this-is-a-big-deal/ "Trump says China is not a market economy. That's a big deal."], ''New York Times'', Dec. 12, 2016</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-usa-election-trump-china-idUSKCN10Z2JN "Trump targets China trade, says plans serious measures"], ''Reuters'', August 24, 2016</ref><ref>[https://www.rollcall.com/2016/12/04/declaring-u-s-open-for-business-trump-warns-tax-penalty-for-offshoring/ "Declaring U.S. ‘Open for Business,’ Trump Warns Tax Penalty for Offshoring"], ''Roll Call'', Dec. 4, 2016</ref> === ۲۰۱۷ === د ۲۰۱۷ ز کال د جنوري په ۲۳ مه نېټه له واکمنۍ نه درې ورځې وروسته د ترانس پاسافیک له ګډونوالی نه ووت او هغه یې "د دندو وژونکی تړون یاد کړ" د ټرامپ په پاتې موده کې هغه د ګوتو په شمېر محدود دوه اړخیز هوکړه لیکونه چې ځانګړي محصولات یا صنایع یې تر پوښښ لاندې وې، له محدودو پایلو سره لاسلیک کړل. ترامپ یوازې د عمومي آزادې سوداګرۍ (FTA) یو تړون وڅاره:  دا تړون له کاناډا او مکسیکو سره (USMCA) تړون و، چې د نېفتا (NAFTA) سموونکی( اصلاح کوونکی) و. که څه هم د ټرامپ د واکمنۍ پر مهال متحده ایالتونو له خپلواکو سوداګریزو قراردادونو نه ډ‌ډه وکړه, خو د امریکا شپږو سوداګریزو ملګرو آزادو سوداګریزو مذاکرې او قرادادونو ته دوام ورکړ، چې په پایله کې يې متحده ایالتونو خپل ځای له لاسه ورکړ.<ref name="NYTTPP">{{cite news|last1=Baker|first1=Peter|title=Trump Abandons Trans-Pacific Partnership, Obama's Signature Trade Deal|url=https://www.nytimes.com/2017/01/23/us/politics/tpp-trump-trade-nafta.html?_r=0|access-date=March 23, 2017|newspaper=The New York Times|date=January 23, 2017}}</ref><ref>Guy Erb & Scott Sommers, [https://www.wita.org/blogs/losing-ground-trump-administrations-bilateral-trade/ Still Losing Ground: The Consequences of the Trump Administration's Bilateral Trade Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121043338/https://www.wita.org/blogs/losing-ground-trump-administrations-bilateral-trade/ |date=2021-01-21 }}, Washington International Trade Association (July 9, 2020).</ref> د ۲۰۱۷ز کال د اپریل میاشتې په ۶ مه نېټه پر ملکي وګړو د سوریې د ولسمشر بشارالا اسد د کیمیاوي حملې په ځواب کې ټرامپ د سوریې پر هوايي ډګر د کروز توغندیو د محدود برید امر وکړ. وروسته له هغې چې روسیې د ملګرو ملتونو د امنیت په شورا کې ، په سوریه کې د متحده ایالتونو په مشرۍ کړنو مخنیوی وکړ، متحده ایالتونو په یو اړخیز اقدام لاس پورې کړ. یاد برید د کیمیاوي وسلو کنوانسیون (CWC) پلي کولو ته په کتو سره نړیوال ملاتړ ترلاسه کړ او ادعا یې وکړه چې دا عادلانه وه.  <ref name="strike">[https://www.cfr.org/interview/will-syria-yield-chemical-weapons-ban "Will Syria Yield to the Chemical Weapons Ban?"], ''Council on Foreign Relations'', April 7, 2017</ref><ref>[https://www.pbs.org/newshour/politics/listen-president-trumps-full-statement-u-s-missile-attack-syria "WATCH: President Trump's full statement on U.S. missile attack on Syria"], ''PBS News Hour'', April 6, 2017</ref> د ۲۰۱۷ ز کال د اپریل په ۲۷ مه د ټرامپ ادارې د کوریا- متحده ایالتونو د آزادې سوداګرۍ تړون، چې ټرامپ د خپلې نوماندۍ پر مهال دنده وژونکی سوداګریز تړون بللی و، بېرته واخیست.  <ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/business/wp/2016/08/12/trumps-trade-talk-is-scaring-one-of-americas-greatest-friends/|title=Trump's trade talk is scaring one of America's 'greatest friends'|author=Drew Harwell|date=August 12, 2016|work=Washington Post|access-date=April 28, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2016/07/120_210039.html|title=Trump denounces Korea-US FTA as 'job-killing' deal|date=July 22, 2016|work=Korea Times|access-date=April 28, 2017}}</ref> د ۲۰۱۷ز کال په اپریل میاشت کې اداره له شمالي کوریا سره مخامخ شوه او لومړۍ مرستیال پېنس (Pence) له DMZ نه یې ليدنه وکړه. کړکېچ هغه مهال زیات شو، چې ټرامپ په خپله وینا کې ټینګار وکړ: «که چین نه غواړي شمالي کوریا حل کړي، موږ به یې حل کړو». څو میاشتې وروسته په جون کې، هغه د شمالي کوریا په اړه بېړنی حالت اعلام کړ. د جون په اوولسمه، شمالي کوریا یو امریکایی بندي اوتو وارمبایېر (Otto Warmbier) خوشي کړ، چې په مرګوني حال متحده ایالتونو ته راستون او څو شېبې وروسته مړشو.  <ref>[https://www.realclearpolitics.com/articles/2017/04/17/pence_on_north_korea_era_of_strategic_patience_is_over_133624.html "Pence on North Korea: "Era of Strategic Patience Is Over"], ''Real Clear Politics'', April 17, 2017</ref><ref name="BBC News 3 April 2017">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-39475178|title=Trump ready to 'solve' North Korea problem without China|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=April 3, 2017|website=[[BBC News Online]]|publisher=BBC|access-date=April 19, 2017}}</ref><ref name="Warmbier">{{cite web|title=Otto Warmbier's father praises President Trump for bringing his son home from North Korea|url=https://theweek.com/speedreads/706149/otto-warmbiers-father-praises-president-trump-bringing-son-home-from-north-korea|website=The Week|publisher=Peter Weber|access-date=June 16, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616041744/https://theweek.com/speedreads/706149/otto-warmbiers-father-praises-president-trump-bringing-son-home-from-north-korea|archive-date=June 16, 2017}}</ref> د ۲۰۱۷ز کال په مې میاشت کې ټرامپ د ولسمشر په توګه خپل لومړنی سفر وکړ او سعودي عربستان، اسرائیلو، ویست بانک، واتیکان ښار، بلجیم او ایټالیا ته یې سفر درلود. په بروکسېل کې، هغه د شمالي اتلانتیک د تړون سازمان (ناټو- NATO) د دولتونو او حکومتونو مشرانو ته په خطاب کې په هر یوه غږ وکړ چې: «خپله نهایي ونډه دې اتحاد ته وړاندې کړي». د ۲۰۱۹ز کال په جنوري کې، د ناټو عمومي منشي ینس استولتنبرګ له ټرامپ نه په دې دلیل مننه وکړه چې، ناټو ته ژمن دی او په ډاګه یې کړه چې، هغه د اتحاد لپاره د ۱۰۰ میلیارده دفاعي لګښتونو د تر لاسه کولو په پار د کرېډېټ(امتیاز) مستحق دی.  <ref>[https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/remarks-president-trump-nato-unveiling-article-5-berlin-wall-memorials-brussels-belgium/ "Remarks by President Trump at NATO Unveiling of the Article 5 and Berlin Wall Memorials – Brussels, Belgium"], The White House, May 25, 2017</ref><ref>[https://www.usatoday.com/story/news/world/2019/01/27/nato-chief-credits-trump/2695799002/ "'Trump is having an impact': NATO head credits president's tough talk for $100B boost"], ''USA Today'', Jan. 27, 2019</ref> == سرچینې == 2n3evapyrgylg1sj6aazrezw5y8y8x0 0 60215 368778 368091 2026-08-30T01:13:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368778 wikitext text/x-wiki جنسي او توليدي روغتيا او حقوق ''SRHR''  د جنسي اړیکو او بيا توليدي بشري حقوقو په برخه کې عملي کېدونکی مفهوم دی. دا د څلورو برخو يوه ګډوله ده چې په ځينو برخو کې له يو بل څخه لږ او ډېر توپير لري، خو په ځينو نورو برخو کې بیا ډېر کم او يا بيخي سره توپير نه لری. دا څلور ډګرونه (برخې) دادي: جنسي روغتيا، جنسي حقوق، د بياتوليد روغتيا او د بياتوليد حقوق. د ''SRHR''  په مفهوم کې، له دې څلورو برخو کې سره په جلا جلا خو له يو بل سره د تړلو برخو په توګه چلند کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://inspire-partnership.org/we-love-srhr.html|title=SRHR|access-date=2022-03-08|تاريخ الأرشيف=2019-05-02|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190502051537/https://inspire-partnership.org/we-love-srhr.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2019-05-02|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190502051537/https://inspire-partnership.org/we-love-srhr.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190502051537/https://inspire-partnership.org/we-love-srhr.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502051537/https://inspire-partnership.org/we-love-srhr.html}}</ref> د تل لپاره د دې څلورو برخو تر منځ توپير نه کيږي. جنسي روغتيا او د بيا توليد روغتيا کله کله د یو بل پر ځای کارول کېږي، د جنسي حقوقو او توليدي حقوقو له ډګرونو سره هم همدا ډول چلند کېږي. په ځينو حالاتو کې، جنسي حقوق د جنسي روغتيا يا برعکس کارول کېږی. نه يواځې دا چې بېلا بېل  نادولتي سازمانونه (مؤسسې) يا حکومتي ادارې جلا جلا مصطلحات کاروي، بلکې د يو سازمان په داخل کې هم کله کله له جلا جلا اصطلاحاتو کار اخستل کېږي.<ref>{{cite web|url=http://ippf.org/resource/IPPF-Charter-Sexual-and-Reproductive-Rights|title=IPPF Charter on Sexual and Reproductive Rights Guidelines|date=22 November 2011|publisher=IPPF|access-date=8 March 2022|تاريخ الأرشيف=23 December 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181223155448/https://www.ippf.org/resource/IPPF-Charter-Sexual-and-Reproductive-Rights|url-status=dead|خونديځ نېټه=23 December 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181223155448/https://www.ippf.org/resource/IPPF-Charter-Sexual-and-Reproductive-Rights|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181223155448/https://www.ippf.org/resource/IPPF-Charter-Sexual-and-Reproductive-Rights|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223155448/https://www.ippf.org/resource/IPPF-Charter-Sexual-and-Reproductive-Rights}}</ref> په يو شېر هغو د يادونې وړ نړيوالو مؤسسو کې چې د جنسي او بیا توليدي روغتيا او حقوقو لپاره مبارزه کوي IPPF (د کورنۍ د تنظيم نړيوال فدراسيون)، ILGA (د نارينه او ښځينه همجنسپرستانو نړيوال اتحاد)، WAS (د جنسي روغتيا لپاره نړيواله ټولنه – چې مخکې د جنس پوهنې لپاره د نړيوالې ټولنې په نوم پېژندل کېده)، د روغتيا او جنس د برابرۍ مرکز او د HIV/AIDS نړيوال اتحاد، شامل دي.<ref>{{cite web|url=http://www.aidsalliance.org/TechnicalThemeDetails.aspx?Id=10|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206105333/http://www.aidsalliance.org/TechnicalThemeDetails.aspx?Id=10|archive-date=6 December 2013|url-status=dead|title=SRHR and HIV|publisher=International HIV/AIDS Alliance}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eurongos.org/Default.aspx?ID=1495|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616041715/http://www.eurongos.org/Default.aspx?ID=1495|archive-date=16 June 2011|url-status=dead|title=Members of EuroNGOs|publisher=EuroNGOs}}</ref> == تاريخ == د حکومت له خوا د کورنيو د مديريت پروګرامونه لومړی د ۱۹۵۰ز لسيزې پر مهال پيل شول. په هر حال، د دې پروګرامونو بنسټيزې موخې د اقتصادي ودې او پرمختګ لپاره د وګړو (نفوس) د قابو کولو په شا او خوا راڅرخېدې. په ۱۹۹۴ز کال کې، د مصر د قاهرې په ښار کې د نفوسو او پرمختګ اړوند نړیوال کنفرانس (ICPD) د تولیدي روغتيا په اړوند نقطه نظر کې د پام وړ بدلون منځ ته راوړ چې همدا د عصري SRHR خوځښت زېږېدل بلل کېږي. د کنفرانس پر مهال، د کورنيو د مديريت پر سر بحثونه له اقتصادي برخې څخه د عامې روغتيا او بشري حقوقو لور ته واوښتل. د ICPD په پای کې د عمل يوه کارنقشه (PoA) جوړه شوه، کومې چې ۱۷۹ هېوادونو تاييد او خپل کړ. PoA جنسي او توليدي روغتيا د يو نړیوال بشري حق په توګه تايید کړ او په ازاد ډول د ټاکنې، مېرمنو ته د واک ورکولو (پیاوړي کولو) او جنسي او تولیدي روغتيا ته د بدني او عاطفي ښه والي په سترګه کتلو په بنسټيزو موضوعاتو ولاړې تولیدي روغتيا د ښه کولو لپاره يې د نړيوالې موخې او مقصدونه منځ ته راوړل. PoA يو لړ موخې وټاکلې چې په ټوله نړۍ کې تولیدي روغتيا ته د لاسرسۍ لرلو په بنسټيزې دندې ولاړې وې او  هدف يې دا و چې بايد تر ۲۰۱۵ز کال پورې بشپړې شي. په ۲۰۰۰ز کال کې، د زريزې د پرمختګ موخې (MDGs) جوړې شوې، که څه هم په څرګند ډول بيا تولیدي روغتيا پکې  د يوې موخې په توګه نه وه يادوه شوې، بيا هم دا د درېيمې، څلورمې او پنځمې موخې یوه مهمه برخه وګرځېده. په ۲۰۱۰ز کال کې، ملګرو ملتونو د بنسټيز PoA بيا کتنه وکړه او د دې لپاره يې تازه کړه چې تر ۲۰۱۵ز کال پورې د نړيوالې توليدي روغتيايي پاملرنې موخو تر لاسه کولو ته پکې ځای ورکړل شي. کله چې په ۲۰۱۵ز کال کې MDGs او ICPD PoA  پړاو په پړاو له منځه ولاړل، د SRHR راتلونکې موخې د تلپاتې پرمختګ په مقاصدو کې ونغښتل شوې، کوم چې د MDGs د موخو راتلونکی تکرار و چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې له بې وزلۍ سره د مبارزې د اهدافو څرګندونه کوي.<ref name="Visaria_1999">{{cite journal|last=Visaria|first=Leela|last2=Jejeebhoy|first2=Shireen|last3=Merrick|first3=Tom|name-list-style=vanc|date=1999|title=From Family Planning to Reproductive Health: Challenges Facing India|jstor=2991871|journal=International Family Planning Perspectives|volume=25|pages=S44–S49|doi=10.2307/2991871}}</ref><ref name="Ledbetter_1984">{{cite journal|vauthors=Ledbetter R|title=Thirty years of family planning in India|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1984-07_24_7/page/736|journal=Asian Survey|volume=24|issue=7|pages=736–58|date=1984|pmid=11616645|doi=10.2307/2644186|jstor=2644186}}</ref><ref name="Glasier_2006">{{cite journal|vauthors=Glasier A, Gülmezoglu AM, Schmid GP, Moreno CG, Van Look PF|title=Sexual and reproductive health: a matter of life and death|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-4-10-2006_368_9547/page/1595|journal=Lancet|volume=368|issue=9547|pages=1595–607|date=November 2006|pmid=17084760|doi=10.1016/S0140-6736(06)69478-6}}</ref><ref name="Fincher_1994">{{cite journal|vauthors=Fincher RA|title=International Conference on Population and Development|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/envpola24&id=309|journal=Environmental Policy and Law|volume=24|issue=6|date=1994}}</ref><ref name="ICPD">{{cite web|title=Programme of Action|url=https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/programme_of_action_Web%20ENGLISH.pdf|work=International Conference on Population and Development|location=Cairo|date=September 1994}}</ref><ref name="Abrejo_2008">{{cite journal|vauthors=Abrejo FG, Shaikh BT, Saleem S|title=ICPD to MDGs: Missing links and common grounds|journal=Reproductive Health|volume=5|pages=4|date=September 2008|pmid=18783600|pmc=2546384|doi=10.1186/1742-4755-5-4}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Sachs JD, McArthur JW|title=The Millennium Project: a plan for meeting the Millennium Development Goals|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-22-28-2005_365_9456/page/347|journal=Lancet|volume=365|issue=9456|pages=347–53|date=January 2005|pmid=15664232|doi=10.1016/s0140-6736(05)70201-4}}</ref><ref name="Tangcharoensathien_2015">{{cite journal|vauthors=Tangcharoensathien V, Mills A, Palu T|title=Accelerating health equity: the key role of universal health coverage in the Sustainable Development Goals|journal=BMC Medicine|volume=13|pages=101|date=April 2015|pmid=25925656|pmc=4415234|doi=10.1186/s12916-015-0342-3}}</ref> == جنسي روغتيا == د روغتيا نړيوال سازمان جسني روغتيا په دې ډول تعريف کړې: «جنسي روغتيا له جنسي اړيکې سره د تړلي بدني، رواني او ټولنيز سالميت حالت دی. د جنسي ميلان او جنسي اړيکو لپاره د مثبت او د درناوي وړ کړنلارې تر څنګ له زور زياتي، توپیري چلند او تاوتريخوالي څخه د پاکې، خوښي ورکونکې او خوندي جنسي تجربې ته د لاسرسي  شونتياوې ورته اړينې دي».<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/topics/sexual_health/en/|title=Sexual health|website=World Health Organization}}</ref> == جنسي حقوق == د SRHR د درې نورو اړخونو په خلاف، د جنسي حقوقو لپاره په مبارزه کې جنسي خوند او جنسي عواطف څرګندول شامل او دې ته پاملرنه کول دي. د دې هلو ځلو لپاره يو دريځ WAS د جنسي حقوقو اعلاميه ده. د ګڼ څانګيزو، نړۍ ګډونه مؤسسو له خوا په ۱۹۷۸ز کال کې د جنسي روغتيا لپاره د نړيوالې ټولنې (WAS) بنسټ کېښودل شو، تر څو د جنسپوهنې ډګر ته وده ورکړي. د ښځو په اړوند د ۱۹۹۵ز کال د بيجنګ کنفرانس څخه د عمل لپاره يو دريځ (تګلاره) جوړ شو چې په انساني حقوقو کې له جبر، تاوتريخوالي يا توپيري چلند څخه پرته د ښځو ازادي او د خپلې جنسيتي پرېکړې په اړوند واک او د دوی جنسي او بياتوليدي روغتيا هم پکې شامل دي. ځینو هېوادونو دا فقره د ښځو د جنسي حقوقو پر تعريف د عملي کېدو په ډول  تفسير کړې ده. د بشري حقوقو په اړه د ملګرو ملتونو کميسيون ټينګار کوي چې که چېرې مېرمنو زيات ځواک درلود؛ نو له تاوتریخوالي څخه د خپل ځان د ساتلو لپاره به د هغوی وړتياوې ډېرې پیاوړې وې.<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/platform/|title=Beijing Platform for Action, paragraphs 92, 93 and 96|publisher=United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women|date=September 1995}}</ref><ref>{{cite web|title=Sweden's international policy on Sexual and Reproductive Health and Rights"|url=http://www.regeringen.se/sb/d/574/a/61489|website=www.regeringen.se|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140509001157/http://www.regeringen.se/sb/d/574/a/61489|archivedate=2014-05-09}}</ref><ref>{{cite web|title=Human Rights Resolution E/CN.4/RES/2005/84: The protection of human rights in the context of human immunodeficiency virus (HIV) and acquired immunodeficiency syndrome (AIDS)|url=http://ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2005-84.doc|date=21 April 2005|author=The Commission on Human Rights|publisher=The United Nations}}</ref><ref>{{cite web|date=20 April 2005|title=Human Rights Resolution E/CN.4/RES/2005/41: Elimination of violence against women|url=http://ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2005-41.doc|author=The Commission on Human Rights|publisher=The United Nations}}</ref> د دې ټولنې په تاريخ کې هغه مهال يو مهم بدلون راغی کله چې په ۱۹۹۷ز کال کې د جنسپوهنې نړيوال کانګريس د جنسي حقوقو اړوند د «والينسيا» اعلاميه خپره کړه. دا د « María Pérez Conchillo» او « Juan José Borrás Valls» (د کانګريس مشرانو) له اړخه د لرليد يو حرکت و، کوم چې  WAS د جنسي روغتيا او جنسپوهنې برخې ته د ودې ورکولو په موخه په بنسټيز ډول د جنسي حقوقو په ملاتړ کونکي پلوي سازمان بدل کړو. د «ويلنسيا» اعلاميې د مشهورولو په موخه د کانګريس پر مهال يوه خبري ناسته تر سره شوه او په نړیواله کچه یې پام ځان ته راواړاوه. دې اعلاميې د بشري حقوقو په توګه د جنسي حقوقو د اهميت پېژندلو په برخه کې نړيوال اغېز درلود. د روغتيا پر نړيوال سازمان د پام وړ اغېز تر څنګ، زموږ اعلاميې IPPF وهڅاوه، تر څو په ۲۰۰۸ز کال کې د جنسي حقوقو خپله اعلاميه صادره کړي. د دې په تعقيب WAS د والينسيا په اعلاميه کې يو لړ سمونونه راوستل او د جنسي حقوقو WAS د اعلاميې وړانديز يې وکړ، کوم چې د جنسپوهنې په څوارلسم نړیوال کانګريس (هانګ کانګ ۱۹۹۹) کې د عمومي اسامبلۍ له خوا تاييد شو. WAS د جنسي حقوقو اعلاميه ومنله، په کومه کې چې په بنسټيز ډول يوولس جنسي حقوق شامل وو. د ۲۰۱۴ز کال د مارچ په مياشت کې د WAS د سلاکارۍ شورا له خوا د شپاړسو حقوقو د ځای پر ځای کولو په موخه پکې يو ځل بيا ډېر سمونونه راوستل شول او پراختيا ورکړل شوه:<ref>{{cite web|url=http://www.worldsexology.org/wp-content/uploads/2013/08/declaration_of_sexual_rights_sep03_2014.pdf|title=Declaration of sexual rights'|publisher=Worldsexology.org|date=2014-03-01|access-date=2017-11-28|تاريخ الأرشيف=2018-03-29|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180329102102/http://www.worldsexology.org/wp-content/uploads/2013/08/declaration_of_sexual_rights_sep03_2014.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-03-29|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180329102102/http://www.worldsexology.org/wp-content/uploads/2013/08/declaration_of_sexual_rights_sep03_2014.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180329102102/http://www.worldsexology.org/wp-content/uploads/2013/08/declaration_of_sexual_rights_sep03_2014.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329102102/http://www.worldsexology.org/wp-content/uploads/2013/08/declaration_of_sexual_rights_sep03_2014.pdf}}</ref> # د برابرۍ او غېر توپیري چلند حق # د ژوند، ازادۍ او شخصي خونديتابه حق # د خپلواکۍ او بدني سلامتۍ حق # له شکنجې او ظلم څخه د خلاصون، غېر انساني، يا سپکاوي چلند يا سزا څخه د خونديتوب حق # له هر ډول تاوتریخوالي او جبر څخه د ازادۍ حق # د محرميت حق # د لوړ روغتيايي معيار د تر لاسه کولو د حق تر څنګ د جنسي روغتيا په ګډون؛ له خونده ډک، ډاډمنې او خوندي جنسي اړيکې د تجربې شونتيا منځ ته راوړل # له ساينسي پرمختګ او د هغې له عملي کېدو څخه د ګټې اخستلو حق # د معلوماتو حق # د زده کړې حق او د هراړخيزې جنسي زده کړې حق # د برابرۍ او بشپړ او ازادې خوښې پر بنسټ د واده او دې ته ورته اړيکو کې داخلېدل، جوړول او يا يې له منځه وړل حق # دا حق چې ايا بايد ماشومان ولري، د ماشومانو تر منځ فاصله او شمېر او د دې حق چې په دې اړوند معلومات او له لارو چارو څخه خبر و اوسي # د اند، نظريې يا څرګندولو حق # د راټولېدو او خپلواکۍ سره د يو ځای کېدو حق # په عام او سياسي ژوند کې د ګډون حق # انصاف، جرمانې او د زیان جبران ته د لاسرسي حق دې اعلاميې د «يوګياکارتا» پر اصولو هم اغېز وکړ (کوم چې د ۲۰۰۷ز کال د مارچ مياشتې په شپږويشتمه نېټه د جنسي ملان او جنسيتي پېژندګلو په اړوند د نړيوالو اصولو د يوې ټولګې په توګه پيل شوي وو)، په ځانګړي ډول د هر شخص د سلامتيا او د جنسي او بيا  توليدي روغتيا د نظريې په اړوند.<ref>{{cite web|url=http://yogyakartaprinciples.org/wp-content/uploads/2017/11/A5_yogyakartaWEB-2.pdf|title=The Application of International Human Rights Law in relation to Sexual Orientation and Gender Identity|work=Yogyakartaprinciples.org|date=10 November 2017|access-date=8 March 2022|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429035023/http://yogyakartaprinciples.org/wp-content/uploads/2017/11/A5_yogyakartaWEB-2.pdf|url-status=dead}}</ref> په ۲۰۱۵ز کال کې، د متحده ايالاتو حکومت وويل چې دوی به د بشري حقوقو او نړيوالې ودې په بحثونو کې د «جنسي حقوقو» اصطلاح کارول پيل کړي.<ref>{{cite web|last=Anna|first=Cara|date=2015-09-18|title=US government says it will now use the term 'sexual rights'|url=https://apnews.com/article/d8e3fcb47dda45329a7ee145459166b8|access-date=2021-07-25|website=AP|publisher=AP}}</ref> == سرچینې == h3k8bd6fmbv5ze4dqghqk0wk2bhfg56 0 62244 368776 364042 2026-08-30T01:02:38Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368776 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} مشر جان ډي راکفیلر (۱۸۳۹ زکال جولای، ۸ مه  – ۱۹۳۷ زکال مارچ، ۲۳ مه) یو وتلی امریکایی سوداګر او د بشرپالنې پلوی و. هغه په پراخه کچه د هر وخت تر ټولو شمتن امریکایی او په معاصره تاریخ کې تر ټولو بډایه ځوک ګڼل کیدو. راکفیلر په نیویارک کې په یو لویه کورنۍ کې زیږیدلی و چې د «اهايو» په «کلیولینډ» کې له مېشتېدو مخکې یې څو ځله خپل تمځایونه تغیر کړل. هغه په شپاړس کلنۍ کې د کتاب ساتونکي مرستیال شو او په شل کلنۍ کې د ډېرو سوداګريو په شراکت کې ورګډ شو، او خپله سوداګري یې د تیلو د تصفیې په کاروبار متمرکزه کړه. راکفیلر په ۱۸۷۰ز کال کې  د تیلو معياري شرکت پرانیست. هغه  تر ۱۸۹۷ز کال پورې دا شرکت پر مخ بوت او د دې یو لوی ونډه لرونکی و.<ref name="Fortune">{{cite news|url=https://money.cnn.com/gallery/luxury/2014/06/01/richest-americans-in-history|title=The Richest Americans|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=March 25, 2016|publisher=CNN|archive-date=December 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231062709/http://money.cnn.com/gallery/luxury/2014/06/01/richest-americans-in-history/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/ref/business/20070715_GILDED_GRAPHIC.html|title=The Wealthiest Americans Ever|access-date=July 17, 2007|newspaper=The New York Times|date=July 15, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.askmen.com/toys/top_10/11b_top_10_list.html|title=Top 10 Richest Men of All Time|access-date=May 29, 2007|publisher=[[AskMen.com]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|title=The Rockefellers|access-date=May 29, 2007|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|تاريخ الأرشيف=January 26, 2012|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=January 26, 2012|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126052525/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rockefellers/filmmore/pt.html}}</ref> لکه څنګه چې د تیلو او پیترولو اهمیت وده وکړه، د راکفیلر شتمني هم زياته شوه، هغه په هیواد کې تر ټولو بډایه څوک شو چې په خپل اوج کې يې د متحده ایالاتو د ټولو تیلو نوي سلنه اداره کول. د برېښنا تر معرفي کیدو پورې، تیل په ټول هیواد کې د رڼا د وسيلې په توګه او د موټرو د اختراع څخه وروسته د سونګ توکو په توګه کاریدل. سربیره پردې، راکفیلر د پټلۍ په صنعت هم لوی اغیز تر لاسه کړ، کوم چې د هغه تیل  ټول هیواد ته لیږدول. د تیلو معیاري شرکت په متحده ایالاتو کې لومړۍ اعتباري سوادګري وه. راکفیلر د پیترولو په صنعت کې انقلاب راوست او د شرکتي او ټیکنالوژیکي اختراعاتو له لارې په پراخه کچه د تیلو د تولید د لګښت او په پراخه توګه د تیلو د بیې په کمولو کې ګټور و. د هغه شرکت او سوداګريزې کړنې تر نيوکو لاندې راغلې، په ځانګړي ډول د ليکوال «ایډا ټاربیل» په لیکنو کې. په ۱۹۱۱ز کال کې، سترې محکمې پریکړه وکړه چې «معیاری تیل» باید د فدرالي اعتبار ضد قوانینو څخه د سرغړونې له امله له منځه یوړل شي. دا په څلور دېشو جلا ادارو وویشل شوه، په کوم چې «ایکس موبایل، چیورون کارپوریشن» او ځینی نور شامل وو – ځینی یې لا هم په نړۍ کې د عاید تر ټولو لوړه کچه لري. په پايله کې ثابته شوه چې د شرکت انفرادي ونډو شتمني د ټول شرکت له شتمنۍ څخه، کله چې يوه اداره وه، زیاته وه –يعنې د ونډو مجموعه يې له ټول ارزښت څخه زياته وه – ځکه چې د لومړيو کلونو په پرتله د هغې د ونډو په ارزښت کې دوه او درې برابره زياتوالی راغلی و. په پایله کې، د ملي شتمنۍ د نږدې ۲٪ سلنه ارزښت په لرلو سره، راکفیلر د هیواد لومړنی ميلياردر شو. د هغه د شخصی شتمنۍ اټکل په ۱۹۱۳ز  کال کې ۹۰۰ ميليونه ډالر شوی و، کوم چې په هغه کال کې د متحده ایالاتو د ناخالص کورني عايد  ۳۹.۱ مليارده و، يعنې نږدې ۳٪. دا د هغه تر ټولو زياته خالصه شتمني وه او د ۲۴.۷ مليارده ډالرو سره برابره وه (په ۲۰۲۱ ز کال کی د ډالرو د انفلاسیون (پړسوب) له مخی).  <ref>{{cite web|last1=Nicholas|first1=Tom|last2=Fouka|first2=Vasiliki|title=John D. Rockefeller: The Richest Man in the World|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=47167|website=hbs.edu|publisher=President & Fellows of Harvard College|access-date=22 April 2022}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>US Gross Domestic Product 1913-1939 Stuck on Stupid: U.S. Economy http://www.usstuckonstupid.com/sos_charts.php#gdp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212500/http://www.usstuckonstupid.com/sos_charts.php#gdp |date=2021-06-02 }}</ref><ref>Hanson, Elizabeth (January 2000). The ''Rockefeller University Achievements: A Century of Science for the Benefit of Humankind, 1901–2001''. The Rockefeller University Press. {{ISBN|9780874700312}}.</ref><ref>[http://www.fbacs.com/?p=2063&lang=en 10 richest people in the entire history], fbacs.com; accessed October 21, 2016.</ref> راکفیلر د هغه د ژوند د تیرو څلوېښتو کلونو زیاته برخه په «کیکویت» کې په تقاعد کې تیره کړه، د اوسپنې نامتو «انډریو کارنیګي» په څېر له نورو مهمو صنعتکارانو سره، د نیویارک په «ویسټچیسټر» کې د هغه شتمني د اوسنۍ بشرپالنې جوړښت بیانوي. د هغه شتمني په بنسټيز ډول د داسې بنسټونو د جوړولو په مټ د په نښه شوي بشرپالنې د نوي منظمې تګلارې د پیدا کولو لپاره وکارول شوه، د کومو چې په طب، زده کړې او ساينسي څېړنو ستر اغېز وغورځېد. د هغه بنسټونو په طبی څیړنو کې پرمختګونو ته لار پیدا کړه او په متحده ایالاتو کې د ژیړې تبې او د ګیډې د چینجي نږدې له منځه وړلو کې ډیر ګټور و. هغه او «کارنیګي» د خپلو خیریه مؤسسو له لارې د «ابراهیم فلکنسر» کار ته بڼه او انګیزه ورکړه، چا چې د «په امریکا کې طبي زدکړې» په نوم په خپله مقاله کې د شلمې پېړۍ د امريکايي طبي نظام د بنسټ په توګه تجرباتي نشام ته پیاوړتيا ورکړه.   <ref>{{cite web|author=Daniel Gross|url=https://www.nytimes.com/2006/07/02/business/yourmoney/02view.html|title=Giving It Away, Then and Now - The New York Times|work=[[The New York Times]]|date=July 2, 2006|access-date=March 8, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|title=Hookworm: Exporting a Campaign|publisher=Rockefeller Archive Center|access-date=March 8, 2017|تاريخ الأرشيف=March 20, 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|url-status=dead|خونديځ نېټه=March 20, 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320010541/http://www.rockefeller100.org/exhibits/show/health/eradicating-hookworm/hookworm-exporting-a-campaign}}</ref><ref name="afjrg">{{cite news|last1=GRITZ|first1=JENNIE ROTHENBERG|title=The Man Who Invented Medical School|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2011/06/the-man-who-invented-medical-school/240887/|publisher=The Atlantic|date=June 23, 2011}}</ref>{{sfn|Fosdick|1989|p={{page needed|date=February 2021}}}} راکفیلر د شیکاګو پوهنتون او راکفیلر پوهنتون بنسټګر هم و او په فیلیپین کې د مرکزي فیلپیني پوهنتون د جوړولو په برخه کې يې مالي مرسته وکړه. هغه یو پرهېزګار شمالي تعمید کوونکی و او د ډېرو هغو ادارو ملاتړ يې کاوه چې د کليساوو پر بنسټ جوړې شوې. هغه په خپل ټول ژوند کې د شرابو او تمباکو څخه ډډه وکړه. د مشورې لپاره، هغه په خپلې میرمنې «لورا سپیلمان راکفیلر» تکیه کوله، له چا سره چې هغه پنځه بچیان درلودل. هغه د «ایری» سرک «تعميدي ماموءريت» کلیسا وفادار غړی و، د یکشنبې په ورځ په ښوونځی کې ښوونکی، همدا راز معتمد، پالونکی او کله کله يې د دربان په توګه خدمت وړاندې کاوه. مذهب د هغه په ټول ژوند کې یو لارښونکی ځواک و او هغه باور درلود چې همدا يې د بريا وسيله ده. راکفیلر د ټولنيز داروينزيم د اند پر بنسټ د پانګوال نظام پلوی هم بلل کېږي، ويل کېږي هغه به ډېر ځله ويل چې «د يوې سترې سوداګرۍ وده يواځې د غوره ژوند بقا ده».  <ref name="A walk through the beautiful Central">[https://cpu.edu.ph/weekly-centralian-link-december-8-2017/ A walk through the beautiful Central]. Retrieved August 5, 2019.</ref><ref name="Weekly Centralian Link (June 15, 2018) - CPU holds Faculty and Staff Conference 2018">[https://cpu.edu.ph/weekly-centralian-link-june-15-2018/ Weekly Centralian Link (June 15, 2018) - CPU holds Faculty and Staff Conference 2018]. Retrieved August 5, 2019.</ref><ref name="Facts about Central">[https://cpu.edu.ph/news/facts-about-central/ Facts about Central]. Retrieved September 5, 2019.</ref><ref>{{Citation|contribution=John D. Rockefeller|first=Albro|last=Martin|title=[[Encyclopedia Americana]]|year=1999|volume=23}}</ref>{{sfn|Hofstadter|1992|p=45}}<ref>{{Citation|first1=Duane P.|last1=Schultz|first2=Sydney Ellen|last2=Schultz|title=A History of Modern Psychology|page=128}}</ref>{{Sfn|Chernow|1998|p=52}} == د ژوند لومړي کلونه == راکفیلر د نیویارک په «ریچفورډ» کې د چلبازۍ هنرمند «ویلیم ایوري بیل راکفیلر» او «ایلیزا ډاویسون» دویم بچی و. هغه یوه مشره خور درلوده چې «موسی» نومیده او څلور کشران وروڼه او خویندې: کشر ویلیم، میري او غبرګوني فرانکلین (فرانک) او فرانسیز. د هغه پلار د انګريز او المانی توکمی و، په داسې حال کې چې د هغه مور «السټر سکاټ« توکمې وه. بیل لومړی د چارتراشو پلورونکی او بیا وروسته هغه پلورونکی شو چې د پلور لپاره سفر کوي، هغه  خپل ځان د بوټو د ډاکټر په توګه معرفي کاوه چې د قوت شربت یی پلورلو، د ځایی خلکو لخوا د «لوی بیل» او «شیطان بیل» په توګه پېژندل شوی و. هغه له دوديزو اخلاقو څخه بې پروا و، هغه يو سرايله وجود پر مخ وړ او کله لکه به خپلې کورنۍ ته راستنېدو. بل په ټول ژوند کې د دسيسو د جوړولو له امله بدنام و. د «لوسي» او «چان» د زیږدنې په منځ کې، بیل او د هغه د ساتلې ښځې او کور خادمې «نانسي براون» د «کلورینډا» په نوم يوه لور درلوده چې په کم عمرۍ کې مړه شوه. د جان او کشر ویلیم د زیږدنې تر منځ، بیل او نانسي د کورنیلا په نوم یو بله لور هم لرله. <ref>{{harvnb|Chernow|1998|p=[https://archive.org/details/titan00ronc_0/page/7 7]}}. "A prudent, straitlaced Baptist of Scotch-Irish descent, deeply attached to his daughter, John Davison must have sensed the world of trouble that awaited Eliza..."</ref><ref>{{harvnb|Chernow|1998|loc=[https://www.nytimes.com/books/first/c/chernow-titan.html Chapter one: "The Flimflam Man"]}} via New York Times.</ref>{{Sfn|Chernow|1998|p=6}}{{Sfn|Chernow|1998|p=11}} «ایلیزا» یو کورجوړونکې او د تعمید يوه پرهېزګاره غسل ورکونکې وه او کله به چې بل د اوږدې مودې لپاره تللی و، نوموړې به په کور کې د ظاهري ثبات ساتلو هڅه کوله. نوموړې خپله پرهېزګاري او د خپل مېړه د دوه مېرمنو درلودلو تر څنګ د نوموړي دوه ګونی ژوند هم وزغملو. «ایلیزا» فطرتاً او د اړتيا پر بنسټ لږ لګښت کاوه او هغې خپل زوی ته ورښودلي و چې «د خپلې خوښې لګښت بې ارزښته غوښتنې منځ ته راوړي». جان د کور په منظمو کارونو کې خپله ونډه تر سره کړه او د «پیلمرغانو» په پالنه او د خوږو او الوګانو په پلورلو کې یې اضافي پیسې تر لاسه کړې، په پای کې یې ګاونډیانو ته لږې پیسې په پور ورکړې. هغه د خپل پلار په دې نصيحت عمل وکړ چې «د خوراکونو لپاره د لوښو سوداګري وکړه» او تل د هرې معاملې غوره برخه تر لاسه کوه. بیل یو ځل لافه ووهله چې «زه د هر چانس په تر لاسه کولو سره خپل ماشومان غواړم. زه غواړم دوی تیز کړم». په هر حال، د هغه مور د هغه په روزنه او پالنه کې ډېره اغېزمنه وه، په داسې حال کې چې د هغه د ژوند په جریان کې هغه د خپل پلار څخه لا زیات خپل ځان لرې کړ. وروسته هغه ویلی و «د اول نه، زه په کار کولو، سپما کولو او ورکړه روزل شوی وم». <ref>{{cite web|url=http://www.challies.com/articles/the-philanthropists-john-d-rockefeller|title=The Philanthropists: John D. Rockefeller - Tim Challies|date=October 13, 2013}}</ref>{{Sfn|Segall|2001|pp=15–16}}{{Sfn|Segall|2001|p=14}}{{Sfn|Chernow|1998|p=43}} == سرچينې == sqnpfvf7e33xfylejxbgqvjazyywxiy 0 62491 368780 364752 2026-08-30T03:09:09Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368780 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Business Park Sofia view 2.jpg|بټنوک|275x275px]] '''د بلغاریې اقتصاد''' د ازاد بازار په اصولو کار کوي چې یوه لويه شخصي او یوه کوچنۍ دولتي برخه لري. د نړیوال بانک له نظره بلغاريه د لوړ عاید لرونکی صنعتي شوی هیواد دی او د اروپایې اتحادیې (EU)، د نړیوالې سوداګرۍ سازمان (WTO)، په اروپا کې د امنیت او همکارۍ سازمان (OSCE) او د تور سمندرګي د اقتصادي همکارۍ سازمان (BSEC) غړی دی. د بلغاریې اقتصاد د پام وړ اقتصادي وده تجربه کړی (۵۳۸٪)  چې د اټکل تر مخې د ۱۳.۱۵ ميارده ډالرو (اسمي ۲۰۲۲) څخه پيل او د ۸۶ مليارده ډالرو (اټکلاً اسمي ۲۰۲۲) ناخالص کورنی عايد (جي ډي پي) ته رسیږي، یا دا چې ۲۰۳ مليارده ډالرو (اټکلاً ۲۰۲۲ PPP) (جي ډي پي) د سړی سر ۳۱،۱۴۸ ډالره (اټکلاً PPP ۲۰۲۲) کېږي، په اوسط ډول ناخالص میاشتنی معاش ۱۶۷۶ لیوا (۸۵۷ يورو) کیږي (ډیسمبر ۲۰۲۱) (ليوا د بلغاريې پولي واحد دی)، په اوسط ډول خالص میاشتنی معاش ۱۸۳۸ ډالر (په پی پی پی کې د ژوند د لګښتونو لپاره تنظیم شوی) کیږي (۲۰۲۱). ملي دودپيسه يې ليو (جمع یې لیوا) ده، يوه يورو ۱.۹۵۵۸۳ لیوا سره برابره ده. په ختیځه اروپا کې «لیو» تر ټولو پياوړې او باثباته دودپيسه ده.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/country/bulgaria|title=World Bank country data: Bulgaria|access-date=25 April 2012|year=2015|publisher=The World Bank Group}}</ref><ref name="countryeconomy.com/gdp/bulgaria">{{cite web|url=https://countryeconomy.com/gdp/bulgaria|title=Bulgaria GDP|publisher=countryeconomy.com/gdp/bulgaria|website=countryeconomy.com/gdp/bulgaria|access-date=8 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=СРЕДНА БРУТНА МЕСЕЧНА ЗАПЛАТА НА НАЕТИТЕ ЛИЦА ПО ТРУДОВО И СЛУЖЕБНО ПРАВООТНОШЕНИЕ ПРЕЗ 2021 ГОДИНА*|url=https://www.nsi.bg/bg/content/3928/%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%BE|publisher=National Statistical Institute|access-date=24 July 2021}}</ref><ref name="Wikipedia">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_European_countries_by_average_wage|title=Net average monthly salary (adjusted for living costs in PPP), 2021|publisher=[[Wikipedia]]|website=en.wikipedia.org|access-date=21 February 2022}}</ref><ref>[http://www.bnb.bg/Statistics/StExternalSector/StExchangeRates/StERFixed/index.htm Fixed currency exchange rates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605060830/http://www.bnb.bg/Statistics/StExternalSector/StExchangeRates/StERFixed/index.htm |date=2019-06-05 }}, Bulgarian National Bank.</ref><ref>[http://www.novinite.com/view_news.php?id=101272 Bulgarian Bank Advisor: Bulgaria Lev Strongest Currency in Eastern Europe], Novinite, 16 February 2009</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111225180242/http://paper.standartnews.com/en/article.php?d=2009-02-16&article=26699 Bulgarian Lev – the Balkans’ Strongest Currency], Standart, 16 February 2009</ref> په اقتصاد کې تر ټولو ځواکمنې برخې انرژي، کان کیندنه، فلزات، ماشین جوړونه، کرنه او سیاحت دي. لباس، وسپنه او فولاد، ماشینونه او تصفیه شوي تیل يې لومړني صنعتي صادرات دي.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2049.html#bu|title=Field listing of principal export commodities|year=2011|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=20 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626172345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2049.html#bu|archive-date=26 June 2015|url-status=dead}}</ref>  سوفیا د بلغاریې پلازمینه، اقتصادي زړه او د ډيری بلغاریانو کور دی، نړیوال شرکتونه او تر څنګ يې د بلغاريې ملي بانک او د ونډو بازار په دې ښار کې فعاليت کوي. «پلودیو» يې دويم لوی ښار او په بلغاریه کې یو له سترو اقتصاد لرونکو څخه دی. «وارنا» يې درېیم لوی ښار او په بلغاریه او د بلغاریې د تور سمندر پر غاړه تر ټولو لوی ښار او تفريح ځای دی. له ستراتیژیکي اړخه د «ورنا» په خلیج کې پروت دی او له اقتصادي اړخه «ورنا» د بلغاریې د ښه فعاليت او په چټکۍ وده کونکو ښارونو څخه شمېرل کېږي. په ۱۹۹۱ز کال کې د «کومیکون» د تیت و پرک کیدو وروسته د سختیو سره سره، په وروستیو ۲۶ کلونو کې د بلغاریې اقتصاد په څرګند ډول پرمختګ کړی. د ۱۹۹۰ز لسيزې په لومړیو کې، د دې هیواد د خصوصي کولو ورو تګ، يو له بل سره ټکر لرونکې دولتي ماليه او د پانګه اچونې تګلارې او د بیوروکراسۍ سختو قواعدو عملي کولو نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې (FDI) په سيمه کې په کمه کچه وساتلې. د ۱۹۹۱ز څخه تر ۱۹۹۶ز کال پورې ټوله بهرنۍ پانګونه ۸۳۱ مليارده ډالره وه.  د ۱۹۹۶ په دیسمبر مياشت کې، بلغاریه د نړیوالې سوداګرۍ سازمان سره یو ځای شوه. له ۱۹۹۷ز کال راهيسې وروسته کلونو کې، بلغاریې د پام وړ بهرنۍ پانګونې راجلبول پیل کړل. یواځې په ۲۰۰۴ز کال کې، د بهرنيو شرکتونو له خوا د ۲.۷۲ میلیارده یورو(۳.۴۷ ملیارده ډالرو) څخه زیاته پانګونه وشوه. په ۲۰۰۵ز کې، اقتصادپوهانو په بهرنۍ پانګونه کې نږدې ۱.۸ ملیارده یورو (۲.۳ ملیارد ډالر) کمښت ولید، د کوم لامل چې د سترو دولتي شرکتونو ناخصوصي کول بلل کېږي. په ۲۰۰۷ز کال کې د اروپایې اتحاديې سره له یو ځای کیدو وروسته، بلغاریه په بهرنۍ پانګونه کې تقریباً ۶ ملیارده یورو لوړې څوکې ته ورسېده. د کمې R&D مالي مرستې له امله په اروپايي او نړیوالو بازارونو کې لږ تولید او سیالي لا هم د بهرنۍ پانګونې په مخ کې يو خنډ دی. سره له دې، د بلغاریې د ساینس په اکاډمي کې د اقتصادي څیړنې مؤسسې د تازه کلني راپور له مخې، په بلغاریه کې منځنی معاش په اروپایي اتحاديه کې د اوسط معاش څلورمه برخه دی (۱/۴) او که په دې فارموله کې د مزدور د توليدي وړتيا اندازه وکړای شي، نو دا بايد دوه برابره لوړ شي.<ref>[http://cordis.europa.eu/erawatch/index.cfm?fuseaction=ri.content&topicID=6&parentID=4&countryCode=BG Main challenges for research policies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202130306/https://cordis.europa.eu/erawatch/index.cfm?fuseaction=ri.content&topicID=6&parentID=4&countryCode=BG |date=2 February 2020 }}, ERAWATCH, 9 April 2010</ref><ref name="manager.bg">{{cite web|title=Средната заплата в България – 4 пъти по-ниска от тази в ЕС|date=6 June 2017|url=http://www.manager.bg/finansi/srednata-zaplata-v-blgariya-4-pti-po-niska-ot-tazi-v-es|publisher=Institute of Economic Studies at the Bulgarian Academy of Sciences}}</ref> د ستر رکود پر مهال، په ۲۰۰۹ز کال کې د بلغاريې اقتصاد ۵.۵٪ راغورځېد، خو په چټکۍ سره یې په ۲۰۱۰ز کال کې د نورو بالکاني هیواونو سره په توپیر د ودې مثبت دریځ ۰.۲٪ ته بیا ورساوه. همدارنګه، په راتلونکو کلونو کې وده کمزورې وه او جي ډي پی یواځې په ۲۰۱۴ز کال کې له بحران څخه مخکې کچې ته ورسېده.<ref name="europa2">{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do;jsessionid=9ea7974b30dd8549af6fd90a4215b5a4bd09638f55ac.e34SbxiPb3uSb40Lb34LaxqRb30Ne0?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tsieb020|title=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table|publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu|date=11 March 2011|access-date=26 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516143140/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do%3Bjsessionid%3D9ea7974b30dd8549af6fd90a4215b5a4bd09638f55ac.e34SbxiPb3uSb40Lb34LaxqRb30Ne0?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tsieb020|archive-date=16 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Състояние и тенденции в развитието на областите: общ преглед|url=http://www.regionalprofiles.bg/bg/summary_2015/|publisher=ИПИ|access-date=9 April 2016}}</ref> == تاریخ == === د ۲۰ پیړۍ پیل څخه تر۱۹۹۰ کال پورې === په بلغاریه کې لومړۍ معاصره فابریکه په ۱۸۳۶ز کال کې په «سیلوین» کې جوړه شوه؛ له هغې راهیسي او په ځانګړي ډول د ۱۸۶۰ز کال څخه وروسته، د بلغاریې اقتصاد په ټوله کې د پرمختګ په حال کې و، په ځانګړي ډول په شلمه پېړۍ او په ۱۹۲۰ز لسيزه کې دا پرمختګ محسوس شو. د ۱۹۳۰ز کال په اوږدو کې، د بلغاریې اقتصاد له پوځي اړخه دالمان پورې اړوند اقتصاد په توګه تشريح شوی دی. د ۱۹۴۰ز کال په لومړیو کې، څنګه چې په دويم نړیوال جنګ کې د المان ماتې پيل شوه، د بلغاریې اقتصاد د زوال سره مخ شو. په ټوله کې، د ۱۸۸۰ز او ۱۹۴۵ز کلونو تر منځ موده د پياوړې صنعتي کولو مودې په توګه يادېږي (د ۱۷ او ۱۸ پیړۍ بلغاريې په پراخه کچه یو لوی غیر پرمختللی صنعت درلود، کرنه،لاسي صنایع او یو څه سوداګري يې يواځې يو څه پرمختللې برخه وه). د سوسیالیزم پړاو کې، څنګه چې د خصوصي بازار نوښتونه د دولت له خوا تنظمېدل، د بلغاریايي اقتصاد صنعتي کیدو ته دوام ورکړ، که څه هم په ازاد بازار کې د پام وړ کمښت راغلی و. بیا هم، د بلغاریایي اقتصاد د سړک زېربناوو او هوايي لېږد په نوې کولو، تر څنګ يې د تور سمندر شاوخوا او په غره ییزو سیمو کې سیاحتي سيمو په جوړولو سره په ټوله کې د پام وړ اقتصادي پرمختګ کړی.<ref>{{in lang|bg}} [http://valtcheva.com/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=26 България в началото на XX век. Икономическо развитие в началото на XX в.]</ref><ref>{{in lang|bg}} [[Lyudmila Zhivkova|Людмила Живкова]], ''С априлско вдъхновение в борбата за мир и социализъм, за единство, творчество и красота: доклади, речи, статии и изказвания'', Том 3, Партиздат 1983</ref><ref>{{in lang|bg}} Давид Коен, ''Военновременната икономика на България: 1939-1944'', УИ Св. Климент Охридски, 2002</ref> د دوېمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو څخه د ۱۹۸۹ز کال د نومبر په میاشت کې په ختیځه اروپا کې د نظام تر پراخ بدلون پورې، د بلغاریې کمونست ګوند (بي سي پي) په بشپړ ډول اقتصادي، ټولنیز او سیاسي اداره په کار واچوله. په ۱۹۴۴ز کې د دې ګوند واک ته رسېدل، د طرحه شوي اقتصاد پر لور د اقتصادي بدلون د پیل په توګه پېژندل کېږي. هغه مهال، بلغاریه د ختیځ بلاک د نورو غړيو په پرتله د شوروي د اقتصادي پراختیا نمونه په ډیر نږدې توګه تعقیب کړه، په داسې حال کې چې د «کومیکن» لومړیو غړو څخه یو وګرځېد. نوي نظام د اقتصاد ډول په عمده توګه له کرنیز څخه د یو صنعتي اقتصاد پر لور ولیږداوه، په داسې حال کې چې له کليوالي سيمو څخه ښاري سيمو ته يې د کارګر ځواک د لیږدولو ملاتړ کاوه او په دې توګه یې د نويو جوړو شويو لويو صنعتي ودانيو ته کارګر چمتو کول. په ورته وخت کې، د بلغاریې نړیوالې سوداګرۍ تمرکز د مرکزي اروپا څخه ختیځې اروپا او د شوروي اتحاد سوسیالیستي جمهوریت ته واوښت.  <ref name="csecon">{{cite book|author=William Marsteller|chapter=The Economy|chapter-url=https://www.loc.gov/item/93010955/|title=Bulgaria country study|editor=Glenn E. Curtis|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|date=June 1992}}</ref><ref>{{cite book|last=Димитрова|first=М.|title=Златните десятилетия на българската електроника|publisher=Книгоиздателска къща "Труд"|year=2008|isbn=978-954-528-845-6|url=https://books.google.com/books?id=jqJ6Ocql0XIC&pg=PA251|language=bg}}</ref> د دې نويو تګلارو په پايله کې د اقتصادي ودې په لومړۍ کچه اغېز وغورځېد. د بلغاریې اقتصاد د شوروي اتحاد له اقتصاد سره نږدې وروته والی درلود. د شوروي په بڼه مرکزي طرحه چې د پرله پسې پنځه کلنې طرحې په موده کې جوړه شوې وه، د ختیځې اروپا د نورو ایالتونو په پرتله يې ډېرې مستقيمې ګټې درلودې، چیرته چې دا طرحه د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۰ز لسیزې په لومړیو کې پلې شوې وه. له جګړې وروسته پړاو په اوږدو کې، اقتصادي پرمختګ هم د همدې مودې په اوږدو کې د ختیځې اروپا په نورو هیوادونو کې د داخلي سیاسي ثبات په کچه کې د پام وړ مرسته وکړه. دا د بلغاریې د سیاسي صحنې د بدلون ښودنه کوي، ځکه چې د «بي سي پي» د واک ته له رسیدو تر مخه، سیاسي اله ګوله دېره عامه وه.<ref name="csecon2">{{cite book|author=William Marsteller|chapter=The Economy|chapter-url=https://www.loc.gov/item/93010955/|title=Bulgaria country study|editor=Glenn E. Curtis|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|date=June 1992}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+bg0058)|title=Economic policies|access-date=3 March 2015}}</ref> په هر حال، د ۱۹۶۰ز کال په لومړیو کې کمې پانګې او د کار تولید، تر څنګ يې د توليدي موادو ګرانۍ د بلغاریې اقتصاد زیانمن کړ. د ودې ناهيلي کوونکې اندازې تر څنګ ډېرې اقتصادي تجربې تر لاسه شوې. دا تجربه د سوسیالیستي اقتصادي چوکاټ دننه ترسره شوه، که څه هم هېڅکله د بازار پر بنسټ ولاړ اقتصاد ته نژدې شو.<ref name="csecon3">{{cite book|author=William Marsteller|chapter=The Economy|chapter-url=https://www.loc.gov/item/93010955/|title=Bulgaria country study|editor=Glenn E. Curtis|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|date=June 1992}}</ref> == سرچينې == qlcmn9ntevoeczc78rtmsj3oak8twsp 0 62591 368784 365386 2026-08-30T06:18:17Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368784 wikitext text/x-wiki د چين ولسي جمهوريت د منځني عايد مخ پر وده بازار ته متمايل اقتصاد لري، چې د صنعتي تګلارو او پينځه کلن ستراتيژيک پلانونو له لارې اقتصاد پلان جوړونه ترکيبوي. د هېواد اقتصاد دولتي تشثبتات [چې د دولت په ملکيت کې دي] او د ګډ ملکيت تشبثات او همدا راز پراخه کورنۍ خصوصي برخه او د په رسمي ډول د سوسياليست بازار اقتصاد په توګه روښانه شوي نظام کې باندنيو سوداګريو ته پرانېستوالی لري. دولتي تشبثات په ۲۰۱۹ ز کال کې د چين د بازار د پانګونې له ٪۶۰ څخه زياته برخه جوړه کړه او په ۲۰۲۰ ز کال کې يې چين د ۱۵،۹۸ تريليون امريکايي ډالر (۱۰۱،۳۶ ين) ناخالص کورني توليد ٪۴۰ جوړ کړ، په داسې حال کې چې کورنۍ او باندنۍ خصوصي سوداګرۍ او پانګونې د يادې کچې د پاتې ٪۶۰ لپاره ځواب ويونکې وې. لکه د ۲۰۱۹ ز کال د پای د مودې غوندې، په ۲۰۱۵ ز کال کې په مالي برخه کې د فعاليت کوونکو په ګډون د چين د ټولو دولتي تشبثاتو ټولې پانګې ۵۸،۹۷ تريليون امريکايي ډالرو ته ورسېدې، چې د يادې کچې ۹۱ دولتي شرکتونه د ۲۰۲۰ د بخت نړيوال ۵۰۰ شرکتونو “Fortune Global 500” پورې تړاو لري. د اومه ناخالص کورني توليد د اندازه کولو له مخې چين د نړۍ دويم لوی اقتصاد او د پېرودلو د ځواک د برابرۍ (Purchasing Power Parity “PPP”) په واسطه د اندازه کولو له مخې له ۲۰۱۴ ز کال راهيسې د نړۍ تر ټولو لوی اقتصاد لري. د دې هېواد اقتصاد له ۲۰۱۰ ز ال راهيسې د هغو معلوماتو له مخې د اومه ناخالص کورني توليد په واسطه دويم تر ټولو لوی اقتصاد دی، چې د بدلېدونکي يا نوساني بازار د تبادلې نرخونو باندې تکيه کوي. د چين اقتصاد په وروستيو (۲۰۲۱ ز کال) کې د اروپا اتحاديې اقتصاد لاندې کړ. چين به د يو اټکل له مخې په ۲۰۲۸ ز کال کې د اومه ناخالص کورني توليد برخه کې د نړۍ په کچه تر ټولو لوی اقتصاد شي. دا هېواد په تاريخي ډول له لومړۍ څخه تر ۱۹ پېړۍ پورې د دوه زريزو د ډېری مودې لپاره د نړۍ په کچه له لومړنيو اقتصادي ځواکونو له ډلې څخه و. <ref name="Eco_info">—Xu, Chenggang. “The Fundamental Institutions of China’s Reforms and Development.” [[Journal of Economic Literature]], vol. 49, no. 4, [[American Economic Association]], 2011, pp. 1076–151, {{jstor|23071664}}. —Nee, Victor, and Sonja Opper. “Political Capital in a Market Economy.” Social Forces, vol. 88, no. 5, [[Oxford University Press]], 2010, pp. 2105–32, {{jstor|40927540}}. —Shue Tuck Wong & Sun Sheng Han (1998) Whither China's Market Economy? The Case of Lijin Zhen, [[Geographical Review]], 88:1, 29-46, {{doi|10.1111/j.1931-0846.1998.tb00094.x}} —Gregory C. Chow (2005) The Role of Planning in China's Market Economy, Journal of Chinese Economic and Business Studies, 3:3, 193-203, {{doi|10.1080/14765280500317866}} —HUA, HUANG. “The Market Economy in China.” Security Dialogue, vol. 24, no. 2, [[Sage Publications]], Ltd., 1993, pp. 175–79, {{jstor|44471339}}. —Chow, Gregory C. “Development of a More Market-Oriented Economy in China.” Science, vol. 235, no. 4786, [[American Association for the Advancement of Science]], 1987, pp. 295–99, {{jstor|1698592}}.</ref><ref>{{cite web |last=Hissey |first=Ian |date=17 December 2019 |title=Investing in Chinese State-Owned Enterprises |url=https://insight.factset.com/investing-in-chinese-state-owned-enterprises |access-date=15 March 2021 |website=insight.factset.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=21 May 2020 |title=How reform has made China's state-owned enterprises stronger |url=https://www.weforum.org/agenda/2020/05/how-reform-has-made-chinas-state-owned-enterprises-stronger/ |access-date=19 October 2020 |website=www.weforum.org}}</ref><ref>{{cite web |last=CBNEditor |date=18 January 2021 |title=China's GDP Breaches 100 Trillion Yuan Threshold after Posting 2.3% Growth in 2020, Disposable Income up 4.7% |url=https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ |access-date=13 April 2021 |website=China Banking News |language=en-US |خونديځ نېټه=7 May 2021 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210507021126/https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210507021126/https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507021126/https://www.chinabankingnews.com/2021/01/18/chinas-gdp-breaches-100-trillion-yuan-threshold-after-posting-2-3-growth-in-2020-disposable-income-up-4-7/ }}</ref><ref>{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=17 October 2020 |title=China State Firms' Assets grow even as the Government presses for lighter debt |url=https://www.caixinglobal.com |access-date=19 October 2020 |website=www.caixinglobal.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Tjan |first=Sie tek |date=18 August 2020 |title=The Biggest but not the Strongest: China's place in the Fortune Global 500 |url=https://www.csis.org |access-date=19 October 2020 |website=www.csis.org}}</ref><ref>{{cite web |title=Report for Selected Country Groups and Subjects (PPP valuation of country GDP) |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&pr.y=19&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C672%2C914%2C946%2C612%2C137%2C614%2C546%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C199%2C646%2C733%2C648%2C184%2C915%2C524%2C134%2C361%2C652%2C362%2C174%2C364%2C328%2C732%2C258%2C366%2C656%2C734%2C654%2C144%2C336%2C146%2C263%2C463%2C268%2C528%2C532%2C923%2C944%2C738%2C176%2C578%2C534%2C537%2C536%2C742%2C429%2C866%2C433%2C369%2C178%2C744%2C436%2C186%2C136%2C925%2C343%2C869%2C158%2C746%2C439%2C926%2C916%2C466%2C664%2C112%2C826%2C111%2C542%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C941%2C474%2C446%2C754%2C666%2C698%2C668&s=PPPGDP&grp=0&a= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131023509/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&pr.y=19&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512,672,914,946,612,137,614,546,311,962,213,674,911,676,193,548,122,556,912,678,313,181,419,867,513,682,316,684,913,273,124,868,339,921,638,948,514,943,218,686,963,688,616,518,223,728,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,199,646,733,648,184,915,524,134,361,652,362,174,364,328,732,258,366,656,734,654,144,336,146,263,463,268,528,532,923,944,738,176,578,534,537,536,742,429,866,433,369,178,744,436,186,136,925,343,869,158,746,439,926,916,466,664,112,826,111,542,298,967,927,443,846,917,299,544,582,941,474,446,754,666,698,668&s=PPPGDP&grp=0&a= |archive-date=31 January 2018 |access-date=24 October 2017 |publisher=IMF}}</ref><ref>{{Cite news|last=Barboza|first=David|date=16 August 2010|title=China Passes Japan as Second-Largest Economy|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2010/08/16/business/global/16yuan.html|access-date=23 March 2021|issn=0362-4331}}</ref><ref name="CHN1">{{cite web |last=Elliot |first=Larry |date=26 December 2020 |title=China to overtake US as world's biggest economy by 2028, report predicts |url=https://www.theguardian.com/world/2020/dec/26/china-to-overtake-us-as-worlds-biggest-economy-by-2028-report-predicts |access-date=28 December 2020 |work=[[The Guardian]] |quote="With the US expected to contract by 5% this year, China will narrow the gap with its biggest rival, the CEBR said. Overall, global gross domestic product is forecast to decline by 4.4% this year, in the biggest one-year fall since the second world war. Douglas McWilliams, the CEBR's deputy chairman, said: "The big news in this forecast is the speed of growth of the Chinese economy. We expect it to become an upper-income economy during the current five-year plan period (2020-25). And we expect it to overtake the US a full five years earlier than we did a year ago. It would pass the per capita threshold of $12,536 (£9,215) to become a high-income country by 2023."}}</ref><ref name=":8">{{Cite book|last=Maddison|first=Angus|url=https://archive.org/details/chineseeconomicp00madd|title=Chinese Economic Performance in the Long Run: 960-2030 AD|publisher=Organization for Economic Cooperation and Development|year=2008|isbn=978-9264037625|pages=[https://archive.org/details/chineseeconomicp00madd/page/n44 43]|url-access=limited}}</ref> د هېواد حکومت په ۱۹۷۸ ز کال کې د ډينګ اکسياپينګ “Deng Xiaoping” تر مشرۍ لاندې خپل اقتصادي سمونونه پيل کړل. د پايلې په توګه چين د ۳۰ کالونو په موده کې د ودې د ٪۱۰ منځنيو کچو په درلودلو سره د نړۍ تر ټولو چټک وده وال ستر اقتصاد لري. چين د نړۍ په کچه د لس غوره او خورا سيال مالي مرکزونو له ډلې څلور مرکزونه (شانګهای، هانګ کانګ، بيجنګ او شينژين) لري، چې د بل هر هېواد په پرتله زيات دي. دا هېواد د نړۍ د ونډو د لويو تبادلو درې بازارونه (شانګهای، هانګ کانګ او شينژين) لري، چې د بازار پانګونې او سوداګريز حجم دواړو له مخې دي. د ۲۰۲۰ ز کال د اکتوبر تر ۱۲ نېټې پورې د جين د اصلي خاورې “Mainland Chinese” د ونډې بازارونه د شانګهای د ونډې تبادلې بازار “Shanghai Stock Exchange” او شينژين د ونډو تبادلې بازار “Shenzhen Stock Exchange” په ګډون له ۱۰ تريليون امريکايي ډالرو څخه پورته شول. د ونډه ياده کچه د هانګ کانګ د ونډو تبادلې څخه پرته وه او د تبادلې دې بازار هم نږدې ۵،۹ تريليون امريکايي ډالر ونډې درلودې. د ۲۰۲۰ ز کال د جون تر پايه پورې باندنيو پانګوالو په چينايي ونډو کې په ټوليز ډول ۴۴۰ بيليون امريکايي ډالر ونډې پېرلې وې، چې د ټول ارزښت د نږدې ۲،۹ سلنې استازولي کوي او په ګوته کوي، چې باندنيو پانګوالو يوازې د ۲۰۲۰ ز کال په لومړۍ نيمايي کې ټول ۱۵۶،۶ بيليون امريکايي ډالر په ونډو کې راټول کړل. د ۲۰۲۰ زکال د سپټمبر تر لومړيو پورې د چين د ونډې بازار ټوليز ارزښت له ۱۵،۴ تريليون امريکايي ډالرو څخه لوړ شو، چې له امله يې له جاپان او انګليستان څخه پورته او يوازې له متحده ايالتونو (۴۰ تريليون) څخه ښکته دويم ځای خپل کړ. د ۲۰۲۰ ز کال د سپټمبر تر پايه پورې د چينايي ونډو باندنۍ شتمنۍ ۳۸۸ بيليون امريکايي ډالر يا د ټول ارزښت ٪۲،۵ ته ورسېدې، سره له دې چې په کال کې ۴۴،۶۶ سلنه زياتوالی راغلی دی. <ref name=":13">{{cite web |date=6 December 2012 |title=The Changing of the Guard: China's New Leadership |url=http://knowledge.insead.edu/economics-politics/the-changing-of-the-guard-chinas-new-leadership-2359 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512234533/http://knowledge.insead.edu/economics-politics/the-changing-of-the-guard-chinas-new-leadership-2359 |archive-date=12 May 2013 |access-date=15 June 2013 |publisher=INSEAD Knowledge}}</ref><ref name="NYT82415">{{cite news|author1=Nelson D. Schwartz|author2=Rachel Abrams|date=24 August 2015|title=Advisers Work to Calm Fearful Investors|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2015/08/25/business/dealbook/advisers-work-to-calm-fearful-investors.html|url-status=live|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826025315/http://www.nytimes.com/2015/08/25/business/dealbook/advisers-work-to-calm-fearful-investors.html|archive-date=26 August 2015|quote=Even the most pessimistic observers think China will still grow by{{nbs}}4 or{{nbs}}5 percent}}</ref><ref name=":14">{{cite web |date=16 April 2013 |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2018&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=40&pr1.y=0&c=924&s=NGDP_RPCH%2CPPPPC&grp=0&a= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102170742/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2018&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=40&pr1.y=0&c=924&s=NGDP_RPCH%2CPPPPC&grp=0&a= |archive-date=2 November 2013 |access-date=16 April 2013 |publisher=International Monetary Fund}}</ref><ref name="GFCI2">{{cite web |date=September 2020 |title=The Global Financial Centres Index 28 |url=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf |access-date=26 September 2020 |publisher=Long Finance}}</ref><ref>{{cite web |date=19 February 2019 |title=Top 10 Largest Stock Exchanges in the World By Market Capitalization |url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/ |access-date=28 November 2019 |website=ValueWalk |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=Monthly Reports – World Federation of Exchanges |url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190912130053/https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics |archive-date=12 September 2019 |access-date=6 September 2019 |publisher=[[World Federation of Exchanges|WFE]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=13 October 2020|title=China's stock market tops $10 trillion|work=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015|access-date=22 October 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=7 July 2020|title=Overseas investor snap up Chinese stocks so fast, they are hitting foreign ownership caps such as home appliance maker Midea|work=Th South China Morning Post|url=https://www.scmp.com/business/markets/article/3092204/overseas-investors-snap-chinese-shares-so-fast-they-are-hitting|access-date=22 October 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=3 September 2020|title=China moves to ease Access to $15.4 Trillion Bond Market|work=Caixin Global|url=https://www.caixinglobal.com/2020-09-03/china-moves-to-ease-foreign-access-to-154-trillion-bond-market-101600571.html#:~:text=Update%3A%20China%20Moves%20to%20Ease%20Foreign%20Access%20to%20%2415.4%20Trillion%20Bond%20Market,-By%20Peng%20Qinqin&text=China's%20top%20financial%20regulators%20unveiled,and%20bolster%20domestic%20financial%20markets.|access-date=20 October 2020}}</ref><ref>{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=19 October 2020 |title=China greenlights Shenzhen to issue Offshore Local Government Bonds |url=https://www.yicaiglobal.com |access-date=20 October 2020}}</ref> د چین ناخالص کورنی توليد په ۲۰۲۱ ز کال کې ۱۷،۷ تريليون امريکايي ډالر (۱۱۴،۴ تريليون ين) و، چې د ين برخه کې د تېر کال په پرتله ٪۸،۱ زيات و او له مخې يې له اروپايي اتحاديې څخه مخکې شو. د پيسو نړيوال صندوق په وينا چين د سړي سر عايد پر بنسټ له ۱۰۰ ميليون څخه د زيات نفوس لرونکو هېوادونو په منځ کې د سړي سر ناخالص کورني توليد (اومه) له مخې درېيم او د ناخالص کورني توليد (د پېرودلو د ځواک برابرۍ “PPP”) له مخې ۷۳ ځای لري. دا هېواد د اټکل له مخې د ۲۳ تريليون ډالرو په ارزښت طبيعي سرچينې لري، چې ٪۹۰ يې د ډبرو سکاره او لږ پيداکېدونکي (نادر) ځمکني فلزات جوړوي. چين د نړۍ تر ټولو لوی د نږدې ۴۵،۸۳۸ تريليون ډالرو (۳۰۹،۴۱ چينايي ين) د ټول بانکي سکتور پانګې لري، چې ۴۲،۰۶۳ تريليون يې په امانتونو او نورو مکلفيتونو کې دي. په دې هېواد کې مستقيمې باندنۍ پانګونې چې د ۲۰۱۶ ز کال د اکتوبر تر پايه پورې په ټوليز ډول نږدې ۱،۶ تريليون ډالر وې، د چين د کورني ناخالص توليد نږدې درېيمه برخه او څلورمه برخه دندو کې په مستقيم يا نامستقيم ډول مرسته وکړه. د ۲۰۲۰ ز کال د جون تر پايه پورې په هېواد کې د FDI ونډه ۲،۹۴۷ تریليون امريکايي ډالرو ته ورسېده او د چين لګښت FDI ونډه ۲.۱۲۸ تريليون امريکايي ډالر شوه. د دې هېواد ټوله باندنۍ مالي شتمني ۷،۸۶۰ تريليون امريکايي ډالرو ته او باندني مالي مکلفيتونه يې ۵،۷۱۶ تريليون امريکايي ډالر شول، چې له امله يې چين د نړۍ په کچه له جاپان څخه وروسته دويم لوی پور ورکونکی هېواد شو. چين د باندنۍ مستقيمې پانګونې برخه کې تر ۲۰۲۰ ز کال پورې د ۱۶۳ بيليون ډالر په تر لاسه کولو سره د نړۍ ستر تر لاسه کوونکی هېواد دی. دا هېواد د باندنۍ مستقيمې پانګه اچونې دويم لوی outward لري، چې د ۲۰۱۹ ز کال لپاره يې په يوازې ځان ۱۳۶،۹۱ بيليون باندنۍ پانګونه کړې وه، چې په دې ډول جاپان د همدې کال لپاره تر ۲۲۶،۶۵ بيليون امريکايي ډالر باندنۍ پانګونه کړې وه او له چين څخه مخکې و. چين د نړۍ تر ټولو بډايه هېواد دی. دا هېواد تر ۲۰۱۸ ز کال پورې د بيليونرانو هېوادونو په ټول شمېر کې لومړی او د ميليونرانو هېوادونو په ډله کې دويم هېواد و، چې د نړۍ ۶۵۸ بيليونران او ۳،۵ ميليونران چينايان وو. د “Credit Suisse Group” له لورې د ۲۰۱۹ ز کال د نړيوالې شتمنۍ د راپور “Global Wealth Report” له مخې چين د نړۍ د نفوس د غوره لس سلنې په شتمنۍ کې له متحده ايالتونو څخه مخکې شوه. چين تر ۲۰۲۱ ز کال پورې د بخت نړيوال ۵۰۰ شرکتونو “Fotune Global 500” کې د لويو شرکتونو کور و او د ۱۳۵ شرکتونو مرکزي ادارې په چين کې دي. دا هېواد تر ۲۰۲۲ ز کال پورې د هغو ۳۱۵ لويو لېست شويو کارخانو کور و، چې د نړيوال بخت ۲۰۰۰ شرکتونو “Fortune Global 2000” کې د عايد له مخې اندازه شوي وو، چې له مخې يې په نړيواله کچه دويم ځای خپل کړ. چين له دوه سوو څخه د زياتو خصوصي ټيکناژيکي شرکتونو د پيل کور هم دی، چې هر يو يې له ۱ بيليون څخه زيات ارزښت لري، چې دا د نړۍ په کچه تر ټولو لوړ شمېر دی. چين د ۳،۱ تريليون په ارزښت د نړۍ د لويې باندنۍ تبادلې زېرمې لري، مګر که چېرې ورسره د چين د دولتي سوداګريزو بانکونو شتمني يو ځای شي، نو د چينايي زېرمو ارزښت نږدې ۴ تريليون ته پورته کېږي. <ref>{{cite web |title=China's economy surpasses the European Union's for the first time |url=https://www.trtworld.com/magazine/china-s-economy-surpasses-the-european-union-s-for-the-first-time-54291 |access-date=2022-07-10 |archive-date=2022-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201164923/https://www.trtworld.com/magazine/china-s-economy-surpasses-the-european-union-s-for-the-first-time-54291 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=October 2020 |title=World Economic Outlook – GDP per capita (Nominal) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report |access-date=21 March 2021 |website=[[International Monetary Fund]] |language=en}}</ref><ref name="IMF">{{cite web |date=October 2020 |title=World Economic Outlook – GDP per capita (PPP) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=21 March 2021 |work=[[International Monetary Fund]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report |access-date=2022-06-14 |website=IMF |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Anthony |first=Craig |date=12 September 2016 |title=10 Countries with the Most Natural Resources |url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916072056/http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp |archive-date=16 September 2017 |access-date=15 September 2017 |publisher=[[Investopedia]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=15 September 2020 |title=Assets and Liabilities Statistics of Financial Institutions as of 2nd quarter 2020 |url=http://www.pbc.gov.cn/diaochatongjisi/116219/116319/3959050/3959049/index.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018140626/http://www.pbc.gov.cn/diaochatongjisi/116219/116319/3959050/3959049/index.html |archive-date=18 October 2020 |access-date=16 October 2020 |website=pbc.gov.cn }}</ref><ref>{{cite web |title=China Total Deposits [1997–2019] [Data & Charts] |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/china/total-deposits |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408141401/https://www.ceicdata.com/en/indicator/china/total-deposits |archive-date=8 April 2018 |access-date=7 April 2018 |website=ceicdata.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=30 November 2016 |title=Foreign investment's role in Chinese Economy |url=https://www.wsj.com |access-date=19 October 2020 |website=www.wsj.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Tjan |first=Sie Tek |date=25 September 2020 |title=SAFE releases China's net International Investment Position (NIIP) as of the end of June 2020 |url=https://www.safe.gov.cn |access-date=19 October 2020 |website=www.safe.gov.cn}}</ref><ref>{{Cite news|last=Higgins|first=Tucker|date=24 January 2021|title=China surpasses U.S. as largest recipient of foreign direct investment during Covid pandemic|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2021/01/24/china-received-more-foreign-investment-last-year-than-us-un-says.html|access-date=18 March 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=18 September 2020|title=China's outbound foreign investment posts modest Decline since Start of 2020|work=China Banking News|url=http://www.chinabankingnews.com/2020/09/18/chinas-outbound-foreign-investment-posts-modest-decline-since-start-of-2020/|access-date=16 October 2020|archive-date=18 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018044745/https://www.chinabankingnews.com/2020/09/18/chinas-outbound-foreign-investment-posts-modest-decline-since-start-of-2020/|url-status=dead}}</ref><ref name=":16">{{cite web |last= |first= |title=China overtakes US as world's richest nation |url=https://thefinancialexpress.com.bd/economy/global/china-overtakes-us-as-worlds-richest-nation-1637064263 |url-status=live |access-date=2021-11-26 |website=The Financial Express |language=en}}</ref><ref name=":17">{{cite web |title=China is now the world's richest country |url=https://finance.yahoo.com/news/report-china-now-worlds-richest-170102566.html |url-status=live |access-date=2021-11-26 |website=finance.yahoo.com |language=en-US}}</ref><ref name="Kurtenbach">{{cite news|last=Kurtenbach|first=Elaine|date=27 February 2019|title=Billionaire list shows $1T hit from '18 market meltdown|work=Associated Press|url=https://apnews.com/4e744eb004bd486cbd440bc71bf4b985|access-date=17 February 2020}}</ref><ref name="bloomberg.com">{{Cite news|title=China Is Set to Keep Minting New Millionaires Faster Than U.S.|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-18/u-s-to-remain-hub-of-world-s-richest-even-as-china-closes-gap|access-date=19 February 2019|newspaper=Bloomberg.com|date=18 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tjan|first=Sie Tek|date=24 December 2020|title=China surpasses the US in Wealth of Top 10%|work=The US News & World Report|url=https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2019-12-24/china-surpasses-the-us-in-wealth-of-top-10|access-date=20 October 2020}}</ref><ref name="Global 500 2017">{{cite web |last=Murray |first=Alan |date=10 August 2020 |title=The Fortune Global 500 is now more Chinese than American |url=https://fortune.com/2020/08/10/fortune-global-500-china-rise-ceo-daily/ |work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref><ref name="Global 500 2015">{{cite web |title=Global 500 (updated) |url=https://fortune.com/global500/2019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807080136/https://fortune.com/global500/2019/ |archive-date=7 August 2019 |access-date=10 September 2019 |work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The Global 2000 2022 |url=https://www.forbes.com/lists/global2000/ |access-date=2022-06-14 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2019/10/23/tech/china-unicorns-united-states|publisher=CNN|title=Chinese report counts 206 unicorns. That's more than America|date=23 October 2019|access-date=18 March 2021}}</ref><ref name="China reserves">{{cite web |title=官方储备资产 (Official reserve assets) |url=http://www.safe.gov.cn/safe/2020/0207/15340.html |access-date=29 October 2020}}</ref><ref name="Economist China reserves">{{cite news|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2020/10/31/if-chinas-economy-is-so-strong-why-isnt-its-currency-stronger|title=If China's economy is so strong, why isn't its currency stronger?|newspaper=[[The Economist]]|access-date=29 October 2020}}</ref> چين د نړۍ تر ټولو لوی توليدي اقتصاد او د توکو لېږدونکی دی. دا هېواد د نړۍ تر ټولو چټک وده وال مصرفي بازار او د توکو دويم لوی رالېږدونکی هم دی. چين د نړۍ په کچه د ګڼو توکو ستر مصرفونکی هېواد هم دی، چې د فلزاتو نږدې نيمايي چين مصرفوي. دا هېواد د خدماتي توليداتو خالص واردونکی دی. د نړۍ تر ټولو لوی سوداګريز هېواد دی او په نړيواله سوداګرۍ کې څرګنده ونډه لوبوي. دا هېواد په ۲۰۰۱ ز کال کې د سوداګرۍ نړيوال سازمان “World Trade Organization” غړی شو. چين د “ASEAN”، اسټراليا، کمبوديا، نيوزيلينډ، پاکستان، سويلي کوريا او سويس په ګډون له بېلابېلو هېوادونو سره د ازادې سوداګرۍ هوکړې هم لري. د هېواد ستر سوداګريز ملګري متحده ايالتونه، اروپايي ټولنه، جاپان، هانګ کانګ، سويلي کوريا، هند، تايوان، اسټراليا، ويتنام، ماليزيا او برازيل دي. د چين کاري ځواک د ۷۷۸ ميليون کارکونکو په درلودلو سره تر ۲۰۲۰ ز کال پورې د نړۍ په کچه لومړی ځای درلود. دا هېواد د اسانه سوداګرۍ کولو لړيال “Ease of doing business index” کې د «خورا اسانه» هېوادونو له ډلې ۳۱ او د “Global Competitiveness Report” له مخې ۲۸ ځای درلود. د ۲۰۲۱ کال لپاره د نړيوال نوښت لړيال له مخې چين د نړۍ په کچه د ۱۲، اسيا او Oceana کې د ۳ او د هغو هېوادونو په ډله کې د دويم هېواد په توګه ډلبندي شو، چې له ۱۰۰ ميليون څخه زيات نفوس لري. د چين اقتصاد د غوره ۳۰ اقتصادونو په ډله کې د منځني عايد يوازينی او نوی صنعتي شوي اقتصاد دی. چين د حقوقو، د کارونې موډلونو، سوداګريزو نښو، صنعتي ډيزاينونو او د نوښتي توکو د لېږدونو برخه کې په نړيواله کچه لومړی هېواد دی. دا هېواد د پوهې او ټيکنالوژۍ برخو کې د نړۍ له ۵ غوره ډلو ځنې دوه ډلې (“Shenzhen-Hong Kong-Guangzhou” او “Beijing”، چې په ترتيب سره دويم او درېيم ځای لري) لري، چې د بل هر هېواد په پرتله زياتې دي. د ۲۰۲۲ ز کال تر مارچ پورې چين د 5G له ۵۰۰ ميليون څخه زيات کارونکي لري او ۱،۴۵ ميليون تم ځايونه په کې درول شوي دي. <ref>{{cite web |title=China Widens Lead as World's Largest Manufacturer |url=http://news.thomasnet.com/IMT/2013/03/14/china-widens-lead-as-worlds-largest-manufacturer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727123309/http://news.thomasnet.com/IMT/2013/03/14/china-widens-lead-as-worlds-largest-manufacturer/ |archive-date=27 July 2013 |access-date=25 August 2013 |publisher=thomasnet.com}}</ref><ref>{{cite web |title=China: Fastest Growing Consumer Market in the World |url=http://blog-imfdirect.imf.org/2013/12/02/china-fastest-growing-consumer-market-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202175550/http://blog-imfdirect.imf.org/2013/12/02/china-fastest-growing-consumer-market-in-the-world/ |archive-date=2 December 2013 |access-date=8 December 2013 |publisher=IMF direct – The IMF Blog}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Baffes|first1=John|last2=Kabundi|first2=Alain Ntumba|last3=Nagle|first3=Peter Stephen Oliver|last4=Ohnsorge|first4=Franziska Lieselotte|date=2018-06-26|title=The role of major emerging markets in global commodity demand|url=https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/8495.html|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=''intracen.org'' |url=http://www.intracen.org/uploadedFiles/intracenorg/Content/Exporters/Sectors/Service_exports/Trade_in_services/China_ServicesBrief.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030203611/http://www.intracen.org/uploadedFiles/intracenorg/Content/Exporters/Sectors/Service_exports/Trade_in_services/China_ServicesBrief.pdf |archivedate=30 October 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/graphics/2016-us-vs-china-economy/|title=China's Economy Is Catching Up to the U.S.|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317161514/https://www.bloomberg.com/graphics/2016-us-vs-china-economy/|archive-date=17 March 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=12 April 2017 |title=Trade recovery expected in 2017 and 2018, amid policy uncertainty |url=http://www.wto.org/english/news_e/pres17_e/pr791_e.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703010617/https://www.wto.org/english/news_e/pres17_e/pr791_e.htm |archive-date=3 July 2017 |access-date=22 June 2017 |publisher=World Trade Organization |location=Geneva, Switzerland}}</ref><ref>{{cite web |title=China – Member information |url=http://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/china_e.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901095845/http://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/china_e.htm |archive-date=1 September 2014 |access-date=28 August 2014 |publisher=WTO}}</ref><ref>{{cite web |title=China, Switzerland sign free trade agreement |url=http://www.eubusiness.com/news-eu/china-switzerland.pqa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024102431/http://www.eubusiness.com/news-eu/china-switzerland.pqa/ |archive-date=24 October 2013 |access-date=14 November 2013 |publisher=eubusiness.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=China FTA Network |url=http://fta.mofcom.gov.cn/enarticle/chinacambodiaen/chinacambodiaennews/202112/46486_1.html |access-date=2022-06-03 |website=fta.mofcom.gov.cn |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630213142/http://fta.mofcom.gov.cn/enarticle/chinacambodiaen/chinacambodiaennews/202112/46486_1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=11–6 Value of Imports and Exports by Country (Region) of Origin/Destination, China Statistical Yearbook 2018 |url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/indexeh.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827175214/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/indexeh.htm |archive-date=27 August 2019 |access-date=4 September 2019 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}} [http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/html/1106EN.jpg Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503180220/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2016/html/1106EN.jpg|date=3 May 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Doing Business 2020: China's Strong Reform Agenda Places it in the Top 10 Improver List for the Second Consecutive Year |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2019/10/24/doing-business-2020-chinas-strong-reform-agenda-places-it-in-the-top-10-improver-list-for-the-second-consecutive-year |access-date=17 September 2020 |website=World Bank |language=en |archive-date=1 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001232636/https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2019/10/24/doing-business-2020-chinas-strong-reform-agenda-places-it-in-the-top-10-improver-list-for-the-second-consecutive-year |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=The Global Competitiveness Report 2018 |url=http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082148/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/ |archive-date=17 October 2018 |access-date=17 October 2018}}</ref><ref name=":15">{{cite web |title=Global Innovation Index 2021: Innovation Investments Resilient Despite COVID-19 Pandemic; Switzerland, Sweden, U.S., U.K. and the Republic of Korea Lead Ranking; China Edges Closer to Top 10 |url=https://www.wipo.int/pressroom/en/articles/2021/article_0008.html |access-date=20 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Dominik|first=Boddin|title=The Role of Newly Industrialized Economies in Global Value Chains|publisher=International Monetary Fund|year=2016}}</ref><ref>{{cite web |title=World Intellectual Property Organization Releases Global Innovation Index 2020 Ranking China 14 |url=https://www.natlawreview.com/article/world-intellectual-property-organization-releases-global-innovation-index-2020 |access-date=15 March 2021 |website=The National Law Review |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=11 March 2022 |title=China aims to accelerate 5G base stations deployment this year: Report |url=https://www.rcrwireless.com/20220311/5g/china-aims-accelerate-5g-base-stations-deployment-this-year-report |access-date=25 March 2022 |publisher=RCR Wireless}}</ref><ref>{{cite web |title=China expands 5G network to over 1.15 million base stations, more than rest of the world combined |url=https://www.scmp.com/video/china/3156521/china-expands-5g-network-over-115-million-base-stations-more-rest-world |access-date=18 November 2021 |website=SCMP |language=en}}</ref> == سرچينې == 4kp4mal1qk6s0th6959ncz26xv510l3 0 62820 368781 364345 2026-08-30T03:56:54Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368781 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Colombo sunset skyline Jul 2016.jpg|بټنوک|369x369px]] په ۲۰۱۹ز کال کې د سریلانکا د ازاد بازار اقتصاد د ناخالص کورني تولید (جي ډي پي) له نظره ۸۴ میلیارده ډالره او د پیرودلو ځواک برابرۍ (پی پی پي) له نظره ۲۹۶.۹۵۹ میلیارده امریکايي ډالر ارزښت درلود. د ۲۰۰۳ څخه تر ۲۰۱۲ز کال پورې دې هیواد ۶.۴ سلنه کلنۍ وده تجربه کړې وه، چې له خپلو سیمه يیزو سيالانو څخه ډیر ښه و. دا وده د ناسوداګریزو سکتورونو د ودې له امله وه، د کوم په اړه چې نړیوال بانک خبرداری ورکړی چې دواړه بې ثباته او د برابرۍ وړ نه دي. په ۲۰۱۹ز کال کې د ۱۳۶۲۰ پی پي پي ډالرو یا ۳۸۵۲ (۲۰۱۹) اسمي امریکایی ډالرو د سړي سر عاید په لرلو سره، د نړیوال بانک له خوا سریلانکا له پخواني حالت څخه چې د منځني عايد حالت څخه پورته و، له منځني حالت څخه کم عايد هېواد حالت په توګه ډلبندي شو.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2019 |url=https://www.cbsl.gov.lk/en/publications/economic-and-financial-reports/annual-reports/annual-report-2019 |access-date=28 November 2020 |website=cbsl.gov.lk |publisher=[[Central Bank of Sri Lanka]]}}</ref><ref>{{cite web |title=GDP PPP (current international $) - Sri Lanka |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=LK |access-date=4 December 2020 |website=worldbank.org |publisher=[[World Bank]]}}</ref><ref>{{cite web |title=GDP perc apita PPP (current international $) - Sri Lanka |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=LK |access-date=4 December 2020 |website=worldbank.org |publisher=[[World Bank]]}}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank and Sri Lanka -2019 |url=https://www.worldbank.org/en/country/srilanka/overview |access-date=28 November 2020 |website=worldbank.org |publisher=[[World Bank]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Enhancing competitiveness in Sri Lanka June 2016 |url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/24927/Enhancing0Competitiveness0in0Sri0Lanka.pdf?sequence=1&isAllowed=y |access-date=9 March 2021 |publisher=[[World Bank]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economynext.com/sri-lanka-downgraded-to-world-bank-lower-middle-income-country-as-per-capita-income-falls-71644/|title=Sri Lanka downgraded to World Bank lower middle income country as per capita income falls|newspaper=[[EconomyNext]]|access-date=28 November 2020|archive-date=3 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103221116/https://economynext.com/sri-lanka-downgraded-to-world-bank-lower-middle-income-country-as-per-capita-income-falls-71644/|url-status=dead}}</ref> سریلانکا د زریزې پرمختیایي هدف (MDG) پوره کړ چې موخه یې د زیاتې بې وزلۍ مخه نیول دي او د نورو (MDG) د پوره کولو پر لاره روان هېواد دی چې د نورو سويلي اسیایي هیوادونو په پرتله یې ښه فعالیت کړی. تر ۲۰۱۶ز کال پورې د سریلانکا د بې وزلۍ د سرشمیرنې شاخص ۴.۱٪ و. د سریلانکا د درې لسیزو اوږدې کورنۍ جګړې را پدېخوا، سریلانکا د اوږد مهاله ستراتیژیکي او ابادونې پرمختګ پر ننګونو تمرکز پيل کړی. دا هیواد د لوړ منځني عاید هیواد ته د بدلون هڅه کوي. سریلانکا د ټولنیز مداخلت، حکومتدارۍ او پایښت ننګونو سره هم مخ هېواد دی.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka: A Systematic Country Diagnostic |url=http://www.worldbank.org/en/news/feature/2016/02/15/sri-lanka-a-systematic-country-diagnostic |access-date=25 April 2016 |publisher=The World Bank |archive-date=16 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416085130/http://www.worldbank.org/en/news/feature/2016/02/15/sri-lanka-a-systematic-country-diagnostic |url-status=dead }}</ref> په ۲۰۱۹ز کال کې چوپړياوو د سریکا په صنعت کې ۵۸.۲٪ ونډه درلوده چې دا شمېره په ۲۰۱۰ز کال کې ۵۴.۶٪ وه، د صنعت ونډه ۲۷.۴٪ وه په داسې حال کې چې يوه لسيزه مخکې دا سلنه ۲۶.۴٪ وه او د کرنې ونډه ۷.۴٪ وه. که څه هم رقابتي کرنيز سکتور شته، خوندي کورني سکتور ته د داخلېدو لپاره ټیکنالوژیکي وړاندې تګ کرار شوی. سریلانکا په نړۍ کې تر ټولو لوی د غښتلي او صنعتي ټایرونو د تولید مرکز دی او د پوښاک (لباس/جامې) یو سکتور لري چې د ارزښت لړۍ مخ لوړوي. خو د تیرې لسیزې په اوږدو کې له سوداګرۍ څخه زياتېدونکی ملاتړ د داخلي تګلارو بیا راژوندي کیدو په اړه د اندیښنو لامل ګرځېلی.<ref name="GDPshare">{{cite web |title=Sri Lanka annual GDP at current prices and GDP shares |url=http://www.statistics.gov.lk/NationalAccounts/StaticalInformation/Reports/ts_annual_current |access-date=8 February 2021 |website=www.census.gov.lk |publisher=Department of Census and Statistics}}</ref><ref>{{cite web |title=Box Story - Adoption of Modern Technologies in Agriculture - Box Story 04, Central Bank Annual Report 2019 |url=https://www.cbsl.gov.lk/sites/default/files/cbslweb_documents/publications/annual_report/2019/en/13_Box_04.pdf |access-date=8 February 2021 |website=www.cbsl.gov.lk |publisher=Central Bank of Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite web |title=Solid Tyres from Sri Lanka |url=https://www.srilankabusiness.com/rubber/solid-tyres.html |access-date=8 February 2021 |website=www.srilankabusiness.com |publisher=Sri Lanka Export Development Board}}</ref><ref>{{cite web |last1=Athukorale |first1=Prema-chandra |title=Sri Lanka's Trade Policy: Reverting to Dirigisme? |url=https://acde.crawford.anu.edu.au/sites/default/files/publication/acde_crawford_anu_edu_au/2016-10/wp_econ_2012_14_athukorala.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424160354/https://acde.crawford.anu.edu.au/sites/default/files/publication/acde_crawford_anu_edu_au/2016-10/wp_econ_2012_14_athukorala.pdf |archive-date=24 April 2018 |access-date=8 February 2021 |website=acde.crawford.anu.edu.au |publisher=Crawford School of Public Policy ANU College of Asia and the Pacific}}</ref> خدمتونه، بندرونه او هوايي ډګرونه د بار وړلو او هوايي چلند مرکز په توګه د هیواد په نوي منځ ته راغلي حالت کې مرسته کوي. د کولمبو بندر په سويلي اسیا کې د لیږد رالیږد تر ټولو لوی مرکز دی. یو وده کونکی سافټویر او معلوماتي ټیکنالوژي سکتور شته، کوم چې سیال او نړیوالې سیالۍ ته پرانیستی سکتور دی. ګرځندويي یوه چټکه پراخیدونکې برخه ده. په ۲۰۱۹ز کال کې «Lonely Planet» سریلانکا ته د سیل تر ټولو ښه ځای او سفر+ تفریح تر ټولو ښه ټاپو نوم ورکړ. د سریلانکا لوړې صادراتي سيمې متحده ایالات، انګلستان او هندوستان دي. چین، هندوستان او متحده عرب امارات یې د وارداتو عمده ملګري دي.<ref>{{cite web |title=The importance of Air Transport to Sri Lanka - IATA |url=https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/sri-lanka--value-of-aviation/. |access-date=8 February 2021 |website=www.iata.org |publisher=International Air Transport Association |تاريخ الأرشيف=14 February 2021 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210214102037/https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/sri-lanka--value-of-aviation/ |url-status=dead |archive-date=14 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214102037/https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/sri-lanka--value-of-aviation/ }}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka's Colombo port could expand to full maritime hub with policy changes|url=https://economynext.com/sri-lankas-colombo-port-could-expand-to-full-maritime-hub-with-policy-changes-industry-expert-70166/|access-date=8 February 2021|newspaper=[[EconomyNext]]|date=20 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=ICT/BPM in Sri Lanka - Asian Development Bank |url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/49273/49273-001-tacr-en_1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022145016/https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/49273/49273-001-tacr-en_1.pdf |archive-date=22 October 2020 |access-date=8 February 2021 |website=www.adb.org |publisher=Asian Development Bank}}</ref><ref name="LonelySL">{{cite news|title=Sri Lanka still Lonely Planet's top destination for 2019|url=https://economynext.com/sri-lanka-still-lonely-planets-top-destination-for-2019-14619/|access-date=8 February 2021|publisher=[[EconomyNext]]|date=2 July 2019}}</ref><ref name="T+LeiSL">{{cite news|title=Travel and Leisure readers vote Sri Lanka best island in the world|url=https://economynext.com/travel-and-leisure-readers-vote-sri-lanka-best-island-in-the-world-14741/|access-date=8 February 2021|publisher=[[EconomyNext]]|date=12 July 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Central Bank of Sri Lanka 2019 - Statistical Appendix |url=https://www.cbsl.gov.lk/sites/default/files/cbslweb_documents/publications/annual_report/2019/en/15_Appendix.pdf |access-date=8 February 2021 |website=cbsl.gov.lk |publisher=Central Bank of Sri Lanka}}</ref> د کویډ-۱۹ وبا په پيل کیدو سره، د سریلانکا پر ورو ودې، د پیسو پر چاپ او دولتي پور دوامداره اندیښنو د خپلواکې درجه بندۍ ښکته کیدو لړۍ پیل شوه. د وارداتو په مديريت او د وارداتو په متبادل کې زياتوالی راغلی، په داسې حال کې چې په پيسو د پورونو د بدلولو په پايله کې منځ ته راغلې مالياتي بې ثباتي هم زياته شوې. سریلانکا د خپل کویډ-۱۹ وبا په اداره کولو کې د نړۍ په لسو لومړيو هیوادونو کې ځای لري. په ۲۰۲۱ز کال کې، د سریلانکا دولت په رسمي توګه په هیواد کې له دري اويا کلونو وروسته تر ټولو بد اقتصادي بحران اعلان کړ. د مالياتو کمولو ملاتړ موخه د دوه کلونو لپاره د پیسو چاپولو وروسته، سریلانکا وویل چې د ډېريو بهرنيو پورونو تاديه کول د اپریل له دولسمې  نېټې څخه وځنډیدل او په دې ډول يې د پور خدماتو بې مخينې زيان پای ته ورساوه.<ref name="FitchCCC">{{cite web |title=Fitch Ratings Commentary |url=https://www.fitchratings.com/research/sovereigns/fitch-downgrades-sri-lanka-to-ccc-27-11-2020 |access-date=28 November 2020 |website=fitchratings.com |publisher=[[Fitch Ratings]]}}</ref><ref name="MoodysCaa1">{{cite news|url=https://economynext.com/sri-lanka-sovereign-rating-downgraded-two-notches-to-caa1-by-moodys-74239/|title=Sri Lanka sovereign rating downgraded two notches to Caa1 by Moody's|newspaper=[[EconomyNext]]|access-date=28 November 2020}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka import substitution should be temporary: economist|url=https://economynext.com/sri-lanka-import-substitution-should-be-temporary-economist-74919/|access-date=8 February 2021|publisher=8 February 2021|date=20 October 2020}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka import controls extended, license regime in import substitution drive|url=https://economynext.com/sri-lanka-import-controls-extended-license-regime-in-import-substitution-drive-70281/|access-date=8 February 2021|publisher=[[EconomyNext]]|date=23 May 2020}}</ref><ref>{{cite news|title=Money printing to repay debt: Worshipping MMT is likely to magnify economic instability|url=http://www.dailymirror.lk/features/Money-printing-to-repay-debt-Worshipping-MMT-is-likely-to-magnify-economic-instability/185-202687|access-date=28 December 2020|publisher=Dally Mirrro Sri Lanka|date=28 December 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=A child's guide to modern monetary theory: Keynesianism in an old bottle|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/a-childs-guide-to-modern-monetary-theory-keynesianism-in-an-old-bottle/|access-date=8 February 2021|publisher=Colombo Telegraph|date=21 December 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214091822/https://www.colombotelegraph.com/index.php/a-childs-guide-to-modern-monetary-theory-keynesianism-in-an-old-bottle/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka tenth best country in handling the Covid-19 pandemic|url=https://economynext.com/sri-lanka-tenth-best-country-in-handling-covid-pandemic-78313/|access-date=8 February 2021|publisher=EconomyNext.com|date=28 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-04-30 |title=Sri Lanka declares worst economic downturn in 73 years |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210430-sri-lanka-declares-worst-economic-downturn-in-73-years |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015180503/https://www.france24.com/en/live-news/20210430-sri-lanka-declares-worst-economic-downturn-in-73-years |archive-date=2021-10-15 |access-date=2021-06-27 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka halts foreign debt repayments in 'pre-emptive negotiated default'|url=https://economynext.com/sri-lanka-halts-foreign-debt-repayments-in-pre-emptive-negotiated-default-92952/|access-date=14 April 2022|publisher=EconomyNext|date=12 April 2022}}</ref> == اقتصادي تاريخ == === دتاريخ لومړي کلونه === د ختیځ-لویدیځ سوداګرۍ په مرکز کې د موقیعت لرلو او په لرې پرتو سیمو کې خړوبې شوې کرڼې په پايله کې سریلانکا د سوداګریز مرکز په توګه یو اوږد تاریخ لري، کوم چې په دې ټاپو کې د خوندي پاتې شوي تاریخي متنونو او د بهرنیو مسافرو له روايتونو څخه پیژندل کیږي. دا ټاپو د زېرمو په نوم د اوبو لګولو زیرمې لري چې د پخوانیو پاچايانو له خوا د هند – اریايي کډوالۍ وروسته پیل شوي، کوم چې ډیری یې تر نن ورځې پورې خوندي پاتې دي. دا د اوبه خور نظام یوه برخه جوړوي او له نورو عصري جوړښتونو سره تړاو لري.<ref>{{cite web |date=8 October 2011 |title=Chapter 10, Consecrating Pandukabhaya |url=https://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/10-consecrating-pandukabhaya/ |access-date=11 December 2020 |website=Mahavamsa.org |publisher=[[Mahavamsa]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Reservoirs - Historical Aspects |url=http://www.fao.org/3/T0028E/T0028E03.htm |access-date=11 December 2020 |website=fao.org |publisher=[[FAO]]}}</ref><ref name="Project Gutenberg">{{cite web |title='A Record of Buddhistic Kingdoms - Chapter 38 |url=https://www.gutenberg.org/files/2124/2124-h/2124-h.htm#link2HCH0039 |access-date=11 December 2020 |website=Gutenberg.org |publisher=[[Project Gutenberg]]}}</ref> فاکسین (همدا راز فا هسین) یو چینایي راهب و چې په شا او خوا  ۴۰۰ مخزېږديز کې یې هندوستان او سریلانکا ته سفر کړی و، د هغه وخت د موجوده افسانو په اړه لیکي چې د نورو هیوادونو سوداګرو په ټاپو کې د هند - آریایي میشت کیدو دمخه د اصلي قبیلوي خلکو سره سوداګري کوله. یو هیواد چې په بنیادي توګه هیڅ انسان پکې میشت نه و، خو د روحونو او ناګاس (د ښامار عبادت کونکي) له خوا اشغال شوی و، له کومو سره چې د مختلفو هیوادونو سوداګرو سوداګري پر مخ وړله، فاکسین دا په (د بودایی سلطنت ثبت تاريخ) کې لیکلي دي. هغه د قیمتي ډبرو او د صدف نيولو (هغه کبان يا ژوندي موجودات چې په اوبو کې ژوند کوي او په منځ کې صدف يا ملغلرې لري) د پاچا له خوا د ۳۰٪ مالیې په هکله هم لیکلي.<ref name="Project Gutenberg" /> دا راهب له هند څخه په یوه لویه سوداګریزه بېړۍ کې روان شو، څو دې ټاپو ته ورسیږي.چين ته د بېرته تګ لپاره، هغه د يو ستر سوداګر وړونکې بېړۍ په مرسته ولاړ، په کومه کې چې له دوه سوه زيات کسان سپاره وو، دا بېړۍ له يو ستر توپان سره مخ شوه، چېرته چې سوداګر اړ شول چې د خپل سامان ځینې برخه وغورځوي او «جاوا-ډويپا» (اندونيزيا) ته ورسېد، دا د دې ښودنه کوي چې له سريلانکا سره فعالې ساحلي او اوږد واټن سمندري سواګريزې اړيکې موجودې وې.<ref>{{cite web |title='A Record of Buddhistic Kingdoms - Chapter 40 |url=https://www.gutenberg.org/files/2124/2124-h/2124-h.htm#link2HCH0039 |access-date=11 December 2020 |website=Gutenberg.org |publisher=[[Project Gutenberg]]}}</ref> «کاسماس انډیکوپلیسټس» (هندي سمندري مسافر) د مصر د سکندر یو سوداګر/راهب و چې د هند نیمه لويه وچه یې په شپږمه پیړۍ کې کتلی وه، هغه د سوداګرۍ د مرکزيت په توګه د سریلانکا په اړه په تفصیل سره لیکلي چې دا ټاپو د «ټاپوربین» او «سایلادیبا» په نومونو يادوي. هغه په عیسوي توپوګرافي کی لیکلي چې دا ټاپو، لکه څنګه چې په مرکزي موقعیت کې دی، د هند له ټولو برخو، فارس او ایتوپیا څخه ورته بيا بيا بېړۍ راځي او په ورته ډول دوی خپلې بېړۍ هلته استوي. «او له لېرې پرتو سیمو څخه زما موخه «زنسټا [چین] او نور سوداګریز ځایونه دي چې وریښم، الوي، لونګ، سینډل لرګي او نور محصولات تر لاسه کوي او دا بیرته د دې غاړې بازار ته استول کیږي، لکه «مال» [مالابر یا سويل لویدیځ هندي ساحل] ... او کالیانا ته ... له دې وروسته همدا «سيليډيبا»، کوم چې کېدای شي يو تن ووايي چې د انډيز په منځ کې اېښودل شوی دی او له هغه ځايه «هياسنت» [نيل] تر لاسه کوي... او به خپل وار سره دا دوی ته صادروي او په همدې بنسټ دا خپله د سوداګرۍ يو ستر مرکز دی».<ref>{{cite web |year=1897 |title=Christian Topography |url=https://archive.org/details/christiantopogr00cosmgoog |access-date=11 December 2020 |website=archive.org |publisher=[[Internet Archive]]}}</ref> === له خپلواکۍ تر ۱۹۷۷ === کله چې سریلانکا په ۱۹۴۸ز کال کې له برتانيط خپلواکي تر لاسه کړه، سریلانکا د زیاتو اسیايي هیوادنو څخه مخکې وه او د جاپان سره د مقایسې وړ اقتصادي او ټولنیزې نښې يې درلودې. د سریلانکا ټولنیز نښه کوونکي په استثنايي توګه لوړ ګڼل کیدل. د نولسمې پیړۍ په وروستيو کې سوداد لا دمخه ۲۱.۷٪ و. د ۱۹۴۶ز کال د ملاریا د له منځه وړلو تګلارې له ۱۹۴۶ز څخه تر ۱۹۴۷ز کال پورې د مرګ کچه په زرو کې له شل څخه څوارلس ته راښکته کړه. په ۱۹۴۸ز کال کې د یو سریلانکایی د زیږون په وخت کې د ژوند اټکل څلور پنځوس کاله و، يعنې له جاپان څخه لږ څه ښکته چې ۵۷.۵ و. په سریلانکا کې په ۱۹۵۰ز کال کې د ماشومانو د مړینې کچه په هرو زرو ژوندیو زیږونونو کې ۸۲، مالیزیا ۹۱ او فلیپین ۱۰۲ وه.<ref name="GrowthEquity">{{cite web |title=Growth and Equity in Developing Countries - Surjit S Bhalla, Paul Glewwe |url=http://documents1.worldbank.org/curated/en/570211468777272881/pdf/multi-page.pdf |access-date=18 December 2020 |website=worldbank.org |publisher=[[World Bank]]}}</ref> په هندي سمندر کې د سريلانکا ستراتژيک موقعيت ته په کتنې سره تمه کېده چې دا هېواد به د نورو اسیایي ګاونډیو په پرتله زیات ښه فرصت ولري، څو یوه چټکه اقتصادي وده ثبت کړي او داسې برېښېده چې یو له زیاتو ژمنو نویو هیوادونو څخه به وي. خو په ۱۹۴۸ز کال کې دغه هيله مندي تر ۱۹۶۰ز کال پورې تته شوه. ملتپالنه هم رامنځ ته راغله، چې قومي تاوتریخوالی یې زیات کړ.<ref name="whatwent">{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/4409207|title=Development in Independent Sri Lanka: What went wrong?|journal=[[Economic and Political Weekly]]|jstor=4409207|access-date=18 December 2020|last1=Kelegama|first1=Saman|year=2000|volume=35|issue=17|pages=1477–1490}}</ref> == سرچينې == oe4ybnv3zw1p5wt6q117gu368m9jkuh 0 63126 368783 368437 2026-08-30T05:32:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368783 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:World_Population.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/World_Population.svg/330px-World_Population.svg.png|بټنوک| په 2019 کې د نفوس له مخې د هېوادونو او سیمو نقشه (تور رنګ، ډېر نفوس)]] دا د '''نفوس له مخې د هېوادونو نوملړ دی''' . په دې کې خپلواک دولتونه ، مېشته، انحصاري سیمې او په ځینو مواردو کې د خپلواکو دولتونو اجزاوو لرونکي هېوادونه شامل دي، په لړليک کې شاملول په ابتدايي توګه د [[د معيار نړيوال تنظيم|ISO]] معیار [[ایزو ۳۱۶۶-۱|ISO 3166-1]] پر بنسټ دي. د مثال په توګه، [[بریتانیا|انګلستان]] یو واحد وجود ګڼل کیږي، په داسې حال کې چې د هالنډ د سلطنت اجزاوو هېوادونه په جلا توګه ګڼل کیږي. سرېره پردې ، پدې لېست کې ځینې [[په محدوده رسمي توګه پیژندل سوي دولتونه|ایالتونه شامل دي چې محدود پېژندل]] شوي په ISO 3166-1 کې نه دي موندل شوي. همدارنګه د [[د نړۍ نفوس|نړۍ]] د نفوس په پرتله د هر هېواد نفوس په سلنه کې ورکړل شوی، کوم چې [[ملګري ملتونه]] د 7.954 ملیارد وګړي په 2022 کال کې اټکل کوي . <ref name="UNFPA">{{Cite web |year=2022 |title=World Population Dashboard |url=https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard |access-date=15 June 2022 |website=United Nations Population Fund |publisher=UNFPA}}</ref> == تګلاره == په دې چارټ کې کارول شوي ارقام د ملي [[سرشمېرنه|سرشمېرنې]] د ادارې له خوا د خورا تازه اټکلونو یا نسبتونو پراساس دي، چې تل په تغير کې وي. د کومو هېوادونو او ځايونو چې ملي معلومات شتون نلري، ارقام د 2021 لپاره د اټکلونو یا اټکلونو پر بنسټ د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزو چارو د نفوس څانګې له خوا چمتو شوي. <ref name="unpop">{{Cite web |last=United Nations |title=World Population Prospects 2019 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2021 |website=population.un.org}}</ref> ځکه چې راټول شوي ارقام په هر هېواد کې په ورته وخت کې نه راټولیږي، یا د دقت په ورته کچه کې، د پایلې شمېرې پرتله کول ممکن غلطې پایلې رامنځته کړي. سربېره پردې، د ټولو هېوادونو څخه د ارقامو اضافه والی ممکن د نړۍ مجموعې سره مساوي نه وي. هغه سیمې چې د خپلواکو دولتونو بشپړې برخې جوړوي، لکه د انګلستان هېوادونه ، د اړوندو خپلواکو هېوادونو د برخې په توګه شمېرل کیږي. په دې کې نور نهادونه شامل دي، لکه [[اروپایي ټولنه|اروپایي اتحادیه]] ، {{Efn|The European Union is a ''[[sui generis]]'' [[supranational union]] whose sovereign members delegate to it by treaty certain powers that are often exercised by sovereign states. Its combined population has been estimated at 447,319,916 on 1 January 2020, and it would be ranked 3rd if it were included in the list. It has {{#expr: 447319916 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% of the world's population — see {{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en|title=Eurostat-Tables, Graphs and Maps Interface（TGM）table|publisher=[[European Commission]]}}}} چې خپلواکه دولتونه نه دي، او خپلواکې سیمې چې دایمي نفوس نلري، لکه د [[انتارکتیکا|انټارکټیکا]] په اړه د مختلفو هېوادونو ادعاګانې . == د نفوس له مخې خپلواک دولتونه او تړلې سیمې == نوټ: د ملګرو ملتونو د ۱۹۳ [[د ملگري ملتونو غړي هېوادونه|غړو هېوادونو]] او د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې ته د دوو څارونکو هېوادونو لپاره یوه شمېره درجه ټاکل شوې ده. انحصاري سیمې او هغه هېوادونه چې د خپلواکو دولتونو برخې دي د شمېرې درجې ندي ټاکل شوي. برسېره پردې، د محدود پېژندنې سره خپلواکه دولتونه شامل دي، مګر د شمېرې درجه نه ده ټاکل شوې. {{sticky header}}{{sort under}}{{mw-datatable}}{{table alignment}} {| class="wikitable sortable sticky-header sort-under mw-datatable col2right col6right" {{right}} |+ د مجموعي نفوس له مخې د هېوادونو او انحصاري سيمو نوملړ ! ! موقعيت ! نفوس ! style=width:2em | ٪ د{{br}}نړۍ ! نېټه ! {{nowrap|Source (رسمي يا له}}{{br}} [[ملګري ملتونه]] څخه) ! class="unsortable"|يادښتونه |- | – | '''{{noflag|World}}''' | 8,119,000,000 || {{center|100%}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="UNFPA"/><ref name="unpop"/>|| |- | rowspan=2 | {{ntsh|1}} 1/2 {{br}} {{efn|According to د ملګرو ملتونو اټکلs, India surpassed China by the end of April 2023.<ref>{{cite news |title=India to overtake China as world's most populous country in Apr 2023 |url=https://www.un.org/en/desa/india-overtake-china-world-most-populous-country-Apr-2023-united-nations-projects#:~:text=Smith%20Mehta%2Funsplash.-,India%20to%20overtake%20China%20as%20world's%20most%20populous%20country%20in,the%20world's%20most%20populous%20country |access-date=27 April 2023 |work=[[United Nations]] |date=24 April 2023}}</ref>}} | {{هېواد بيرغ|China}} | {{n+p|1408280000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=National Economy – 10.Total Population Went down and Urbanization Rate Continued to Grow (31 December 2024) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] (NBSC) |website=www.stats.gov.cn |date=17 January 2025 |access-date=17 January 2025}}</ref> || {{efn|Refers to [[mainland China]]; excludes China's [[special administrative regions of China|special administrative regions]] of [[Hong Kong]] and [[Macau]], which returned to Chinese sovereignty in 1997 and 1999, respectively.}} |- | {{right}} {{هېواد بيرغ|India}} | {{n+p|1402737000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | {{right}} رسمي وړاندوينه<ref>*data provided by [[Ministry of Health and Family Welfare]]*{{cite web |title=Projected total Population by sex as on 1st July, 2011–2036: India, States and Union Territories (pg.43–March and pg.82–July) |url=https://geographicinsights.iq.harvard.edu/files/geographicinsights2/files/report_population_projection_2019.pdf |publisher=Harvard Center for Population and Development |website=www.iq.harvard.edu |date=November 2019 |access-date=1 January 2025 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || {{right}} {{efn|Includes the population of the [[Kashmir conflict|India-administered]] [[union territory|union territories]] of [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]], and [[Ladakh]].}} |- | {{nts|3}} | {{هېواد بيرغ|United States}} | {{n+p|340110988|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html | title=National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024 |publisher=[[United States Census Bureau]] (USCB) |website=www.census.gov |access-date=20 December 2024}}</ref>|| {{efn|Includes the [[list of states and territories of the United States|50 states]] and the [[Washington, D.C.|District of Columbia]], but excludes the [[territories of the United States]].}} |- | {{nts|4}} | {{هېواد بيرغ|Indonesia}} | {{n+p|282477584|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{citation|url=https://dispendukcapil.acehtimurkab.go.id/berita/kategori/berita-nasional/rilis-data-kependudukan-semester-i-tahun-2024-potret-demografi-dan-implikasinya-bagi-pembangunan-nasional|title=Indonesian Population June 2024|work=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|language=id|access-date=20 October 2024}}</ref>|| |- | {{nts|5}} | {{هېواد بيرغ|Pakistan}} | {{n+p|241499431|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 March 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |title=Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 'The Digital Census' |date=5 August 2023 |website=Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn|Includes the population of [[Kashmir conflict|Pakistan-administered]] [[Azad Kashmir]] and [[Gilgit-Baltistan]].}} |- | {{nts|6}} | {{هېواد بيرغ|Nigeria}} | {{n+p|223800000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf |title=The annual population lecture series – APLS (pg.1 and pg.159) |publisher=National Population Commission – NPC Nigeria |website=www.nationalpopulation.gov.ng |date=22 November 2023 |access-date=11 March 2024}}</ref> || |- | {{nts|7}} | {{هېواد بيرغ|Brazil}} | {{n+p|212583750|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.ibge.gov.br/en/statistics/social/population/18176-population-projection.html?lang=en-GB&t=resultados |title = Population Projection |website = ibge.gov.br |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || |- | {{nts|8}} | {{هېواد بيرغ|Bangladesh}} | {{n+p|169828911|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|14 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |website=Bangladesh Bureau of Statistics (www.bbs.gov.bd) |date=18 April 2023 |access-date=24 August 2023 |language=en |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824082228/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn| The [[Bangladesh Bureau of Statistics]] has a projection of 181 million for 2025, but this method derives from a base year of 2011. This same projection overcounted the population for 2022 by about 4.4 million.<ref>{{cite web |url = https://bbs.gov.bd/site/page/29855dc1-f2b4-4dc0-9073-f692361112da/- |title = Statistical Yearbook |website = bbs.gov.bd |access-date = 1 Jan 2025}}</ref>}} |- | {{nts|9}} | {{هېواد بيرغ|Russia}} | {{n+p|146150789|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 [Estimated permanent population on 1 January 2024 and average 2023] |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service (Росстат)]] |website=www.rosstat.gov.ru |access-date=11 April 2024 |language=ru |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes the [[Republic of Crimea (Russia)|Republic of Crimea]] and [[Sevastopol]], administrative areas on the [[Crimea|Crimean Peninsula]] occupied by Russia. The population does not include the [[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts of Ukraine|four annexed Ukrainian oblasts]]. The Ukrainian government and [[Political status of Crimea|most of the world's other states]] consider the Crimean Peninsula, [[Donetsk Oblast|Donetsk]], [[Kherson Oblast|Kherson]], [[Luhansk Oblast|Luhansk]] and [[Zaporizhzhia Oblast|Zaporizhzhia]] parts of [[Administrative divisions of Ukraine|Ukraine's territory]].}} |- | {{nts|10}} | {{هېواد بيرغ|Mexico}} | {{n+p|130154247|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>*data provided by [https://www.inegi.org.mx/sistemas/Infoenoe/Default_15mas.aspx INEGI → ENOE]* {{cite web |title=Mexico Population |url=https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted |publisher=Moody's Analytics |website=www.economy.com |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|11}} | {{هېواد بيرغ|Japan}} | {{n+p|123590000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{Cite news |title=Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex |work=[[Statistics Bureau (Japan)|Statistics Bureau of Japan]] |url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |access-date=21 November 2024 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401013551/https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |url-status=live }}</ref>|| |- | {{nts|12}} | {{هېواد بيرغ|Philippines}} | {{n+p|114123600|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf |title=Table 10. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030 [Scenario 2 - pg.18] |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] (PSA) |website=www.psa.gov.ph |date=31 January 2024 |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|13}} | {{هېواد بيرغ|Ethiopia}} | {{n+p|109499000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |title=Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024 |website=www.statsethiopia.gov.et |publisher=Ethiopian Statistical Service (ESS) |access-date=7 July 2024 |archive-date=7 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707022122/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|14}} | {{هېواد بيرغ|Democratic Republic of the Congo}} | {{n+p|109276000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو اټکل<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=25 December 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|15}} | {{هېواد بيرغ|Egypt}} | {{n+p|105914499|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/20245121324361-%20pop_new.pdf |title=Egypt in Figures 2024 – Population Estimates By Sex & Governorate 1/1/2024 |publisher=[[Central Agency for Public Mobilization and Statistics (Egypt)|CAPMAS]] |website=www.capmas.gov.eg |date=1 March 2024 |access-date=28 May 2024}}</ref> || |- | {{nts|16}} | {{هېواد بيرغ|Vietnam}} | {{n+p|100309209|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/07/NG-TCTK-2023_Final.pdf |title=Statistical yearbook of Vietnam (2023) – Population and employment [pg.101] |publisher=[[General Statistics Office of Vietnam]] (GSO) |website=www.gso.gov.vn |date=24 December 2024 |access-date=26 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|17}} | {{هېواد بيرغ|Iran}} | {{n+p|85961000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|20 March 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |title=Estimated population in Iran by province in 2024 |publisher=Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |date=5 December 2024 |access-date=27 December 2024 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508011504/https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|18}} | {{هېواد بيرغ|Turkey}} | {{n+p|85372377|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2023 |publisher=[[Turkish Statistical Institute]] |website=www.tuik.gov.tr |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|19}} | {{هېواد بيرغ|Germany}} | {{n+p|83465411|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 March 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |website=www.destatis.de |date=10 January 2025 |access-date=20 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|20}} | {{هېواد بيرغ|France}} | {{n+p|68615000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Démographie – Population au début du mois – France (inclus Mayotte à partir de 2014) |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001641607 |publisher=INSEE |website=www.insee.fr |access-date=21 January 2025}}</ref> || {{efn|Includes the integral 18 [[regions of France]] (including 5 [[Overseas departments and regions of France|overseas departments and regions]]). Excludes France's 5 [[Overseas collectivity|overseas collectivities]]: [[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]], and [[Wallis and Futuna]], and the sui generis collectivity of [[New Caledonia]], which are shown separately. The [[French Southern and Antarctic Lands]] (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff) and [[Clipperton Island]] (an uninhabited state private property of France) are not listed at all due to their extraordinary nature.}} |- | {{nts|21}} | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} | {{n+p|68265209|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2023 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=[[Office for National Statistics]] (ONS) |website=www.ons.gov.uk |date=8 October 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the three [[Crown Dependencies|British Crown Dependencies]] and the 14 [[British Overseas Territories]], listed separately. Four British Overseas Territories are not listed due to their extraordinary nature. The four not listed are ''[[British Antarctic Territory]]'' (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff), the [[British Indian Ocean Territory]] (a military base), [[South Georgia and the South Sandwich Islands]] (hosts only government officials and research station staff), and the [[Akrotiri and Dhekelia|Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia]] (a military base where permanent residency is limited to citizens of the [[Cyprus|Republic of Cyprus]]).}} |- | {{nts|22}} | {{هېواد بيرغ|Thailand}} | {{n+p|65932105|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage |title=สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร(รายเดือน) – Official population statistics from the civil registration (monthly) |last=จำนวนประชากร (population) → ตรวจสอบข้อมูลแยกรายเดือน (check monthly data separately) → ขอบเขตข้อมูล (data scope - monthly) → ยอดรวมข้อมูล (total data - whole country) |publisher=The Bureau of Registration Administration (BORA) |website=www.bora.dopa.go.th |access-date=6 February 2025 |language=thai}}</ref> || |- | {{nts|23}} | {{هېواد بيرغ|South Africa}} | {{n+p|63015904|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 – Statistical Release |publisher=Government of South Africa |website=www.gov.za |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015192129/https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|24}} | {{هېواد بيرغ|Tanzania}} | {{n+p|61741120|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 August 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://sensa.nbs.go.tz/ |title=Population Size in Tanzania |website=National Bureau of Statistics |access-date=24 September 2024 |archive-date=31 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes [[Zanzibar]].}} |- | {{nts|25}} | {{هېواد بيرغ|Italy}} | {{n+p|58966101|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |title=ISTAT – Bilancio Demografico Mensile / Monthly Demographic Balance |publisher=Istituto Nazionale di Statistica (Istat) |website=demo.istat.it |language=it |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|26}} | {{هېواد بيرغ|Colombia}} | {{n+p|52695952|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |title=Proyecciones de Población DANE |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410005852/https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|27}} | {{هېواد بيرغ|Kenya}} | {{n+p|52428290|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=Sep 2022 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results: Analytical Report on Population Projections, Vol XVI (Table 3.1: Projected Population, Kenya, 2020–2045) |url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204110524/https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=25 June 2023 |website=knbs.or.ke |publisher=Kenya National Bureau of Statistics |page=23}}</ref>|| |- | {{nts|28}} | {{هېواد بيرغ|Myanmar}} | {{n+p|51316756|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 Oct 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/16583 |title = Myanmar's 2024 Census Provisional Results: Population at 51.3M |date = 1 Jan 2025 |website = Myanmar Ministry of Information |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || {{efn| Does not include the [[Rohingya people]]. Some regions were estimated by satellite.<ref>{{cite web |url = https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-says-2024-census-shows-population-513-mln-2025-01-01/ |title = Myanmar says 2024 census shows population of 51.3 million |website = reuters.com |access-date = 31 Dec 2024}}</ref>}} |- | {{nts|29}} | {{هېواد بيرغ|South Korea}} | {{n+p|51207874|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Resident population by City, County, and District |url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B040A3&conn_path=I2&language=en |publisher=[[Statistics Korea|Statistics Korea (KOSTAT)]] → Korean Statistical Information Service (KOSIS) |website=www.kostat.go.kr |access-date=6 February 2025}}</ref>|| |- | {{nts|30}} | {{هېواد بيرغ|Sudan}} | {{n+p|50448963|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|31}} | {{هېواد بيرغ|Spain}} | {{n+p|48946035|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{Cite web |title=Population |url=https://www.ine.es/en/index.htm |publisher=[[National Statistics Institute (Spain)]] (INE) |website=www.ine.es |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|32}} | {{هېواد بيرغ|Algeria}} | {{n+p|47400000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ons.dz/IMG/pdf/Demographie_Algerienne2020_2023.pdf |title=DEMOGRAPHIE ALGERIENNE 2020 à 2025 |publisher=[[National Office of Statistics]] (NOS) |website=www.ons.dz |date=July 2024 |access-date=17 January 2025 |language=French}}</ref> || |- | {{nts|33}} | {{هېواد بيرغ|Argentina}} | {{n+p|47067641|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |title=Proyecciones y estimaciones |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]] |website=www.indec.gob.ar |access-date=17 January 2025 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609202751/https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|34}} | {{هېواد بيرغ|Uganda}} | {{n+p|45935046|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf |title=NPHC 2024 – Preliminary Results |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|35}} | {{هېواد بيرغ|Iraq}} | {{n+p|44414800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |access-date=2 July 2024 |title=Estimated population of Iraq for the period (2015–2030)|url=http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |website=cosit.gov.iq |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203214014/http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|36}} | {{هېواد بيرغ|Afghanistan}} | {{n+p|42045000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |title = World Population Prospects 2024 Summary of Results |at = p61 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref><ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |title = World Population Prospects 2024 Data Sources |at = p11 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref> (ياداښت وګورئ) | {{efn| The last census was conducted in 1979. Sources disagree about the current population: * The Afghani [[National Statistics and Information Authority]] gives an estimate of 35,695,527 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://nsia.gov.af/library |title = Library |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025 |archive-date = 23 March 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |title = Estimated Populatin of Afghanistan 2024-25 |website = [[National Statistics and Information Authority]] |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The [[Encyclopædia Britannica]] gives an estimate of 36,432,000 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Afghanistan |title = Afghanistan |website = www.britannica.com |access-date = 25 Jan 2025}}</ref> * The BBC gives a figure of 38.3 million for 2023.<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |title = Afghanistan country profile |date = 15 Aug 2023 |website = bbc.com |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The CIA gives an estimate of 40,121,552 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |title = Afghanistan |website = cia.gov |access-date = 6 Jan 2025 |archive-date = 4 January 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |url-status = dead }}</ref> * The US Census Bureau provides an estimate of 49,552,566 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.census.gov/popclock/world/af |title = Afghanistan |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> All figures are mid-year.}} |- | {{nts|37}} | {{هېواد بيرغ|Canada}} | {{n+p|41465298|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |title = Population estimates, quarterly |date = 17 December 2024 |website = statcan.gc.ca |access-date = 19 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|38}} | {{هېواد بيرغ|Uzbekistan}} | {{n+p|37543167|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://stat.uz/en/ |title = Uzbekistan by the Numbers |website = stat.uz |access-date=15 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|39}} | {{هېواد بيرغ|Poland}} | {{n+p|37507000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.pl/en/topics/other-studies/informations-on-socio-economic-situation/statistical-bulletin-no-122024,4,170.html |title=Statistical Bulletin No 12/2024 → Population |publisher=[[Statistics Poland]] (GUS) |website=www.stat.gov.pl |date=31 January 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|40}} | {{هېواد بيرغ|Morocco}} | {{n+p|36828330|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 September 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.hcp.ma/Population-legale-du-Royaume-du-Maroc-repartie-par-regions-provinces-et-prefectures-et-communes-selon-les-resultats-du_a3974.html |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2024 |publisher=[[Haut Commissariat au Plan (Morocco)]] (HCP) |website=www.hcp.ma |date=22 November 2024 |access-date=11 December 2024}}</ref> || {{efn|Includes the regions [[Laâyoune-Sakia El Hamra]] and [[Dakhla-Oued Ed-Dahab]], the [[Regions of Morocco|disputed territory]] of [[Western Sahara]] administered by Morocco and excluding [[Sahrawi Arab Democratic Republic]] (see [[Western Sahara conflict]]).}} |- | {{nts|41}} | {{هېواد بيرغ|Angola}} | {{n+p|35121734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gov.ao/ |title=Início |website=www.ine.gov.ao |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601043657/https://www.ine.gov.ao/ |archive-date=1 June 2023 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|42}} | {{هېواد بيرغ|Malaysia}} | {{n+p|34112400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/demographic-statistics-third-quarter-2024 |title = Demographic Statistics, Third Quarter 2024 |website = dosm.gov.my |access-date = 17 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|43}} | {{هېواد بيرغ|Peru}} | {{n+p|34038457|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1665/index.html |title=Estimaciones y Proyecciones de la Población Nacional, 1950–2070 (3. Resultados) |publisher=[[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI – Peru]] |website=www.gob.pe |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{nts|44}} | {{هېواد بيرغ|Ukraine}} | {{n+p|33443000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | آی اېم اېف اټکل<ref>{{cite web |title=Population of Ukraine – Population (by estimate) as of 2024 |website=IMF |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Autonomous Republic of Crimea]] and the city of [[Sevastopol]], Ukraine's ''de jure'' territory which is occupied by Russia (however, includes the [[Donbas]] region, [[2022 Russian invasion of Ukraine|partly occupied by Russia]]).}} |- | {{nts|45}} | {{هېواد بيرغ|Mozambique}} | {{n+p|33244414|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gov.mz |title=População 2024 |website=www.ine.gov.mz |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601041948/http://www.ine.gov.mz/ |archive-date=1 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|46}} | {{هېواد بيرغ|Ghana}} | {{n+p|33007618|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2&#91;1&#93;&#91;2&#93;_with_links&#91;_final_website.pdf |title=Population Projection 2021 – 2050 (pg.45–46) |publisher=[[Ghana Statistical Service]] (GSS) |website=www.statsghana.gov.gh |date=June 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=23 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723110019/https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2%5B1%5D%5B2%5D_with_links%5B_final_website.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|47}} | {{هېواد بيرغ|Yemen}} | {{n+p|32305264|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |title=Annual Statistical Health Report 2022 (pg.4) |publisher=Yemeni Ministry Of Health |website=www.moh.gov.ye |date=3 September 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203112119/https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|48}} | {{هېواد بيرغ|Saudi Arabia}} | {{n+p|32175224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title = Overall count of population |url = https://portal.saudicensus.sa/portal |publisher = General Statistics Authority – Kingdom of Saudi Arabia |website = portal.saudicensus.sa |access-date = 5 July 2023 |archive-date = 28 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|49}} | {{هېواد بيرغ|Madagascar}} | {{n+p|30811969|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |title=Projections démographiques |website=instat.mg |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615103016/https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|50}} | {{هېواد بيرغ|Ivory Coast}} | {{n+p|29389150|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 December 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=http://www.ins.ci/n |title=Institut National de la Statistique (INS) – RGPH-2021 Résultats globaux |website=www.ins.ci |access-date=10 August 2022 |archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310230400/http://www.ins.ci/n |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|51}} | {{هېواد بيرغ|Nepal}} | {{n+p|29164578|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 November 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results |title=National Population and Housing Census 2021 |website=www.cbs.gov.np |access-date=28 March 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327230350/http://censusnepal.cbs.gov.np/results |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|52}} | {{هېواد بيرغ|Cameroon}} | {{n+p|28758503|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |title=Projections demographiques et estimations des cibles prioritaires des differents programmes et interventions de sante |publisher=INS du Cameroun |website=www.ins-cameroun.cm |date=30 June 2023 |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002083019/https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|53}} | {{هېواد بيرغ|Venezuela}} | {{n+p|28405543|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|54}} | {{هېواد بيرغ|Australia}} | {{n+p|27204800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 |title = National, state and territory population |date = 19 September 2024 |website = abs.gov.au |access-date = 28 September 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the external territories of [[Christmas Island]], the [[Cocos (Keeling) Islands]], and [[Norfolk Island]].}} |- | {{nts|55}} | {{هېواد بيرغ|Niger}} | {{n+p|26312034|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.stat-niger.org/projections/ |title=Projections démographiques du Niger Horizon 2012–2024 (extraction de donnees) |publisher=INSN |website=www.stat-niger.org |access-date=2 July 2024 |archive-date=10 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610170556/https://www.stat-niger.org/projections/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|56}} | {{هېواد بيرغ|North Korea}} | {{n+p|25950000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |title=Democratic People's Republic of Korea (2014–2050) [pg.40] |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033819/http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }}</ref>|| |- | {{nts|57}} | {{هېواد بيرغ|Syria|revolution}} | {{n+p|24672760|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|58}} | {{هېواد بيرغ|Burkina Faso}} | {{n+p|23409015|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.insd.bf/sites/default/files/2023-02/VOLUME%204%20PROJECTIONS%20DEMOGRAPHIQUES%202020%202035%20RGPH%20%C3%A9dition%202-%2006-02-2023.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES 2020–2035 |publisher=INSD Burkina Faso |website=www.insd.bf |date=January 2023 |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Taiwan}} | {{n+p|23400220|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |title=National Statistics, Taiwan |website=eng.stat.gov.tw |access-date=11 January 2025 |archive-date=31 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131125043/https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |url-status=dead }}</ref> || {{efn|[[Taiwan]] includes [[Penghu]], [[Kinmen]], [[Matsu Islands|Matsu]] and other minor islands.}} |- | {{nts|59}} | {{هېواد بيرغ|Mali}} | {{n+p|22395489|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://instat-mali.org/fr |title=TAILLE DE LA POPULATION EN 2022 (HBTS) (SOURCE RÉSULTATS RGPH5) |publisher=INSTAT Mali |website=www.instat-mali.org/fr |date=10 August 2023 |access-date=23 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003092311/https://instat-mali.org/fr |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|60}} | {{هېواد بيرغ|Sri Lanka}} | {{n+p|21916000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 – 2024 |website=statistics.gov.lk |access-date=28 September 2024 |archive-date=28 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928085025/http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|61}} | {{هېواد بيرغ|Kazakhstan}} | {{n+p|20286084|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kz/en/ |title=Population |publisher=QAZSTAT |website=www.stat.gov.kz |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|62}} | {{هېواد بيرغ|Malawi}} | {{n+p|20270568|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |title=Population Projections 2018–2050 |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |archive-date=14 February 2024 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|63}} | {{هېواد بيرغ|Chile}} | {{n+p|20086377|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |title = Proyecciones de población |website =www.ine.cl |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828051041/https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |archive-date=28 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|64}} | {{هېواد بيرغ|Zambia}} | {{n+p|19610769|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.lusakatimes.com/2022/12/24/preliminary-data-shows-population-grew-from-13-1-million-in-2010-to-19-6-million-in-2022/ |title=Preliminary data shows Population grew from 13.1 million in 2010 to 19.6 million in 2022 |website=www.zamstats.gov.zm |date=24 December 2022 |access-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227142047/https://www.zamstats.gov.zm/population-size-by-sex-and-rural-urban-zambia-2022/ |archive-date=27 December 2022 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|65}} | {{هېواد بيرغ|Romania}} | {{n+p|19064409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2024e.pdf |title=On 1st January 2024, the usually resident population amounted to 19064409 persons, a growth of 9.9 thousand persons compared to 1st January 2023 |publisher=[[National Institute of Statistics (Romania)]] – INSSE |website=www.insse.ro |date=30 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> || |- | {{nts|66}} | {{هېواد بيرغ|Somalia}} | {{n+p|19009151|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|Includes [[Somaliland]].}} |- | {{nts|67}} | {{هېواد بيرغ|Chad}} | {{n+p|18675547|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inseed.td/ |website=www.inseed-td|publisher=Institut National de la Statistique, des Etudes Economiques et Démographiques |title=Population* 2024 |access-date=2 July 2024 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014184620/https://www.inseed.td/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|68}} | {{هېواد بيرغ|Senegal}} | {{n+p|18126390|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ansd.sn/sites/default/files/recensements/rapport/rapport_national/RGPH-5_Rapport%20global-Prov-juillet2024_0.pdf |title=RAPPORT PROVISOIRE, PGPH-5, 2023 |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|69}} | {{هېواد بيرغ|Netherlands}} | {{n+p|18045532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1712804860730 |title=Population dynamics – month and year |website=www.opendata.cbs.nl |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |access-date=6 February 2025}}</ref> || {{efn|Excludes the three constituent countries of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the Caribbean Sea ([[Aruba]], [[Curaçao]], and [[Sint Maarten]]), but includes the three special municipalities of the [[Caribbean Netherlands]] ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]).}} |- | {{nts|70}} | {{هېواد بيرغ|Guatemala}} | {{n+p|17843132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=2019 |publisher = Instituto Nacional de Estadística Guatemala |url= https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |title=Estimaciones y proyecciones nacionales de población |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223192959/https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |archive-date=23 December 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|71}} | {{هېواد بيرغ|Cambodia}} | {{n+p|17336307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date = Nov 2021|url = https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf|publisher = National Institute of Statistics |title = Population Projection |access-date = 2 July 2024 |archive-date = 8 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230908123512/https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf |url-status = live}}</ref> || |- | {{nts|72}} | {{هېواد بيرغ|Ecuador}} | {{n+p|16938986|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url= https://www.censoecuador.gob.ec/ |title= Inicio – Censo Ecuador |website= censoecuador.gob.ec |access-date= 15 June 2024}}</ref> || |- | {{nts|73}} | {{هېواد بيرغ|Zimbabwe}} | {{n+p|16751469|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{Cite report|url=http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |title=Population Projections Thematic Report |access-date=12 November 2024|publisher=Zimbabwe National Statistics Agency |archive-date = 28 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|74}} | {{هېواد بيرغ|South Sudan}} | {{n+p|15254268|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |title=South Sudan Population Projections, 2020–2040 (pg.12) |publisher=National Bureau of Statistics – South Sudan (NBSS) |website=www.nbs.gov.ss |date=January 2016 |access-date=22 January 2024 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416211927/https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|75}} | {{هېواد بيرغ|Rwanda}} | {{n+p|13798561|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Size of the resident population |website=statistics.gov.rw |url=http://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |archive-date=15 May 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|76}} | {{هېواد بيرغ|Guinea}} | {{n+p|13261638|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.stat-guinee.org/ |title=Institut National de la Statistique - stat-guinee.org |website=www.stat-guinee.org |access-date=25 May 2023 |archive-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712050037/http://www.stat-guinee.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|77}} | {{هېواد بيرغ|Benin}} | {{n+p|12910087|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES DE 2014 A 2063 ET PERSPECTIVES DE LA DEMANDE SOCIALE DE 2014 A 2030 AU BENIN |website=www.insae-bj |access-date=2 July 2024 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529104440/https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|78}} | {{هېواد بيرغ|Burundi}} | {{n+p|12837740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |title=Projections de la population au Burundi |website=www.isteebu.bi |access-date=25 May 2023 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|79}} | {{هېواد بيرغ|Haiti}} | {{n+p|12394537|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ihsi.gouv.ht/public/statistiques/statistiques_demographiques_et_sociales/projections_et_estimations_de_la_population |title=Projections et estimations de la population 2024 |website =ihsi.gou.ht |access-date=3 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|80}} | {{هېواد بيرغ|Tunisia}} | {{n+p|11887412|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.ins.tn/en/statistiques/111 |title=Population |website=ins.tn |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|81}} | {{هېواد بيرغ|Belgium}} | {{n+p|11872024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/ |title=Statistiques de population |publisher=[[Federal Public Service Interior|IBZ]] |website=www.ibz.rrn.fgov.be |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|82}} | {{هېواد بيرغ|Papua New Guinea}} | {{n+p|11781559|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url = https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |title = Population Estimates 2021 |website = nso.gov.pg |access-date = 20 July 2023 |archive-date = 20 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230720004458/https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|83}} | {{هېواد بيرغ|Jordan}} | {{n+p|11516000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |title= Estimated population of 2023 and some of selected data |publisher=Department of Statistics (DOS) |website=www.dosweb.dos.gov.jo |date=January 2024 |access-date=18 April 2024}}</ref> || |- | {{nts|84}} | {{هېواد بيرغ|Bolivia}} | {{n+p|11312620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 March 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censo.ine.gob.bo/ |title=Censo Bolivia 2024 |publisher=[[National Institute of Statistics of Bolivia]] |website=www.ine.gob.bo |access-date=3 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|85}} | {{هېواد بيرغ|Cuba}} | {{n+p|11089511|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022 |website =www.onei.gob.cu |access-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211142555/http://www.onei.gob.cu/node/13815 |archive-date=11 December 2020 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|86}} | {{هېواد بيرغ|Czech Republic}} | {{n+p|10897237|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population |url=https://csu.gov.cz/home |publisher=[[Czech Statistical Office]] (CZSO) |date=30 December 2024 |access-date=30 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|87}} | {{هېواد بيرغ|Dominican Republic}} | {{n+p|10771504|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |title=Población por sexo, según provincia de residencia |publisher=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |website=www.one.gob.do |date= |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627163434/https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |archive-date=27 June 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|88}} | {{هېواد بيرغ|United Arab Emirates}} | {{n+p|10678556|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/%3Fyear=&folder=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9&subject=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9 |title=Statistics by Subject |website=fcsa.gov.ae |access-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704064240/https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx |archive-date=4 July 2020}}</ref> || |- | {{nts|89}} | {{هېواد بيرغ|Portugal}} | {{n+p|10639726|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | 2023 estimate<ref>{{cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=645507713&DESTAQUESmodo=2|title=População residente ultrapassa os 10,6 milhões – 2023|website=ine.pt|publisher=[[Instituto Nacional de Estatística (Portugal)|INE]]|access-date=18 June 2024}}</ref> || |- | {{nts|90}} | {{هېواد بيرغ|Sweden}} | {{n+p|10588230|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics |title=Population statistics |website=scb.se |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|91}} | {{هېواد بيرغ|Greece}} | {{n+p|10400720|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Estimated Population and Migration Flows, 2024 |url=https://www.statistics.gr/documents/20181/b248e72c-2917-bdae-1d15-98d22787adb7 |publisher=[[Hellenic Statistical Authority]] |access-date=8 January 2025 |location=Piraeus |date=31 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|92}} | {{هېواد بيرغ|Tajikistan}} | {{n+p|10277100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.tj/ |title=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон / Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=www.stat.tj |access-date=21 July 2024 |archive-date=13 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213094447/https://www.stat.tj/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|93}} | {{هېواد بيرغ|Azerbaijan}} | {{n+p|10218536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>*right corner →*{{cite web |url=https://www.azstat.gov.az/portal/?lang=en |title=Number of Population |publisher=[[State Statistics Committee|Azerbaijan Statistical Information Service (ASIS)]] |website=www.azstat.gov.az/portal/?lang=az |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|94}} | {{هېواد بيرغ|Israel}} | {{n+p|10026900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | National monthly estimate<ref>{{cite web |url = https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |title = Time Series DataBank |date = |website = cbs.gov.il |access-date = 9 December 2024 }}</ref> || {{efn|Includes [[East Jerusalem]] and the [[Golan Heights]]. Also includes [[Israeli settlement|Israeli settlers]] within [[Area C (West Bank)|Area C]] of the [[West Bank]].}} |- | {{nts|95}} | {{هېواد بيرغ|Honduras}} | {{n+p|9892632|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |title=TOMO: HONDURAS: PROYECCIONES DE POBLACIÓN 2013–2050 |website=INE – Instituto Nacional de Estadística Honduras |access-date=2 July 2024 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405210701/https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|96}} | {{هېواد بيرغ|Hungary}} | {{n+p|9540000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0001.html |title=22.1.1.1. Main indicators of population and vital events|publisher=Hungarian Central Statistical Office (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215153106/http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd001.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|97}} | {{هېواد بيرغ|Austria}} | {{n+p|9198124|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter |title=Population at beginning of year/quarter |website=www.statistik.at |access-date=10 August 2023 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612161754/http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|98}} | {{هېواد بيرغ|Belarus}} | {{n+p|9155978|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |title=Population at the beginning of 2022 |website=belstat.gov.by |access-date=3 August 2022 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|99}} | {{هېواد بيرغ|Switzerland}} | {{n+p|9027859|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2024-0542.html |title=Bevölkerungsstand am Ende des 3. Quartals 2024 |language=de |date=4 December 2024|publisher=Bundesamt für Statistik |website=bfs.admin.ch |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|100}} | {{هېواد بيرغ|Sierra Leone}} | {{n+p|8884032|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite report|url=https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census – Thematic Report on Population Projections|author=Gershon P. Y. Togoh|author2=Abu Bakarr Turay|author3=Allieu Komba |date=Oct 2017|publisher=Statistics Sierra Leone |website =www.statistics.sl |access-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113162606/https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |archive-date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|101}} | {{هېواد بيرغ|Togo}} | {{n+p|8095498|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite press release |url=https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |title=Resultats RGPH5 |language=fr |website=inseed.tg |access-date=20 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418035453/https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|102}} | {{هېواد بيرغ|Laos}} | {{n+p|7546000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |title = Distribution of citizens by gender and age group |website = laosis.lsb.gov.la |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920122809/https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Hong Kong}} (China) | {{n+p|7531800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Population – Overview &#124; Census and Statistics Department |website=www.censtatd.gov.hk |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|103}} | {{هېواد بيرغ|Libya}} | {{n+p|7381023|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|104}} | {{هېواد بيرغ|Kyrgyzstan}} | {{n+p|7161900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ |title=Население |access-date=12 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|105}} | {{هېواد بيرغ|Turkmenistan}} | {{n+p|7057841|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 December 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.tm/ |title=Итоги сплошной переписи населения и жилищного фонда Туркменистана 2022 года |date=14 July 2023 |website=www.stat.gov.tm/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720125616/https://www.stat.gov.tm/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|106}} | {{هېواد بيرغ|Nicaragua}} | {{n+p|6803886|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.inide.gob.ni/docs/Anuarios/Anuario2022/ANUARIO_ESTADISTICO2022.pdf |title=Anuario Estadístico 2022 |website=www.inide.gob.ni |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|107}} | {{هېواد بيرغ|Serbia}} | {{n+p|6605168|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.rs/en-US |title=Population |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia (РЗС) |website=www.stat.gov.rs |access-date=2 July 2024 |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013224848/https://stat.gov.rs/en-US |url-status=live }}</ref>|| {{efn|Excludes [[Kosovo]].}} |- | {{nts|108}} | {{هېواد بيرغ|Central African Republic}} | {{n+p|6470307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |title = Population of the central African Republic in 2021 and 2024 |date = 14 May 2024 |website = icasees.org |access-date = 5 September 2024 |archive-date = 29 May 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240529142921/https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|109}} | {{هېواد بيرغ|Bulgaria}} | {{n+p|6445481|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Official annual estimate<ref>{{cite web |url=https://www.nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |title=Население към 7 септември 2021 година |date=3 October 2022|language=Bulgarian |website=www.nsi.bg |access-date=21 February 2022 |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003102110/https://nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|110}} | {{هېواد بيرغ|El Salvador}} | {{n+p|6351000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |title=El Salvador: Estimatciones y proyecciones de población nacional 2005–2050 departamental 2005–2025 |website=www.digestyc.gob.sv |access-date=29 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422071030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |archive-date=22 April 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|111}} | {{هېواد بيرغ|Republic of the Congo}} | {{n+p|6142180|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&refresh=65af84d0d8a631706001616 |title=Le cinquième Recensement Général de la Population et de l'habitation du Congo (RGPH-5) / pg.VIII |publisher=INS Congo |website=www.ins-congo.cg |date=29 December 2023 |access-date=23 January 2024 |archive-date=28 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228082210/https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&refresh=65af84d0d8a631706001616 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|112}} | {{هېواد بيرغ|Paraguay}} | {{n+p|6109644|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census result<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |title=Paraguay has 6,109,644 inhabitants, according to the last Census |date=31 August 2023 |website=ABC Color|language=ES |access-date=4 September 2023 |archive-date=5 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905110622/https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|113}} | {{هېواد بيرغ|Singapore}} | {{n+p|6036900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |title=Singapore Department of Statistics (DOS) |website=www.singstat.gov.sg |access-date=28 September 2024 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|114}} | {{هېواد بيرغ|Denmark}} | {{n+p|5989985|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal |title=Population figures |website=www.dst.dk |access-date=16 February 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Faroe Islands]] and [[Greenland]].}} |- | {{nts|115}} | {{هېواد بيرغ|Finland}} | {{n+p|5636521|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref name="pxnet2.stat.fi">{{cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px |title=Statistics Finland – Population – Preliminary population statistics |website=statfin.stat.fi |access-date=25 December 2024 |archive-date=22 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522153952/https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px/ |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes [[Åland]].}} |- | {{nts|116}} | {{هېواد بيرغ|Norway}} | {{n+p|5585044|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ssb.no/en |title=2020-01-01 |website=ssb.no |access-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526091639/https://www.ssb.no/en/ |archive-date=26 May 2018 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Includes [[Svalbard]].}} |- | {{nts|117}} | {{هېواد بيرغ|Lebanon}} | {{n+p|5490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |title = Lebanese Republic |date = 2 March 2019 |website = City Population |access-date = 16 May 2023 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920133612/https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|118}} | {{هېواد بيرغ|Palestine}} | {{n+p|5483450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |title=عدد السكان المقدر في فلسطين منتصف العام حسب المحافظة، 1997–2026 |website =www.pcbs.gov.ps |access-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112247/https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |archive-date=7 December 2022 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[East Jerusalem]] or [[Israeli settlement]]s in the [[West Bank]].}} |- | {{nts|119}} | {{هېواد بيرغ|Slovakia}} | {{n+p|5421272|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Stock of population in the SR on 30 September 2024 |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=slovak.statistics.sk |date=29 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-date=4 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304062241/https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|120}} | {{هېواد بيرغ|Ireland}} | {{n+p|5380300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ |title=Population and Migration Estimates, April 2024 |website=www.cso.ie |date=27 August 2024 |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|121}} | {{هېواد بيرغ|New Zealand}} | {{n+p|5348600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |title = Estimated population of NZ |date = 20 November 2024 |website = stats.govt.nz |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 26 April 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230426102243/https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes the two self-governing associated states of the [[Cook Islands]] and [[Niue]], and the dependent territory of [[Tokelau]].}} |- | {{nts|122}} | {{هېواد بيرغ|Costa Rica}} | {{n+p|5309625|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |title=Estadísticas demográficas. 2011 – 2025. Proyecciones nacionales. Población total proyectada al 30 de junio por grupos de edades, según región de planificación y sexo |website=www.inec.go.cr |access-date=2 July 2024 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Oman}} | {{n+p|5268072|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |title=Monthly Statistical Bulletin: January 2025 |website=ncsi.gov.om |date=20 January 2025 |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415094244/https://ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|124}} | {{هېواد بيرغ|Liberia}} | {{n+p|5248621|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |title=Liberia announces provisional results of its 5th National Population and Housing Census |publisher=United Nations Liberia |website=www.liberia.un.org |date=23 February 2023 |access-date=14 October 2023 |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Mauritania}} | {{n+p|4927532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 December 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ansade.mr/wp-content/uploads/2024/09/Depliant-RGPH5-1.pdf |title=Recensement Général de la Population et de l'Habitat (RGPH-5 2023) |publisher=ANSADE – Mauritanie |website=www.ansade.mr |date=September 2024 |access-date=23 October 2024}}</ref> || |- | {{nts|126}} | {{هېواد بيرغ|Kuwait}} | {{n+p|4913271|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.csb.gov.kw/Default_EN |title=Population Estimates at the beginning of 2024 |website=www.csb.gov.kw |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|127}} | {{هېواد بيرغ|Panama}} | {{n+p|4064780|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 January 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P053342420231009161532Comentarios_Poblacion%20RFB%202023%20VF.pdf |title=Censos década – 2023 |publisher=[[:es:Instituto Nacional de Estadística y Censo (Panamá)|INEC de Panamá]] |website=www.inec.gob.pa |date=9 October 2023 |access-date=9 March 2023}}</ref> || |- | {{nts|128}} | {{هېواد بيرغ|Croatia}} | {{n+p|3859686|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://podaci.dzs.hr/2024/en/76805 |title = POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website = podaci.dzs.hr |date = 6 September 2024 |access-date = 15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|129}} | {{هېواد بيرغ|Georgia}} | {{n+p|3694600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/en |title=National Statistics Office of Georgia |website=www.geostat.ge |access-date=25 May 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528115010/https://www.geostat.ge/en |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[Abkhazia]] (242,862, census 2011) and [[South Ossetia]] (53,559, census 2015).}} |- | {{nts|130}} | {{هېواد بيرغ|Eritrea}} | {{n+p|3535603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|131}} | {{هېواد بيرغ|Mongolia}} | {{n+p|3504741|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nso.mn/ |title=Unified Database of Statistics |website=nso.mn |access-date=19 June 2023 |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927122656/http://www.nso.mn/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|132}} | {{هېواد بيرغ|Uruguay}} | {{n+p|3444263|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|27 November 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |title=Estimaciones y Proyecciones – Instituto Nacional de Estadística |website=www.ine.gub.uy |access-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322200708/http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |archive-date=22 March 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|133}} | {{هېواد بيرغ|Bosnia and Herzegovina}} | {{n+p|3264873|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.rzs.rs.ba/ |title=Republika Srpska Institute of Statistics |website=rzs.rs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916034658/https://rzs.rs.ba/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |title=Population estimation |website=fzs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201152/https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Puerto Rico}} (US) | {{n+p|3203295|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | Annual projection<ref name="census">{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/PR |publisher=[[United States Census Bureau]] |title=Quick Facts Puerto Rico |date=25 November 2024 |access-date=25 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|134}} | {{هېواد بيرغ|Armenia}} | {{n+p|3067400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.armstat.am/en/?nid=12&id=19001&submit=Search |title=Time series / Statistical Committee of the Republic of Armenia |website=www.armstat.am |access-date=25 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|135}} | {{هېواد بيرغ|Namibia}} | {{n+p|3022401|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 September 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=https://census.nsa.org.na/ |title=Namibia – Census (2023) |publisher=Namibia Statistics Agency |website=www.census.nsa.org.na |access-date=18 April 2024 |archive-date=13 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313094106/https://census.nsa.org.na/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|136}} | {{هېواد بيرغ|Lithuania}} | {{n+p|2897430|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/ |title=Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas |website=osp.stat.gov.lt |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|137}} | {{هېواد بيرغ|Qatar}} | {{n+p|2857822|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |title=Population |website=psa.gov.qa |access-date=3 July 2024 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|138}} | {{هېواد بيرغ|Jamaica}} | {{n+p|2825544|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |title=Population Statistics |access-date=19 June 2023 |website=statinja.gov.jm |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205719/https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|139}} | {{هېواد بيرغ|Moldova}} | {{n+p|2423300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistica.gov.md/en/statistic_indicator_details/25 |title=Population |publisher=Biroului Național de Statistică (BNS) |website=statistica.gov.md |access-date=23 June 2024 }}</ref> || {{efn|Excludes [[Transnistria]].}} |- | {{nts|140}} | {{هېواد بيرغ|Gambia}} | {{n+p|2417471|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |title=Population – Total |access-date=25 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511134924/https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|141}} | {{هېواد بيرغ|Botswana}} | {{n+p|2410338|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |title=Botswana Population Projections 2011–2026 |website=www.statsbots.org.bw |access-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|142}} | {{هېواد بيرغ|Gabon}} | {{n+p|2408586|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |title=Projection de la Population Gabon 2019–2025 |website=www.statgabon.ga |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429022734/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |archive-date=29 April 2021 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|143}} | {{هېواد بيرغ|Albania}} | {{n+p|2402113|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|18 September 2023|abbr=on}} | 2023 national census<ref>{{cite web |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |title=Population in Albania, 1 Jan 2023 |access-date=10 August 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124542/https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|144}} | {{هېواد بيرغ|Lesotho}} | {{n+p|2306000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lesotho/ |title = Lesotho |date = 8 April 2023 |website = City Population |access-date = 26 June 2023 |archive-date = 19 May 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230519091617/https://citypopulation.de/en/lesotho/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|145}} | {{هېواد بيرغ|Slovenia}} | {{n+p|2129052|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.si/statweb |title=Prebivalci Slovenije |website=www.stat.si |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|146}} | {{هېواد بيرغ|Latvia}} | {{n+p|1853400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRS/IRS010m/ |title=IRS010m. Population and main dataSw of vital statistics 1995M01 – 2024M12 |website=Statistikas datubāzes |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|147}} | {{هېواد بيرغ|North Macedonia}} | {{n+p|1826247|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 |title=Population |website= State Statistical Office |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|148}} | {{هېواد بيرغ|Guinea-Bissau}} | {{n+p|1781308|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.stat-guinebissau.com/ |title = National Institute of Statistics of Guinea-Bissau |website = stat-guinebissau |access-date = 4 July 2023 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721231946/https://www.stat-guinebissau.com/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|149}} | {{هېواد بيرغ|Bahrain}} | {{n+p|1588670|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |title = Mid-Year Population |date = |website = bahrain.opendatasoft.com |access-date = 3 October 2024 |archive-date = 1 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230901001907/https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |url-status = dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Kosovo}} | {{n+p|1585566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2024|abbr=on}} | 2024 national census<ref>{{cite web |url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |title=ReKos 2024 (pg. 32-35) |publisher=[[Kosovo Agency of Statistics]] (ASK) |website=www.ask.rks-gov.net |language=Albanian |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 |archive-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213121912/https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|150}} | {{هېواد بيرغ|Equatorial Guinea}} | {{n+p|1558160|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.inege.gq/ |title=INEGE |website=www.inege.gq |access-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |archive-date=20 April 2017 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|151}} | {{هېواد بيرغ|Estonia}} | {{n+p|1374687|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web|title=Population figure|url=https://www.stat.ee/et |access-date=20 April 2023 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401052333/https://www.stat.ee/et/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|152}} | {{هېواد بيرغ|East Timor}} | {{n+p|1373024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |title=Analytical Report on Population Projection |website=timor-leste.unfpa.org |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031357/https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|153}} | {{هېواد بيرغ|Trinidad and Tobago}} | {{n+p|1368333|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |title=Population |website=cso.gov.tt |date=15 August 2023 |access-date=12 November 2024 |archive-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206192934/https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|154}} | {{هېواد بيرغ|Mauritius}} | {{n+p|1259509|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|publisher=Statistics Mauritius |title=Population and Vital Statistics |date=29 August 2024 |website=statsmauritius.govmu.org |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|155}} | {{هېواد بيرغ|Eswatini}} | {{n+p|1235549|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |title =Swaziland Population Projections 2007–2030 |at = p20 |date = 1 July 2015 |website = ccm.org.sz |access-date = 3 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |archive-date = 23 July 2015 |url-status = dead}}</ref> || |- | {{nts|156}} | {{هېواد بيرغ|Djibouti}} | {{n+p|1066809|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|20 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=RGPH-3 (2024) |url=https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |publisher=Institut National de la Statistique de Djibouti (INSD) |website=www.instad.dj |access-date=3 December 2024 |archive-date=1 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401130450/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|157}} | {{هېواد بيرغ|Cyprus}} | {{n+p|918100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |title = Census of Population and Housing 2021 |date = 26 November 2021 |website = cystat.gov.cy |access-date = 29 June 2023 |archive-date = 6 August 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220806221137/https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes [[Northern Cyprus]].}} |- | {{nts|158}} | {{هېواد بيرغ|Fiji}} | {{n+p|900869|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsfiji.gov.fj/ |title=BULA and Welcome |website=www.statsfiji.gov.fj |access-date=27 April 2023 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408072353/https://www.statsfiji.gov.fj/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|159}} | {{هېواد بيرغ|Comoros}} | {{n+p|900141|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | 2024 CIA Factbook est.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros/#people-and-society |title=CIA World Factbook Comoros |access-date=2025-02-06 |archive-date=2021-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042946/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros#people-and-society |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|160}} | {{هېواد بيرغ|Bhutan}} | {{n+p|777224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |title=Population Projections Bhutan 2017–2047 |website=www.nsb.gov.bt |access-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |archive-date=28 January 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|161}} | {{هېواد بيرغ|Guyana}} | {{n+p|772975|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/subjects/demography-vital-and-social-statistics/year-end-and-mid-year-population-estimates-by-sex-guyana-1992-to-2021/ |title=Year-end and Mid-year Population Estimates by Sex, Guyana: 1992 to 2021 |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|162}} | {{هېواد بيرغ|Solomon Islands}} | {{n+p|750325|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |title = Population |website = www.statistics.gov.sb |access-date = 3 July 2024 |archive-date = 30 June 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Macau}} (China) | {{n+p|686600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.dsec.gov.mo/ts/#!/step2/KeyIndicator/en-US/240 |title=DSEC – 統計數據庫 |website=www.dsec.gov.mo |access-date=17 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|163}} | {{هېواد بيرغ|Luxembourg}} | {{n+p|672050|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistiques.public.lu/dam-assets/actualite/2024/stn16-pop-2024/stn16-2024-population-2024-v20.pdf |title=Une croissance démographique réduite en 2023 |date=18 April 2024 |website=statistiques.public.lu |language=fr}}</ref> || |- | {{nts|164}} | {{هېواد بيرغ|Montenegro}} | {{n+p|623633|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.monstat.org/eng/page.php?id=1990&pageid=1758 |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings – Releases |website=www.monstat.org |access-date=12 November 2024 |archive-date=2 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204215/https://www.monstat.org/eng/page.php?pageid=1758&id=1990 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|165}} | {{هېواد بيرغ|Suriname}} | {{n+p|616500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |title=Population Statistics |date=15 August 2019|publisher=Statistics-Suriname.org |access-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328181226/https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |archive-date=28 March 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغicon image|Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg}} [[Western Sahara]] | {{n+p|590506|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|{{Western Sahara-note}}}} |- | {{nts|166}} | {{هېواد بيرغ|Malta}} | {{n+p|542051|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |title = Population and migration: 2012–2022 |date = 26 January 2024 |website = nso.gov.mt |access-date = 23 June 2024 |archive-date = 14 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240714135358/https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|167}} | {{هېواد بيرغ|Maldives}} | {{n+p|515132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|13 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |title = Census 2022: Combined Summary |date = 11 July 2022 |website = census.gov.mv |access-date = 14 March 2024 |archive-date = 24 May 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250524040635/https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|168}} | {{هېواد بيرغ|Cape Verde}} | {{n+p|491233|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|16 June 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |title=CENSO 2021 |publisher=ine.cv |access-date=23 September 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327051422/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Cyprus}} | {{n+p|476214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%c4%b1-2019-2023 |title = Population Projections 2019–2023 |date = 11 November 2024 |website = stat.gov.ct.tr |access-date = 12 November 2024 |archive-date = 14 April 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250414032416/https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%C4%B1-2019-2023 |url-status = dead }}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Cyprus]].}} |- | {{nts|169}} | {{هېواد بيرغ|Brunei}} | {{n+p|450500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |title=National Statistics |website=www.deps.mofe.gov.bn |access-date=12 November 2024 |archive-date=3 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903110213/https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|170}} | {{هېواد بيرغ|Belize}} | {{n+p|410919|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Statistical Institute of Belize Presents Key Finding of the 2022 Population and Housing Census |website=Statistical Institute of Belize|date=8 April 2024 |url=https://sib.org.bz/statistics/population/ |access-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409065601/https://sib.org.bz/press-release_census-launch/ |archive-date=9 April 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|171}} | {{هېواد بيرغ|Bahamas}} | {{n+p|398165|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/433f799e-c62e-4226-90b8-720840352337/Handout+2022+CENSUS+25+October+2024.pdf?MOD=AJPERES |title=Census of Population and Housing 2022 – Official Census Results and Data Highlights |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|172}} | {{هېواد بيرغ|Iceland}} | {{n+p|389450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://statice.is/publications/news-archive/inhabitants/population-in-the-4th-quarter-2024/ |title=Statistics – Population |publisher=Statistics Iceland (Hagstofa Íslands) |website=www.statice.is |date=4 February 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Transnistria}} | {{n+p|360938|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite news|url=https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |title=352 de mii de locuitori din regiunea Transnistreană dețin cetățenia Republicii Moldova și 362 de mii figurează în registrul de stat al populației |website=gov.md |date=20 January 2023 |access-date=12 February 2023 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235144/https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |url-status=live}}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Moldova]].}} |- | {{nts|173}} | {{هېواد بيرغ|Vanuatu}} | {{n+p|321409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name = "pacificdata">{{cite web |url = https://stats.pacificdata.org/ |title = Pacific Data Hub Explorer |website = stats.pacificdata.org |access-date = 4 August 2024 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721002349/https://stats.pacificdata.org/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|French Polynesia}} (France) | {{n+p|279890|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|New Caledonia}} (France) | {{n+p|268510|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/population/demographie |title=Bilan démographique 2022 : la Nouvelle-Calédonie perd 1 300 habitants |website=www.isee.nc/ |access-date=30 September 2023 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113162110/https://www.isee.nc/population/demographie |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|174}} | {{هېواد بيرغ|Barbados}} | {{n+p|267800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل| <ref>{{cite web |url=https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |title=Vital Statistic Indicators |access-date=15 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Abkhazia}} | {{n+p|244236|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |title = Управление государственной статистики Республики Абхазия |website = ugsra.org |access-date = 27 October 2023 |archive-date = 29 March 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |url-status = live }}</ref> || {{efn|{{Abkhazia note}}}} |- | {{nts|175}} | {{هېواد بيرغ|São Tomé and Príncipe}} | {{n+p|228319|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.st/ |title=Instituto Nacional de Estatística |website=ine.st |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|176}} | {{هېواد بيرغ|Samoa}} | {{n+p|205557|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|6 November 2021|abbr=on}} | Census 2021<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.gov.ws/ |title=POPULATION & HOUSING CENSUS 2016 – 2021 |website=www.sbs.gov.ws |access-date=27 April 2023 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322144201/https://www.sbs.gov.ws/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|177}} | {{هېواد بيرغ|Saint Lucia}} | {{n+p|184100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stats.gov.lc/ |title=Home |website=The Central Statistical Office of Saint Lucia |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Curacao|name=Curaçao}} (Netherlands) | {{n+p|155826|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://senso.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census?language_content_entity=pap-cw |title=CBS Presents the First Results of the 2023 Census |date=4 June 2024 |access-date=16 July 2024 }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Guam}} (US) | {{n+p|153836|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |title=Population of Guam: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103005501/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|178}} | {{هېواد بيرغ|Seychelles}} | {{n+p|121355|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1620-mid-2024-estimated-resident-population/download |title=Mid 2024 Estimated Resident Population |website=www.nbs.gov.sc |access-date=16 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|179}} | {{هېواد بيرغ|Kiribati}} | {{n+p|120740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|180}} | {{هېواد بيرغ|Grenada}} | {{n+p|112579|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/ |title = Annual Population Estimates by Parish and Sex, 2011 to 2019 |website = stats.gov.gd |access-date = 24 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230624211753/https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/| archive-date=24 June 2023}}</ref> || |- | {{nts|181}} | {{هېواد بيرغ|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{n+p|110872|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Mid Year Total Population Estimates by Age and Sex, 2018 to 2022 |url=https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422031423/https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-date=22 April 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.vc |publisher=Statistical Office, Government of Saint Vincent and the Grenadines |language=en-US}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Aruba}} (Netherlands) | {{n+p|107566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cbs.aw/wp/index.php/2022/09/20/test-2/ |title=General characteristics of Aruba |website=cbs.aw |date=20 September 2022 |publisher=Central Bureau of Statistics Aruba |access-date=12 November 2024 }}</ref>|| |- | {{nts|182}} | {{هېواد بيرغ|Micronesia}} | {{n+p|105754|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|183}} | {{هېواد بيرغ|Antigua and Barbuda}} | {{n+p|103603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |title=National Annual estimate – Antigua and Barbuda; 2022 |url=https://statistics.gov.ag/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111065316/https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2017/12/Population-Projections-by-Age-Group-Annual-1991-2026.xlsx |archive-date=11 January 2021 |access-date=2 July 2024 |website=statistics.gov.ag}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Jersey}} (UK) | {{n+p|103267|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|21 March 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |title=Bulletin 1: Population characteristics|first=States of|last=Jersey |website=gov.je |access-date=23 September 2023 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|184}} | {{هېواد بيرغ|Tonga}} | {{n+p|100179|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |url=https://tongastats.gov.to/ |title=Tonga Statistics Department &#124; The official statistics provider for Tonga |access-date=16 November 2022 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925121044/https://tongastats.gov.to/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|U.S. Virgin Islands}} (US) | {{n+p|87146|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |title=Population of the United States Virgin Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314154015/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|185}} | {{هېواد بيرغ|Andorra}} | {{n+p|86931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.estadistica.ad/portal/apps/sites/#/estadistica-en/pages/estadistiques-i-dades-detall?Idioma=en&N2=605&N3=606&DV=1143 |title=Departament d'Estadística |website=www.estadistica.ad |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cayman Islands}} (UK) | {{n+p|84738|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Population and Demographics 2023 |url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html |access-date=29 November 2024 |website=www.eso.ky}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Isle of Man}} (UK) | {{n+p|84530|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.im/media/1380987/isle-of-man-population-report-2023-updated-061123.pdf |title=Isle of Man Population Report 2023 |website=www.gov.im |access-date=29 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|186}} | {{هېواد بيرغ|Dominica}} | {{n+p|67408|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2017|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |date=2011 |title=End of year Population by Sex 2005 to 2017 |url=https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331200204/https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-date=31 March 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.dm |publisher=Central Statistics Office of Dominica}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}} (UK) | {{n+p|64781|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.gg/population |title=Population, Employment and Earnings |website=www.gov.gg |date=29 October 2024 |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bermuda}} (UK) | {{n+p|64055|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |title=Bermuda Population Projections 2016–2026 |website=www.gov.bm |access-date=11 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Greenland}} (Denmark) | {{n+p|56865|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |title=Quarterly Population |date=1 August 2020|publisher=Statistics Greenland |website=bank.stat.gl |access-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028062810/https://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |archive-date=28 October 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|South Ossetia}} | {{n+p|56520|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |title=В Цхинвале прошла пресс-конференция начальника Управления государственной статистики Южной Осетии Инала Тибилова |date=29 March 2022 |website=ugosstat.ru |access-date=11 February 2023 |archive-date=28 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |url-status=live}}</ref> || {{efn|{{South Ossetia-note}}}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Faroe Islands}} (Denmark) | {{n+p|54675|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://hagstova.fo/en/population/population/population |title=POPULATION |date=10 January 2025 |website=[[Statistics Faroe Islands]] |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|187}} | {{هېواد بيرغ|Saint Kitts and Nevis}} | {{n+p|51320|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts| 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |title=THE POPULATION AND HOUSING CENSUS SUMMARY |access-date=16 July 2024 |archive-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504034413/https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |url-status=dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|American Samoa}} (US) | {{n+p|49710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |title=Population of American Samoa: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206171554/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Turks and Caicos Islands}} (UK) | {{n+p|49309|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/ |title=2023 INDICATORS |website=www.gov.tc |access-date=3 July 2024 |archive-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182013/https://www.gov.tc/stats/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Mariana Islands}} (US) | {{n+p|47329|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |title=Population of Commonwealth of the Northern Mariana Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125125558/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|188}} | {{هېواد بيرغ|Marshall Islands}} | {{n+p|42418|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18%3A07%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |title=Republic of the Marshall Islands ۲۰۲۱ سرشمېرنه Report, Volume 1: Basic Tables and Administrative Report |date=30 May 2023 |website=Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division |publisher=[[Pacific Community]] |access-date=27 September 2023 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |url-status=live }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Sint Maarten}} (Netherlands) | {{n+p|41349|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://stats.sintmaartengov.org/press_releases.php?cat=VTL |title=Rebased Population Estimates and Vital Statistics for January 1, 2024 |website=stat.gov.sx |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|189}} | {{هېواد بيرغ|Liechtenstein}} | {{n+p|40232|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |title=LLV |url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand#collapse-accordion-6374a91a53010709246463-1 }}</ref>|| |- | {{nts|190}} | {{هېواد بيرغ|Monaco}} | {{n+p|38367|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Census<ref>{{cite web |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |title=Population and employment / IMSEE – Monaco IMSEE |website=www.monacostatistics.mc |access-date=27 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230517/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |archive-date=27 December 2018 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Gibraltar}} (UK) | {{n+p|38000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census results<ref>{{cite web |url = https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |title = Abstract of Statistics 2016 |website = gibraltar.gov.gi |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 2 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230702070247/https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|191}} | {{هېواد بيرغ|San Marino}} | {{n+p|33987|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{Flagicon image|Local هېواد بيرغ of the Collectivity of Saint Martin.svg}} [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]] (France) | {{n+p|32358|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2020 |website=www.insee.fr |access-date=27 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425205704/https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|British Virgin Islands}} (UK) | {{n+p|31538|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="unpop" /> || |- | {{nts|192}} | {{هېواد بيرغ|Palau}} | {{n+p|16733|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |title=Health Statistics – PalauGov.pw |access-date=16 November 2022 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150157/https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Anguilla}} (UK) | {{n+p|15931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://statistics.gov.ai/ |title=Anguilla Statistics Department &#124; Home |website=statistics.gov.ai |access-date=11 January 2025}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cook Islands}} (New Zealand) | {{n+p|15040|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |title=Census 2021 – Cook Islands – Ministry of Finance and Economic Management |website=www.mfem.gov.ck |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |url-status=dead}}</ref>|| |- | {{nts|193}} | {{هېواد بيرغ|Nauru}} | {{n+p|11680|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 October 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=NAURU 2021 POPULATION AND HOUSING CENSUS – ANALYTICAL REPORT |url=https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |access-date=6 December 2023 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416034108/https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |url-status=dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Wallis and Futuna|variant=local}} (France) | {{n+p|11620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 July 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Résultats du recensement de la population 2023 de Wallis-et-Futuna |url=https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |access-date=16 July 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203094523/https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|194}} | {{هېواد بيرغ|Tuvalu}} | {{n+p|10679|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Barthélemy|variant=local}} (France) | {{n+p|10585|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Pierre and Miquelon|variant=local}} (France) | {{n+p|6092|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} (UK) | {{n+p|5651|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=Saint Helena 2021 Population |url=https://www.tristandc.com/population.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121070744/https://www.tristandc.com/population.php |archive-date=21 November 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |title=Statistics |access-date=16 November 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162858/https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Ascension 2021 population |url=https://www.sainthelena.gov.sh/statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029005019/http://www.sainthelena.gov.sh/statistics/ |access-date=16 November 2022 |archive-date=29 October 2019 |url-status=live }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Montserrat}} (UK) | {{n+p|4386|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.ms/2024/04/19/key-findings-of-the-2023-population-and-housing-census/ |title=KEY FINDINGS OF THE 2023 POPULATION AND HOUSING CENSUS |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Falkland Islands}} (UK) | {{n+p|3662|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |title = ۲۰۲۱ سرشمېرنه – Preliminary Data Tables |date = 25 October 2022 |website = falklands.gov.fk |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 11 June 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230611234237/https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Norfolk Island}} (Australia) | {{n+p|2188|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |title=2021 Norfolk Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225958/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Christmas Island}} (Australia) | {{n+p|1692|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |title=2021 Christmas Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224054405/https://abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Niue}} (New Zealand) | {{n+p|1681|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|11 November 2022|abbr=on}} | ۲۰۲۲ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://niuestatistics.nu/population/niue-census-of-population-and-housing-2022 |title=Niue Census of Population and Housing, 2022 Niue Statistics Office |date=30 August 2023 |website=niuestatistics.nu |access-date=6 December 2023}} </ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Tokelau}} (New Zealand) | {{n+p|1647|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2019|abbr=on}} | 2019 Census <ref>{{cite web |url=https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |title=Statistics |website=www.tokelau.org.nz |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |url-status=live}}</ref>|| |- | {{nts|195}} | {{هېواد بيرغ|Vatican City}} | {{n+p|764|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|26 June 2023|abbr=on}} | Official figure<ref name=va>{{cite web |url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |title=Population |publisher=Vatican City State |date=26 June 2023 |website=www.vaticanstate.va |access-date=16 August 2023 |language=it |archive-date=17 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517063650/https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |url-status=live }}</ref> || {{efn|764 residents regardless of citizenship, 618 citizens regardless of residence, 246 resident citizens.<ref name=va/>}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cocos (Keeling) Islands}} (Australia) | {{n+p|593|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2020|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |title=2021 Cocos Islands, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=16 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116101418/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Pitcairn Islands}} (UK) | {{n+p|35|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |title=Life on Pitcairn — Pitcairn Island Immigration |publisher=Government of the Pitcairn Islands |access-date=18 July 2024 |date=2023 |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227154807/https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |url-status=dead }}</ref>|| |} == یادښتونه == == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> eq2uz3kdpuuc99ka3weqgylsnghng0j 0 63665 368758 368718 2026-08-29T14:15:49Z فرج بن القير 40293 جاویز 368758 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] 64ceybkqi0ckobsc6ht2w06ffjtpp8q 368759 368758 2026-08-29T14:18:57Z فرج بن القير 40293 پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. 368759 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] * پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] 2kwwq5quz07ite8lmwotohl1sj3u346 368760 368759 2026-08-29T14:22:37Z فرج بن القير 40293 په ۱۹۸۱ کې د ۳۶ چورنګي سړک لپاره د غوره لارښود لپاره د ملي فلم جایزه 368760 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] * پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. * په ۱۹۸۱ کې د ۳۶ چورنګي سړک لپاره د غوره لارښود لپاره د ملي فلم جایزه == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] 6cteeum3oxwb0ljucy3t9g6889kbix4 368761 368760 2026-08-29T14:26:02Z فرج بن القير 40293 ۳۶ چورنګي سټریټ په ۱۹۸۱ کې د غوره انګلیسي ژبې فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله 368761 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] * پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. * په ۱۹۸۱ کې د ۳۶ چورنګي سړک لپاره د غوره لارښود لپاره د ملي فلم جایزه. * ۳۶ چورنګي سټریټ په ۱۹۸۱ کې د غوره انګلیسي ژبې فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] kakh4d1pw9r4ma0spvqx8ukvrpxt3qo 368762 368761 2026-08-29T14:29:11Z فرج بن القير 40293 باروما په ۱۹۸۴ کې په بنګالي کې د غوره فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. 368762 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] * پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. * په ۱۹۸۱ کې د ۳۶ چورنګي سړک لپاره د غوره لارښود لپاره د ملي فلم جایزه. * ۳۶ چورنګي سټریټ په ۱۹۸۱ کې د غوره انګلیسي ژبې فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. * باروما په ۱۹۸۴ کې په بنګالي کې د غوره فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله.<br /> == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] rx5kjf2pmb3aq9jpc0wedtg45vi6smw 368763 368762 2026-08-29T14:49:07Z فرج بن القير 40293 کالاکر جایزه - په ۱۹۹۳ کې د بهلو خرب مای لپاره د غوره اداکارې (لوبې) جایزه 368763 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] * پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. * په ۱۹۸۱ کې د ۳۶ چورنګي سړک لپاره د غوره لارښود لپاره د ملي فلم جایزه. * ۳۶ چورنګي سټریټ په ۱۹۸۱ کې د غوره انګلیسي ژبې فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. * باروما په ۱۹۸۴ کې په بنګالي کې د غوره فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. * کالاکر جایزه - په ۱۹۹۳ کې د بهلو خرب مای لپاره د غوره اداکارې (لوبې) جایزه<br /> == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] iqxtygdsz3q8q5cx0nop0947rcvisft 368764 368763 2026-08-29T14:51:17Z فرج بن القير 40293 په ۲۰۲۲ کې د ریپیسټ لپاره د میلبورن هندي فلم فستیوال کې د غوره ډایرکټر جایزه 368764 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] * پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. * په ۱۹۸۱ کې د ۳۶ چورنګي سړک لپاره د غوره لارښود لپاره د ملي فلم جایزه. * ۳۶ چورنګي سټریټ په ۱۹۸۱ کې د غوره انګلیسي ژبې فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. * باروما په ۱۹۸۴ کې په بنګالي کې د غوره فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. * کالاکر جایزه - په ۱۹۹۳ کې د بهلو خرب مای لپاره د غوره اداکارې (لوبې) جایزه. * په ۲۰۲۲ کې د ریپیسټ لپاره د میلبورن هندي فلم فستیوال کې د غوره ډایرکټر جایزه <br /> == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] m6eyrr1nsjpq7flgejqzkcidc8449sk 368765 368764 2026-08-29T14:55:31Z فرج بن القير 40293 په ۲۰۲۲ کې د ریپیسټ لپاره د میلبورن هندي فلم فستیوال کې د غوره ډایرکټر جایزه 368765 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person|name=اپرنا سین|image=Aparna Sen - Kolkata 2014-01-31 8137.JPG|imagesize=|caption=اپرنا سین د کلکته د کتابونو د ۳۸م نړیوال نندارتون پرمهال|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1945|10|25|df=y}}|birth_place=[[کلکته]]، [[بنگال پریذیډنسي]]، [[د برېتانوي هند ايالتونه او سيمې|برېتانوي هند]]|height=|birthname=اپرنا|occupation=[[اداکاره]], [[فلمي هدایتکاره]], خاکه ليکوونکې|nationalfilmawards='''[[National Film Award for Best Directing|Best Director]]'''<br/>(1982) ''[[36 Chowringhee Lane]]'' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]'' <br/>'''[[National Film Award for Best Screenplay|Best Screenplay]]''' <br/> (2003) ''[[Mr. and Mrs. Iyer]]''|awards={{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Film]]|1982|[[36 Chowringhee Lane]]}} {{awd|[[Cinemanila International Film Festival|Cinemanila Film Festival - Best Screenplay]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Mumbai International Film Festival]] - FIPRESCI Prize |2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Karlovy Vary International Film Festival|Karlovy Vary Film Festival - Ecumenical Jury Award]]|2000|[[Paromitar Ek Din]]}} {{awd|[[Hawaii International Film Festival|Hawaii Film Festival - Best Feature Film]]|2002|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival]] - [[Network for the Promotion of Asian Cinema|Netpac Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Locarno International Film Festival|Locarno Film Festival - Youth Jury Award]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}} {{awd|[[Philadelphia Film Festival|Philadelphia Film Festival - Best Feature]]|2003|[[Mr. and Mrs. Iyer]]}}}} '''اپرنا سين په [[بنګالي ژبه]] অপর্ণা সেন Ôporna Shen''' یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. <ref>{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Aparna Sen |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aparna_Sen&redirect=no&oldid=598949352}}</ref>چې ٢٥ اکتوبر ۱۹۴۵ کال د هند په کلکته کې زېږېدلې ده. ==لومړنی ژوند او زده کړه== سین په کلکته کې په یوه [[بنګالي ملت]] کې زیږیدلی و. د هغې کورنۍ د چټاګنګ ولایت (اوس په بنګله دیش کې) د کاکس بازار څخه سرچینه اخیستې.د هغې پلار تجربه لرونکی فلم نقاد او ډایرکټر شیدانند داسګپتا و. د هغې مور، سوپریا داسګپتا، د فیشن ډیزاینر وه او په ٧٣ کلنۍ کې یې د شیدانند امودیني (۱۹۹۴) لپاره د غوره لباس ډیزاین لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. سین د بنګالي شاعر جیبانند داس خور ده. سین خپل ماشومتوب په هزاري باغ او [[کلکته]] کې تېر کړ او د کلکتې په پالیګونګ کې یې د نجونو په عصري لېسه کې زده کړې وکړې. هغې د پریزیډنټ کالج څخه په انګلیسي کې د لیسانس سند ترلاسه کړ، مګر خپلې زده کړې یې بشپړې نه کړې. نص الصف.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/modern-hits-a-new-high-modern-fetes-alumni-quartet-ex-governor-lauds-school-s-young-spirit-at-event-celebrating-60/cid/1273865اپرنا سین]، نص إضافي.</ref> ==مسلک== ===لوبغاړی=== سین خپل تفریحی دنده هغه مهال پیل کړه کله چې هغه پنځلس کلنه وه، کله چې براین بریک د 1960 "مونسون" عکسونو لړۍ څخه د هغې مشهور عکس واخیست. عکس د ژوند مجلې په پوښ کې څرګند شو.نص الصفحة.<ref>[https://web.archive.org/web/20151014213041/http://www.teara.govt.nz/files/43221-wmu.jpg "مونسون نجلۍ". د پاپا میوزیم. د اکتوبر په ۱۴، ۲۰۱۵ کې د اصلي څخه آرشیف شوی. د جنوري ۱۴، ۲۰۱۸ ته لاسرسی.].</ref> په ۲۰۰۹ کې، سین د انیرود رای چوهدري په بنګالي فلم "انتاهین" کې د شرمیلا ټاګور او راهول بوس سره ګډ کار وکړ. دې فلم څلور ملي فلم جایزې وګټلې او په ۲۰۱۹ کې سین د "بوهمان" او "پاسو بوریبار" په ګډون د پام وړ بنګالي فلمونو کې کار وکړ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100302061420/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-45633220100123 بالیووډ د ملي فلم ایوارډونو کې ارزښتناکه جایزې وګټلې ].</ref> ==جاویز== [[دوتنه:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Best Direction Award for the year 2002 to Aparna Sen at the 50th National Film Award function in New Delhi on December 29, 2003.jpg|بټنوک]] * پدم شري - څلورم لوړ ملکي جایزه چې په ۱۹۸۷ کې د هند حکومت لخوا ورکړل شوې. * په ۱۹۸۱ کې د ۳۶ چورنګي سړک لپاره د غوره لارښود لپاره د ملي فلم جایزه. * ۳۶ چورنګي سټریټ په ۱۹۸۱ کې د غوره انګلیسي ژبې فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. * باروما په ۱۹۸۴ کې په بنګالي کې د غوره فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله. * کالاکر جایزه - په ۱۹۹۳ کې د بهلو خرب مای لپاره د غوره اداکارې (لوبې) جایزه. * په ۲۰۲۲ کې د ریپیسټ لپاره د میلبورن هندي فلم فستیوال کې د غوره ډایرکټر جایزه.<ref>[https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/heres-the-complete-list-of-winners-for-iffm-awards-2022-11062251.html]د ٢٠٢٢ IFFM جایزه ګټونکو بشپړ لیست</ref><br /> == اړوند ليکنې == * [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]] * هندي سینما == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:1945 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې]] 9qu4xc122yzz7idwacdn5pyyyxfaada 0 63969 368772 340222 2026-08-29T23:10:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368772 wikitext text/x-wiki ایلام ( په انګلیسي: '''Elam،'''/ˈiːləm/، په ایلامي خطی لیکدود: چې ''هتمتي'' تلفظ کېږي؛ په مېخي خط 𒁹𒄬𒆷𒁶𒋾، په سومري: 𒉏𒈠 ''ایلام''؛ په اکدي: 𒉏𒈠𒆠  ''ایلامتو''، په عبري: עֵילָם ''ایلام''؛ په لرغونې فارسي: 𐎢𐎺𐎩  ''هوجا'') یو لرغونی مدنیت و چې د اوسني ایران په لرې لوېدیځ او سوېل لوېدیځ کې یې موقعیت درلود، او د اوسني خوزستان او ایلام ولایت او همدارنګه د عراق د یوې کوچینۍ برخې تر منځ غځېدلی و. د ایلام معاصر نوم له سومري ''ایلام'' او ورسره اکدي ''الامتو''، او ایلامي ''هلمتي'' له لفظي نقل څخه رېښه لري. ایلامي دولتونه د لرغوني نږدې ختیځ د مخکښو سیاسي ځواکونو څخه وو. په کلاسیکو ادبیاتو کې، ایلام همدارنګه د سوسیانا (په امریکايي انګلیسي: /ˌsuːʒiˈænə/، په انګلستاني انګلیسي: /ˌsuːziˈɑːnə/، په لرغونې یوناني: Σουσιανή چې تلفظ یې په لاتیني تورو: ''Sousiānḗ دی'') په نامه، هغه نوم چې د هغه له پلازمېنې شوش څخه اخیستل شوی دی،  پېژندل کېده. <ref>{{cite web |title=Elam (GN) |url=http://oracc.org/epsd2/cbd/sux/o0044139.html |website=Oracc: The Open Richly Annotated Cuneiform Corpus}}</ref><ref>{{cite web |title=Elamtu [ELAM] (GN) |url=http://oracc.museum.upenn.edu/ribo/babylon6/cbd/qpn-x-places/x00000040.html |website=Oracc: The Open Richly Annotated Cuneiform Corpus |تاريخ الوصول=2022-08-30 |تاريخ الأرشيف=2023-03-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230326032013/http://oracc.museum.upenn.edu/ribo/babylon6/cbd/qpn-x-places/x00000040.html |url-status=dead |لاسرسي نېټه=2022-08-30 |خونديځ نېټه=2023-03-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230326032013/http://oracc.museum.upenn.edu/ribo/babylon6/cbd/qpn-x-places/x00000040.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230326032013/http://oracc.museum.upenn.edu/ribo/babylon6/cbd/qpn-x-places/x00000040.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032013/http://oracc.museum.upenn.edu/ribo/babylon6/cbd/qpn-x-places/x00000040.html }}</ref><ref>Elam: surveys of political history and archaeology, Elizabeth Carter and Matthew W. Stolper, University of California Press, 1984, p. 3</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopaedia Judaica, Volume 6|isbn=978-0028659343|page=283|last1=Skolnik|first1=Fred|last2=Berenbaum|first2=Michael|year=2007}}</ref> ایلام د نږدې ختیځ د چالکولیتیک دورې (د مسو د دورې) د لومړیو ښاري مېشتېدنو یوه برخه وه، د ۳۰۰۰م.ز په شاوخوا کې د لیکلیو اسنادو ظهور هم د سومري تاریخ سره موازي و،  په داسې توګه چې یو څه مخکیني لیکلي اسناد موندل شوي دي. په پخوانۍ ایلامې دوره کې (د ژېړو منځنۍ دوره)، ایلام په ایراني مرتفعو سیمو کې ټولواکۍ درلودې چې مرکزیت یې په انشان کې و، او د دویمې مخزېږدې زریزې له نیمایي څخه راوروسته یې مرکز د خوزستان په جلګو کې په شوش کې و. کلتور یې د هخامنشیانو د سلسلې په بهیر کې چې د ایلام ځایناستې شوه حیاتي رول ولوباوه، په داسې توګه چې ایلامي ژبه د هغو ژبو تر منځ حفظ شوه کومې چې په رسمياتو کې کارېدې. ایلامي ژبه په ټولیز ډول یوه جلا او له هرې بلې ژبې سره ناپېیلې ژبه بلل کېږي. د جغرافیایي او د لرغونپوهنې اړوند ورته والي سره ځینې تاریخ پوهان ادعا کوي چې ایلاميان د اوسنیو لورانو (Lurs) د اجدادو لویه برخه تشکیلوي، چې ژبه یې، لوري، د منځنۍ فارسي یا پهلوي څخه جلا شوې ده. <ref>{{cite book|last=Hock|first=Hans Heinrich|title=Language History, Language Change, and Language Relationship: An Introduction to Historical and Comparative Linguistics|year=2009|edition=2nd|publisher=Mouton de Gruyter|isbn=978-3110214291|url=https://books.google.com/books?id=IsYkilw7Q-oC&q=Elam+earliest+writing&pg=PA69|page=69}}</ref><ref>{{cite book|last=Gnanadesikan|first=Amalia|title=The Writing Revolution: Cuneiform to the Internet|year=2008|publisher=Blackwell|isbn=978-1444304688|url=https://books.google.com/books?id=_ZntngbI05cC&q=Elam+earliest+writing&pg=PA25|page=25}}</ref><ref>Elam: surveys of political history and archaeology, Elizabeth Carter and Matthew W. Stolper, University of California Press, 1984, p. 4</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/cambridgeancient1971edwa|url-access=registration|quote=lurs.|title=The Cambridge Ancient History|last2=Gadd|first2=C.J.|last3=Hammond|first3=G.L.|publisher=Cambridge University Press|year=1971|isbn=9780521077910|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/cambridgeancient1971edwa/page/644 644]|last1=Edwards|first1=I.E.S.}}</ref> == رېښه == داسې ښکاري چې د یو هېواد په توګه د یلام په نظر کې نیولو سره د ایلامي ژبې ځایي نوم ''هتمتي'' (په مېخي ایلامي:)، یا هلتمي ( په مېخي ایلامي ژبه: 𒁹𒄬𒆷𒁶𒋾 چې تلفظ یې هلتمتی کېږي) و. بهرني نومونه یې د ''NIM.MA^ki''𒉏𒈠𒆠 او ''ایلام'' (''ELAM'') سومري نومونه، اکادي نوم یې ایلامو(مذکر/مخنث) او ایلامیتو (مونث) و، چې معنا یې په ایلامي کې د سوسیانا اوسیدونکی وه. <ref>{{Cite web |title=Iranian plateau gave birth to writing: French archaeologist |url=https://www.msn.com/en-xl/news/other/iranian-plateau-gave-birth-to-writing-french-archaeologist/ar-BB1bR43N |website=[[MSN]]}}</ref> له لیکلي تاریخ څخه د مخه، ایلام په اوسني خوزستان او ایلام ولایت کې متمرکز و، د خوزستان نوم په نهایت کې د لرغونې فارسۍ له: 𐎢𐎺𐎩  ''هوجا'' څخه راویستل شوی دی چې معنا یې شوش/ایلام ده. نوموړی نوم په منځنۍ فارسي کې په: 𐭧𐭥𐭰 ''هوز'' یعنې "سوسیانا" واوښت او په اوسني فارسي: خوز چې د مکاني نامه له پسوند -ستان (یعنې ځای - ''-stån'') سره ترکیب شوی دی.<ref>{{cite book|editor=Jeremy Black|editor2=Andrew George|editor3=Nicholas Postgate|title=A Concise Dictionary of Akkadian|publisher=Harrassowitz Verlag|year=1999|isbn=3-447-04225-7|page=68}}</ref><ref name="Kent 1953 53">{{cite book|last=Kent|first=Roland|title=Old Persian: Grammar, Texts & Lexicon|series=American Oriental Series|volume=33)|publisher=American Oriental Society|year=1953|isbn=0-940490-33-1|pages=53}}</ref> == جغرافیه == په جغرافیاي اصطلاحاتو کې، سوسانیا اصلاً د کارون ولایت په شاوخوا کې د ایراني خوزستان ولایت ښودنه کوي. په پخوانیو عباراتو کې، د دې ساحې د توصیف لپاره بېلابېل نومونه کارېدل. پخوانی جغرافیه پوه بطلیموس، تر ټولو لومړنی کس و چې دغه ساحه یې د شوش په اطرافو کې پراته هېواد ته د اشارې په توګه سوسیانا ونوموله. یو بل لرغونی جغرافیه پوه، سترابون ایلام او سوسیانا ته د دوو بېلابېلو جغرافیایي سیمو په سترګه کتل. هغه ایلام د (د ایلایمایي د ځمکې) یوازې د خوزستان د لوړو ځمکو په توګه باله. <ref name="books.google.com">D. T. Potts, [https://books.google.com/books?id=WE62CgAAQBAJ&pg=PA11 ''The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State.''] Cambridge World Archaeology. Cambridge University Press, 2015 {{ISBN|1107094690}} p11</ref> دانیال ټي. پاټس وایي چې په یهودي تاریخي منابعو کې هم د دغه ځای د موقعیت په اړه اختلاف شتون لري. ځینې لرغوني منابع د خوزستان د لوړو ځمکو په توګه د ایلام او د هغه ځای د جلګو په توګه سوسیانا تر منځ په جلا والي باندې قایل دي. حال دا چې ځینې نور لرغوني منابع ایلام او سوسیانا ته د مترادفو په سترګه ګوري. د دغې سیمې په اړه نامعلومتیا تر معاصرو مطالعاتو پورې غځېدلې ده. د لرغوني انشان (Anshan) له کشفېدو او په ایلامي تاریخ کې د هغه په لوی اهمیت د پوهېدو څخه راهیسې، تعریفونو دوباره تغییر وکړ. ځینو پوهانو ادعا وکړه چې د ایلام مرکز په انشان او د هغه په شاوخوا کې په لوړو ځمکو کې واقع دی او نه دا چې د خوزستان په جلګو کې په شوش کې دې پروت وي.<ref>F. Vallat 1980</ref><blockquote>دانیال پاټ له هغې وړاندیز سره چې د ایلام اصطلاح په خاصه بڼه جلګو ته یا لوړو ځمکو/ارتفاعاتو ته له اشارې کولو پرته، په ځانګړې توګه د بین النهرینیانو له خوا رامنځته شوې وه تر څو په عمومي عبارت سره دغه سیمه توصیف کړي. ایلام یوه ایرانۍ اصطلاح نه ده او له هغه فرضیې سره چې د ایران د لوړو ځمکو خلکو د خپلو ځانونو په اړه لرله، هېڅ تړاو نه لري. هغوی انشانیان، مرهشانیان، شیمسکیا، زابشالیان، شیریهومیان، اوانیان او داسې نور وو. دا چې انشانیانو د هغو لوړو ځمکو د بېلابېلو ډلو په سیاسي چارو کې مخکښه ونډه درلوده چې د ایران په سوېل لوېدیځ کې اوسېدل، واضح ده. اما هغه استدلال چې انشان له ایلام سره ګډه پوله لري د ایلام په اړه د یوې ساختګۍ په اړه غلط فهمي او په حقیقت کې له باندې څخه د تپل شوو یو ډول دروغو نه بې خبر تیا ده چې د زاګروس د غرونو په لړۍ کې د سوېل لويدیځو هسکو ځمکو، د فارس د سواحلو او د هغو رسوبي هموارو ځمکو په خلکو ور تپل شوي دي چې د کارون-کارخه د سیندونو سېستم ته وربهېږي. <ref>[http://assets.cambridge.org/97805215/63581/excerpt/9780521563581_excerpt.pdf The Archaeology of Elam (excerpt)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020120928/http://assets.cambridge.org/97805215/63581/excerpt/9780521563581_excerpt.pdf |date=2016-10-20 }} assets.cambridge.org/</ref></blockquote> == تاریخ == له ماقبل التاریخي پلوه، دا ساحه د عبید د دورې په بهیر کې په ښه ډول اباده شوې وه او د عبید د کلتورونو زیات شمېر اړخونه یې شریکول. د ایلامي تاریخ په اړه پوهه تر ډېره ناقصه ده، چې بیا رغونه یې په عمده ډول د بین النهریني (سومري، اکدي، اشوري، او بابلي) منابعو پر بنسټ تر سره شوېده. د ایلام تاریخ په عرفي ډول په دریو دورو وېشل شوی دی، چې له دوو زریزو څخه زیاته محدوده په بر کې نیسي. هغه دوره چې له لومړنۍ ایلامي دورې څخه وړاندې ده، د پروتو- ایلامي دورې په نامه پېژندل کېږي. * '''پروتو-ایلامي دوره:''' له شاوخوا ۲۷۰۰م.ز کال څخه تر شاوخوا ۲۷۰۰م.ز کال پورې (په شوش کې پروتو-ایلامي خط) * '''منځنۍ ایلامي دوره:''' له شاوخوا ۱۵۰۰م.ز څخه تر شاوخوا ۱۱۰۰م.ز کال پورې (تر سوکلمې سلسلې پورې تر ټولو پخواني اسناد) * '''نوې ايلامي دوره:''' له شاوخوا ۱۱۰۰م.ز کال څخه تر شاوخوا ۵۴۰م.ز کال پورې ( مشخص شوی اشوري او میدي نفوذ. ۵۹۳م.ز کال د هخامنشیانو د دورې پیل په ګوته کوي.) === پروتو-ایلامي دوره (له شاوخوا ۳۵۰۰م.ز کال څخه تر شاوخوا ۲۷۰۰م.ز کال پورې === پروتو-ایلامي مدنیت د دجلې او فرات سیندونو په ختیځو رسوبي دښتو کې وده وکړه؛ د نوموړي مدنیت تر واک لاندې ساحه په شمال او ختیځ کې د ټیټو ځمکو یا جلګو او ورسره جوختو ارتفاعاتو یو ترکیب و. لږ تر لږه درۍ پروتو ایلامي دولتونه سره یو ځای شول تر څو ایلام جوړ کړي: چې له انشان، اوان او شیماشخي څخه عبارت دی. د اوان سره په تړاو سرچینې په عموم کې د انشان له هغو څخه پخوانۍ دي، او ځینې څېړونکي په دې اند دي چې دغو دواړو دولتونو په مختلفو دورو کې یو واحد قلمرو په بر کې نیوه (په ایرانیکا دایرة المعارف کې، هانسون وګورئ). د دې اصل له مخې شوشیانا په دوره یي ډول ضمیمه کېده او بېلېده. له دې څخه علاوه، د پروتو-ایلامي دورې ځینې ساحې له دې سیمې څخه پوره بهر موندل شوې دي، چې د ایران په ارتفاعاتو کې خورې شوې دي؛ لکه په کرمان ولایت کې ورکشه، سیالک (چې د اوسني کاشان ښار څنډه ده) او جیرفت. د ایلام دولت د پخوانۍ ایلامي دورې په بهیر کې د سومریانو د یرغل په ځواب کې له دغو کم شمېر ایالتونو څخه تشکیل شو. د ایلام قدرت د هغې وړتیا پر بنسټ ولاړ و چې دغه بېلابېلې سیمې یې تر یو منظم حکومت لاندې په داسې بڼه سره یو ځای کړې وې چې له هرې سیمې بې ساري طبیعي منابعو ته یې د اعظمي راکړې ورکړې اجازه ورکوله. چې دا کار په دودیز ډول، د یو متحد حکومتي جوړښت په واسطه تر سره کېده.<ref>{{cite web |title=Archived copy |url=http://www.chn.ir/english/eshownews.asp?no=4696 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050320084135/http://www.chn.ir/english/eshownews.asp?no=4696 |archive-date=20 March 2005 |access-date=15 June 2005}}</ref> د شوش پروتو-ایلامي ښار د ۴۰۰۰م.ز کال شاوخوا د د کارون د سیند په حوضه کې تاسیس شو. نوموړی ښار د پروتو-الامي کلتور د رامنځته کېدو ساحه بلل کېږي. د شوش ښار د خپل د لومړني تاريخ په بهیر کې، د بین النهريني او ایلامي قدرتونو تر منځ یو او بل لوري ته په لاسته لوېدو کې په نوسان کې و.<ref>[http://penn.museum/sites/applied_science/current_projects/luristan.html Current Projects in Luristan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202180130/https://www.penn.museum/sites/applied_science/current_projects/luristan.html |date=2017-02-02 }} penn.museum</ref> == سرچينې == 712w5jl7nqrjgieqxarklrvrin3uvfy 0 64438 368779 285730 2026-08-30T02:53:46Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368779 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}دویم اومبرتو (زوکړه: د ۱۹۰۴ زکال د سپټمبر ۱۵ مه – مړینه: د ۱۹۸۳ زکال د مارچ ۱۸ مه) چې بشپړ نوم یې اومبرتو نیکولا توماسو جووانی ماریا دي ساووا و؛ د ایټالیا وروستی پاچا و. هغه د ۳۴ ورځو لپاره د ۱۹۴۶ زکال د مۍ له ۹مې څخه د ۱۹۴۶ زکال د جون تر ۱۲ مې نیټې پورې واکمني وکړه؛ په داسې حال کې چې نوموړی له ۱۹۴۴ زکال راهیسې د مۍ پاچا (په ایټالوي ژبه: ''Re di Maggio'') په نوم په عملي توګه واک چلاوه.<ref>{{cite book|title=Magnificent Monarchs|quotation=Fact Attack series|page=16|author=Ian Locke|publisher=MacMillan|date=1999|isbn=978-0330-374965}}</ref> اومبرتو د پاچا دریم ویکټور امانوئل او ملکې النا له پنځو ماشومانو څخه د دوی یوازنی زوی و. ویکټور امانوئل د بنیټو موسولیني د حکومت له سقوط وروسته د پاچاهۍ د ځایګي ساتلو په موخه په ۱۹۴۴ زکال کې خپل ډېری واکونه اومبرتو ته تفویض کړل. په داسې حال کې چې د سلطنت د لغو کېدو په موخه ټول پوښتنې ته چمتووالي روان و، خو ویکتور امانوئل خپل تاج او تخت د خپل زوی اومبرتو په ګټه په دې هیله پرېښود چې کېدای شي بېرته به د پاچاهۍ ملاتړ تقویت کړي. له دې سره ټول پوښتنه ترسره شوه او ایټالوي دولت په جمهوریت واوښت او اومبرتو هم خپل ټول ژوند د پرتګالي ریویرا ساحلي سیمې په کشکایش ښارګوټي کې په تبعید کې تیر کړ. == د پیډموڼت د شاهزاده په توګه چارې == === سویلي امریکا ته رسمي سفر، ۱۹۲۴ زکال === اومبرتو د پیډمونټ د شاهزاده په توګه د ۱۹۲۴ زکال د جولای میاشت څخه تر سپټمبر میاشتې پورې سویلي امریکا ته سفر وکړ. نوموړی له خپل لارښود بونالډي سره برازیل، یوروګوای، ارجنټاین او چلي ته ولاړ. دغه سفر له مورني هېواد او رژیمي ګټو سره له ایټالیا بهر ایټالوي وګړو د اړیکې رامنځته کولو په موخه د فاشېزم د سیاسي طرحې یو برخه وه. په برازیل کې دوی د برازیل پلازمېنې ریو ډي جینرو او سائوپائولو ایالت ته د تلو ترتیبات درلودل، چېرې چې په زیاته کچه ایټالویان هلته استوګن و. له دې سره د ۱۹۲۴ زکال د جولای په ۵ مه لوی بغاوت هغه مهال پیل شو چې اومبرتو لا له مخکې له اروپا وتلی و او هغه یې اړ کړ څو په خپل سلطنتي سفر کې یو لړ تغیرات رامنځته کړي. شاهزاده د باهیا په پلازمینه سلواډور کې د خپلو بېړیو لپاره د اړتیا وړ توکو د تامین په موخه تمه شو، چېرې چې له دې ځایه نوموړی په مستقیم ډول سویلي امریکا ته ولاړ.<ref>{{cite web |last1=BRITO |first1=Jonas |title=História da Passagem do Príncipe Umberto di Savoia por Salvador (Bahia, 1924) |url=https://repositorio.ufba.br/ri/bitstream/ri/18803/1/Hist%C3%B3ria%20da%20Passagem%20do%20Pr%C3%ADncipe%20Umberto%20di%20Sav%C3%B3ia%20por%20Salvador%20%28Bahia%2C%201924%29.compressed.pdf |website=Repositorio.ufba.br |format=PDF |access-date=2022-09-22 |archive-date=2021-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501161241/https://repositorio.ufba.br/ri/bitstream/ri/18803/1/Hist%C3%B3ria%20da%20Passagem%20do%20Pr%C3%ADncipe%20Umberto%20di%20Sav%C3%B3ia%20por%20Salvador%20(Bahia,%201924).compressed.pdf |url-status=dead }}</ref> === پوځي دندې او د هغه د ترور هڅې === اومبرتو په پوځي برخه کې زده کړې وکړې او د وخت په تېرېدو سره د ټولو شمالي ځواکونو او بیا د سویلي ځواکونو عمومي قوماندان شو. دا یوازې یو رسمي رول و او اصلي قومنداني د هغه د پلار پاچا دریم ویکټور امانوئل په واک کې وه چې په دې توګه یې په کلکه توګه د فاشیست رهبر بنیټو موسولیني پر وړاندې خپل عالي ځواک ساته. اومبرتو او موسیلیني د دوه اړخیزو هوکړو په کولو سره تل په خپل منځ کې فاصله ساتله. په ۱۹۲۶ زکال موسولیني هغه قانون تصویب کړ چې لویې فاشیستي شورا ته یې اجازه ورکوله چې د پاچاهۍ د ځای ناستي ټاکلو په برخه کې پرېکړه وکړي، په داسې حال کې چې ده خپله په عملي بڼه اعتراف کړی و چې شاهزاده د خپل پلار ځای ناستی کېږي. <ref>Denis Mack Smith, ''Italy and Its Monarchy'', New Haven: Yale University Press p. 265</ref> د ۱۹۲۹ زکال د اکتوبر په ۲۴ مه هغه مهال چې نوموړي له شاهزادګۍ ماري خوزې سره خپله کوژده اعلان کړه د ترور هڅه یې وشوه. اومبرتو هوډ درلود چې په Colonne du Congrès هدیره کې د فرناندو دو روزا په نامه هغه ګمنامه بلجیمي سرتېری په قبر باندې د ګلو ګېډۍ کېږي چې د «مرګ پر موسیلیني» شعار ویلو سره یې د یوې مرمۍ په فیر کولو سره د اومبرتو د ترور نا بریالۍ هڅه وکړه. دو روزا ونیول شو او د څېړنو پر مهال یې څرګنده کړه چې هغه د دویم انټرنشنال له غړو څخه دی چې ایټالیا ته راتښتېدلی څو د خپلو سیاسي عقایدو له امله وه نه نیول شي. د هغه محاکمې لویه سیاسي پېښه وه؛ په داسې حال کې چې نوموړی د ترور په تور مجرم وپېژندل شو خو د پنځه کاله بند جزا ورته وټاکل شوه. دغه حکم په ایټالیا کې سیاسي غوغا او د ایټالیا او بلجیم په اړیکو کې یې لنډ مهالی درز رامنځته کړ، خو له دې سره هم اومبرتو د ۱۹۳۲ زکال د مارچ په میاشت کې دو روزا ته د بخښنې غوښتنه وکړه او د خپلې محکومیت د نیمايي دورې له بشپړو وړاندې خوشی شو چې بیا د هسپانیا په کورنۍ جګړه کې ووژل شو. === د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د ایټالیا پراختیا === اومبرتو د خپل پلار په دغه ویره کې شریک و چې له نازي جرمني سره د موسولیني اتحاد کول بې پروایي او ګواښ رامنځته کوونکی دی، خو هغه د محور ځواکونو د غړي هېواد په توګه د ایټالیا د یو ځای کېدو اړوند هېڅ جدي ګام اوچت نه کړ. هغه مهال چې د ۱۹۴۰ زکال په جون میاشت کې موسولیني پرېکړه وکړه چې په دویمه نړیواله جګړه کې ښکېل شي، اومبرتو خپل پلار ته په نغوتې کولو سره څرګنده کړه چې له بریتانیا او فرانسې سره د جګړې څخه د مخنیوي په موخه له خپل ویټو حق کار واخلي، خو دغې غوښتنې ته یې پام وه نه شو. له جګړې وروسته اومبرتو په جګړه کې د ښکېل کېدو د پرېکړې اړوند نیوکه وکړه او زیاته یې کړه چې ویکټور امانوئل د ۱۹۴۰ زکال په جون میاشت د موسولیني د جادو تر اغېز لاندې و او نه یې شو کولای له هغه سره مخالفت وکړي. د جګړې په پیل کې اومبرتو د لویدیځ پوځ قومانداني پر غاړه لرله چې د پوځ له ریزرف لومړۍ، څلورمې او اوومې لوا څخه جوړ و او په ایټالیا باندې یې د فرانسې د برید پر مهال له فرانسوي ځواکونو سره جګړه کوله. اومبرتو د خپل پلار له خوا له دې امله په دغه دنده وګمارل شو چې هغه غوښتل د ایټالیا په بریا کې د ساووي کورنۍ هم ونډه ولري، ځکه هغه د موسولیني له ځان غوښتنې وېرېده. د ۱۹۴۰ زکال د جون په ۲۱ مه د فرانسې او جرمني ترمنځ د اوربند له هوکړې یوازې څو ساعته وروسته ایټالویانو په فرانسې برید وکړ. د ایټالویانو دغه برید په بشپړه توګه ایټالویانو ته د ماتې په معنی و او د یو جنرال په توګه د اومبرتو شهرت یوازې په دې واقعیت سره وساتل شو چې لا له وړاندې ځپل شوو فرانسویانو سره یې د جون په ۲۴ مه اوربند لاسلیک کړ. په دې توګه هغه وکولای شول خپل برید بریالی اعلان کړي. د ایټالیا د سلطنتي ځواک موخه دا وه چې د رون سیند درې ته ځان ورسوي خو دوی یوازې څو کیلومتره د فرانسې په خاوره کې وړاندې تللي و او هغو ته د رسېدو په لار کې ورته لا ډېر مزل پاتې و.  <ref>Denis Mack Smith, ''Italy and Its Monarchy'', New Haven: Yale University Press p. 287</ref><ref name="Denis Mack Smith p.291">Denis Mack Smith, ''Italy and Its Monarchy'', New Haven: Yale University Press p. 291</ref><ref name="Denis Mack Smith p.292">Denis Mack Smith, ''Italy and Its Monarchy'', New Haven: Yale University Press p. 292</ref> د فرانسې له تسلیم کېدو وروسته موسولیني اومبرتو د پوځ د قوماندان په توګه غیرفعال وساته. د ۱۹۴۰ زکال په اوړي کې اومبرتو پلان درلود څو د یوګوسلاویا په پاچاهۍ د طرح شوي برید د پیل قومانده پر غاړه واخلي، خو موسولیني د یونان په پاچاهۍ باندې د برید په ګټه په یوګوسلاویا برید لغو کړ. د ۱۹۴۱ زکال په جون میاشت کې اومبرتو د خپل پلار په ملاتړ هڅه وکړه څو شوروي اتحاد ته د لېږل شوي پوځ قومانده ده ته ورکړل شي او څرګندوله یې چې د یوکاتولیک په توګه له بارباورسا عملیاتو ملاتړ کوي او غواړي له «ملحدو کمونېستانو» سره جګړه وکړي. موسولیني یې دغه غوښته رد کړه او هغه ته یې د هغو ایټالوي ځواکونو د روزنې مسئولیت ور تر غاړې کړ چې په پام کې و په مالتا باندې د محور ځواکونو د برید په هرکلوس عملیاتو کې برخه واخلي. نوموړي ته د ۱۹۴۲ زکال د اکتوبر په ۲۹ مه د ایټالیا د مارشالۍ رتبه ورکړل شوه. د ۱۹۴۲ زکال له اکتوبر څخه تر نومبر میاشتې پورې په العلمین جګړه کې ایټالوي- جرمني ځواکونو د بریتانیا د پوځ له اتمې ډلګۍ ماته وخوړه او په دې سره د مصر د نیولو اړوند د محور ځواکونو هیله له منځه ولاړه او محور ځواکونه لیبیا ته پر شا شول. د ۱۹۴۲ زکال په نومبر میاشت کې د ستالینګارد د جګړې د برخې په توګه، سره پوځ اورانوس عملیات پیل کړل چې په دغه عملیاتو کې شورویانو ډېری ایټالوي سرتېري ووژل او د جرمني شپږمه ډلګۍ یې کلابنده کړه. په ستالینګراد او العلمین کې د ایټالیا درنو ماتو اومبرتو د جګړې پر وړاندې راوپاروه او پرېکړه یې وکړه چې وړاندې له دې چې لا ډېر ناوخته شي باید اوربند لاسلیک کړي. د ۱۹۴۲ زکال په وروستیو کې او مبرتو خپل د تره زوی چې د ائوستا څلورم دوک و سویس ته ولېږه څو هلته په جینوا کې د بریتانیا له قونسلګرۍ سره اړیکه ونیسي او دا پیغام په لندن کې پاچا ته ورسوي چې ایټالوي پاچا چمتو دی په دې وعدې سره چې د ده تاج او تخت به خوندي وي له متفقینو سره اوربند لاسلیک کړي.<ref>Denis Mack Smith, ''Italy and Its Monarchy'', New Haven: Yale University Press p. 293</ref><ref name="Denis Mack Smith p.298">Denis Mack Smith, ''Italy and Its Monarchy'', New Haven: Yale University Press p. 298</ref> == سرچينې == 7nnzrpqx18qzrtlwmitt57n35p2exvs 0 65579 368771 367128 2026-08-29T22:10:00Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368771 wikitext text/x-wiki اطلاعاتي خوندیتوب (Information security) چې ځینې مهال ورته د InfoSec اختصاري ډول هم کارول کېږي د اطلاعاتي ګواښونو په راکمولو سره د اطلاعاتو د ساتنې چارې ته ویل کېږي. دغه موضوع د اطلاعاتو پر وړاندې د ګواښونو د مدیریت برخه ده چې په معمول ډول په دغه چاره کې په معلوماتو کې د غیرمجاز/نامناسبې لاسوهنې، غیرقانوني ګټنې، افشا، اختلال، له منځه وړو، فساد، اصلاح، څېړنې، ثبت یا د هغو د ارزښت له راکمولو څخه مخنیوی او یا هم د دغو مواردو کمښت په کې شاملېږي. همدارنګه د دغه ډول نامطلوبو پېښو د اغېزو راکم کوونکي اقدامات هم په کې شاملېږي. خوندي ساتل شوي اطلاعات کېدای شي بېلابېل ډولونه ولري، د بېلګې په توګه الکترونیکي یا فیزیکي، لمس کېدوني (لکه کاغذي اسناد) او نه لمس کېدوني (لکه پوهه) وي. د اطلاعاتو د خوندیتوب اصلي تمرکز د اطلاعاتو د محرمیت متوازنه ساتنه (confidentiality)، یو موټی توب (integrity) او معلوماتو ته د لاسرسي (availability) وړتیا ده (چې د درې ګونې CIA په توګه هم پېژندل کېږي)؛ په داسې حال کې چې د پام وړ پالیسۍ پر اجرا کې ورباندې تمرکز ساتل کېږي خو نه باید د یو سازمان د موثریت مخه ونیسي. دغه چاره د ګواښونو د جوړښت لرونکي مدیریت له بهیر څخه حاصلېږي چې لاندې موارد په کې شاملېږي: <ref>{{Cite journal|last1=Curry|first1=Michael|last2=Marshall|first2=Byron|last3=Crossler|first3=Robert E.|last4=Correia|first4=John|date=2018-04-25|title=InfoSec Process Action Model (IPAM): Systematically Addressing Individual Security Behavior|url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3210530.3210535|journal=ACM SIGMIS Database: The DATABASE for Advances in Information Systems|language=en|volume=49|issue=SI|pages=49–66|doi=10.1145/3210530.3210535|s2cid=14003960|issn=0095-0033}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Joshi|first1=Chanchala|last2=Singh|first2=Umesh Kumar|date=August 2017|title=Information security risks management framework – A step towards mitigating security risks in university network|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.jisa.2017.06.006|journal=Journal of Information Security and Applications|volume=35|pages=128–137|doi=10.1016/j.jisa.2017.06.006|issn=2214-2126}}</ref><ref>{{cite web |last1=Fletcher |first1=Martin |date=14 December 2016 |title=An introduction to information risk |url=https://blog.nationalarchives.gov.uk/introduction-information-risk/ |access-date=23 February 2022 |website=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]] |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319075605/https://blog.nationalarchives.gov.uk/introduction-information-risk/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=SANS Institute: Information Security Resources |url=https://www.sans.org/information-security |access-date=2020-10-31 |website=www.sans.org |language=en |archive-date=2020-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201104064737/https://www.sans.org/information-security |url-status=dead }}{{Circular|date=October 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Daniel|first1=Kent D.|last2=Titman|first2=Sheridan|date=2001|title=Market Reactions to Tangible and Intangible Information|url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.274204|journal=SSRN Electronic Journal|doi=10.2139/ssrn.274204|s2cid=154366253|issn=1556-5068}}</ref><ref>{{Cite book|first=Kerstin|last=Fink|url=http://worldcat.org/oclc/851734708|title=Knowledge Potential Measurement and Uncertainty|date=2004|publisher=Deutscher Universitätsverlag|isbn=978-3-322-81240-7|oclc=851734708}}</ref><ref>{{Citation|last=Keyser|first=Tobias|title=Security policy|date=2018-04-19|url=http://dx.doi.org/10.1201/9781315385488-13|work=The Information Governance Toolkit|pages=57–62|publisher=CRC Press|doi=10.1201/9781315385488-13|isbn=978-1-315-38548-8|access-date=2021-05-28}}</ref> * د اطلاعاتو او اړوندې پانګې سربېره د هغو پر وړاندې د بالقوه ګواښونو، زیان منلو او اغېزو پېژندنه * د ګواښونو ارزونه * ګواښونو ته د رسیدګي او یا هم د هغو څخه د مخنیوي د ډول پرېکړه، یعنې د هغو له شریک کولو دډه کول او یا هم په محدوده کچه شریک کول * په هغو مواردو کې چې د ګواښونو کمولو ته اړتیا وي، د هغو لپاره د مناسبو امنیتي لارو چارو طرح کول او اجرا کول * په فعالیتونو څارنه، هر ډول مسایلو ته د رسېدنې په موخه د لازمو تنظیماتو ترسره کول، بدلونونو او ښه کوونکو فرصتونو ته لار برابرول. <ref>{{Cite web |last=Danzig |first=Richard |date=1995-06-01 |title=The Big Three: Our Greatest Security Risks and How to Address Them |url=https://apps.dtic.mil/sti/citations/ADA421883 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119012000/https://apps.dtic.mil/sti/citations/ADA421883 |archive-date=January 19, 2022 |access-date=18 January 2022 |location=Fort Belvoir, VA}}</ref> د دغې څانګې د معیاري کولو په موخه علمي او مسلکي کسان له یو بل سره په همغږۍ د لارښوونو، پالیسیو او د پسورډ، انټي وایرس، فایروال، انکرېپټ کوونکو سافټ ویرونو، قانوني مسئولیت، امنیتي پوهې او روزنې په ګډون نورو صنعتي معیارونو په برخه کې همکاري لري. دغه معیاري کول کېدای شي د قوانینو او مقرراتو د پراخه طیف پر مټ هدایت شي چې معلوماتو ته د لاسرسي په ډول، پروسس کېدو، ساتنې، لېږد او له منځه وړو اغېز لري. ورته مهال که چېرې د دوامداره ودې فرهنګ په پام کې وه نه نیول شوي په هر یوه بنسټ کې دننه معیارونه او لارښوونې کېدای شي محدود اغېز ولري. <ref>{{Cite journal|last1=Lyu|first1=M.R.|last2=Lau|first2=L.K.Y.|title=Firewall security: policies, testing and performance evaluation|url=http://dx.doi.org/10.1109/cmpsac.2000.884700|journal=Proceedings 24th Annual International Computer Software and Applications Conference. COMPSAC2000|year=2000|pages=116–121|publisher=IEEE Comput. Soc|doi=10.1109/cmpsac.2000.884700|isbn=0-7695-0792-1|s2cid=11202223}}</ref><ref>{{Citation|title=How the Lack of Data Standardization Impedes Data-Driven Healthcare|date=2015-10-17|url=http://dx.doi.org/10.1002/9781119205012.ch3|work=Data-Driven Healthcare|pages=29|place=Hoboken, NJ, USA|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|doi=10.1002/9781119205012.ch3|isbn=978-1-119-20501-2|access-date=2021-05-28}}</ref><ref>{{Citation|last1=Lent|first1=Tom|title=Rethinking Green Building Standards for Comprehensive Continuous Improvement|url=http://dx.doi.org/10.1520/stp47516s|work=Common Ground, Consensus Building and Continual Improvement: International Standards and Sustainable Building|pages=1–1–10|location=West Conshohocken, PA|publisher=ASTM International|isbn=978-0-8031-4507-8|access-date=2021-05-28|last2=Walsh|first2=Bill|year=2009|doi=10.1520/stp47516s}}</ref> == لنډه کتنه == د اطلاعاتو د خوندیتوب په اصلي هسته کې د معلوماتو د محرمیت ساتنې، یوموټي والي او لاسرسي په ګډون اطلاعاتي تضمین ځای لري څو له دې ډاډ ترلاسه شي چې د یو شمېر ګواښوونکو مسایلو په صورت کې اطلاعات له حیاتي ګواښ سره مخ نه شي. په دغو مسایلو کې طبیعي افات، د کمپیوټر/سرور خرابېدل او فزیکي غلا شاملېږي، خو دغو ته نه محدودېږي. په داسې حال کې چې د کاغذ پر بنسټ چارې لا هم دود دي او د اطلاعاتو د خوندیتوب ګڼ شمېر لارو چارو ته اړتیا لري، خو په سازماني ډیجیټال ابتکاراتو باندې په مخ پر زیاتېدوني ډول  ټینګار کېږي، چې اوس مهال د اطلاعاتو د ټکنالوژۍ د متخصصینو له خوا دغه مواردو ته رسیدګي کېږي. دغه متخصصین د ټکنالوژۍ (په ځانګړې توګه د کمپیوټري سیستمونو) په برخه کې د اطلاعاتو پر خوندیتوب کار کوي.<ref name="SamonasTheCIA14">{{cite journal|title=The CIA Strikes Back: Redefining Confidentiality, Integrity and Availability in Security|journal=Journal of Information System Security|author1=Samonas, S.|author2=Coss, D.|volume=10|issue=3|pages=21–45|year=2014|url=http://www.jissec.org/Contents/V10/N3/V10N3-Samonas.html|access-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922115139/http://www.jissec.org/Contents/V10/N3/V10N3-Samonas.html|archive-date=2018-09-22|url-status=dead}}</ref><ref name="GartnerSays17">{{cite web |date=2 October 2017 |title=Gartner Says Digital Disruptors Are Impacting All Industries; Digital KPIs Are Crucial to Measuring Success |url=https://www.gartner.com/en/newsroom/press-releases/2017-10-02-gartner-says-digital-disruptors-are-impacting-all-industries-digital-kpis-are-crucial-to-measuring-success |access-date=25 January 2018 |publisher=Gartner}}</ref><ref name="GartnerSurvey17">{{cite web |date=24 April 2017 |title=Gartner Survey Shows 42 Percent of CEOs Have Begun Digital Business Transformation |url=https://www.gartner.com/en/newsroom/press-releases/2017-04-24-gartner-survey-shows-42-percent-of-ceos-have-begun-digital-business-transformation |access-date=25 January 2018 |publisher=Gartner}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Forte|first1=Dario|last2=Power|first2=Richard|date=December 2007|title=Baseline controls in some vital but often-overlooked areas of your information protection programme|url=http://dx.doi.org/10.1016/s1361-3723(07)70170-7|journal=Computer Fraud & Security|volume=2007|issue=12|pages=17–20|doi=10.1016/s1361-3723(07)70170-7|issn=1361-3723}}</ref> د یادونې وړ ده چې کمپیوټر لزوما د کورني ډسکټاپ په معنی نه دی. هر هغه وسیله کمپیوټر دی چې پروسېسر او حافظه ولري. دغه ډول وسیلې کېدلای شي له غیر شبکوي جلا وسیلو لکه د حساب له ساده ماشین څخه نیولې تر شبکوي موبایلي محاسبوي وسایلو لکه ځیرک تلیفونونو او تبلت کمپیوټرونو پورې راونغاړي. له همدې امله د اطلاعاتو د خوندیتوب متخصصین د معلوماتو د ماهیت او ارزښت له امله په هره لویه سوداګرۍ یا هر شرکت او لوی بنسټ کې شتون ولري. هغوی د شرکت دننه د ټولو هغو مخربو سایبري بریدونو پر وړاندې د ټکنالوژیکو وسایلو د ساتنې مسئولیت پر غاړه لري چې هڅه کوي خصوصي اطلاعاتو ته لاسرسی ومومي او یا هم د داخلي سیسټم کنټرول په واک کې واخلي. <ref>{{Citation|title=Low-voltage switchgear and controlgear. Device profiles for networked industrial devices|url=http://dx.doi.org/10.3403/bsen61915|publisher=BSI British Standards|doi=10.3403/bsen61915|access-date=2021-05-28}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Fetzer|first1=James|last2=Highfill|first2=Tina|last3=Hossiso|first3=Kassu|last4=Howells|first4=Thomas|last5=Strassner|first5=Erich|last6=Young|first6=Jeffrey|date=November 2018|title=Accounting for Firm Heterogeneity within U.S. Industries: Extended Supply-Use Tables and Trade in Value Added using Enterprise and Establishment Level Data|url=http://dx.doi.org/10.3386/w25249|location=Cambridge, MA|doi=10.3386/w25249|s2cid=169324096}}</ref><ref>{{Citation|title=Secure estimation subject to cyber stochastic attacks|date=2020|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-818701-2.00021-4|journal=Cloud Control Systems|series=Emerging Methodologies and Applications in Modelling|pages=373–404|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-0-12-818701-2.00021-4|isbn=978-0-12-818701-2|s2cid=240746156|access-date=2021-05-28}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nijmeijer|first=H.|url=http://worldcat.org/oclc/262846185|title=Synchronization of mechanical systems|date=2003|publisher=World Scientific|isbn=978-981-279-497-0|oclc=262846185}}</ref> === ګواښونه === د اطلاعاتو د خوندیتوب پر وړاندې په بېلابېلو ډولونو ګواښونه شتون لري. د نن ورځې په رایجو ګواښونو کې د سافټ ویرونو بریدونه، د معنوي مالکیت غلا، د هویت غلا، د تجهیزاتو یا اطلاعاتو غلا، سبوتاژ او اطلاعاتي باج اخیستنه شاملېږي. وایرسونه، کمپیوټري چینجي، کوډ غلا کوونکي بریدونه او تروجان اسونه د پروګرامي بریدونو له عامو ډولونو څخه دي. د معنوي مالکیت غلا د معلوماتي ټکنالوژۍ په برخه کې یو له پراخو موضوعاتو څخه ده. د هویت غلا بیا هغه چاره ده چې معمولا د یو بل چا د شخصي اطلاعاتو د غلا په موخه د ټولنیزې انجینرۍ (social engineering) پر مټ د هغه مهمو اطلاعاتو ته د لاسرسي له لارې ترسره کېږي. <ref>{{Cite journal|last=Ma|first=Ruiqing Ray|date=March 2016|title=Flexible Displays Come in Many Forms|journal=Information Display|volume=32|issue=2|pages=4–49|doi=10.1002/j.2637-496x.2016.tb00883.x|issn=0362-0972|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|last=Rahim|first=Noor H.|url=http://worldcat.org/oclc/74288358|title=Human Rights and Internal Security in Malaysia: Rhetoric and Reality.|date=March 2006|publisher=Defense Technical Information Center|oclc=74288358}}</ref><ref>{{Cite book|title=CISSP Study Guide|url=https://archive.org/details/cisspcertifiedin0000stew|last=Stewart|first=James|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=978-1-118-31417-3|location=Canada|pages=[https://archive.org/details/cisspcertifiedin0000stew/page/255 255]–257}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2018-09-14|title=Nuclear theft and sabotage threats remain high, report warns|url=http://dx.doi.org/10.1063/pt.6.2.20180914a|journal=Physics Today|doi=10.1063/pt.6.2.20180914a|issn=1945-0699|last=Kramer|first=David|s2cid=240223415}}</ref><ref>{{Cite book|first=Edward|last=Wilding|url=http://worldcat.org/oclc/1052118207|title=Information risk and security : preventing and investigating workplace computer crime|date=2 March 2017|isbn=978-1-351-92755-0|oclc=1052118207}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2007|journal=Issues in Information Systems|doi=10.48009/2_iis_2007_297-302|issn=1529-7314|doi-access=free|title=Identity Theft: The Newest Digital Attackking Industry Must Take Seriously}}</ref><ref>{{Cite book|first1=Anna|last1=Wendel-Persson|first2=Fredrik|last2=Ronnhed|url=http://worldcat.org/oclc/1233659973|title=IT-säkerhet och människan : De har världens starkaste mur men porten står alltid på glänt|date=2017|publisher=Umeå universitet, Institutionen för informatik|oclc=1233659973}}</ref><ref>{{Cite journal|title=2.2. Productivity growth has been trending down in many sectors|url=http://dx.doi.org/10.1787/734700048756|access-date=2021-05-28|website=dx.doi.org|doi=10.1787/734700048756}}</ref> نن ورځ د تجهیزاتو یا اطلاعاتو غلا د دغه واقعیت له امله ده چې ډېری وسایل ګرځنده او د غلا وړ دي چې د معلوماتو د ظرفیت د زیاتوالي له امله لا هم مطلوب دي. په سبوتاژ کې معمولا د یوه بنسټ د ویب پاڼې له منځه وړل شاملېږي څو هغه د خپلو پېرودونکو باور له لاسه ورکړي. د اطلاعاتو په باج اخیستنه کې د یوه شرکت د پانګې یا اطلاعاتو غلا شاملېږي چې د هغو څښتن ته د خپلې پانګې یا اطلاعاتو په بېرته سپارنه کې ورڅخه د یوه څه تمه لري لکه له باج غوښتونکو (ransomware) پروګرامونو څخه چې ګټنه کوي. له دغه ډول بریدونو څخه د خوندیتوب په موخه ګڼ شمېر لارې چارې شتون لري، خو تر ټولو مهم احتیاطي اقدام د کارونکي دوره یي باخبري ده. د هر بنسټ لپاره لومړنی ګواښ د همدغه بنسټ کارمندان یا داخلي مامورین دي چې دوی د داخلي ګواښونو په توګه هم یادول کېږي. <ref>{{cite web |last=Enge |first=Eric |date=5 April 2017 |title=Stone Temple |url=https://www.stonetemple.com/mobile-vs-desktop-usage-mobile-grows-but-desktop-still-a-big-player/ |access-date=29 October 2022 |تاريخ الأرشيف=27 April 2018 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180427104959/https://www.stonetemple.com/mobile-vs-desktop-usage-mobile-grows-but-desktop-still-a-big-player/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=27 April 2018 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180427104959/https://www.stonetemple.com/mobile-vs-desktop-usage-mobile-grows-but-desktop-still-a-big-player/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180427104959/https://www.stonetemple.com/mobile-vs-desktop-usage-mobile-grows-but-desktop-still-a-big-player/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427104959/https://www.stonetemple.com/mobile-vs-desktop-usage-mobile-grows-but-desktop-still-a-big-player/ }} [[Mobile phone|Cell phones]]</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shao|first1=Ruodan|last2=Skarlicki|first2=Daniel P.|date=2014|title=Sabotage toward the Customers who Mistreated Employees Scale|url=http://dx.doi.org/10.1037/t31653-000|access-date=2021-05-28|website=PsycTESTS Dataset|doi=10.1037/t31653-000}}</ref><ref>{{Citation|last=Young|first=Courtenay|title=Working with panic attacks|date=2018-05-08|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780429475474-32|work=Help Yourself Towards Mental Health|pages=209–214|publisher=Routledge|doi=10.4324/9780429475474-32|isbn=978-0-429-47547-4|access-date=2021-05-28}}</ref><ref>{{Citation|title=Introduction: Inside the Insider Threat|date=2017-12-31|url=http://dx.doi.org/10.7591/9781501705946-003|work=Insider Threats|pages=1–9|publisher=Cornell University Press|doi=10.7591/9781501705946-003|isbn=978-1-5017-0594-6|access-date=2021-05-28}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kitchen|first=Julie|date=June 2008|title=7side – Company Information, Company Formations and Property Searches|url=http://dx.doi.org/10.1017/s1472669608000364|journal=Legal Information Management|volume=8|issue=2|pages=146|doi=10.1017/s1472669608000364|s2cid=144325193|issn=1472-6696}}</ref> دولتونه، پوځ، شرکتونه، مالي موسسات، روغتونونه، غیر انتفاعي بنسټونه او نور ګڼ شمېر شخصي سوداګرۍ د خپلو کارکوونکو، پېرودونکو، محصولاتو، څېړنو او خپل مالي وضعیت اړوند ګڼ شمېر خصوصي محرم اطلاعات راغونډوي. که چېرې د یوې سوداګریزې چارې د مالي چارو، پېرودونکو او نوې تولیدي کړنلارې اړوند محرم اطلاعات د هغو د یوه رقیب یا هم تورې خولۍ لرونکي هکر لاس ته ورسي؛ دغه سوداګري او د هغو پېرودونکي کېدای شي په پام وړ کچه نه جبران کېدوني زیانونه وګالي او همدارنګه د هغه شرکت اعتبار له منځه یوسي. له سوداګریز پلوه، د اطلاعاتو خوندیتوب باید د لګښت سره په متوازنه بڼه وساتل شي چې د ګورډن لوب موډل (Gordon-Loeb Model) د دغې اندېښنې اړوند په اقتصادي ریاضیکي کړنلار کې د دغې چارې وړاندیز کوي.<ref>{{cite journal|last1=Gordon|first1=Lawrence|last2=Loeb|first2=Martin|title=The Economics of Information Security Investment|journal=ACM Transactions on Information and System Security|date=November 2002|volume=5|issue=4|pages=438–457|doi=10.1145/581271.581274|s2cid=1500788}}</ref><ref>{{Citation|title=How Did it All Come About?|url=http://dx.doi.org/10.1057/9781137271150.0007|work=The Compliance Business and Its Customers|year=2012|place=Basingstoke|publisher=Palgrave Macmillan|doi=10.1057/9781137271150.0007|isbn=978-1-137-27115-0|access-date=2021-05-28}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Table 7.7 France: Comparison of the profit shares of non-financial corporations and non-financial corporations plus unincorporated enterprises|url=http://dx.doi.org/10.1787/888933144055|access-date=2021-05-28|website=dx.doi.org|doi=10.1787/888933144055}}</ref> د وګړو لپاره د اطلاعاتو خوندیتوب د هغوی پر خصوصي حریم پام وړ اغېز لري چې په مختلفو کلتورنو کې د هغو اړوند په پراخه کچه متفاوت لید شتون لري. <ref>{{Cite journal|last1=Cho Kim|first1=Byung|last2=Khansa|first2=Lara|last3=James|first3=Tabitha|date=July 2011|title=Individual Trust and Consumer Risk Perception|url=http://dx.doi.org/10.1080/15536548.2011.10855915|journal=Journal of Information Privacy and Security|volume=7|issue=3|pages=3–22|doi=10.1080/15536548.2011.10855915|s2cid=144643691|issn=1553-6548}}</ref> == سرچينې == 81ksit8qxllkvk9pvuy48go5p3e6w3n 0 67892 368773 368255 2026-08-30T00:12:35Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368773 wikitext text/x-wiki {{اپلاتونيزم|dialogues=show}} بښنه( يوناني Sokrátous د [[اپلاتون]] لخوا لیکل شوې، د قانوني ځاني د دفاع په اړه یوه سوکرات ي وينا ده چې [[سوقرات|سوکرات ]] (469-399 مخزېږديز) په 399 مخزېږديز کې د بې عدالتۍ او فساد پروړاندې د هغه د محاکمې پرمهال کړې وې. <ref>{{Cite web |last=Plato |author-link=Plato |last2=Estienne |first2=Henri |author-link2=Henri Estienne |last3=Serres |first3=Jean de |last4=Adams |first4=John |last5=Adams |first5=John Quincy |date=1578 |title=Platonis opera quae extant omnia |url=https://archive.org/stream/platonisoperaqua01plat#page/16/mode/2up |website=archive.org |publisher=[Genevae?] : Excudebat Henr. Stephanus |page=17}}</ref> په ځانګړې توګه، ''د سوکرات بښنه'' د "ځوانانو د فاسد کولو" او "په خدایانو باندې د باور نه کولو د تورونو په وړاندې دفاع ده چې ، د ښار خلک پرې باور لري، مګر په نورو ''کلاسيکو افسانو'' کې دا يو د اتن په اړه يو ناول ګڼل کيږي. (24b). <ref>[http://plato.stanford.edu/entries/socrates/ "Socrates]," Stanford Encyclopedia of Philosophy, 16 Sept. 2005. See: Doug Lindner, "[http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html The Trial of Socrates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108105251/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html |date=2017-11-08 }}, "Univ. of Missouri-Kansas City Law School 2002.</ref> د فیلسوف [[سوقرات|سوکرات ]] د محاکمې او مړینې په اړه د لومړنیو سرچینو په منځ کې، ''د سوکرات بښنه'' هغه خبرې اترې دي چې د هغه محاکمه انځوروي، او د [[سوقرات|سوکرات ]] له څلورو خبرو اترو ( ډيالوګونو ) يوه ده، او درې نورې يې ''اېتيپرو'' ، ''پايډو'' او ''کريتو'' دي، چې د [[اپلاتون]] د وروستیو ورځو په اړه توضیحات ورکوي. == ''د بښنې'' متن == [[دوتنه:Socrates_Louvre.jpg|بټنوک| د سوکرات مرمري مجسمه، رومن هنري کار (لومړۍ پېړۍ)، ممکن د لیسیپوس لخوا د ورک شوي برونزو مجسمې یوه کاپي وي.]] ''د [[سوقرات]] بښنه '' ، د فیلسوف [[اپلاتون]] (429-347 مخزېږديز) له خوا، د [[فساد]] او بې کفایتۍ د تورونو په وړاندې د [[سوقرات]] د قانوني دفاع په اړه یو له ډېرو توضیحي ''بښنو'' څخه و. ډېری ''بښنې'' د سوقرات له محاکمې (399 مخزېږديز) وروسته په لسیزه کې خپره شوې وه. <ref>{{Cite book|last=Schofield|first1=Malcolm|url=https://www.rep.routledge.com/articles/biographical/plato-427-347-bc/v-1|chapter=Plato (427–347 BC)|title=Routledge Encyclopedia of Philosophy|year=2016|isbn=9780415250696|language=en|doi=10.4324/9780415249126-A088-1|access-date=23 July 2008}}</ref> په دې توګه، ''د سوقرات د اپلاتون بښنه'' د سوکرات لومړنۍ فلسفي دفاع ده، چې د سوقرات د خبرو اترو په بڼه وړاندې شوې. که څه هم [[ارستو]] وروسته دا د افسانې د ژانر په توګه طبقه بندي کړه، <ref>{{Cite book|last=Guthrie|first1=W. K. C.|url=https://books.google.com/books?id=sLxO5QSGoHcC|title=A History of Greek Philosophy: Volume 4, Plato: The Man and His Dialogues: Earlier Period|date=1986|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-31101-4|pages=71–72|language=en|author-link=W. K. C. Guthrie}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Kahn|first1=Charles H.|author-link=Charles H. Kahn|url=https://books.google.com/books?id=UCkF60ScADAC|title=Plato and the Socratic Dialogue: The Philosophical Use of a Literary Form|date=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64830-1|page=46|language=en}}</ref> دا لاهم د فیلسوف [[سوقرات]] (469-399 مخزېږديز) په اړه ګټوره تاریخي سرچینه ده. <ref>{{Cite web |last=Brickhouse |first=Thomas |last2=Smith |first2=Nicholas D. |title=Plato |url=http://www.iep.utm.edu/p/plato.htm |website=Internet Encyclopedia of Philosophy}}</ref> [[ارستو]] باور درلود چې خبرې اترې، په ځانګړې توګه هغه صحنه چېرې چې [[سوقرات]] د میلیتس څخه پوښتنې کوي، د تحقیق کولو ښه استازیتوب کوي. <ref>Rhetoric, Aristotle</ref> د میلیتس سره د سوقرات د دوو خبرو اترو پرته، د هغه د بې رحمۍ د تورونو د ماهیت او منطق په اړه، ''د سوکرات د بخښنې'' متن د فیلسوف سوکرات (24d-25d او 26b-27d) د لومړي شخص لید او غږ کې دی. سربیره پردې، د محاکمې په جریان کې، سوکرات د خپل ځان د دفاع په وینا کې دوه ځله یادونه وکړه چې اپلاتون په محاکمه کې شتون لري (34a او 38b). == پېژندنه == ''د سوکرات بښنه د'' سوکرات سره پیل کیږي چې شاید د 500 اتینیانو جیوري ته یې وینا وکړي ترڅو وپوښتل شي چې ایا دوی د اوراتر لیکون، انیتس او میلیتس لخوا هڅول شوي، چا چې سوکرات د ښار د ځوانانو په فاسدولو او د بت پرستانو په وړاندې په بې رحمۍ تورن کړی دی. اتن. د هغه د وینا لومړۍ جمله د ډیالوګ موضوع رامینځته کوي - دا چې [[لرغونې يوناني فلسفه|فلسفه]] د ناپوهۍ په اعتراف سره پیل کیږي. سوکرات وروسته د فلسفې دا ټکی روښانه کوي کله چې هغه وايي چې هر هغه څه چې هغه لري هغه د دې پوهیدلو څخه راځي چې هغه هیڅ نه پوهیږي (23b، 29b). د محاکمې په جریان کې، سوکرات د اوریټرانو، د هغه د تورنو کسانو تقلید، تمثیل او اصلاح کوي، او له جیوري څخه یې غوښتي چې د هغه د بیانونو په حقیقت کې قضاوت وکړي، نه د هغه د وینا کولو مهارت ( ''cf.'' ليسياس XIX 1,2,3; عیسا X 1 ; اېسوکرات ېس XV 79; ایشینز II 24). سوکرات وايي چې هغه به پیچلې ژبه نه کاروي - په احتیاط سره ترتیب شوي آرائشی ټکي او جملې - مګر د یوناني ژبې د عام محاورې په کارولو سره به خبرې وکړي. سوکرات وايي چې هغه به په هغه ډول خبرې کوي چې ده په ''ایګورا'' کې کارولې او د پیسو په میزونو کې چې د هغه مورنۍ ژبه او د هغه هیواد فیشن دی. که څه هم [[فساد|د فساد]] او بې کفایتۍ تورونو ته د لږ تر لږه رعایت سره د قضایي تعصبونو د خوښولو فرصت وړاندې شوی، سوکرات د [[د مرګ سزا (اعدام)|مرګ له سزا څخه]] د مخنیوي لپاره خپل صداقت نه ورکوي. قضاوت سوکرات په مرګ محکوم کړ. == تورن سوکرات == د پنځمې پیړۍ د اتن په ټولنه کې، هغه درې سړي چې په رسمي توګه یې فیلسوف سوکرات د خلکو او ښار په وړاندې په بې حیایۍ او فساد تورن کړ، په رسمي توګه د سیاستوالو او هنرمندانو، د پوهانو، شاعرانو او ویناوالو د ګټو استازیتوب کاوه. سوکرات تورن کسان وو: * انیتس ، یو بډایه او په ټولنیز ډول مشهور اتنیانو چې په اصولو کې یې د [[سوفيست|سوفیستانو]] مخالفت کاوه. <ref>[[Apology (Plato)#CITEREFHammond1966|''The Oxford Classical Dictionary'' 1966]], p. 65</ref> سوکرات وايي چې انیټس په څارنوالۍ کې شامل شو ځکه چې هغه "د هنرمندانو او سیاستوالو په استازیتوب خپه شوی و" (23e-24a)؛ سربیره پردې، انیټس د ''مینو'' ډیالوګ (90f) کې ښکاري. په داسې حال کې چې سوکرات او مینو (اتن ته یو لیدونکی) د فضیلت په اړه بحث کوي، انیټس په ناڅاپي ډول د دوی په وړاندې راڅرګند شو، او د دوی خبرې اوري. د فلسفې له نظره چې فضیلت نه شي ښوول کیدی، سوکرات زیاتوي چې ډیری په ټولنیزه توګه د اتنیانو ډیری زامن پیدا کړي چې د خپل ځان څخه ټیټ دي، د پلرونو په توګه؛ سوکرات د څو کسانو نومونه یاد کړل، پشمول د پیریکلس او تیوسیډایډس . په دې حالت کې، انیټس د مشاهدې څخه ناراضه کیږي، او سوکرات ته خبرداری ورکوي چې د خلکو په ګوتو ( ''کاکوس لیګین'' ) کې قدم وهل کیدای شي یوه ورځ د هغه لپاره د ستونزو لامل شي (مینو 94e-95a). * میلیتس یوازینی تورن کس چې د سوکرات د وینا پر مهال یې د ځان د دفاع په اړه خبرې کولې؛ هغه د انیټس وسیله وه، د سوکرات اصلي دښمن. <ref>[[Apology (Plato)#CITEREFHammond1966|''The Oxford Classical Dictionary'' 1966]], p. 554</ref> سوکرات وايي چې میلیتس په څارنوالۍ کې شامل شو ځکه چې هغه د "شاعرانو په استازیتوب ناراض" و (23e)؛ برسېره پردې، میلیتس د ''ایتیفرو'' ډیالوګ کې ځانګړتیاوې لري. په محاکمه کې، سوکرات میلیتس د یو نامعلوم ځوان په توګه پیژني چې د اکولین پوزه لري. ''د سوکرات په بښنه '' کې، میلیتس موافقه کوي چې د سوکرات لخوا د تفتیش په توګه وڅیړل شي، د هغه پوښتنې چې میلیتس د سیمانټیک جال ته رسوي. د هغه د فساد او بې کفایتۍ د تورونو منطقي پایلو ته په پام کې نیولو سره ، میلیتس د سوکرات په [[اتيزم|ملحدیت]] او په ډیمیګوډونو باور کولو کې د ځان سره مخالفت کوي. * [[Lycon of Athens|لایکون]] ، چې د مسلکي ویناوالو استازیتوب یې د ګټو ګروپ په توګه کاوه. <ref>{{Cite book|last=Plato|title=Platonis Apologia Socratis|date=1916|publisher=Cambridge University Press|editor-last=Adam|editor-first=James|editor-link=James Adam (classicist)|page=xxvi|author-link=Plato}}</ref> سوکرات وايي چې لیکون په څارنوالۍ کې شامل شو ځکه چې هغه د "د بیان کونکو په استازیتوب ناراض" و (24a). دا چې هغه د څارنوالۍ سره یوځای شو ځکه چې هغه سوکرات د دېرشو ظالمانو (404 BC) د سپارتن پلوه اولیګارچي سره تړاو درلود، چا چې د هغه زوی، آٹولیکوس وواژه. <ref name="autogenerated2002">{{Cite book|last=Nails|first1=Debra|title=The People of Plato: A Prosopography of Plato and Other Socratics|date=2002|publisher=Hackett Publishing|isbn=978-1-60384-027-9|pages=188–189|url=https://books.google.com/books?id=cspgDwAAQBAJ|language=en}}</ref> د سوکرات د څارنوال په توګه، لایکون هم د ارسطوفینس په یوه ډرامه کې د خندا وړ شخصیت دی او د څلور سوه (۴۱۱ ق. م) د اولیګاري له ړنګیدو وروسته په دیموکراسۍ کې یو بریالی ډیموکراتیک سیاستوال شو. <ref name="autogenerated2002" /> ; تورونه د محاکمې پر مهال سوکرات د دوو تورونو سره مخامخ شو: (i) د نوي خدایانو په معرفي کولو سره، د اتن د پینتیون په وړاندې ''asebeia'' ( بدبختۍ )؛ او (ii) د اتنیانو ځوانانو فساد، دوی ته د ''وضعیت په اړه'' شک کولو درس ورکولو سره. سوکرات محکمې ته وویل چې دا زاړه تورونه د هغه په وړاندې د کلونو ګفتو او تعصب څخه رامینځته شوي. له همدې امله، مسلې په ګوته کول ستونزمن دي. هغه بیا په خپل ضد د ویناوالو له خوا لګول شوي تورونه په مناسبه قانوني بڼه بدلوي: "سوکرات په دې کې ظلم کوي چې هغه د ځمکې او اسمان لاندې شیان پلټنه کوي، او ضعیف دلیل پیاوړی کوي؛ او نورو ته درس ورکوي. د هغه مثال تعقیب کړئ" (19b-c). سوکرات دا هم وايي چې هغه تورونه چې هغه یې په محکمه کې ځوابوي هغه لا دمخه د طنز شاعر ارسطوفینس لخوا ویل شوي او خپاره شوي، او له همدې امله د فساد او بې رحمۍ د محاکمې له قانوني ساحې څخه بهر دي. کلونه وړاندې، ''د بادغیس'' (۴۲۳ ق م) په ډرامه کې ارسطو سوکرات ته د یوه مبهم په توګه، چې د ملحد او [[پوهنه|ساینسي]] [[سوفيست|تصوف]] یو تمثیل فیلسوف و، په دقت سره د ښکليو الفاظو او جملو څخه جوړ شوي استدلالونه د حکمت په توګه په غلطه توګه وړاندې کړل. د دې تعریف په رڼا کې، سوکرات په دفاعي توګه استدلال کوي چې هغه د سوفیست فیلسوف په توګه غلط کیدی نشي ځکه چې صوفیسټان هوښیار سړي دي، د اتن د خلکو لخوا فکر کیږي چې هوښیار دي، او په دې توګه د دوی د تعلیم لپاره خورا ډیر معاش ورکول کیږي. پداسې حال کې چې هغه (سقراط) په لس زره چنده فقر کې ژوند کوي، او هیڅ ښه او ښه نه پوهیږي (23c). ; بې عزتي د خپل ځان د دفاع لپاره، سوکرات لومړی دا ادعا له منځه یوسي چې هغه یو هوښیار سړی دی. هغه وايي چې شایرفون چې په زړه پورې شهرت لري، د ډیلفي اوریکل ته لاړ او له هغې پیتیا څخه یې وغوښتل چې هغه ته د [[سوقرات|سوکرات]] څخه ډیر هوښیار څوک ووایی. پیتیا چایرفون ته ځواب ورکړ چې تر دې بل هوښیار سړی نشته. سوکرات د دې اوریکولر وینا په پوهیدو سره وویل چې هغه حیران شو، ځکه چې له یوې خوا دروغ ویل د اوریکل د فطرت خلاف دي، مګر له بلې خوا، هغه پوهیده چې هغه هوښیار نه دی. له همدې امله سوکرات هڅه وکړه چې د خپل ځان څخه ډیر هوښیار کس ومومي، ترڅو هغه سړی د ډیلفي اوریکل ته د ثبوت په توګه واخلي. له همدې امله سوکرات په دقیقه توګه د هر هغه چا څخه پوښتنه وکړه چې یو هوښیار سړی ښکاري. په دې رګ کې یې د سیاست پوهانو، شاعرانو او پوهانو ذهنونه د حکمت لپاره ازمویل؛ که څه هم هغه کله ناکله هوښیار موندلی، سوکرات وايي چې هغه هیڅوک نه دی موندلی چې عقل ولري. بیا هم، هر سړی د خلکو لخوا هوښیار و، او هر یو خپل ځان هوښیار ګڼل. له همدې امله، هغه فکر کاوه چې هغه غوره سړی دی، ځکه چې هغه پوهیږي چې هغه هوښیار نه و. ; د اتني ځوانانو بې لاري کول سوکرات څرګنده کړه چې د اتن ښار ځوانان، بډایه سړي د خپل وخت سره لږ څه لري. له همدې امله دوی د ښار په اړه د هغه پیروي کوي، د نورو پوهانو سره په خبرو اترو کې د هغه د فکري دلیلونو پوښتنې ګوري. په بدل کې، ځوانان د سوکرات طریقه تقلید کوي. سوکرات فکر کاوه چې د هغو کسانو استدلال چې هغه یې وڅیړل، غوښتل یې، او کله چې هغه دا وویل، د دې لپاره چې مخ له لاسه ورنکړي، دوی به د سوکرات په وړاندې تورونه بیا تکرار کړي. دا چې هغه د اخلاقو له لحاظه ناوړه سړی دی چې د اتن ځوانان په فصاحت او الحاد فاسد کړي. سوکرات په خپله دفاع کې وویل: د هغو کسانو لپاره چې معاینه کیږي، د دې پر ځای چې له ځانه غوسه شي، په ما غوسه دي! . == خبرې اترې ==  '''''[[سوقرات|سوکرات ]]''''' ''د سوکرات [[اپلاتون|بښنه]] '' ، د اپلاتون لخوا، د سوکرات خبرې اترې دي چې په دریو برخو کې د سوکرات محاکمه پوښي (399 BC): (i) د سوکرات قانوني ځان دفاع، (ii) د قضاوت پریکړه، او (iii) د محکمې سزا === لومړۍ برخه: د سوکرات دفاع === سوکرات خپل حقوقي دفاع په دې سره پیل کوي چې جیوري ته ووایي چې د دوی ذهنونه د هغه د دښمنانو لخوا مسموم شوي کله چې دوی (جوري) ځوان او اغیزمن وو. هغه دا هم وايي چې د یو تکړه فیلسوف په توګه د هغه غلط شهرت د هغه د دښمنانو لخوا رامینځته شوی او دا چې ټول یې ناوړه دي، بیا هم باید بې نومه پاتې شي - پرته د ډرامه لیکونکي ارسطوفینس څخه، چې هغه (سقراط) یې په کامیډي ډرامه کې د یو فیلسوف په توګه راښکاره کړ ''. ورېځې'' (۴۲۳ ق م). د اتن د شتمنو ځوانانو د فساد په اړه سوکرات استدلال کوي چې په قصدي توګه فساد یو غیر منطقي عمل دی ځکه چې دا به هغه ته هم زیان ورسوي. هغه وايي چې په هغه باندې د ځوانانو د فاسدو تورونو تورونه د ډیلفي په اوریکل کې د هغه د اطاعت په وخت کې پیل شوي، او وايي چې څنګه چیریفون اوریکل ته لاړ ترڅو د هغه د پیتیا پیغلې څخه وپوښتل شي چې ایا د سوکرات څخه ډیر هوښیار سړی شتون لري؟ . <ref>{{Cite web |last=Plato |author-link=Plato |date=1924 |title=The Dialogues of Plato |url=https://books.google.com/books?id=hcMZp8169bUC |publisher=Oxford University Press, American branch |language=en}}</ref> کله چې شایرفون هغه ته خبر ورکړ چې اوریکل وویل چې هیڅ هوښیار سړی نشته، سوکرات دا الهی راپور د معما په توګه تعبیر کړ - ځکه چې هغه د "لوی یا کوچنی" حکمت نه درلودو څخه خبر و او دا دروغ د خدایانو په طبیعت کې ندي. ; تر ټولو هوښیار سړی سوکرات بیا د الهی پاراډکس د حل کولو په لټه کې شو - چې څنګه یو ناپوه سړی هم د ټولو خلکو څخه هوښیار کیدی شي - د اوریکلز د کلیدي بیان معنی روښانه کولو لپاره چې هغه په ځمکه کې ترټولو هوښیار سړی دی. سوکرات له سیاستمدارانو، شاعرانو او هنرمندانو په سیستماتیک ډول تر پوښتنو ګروېږنو وروسته څرګنده کړه چې سیاستوال د ده په څېر هوښیار نه دي. هغه د خپل ځان په اړه، د یو سیاستوال په حواله وايي: "زه د دې سړي څخه ډیر هوښیار یم؛ احتمال لري چې زموږ څخه هیڅ یو په ارزښت پوه نشي، مګر هغه فکر کوي چې هغه یو څه پوهیږي کله چې هغه نه وي." (21d). <ref name="Grube">{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialdeathofso00plat/page/25|last=Plato|title=The Trial and Death of Socrates|publisher=Hackett Publishing Company|year=2000|isbn=978-0-87220-554-3|edition=Third|page=25}}</ref> سوکرات وايي چې شاعران يې په شعر نه پوهېدل؛ چې پېغمبران او پېغمبران په دې نه پوهېدل چې څه وايي؛ او دا چې هنرمندان په داسې حال کې چې په ډیرو شیانو پوهیدل، فکر کاوه چې دوی هم د هغه شیانو په اړه ډیر پوهه لري چې دوی یې نه درلودل. په دې رڼا کې، سوکرات ځان په ډیلفي (22e) کې د اوریکل د ویاند په توګه ولید. هغه له ځانه وپوښتل چې ایا هغه به د هغه "هوښیار خلکو" په څیر چې د هغه په څیر یې پوښتلي وي، یو دروغجن وي، یا که هغه پخپله د اتن سوکرات وي. سوکرات جیوري ته وویل چې هغه به د بل چا په پرتله پخپله وي. هغه وايي چې د خپل ځان په پرتله د یو هوښیار سړي په لټه کې دی، هغه د یو ټولنیز غل په توګه وګڼل شو او د اتن د سیاسي ځواکمنو شخصیتونو په منځ کې یې بد شهرت ترلاسه کړ. ; د ځوانانو بې لاري کول د هغه په وړاندې د ټولنیزو تعصبونو په نښه کولو سره، سوکرات لومړی تور په ګوته کوي - د اتینیا د ځوانانو اخلاقي فساد - په خپل تورن میلیتس د هغه اشخاصو او شیانو په اړه چې هغه یې د پاملرنې ادعا کوي په بې پروایی تورنوي. د میلیتس څخه د تحقیق کولو په وخت کې، سوکرات وویل چې هیڅوک به په قصدي توګه یو بل څوک فاسد نه کړي - ځکه چې فاسد وروسته د فاسد کس لخوا د غچ اخیستلو لپاره زیانمن کیږي. د اخلاقي فساد موضوع په دوو دلایلو مهمه ده: (۱) تور دا دی چې سوکرات د اتن شتمنو ځوانانو ته د الحاد په درس ورکولو سره فساد کړی دی. (ii) که هغه د فساد په تور محکوم شي، دا به دا وي چې ډرامه لیکونکي ارسطوفینس لا دمخه د خپلو لیدونکو ذهنونه فاسد کړي وو، کله چې دوی ځوان وو، په ''بادل'' کې د سوکرات د " [[سوفيست|سوفیستیک فیلسوف]] " په توګه د لامبو وهلو په اړه یوه مزاحیه ډرامه جوړه کړې وه. څلورویشت کاله وړاندې ; ملحد سوکرات بیا دوهم تور ته ګوته نیسي - د اتن د پینتیون په وړاندې ''asebeia'' ( impiety ) - د کوم له مخې چې میلیتس وايي چې سوکرات یو ملحد دی. په کراس ازموینه کې، سوکرات میلیتس د خپل ځان سره مخالفت کوي: دا چې سوکرات یو ملحد دی چې په روحاني ادارو او ډیمیګوډونو هم باور لري. سوکرات قاضیانو ته وویل چې میلیتس له ځان سره مخالفت لري او بیا پوښتنه کوي چې ایا میلیتس د منطقي تضادونو پیژندلو لپاره د استخباراتو ازموینه ډیزاین کړې ده؟ '''د مرګ سزا''' سوکرات وايي، هغه خلک چې له مرګه وېرېږي، خپله ناپوهي ښيي، ځکه مرګ ښايي ښه وي، خو خلک ترې داسې وېرېږي لکه بد. که څه هم دوی نه پوهیږي چې دا ښه دی یا بد. سوکرات وایي چې عقل یې په دې کې دی چې په دې او نورو موضوعاتو کې ناپوه وي. <ref name="Grube">{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialdeathofso00plat/page/25|last=Plato|title=The Trial and Death of Socrates|publisher=Hackett Publishing Company|year=2000|isbn=978-0-87220-554-3|edition=Third|page=25}}</ref> ; د واک لومړیتوب د واک په وړاندې د اتباعو د اطاعت په اړه، سوکرات وایي چې د قانون حاکمیت، که انسان وي یا الهی، باید تل اطاعت وشي. د داسې چارواکو د اطاعت په شخړه کې، هغه فکر کوي چې د الهي واک اطاعت د انساني واک اطاعت کوي: "ښاغلیو، زه ستاسو منندوی او وقف شوی بنده یم، مګر زه له تاسو څخه د [ډیلفیک] خدای ډیر اطاعت لرم؛ او لکه څنګه چې تر څو چې زه ساه اخلم او خپل پوهنځی لرم، زه به هیڅکله د فلسفې تمرین نه پریږدم" (29d). په ډیلفي کې د اوریکل د ویاند په توګه، هغه باید اتلان هڅوي چې د اخلاقو او اخلاقي چلند په اړه لا زیات پوهاوی وکړي او تل به پوښتنې او استدلال کوي. له همدې امله د اتن فیلسوف سوکرات له خپلو هیوادوالو څخه وپوښتل: "ایا تاسو نه شرمیږئ چې تاسو د امکان تر حده د پیسو لاسته راوړلو ته پام کوئ، او په ورته ډول د شهرت او عزت سره، او حقیقت او درک ته هیڅ توجه او فکر نه کوئ، او ستاسو د روح بشپړتیا؟" (29e) ; پلوی سوکرات د خپل ناامنه قانوني وضعیت لپاره هیڅ ډول رعایت نه ورکوي، په احساساتي او پارونکي ډول محکمې ته خبرې کوي او وايي چې په اتن کې تر ټولو لوی ښه والی د دوی د خپلو اتباعو په توګه د دوی اخلاقي اندیښنه ده. هغه فکر کوي چې مادي شتمني د نیکمرغۍ پایله ده. دا چې خدای اجازه نه ورکوي چې یو ښه سړی د ټیټ سړي لخوا زیانمن شي. او دا چې هغه د اتن لخوا اړین ټولنیز ګډ مچ دی: "ټوله ورځ به زه هیڅکله دلته، هلته او هر ځای کې میشته نه کړم - ستاسو د هر یو هڅول، قانع کول او غندنه کول." په ډیلفي کې د اوریکل لخوا هغه ته د ټاکل شوي اخلاقي ماموریت په ملاتړ کې ، سوکرات محکمې ته وویل چې د هغه ''[[ډيمون (افسانه)|ډیمونون]]'' په دوامداره توګه هغه منع کوي چې غیر اخلاقي عمل وکړي (په ښکاره ډول د میلیتس تورونه تاییدوي چې سوکرات په ناول خدایانو باور لري نه د اتینیا پینتون). سوکرات وايي چې هغه هېڅکله معاش ښوونکی نه و. له همدې امله، هغه د هیڅ ایتینیا اتباع د فساد لپاره مسؤل نه دی. كه چا فساد كړى وي، پوښتنه يې وكړه: ولې يې شاهدي نه ده راوړې؟ که فاسد اتلان په دې نه پوهېږي چې فاسد شوي، نو ولې د دوی کورنۍ د دوی په اړه خبرې نه کوي؟ سوکرات اشاره وکړه، په حقیقت کې، د اتنیانو د ځوانانو خپلوان چې هغه ګمان کیږي فاسد کړي، په محکمه کې حاضر دي، د هغه اخلاقي ملاتړ کوي. سوکرات خپل حقوقي دفاع قاضیانو ته په یادولو سره پای ته ورسوله چې هغه به د احساساتي چلونو او دلیلونو څخه کار وانخلي، په عامه افسوس به ونه ژاړي، او د هغه درې زامن به په محکمه کې حاضر نه شي ترڅو قاضیان په بې رحمۍ سره تیر کړي. سوکرات وايي چې له مرګه نه ډاريږي او د ديني وظيفې خلاف عمل نه کوي. هغه وايي چې هغه به د محاکمې په جریان کې د خپلې قضیې د وړاندې کولو لپاره یوازې په سالم دلیل او حقیقت تکیه وکړي. '''بیانیه''' د اپلاتون د محاکمې په نسخه کې، سوکرات د یو درواغجن بیان عمل په توګه د ویناوو ټوکه کوي چې د قضاوت کونکي د حقیقت څخه لرې کولو لپاره ډیزاین شوي. په هرصورت، ځینې پوهان دې مسخره ته یوازې د بیان په توګه د وینا کولو د محدودو نظرونو د انتقاد په توګه ګوري او په پایله کې، ټولې محاکمې ته د بیاناتو د لا پراخې نظریې د څرګند انځور په توګه ګوري چې د ژوند په اوږدو کې څرګندیږي. <ref>{{Cite journal|last1=Bjork|first1=Collin|date=2021|title=Plato, Xenophon, and the Uneven Temporalities of Ethos in the Trial of Socrates|url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/philrhet.54.3.0240}}</ref> === دویمه برخه: د سوکرات د سزا غوښتنه === د محاکمې قاضیانو د سوکرات جرم په نسبتا لږ توپیر (36a) رایه ورکړه. ''د سوکرات په بښنه '' کې، اپلاتون د اخلاقي فساد او بې عزتۍ له تورونو څخه د فیلسوف د غندنې یا برائت لپاره د ټولو رایو شمیر نه دی ښودلی. <ref>{{Cite book|last2=Burnet|first2=John|last=Plató|authorlink1=Plato|title=Plato's Euthyphro, Apology of Socrates, and Crito|date=1924|publisher=Clarendon Press|isbn=9780198140153|pages=150–151|language=en}}</ref> [16] سوکرات وايي چې که دېرشو نورو قاضيانو د ده په حق کې رايه ورکړې وای نو هغه به برائت شوی وای. [16] د دې مانا به دا وي چې که محکمه له ۵۰۰ کسانو جوړه وای نو ۲۸۰ کسانو د سوکرات پر ضد او ۲۲۰ د هغه په حق کې رایه ورکړې وه. دا به د 12 سلنې په اړه حاشیه جوړه کړي. <ref>Barnes and Noble, Essential Dialogues of Plato</ref> په داسې قضیو کې - چیرې چې د مرګ سزا ممکن د تورونو لپاره د قانوني جواز په توګه رامینځته شي - د اتینیا قانون ته اړتیا ده چې څارنوال او تورن هر یو اداري جزا وړاندیز وکړي ترڅو په تورونو کې راپور شوي عملونه مجازات کړي. سوکرات د جزا پر ځای د انعام وړاندیز کولو سره د محکمې مخالفت کوي - په عامه لګښت کې دایمي ساتنه. هغه یادونه وکړه چې د هغه په وړاندې د قضاوت رایه نږدې وه. په دې رګ کې، سوکرات بیا په تیاره طنز کې ښکیل شو او وړاندیز یې وکړ چې میلیتس د سوکرات په وړاندې د هغه د تورونو په حق کې د راټول شوي قاضیانو د پنځمې برخې رایې ترلاسه کولو [[قانون|قانوني]] اړتیا پوره نه کولو له امله په لنډ ډول له لوی جریمې څخه وتښتید. په دې توګه، سوکرات د میلیتس لپاره مالي پایله خپره کړه چې په یوه قضیه کې د مدعی په توګه وګڼل شي - ځکه چې د اتنیانو حقوقي سیسټم په مدعی باندې د مالي پلوه سخت جریمې په لګولو سره د فضول قضاوت هڅول که د قاضیانو رایه له پنځمې برخې څخه کمه وي. د قاضیانو شمیر چې د قضیې ډول ته اړتیا لري. د هغه دوه تورونو د سزا په توګه چې په رسمي توګه په محاکمه کې د هغه په وړاندې وړاندې شوي، سوکرات محکمې ته وړاندیز وکړ چې له هغه سره د اتن ښار ته د یوه مرستندوی په توګه چلند وشي. دا چې هغه ته باید وړیا خواړه ورکړل شي، د تل لپاره، په پریتانیوم کې، د اتن د عامه خواړو تالار. د دې ډول عامه ''ویاړ'' ترلاسه کول یو ویاړ دی چې د المپیک ورزشکارانو، نامتو اتباعو او د اتن د ګټو لپاره ساتل کیږي، د ښار او یو دولت په توګه. په نهایت کې، وروسته له هغه چې محکمې وړاندیز شوی انعام رد کړ - په پریتانیوم کې وړیا خواړه - سوکرات د 100 درشمې جریمې په سزا ورکولو دمخه د حبس او جلاوطنۍ په اړه غور کوي. د هغه د بې وزلۍ سره سره، دا د اعدام د سزا په پرتله چې د څارنوالانو لخوا وړاندیز شوي، او د محاکمې د قاضیانو لخوا هڅول شوي لږ سزا وه. د هغه پلويانو، [[اپلاتون|اپلاتون ]] ، کريتو، کريټوبولس او اپولوډورس د جریمې په توګه د پیسو ورکولو لپاره حتی ډیرې پیسې وړاندیز کړې - 3000 درشمې (دیرش مینې )؛ په <ref>{{Cite web |last=Eliot |first=Charles William |date=1909 |title=The Harvard Classics: Plato: The Apology, Phaedo, and Crito ; The golden sayings of Epictetus ; The meditations of Marcus Aurelius |url=https://books.google.com/books?id=wPXZ35MtZIYC |publisher=P. F. Collier & Son |language=en}}</ref> ، د سوکرات د محاکمې قاضیانو ته، د پیسو جریمه ناکافي سزا وه. === دریمه برخه: د سوکرات د وتلو څرګندونې === د سوکرات په محاکمه کې، د محکمې پریکړه د سوکرات لپاره مرګ وه؛ ډیری قاضیانو د مرګ سزا ته رایه ورکړه ( ''بښنه'' 38c)، بیا هم اپلاتون ''د سوکرات د بخښنې'' په متن کې د قضاوت د رایو شمیره نه ده وړاندې کړې؛ مګر ډایګینس لارټیوس راپور ورکوي چې 280 قاضیانو د مرګ سزا ته رایه ورکړه او 220 قاضیانو د سوکرات لپاره د مالي جریمې لپاره رایه ورکړه (2.42). [19] سربیره پردې، د سوکرات د ځان د دفاع وینا سیاسي پارونکي ژبه او بې رحمه ټون د قضاوت کونکي په غوسه کړل او د هغه د سزا غوښتنه یې وکړه. <ref>{{Cite book|last=MacDowell|first1=Douglas Maurice|title=The Law in Classical Athens|date=1986|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-9365-2|page=253|url=https://books.google.com/books?id=92_Nz8jjrSUC|language=en}}</ref> سوکرات د اعدام د حکم په ځواب کې لومړی هغه قاضیانو ته په خطاب کې چې د ده مرګ ته یې رایه ورکړه. دی وايي، د دې پر ځای چې په بوډاتوب کې د هغه د مرګ لپاره لږ انتظار وکړي، اوس باید د خپلو پلویانو سختې نیوکې ومني. هغه وړاندوینه وکړه چې د هغه مړینه به د دې لامل شي چې ځوانان راپورته شي او د هغه ځای په ځای کړي د ټولنیز ګډ فلای په توګه ، د اتن د اوسیدونکو اخلاقي چلند هڅوي ، په داسې ډول چې د هغه په پرتله ډیر ځورونکی وي (39d). هغه قاضیانو ته چې د هغه د برائت لپاره یې رایه ورکړه، سوکرات هڅوي: د هغه فوق العاده ''[[ډيمون (افسانه)|ډیمونون]]'' د هغه د قانوني دفاع په چلند کې مداخله نه ده کړې، چې هغه د دې نښه په توګه لیدلی چې دا ډول دفاع سمه عمل و. په دې توګه، ''دایمونون'' سوکرات ته خبر ورکړ چې مرګ ممکن یو ښه شی وي. یا مرګ تباه دی (د ځمکې له اندیښنو څخه خلاصون) او نه ویره ، یا مرګ د وجود لوړې الوتکې ته مهاجرت دی چیرې چې د شخصیتونو او اتلانو روحونه ژوند کوي ، لکه هیسیوډ او [[هومر]] او اوډیسیوس . سوکرات د خپل ځان د دفاع په پای کې محکمې ته وویل چې هغه هیڅ بد اراده نه لري، نه د هغه د تورونو - لایکون، انیتس او میلیتس - او نه د قضاوت کونکو په وړاندې. هغه بیا له اتنیانو څخه غوښتنه کوي چې خپل درې زامن دې سم کړي که چیرې دوی د نیک ژوند کولو په پرتله مادي شتمنۍ ته ارزښت ورکړي، یا که دوی ډیر غرور وي؛ او په دې کولو سره به په پای کې عدالت تامین شي. == موافقتونه == * ''د سوکرات په محاکمه کې: یوه لوبه چې د ارسطوفاني بادل او د اپلاتون د بښنې پر بنسټ جوړه شوې، کریټو، او فیډو د عصري فعالیت لپاره ('' 2007) د انډریو ډیویډ اروین لخوا جوړه شوې، یوه معاصره ډرامه ده چې [[سوقرات|سقراط]] د فیلسوف او انسان په توګه انځوروي، ''د بادل'' پر بنسټ (43BC) د ارسطو لخوا، او [[اپلاتون|د اپلاتون ]] لخوا درې سقراطي خبرې اترې، ''د سوکرات بښنه'' (په محاکمه کې د فیلسوف دفاع)، ''کریټو'' (د عدالت د ماهیت بحث)، او ''فیدو'' (د آخرت د ژوند د ماهیت بحث). * د رابرټو روسلیني د 1971 تلویزیوني فلم ''سقراط'' په پراخه کچه د دې ډیالوګ څخه خپل عمل او سکریپټ پورته کوي. == متنونه او ژباړې == * په [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0169%3Atext%3DApol. پرسیوس] کې یوناني متن * [[iarchive:euthyphroapology00plat_520/mode/2up|''اپلاتون : Euthyphro، Apology، Crito، Phaedo، Phaedrus'']] یوناني د هارولډ شمالي فولر لخوا ژباړل شوی. د لوب کلاسیک کتابتون ۳۶. هارورډ پوهنتون مطبوعات (په اصل کې په 1914 کې خپور شو).  په انټرنیټ آرشیف کې * په [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DApol. پرسیوس] کې د HN فولر ژباړه * ''اپلاتون : Euthyphro، بښنه ، کریټو، Phaedo.'' یوناني د کریس ایملین جونز او ویلیم پریډي لخوا د ژباړې سره. د لوب کلاسیک کتابتون ۳۶. هارورډ پوهنتون مطبوعات، 2017. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780674996878|9780674996878]] [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674996878 HUP لیست کول] * اپلاتون . ''اوپیرا'' ، حجم I. د اکسفورډ کلاسیک متنونه. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0198145691|۹۷۸-۰۱۹۸۱۴۵۶۹۱]] * اپلاتون . ''بشپړ کارونه.'' هېکټ، ۱۹۹۷. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0872203495|978-0872203495]] * ''د سوکرات وروستۍ ورځې'' ، د یوتیفرو ژباړه، بښنه، کریټو، فایدو. هیو ټریډنیک، 1954. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0140440379|978-0140440379]] په 1986 کې [https://genome.ch.bbc.co.uk/a809ca5ed4ce4e68b2b208df1e5cb78b د بي بي سي راډیو ډرامه]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} جوړه شوه == دا هم وګوره == * اوتیم * د سوکرات محاکمه == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> === کتابتون === * {{Cite book|last=Brickhouse|first1=Thomas C.|last2=Smith|first2=Nicholas D.|title=Socrates on Trial|date=1990|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-823938-3|url=https://books.google.com/books?id=P59mWE3G0GwC|language=en}} * {{Cite book|last=Hammond|first1=Scullard H. H.|title=The Oxford Classical Dictionary|date=1966|publisher=Oxford|edition=Seventh Printing}} == مخ پر وړاندی لوستل == * {{Cite book|title=Socrates and Legal Obligation|url=https://archive.org/details/socrateslegalobl0000alle|last=Allen|first1=Reginald E.|year=1980|publisher=University of Minnesota Press|place=Minneapolis}} * {{Cite book|title=Socrates on Trial|url=https://archive.org/details/socratesontrial0000bric_g4x3|last=Brickhouse|first1=Thomas C.|year=1989|publisher=Princeton University Press|place=Princeton}} * {{Cite book|title=Routledge Philosophy Guidebook to Plato and the Trial of Socrates|url=https://archive.org/details/routledgephiloso0000bric|last=Brickhouse|first1=Thomas C.|last2=Smith|first2=Nicholas D.|year=2004|publisher=Routledge|place=New York}} * {{Cite book|title=Plato's Affair with Tragedy|last=Cameron|first1=Alister|year=1978|publisher=University of Cincinnati|place=Cincinnati}} * Compton, Todd, [https://www.jstor.org/stable/295155 "The Trial of the Satirist: Poetic Vitae (Aesop, Archilochus, Homer) as Background for Plato's Apology"], ''The American Journal of Philology'', Vol. 111, No. 3 (Autumn, 1990), pp.&nbsp;330–347, The Johns Hopkins University Press * {{Cite book|title=Reexamining Socrates in the Apology|last=Fagan|first1=Patricia|last2=Russon|first2=John|year=2009|publisher=Northwestern University Press|place=Evanston}} * {{Cite book|title=The Composition of Plato's Apology|url=https://archive.org/details/compositionofpla0000rhac|last=Hackforth|first1=Reginald|year=1933|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge}} * {{Cite book|title=Socrates on Trial: A Play Based on Aristophanes' Clouds and Plato's Apology, Crito, and Phaedo Adapted for Modern Performance|url=https://archive.org/details/socratesontrialp0000irvi|last=Irvine|first1=Andrew David|year=2008|publisher=University of Toronto Press|place=Toronto|quote=Socrates on Trial (play)}}   (cloth);   (paper);   (e-pub) * {{Cite book|title=Socrates in the Apology|isbn=0872200892|last=Reeve|first1=C.D.C.|year=1989|publisher=Hackett|place=Indianapolis|url=https://archive.org/details/socratesinapolog00cdcr}} * {{Cite book|title=Plato's Apology of Socrates|url=https://archive.org/details/platosapologyofs00west|last=West|first1=Thomas G.|year=1979|publisher=Cornell University Press|place=Ithaca|isbn=9780801411274}} * {{Cite book|title=The Trial of Socrates|url=https://archive.org/details/trialofsocrates00ston|last=Stone|first1=I. F.|year=1988|publisher=Little, Brown|place=Boston|isbn=9780316817585}} == بهرنۍ اړیکې == {| class="sidebar nomobile nowraplinks" style="width:auto;text-align:left;" | class="sidebar-pretitle" |[[Wikipedia:The Wikipedia Library|د کتابتون سرچینې]] په اړه '''بښنه (اپلاتون )''' ---- |- | class="sidebar-content plainlist" | * [https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29&library=OLBP آنلاین کتابونه]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29 ستاسو په کتابتون کې سرچینې] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103214726/https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29 |date=2024-01-03 }} * [https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29&library=0CHOOSE0 په نورو کتابتونونو کې سرچینې] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103220902/https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29&library=0CHOOSE0 |date=2024-01-03 }} |} * Apology, in a collection of Plato's Dialogues at Standard Ebooks * [http://ssrn.com/abstract=1023144 Translated by Woods & Pack, 2010] ** [http://ssrn.com/abstract=1023142 Bundled with ''Euthyphro'', ''Crito'' and the death scene from ''Phaedo''] * Project Gutenberg has English translations of Plato's ''Apology of Socrates'': ** [[gutenberg:1656|Translated by Benjamin Jowett, 1891]] ** [[gutenberg:13726|Bundled with Plato's ''Crito'' and ''Phaedo'', translated by Henry Cary, introduced by Edward Brooks Jr. 1901]] * The Apology public domain audiobook at LibriVox * [https://web.archive.org/web/20100331123827/http://www.thoughtaudio.com/titlelist/TA0023-Apology/ ''The Apology of Socrates''], free professional-quality downloadable audio book (part one as parts are indicated in this article) from ThoughtAudio.com, in the translation by Benjamin Jowett * [http://campus.belmont.edu/philosophy/Book.pdf Approaching Plato: A Guide to the Early and Middle Dialogues] * [https://web.archive.org/web/20190331181708/http://users.hartwick.edu/burringtond/dialogues/apology.html Guides to the Socratic Dialogues: Plato's ''Apology''], a beginner's guide to the ''Apology'', by Dale E. Burrington (from Internet Archive backup) * G. Theodoridis, 2015: [https://bacchicstage.wordpress.com/plato/platos-apology/ full-text translation] {{Socrates navbox}}{{Plato navbox}}{{د اپلاتون پلويان}}{{Authority control}}{{سوکرات ناوبکس}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] kpdjfgglgl4amzpr47i5rjeyckh0w81 0 69606 368775 367709 2026-08-30T00:52:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368775 wikitext text/x-wiki الیوس جالینوس یا کلادیوس جالینوس (په یوناني: Κλαύδιος Γαληνός؛ زوکړه: د ۱۲۹ زکال سپټمبر میاشت – مړینه: شاوخوا ۲۱۶ زکال) چې تر ډېره د جالینوس یا جالینوس پرګامون په نومونو پېژندل کېږي یو رومي یوناني طبیب، جراح او فیلسوف و. نوموړی د لرغونې زمانې د بریالیو طبي څېړونکو څخه بلل کېږي چې د اناتومي، فزیولوژي، پتالوژي، فارماکولوژي، نیورلوژي سربېره یې د فلسفې او منطق په ګډون په ګڼ شمېر علمي برخو باندې پام وړ اغېز لرلی. <ref name="alexandru21">{{cite journal|author=S. Alexandru|year=2021|title=Critical Remarks on Codices in which Galen Appears as a Member of the ''gens Claudia''|journal=Mnemosyne|volume=74|issue=4|pages=553–597|doi=10.1163/1568525x-12342720|s2cid=225298224}}</ref><ref>[http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/galen "Galen"] entry in ''[[Collins English Dictionary]]''.</ref><ref>''Life, death, and entertainment in the Roman Empire''. David Stone Potter, D. J. Mattingly (1999). [[University of Michigan Press]]. [https://books.google.com/books?id=HPjqJWakX7IC&pg=PA63 p. 63]. {{ISBN|0-472-08568-9}}</ref><ref>"''[https://books.google.com/books?id=DQY9AAAAIAAJ&pg=PA1 Galen on bloodletting: a study of the origins, development, and validity of his opinions, with a translation of the three works]''". Peter Brain, Galen (1986). [[Cambridge University Press]]. p. 1. {{ISBN|0-521-32085-2}}</ref><ref name="nutton73">{{cite journal|author=Nutton Vivian|year=1973|title=The Chronology of Galen's Early Career|url=https://archive.org/details/sim_classical-quarterly_1973-05_23_1/page/158|journal=Classical Quarterly|volume=23|issue=1|pages=158–171|doi=10.1017/S0009838800036600|pmid=11624046|s2cid=35645790}}</ref><ref>{{cite journal|pmc=1081972|page=212|volume=21|issue=2|journal=Med Hist|title=Galen on the affected parts. Translation from the Greek text with explanatory notes|doi=10.1017/s0025727300037935|year=1977}}</ref><ref name="brock">Arthur John Brock (translator), ''Introduction. Galen. On the Natural Faculties''. Edinburgh 1916</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=al9FH5tynlAC&q=galen+on+pharmacology|title=Galen on Pharmacology: Philosophy, History, and Medicine : Proceedings of the Vth International Galen Colloquium, Lille, 16–18 March 1995|first=Armelle|last=Debru|date=1997|publisher=Brill|via=Google Books|isbn=978-9004104037}}</ref><ref name="Galen on the brain">{{cite book|title=Galen on the Brain: Anatomical Knowledge and Physiological Speculation in the Second Century AD|first=Dr Julius|last=Rocca|journal=Studies in Ancient Medicine|date=2003|volume=26|pages=1–313|publisher=Brill|pmid=12848196|isbn=978-9004125124}}</ref> جالینوس د بډایه یوناني معمار او له علومو سره د لیوالتیا لرونکي الیوس نیکون د زوی په توګه جامعې زده کړې وکړې او له امله یې نوموړی د یو بریالي مسلکي طبیب او فیلسوف په توګه و روزل شو. جالینوس د پرګامون په لرغوني ښار (اوس مهال د ترکیې په ازمیر ولایت کې د برګاما سیمه ده) کې وزېږېد، هغه پریمانه سفرونه وکړل او په روم کې له استوګن کېدو وړاندې له ګڼ شمېر طبي نظریاتو او نوښتونو سره بلد شو؛ هغه د رومي ټولنې مخکښو غړو ته خدمت وکړ او بالاخره نوموړی د څو سترواکانو ځانګړی طبیب شو. له اناتومي او طبابت څخه د جالینوس درک تر ډېره پورې د تور تریخي، زیړ تریخي، وینې او بلغم اړوند د سنتي طبابت د لرغونې او هماغه مهال ته د اړوندې نظریې تر اغېز لاندې و؛ چې د لومړي ځل لپاره د انساني طبیعت په نامه د اثر د لیکوال کورپوس بقراط له خوا مطرح شوې وه. د جالینوس نظریاتو د څه باندې ۱۳۰۰ کلونو لپاره پر لویدیځ طبابت باندې تسلط درلود او هغه یې تر خپل اغېز لاندې راوستی و. د هغه له خوا تشریحي موارد تر ډېره پورې د بربري شادیانو د تشرېح پر بنسټ و. ورته مهال، وروسته له هغه چې د نوموړي دې ته پام شو چې د دغه شادیانو د څېرې حالات تر ډېره د انسانانو د څېرې حالاتو ته ورته دي د خوګانو په څېر نورو حیواناتو ته یې مخه کړه. د انسان د بدن د غړو د کشف په موخه له حیواناتو څخه د نوموړي د ګټنې لامل دا و چې هغه مهال د طبي څېړنو په موخه د انسانانو د وجود څیرل په شدیده توګه منع و. جالینوس خپل زده کوونکي هڅول څو مړو ګلادیاتورانو یا هم هغو اجسادو ته ډېر پام ولري چې د اوبو پر مټ به یې بدن شړېدلی و؛ د دې لپاره چې د انسان د بدن سره بلد شي. د انسان د بدن اړوند د هغه تشریحي راپورونه تر ۱۵۴۳ زکال پورې بې سیاله و، تر هغه مهاله چې د انسان د بدن د غړو انځورونه د آندریاس وسالیوس له خوا د انسان د وجود د جوړښت (فابریکا) په نامه علمي اثر کې خپاره شول او د جالینوس فزیولوژیکي نظریې ته د دغه نوو مشاهداتو سره تطبیق ورکړل شو. د وینې د دوراني سیسټم د فزیولوژي اړوند د جالینوس نظریه تر ۱۲۴۲ زکال پورې بې ننګونې پاتې شوه، هغه مهال چې ابن النفیس خپل اثر، شرح تشریح القانون لی ابن اسینا (د ابن سینا د قانون پر بنسټ د اناتومي تشرېح) خپور کړ او په هغو کې یې د وینې د ریوي دوران اړوند خپل کشف وړاندې کړ. <ref>{{Cite journal|last=Nutton|first=V.|date=2005|title=The Fatal Embrace: Galen and the History of Ancient Medicine|url=https://www.cambridge.org/core/journals/science-in-context/article/abs/fatal-embrace-galen-and-the-history-of-ancient-medicine/B593B7BD348DB7E16303AA46FD2E42E6|journal=Science in Context|language=en|volume=18|issue=1|pages=111–121|doi=10.1017/S0269889705000384|pmid=16075496|s2cid=10878807}}</ref><ref name=":0">{{Citation|last=Hankinson|first=R. J.|title=The man and his work|date=2008|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-galen/man-and-his-work/25F9E23C8EAC769F17D7F5CFDE8C7659|work=The Cambridge Companion to Galen|pages=1–33|editor-last=Hankinson|editor-first=R. J.|series=Cambridge Companions to Philosophy|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81954-1}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Von Staden|first=H.|date=1995|title=Anatomy as rhetoric: Galen on dissection and persuasion|url=https://doi.org/10.1093/jhmas/50.1.47|journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences|volume=50|issue=1|pages=47–66|doi=10.1093/jhmas/50.1.47|pmid=7876529}}</ref><ref name="Vesalius1543">{{cite book|author=[[Andreas Vesalius]]|title=De humani corporis Fabrica, Libri VII|publisher=[[Johannes Oporinus]]|location=[[Basel]], [[Switzerland]]|language=la|year=1543|url=http://vesalius.northwestern.edu/|access-date=7 August 2010|archive-date=1 September 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/|url-status=dead}}</ref><ref>O'Malley, C., ''Andreas Vesalius of Brussels, 1514–1564'', Berkeley: University of California Press</ref><ref>Siraisi, Nancy G., (1991) Girolamo Cardano and the Art of Medical Narrative, Journal of the History of Ideas. pp. 587–88.</ref><ref>{{Cite book|last=Bigotti|first=Fabrizio|title=Physiology of the Soul. Mind, Body and Matter in the Galenic Tradition of the Late Renaissance (1550-1630)|publisher=Brepols|year=2019|isbn=978-2-503-58161-3|pages=21–40|language=English}}</ref><ref>{{cite journal|last1=West|first1=John|title=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age|journal=Journal of Applied Physiology|date=1985|volume=105|issue=6|pages=1877–1880|pmc=2612469|pmid=18845773|doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008}}</ref> جالینوس خپل ځان طبیب او فیلسوف باله، هماغه ډول چې خپله یوه رساله یې په دې نامه چې «یو غوره طبیب فیلسوف هم دی» ولیکله. جالینوس د عقل پالونکو او تجربه پالونکو طبي ډلو ترمنځ له بحث سره پریمانه لیوالیتا لرله چې د هغه مستقیم مشاهدات، تشریحات او سپړنې د دغه دوه ډلو د نظریاتو ترمنځ د موجودو افراطي لیدلورو د یو پېچلي منځګړي حالت څرګندويي کوي. د هغه ډېری آثار ساتل شوي او /یا هم د هغو له اصلي یوناني ډول څخه ژباړل شوي، په داسې حال کې چې ګڼ شمېر نور یې له منځه تللي او یو شمېر هغه چې ده ته یې نسبت ورکول کېږي، جعلي دي. په داسې حال کې چې د مړینې د نېټې اړوند یې بحثونه شتون لري، خو هغه مهال چې ومړ عمر یې له اویا کلونو کم نه و. <ref>{{cite book|author=Claudii Galeni Pergameni|title="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation|editor=Odysseas Hatzopoulos|publisher=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions|location=[[Athens]], [[Greece]]|year=1992}}</ref><ref>{{cite journal|author=Theodore J. Drizis|title=Medical ethics in a writing of Galen|journal=Acta Med Hist Adriat|volume=6|issue=2|pages=333–336|date=Fall 2008|pmid=20102254|url=http://hrcak.srce.hr/file/64672|access-date=7 August 2010|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224070624/https://hrcak.srce.hr/file/64672|url-status=dead}}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal'', 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref><ref name="auto">{{Cite book|last=Bigotti|first=Fabrizio|url=https://books.google.com/books?id=6SByvQEACAAJ|title=Physiology of the Soul: Mind, Body and Matter in the Galenic Tradition of Late Renaissance (1550-1630)|date=2019|publisher=Brepols|isbn=978-2-503-58161-3|language=en}}</ref><ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref><ref>{{cite journal|author=De Lacy P|year=1972|title=Galen's Platonism|journal=American Journal of Philosophy|volume=1972|issue=1|pages=27–39|doi=10.2307/292898|jstor=292898}}</ref><ref>{{cite journal|author=Cosans C|year=1997|title=Galen's Critique of Rationalist and Empiricist Anatomy|journal=Journal of the History of Biology|volume=30|issue=1|pages=35–54|doi=10.1023/a:1004266427468|pmid=11618979|s2cid=35323972}}</ref><ref>{{cite journal|author=Cosans C|year=1998|title=The Experimental Foundations of Galen's Teleology|url=https://philpapers.org/rec/COSTEF-4|journal=Studies in History and Philosophy of Science|volume=29|issue=1|pages=63–80|doi=10.1016/s0039-3681(96)00005-2|bibcode=1998SHPSA..29...63C}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Todman|first=D.|date=2007|title=Galen (129–199)|url=https://doi.org/10.1007/s00415-007-0625-5|journal=Journal of Neurology|language=en|volume=254|issue=7|pages=975–976|doi=10.1007/s00415-007-0625-5|pmid=17676358|s2cid=33437522}}</ref> == ژوند لیک (بیوګرافي) == د جالینوس یوناني نوم د γαληνός (جالینوس) له ستاینوم څخه ریښه اخیستې چې د «آرامښت» په معنی دی. هدارنګه د هغه لاتیني نوم (الیوس یا کلادیوس) ښيي چې نوموړي رومي تابعیت لرلی. <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgalhno%2Fs γαληνός], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref><ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/european-review/article/abs/galen-and-roman-medicine-or-can-a-greek-become-a-latin/7257B40ABA94E375F6253389004D8DE4 Galen and roman medicine]</ref> جالینوس خپل لومړنی ژوند «د زهني عاطفو اړوند» (On the affections of the mind) په نامه خپل اثر کې توصیف کړی. نوموړی د ۱۲۹ زکال په سپټمبر میاشت کې وزېږید. پلار یې، الیوس نیکون بډایه معمار او د ودانیو جوړونکی و چې له فلسفې، ریاضیاتو، منطق، ستورپوهنې، کرهڼې او ادبیاتو سره یې پام وړ مینه لرله. جالینوس خپل پلار د یو «مهربانه، عادل، غوره او خیر غوښتونکي» کس په توګه ستایلی. هغه مهال د نوموړي زیږون ځای، پرګامون (اوس مهال د ترکیې د ازمیر ولایت برګاما ښار دی) یو مهم کلتوري او فکري مرکز و چې د خپل کتابتون له امله یې شهرت درلود او له سکندریې وروسته په نړۍ کې دویم لوی کتابتون و، همدارنګه په کې د سکلېپیوس لوی معبد شتون درلود چې نوموړی د لرغونو یوناني باورونو له مخې د طبابت او درملنې خدای ګڼل کېده. دغه ښار ځانته رواقي (ستاوندي) او همدارنګه افلاطوني فیلسوفان را جلب کړی و چې جالینوس  په ۱۴ کلنۍ کې له هغو سره بلد شو. هغه خپل مطالعات د هغه مهال د اصلي فلسفي سیسټمونو په برخه کې وکړل چې د ارسطو فلسفه او اپیکورېزم په کې شامل و. پلار یې د هغه لپاره د فلسفې یا سیاست په برخه کې د یوې سنتي مسلک پلان نیولی و او هڅه یې کوله چې هغه د ادبي او فلسفي اغېزو لاندې راولي. له دې سره جالینوس بیانوي چې د ۱۴۵ زکال په شاوخوا کې د هغه پلار په خوب کې سکلېپیوس ولید او ورته یې لارښوونه وکړه چې خپل زوی د طبابت په برخه کې زده کړو ته ولېږي. <ref name="brock2">Arthur John Brock (translator), ''Introduction. Galen. On the Natural Faculties''. Edinburgh 1916</ref><ref name="metzger">[https://books.google.com/books?id=NrEeAAAAIAAJ Metzger BM. New Testament Studies: Philological, Versional, and Patristic. Brill 1980], {{ISBN|978-90-04-06163-7}}</ref><ref>{{Cite web |title=Galen {{!}} Biography, Achievements, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Galen |access-date=2020-12-18 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref name="nutton732">{{cite journal|author=Nutton Vivian|year=1973|title=The Chronology of Galen's Early Career|url=https://archive.org/details/sim_classical-quarterly_1973-05_23_1/page/158|journal=Classical Quarterly|volume=23|issue=1|pages=158–171|doi=10.1017/S0009838800036600|pmid=11624046|s2cid=35645790}}</ref><ref name=":02">{{Citation|last=Hankinson|first=R. J.|title=The man and his work|date=2008|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-galen/man-and-his-work/25F9E23C8EAC769F17D7F5CFDE8C7659|work=The Cambridge Companion to Galen|pages=1–33|editor-last=Hankinson|editor-first=R. J.|series=Cambridge Companions to Philosophy|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81954-1}}</ref> === طبي زده کړې === جالینوس له خپلو لومړنیو لیبرال زده کړو وروسته د ۱۶ کلنۍ په عمر د طبیب یا مرستیال طبیب کېدو په موخه د زده کړو یوه څلور کلنه دوره د سیمه ییزې درملنې په معبد یا سکلېپیون کې پیل کړه. نوموړی هلته د یو شمېر کسانو لکه د پرګامون د ایسچیرون(Aeschrion of Pergamon)، ستراتونیوس (Stratonicus) او ستایروس (Satyrus) تر اغېز لاندې راغی. دغه معبد د مساج خونې یا د پاکولو د ځای په توګه عمل کاوه چې ناروغان به هلته د کشیشانو د خدمتونو د ترلاسه کولو په موخه تلل. په پرګامون کې دغه معبد ته تر ډېره رومیان ورتلل څو د خپلو دردونو یا ناروغیو لپاره درملنه ومومي. دغه معبد همدارنګه د یو شمېر مخکښو کسانو لکه د تاریخ پوه کلودیوس چاراکس، ویناوال آیلیسو آریستیدس، ژبغړاند پولمو او قونسل کوسپیوس روفینوس د راغونډېدو ځای و. د جالینوس پلار په ۱۴۸ زکال کې ومړ او له همدې امله جالینوس د ۱۹ کلنۍ په عمر په یو خپلواک بډایه واوښت. وروسته له دې نوموړي د بقراط په لارښوونو کې شوې مشورې تعقیب کړې او په پریمانه کچه یې سفرونو او مطالعاتو ته مخه کړه؛ هغه د سمورنا (اوس ازمیر)، کورینث، کرت، کیلیکیه (اوس مهال چوکوروا)، قبرس او بالاخره د الکسندریې د لوی طبي ښوونځي په ګډون ګڼ شمېر ځایونو ته سفرونه وکړل او ځان یې د طبابت په برخه کې له بېلابېلو فکري مکتبونو سره بلد کړ. په ۱۵۷ زکال کې د ۲۸ کلنۍ په عمر پرګامون ته راوګرځېد او د اسیا د لوی کاهن د ګلادیاتورانو (سرتېرو) د طبیب په توګه وټاکل شو چې د آسیا تر ټولو زیات نفوذ لرونکي او بډایه کسان و. جالینوس ادعا کړې چې لوی کاهن وروسته له هغه چې یوه شادي یې راوویسته او نور طبیبان یې د هغې د ټپ په درملنې سره وازمویل، دی یې له ټولو څخه غوره کړه. کله چې هغوی دغه ټاکنه وه نه منله، جالینوس خپله د هغې د جراحي عملیات ترسره کړل او په دې سره د لوی کاهن پام وړ وګرځېد. نوموړي هلته په څلور کاله خپل ژوند کې د غذايي رژیم، د اندامونو د تناسب، حفظ الصحې او وقایوي چارو په اهمیت وپوهېد؛ همدارنګه یې د ژوندیو موجوداتو اناتومي او د بدن د غړو د ماتوالي او شدیدو ضربو درملنه زده کړه او د هغوی ټپونه یې «بدن ته د کړکۍ» په توګه یاد کړل. د نوموړي د دندې پر مهال یوازې ۵ ګلادیاتوران مړه شول چې د هغه د پخواني ځای ناستي پر مهال دغه کچه ۶۰ تنه وه؛ دا د هغوی ټپونو ته د جالینوس د ډېر پام پایله وه. په همدغه مهال کې نوموړي د نظري طبابت او فلسفې په برخه کې خپلې څېړنیزې چارې ترسره کړې. <ref>{{cite web |title=Hippocrates Collected Works I |url=http://daedalus.umkc.edu/hippocrates/HippocratesLoeb1/page.66.php?size=240x320 |website=daedalus.umkc.edu |لاسرسي نېټه=2023-06-20 |خونديځ نېټه=2011-09-30 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110930083013/http://daedalus.umkc.edu/hippocrates/HippocratesLoeb1/page.66.php?size=240x320 |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110930083013/http://daedalus.umkc.edu/hippocrates/HippocratesLoeb1/page.66.php?size=240x320 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930083013/http://daedalus.umkc.edu/hippocrates/HippocratesLoeb1/page.66.php?size=240x320 }}</ref><ref name="nutton733">{{cite journal|author=Nutton Vivian|year=1973|title=The Chronology of Galen's Early Career|url=https://archive.org/details/sim_classical-quarterly_1973-05_23_1/page/158|journal=Classical Quarterly|volume=23|issue=1|pages=158–171|doi=10.1017/S0009838800036600|pmid=11624046|s2cid=35645790}}</ref><ref name="ustun">Ustun C. Galen and his anatomic eponym: Vein of Galen. Clinical Anatomy Volume 17 Issue 6 454–457, 2004</ref><ref name="grant">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tyip3Kf68TYC&pg=PP9|title=Galen on Food and Diet|last1=Galen|first2=Mark|last2=Grant|date=2018|publisher=Psychology Press|via=Google Books|isbn=9780415232333}}</ref><ref>Gleason, M. Making Men: Sophists and Self-Presentation in Ancient Rome. Princeton 1995</ref> == سرچينې == ful75c7gagp0sbz1lj61za78mziarfy 0 73373 368782 366027 2026-08-30T04:26:52Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368782 wikitext text/x-wiki د شوروي اتحاد او متحده ایالاتو ترمنځ اړیکې د روسیې د سترواکۍ او متحده ایالاتو ترمنځ له دوه اړخیزو اړیکو وروسته چې له ۱۷۷۶ زکال څخه یې تر ۱۹۱۷ زکال پورې دوام درلود، په ۱۹۳۳ زکال کې په بشپړه توګه ټینګې شوې. دغه اړیکې د اوسنیو دوه ګونو اړیکو مخکښې ځای نیونکې وې چې په ۱۹۹۲ زکال کې د سړې جګړې له پای ته رسېدو وروسته د روسیې د فدراسیون او متحده ایالاتو ترمنځ پیل شوې. د شوروي اتحاد او متحده ایالاتو ترمنځ اړیکې تر ډېره په یو بل باندې د بې باوریو او په منځ کې د ستونزو له مخې تعریف کېږي. په شوروي اتحاد باندې د جرمني برید او همدارنګه په پرل هاربر کې د متحده ایالاتو په بېړیو باندې د جاپان د سترواکۍ برید په دویمه نړیواله جګړه کې د متفقینو په خوا کې د دواړو هېوادونو ورګډېدو ته لار برابره کړه چې بیا په نوبت سره د ۱۹۴۱ زکال په جون او ډسمبر میاشت کې په دغه جګړه کې ښکېل شول. په ۱۹۴۵ زکال کې د محور ځواکونو پر وړاندې د متفقینو له بریا وروسته د شوروي - امریکا د اتحاد په پای ته رسېدو سره ډېر ژر د دواړو هېوادونو ترمنځ د بې باورۍ او ستونزو لومړنۍ نښې څرګندې شوې، ځکه چې شوروي اتحاد په پوځي بڼه د ختیځې اروپا یو شمېر هېوادونه اشغال او د تابعو هېوادونو په توګه یې د هغوی په اړولو سره ختیځ بلاک جوړ کړ. دغه دوه اړخیزې اندېښنې د سړې جګړې لامل وګرځېدې چې د څو لسیزو لپاره یې دوام وکړ؛ د دواړو لورو ترمنځ دښمنانه او کړکېچنې اړیکې په ۱۹۹۱ زکال کې د شوروي اتحاد په پاشل کېدو او د روسیې د معاصر فدراسیون په رامنځته کېدو له منځه ولاړې. اوس مهال (۲۰۲۳ زکال) په اوکراین باندې د برید له امله د روسیې او امریکا ترمنځ اړیکې یوځل بیا کړکېچن حالت ته رسېدلې دي. == تاریخ == === له دویمې نړیوالې جګړې وړاندې اړیکې (۱۹۱۷ – ۱۹۳۹ زکال) === ==== انتقالي حکومت ==== د فبروري له انقلاب او همدارنګه د تزار دویم نیکولاس له ګوښه کېدو وروسته واشنګټن لا هم تر ډېرې کچې د روسیې په موقت دولت کې د بنسټیزو ستونزو څخه بې خبره و؛ همدارنګه باوري و چې روسیه به ډېر ژر یوې تل پاتې دیموکراسۍ ته لاسرسی ومومي چې د جرمني پر وړاندې به د جګړې په موخه له لویدیځ ائتلاف سره د یوځای کېدو لېوالتیا ولري. په روسیه کې د لنډ مهالي دولت په جوړېدو سره په پتروګراد کې د متحده ایالاتو سفیر ډېوېډ آر فرانسېس په چټکۍ سره د واشنګټن څخه وغوښتل نوی دولت په رسمیت وپېژني؛ هغه استدلال وکړ چې انقلاب «د هغه حکومتي اصل عملي تحقق دی چې موږ له هغو څخه دفاع او ملاتړ کړی. زما موخه د خلکو په رضایت حکومت دی. زموږ له خوا په رسمیت پېژندنه به فوق العاده اخلاقي اغېز ولري، په ځانګړې توګه که چېرې موږ یې له ټولو مخکې په رسمیت وپېژنو». دغه غوښتنه د ۱۹۱۷ زکال د مارچ په ۲۲مه نېټه ومنل شوه او په دې سره متحده ایالات لومړنی بهرنی هېواد و چې د روسیې نوی دولت یې په رسمیت وپېژنده. یوه نیمه اونۍ وروسته هغه مهال چې ولمسشر ووډرو وېلسون له کانګرس څخه د جرمني پر وړاندې د جګړې د اعلان غوښتنه وکړه وه یې ویل: «آیا هر امریکایي دا احساس نه کوي چې په وروستیو څو اونیو کې دننه په روسیه کې د رامنځته شوو حیرانونکو او خوشحاله کوونکو مواردو له امله د نړیوالې سولې اړوند زموږ ډاډ لا زیات شوی دی؟ روسیه هغه چا پېژندله چې ښه پوهېدل دا په زړه کې تل یو دیموکراتیک هېواد و... هغه زموږ په ویاړمنه ډله کې مناسب شریک دی». <ref>{{Cite web|title=U.S. Recognition of Russia's Provisional Government|url=https://usrussiarelations.org/2/timeline/the-soviet-period/3|access-date=26 June 2022|website=U.S.–Russia Relations|archive-date=16 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516143556/https://usrussiarelations.org/2/timeline/the-soviet-period/3|url-status=dead}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kennen|first=George F.|title=Russia Leaves the War: Soviet–American Relations, 1917–1920|url=https://archive.org/details/sovietamericanre0000kenn|publisher=[[Princeton University Press]]|year=1956|isbn=0-691-00841-8|location=Princeton, New Jersey|pages=[https://archive.org/details/sovietamericanre0000kenn/page/12 12]–16|language=en|lccn=56-8382}}</ref><ref>{{Cite web|title=United States Relations with Russia: Establishment of Relations to World War Two|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/85739.htm|website=U.S. Department of State|via=Office of the Historian}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wilson|first=Woodrow|date=2 April 1917|title=Joint Address to Congress Leading to a Declaration of War Against Germany|url=https://www.archives.gov/milestone-documents/address-to-congress-declaration-of-war-against-germany#:~:text=On%20April%202%2C%201917%2C%20President,States%20into%20World%20War%20I.|website=National Archives}}</ref> ولسمشر وېلسون په روسیه کې دغې نوې رامنځته شوې دیموکراسۍ ته په هیلو سره چې ګویا په جګړه کې به مرسته وکړي، د نوي لنډ مهالي دولت سره یې د اړیکو د جوړلو په موخه پام وړ ګامونه اوچت کړل. هغه له جرمني سره د جګړې د اعلان په موخه له غوښتنې یوه ورځ وروسته د ۳۲۵ میلیون ډالرو په ارزښت د روسیې نوي دولت ته د دولتي اعتباراتو په ورکړه لاس پورې کړ چې د هغو له نږدې نیمايي برخې څخه په واقعي بڼه ګټنه وشوه. ویلسون همدارنګه د الیهو روټ په مشرۍ یو پلاوی د روټ ماموریت په اډانه کې پتروګراد ته ولېږه؛ په دغه پلاوي کې د امریکا د کارګري فدارسیون، د مسیحي ځوانانو د ټولنې او هاروسټر نړیوالې کمپنۍ مشران شامل وو څو روسیه جګړې ته وهڅوي او د هغو د لا ژمنتیا په موخه مذاکره وکړي. دغه ماموریت د کمزورو استازو د ټاکنې، د استازو ترمنځ د لېوالتیا د نشتون او د پتروګراد د شورا (یو شمېر غړي یې د روسیې له جنګي اقداماتو سره مخالف وو) رول ته د نه پاملرنې له امله هېڅ اړخ ته چندان ګټه له ځانه سره نه لرله. له پتروګراد څخه د رضایت بخښونکو راپورونو سربېره چې په مستقیم ډول یې د هېواد او لنډ مهالي دولت له شرایطو څخه سرچینه اخیسته، د امریکا قونسلي او پوځي چارواکو چې له خلکو او پوځ سره په مستقیمه اړیکه کې و ځینې مهالونه به یې واشنګټن ته خبرداری ورکاوه چې د نوي دولت اړوند په خپلو مفروضاتو کې ډېر پام ولري. له دې سره د امریکا دولت او وګړي د اکتوبر په انقلاب کې د روسیې د لنډ مهالي دولت له سقوط څخه حیران پاتې شول. <ref name=":11">{{Cite thesis|last=Ingram|first=Alton Earl|date=1970|title=The Root Mission to Russia, 1917|type=PhD dissertation|publisher=Louisiana State University|id=Paper 1786|url=https://digitalcommons.lsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=2785&context=gradschool_disstheses|doi=10.31390/gradschool_disstheses.1786|via=[[Digital Commons (Elsevier)|Digital Commons]]|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 1917|title=Russian Embassy Shocked By Revolt|pages=3|work=The New York Times|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1917/03/16/102321771.html?pageNumber=3}}</ref> ==== شوروي روسیه ==== د اکتوبر په انقلاب کې په روسیه باندې د بلشویکانو له واکمنۍ وروسته، ولادمیر لینېن له لومړۍ نړیوالې جګړې څخه روسیه وویسته او جرمني ته یې اجازه ورکړه چې خپل ځواکونه په لویدیځه جبهه کې له متفقینو سره جګړې ته تخصیص کړي. دغه چاره لامل وګرځېده چې متفقین د روسیې نوی دولت د جلا سولې اړوند د درې ګوني اتحاد له شرایطو څخه د سرغړونې له امله خاین وبولي. ورته مهال ولسمشر وېلسون هم په مخ پر زیاتوالي ډول د شوروي روسیې په فدراتیف سوسیالېستي جمهوریت کې د بشري حقونو څخه د سرغړونو راپورونه ترلاسه او د نوي رژیم له سخت دریځي الحاد او رهبري شوي اقتصاد سره یې خپل مخالفت څرګند کړ. نوموړی همدارنګه اندېښمن و چې کمونېزم به ټولې لویدیځې نړۍ ته لار پیدا کړي او په دې سره یې د لیبرال دیموکراسۍ د ټینګښت اړوند خپلې ۱۴ لارښوونې د کمونېزم د نړیوالې ایډیالوژۍ د ځای نیونکو په توګه وړاندې کړې. <ref name=":5">{{Citation|author=Fic, Victor M|title=The Collapse of American Policy in Russia and Siberia, 1918|year=1995|publisher=Columbia University Press, New York}}</ref><ref name=":6">{{Cite book|last=MacMillan|first=Margaret, 1943-|title=Paris 1919 : six months that changed the world|publisher=Random House|others=Holbrooke, Richard|year=2003|isbn=0-375-50826-0|edition=First U.S.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/paris1919sixmont00macm/page/63 63–82]|oclc=49260285|url=https://archive.org/details/paris1919sixmont00macm/page/63}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/fourteen_points|title=Fourteen Points {{!}} International Encyclopedia of the First World War (WW1)|website=encyclopedia.1914-1918-online.net|access-date=2020-02-08}}</ref> ورته مهال، ولسمشر ویلسون باوري و چې دغه نوی هېواد به بالاخره د روسیې د کورنۍ جګړې له کړکېچ څخه په خلاصېدو د آزاد بازار اقتصاد ولري او د شوروي روسیې پر وړاندې به د دوی مداخله دغه هېواد د متحده ایالاتو په یوازني دښمن هېواد واړوي. نوموړي همدارنګه په خپلو ۱۴ مواردو کې د جګړې پر مهال د نه مداخلې له سیاست څخه دفاع کوله، په داسې حال کې چې استدلال یې کاوه د روسیې د پخوانۍ سترواکۍ پولنډي قلمرو باید د پولنډ تازه خپلواک شوي دویم جمهوریت ته وسپارل شي. سربېره پر دې د سنا جرګې د بهرنیو اړیکو د کمېټې د مشر هنري کابوت لاج په ګډون په متحده ایالاتو کې د وېلسون ډیری سیاسي مخالفین باوري و چې باید خپلواک اوکراین رامنځته شي. د دغو ټولو په خوا کې د روسیې تر کنټرول لاندې قلمرو ته د جاپان د لاسرسي او همدارنګه د محور ځواکونو سره د متحد چکي پوځ څخه د ملاتړ له امله متحده ایالاتو ډیر لږ شمېر سرتېري د روسیې شمال او سایبریا ته ولېږل. ورته مهال متحده ایالاتو په غیر مستقیم ډول له سپین پوځ سره د خوړو او تجهیزاتو مرستې هم پیل کړې. <ref name=":52">{{Citation|author=Fic, Victor M|title=The Collapse of American Policy in Russia and Siberia, 1918|year=1995|publisher=Columbia University Press, New York}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Fourteen-Points|title=Fourteen Points {{!}} Text & Significance|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2020-02-07}}</ref><ref name=":62">{{Cite book|last=MacMillan|first=Margaret, 1943-|title=Paris 1919 : six months that changed the world|publisher=Random House|others=Holbrooke, Richard|year=2003|isbn=0-375-50826-0|edition=First U.S.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/paris1919sixmont00macm/page/63 63–82]|oclc=49260285|url=https://archive.org/details/paris1919sixmont00macm/page/63}}</ref> د ۱۹۱۹ زکال پر مهال د پاریس د سولې په کنفرانس کې ولسمشر وېلسون او د بریتانیا لومړي وزیر ډېوېډ لویډ جورج د فرانسې د ولسمشر ژرژ کلمانسو او د ایټالیا د بهرنیو چارو د وزیر سیډني سونینو له مخالفت سربېره په پرینکیپو کې د سپین خوځښت او بلشویکانو ترمنځ د غونډې جوړولو نظریه مطرح کړه څو د دغې غونډې لپاره یو ګډ روسي پلاوی جوړ کړي. د لئون تروتسکي او ګئورګي چیچرین تر مشرۍ لاندې د شوروي اتحاد د بهرنیو چارو کمیسارۍ د بریتانیا او امریکا استازي په ډیر درناوي خپل حضور ته ومنل، خو د دغه باور له امله یې له یادې معاملې سره د هوکړې هوډ نه درلود چې ګویا دغه کنفرانس د پخواني کپیټلېستي نظم پر مټ جوړ شوی او په یو نړیوال انقلاب کې له منځه تلونکی دی. په ۱۹۲۱ زکال کې وروسته له هغه چې بلشویکان د روسیې په کورنۍ جګړه کې برلاسي شول، د رومانوف سترواکه کورنۍ یې له منځه یووړه، د «خلکو د دښمنانو» پر وړاندې یې د سره ترور عملیات تنظیم، تزاري پورونه یې رد او د نړیوال انقلاب غوښتنه یې وکړه؛ همدا و چې دغه هېواد ته د نړۍ په ګڼ شمېر هېوادونو کې د یو سرکښ هېواد په سترګه وکتل شول. <ref>{{cite book|author=Donald E. Davis and Eugene P. Trani|title=Distorted Mirrors: Americans and Their Relations with Russia and China in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=dy6v1j8NfycC&pg=PA48|year=2009|publisher=University of Missouri Press|page=48|isbn=9780826271891}}</ref> == سرچينې == idu8i6fvq3t7xnwcwyetuw5jool9auz 0 84797 368792 356481 2026-08-30T11:11:26Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368792 wikitext text/x-wiki '''محمد قاسم بن عبدالکریم''' (د اردو اصلي نوم: محمد قاسم بن عبد الكريم، Muḥammad Qāsim bin ʿAbd al-Karīm) (زېږېدلی: ۵ جولای ۱۹۷۶) — چې په عام ډول د «د خوبونو سړی» یا یواځې «محمد قاسم» په نوم پېژندل کېږي — د پاکستان یو اسلامي عالم دی چې ادعا کوي هغه ته په تکرار سره د معاصرو پېښو په اړه الهامي او روښانه خوبونه ښودل شوي دي.<ref name="MM">{{Cite web|date=21 Juni 2021|title=Muhammad Qasim and his ‘divine’ dreams invade Malaysian Twitter users’ timeline|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2021/06/21/muhammad-qasim-and-his-divine-dreams-hit-malaysian-twitter-users-timeline/1983759|access-date=2025-09-22}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2024-08-15|title=Muhammad Qasim {{!}} Syed Muhammad Qasim Bin Abdul Karim|url=https://muhammadqasimpk.org/press-release-2-muhammad-qasim-deepfake-videos-clarification-on-false-associations/|language=en-US|access-date=2025-02-23}}</ref> هغه د خپلو رښتینو خوبونو د تعبیر له امله شهرت لري — په عربي کې ورته "المبشِّرات" ویل شوي، او په اردو کې ورته "سچے خواب" او "الہامی خواب" ویل کیږي. == ژوندلیک == === لومړنی ژوند او بڼه === محمد قاسم بن عبدالکریم د ۱۹۷۶ کال د جولای په ۵مه نېټه په لاهور (پنجاب، پاکستان) کې د سید قریشي کورنۍ په غېږ کې زیږیدلی دی.<ref name=":6">{{Cite web|last=Dayspring|first=The|date=2018-12-13|title=Analysis of the Dreams of Muhammad Qasim Ibn Abdul Karim|url=https://www.thedayspring.com.pk/analysis-of-the-dreams-of-muhammad-qasim-ibn-abdul-karim/|website=The Dayspring|language=en-US|access-date=2025-02-23|archive-date=2025-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250409141637/https://www.thedayspring.com.pk/analysis-of-the-dreams-of-muhammad-qasim-ibn-abdul-karim/|url-status=dead}}</ref> د هغه قد شاوخوا ۱۷۳ سانتي متره ښودل شوی او ده ساده جامې اغوندي. د هغه بدني ځانګړتیاوې عبارت دي له پراخه تندي، تړلو ابروګانو، اوږده پزې او پر ګاله باندې یو توره نښه (خال). خلک هغه د عاجزۍ، نرمې خبرې او درناوي له کبله پېژني. هغه د ځانګړو امتیازي ناستو مخالف دی او د عامو خلکو سره د لګیدو او ناستو ترجیح ورکوي.<ref name=":0" /> د هغه په ماشومۍ کې ویل کیږي چې له هغو لوبو سره یې لوبې کولې چې د الله او د پیغمبر محمد ﷺ نومونه پرې لیکل شوي و — او همدغه فکتورونه د هغه مذهبي شخصیت په جوړیدو کې رول درلود. <ref name=":0" /> === خوبونه او وړاندوینې === قاسم ادعا کوي چې په ۱۷ کلنۍ کې یې په خوب کې د پردې تر شا الله تعالی لیدلی او له هغه وروسته یې د الهامي او نېکو خوبونو لړۍ پیل شوې ده (په محلي اصطلاح: خواب).<ref name="MM" /> هغه وايي چې تر اوسه یې له الله سره نږدې ۸۰۰ او د پیغمبر محمد ﷺ اړوند تر ۵۰۰ زیات خوبونه لیدلي دي. قاسم له ۲۰۱۴ کال راهیسې خپل خوبونه نشر کړي؛ په پیل کې خلکو ته ډیر پام ونه شو، خو وروسته یې نړیوال شهرت ترلاسه کړ.<ref name=":6" /><ref name=":1">{{Cite web|title=The Warning "Doomsday Is Nearing" Again Becomes A Trending Conversation|url=https://voi.id/en/news/183040|website=VOI|language=en|access-date=2025-02-23}}</ref> هغه ادعا کوي چې الله تعالی ورته ویلي چې هغه به د اخرالزمان په مهال د مسلمانانو مشري وکړي او د شر ځواکونو پر وړاندې به ودریږي.<ref name=":0" /> د هغه په خوبونو کې د هند او پاکستان تر منځ جګړې، د ترکیې او سعودي عرب د سقوط او د درېیمې نړیوالې جګړې انځورونه شامل دي چې په ځینو کې قاسم د نړۍ د ژغورلو لپاره رااوځي.<ref name=":1" /><ref name=":8">{{Cite web|title=Profil Muhammad Qasim, Orang Pakistan yang Mengaku Jadi Imam Mahdi|url=https://international.sindonews.com/read/1353083/45/profil-muhammad-qasim-orang-pakistan-yang-mengaku-jadi-imam-mahdi-1712120666|website=SINDOnews Internasional|language=id-ID|access-date=2025-02-23}}</ref> دغه ادعاوې په پاکستان کې د ځینو سنتي او ارتودوکسو علماوو تر منځ بحثونه راپورته کړي، خو همدارنګه د ځینو عالمانو او عامو خلکو لخوا په بېلابېلو هېوادونو کې منل شوې دي.<ref name=":9">{{Cite web|last=AB|first=Kontributor|date=2025-07-25|title=Menteri Jumpa Qasim Trending di Malaysia: Fenomena Mimpi Ilahi Muhammad Qasim Jadi Perhatian Serius|url=https://angkatberita.id/menteri-jumpa-qasim-trending-di-malaysia-fenomena-mimpi-ilahi-muhammad-qasim-jadi-perhatian-serius/|website=Angkatberita.id|language=id|access-date=2025-08-16}}</ref> == ملاتړي او فعالیتونه == په ۲۰۲۵ کال د جون میاشت کې، محمد قاسم د اندونیزیا د دیني چارو د وزیر نصارالدین عمر سره ملاقات وکړ؛ د هغه سره رضا شاه، یونياتي دیاه، او یو شمېر اندونیزیايي علما هم و.<ref name=":9" /> هغه په اندونیزیا، مالیزیا او د آسیا په نورو سیمو کې له ګڼ شمېر عالمانو سره لیدنې کړي دي. ځینې ملاتړي هغه د مهدي په توګه پیژني، په ځانګړي ډول په پاکستان، اندونیزیا، مالیزیا، بنګله‌دېش، متحده ایالاتو او برتانیه کې.<ref name=":1" /><ref name=":8" /> د قاسم خوبونه په ډیرو ژبو ژباړل شوي — عربي، بنګالي، انګلیسي، اندونیزیایي، مالایي، فرانسوي، هسپانوي او اردو — او له همدې امله یې مخاطبین د آسیا، اروپا او شمالي امریکا تر منځ غټېدو ته رسیدلي.<ref name=":2">{{Cite web|last=Siegel|first=Daniel|date=2023-08-29|title=‘Deepfake Doomsday’: The Role of Artificial Intelligence in Amplifying Apocalyptic Islamist Propaganda|url=https://gnet-research.org/2023/08/29/deepfake-doomsday-the-role-of-artificial-intelligence-in-amplifying-apocalyptic-islamist-propaganda/|website=GNET|language=en-GB|access-date=2025-02-23}}</ref> === غبرګونونه او تضییع معلومات (disinformation) === د ځینو پیښو په ترڅ کې د مشهورو عالمانو لکه مفتي منک او ذاکر ناییک غږونه د مصنوعي ځیرکتیا په مرسته جعل شوي ترڅو د محمد قاسم سره ناسم ارتباط جوړ شي. قاسم دغه جعلي ویډیوګانې په کلک ډول رد کړې او ویلې یې دي چې دا هڅې د منحرفو یا بد نيت لرونکو ډلو له خوا د خلکو د مغشوش کولو لپاره دي او د هغه د سولې پیغام ته زیان رسوي.<ref name=":2" /> هغه ټینګار کړی چې دا ادعاوې قصداً د هغه د ملاتړو د بدنامۍ لپاره خپرې شوې دي.<ref name=":0" /> == حقوقي مسایل == د ۲۰۲۴ کال د جولای په ۱۸مه، MalaysiaGazette یوه رسمي بښنه خپره کړه او خپل مخکینی راپور یې بیرته واخیست چې پکې ویل شوي و چې قاسم ځان مهدي بولي. وروسته د ورځپاڼې داخلي قانوني بیاکتنې ښودلې چې دې ادعا ته هیڅ معتبره شواهد نشته.<ref name=":53">{{Cite web|last=Gazette|first=Malaysia|date=2025-07-18|title=APOLOGY AND RETRACTION|url=https://malaysiagazette.com/2024/07/18/apology-and-retraction-2/|website=MalaysiaGazette|access-date=2024-08-01}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Hadi|first=Mohd Zaini Samsu|date=2024-07-11|title=Muhammad Qasim sudah didakwa - Mohd Na'im|url=https://malaysiagazette.com/2024/07/11/muhammad-qasim-sudah-didakwa-mohd-naim/#google_vignette|website=MalaysiaGazette|language=ms|access-date=2025-02-23}}</ref> قاسم او د هغه حقوقي ټیم دا بښنه د انصاف او د حق د ثبوت په توګه وبلله او ټینګار یې وکړ چې هغه یو عادي مسلمان دی چې خپلې خوبونه شریکوي؛ هغوی له رسنیو وغوښتل چې د دې ډول مذهبي قضیو په وړاندې راپورونه عادلانه او دقيق ورکړي.<ref>{{Cite web|date=2025-03-12|title=Muhammad Qasim – Clarifications & Statements|url=https://muhammadqasimpk.org/press-release-1-muhammad-qasim-clarifications-statements/|language=en-US|access-date=2025-08-16}}</ref> == ادعاوې او د تړاو ردول == محمد قاسم رسمي ویاند نه لري. هغه خپل خوبونه د خپل رسمي یوټیوب چینل 'Muhammad Qasim PK' کې خپروي. هغه په څرګنده توګه له ډيکي چندرا، اويس ناصر او اسامه الطاف سره د هر ډول تړاو انکار کړی او ویلي یې دي چې هغه هېڅکله د دوی د تفسيرونو یا څرګندونو تصدیق نه دی کړی.<ref>{{Cite web|date=2025-03-12|title=Muhammad Qasim Has No Connection to Deviant Individuals|url=https://muhammadqasimpk.org/press-release-5-muhammad-qasim-has-no-connection-to-deviant-individuals/|language=en-US|access-date=2025-08-16}}</ref> == یادښتونه == ۱. په اصلي متن کې د خوبونو لپاره کارول شوي اصطلاحات په عربي او اردو کې یاد شوي: په عربي کې "المبشِّرات"، په اردو کې "سچے خواب" او "الہامی خواب". ۲. ځینې ادعاوې او راپورونه په رسنیو کې وروسته له قانوني أو فني څیړنو بېرته واخیستل شول؛ یاد راپورونه د پورتنیو حوالو له لارې تایید شوي. == حوالې == {{Reflist}} == خوبونه == محمد قاسم ادعا کوي چې هغه له ماشومتوبه د الله او پيغمبر محمد ﷺ له خوا الهامي خوبونه ويني. ده ويلي چې دا خوبونه د هغه د ژوند لارښود دي او د اسلامي امت د راتلونکي په اړه پیغامونه لري. د هغه د وينا له مخې، يو له ډېرو ياد شوو خوبونو څخه دا دی چې پيغمبر محمد ﷺ ورته ويلي چې اسلام به يو ځل بيا په نړۍ کې غالب شي. == غبرګونونه == د محمد قاسم دعوې په پاکستان او د نړۍ په نورو برخو کې بېلابېل غبرګونونه راوپارول. ځينې خلک ده ته د روحاني الهام درلودونکی سړی بولي، خو نور بيا دا دعوې بې بنسټه ګڼي. د ټولنيزو شبکو پر مخ، د هغه د پيروانو شمېر ډېر زيات شوی او د هغه د خوبونو ويډيوګانې په لسګونو ژبو ژباړل شوي دي. == قانوني او ټولنيزې مسئلې == په ۲۰۱۹ کال کې، د پاکستان ځينو خلکو راپور ورکړ چې د محمد قاسم د خوابدينو د خپرولو له امله بندي شوي يا څارل شوي دي. خو رسمي سرچينو دا تورونه نه دي تاييد کړي. د هغه پيروانو ادعا وکړه چې دوی ته يوازې د دين د تبليغ نيت شته. == يادښتونه == ۱. د عربي ژبې د "المبشِّرات" اصطلاح معنا "ښه زيري ورکوونکي خوبونه" ده. ۲. په اردو کې ورته "سچے خواب" يا "الہامی خواب" ويل کېږي. ۳. دا يادښتونه د محمد قاسم د شخصي بيانونو د وضاحت لپاره دي. == سرچينې == {{Reflist}} == بهرنۍ تړنې == * [https://www.muqeet.com د محمد قاسم رسمي ويبپاڼه] * [https://www.youtube.com/@MuhammadQasimDreams د محمد قاسم د خوبونو رسمي يوتيوب چينل] jwvwcn6c2v6mmebycwvrz6k1c91p7t7 0 85690 368788 359112 2026-08-30T10:28:18Z O.sediqi93 16958 تېروتنه اصلاح شوه 368788 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float: left; margin-right: 1.5em; width: 320px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1;" |- | colspan="2" | [[File:Steisslingen1.jpg|300px|thumb|center|شټایسلیګن Steißlingen ]] |- | style="width: 50%;" | [[File:Wappen Steisslingen.png|120px|center|د شټایسلینګن رسمي نښان]] | style="width: 50%;" | [[File:Flagge Steißlingen.svg|120px|center|د شټایسلینګن بیرغ]] |- | style="background:#f8f9fa;" | '''رسمي نښان''' | style="background:#f8f9fa;" | '''رسمي بیرغ''' |- | colspan="2" style="background:#f8f9fa;" | ''' دولتي پېژند/اداري مالومات''' |- | '''ایالت''' || [[File:Flagge BW gerahmt.jpg|20px]] [[بادن ورتمبرګ|باډن-وورټمبرګ]] |- | '''ولسوالۍ''' || [[کونستانز ولسوالۍ]] |- | '''مساحت''' || ۲۴.۵۲ مربع کیلومتره |- | '''د بحر له کچې لوړوالی''' || ۴۴۵ متره |- | '''وېبپاڼه''' || [https://www.steisslingen.de www.steisslingen.de] |- | colspan="2" | [[File:Flagge BRD gerahmt.jpg|300px|thumb|center|د المان هېواد رسمي بیرغ]] |- | colspan="2" | [[File:Flag of the Western European Union.svg|300px|thumb|center|د اروپايي اتحادیې بیرغ]] |}'''شټایسلنګن''' شتایسلینګن (Steißlingen) د [[جرمني]] په کچه یو منل شوی سیاحتي او تفریحي ښارګوټی دی، چې د بوډنسي (Bodensee) جهيل شمال لوري ته په هیګاو (Hegau) سیمه کې موقعیت لري. '''اوبه او جهيلونه''' د شتایسلینګن جهيل ۱۱.۱۹ هکټاره مساحت لري. دا جهيل چې د امپراتورۍ / کنګل دورې د یخونو د ویلې کېدو له امله رامنځته شوی، ۶۰۰ متره اوږدوالی او په تر ټولو پراخه برخه کې ۲۵۵ متره سور لري. د جهيل تر ټولو ژوره برخه ۲۱.۴ متره ده، د اوبو سطحه یې د سمندر له کچې ۴۴۵.۵۶ متره لوړه ده او ټول ظرفیت یې څه باندې ۱.۱۵ ملیونه متر مکعبه اټکل شوی دی (دا اندازه د ۲۰۱۱ کال په اکتوبر کې د جهيلونو څېړنیز انستیتیوت کړې ده). دا جهيل د یوه طبیعي یادګار په توګه ثبت دی او د شاوخوا نښتېځو او بوټو په برخه کې یې بیلا بیلو مرغانو او سیمه ییزو ژویو ته خوندي امانګاه جوړه کړې ده. د دې جهيل په پرانیستې فضا کې د لامبو وهلو برخه هر کال شاوخوا ۵۰,۰۰۰ سیاحین او لیدونکي ځان ته کشوي (د ۲۰۱۰ کال ارقام). په ۱۹۷۹ کال کې ځينو ورزشي غواصانو د جهيل په شمالي برخه کې له يوه لرګي توږل شوې ۴ متره اوږده زړه کښتۍ وموندله. دا کښتۍ په ۱۹۸۰ کې له اوبو راوایستل شوه او لرغونپوهانو د ۱۵مې یا ۱۶مې پېړۍ اثر وګاڼه. '''د ځمکې کارول''' لاندې جدول د بېلابېلو کلونو د ډسمبر تر ۳۱مې پورې د ځمکې وېش او کارونه په سلنه کې ښیې: {| class="wikitable" |'''د ځمکې کارول''' |'''۱۹۸۸''' |'''۲۰۰۰''' |'''۲۰۱۰''' |- |'''کرنیزه ځمکه''' |۵۷.۴٪ |۵۳.۲٪ |۵۲.۲٪ |- |'''ځنګلونه''' |۲۸.۸٪ |۲۹.۶٪ |۲۹.۷٪ |- |'''ودانۍ او سړکونه''' |۱۰.۰٪ |۱۴.۲٪ |۱۵.۷٪ |- |'''د اوبو سیمې''' |۰.۷٪ |۰.۷٪ |۰.۸٪ |- |'''نورې برخي''' |۳.۱٪ |۲.۳٪ |۱.۷٪ |} '''ګاونډۍ سیمې''' دا ښارګوټی له شماله له اورسزینګن-نینزینګن (Orsingen-Nenzingen)، له ختیځه له شټوکاخ (Stockach) ښار، له سویل له راډولسیل ام بودنسي (Radolfzell am Bodensee) او له لوېدیځه له زینګن هوهنټویل (Singen Hohentwiel) ښار او فولکرسهاوزن (Volkertshausen) سره لګېدلی دی. '''اداري جوړښت''' د شتایسلینګن په ښارګوټي کې (د ويکس پخواني خپلواک کلي په ګډون) ټول ټال اووه واړه کلي، کلیچې او فارمونه شامل دي. د ۱۹۷۲ کال د جون تر ۳۰مې پورې د شتایسلینګن پورې د مایرس هوفه (Maiershöfe) کلیچه او د هارډموهلې (Hardmühle) او زیګلهوف (Ziegelhof) فارمونه مربوط وو. همدارنګه د ويکس (Wiechs) پخوانۍ سیمې پورې خپله د ويکس کلی او د شورن (Schoren) کلیچه مربوطېدله. اوس مهال په شتایسلینګن کې د "هارډ نورد" تجارتي ساحه او د "هارډ سویل" صنعتي سیمه (چې په ۲۰۰۹ کې جوړه شوه) هم شاملې دي. === [[تاریخ]] === د شتایسلینګن جهيل د خاورو او رسوباتو څېړنو ښودلې چې دا سیمه د منځنۍ اروپا د چاپېریالي تاریخ موندلو لپاره مهمه ده او د تېرو ۱۶,۰۰۰ کلونو بدلونونه بیانوي. په شتایسلینګن کې تر ټولو زاړه موندل شوي نښې د ډبرې منځنۍ دورې ته رسېږي. د "شتایسلینګن" نوم المانیک (alemannisch) ریښه لري. په اسنادو کې د دې سیمې لومړی یادونه په ۱۱۵۵ ز کال کې شوې، چې امپراتور فريدریش لومړي (بارباروسا) د کونستانتس د اسقف ملکیت ګڼلی و. په ۱۴۰۰ ز کال کې دا سیمه د نیلنبرګ ارګ پورې وتړل شوه او په ۱۴۶۵ کې مخکینۍ اسټریا (Vorderösterreich) ته ولېږدول شوه. په ۱۴۹۹ ز کال کې د سویس جګړې پر مهال سویسي ځواکونو د شتایسلینګن او ویخس کلي چور او وسوځول. له ۱۲۸۷ کال راهیسې د هومبورګ اشرافیان (Herren von Homburg) د دې سیمې مالکین یاد شوي دي. هغوی تر ۱۵۶۶ پورې د دې ځمکو خانان او واکمنان وو. له سویسي جګړې وروسته دلته جوړه شوې کلا په ۳۰ کلنه جګړه کې سخته زیانمنه شوه. وروسته له ۱۷۲۴ تر ۱۷۲۶ ز پورې زړه کلا په يوه عصري ماڼۍ بدله شوه. له ۱۷۸۰ کال راهیسې دا کلا د شتوتسینګن ازادو بارونانو (Freiherren von Stotzingen) واخیسته، چې د هغوی کورنۍ تر نن ورځ پورې هم پکې اوسیږي. په ۱۸۱۰ ز کې شتایسلینګن د باډن برخه شوه، او په ۱۹۷۳ کې د شتوکاخ ولسوالۍ له لغوه کېدو وروسته د کونستانتس ولسوالۍ پورې مربوط شوه. === [[نفوس]] === د ښاروالۍ د مالوماتو له مخې، شتایسلینګن د ۲۰۱۵ کال د ډسمبر په پای کې ۴,۷۶۲ تنه نفوس درلود، چې د تېر کال په پرتله ۱۰۵ تنه (۲.۳٪) زیاتوالی ښیې. په دغه کال کې ۳۶۳ نوي کسان سیمې ته راغلي، ۲۶۵ کسان کوچېدلي، ۵۵ ماشومان زېږېدلي او ۵۴ کسان مړه شوي وو. '''د نفوس تاریخي وده (۱۸۷۱ - ۱۹۳۳):''' {| class="wikitable" |'''کال''' |'''۱۸۷۱''' |'''۱۸۸۰''' |'''۱۸۹۰''' |'''۱۹۰۰''' |'''۱۹۱۰''' |'''۱۹۲۵''' |'''۱۹۳۳''' |- |'''نفوس''' |۱۴۶۶ |۱۵۲۳ |۱۵۲۲ |۱۴۶۲ |۱۴۴۱ |۱۵۴۷ |۱۵۵۲ |- |'''کلنۍ وده''' | - |۰.۴٪ |۰.۰٪ | -۰.۴٪ | -۰.۱٪ |۰.۵٪ |۰.۰٪ |} '''د نفوس تاریخي وده (۱۹۳۹ - ۱۹۸۷):''' {| class="wikitable" |'''کال''' |'''۱۹۳۹''' |'''۱۹۵۰''' |'''۱۹۵۶''' |'''۱۹۶۱''' |'''۱۹۷۰''' |'''۱۹۸۰''' |'''۱۹۸۷''' |- |'''نفوس''' |۱۶۲۳ |۱۸۸۱ |۲۰۳۸ |۲۱۳۹ |۲۸۵۱ |۳۱۲۲ |۳۲۹۶ |- |'''کلنۍ وده''' |۰.۸٪ |۱.۴٪ |۱.۴٪ |۱.۰٪ |۳.۷٪ |۱.۰٪ |۰.۸٪ |- |'''بهرنیان''' | - | - | - |۱.۶٪ |۷.۲٪ | - | - |} '''د نفوس تاریخي وده (۱۹۹۰ - ۲۰۱۵):''' {| class="wikitable" |'''کال''' |'''۱۹۹۰''' |'''۱۹۹۵''' |'''۲۰۰۰''' |'''۲۰۰۵''' |'''۲۰۱۰''' |'''۲۰۱۵''' |- |'''نفوس''' |۳۴۲۷ |۴۰۱۲ |۴۲۴۸ |۴۵۴۱ |۴۶۰۸ |۴۷۱۶ |- |'''کلنۍ وده''' |۱.۳٪ |۳.۴٪ |۱.۲٪ |۱.۴٪ |۰.۳٪ |۰.۵٪ |- |'''بهرنیان''' |۴.۱٪ |۶.۶٪ |۵.۶٪ |۵.۶٪ |۶.۰٪ | - |} '''دین او مذهب''' د ۲۰۲۲ کال د سرشمېرنې له مخې، ۴۸.۳٪ اوسېدونکي کاتولیکان او ۱۴.۹٪ پروټسټانټان وو، په داسې حال کې چې ۳۶.۹٪ بې دينه وو یا د نورو دیني ډلو پیروان وو. په وروستیو کلونو کې له کلیساګانو د وتلو لړۍ مخ په زیاتېدو ده؛ په ۲۰۲۳ کې ۹۱ تنو او په ۲۰۲۴ کې ۶۸ تنو خپله کلیسایي غړیتوب پرېښی دی.<ref>https://de.wikipedia.org/wiki/Stei%C3%9Flingen</ref> === سیاست === '''د ښار شورا''' د شتایسلینګن ښار شورا له ۱۴ رضا کارو ټاکل شویو غړو او ښاروال (د رئیس په توګه) جوړه شوې ده. د ۲۰۲۴ کال د جون ټاکنو پایلې لاندې ډول وې (په ټاکنو کې د خلکو ګډون ۶۹.۱۵٪ و): * '''د مسیحي ډیموکراتانو اتحادیه (CDU):''' ۴۳.۱۴٪ (۶ څوکۍ) * '''ازاد رای ورکوونکي (Freie Wähler):''' ۳۶.۸۶٪ (۵ څوکۍ) * '''سوسیال ډیموکراتان او شنه ګوند (SPD/Grüne):''' ۲۰.۰۱٪ (۳ څوکۍ) '''ښاروال''' له ۲۰۱۸ کال راهیسې بنیامین مورس (Benjamin Mors) د شتایسلینګن ښاروال دی. تر ده وړاندې ارتور اوسترمایر له ۱۹۷۸ تر ۲۰۱۸ پورې (۴۰ کاله) ښاروال و. '''خورلڼې ښارګوټې:''' * '''سنټ پالای سور میر (Saint-Palais-sur-Mer)''' - فرانسه === کلتور او لیدني ځایونه === * '''شتایسلینګر تورکل (Steißlinger Torkel):''' تورکل هغې پخوانۍ ودانۍ او ماشین ته ویل کېږي چې د انګورو جوس او شراب ایستلو لپاره کارول کېده. د دې ودانۍ کار شاوخوا په ۱۵۰۰ ز کال کې پیل شوی و. دا ودانۍ وروسته له بیارغونې اوس د نندارې او کلتوري پروګرامونو لپاره کارول کېږي. * '''نوښتګر ښوونځی:''' د ۲۰۰۰ ز کال جوړ شوی ښوونځی د خپل ځانګړي لرګین معماري سټایل له امله څو چاپیریالي او معماري جایزې ګټلې دي. * '''د یادګار هدیره (Ehrenfriedhof):''' په ۱۹۲۲ کې پرانیستل شوې او د دواړو نړیوالو جګړو د قربانیانو د یاد لمانځلو لپاره کارول کېږي. === اقتصادي بنسټونه === شتایسلینګن د صنعتي او استوګنیزې پراختیا په حال کې دی. په ۲۰۱۲ کې دلته ۳۶۹ فعال تجارتونه راجستر وو، چې په هغوی کې د Dachser او MAN Truck & Bus په څېر د لويو بهرنیو شرکتونو څانګې هم شاملې دي. '''پوهنه او ښوونځي''' په ښارګوټي کې لومړني او منځني ښوونځي، د ماشومانو دوه وړکتونونه (Storchennest او St. Elisabeth)، د موسیقۍ ښوونځی او یو عامه کتابتون فعال دي. په ۲۰۲۳/۲۴ تحصیلي کال کې په لومړني او ګډ ښوونځي کې ټول ټال ۴۱۳ زده کوونکو زده‌کړې کولې. '''ورزش او تفریح''' شټایسلینګن پراخې ورزشي اسانتیاوې لري؛ لکه د مېنډلیسټال ورزشي کمپلکس چې د فوټبال میدانونه، د ټینس غوبلۍ، جمنازیم او د ختلو دېوال لري. تر ټولو لوی ورزشي کلب پکې '''TuS Steißlingen''' دی چې له ۱۵۰۰ څخه ډېر غړي لري او د هینډبال ډلې یې په لوړو سیمه ییزو لیګونو کې لوبېږي. pqkiupl1eamvdhty20gfx06t056vz49 3 86803 368769 362364 2026-08-29T20:45:20Z Neriah 23831 Neriah د [[د کارن خبرې اترې:Ajijul Islam emon104]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Ajijul Islam Emon]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ajijul Islam emon104|Ajijul Islam emon104]]" to "[[Special:CentralAuth/Ajijul Islam Emon|Ajijul Islam Emon]]" 362364 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Ajijul Islam emon104}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۱ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۲:۳۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 0z5mdil9pvlkkjd9yjkwnzm4ugaa7go 0 87605 368777 368390 2026-08-30T01:11:05Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368777 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}}</ref> د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} </ref> {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = ۲۰۲۶ جون ۲۲مه <ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026 |access-date=18 August 2026 |archive-date=5 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205082731/http://afghanistaninternational.com/ |url-status=dead }}</ref> | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = ۲۰۲۶<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|۱۰۸۴ يا ۱۹۸۵}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = شاخدره [[درواز بالا ولسوالۍ|نوسي ولسوالۍ]]، [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، افغانستان<ref name="AfghanBios" /> | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} طالبان {{small|(تر ۲۰۲۶)}}<ref name="Hasht2026" /> * د فاتح وفاداران {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} tjiqi1op0p33v43gr8tsrgeq6qor67t 0 87644 368767 368733 2026-08-29T19:46:07Z فضل الله عجمي 40504 /* */ 368767 wikitext text/x-wiki '''مفتي لطيف الله حکيمي''' (په انګريزي ''Mufti Latifullah Hakimi'') د افغانستان يو مشهور سیاسي او ديني عالم دی، پر افغانستان د امریکا په مشرۍ د ناټو د يرغل په دوران کې د افغانستان اسلامي امارت لومړنی وياند،<ref>{{Cite web|url=https://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=5143&task=view&total=801&start=282&Itemid=2|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan/story/2005/10/printable/051027_s-taleban-spokesman|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.alwasatnews.com/news/400122.html|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/1061903.html|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.net/news/2005/6/20/%d9%85%d9%82%d8%aa%d9%84-22-%d8%a3%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a7-%d8%a8%d9%87%d8%ac%d9%85%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%aa%d9%81%d8%b1%d9%82%d8%a9-%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%a7%d9%86|title=}}</ref> د صفونو د تصفيې کميسيون پخوانی رئیس <ref>{{Cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/latifullah-hakimi-head-of-the-talibans-ranks-clearance-news-photo/1238666878|title=}}</ref> او د ۲۰۲۱ ميلادي کال راهيسې د دفاع وزارت د سرمفتش<ref>{{Cite web|url=https://www.ariananews.af/fa/%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D8%B7%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D9%81%D8%AA%D8%B4/|title=}}</ref> په توګه دنده ترسره کوي. {{چارواکۍ | نوم =مفتي لطيف الله حکيمي |اصلي نوم =مفتي لطيف الله حکيمي | افتخاري سرليک = |بشپړ نوم= | انځور =Commission 0Mufti Latifullah Hakimi.jpg | ټول = | څرګندونه = | لقب = | استوګنځای = | د زيږيدنې نيټه = | زېږون ځای=[[زابل ولايت]]، [[نوبهار ولسوالۍ]] | د مړینې نېټه = | وفات ځای = |د مړینې لامل= |تابعیت= {{بيرغ|افغانستان}} |ګوند=[[اسلامي امارت]] |اولاد= |هديره= |کار=وياند | دنده= |لومړی وزیر= |امیرالمؤمنین= |لومړی مرستيال= | وزير = | مخکينی= |ځایناستی= | د دندې پیل= | د دندې پای = |ولسمشر= | دنده١ =د افغانستان اسلامي امارت وياند | د دندې پیل١ =۲۰۰۱ز | د دندې پای١=۲۰۰۵ز |امیرالمؤمنین١=[[ملا محمد عمر]] | لومړی وزیر۱= |مخکينی١= |ځایناستی١=قاري یوسف احمدي، [[ذبیح الله مجاهد|ذبيح الله مجاهد]] |ولسمشر١= |وزير۱= | دنده٢ =د صفونو د تصفیې کمېسیون رئیس | د دندې پیل٢ =۲۰۲۱ز | د دندې پای٢ =۲۰۲۲ز |مخکينی٢= |ځایناستی٢= |امیرالمؤمنین۲=[[مولوي ھیبت الله اخوندزاده|شیخ هبة الله اخندزاده صاحب حفظه الله]] | لومړی وزیر۲=[[محمد حسن اخوند|الحاج ملا محمد حسن اخند]] |ولسمشر٢= |وزير۲= | دنده٣ =د دفاع وزارت سرمفتش | د دندې پیل٣ = ۲۰۲۱ | د دندې پای٣ =تر اوسه |امیرالمؤمنین۳=[[مولوي ھیبت الله اخوندزاده|شیخ هبة الله اخندزاده صاحب حفظه الله]] |مخکينی٣= |ځایناستی٣= |ولسمشر٣= | دنده۴= | د دندې پیل۴= | د دندې پای۴ = |مخکينی۴= |ځایناستی۴= |ولسمشر۴= |ژوند ملګری= |موراوپلار= |پلار=ملا محمد عجم |وروڼه_او_خوندې= |خپلوان= |قد= |وزن= |طبی کیفیت= |جګړې= |کاروونکې ژبه =[[پښتو]] | تعليم = |پلرنی ټاټوبی= |نامتو زده کونکي= |مقام= | جايزې = | ويبپاڼه = |لاسليک = | د لاسيک اړوند = }} == ژوند ليک == '''مفتي لطيف الله حکيمي''' <small>د مرحوم ملا محمد عجم اخند زوی او د ملا حبيب الله اخند لمسی، په کال ۱۳۵۲ ھ‌ش کې د زابل ولايت د نوبهار ولسوالۍ د موسی زو په کلي کې زيږېدلی دی.</small> موسی زيي د افغانستان د پښتون قام د غلجي ټبر له توخي قبیلې څخه یوه غټه پښه ده، چې اصلي هستوګنځی يې د زابل ولايت د شاجوی سیمه ده، خو ډېری يی نورو ولايتونو ته کوچېدلي دي، د کابل قره باغ، ده سبز او نورو ولسوالیو، د بادغيس ولايت مرغاب او غورماچ ولسواليو، د کندوز دشت ارچي ولسوالۍ، د تخار ولايت درقد ولسوالۍ کې دېره دي او په نورو ولايتونو کې هم کم کم شته. ==زده‌کړې== '''مفتي لطيف الله حکيمي''' لومړنۍ ابتدايي زدکړې په سيمه‌ييزو خصوصي ديني مدرسو او جوماتونو کې ترسره کړې دي. د متوسطه او لوړو زدکړو لپاره ښاغلي حکيمي د علم او معرفت د ترلاسه کولو اوږد او له کړاوونو ډک سفر د هيواد په بېلابېلو علمي حوزو او همدارنګه د هجرت په ستونزمنو پړاوونو او د مهاجرت په پنډغالو کې په لوړ عزم، زغم او نه ستړي کېدونکو هڅو سره تعقيب کړ او په همدې لړ کې يې په فقهي علومو کې د تخصص (دوکتورا - PHD) تر کچې خپلې لوړې زدکړې بشپړې کړې.</small> ==>مشهور استادان == # مرحوم علامه شيخ عبدالفتاح أبو غده(د سوریې مشهور حنفي عالم) رحمه الله. # مرحوم علامه مفتي محمد زرولي خان رحمة الله عليه. # مرحوم علامه شيخ حبيب الله سندهي رحمه الله. # علامه شيخ مفتي عبدالرؤف غزنوي (د دارالعلوم دیوبند استاد). # مرحوم علامه شيخ عنايت الله «د غبرګي اخندزاده صاحب» رحمه الله. # علامه شيخ عبدالحکيم حقاني (د افغانستان اوسنی قاضي القضاة) حفظه الله. ==سياسي او جهادي فعاليتونه== مفتي لطيف الله حکيمي چې هغه مهال له ديني علومو تازه فارغ سوی و، په افغانستان کې د شر و فساد پر وړاندې مرحوم ملا محمد عمر مجاهد (رحمه الله) تحريک پيل کړی و، مفتي حکيمي صيب هم له همدې تحريک سره ملګری سو، د کندهار، په ځانګړې توګه د سوېل لوېديځ زون له فتحې وروسته د يوې پېښې په ترڅ کې له روسانو سره د خبرو اترو او د بنديانو د تبادلې يو هيئت (کميسيون) جوړ او مشري يې '''حکيمي''' صيب ته وسپارل سوه، له څه مودې هلو ځلو وروسته هغه هيئت منحل او کميسيون پای ته ورسېدی، بيا '''حکيمي''' صيب د زابل له والي مولوي عبدالغني جوزجاني سره د مرستيال په حيث واستول سو، له څه مودې وروسته بيا نيمروز ته له همدغه والي سره په همدې حيث ولاړی، له څو ورځو او شپو وروسته د مخالفينو د تعروضي بريد په پايله کې د تورن اسماعیل خان په لاس نيمروز سقوط او مفتي '''حکيمي''' سخت زخمي سو، د سيمې د خلکو په همکاري د مخالفينو تر کنټرول لاندې سيمې څخه وايستل شو او د تداوي په موخه کندهار ته واستول سو. '''د هرات د پوهنې، څارنوال او د اطلاعاتو او کلتور د رئيس په توګه دندې:''' له درملنې او رغېدو وروسته، هغه مهال هرات او ورنږدې ولايتونه فتحه سوي وو، هرات ته د پوهنې د رئيس په توګه ولاړی، څه وخت يې هغه مسؤليت تر غاړې و چې بيا د همدې ولايت د څارنوال په حيث وګمارل سو. دا چې هرات د علم، ادب او فرهنګ کور دی، مفتي صيب هم د همدې ډګر ممتاز شخصيت و، له همدې امله د هرات د اطلاعاتو او کلتور رياست مسؤليت ور وسپارل سو.... '''د غزني ولايت د اطلاعاتو او کلتور د رئيس په توګه دنده:''' دا چې غزنی هم د علم، فرهنګ او اسلامي ثقافت مرکز و، نو اړتيا وه چې يو داسې څوک يې کلتوري چارې مخته يوسي چې د غزني پخوانی او تاريخي حيثيت او ارزښت وساتل سي نو د مشرتابه له پريکړې سره سم '''مفتي حکيمي''' صيب د لرغوني غزني د اطلاعاتو او کلتور د رئيس په توګه وټاکل سو، بيا پر همدې مسؤليت تر پايه پاته و ترڅو چې په ۲۰۰۱ ميلادي کال کې پر افغانستان د امریکا په مشري د ناټو يرغل کېدی. '''د امریکا له يرغل وروسته د افغانستان اسلامي امارت د لومړي وياند په توګه دنده:''' <ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.net/news/2005/6/20/%d9%85%d9%82%d8%aa%d9%84-22-%d8%a3%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a7-%d8%a8%d9%87%d8%ac%d9%85%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%aa%d9%81%d8%b1%d9%82%d8%a9-%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%a7%d9%86|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.alwasatnews.com/news/400122.html|title=}}</ref> <small>له امریکايي تاړاک سره هم مهاله اسلامي امارت عقب نشيني وکړه، غرونه يې سنګرونه وګرځول، دا ځل د داخلي شر و فساد پر ځای له بهرنيو اشغالګرو سره جهاد پيل سو، د مجاهدينو د سرښندنو د ښه انعکاس لپاره د مشرتابه له لوري يو ځانګړی رسنيز ادرس د وياند په توګه '''مفتي حکيمي''' صيب وګمارل سو، له دې سره هم مهاله '''حکيمي''' صيب له داخلي او بهرنيو رسنيو سره کمسارې مرکې وکړې او د اشغال پر وړاندې يې د اسلامي امارت قيام او فعاليت رسنيز کړ.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=5143&task=view&total=801&start=282&Itemid=2|title=}}</ref> '''<small>حکيمي</small>''' <small>صيب د اسلامي امارت د وياند په توګه د دندې ترڅنګ، په بېلابېلو پيښو کې د اسلامي امارت د استازي په توګه خبرې، اعلاميې، د دريځونو بيانول، رسنيو ته د معلوماتو ورکول او نور فعاليتونه کول.</small> <small>د بيلګې په توګه، د يو لبنانی شرکت، چې د ناټو په چوکاټ کې يې دلته په افغانستان کې کار کاوه؛ د همدې شرکت يو انجنير چې '''صفي الدين محمد رضا''' نومېده، مجاهدينو ونيوه، بيا هغه شرکت له '''حکيمي''' صيب سره په رابطه کې سو او د خپل بندي د خوشې کېدو غوښتنه يې وکړه، '''حکيمي''' صيب له مشرتابه سره په مشوره له هغه شرکت سره خبرې وکړې او په دې شرط توافق ته سره ورسېدل چې شرکت به نور دلته په افغانستان کې د ناټو په چوکاټ کې فعاليت ختموي او وځي به، په عوض کې به يې اسلامي امارت د دوی بندي خوشی کوي، د العربيې تلويزيون د راپور له مخې '''حکيمي''' صيب د فرانس خبري اژانس ته وويل چې '''رضا''' د زابل ولايت شاجوی ولسوالۍ ته وړل سوی دی او وروسته ورته ويل سوي و چې د حکومت يوې پوستې ته ولاړ سي، په همدې توګه خوشی سو. دغه خبر د '''حکيمي''' صيب د وياندويي ترڅنګ د اسلامي امارت د يو استازي په توګه د هغه د فعاليتونو يوه بېلګه ښيي. </small><ref>{{Cite web|url=https://www.alarabiya.net/articles/2005%2F08%2F18%2F15979|title=}}</ref> <small>د راپورونو پر اساس هغه مهال ځينو نورو کسانو هم له رسنيو سره په رابطو کې دا ادعا کړې وه، ګواکې د اسلامي امارت ويندويان دي، لکه احمد مختار مجاهد، حامد اغا، ملا عبدالصمد، استاد محمد ياسر، محمد امین، سيف العدل او.... د RFE د راپور پر اساس، چې ډېر ځله به يې خبرې له يو بل سره په ټکر کې وې، خو وروسته بيا د امريکا تر کنټرول لاندې د کابل ادارې اړوند له ارګ څخه چاپېدونکې ورځپاڼې"انيس" هم مفتي لطيف الله حکيمي د طالبانو د وياند په توګه ياد کړ</small>.<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/1060528.html?utm_source=chatgpt.com|title=}}</ref> '''زنداني کېدل:''' <small>د ۲۰۰۵ ميلادي کال د اکتوبر په مياشت کې مفتي حکيمي د ورپيښې ناروغۍ د درملنې په موخه پاکستان ته په پټه سفر وکړ، له کراچۍ څخه د بېرته راستنېدو پر مهال په نيمه لار کې د بلوچستان ايالت په سرښار کوټه کې د پاکستاني استخباراتو له لوري ونيول سو، په زندان کې له يوې مياشتې پلټنو وروسته د افغانستان او امريکا ګډ استخباراتي ټيم ته، له څوارلس نورو افغان طالب مشرانو سره يوځای وسپارل سو.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.urduvoa.com/a/for-years-taliban-spokesmen-operated-from-shadows-now-they-are-in-spotlight-26aug2021/6015779.html|title=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan/story/2005/10/051027_s-taleban-spokesman|title=}}</ref> <small>ډېر وخت يې په کابل کې په پټو استخباراتي خونو کې زندان تېر کړ چې وروسته بيا څرخي پله زندان ته واستول سو.</small> =='''<big>ليکل شوي آ</big>''' '''<big>ثار</big>'''== <small>ليکلي آثار ک</small> <small>تابونه، اجزأ، ر</small> د<small>سالې، مقالې او ځينې مهمې ليکنې.</small> ===چاپ شوي آثار و=== '''لومړی: په پښتو''' ېرته '''ې چاپ شوي کتابونه:''' <small>۱ــ دستور الاسلام ورسره نظام سلام. د چاپ</small> <small>کال</small> <small>(۱۴۱۹ھ‌ق).</small> <small>۲ــ د سود مسئله. د چاپ</small> <small>کال (</small> <small>لرغونی هرات لرغ</small><small>ونې ودانۍ. (تاريخي اثر) د چاپ کال (۱۴۲۱ھ‌ق).</small> <small>۴ـ</small>،<small>ـ د سهار او ماښام أذکار. د چاپ کال (۱۴۳۵ھ‌ق).</small> <small>۵ــ په ا</small>س<small>لا</small><small>م کې د</small> <small>م</small><small>اشوم حقونه. د چاپ کال (۱۴۲۰ھ‌ق).</small> <small>۶ــ قرآني بوټي</small><small>. د چاپ کال (۱۴۴۷ھ‌ق).</small> <small>۷ــ نبوي درملنه. د چاپ کال (۱۴۴۷ھ‌ق).</small> '''دوهم: په دري ژبه کې چاپ شوي کتابونه:''' <small>۸ــ شعر و داستان در آئنه رسالت. د چاپ کال (۱۴۱۸ھ‌ق).</small> <small>۹ــ ابداعات قدیمه و جديده در اسلام. د چاپ کال (۱۴۱۸ھ‌ق).</small> <small>۱۰ــ تحريم اقتصادی و افغانستان. د چاپ کال (۱۴۱۸ھ‌ق).</small> <small>۱۱ــ ماه غفران رمضان المبارک. د چاپ کال (۱۴۱۷ھ‌ق).</small> <small>۱۲ــ فضل المالک فی بيان المناسک. د چاپ کال (۱۴۱۷ھ‌ق).</small> <small>۱۳ــ امنيت و نظام اسلام. د چاپ کال (۱۴۱۷ھ‌ق).</small> '''درېيم: چاپ شوې مقالې:''' <small>۱۴ــ د بيوعو فقهي حيثيت. د دفاع وزارت مجله کې (۱۴۴۶ھ‌ق).</small> <small>۱۵ــ نبوي طب. په الاماره ويب کې سلسله وار. (۱۴۳۱ھ‌ق).</small> <small>۱۶ــ قيامت نامه. نن ټکی آسیا ويب پاڼه....</small> <small>۱۷ــ عربي گڼ مقالات. په الصمود مجله کې.</small> <small>۱۸ــ اردو مقالات د امارت په شريعت اردو مجله کې.</small> '''څلورم: چاپ ته چمتو کتابونه:''' <small>۱۹ــ اسلامي ثقافت او د اسلام ټولنيز نظام.</small> <small>۲۰ــ عقيدة الطحاوي.پښتو (ژباړه او اړينه تشريح).</small> <small>۲۱ــ د پوليو څاڅکي دوا که زهر؟. تحقيقي رساله.</small> <small>۲۲ــ د روژې اړوند ۱۰۰مسئلې.</small> ===ناچاپ آثار=== '''پنځم: ناچاپ پښتو کتابونه او رسالې:''' <small>۲۳ــ الوتونکي پکولونه، ناپيژاندی مخلوق او فراماسيون.</small> <small>۲۴ــ سوله د ټولو شخړو وروستنۍ حل لاره.</small> <small>۲۵ــ نابلده مېلمانه.</small> <small>۲۶ــ لويه قرباني.</small> <small>۲۷ــ قيامت نامه او د هغې پښتو شرحه الحجة التامه.</small> <small>۲۸ــ خليفة الله المهدي.</small> <small>۲۹ــ عجيبه زېری.</small> <small>۳۰ــ ظالم ورور.</small> <small>۳۱ــ شعر د شريعت له لارې.</small> <small>۳۲ــ روانې فتنې او له هغوی څخه د خلاصون لارې.</small> <small>۳۳ــ پر ځمکه لومړنی قدم.</small> <small>۳۴ــ د لوی رب خوا ته بلنه او د هغې اصول.</small> <small>۳۵ــ د ډبرو باران.</small> <small>۳۶ــ د ثموديانو تباهي.</small> <small>۳۷ــ د پاچا خوب.</small> <small>۳۸ــ د اولاد بندولو دواګانو حقيقت او حکم.</small> <small>۳۹ــ د نبوي شمائلو څلوېښت حديثونه، همدا راز د جهاد اړوند څلوېښت حديثونه.</small> <small>۴۰ــ د قرآن کریم تفسیر: لطائف الرحمن في تفسير القرآن. تر ليکنې لاندې... دېرش ټوکه.</small> '''شپږم: په دري ژبه کې ناچاپ کتابونه او مهمې رسالې:''' <small>۴۱ــ زلازل تعذيبات و تنبيهات.</small> <small>۴۲ــ نظم و نثر در موازنه‌ء ادبيات دری.</small> <small>۴۳ــ تلاش غربی‌ها برای نقاط ضعف در افغانستان.</small> <small>۴۴ــ مجموعۀ ادبيات دری.</small> <small>۴۵ــ پيمان‌های ننگين دولت دست نشاندۀ افغانستان باغربی‌ها از نظر اسلامي، حقوقي و سياسي.</small> <small>۴۶ــ عاشورا و اهميت آن.</small> <small>۴۷ــ جبهات و نظريات ناموافق در ائتلاف‌های جديد.</small> <small>۴۸ــ طب سنتی و مؤثريت علاج.</small> <small>او ځينې نور....</small> '''اووم؛ عربي ناچاپ کتابونه او رسالې:''' <small>۴۹ــ الأعشاب والعلاج الدين. (مکمل دوه ټوکه).</small> <small>۵۰ــ جزاء في اعمار المنار و ارحاب المحاريب.</small> <small>۵۱ــ جزء في وضع اليدين تحت السرة في الصلاة.</small> <small>۵۲ــ جزء في بنأ القباب علی قبور الصلحآء.</small> <small>۵۳ــ جزء في أحکام اللحية في المذاهب الأربعة.</small> <small>۵۴ــ جزء في حقيقة الحرکة الوهابية والخلافة العثمانية.</small> <small>۵۵ــ جزء في تاريخ القبة الخضرآء وأرآء المتشددين.</small> <small>۵۶ــ السياسة والإمارة الإسلامية في ضوء القرآن والسنة النبوية.</small> <small>او....</small> =='''مرکې او ويناوې'''== <small>له فتحې وروسته نظامیانو ته مهمی سپارښتنې: لينک</small> <ref>{{Cite web|url=https://x.com/Zabulwal_/status/1671813806886998016|title=}}</ref> <small>صدای شما ؛ له اريانا تلويزيون سره ځانګړې مرکه: لينک</small> <ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=JLzXyDulxZ0|title=}}</ref> <small>Exclusive interview with Mufti Latifullah Hakimi, Head of the IEA’s Clearing of Ranks Commission</small> <ref>{{Cite web|url=https://www.ariananews.af/exclusive-interview-with-mufti-latifullah-hakimi-head-of-the-ieas-clearing-of-ranks-commission/|title=}}</ref> =='''<big>شعرونه</big>'''== د ميرمنې تاريخي حيثيت! لينک <ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=wRdZ-V8iiEE|title=}}</ref> =='''<big>سرچينې</big>'''== [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/story/2005/10/051027_s-taleban-extradited.shtml] 5ahtb29kjuvb0f7xory2qon7l7aj1jb 368768 368767 2026-08-29T19:48:09Z فضل الله عجمي 40504 /* ليکل شوي آ ثار */ 368768 wikitext text/x-wiki '''مفتي لطيف الله حکيمي''' (په انګريزي ''Mufti Latifullah Hakimi'') د افغانستان يو مشهور سیاسي او ديني عالم دی، پر افغانستان د امریکا په مشرۍ د ناټو د يرغل په دوران کې د افغانستان اسلامي امارت لومړنی وياند،<ref>{{Cite web|url=https://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=5143&task=view&total=801&start=282&Itemid=2|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan/story/2005/10/printable/051027_s-taleban-spokesman|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.alwasatnews.com/news/400122.html|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/1061903.html|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.net/news/2005/6/20/%d9%85%d9%82%d8%aa%d9%84-22-%d8%a3%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a7-%d8%a8%d9%87%d8%ac%d9%85%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%aa%d9%81%d8%b1%d9%82%d8%a9-%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%a7%d9%86|title=}}</ref> د صفونو د تصفيې کميسيون پخوانی رئیس <ref>{{Cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/latifullah-hakimi-head-of-the-talibans-ranks-clearance-news-photo/1238666878|title=}}</ref> او د ۲۰۲۱ ميلادي کال راهيسې د دفاع وزارت د سرمفتش<ref>{{Cite web|url=https://www.ariananews.af/fa/%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D8%B7%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D9%81%D8%AA%D8%B4/|title=}}</ref> په توګه دنده ترسره کوي. {{چارواکۍ | نوم =مفتي لطيف الله حکيمي |اصلي نوم =مفتي لطيف الله حکيمي | افتخاري سرليک = |بشپړ نوم= | انځور =Commission 0Mufti Latifullah Hakimi.jpg | ټول = | څرګندونه = | لقب = | استوګنځای = | د زيږيدنې نيټه = | زېږون ځای=[[زابل ولايت]]، [[نوبهار ولسوالۍ]] | د مړینې نېټه = | وفات ځای = |د مړینې لامل= |تابعیت= {{بيرغ|افغانستان}} |ګوند=[[اسلامي امارت]] |اولاد= |هديره= |کار=وياند | دنده= |لومړی وزیر= |امیرالمؤمنین= |لومړی مرستيال= | وزير = | مخکينی= |ځایناستی= | د دندې پیل= | د دندې پای = |ولسمشر= | دنده١ =د افغانستان اسلامي امارت وياند | د دندې پیل١ =۲۰۰۱ز | د دندې پای١=۲۰۰۵ز |امیرالمؤمنین١=[[ملا محمد عمر]] | لومړی وزیر۱= |مخکينی١= |ځایناستی١=قاري یوسف احمدي، [[ذبیح الله مجاهد|ذبيح الله مجاهد]] |ولسمشر١= |وزير۱= | دنده٢ =د صفونو د تصفیې کمېسیون رئیس | د دندې پیل٢ =۲۰۲۱ز | د دندې پای٢ =۲۰۲۲ز |مخکينی٢= |ځایناستی٢= |امیرالمؤمنین۲=[[مولوي ھیبت الله اخوندزاده|شیخ هبة الله اخندزاده صاحب حفظه الله]] | لومړی وزیر۲=[[محمد حسن اخوند|الحاج ملا محمد حسن اخند]] |ولسمشر٢= |وزير۲= | دنده٣ =د دفاع وزارت سرمفتش | د دندې پیل٣ = ۲۰۲۱ | د دندې پای٣ =تر اوسه |امیرالمؤمنین۳=[[مولوي ھیبت الله اخوندزاده|شیخ هبة الله اخندزاده صاحب حفظه الله]] |مخکينی٣= |ځایناستی٣= |ولسمشر٣= | دنده۴= | د دندې پیل۴= | د دندې پای۴ = |مخکينی۴= |ځایناستی۴= |ولسمشر۴= |ژوند ملګری= |موراوپلار= |پلار=ملا محمد عجم |وروڼه_او_خوندې= |خپلوان= |قد= |وزن= |طبی کیفیت= |جګړې= |کاروونکې ژبه =[[پښتو]] | تعليم = |پلرنی ټاټوبی= |نامتو زده کونکي= |مقام= | جايزې = | ويبپاڼه = |لاسليک = | د لاسيک اړوند = }} == ژوند ليک == '''مفتي لطيف الله حکيمي''' <small>د مرحوم ملا محمد عجم اخند زوی او د ملا حبيب الله اخند لمسی، په کال ۱۳۵۲ ھ‌ش کې د زابل ولايت د نوبهار ولسوالۍ د موسی زو په کلي کې زيږېدلی دی.</small> موسی زيي د افغانستان د پښتون قام د غلجي ټبر له توخي قبیلې څخه یوه غټه پښه ده، چې اصلي هستوګنځی يې د زابل ولايت د شاجوی سیمه ده، خو ډېری يی نورو ولايتونو ته کوچېدلي دي، د کابل قره باغ، ده سبز او نورو ولسوالیو، د بادغيس ولايت مرغاب او غورماچ ولسواليو، د کندوز دشت ارچي ولسوالۍ، د تخار ولايت درقد ولسوالۍ کې دېره دي او په نورو ولايتونو کې هم کم کم شته. ==زده‌کړې== '''مفتي لطيف الله حکيمي''' لومړنۍ ابتدايي زدکړې په سيمه‌ييزو خصوصي ديني مدرسو او جوماتونو کې ترسره کړې دي. د متوسطه او لوړو زدکړو لپاره ښاغلي حکيمي د علم او معرفت د ترلاسه کولو اوږد او له کړاوونو ډک سفر د هيواد په بېلابېلو علمي حوزو او همدارنګه د هجرت په ستونزمنو پړاوونو او د مهاجرت په پنډغالو کې په لوړ عزم، زغم او نه ستړي کېدونکو هڅو سره تعقيب کړ او په همدې لړ کې يې په فقهي علومو کې د تخصص (دوکتورا - PHD) تر کچې خپلې لوړې زدکړې بشپړې کړې.</small> ==>مشهور استادان == # مرحوم علامه شيخ عبدالفتاح أبو غده(د سوریې مشهور حنفي عالم) رحمه الله. # مرحوم علامه مفتي محمد زرولي خان رحمة الله عليه. # مرحوم علامه شيخ حبيب الله سندهي رحمه الله. # علامه شيخ مفتي عبدالرؤف غزنوي (د دارالعلوم دیوبند استاد). # مرحوم علامه شيخ عنايت الله «د غبرګي اخندزاده صاحب» رحمه الله. # علامه شيخ عبدالحکيم حقاني (د افغانستان اوسنی قاضي القضاة) حفظه الله. ==سياسي او جهادي فعاليتونه== مفتي لطيف الله حکيمي چې هغه مهال له ديني علومو تازه فارغ سوی و، په افغانستان کې د شر و فساد پر وړاندې مرحوم ملا محمد عمر مجاهد (رحمه الله) تحريک پيل کړی و، مفتي حکيمي صيب هم له همدې تحريک سره ملګری سو، د کندهار، په ځانګړې توګه د سوېل لوېديځ زون له فتحې وروسته د يوې پېښې په ترڅ کې له روسانو سره د خبرو اترو او د بنديانو د تبادلې يو هيئت (کميسيون) جوړ او مشري يې '''حکيمي''' صيب ته وسپارل سوه، له څه مودې هلو ځلو وروسته هغه هيئت منحل او کميسيون پای ته ورسېدی، بيا '''حکيمي''' صيب د زابل له والي مولوي عبدالغني جوزجاني سره د مرستيال په حيث واستول سو، له څه مودې وروسته بيا نيمروز ته له همدغه والي سره په همدې حيث ولاړی، له څو ورځو او شپو وروسته د مخالفينو د تعروضي بريد په پايله کې د تورن اسماعیل خان په لاس نيمروز سقوط او مفتي '''حکيمي''' سخت زخمي سو، د سيمې د خلکو په همکاري د مخالفينو تر کنټرول لاندې سيمې څخه وايستل شو او د تداوي په موخه کندهار ته واستول سو. '''د هرات د پوهنې، څارنوال او د اطلاعاتو او کلتور د رئيس په توګه دندې:''' له درملنې او رغېدو وروسته، هغه مهال هرات او ورنږدې ولايتونه فتحه سوي وو، هرات ته د پوهنې د رئيس په توګه ولاړی، څه وخت يې هغه مسؤليت تر غاړې و چې بيا د همدې ولايت د څارنوال په حيث وګمارل سو. دا چې هرات د علم، ادب او فرهنګ کور دی، مفتي صيب هم د همدې ډګر ممتاز شخصيت و، له همدې امله د هرات د اطلاعاتو او کلتور رياست مسؤليت ور وسپارل سو.... '''د غزني ولايت د اطلاعاتو او کلتور د رئيس په توګه دنده:''' دا چې غزنی هم د علم، فرهنګ او اسلامي ثقافت مرکز و، نو اړتيا وه چې يو داسې څوک يې کلتوري چارې مخته يوسي چې د غزني پخوانی او تاريخي حيثيت او ارزښت وساتل سي نو د مشرتابه له پريکړې سره سم '''مفتي حکيمي''' صيب د لرغوني غزني د اطلاعاتو او کلتور د رئيس په توګه وټاکل سو، بيا پر همدې مسؤليت تر پايه پاته و ترڅو چې په ۲۰۰۱ ميلادي کال کې پر افغانستان د امریکا په مشري د ناټو يرغل کېدی. '''د امریکا له يرغل وروسته د افغانستان اسلامي امارت د لومړي وياند په توګه دنده:''' <ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.net/news/2005/6/20/%d9%85%d9%82%d8%aa%d9%84-22-%d8%a3%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a7-%d8%a8%d9%87%d8%ac%d9%85%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%aa%d9%81%d8%b1%d9%82%d8%a9-%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%a7%d9%86|title=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.alwasatnews.com/news/400122.html|title=}}</ref> <small>له امریکايي تاړاک سره هم مهاله اسلامي امارت عقب نشيني وکړه، غرونه يې سنګرونه وګرځول، دا ځل د داخلي شر و فساد پر ځای له بهرنيو اشغالګرو سره جهاد پيل سو، د مجاهدينو د سرښندنو د ښه انعکاس لپاره د مشرتابه له لوري يو ځانګړی رسنيز ادرس د وياند په توګه '''مفتي حکيمي''' صيب وګمارل سو، له دې سره هم مهاله '''حکيمي''' صيب له داخلي او بهرنيو رسنيو سره کمسارې مرکې وکړې او د اشغال پر وړاندې يې د اسلامي امارت قيام او فعاليت رسنيز کړ.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=5143&task=view&total=801&start=282&Itemid=2|title=}}</ref> '''<small>حکيمي</small>''' <small>صيب د اسلامي امارت د وياند په توګه د دندې ترڅنګ، په بېلابېلو پيښو کې د اسلامي امارت د استازي په توګه خبرې، اعلاميې، د دريځونو بيانول، رسنيو ته د معلوماتو ورکول او نور فعاليتونه کول.</small> <small>د بيلګې په توګه، د يو لبنانی شرکت، چې د ناټو په چوکاټ کې يې دلته په افغانستان کې کار کاوه؛ د همدې شرکت يو انجنير چې '''صفي الدين محمد رضا''' نومېده، مجاهدينو ونيوه، بيا هغه شرکت له '''حکيمي''' صيب سره په رابطه کې سو او د خپل بندي د خوشې کېدو غوښتنه يې وکړه، '''حکيمي''' صيب له مشرتابه سره په مشوره له هغه شرکت سره خبرې وکړې او په دې شرط توافق ته سره ورسېدل چې شرکت به نور دلته په افغانستان کې د ناټو په چوکاټ کې فعاليت ختموي او وځي به، په عوض کې به يې اسلامي امارت د دوی بندي خوشی کوي، د العربيې تلويزيون د راپور له مخې '''حکيمي''' صيب د فرانس خبري اژانس ته وويل چې '''رضا''' د زابل ولايت شاجوی ولسوالۍ ته وړل سوی دی او وروسته ورته ويل سوي و چې د حکومت يوې پوستې ته ولاړ سي، په همدې توګه خوشی سو. دغه خبر د '''حکيمي''' صيب د وياندويي ترڅنګ د اسلامي امارت د يو استازي په توګه د هغه د فعاليتونو يوه بېلګه ښيي. </small><ref>{{Cite web|url=https://www.alarabiya.net/articles/2005%2F08%2F18%2F15979|title=}}</ref> <small>د راپورونو پر اساس هغه مهال ځينو نورو کسانو هم له رسنيو سره په رابطو کې دا ادعا کړې وه، ګواکې د اسلامي امارت ويندويان دي، لکه احمد مختار مجاهد، حامد اغا، ملا عبدالصمد، استاد محمد ياسر، محمد امین، سيف العدل او.... د RFE د راپور پر اساس، چې ډېر ځله به يې خبرې له يو بل سره په ټکر کې وې، خو وروسته بيا د امريکا تر کنټرول لاندې د کابل ادارې اړوند له ارګ څخه چاپېدونکې ورځپاڼې"انيس" هم مفتي لطيف الله حکيمي د طالبانو د وياند په توګه ياد کړ</small>.<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/1060528.html?utm_source=chatgpt.com|title=}}</ref> '''زنداني کېدل:''' <small>د ۲۰۰۵ ميلادي کال د اکتوبر په مياشت کې مفتي حکيمي د ورپيښې ناروغۍ د درملنې په موخه پاکستان ته په پټه سفر وکړ، له کراچۍ څخه د بېرته راستنېدو پر مهال په نيمه لار کې د بلوچستان ايالت په سرښار کوټه کې د پاکستاني استخباراتو له لوري ونيول سو، په زندان کې له يوې مياشتې پلټنو وروسته د افغانستان او امريکا ګډ استخباراتي ټيم ته، له څوارلس نورو افغان طالب مشرانو سره يوځای وسپارل سو.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.urduvoa.com/a/for-years-taliban-spokesmen-operated-from-shadows-now-they-are-in-spotlight-26aug2021/6015779.html|title=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan/story/2005/10/051027_s-taleban-spokesman|title=}}</ref> <small>ډېر وخت يې په کابل کې په پټو استخباراتي خونو کې زندان تېر کړ چې وروسته بيا څرخي پله زندان ته واستول سو.</small> =='''<big>ليکل شوي آ</big>''' '''<big>ثار</big>'''== <small>ليکلي آثار، ک</small><small>تابونه، اجزأ، ر</small><small>سالې، مقالې او ځينې مهمې ليکنې.</small> ===چاپ شوي آثار و=== '''لومړی: په پښتو ژبه کې''' '''چاپ شوي کتابونه:''' <small>۱ــ دستور الاسلام ورسره نظام سلام. د چاپ</small> <small>کال</small> <small>(۱۴۱۹ھ‌ق).</small> <small>۲ــ د سود مسئله. د چاپ</small> <small>کال (</small> <small>لرغونی هرات لرغ</small><small>ونې ودانۍ. (تاريخي اثر) د چاپ کال (۱۴۲۱ھ‌ق).</small> <small>۴ـ</small>،<small>ـ د سهار او ماښام أذکار. د چاپ کال (۱۴۳۵ھ‌ق).</small> <small>۵ــ په ا</small>س<small>لا</small><small>م کې د</small> <small>م</small><small>اشوم حقونه. د چاپ کال (۱۴۲۰ھ‌ق).</small> <small>۶ــ قرآني بوټي</small><small>. د چاپ کال (۱۴۴۷ھ‌ق).</small> <small>۷ــ نبوي درملنه. د چاپ کال (۱۴۴۷ھ‌ق).</small> '''دوهم: په دري ژبه کې چاپ شوي کتابونه:''' <small>۸ــ شعر و داستان در آئنه رسالت. د چاپ کال (۱۴۱۸ھ‌ق).</small> <small>۹ــ ابداعات قدیمه و جديده در اسلام. د چاپ کال (۱۴۱۸ھ‌ق).</small> <small>۱۰ــ تحريم اقتصادی و افغانستان. د چاپ کال (۱۴۱۸ھ‌ق).</small> <small>۱۱ــ ماه غفران رمضان المبارک. د چاپ کال (۱۴۱۷ھ‌ق).</small> <small>۱۲ــ فضل المالک فی بيان المناسک. د چاپ کال (۱۴۱۷ھ‌ق).</small> <small>۱۳ــ امنيت و نظام اسلام. د چاپ کال (۱۴۱۷ھ‌ق).</small> '''درېيم: چاپ شوې مقالې:''' <small>۱۴ــ د بيوعو فقهي حيثيت. د دفاع وزارت مجله کې (۱۴۴۶ھ‌ق).</small> <small>۱۵ــ نبوي طب. په الاماره ويب کې سلسله وار. (۱۴۳۱ھ‌ق).</small> <small>۱۶ــ قيامت نامه. نن ټکی آسیا ويب پاڼه....</small> <small>۱۷ــ عربي گڼ مقالات. په الصمود مجله کې.</small> <small>۱۸ــ اردو مقالات د امارت په شريعت اردو مجله کې.</small> '''څلورم: چاپ ته چمتو کتابونه:''' <small>۱۹ــ اسلامي ثقافت او د اسلام ټولنيز نظام.</small> <small>۲۰ــ عقيدة الطحاوي.پښتو (ژباړه او اړينه تشريح).</small> <small>۲۱ــ د پوليو څاڅکي دوا که زهر؟. تحقيقي رساله.</small> <small>۲۲ــ د روژې اړوند ۱۰۰مسئلې.</small> ===ناچاپ آثار=== '''پنځم: ناچاپ پښتو کتابونه او رسالې:''' <small>۲۳ــ الوتونکي پکولونه، ناپيژاندی مخلوق او فراماسيون.</small> <small>۲۴ــ سوله د ټولو شخړو وروستنۍ حل لاره.</small> <small>۲۵ــ نابلده مېلمانه.</small> <small>۲۶ــ لويه قرباني.</small> <small>۲۷ــ قيامت نامه او د هغې پښتو شرحه الحجة التامه.</small> <small>۲۸ــ خليفة الله المهدي.</small> <small>۲۹ــ عجيبه زېری.</small> <small>۳۰ــ ظالم ورور.</small> <small>۳۱ــ شعر د شريعت له لارې.</small> <small>۳۲ــ روانې فتنې او له هغوی څخه د خلاصون لارې.</small> <small>۳۳ــ پر ځمکه لومړنی قدم.</small> <small>۳۴ــ د لوی رب خوا ته بلنه او د هغې اصول.</small> <small>۳۵ــ د ډبرو باران.</small> <small>۳۶ــ د ثموديانو تباهي.</small> <small>۳۷ــ د پاچا خوب.</small> <small>۳۸ــ د اولاد بندولو دواګانو حقيقت او حکم.</small> <small>۳۹ــ د نبوي شمائلو څلوېښت حديثونه، همدا راز د جهاد اړوند څلوېښت حديثونه.</small> <small>۴۰ــ د قرآن کریم تفسیر: لطائف الرحمن في تفسير القرآن. تر ليکنې لاندې... دېرش ټوکه.</small> '''شپږم: په دري ژبه کې ناچاپ کتابونه او مهمې رسالې:''' <small>۴۱ــ زلازل تعذيبات و تنبيهات.</small> <small>۴۲ــ نظم و نثر در موازنه‌ء ادبيات دری.</small> <small>۴۳ــ تلاش غربی‌ها برای نقاط ضعف در افغانستان.</small> <small>۴۴ــ مجموعۀ ادبيات دری.</small> <small>۴۵ــ پيمان‌های ننگين دولت دست نشاندۀ افغانستان باغربی‌ها از نظر اسلامي، حقوقي و سياسي.</small> <small>۴۶ــ عاشورا و اهميت آن.</small> <small>۴۷ــ جبهات و نظريات ناموافق در ائتلاف‌های جديد.</small> <small>۴۸ــ طب سنتی و مؤثريت علاج.</small> <small>او ځينې نور....</small> '''اووم؛ عربي ناچاپ کتابونه او رسالې:''' <small>۴۹ــ الأعشاب والعلاج الدين. (مکمل دوه ټوکه).</small> <small>۵۰ــ جزاء في اعمار المنار و ارحاب المحاريب.</small> <small>۵۱ــ جزء في وضع اليدين تحت السرة في الصلاة.</small> <small>۵۲ــ جزء في بنأ القباب علی قبور الصلحآء.</small> <small>۵۳ــ جزء في أحکام اللحية في المذاهب الأربعة.</small> <small>۵۴ــ جزء في حقيقة الحرکة الوهابية والخلافة العثمانية.</small> <small>۵۵ــ جزء في تاريخ القبة الخضرآء وأرآء المتشددين.</small> <small>۵۶ــ السياسة والإمارة الإسلامية في ضوء القرآن والسنة النبوية.</small> <small>او....</small> =='''مرکې او ويناوې'''== <small>له فتحې وروسته نظامیانو ته مهمی سپارښتنې: لينک</small> <ref>{{Cite web|url=https://x.com/Zabulwal_/status/1671813806886998016|title=}}</ref> <small>صدای شما ؛ له اريانا تلويزيون سره ځانګړې مرکه: لينک</small> <ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=JLzXyDulxZ0|title=}}</ref> <small>Exclusive interview with Mufti Latifullah Hakimi, Head of the IEA’s Clearing of Ranks Commission</small> <ref>{{Cite web|url=https://www.ariananews.af/exclusive-interview-with-mufti-latifullah-hakimi-head-of-the-ieas-clearing-of-ranks-commission/|title=}}</ref> =='''<big>شعرونه</big>'''== د ميرمنې تاريخي حيثيت! لينک <ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=wRdZ-V8iiEE|title=}}</ref> =='''<big>سرچينې</big>'''== [https://www.bbc.com/persian/afghanistan/story/2005/10/051027_s-taleban-extradited.shtml] iha4zsgxz8h9sj54i4xpiatcnau24d7 3 87655 368766 2026-08-29T18:55:38Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 368766 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=سپین نیازی}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ اگست ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۵۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) i2wuoohb56b73yvqzucdmlepiahspzj 3 87656 368770 2026-08-29T20:45:20Z Neriah 23831 Neriah د [[د کارن خبرې اترې:Ajijul Islam emon104]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Ajijul Islam Emon]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ajijul Islam emon104|Ajijul Islam emon104]]" to "[[Special:CentralAuth/Ajijul Islam Emon|Ajijul Islam Emon]]" 368770 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Ajijul Islam Emon]] k8081btqvz8xxe2wo3h1nk1414ndk77 3 87657 368786 2026-08-30T06:57:19Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 368786 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Nafeykha}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳۰ اگست ۲۰۲۶، گړۍ ۰۶:۵۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) kqhqlm0msod17ur1bcyvfd1q11sttfb