ويکيپېډيا
pswiki
https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
رسنۍ
ځانگړی
خبرې اترې
کارن
د کارن خبرې اترې
ويکيپېډيا
د ويکيپېډيا خبرې اترې
دوتنه
د دوتنې خبرې اترې
مېډياويکي
د مېډياويکي خبرې اترې
کينډۍ
د کينډۍ خبرې اترې
لارښود
د لارښود خبرې اترې
وېشنيزه
د وېشنيزې خبرې اترې
تانبه
د تانبې خبرې اترې
مهالليک
د مهالليک خبرې اترې
چلنوال
د چلنوال خبرې اترې
پېښه
د پېښې خبرې اترې
هزاره گان
0
15617
368844
357452
2026-09-03T13:53:22Z
Akambh
28991
368844
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group|group=هزاره گان|image=|pop=۷–۹ ميليونه|region1={{flagcountry|Afghanistan}}|pop1=۲٬۸۰۰٬۰۰۰|ref1={{lower|<ref name="CIA-af">{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|title= Afghanistan|accessdate= December ۲۶, ۲۰۰۷|date= December ۱۳, ۲۰۰۷|work= [[اطلاعاتنامه جهان]]|publisher= [[سیا]]|تاريخ الأرشيف= 2016-07-09|مسار الأرشيف= https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|url-status= dead|خونديځ نېټه= 2016-07-09|خونديځ تړی= https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|خونديځ-تړی= https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html}}</ref>}}|region2={{flagcountry|Pakistan}}|pop2=۹۵۶٬۰۰۰|ref2={{lower|<ref name="Ethnologue" /><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702 Census of Afghans in Pakistan], ''[[کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان|UNHCR]] Statistical Summary Report'' (retrieved December 27, 2007)</ref>}}|region3={{flagcountry|Iran}}|pop3=۱٬۵۰۰٬۰۰۰|ref3={{lower|<ref name="Ethnologue">Gordon, Raymond G. , Jr. (ed.), ۲۰۰۵. [[اتنولوگ|Ethnologue: Languages of the World]], Fifteenth edition. Dallas, Tex. : [[SIL International]]. Online version: http://www.ethnologue.com/.</ref>}}|region4={{flagcountry|Canada}}|pop4=۳۶٬۳۷۶|region5={{flagcountry|United Kingdom}}|pop5=۲۴٬۳۳۰|region6={{flagcountry|Australia}}|pop6=۹۰٬۰۰۰|region7={{flagcountry|Turkey}}|pop7=۲۵٬۳۸۰|ref4={{lower|<ref>The population of people with descent from Afghanistan in Canada is ۴۸٬۰۹۰. Hazaras make up an estimated 9% of the population of Afghanistan according to the CIA Factbook and others. The Hazara population in Canada is estimated from these two figures. [http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 Ethnic origins, 2006 counts, for Canada]</ref>}}|languages=[[دري ژبه|دری]] ([[هزارگی]])|religions=[[اسلام]] - [[شیعه]] ([[دوازده امامی]] او [[اسماعليه]]){{سخ}} اقلیت [[اهل سنت او جماعت]]|related=
}}
'''هزاره گان''' ([[پاړسي ژبه|دري]]: ''هزاره'')، د [[افغانستان]] یو مغولي اصل قوم دی چې په [[دري ژبه|دري]] یا [[پاړسي ژبه|پارسي]] ژبه خبرې کوي. دوی اکثریت [[شیعه]] مسلمانان دي او د افغانستان د دریم لوی توکمیز قومیت ډلې دي، د ټولو وگړو شمیر ۹٪ جوړوي. شاوخوا نیم میلیون هزاره گانې په گاونډي [[پاکستان]] کې ژوند کوي (اکثره په [[کوټه (ښار)|کوټې]] کې) او په [[ایران]] کې د کډوالو په څیر.
هزاره گان په افغانستان کې په عمده توګه په لویو مرکزي برخو کې مېشت ځايونه لري.
دمخه وړاندی په غزنی او په مخیتو تورو جنوبی میدانی برخو بانــدی دتا چگونه پرته هزارهگان هم قبضه درلود له چی افغانانو په تدریجي تو که دوی د هزارهجات د غرونو خواته په شاو تمبول. مولف د ايماقو او هزاره و د قومیت په باب داسی نظر لری چی دوی د تاتاری ترکانو له نسله دی او په دی کی هیڅ شك نشته چی ایماق او هزاره په اصـل کی یوقوم دی او داسی ښکاری له هغه وخته چی مسلمان شوی سـره بیل شوی هم دی له دی کبله ايماق پاخه سنیان او زیاتره هزارهگان شیعه دی. که څه هم دغه مذهبی اختلافد دو یدبیل والی باعث شسو خلك دوي یو گنی او د هغوی رواجونه او بنيهم سره ورته والی لري، خو سره له دی په ځينو مو ضو عاتو کی سره توپیر لری نو ځکه دامناسبه بریښی. - حیات افغانی، محمدحیات افغان، ۱۹۷۹ م.<ref>[https://archive.org/details/azu_acku_ds354_58_khay29_1370_v2/page/n2/mode/1up?view=theater حیات افغانی] صص.۲۵۰-۲۵۱</ref>
== سرچینې ==
{{reflist}}
{{هزاره ملتپالنه}}
{{کينډۍ:د افغانستان سرليکونه}}
[[وېشنيزه:هزاره گان]]
[[وېشنيزه:د افغانستان توکمونه]]
28n4ndd8a5fbdx0tbowpfos6tcb1bec
چلنوال:TableTools
828
19619
368840
324915
2026-09-03T13:05:55Z
Hamish
21338
Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q15408619|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]
368840
Scribunto
text/plain
------------------------------------------------------------------------------------
-- TableTools --
-- --
-- This module includes a number of functions for dealing with Lua tables. --
-- It is a meta-module, meant to be called from other Lua modules, and should not --
-- be called directly from #invoke. --
------------------------------------------------------------------------------------
local libraryUtil = require('libraryUtil')
local p = {}
-- Define often-used variables and functions.
local floor = math.floor
local infinity = math.huge
local checkType = libraryUtil.checkType
local checkTypeMulti = libraryUtil.checkTypeMulti
------------------------------------------------------------------------------------
-- isPositiveInteger
--
-- This function returns true if the given value is a positive integer, and false
-- if not. Although it doesn't operate on tables, it is included here as it is
-- useful for determining whether a given table key is in the array part or the
-- hash part of a table.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.isPositiveInteger(v)
return type(v) == 'number' and v >= 1 and floor(v) == v and v < infinity
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- isNan
--
-- This function returns true if the given number is a NaN value, and false if
-- not. Although it doesn't operate on tables, it is included here as it is useful
-- for determining whether a value can be a valid table key. Lua will generate an
-- error if a NaN is used as a table key.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.isNan(v)
return type(v) == 'number' and v ~= v
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- shallowClone
--
-- This returns a clone of a table. The value returned is a new table, but all
-- subtables and functions are shared. Metamethods are respected, but the returned
-- table will have no metatable of its own.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.shallowClone(t)
checkType('shallowClone', 1, t, 'table')
local ret = {}
for k, v in pairs(t) do
ret[k] = v
end
return ret
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- removeDuplicates
--
-- This removes duplicate values from an array. Non-positive-integer keys are
-- ignored. The earliest value is kept, and all subsequent duplicate values are
-- removed, but otherwise the array order is unchanged.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.removeDuplicates(arr)
checkType('removeDuplicates', 1, arr, 'table')
local isNan = p.isNan
local ret, exists = {}, {}
for _, v in ipairs(arr) do
if isNan(v) then
-- NaNs can't be table keys, and they are also unique, so we don't need to check existence.
ret[#ret + 1] = v
elseif not exists[v] then
ret[#ret + 1] = v
exists[v] = true
end
end
return ret
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- numKeys
--
-- This takes a table and returns an array containing the numbers of any numerical
-- keys that have non-nil values, sorted in numerical order.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.numKeys(t)
checkType('numKeys', 1, t, 'table')
local isPositiveInteger = p.isPositiveInteger
local nums = {}
for k in pairs(t) do
if isPositiveInteger(k) then
nums[#nums + 1] = k
end
end
table.sort(nums)
return nums
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- affixNums
--
-- This takes a table and returns an array containing the numbers of keys with the
-- specified prefix and suffix. For example, for the table
-- {a1 = 'foo', a3 = 'bar', a6 = 'baz'} and the prefix "a", affixNums will return
-- {1, 3, 6}.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.affixNums(t, prefix, suffix)
checkType('affixNums', 1, t, 'table')
checkType('affixNums', 2, prefix, 'string', true)
checkType('affixNums', 3, suffix, 'string', true)
local function cleanPattern(s)
-- Cleans a pattern so that the magic characters ()%.[]*+-?^$ are interpreted literally.
return s:gsub('([%(%)%%%.%[%]%*%+%-%?%^%$])', '%%%1')
end
prefix = prefix or ''
suffix = suffix or ''
prefix = cleanPattern(prefix)
suffix = cleanPattern(suffix)
local pattern = '^' .. prefix .. '([1-9]%d*)' .. suffix .. '$'
local nums = {}
for k in pairs(t) do
if type(k) == 'string' then
local num = mw.ustring.match(k, pattern)
if num then
nums[#nums + 1] = tonumber(num)
end
end
end
table.sort(nums)
return nums
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- numData
--
-- Given a table with keys like {"foo1", "bar1", "foo2", "baz2"}, returns a table
-- of subtables in the format
-- {[1] = {foo = 'text', bar = 'text'}, [2] = {foo = 'text', baz = 'text'}}.
-- Keys that don't end with an integer are stored in a subtable named "other". The
-- compress option compresses the table so that it can be iterated over with
-- ipairs.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.numData(t, compress)
checkType('numData', 1, t, 'table')
checkType('numData', 2, compress, 'boolean', true)
local ret = {}
for k, v in pairs(t) do
local prefix, num = mw.ustring.match(tostring(k), '^([^0-9]*)([1-9][0-9]*)$')
if num then
num = tonumber(num)
local subtable = ret[num] or {}
if prefix == '' then
-- Positional parameters match the blank string; put them at the start of the subtable instead.
prefix = 1
end
subtable[prefix] = v
ret[num] = subtable
else
local subtable = ret.other or {}
subtable[k] = v
ret.other = subtable
end
end
if compress then
local other = ret.other
ret = p.compressSparseArray(ret)
ret.other = other
end
return ret
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- compressSparseArray
--
-- This takes an array with one or more nil values, and removes the nil values
-- while preserving the order, so that the array can be safely traversed with
-- ipairs.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.compressSparseArray(t)
checkType('compressSparseArray', 1, t, 'table')
local ret = {}
local nums = p.numKeys(t)
for _, num in ipairs(nums) do
ret[#ret + 1] = t[num]
end
return ret
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- sparseIpairs
--
-- This is an iterator for sparse arrays. It can be used like ipairs, but can
-- handle nil values.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.sparseIpairs(t)
checkType('sparseIpairs', 1, t, 'table')
local nums = p.numKeys(t)
local i = 0
local lim = #nums
return function ()
i = i + 1
if i <= lim then
local key = nums[i]
return key, t[key]
else
return nil, nil
end
end
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- size
--
-- This returns the size of a key/value pair table. It will also work on arrays,
-- but for arrays it is more efficient to use the # operator.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.size(t)
checkType('size', 1, t, 'table')
local i = 0
for _ in pairs(t) do
i = i + 1
end
return i
end
local function defaultKeySort(item1, item2)
-- "number" < "string", so numbers will be sorted before strings.
local type1, type2 = type(item1), type(item2)
if type1 ~= type2 then
return type1 < type2
elseif type1 == 'table' or type1 == 'boolean' or type1 == 'function' then
return tostring(item1) < tostring(item2)
else
return item1 < item2
end
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- keysToList
--
-- Returns an array of the keys in a table, sorted using either a default
-- comparison function or a custom keySort function.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.keysToList(t, keySort, checked)
if not checked then
checkType('keysToList', 1, t, 'table')
checkTypeMulti('keysToList', 2, keySort, {'function', 'boolean', 'nil'})
end
local arr = {}
local index = 1
for k in pairs(t) do
arr[index] = k
index = index + 1
end
if keySort ~= false then
keySort = type(keySort) == 'function' and keySort or defaultKeySort
table.sort(arr, keySort)
end
return arr
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- sortedPairs
--
-- Iterates through a table, with the keys sorted using the keysToList function.
-- If there are only numerical keys, sparseIpairs is probably more efficient.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.sortedPairs(t, keySort)
checkType('sortedPairs', 1, t, 'table')
checkType('sortedPairs', 2, keySort, 'function', true)
local arr = p.keysToList(t, keySort, true)
local i = 0
return function ()
i = i + 1
local key = arr[i]
if key ~= nil then
return key, t[key]
else
return nil, nil
end
end
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- isArray
--
-- Returns true if the given value is a table and all keys are consecutive
-- integers starting at 1.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.isArray(v)
if type(v) ~= 'table' then
return false
end
local i = 0
for _ in pairs(v) do
i = i + 1
if v[i] == nil then
return false
end
end
return true
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- isArrayLike
--
-- Returns true if the given value is iterable and all keys are consecutive
-- integers starting at 1.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.isArrayLike(v)
if not pcall(pairs, v) then
return false
end
local i = 0
for _ in pairs(v) do
i = i + 1
if v[i] == nil then
return false
end
end
return true
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- invert
--
-- Transposes the keys and values in an array. For example, {"a", "b", "c"} ->
-- {a = 1, b = 2, c = 3}. Duplicates are not supported (result values refer to
-- the index of the last duplicate) and NaN values are ignored.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.invert(arr)
checkType("invert", 1, arr, "table")
local isNan = p.isNan
local map = {}
for i, v in ipairs(arr) do
if not isNan(v) then
map[v] = i
end
end
return map
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- listToSet
--
-- Creates a set from the array part of the table. Indexing the set by any of the
-- values of the array returns true. For example, {"a", "b", "c"} ->
-- {a = true, b = true, c = true}. NaN values are ignored as Lua considers them
-- never equal to any value (including other NaNs or even themselves).
------------------------------------------------------------------------------------
function p.listToSet(arr)
checkType("listToSet", 1, arr, "table")
local isNan = p.isNan
local set = {}
for _, v in ipairs(arr) do
if not isNan(v) then
set[v] = true
end
end
return set
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- deepCopy
--
-- Recursive deep copy function. Preserves identities of subtables.
------------------------------------------------------------------------------------
local function _deepCopy(orig, includeMetatable, already_seen)
if type(orig) ~= "table" then
return orig
end
-- already_seen stores copies of tables indexed by the original table.
local copy = already_seen[orig]
if copy ~= nil then
return copy
end
copy = {}
already_seen[orig] = copy -- memoize before any recursion, to avoid infinite loops
for orig_key, orig_value in pairs(orig) do
copy[_deepCopy(orig_key, includeMetatable, already_seen)] = _deepCopy(orig_value, includeMetatable, already_seen)
end
if includeMetatable then
local mt = getmetatable(orig)
if mt ~= nil then
setmetatable(copy, _deepCopy(mt, true, already_seen))
end
end
return copy
end
function p.deepCopy(orig, noMetatable, already_seen)
checkType("deepCopy", 3, already_seen, "table", true)
return _deepCopy(orig, not noMetatable, already_seen or {})
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- sparseConcat
--
-- Concatenates all values in the table that are indexed by a number, in order.
-- sparseConcat{a, nil, c, d} => "acd"
-- sparseConcat{nil, b, c, d} => "bcd"
------------------------------------------------------------------------------------
function p.sparseConcat(t, sep, i, j)
local arr = {}
local arr_i = 0
for _, v in p.sparseIpairs(t) do
arr_i = arr_i + 1
arr[arr_i] = v
end
return table.concat(arr, sep, i, j)
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- length
--
-- Finds the length of an array, or of a quasi-array with keys such as "data1",
-- "data2", etc., using an exponential search algorithm. It is similar to the
-- operator #, but may return a different value when there are gaps in the array
-- portion of the table. Intended to be used on data loaded with mw.loadData. For
-- other tables, use #.
-- Note: #frame.args in frame object always be set to 0, regardless of the number
-- of unnamed template parameters, so use this function for frame.args.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.length(t, prefix)
-- requiring module inline so that [[Module:Exponential search]] which is
-- only needed by this one function doesn't get millions of transclusions
local expSearch = require("Module:Exponential search")
checkType('length', 1, t, 'table')
checkType('length', 2, prefix, 'string', true)
return expSearch(function (i)
local key
if prefix then
key = prefix .. tostring(i)
else
key = i
end
return t[key] ~= nil
end) or 0
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- inArray
--
-- Returns true if searchElement is a member of the array, and false otherwise.
-- Equivalent to JavaScript array.includes(searchElement) or
-- array.includes(searchElement, fromIndex), except fromIndex is 1 indexed
------------------------------------------------------------------------------------
function p.inArray(array, searchElement, fromIndex)
checkType("inArray", 1, array, "table")
-- if searchElement is nil, error?
fromIndex = tonumber(fromIndex)
if fromIndex then
if (fromIndex < 0) then
fromIndex = #array + fromIndex + 1
end
if fromIndex < 1 then fromIndex = 1 end
for _, v in ipairs({unpack(array, fromIndex)}) do
if v == searchElement then
return true
end
end
else
for _, v in pairs(array) do
if v == searchElement then
return true
end
end
end
return false
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- merge
--
-- Given the arrays, returns an array containing the elements of each input array
-- in sequence.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.merge(...)
local arrays = {...}
local ret = {}
for i, arr in ipairs(arrays) do
checkType('merge', i, arr, 'table')
for _, v in ipairs(arr) do
ret[#ret + 1] = v
end
end
return ret
end
------------------------------------------------------------------------------------
-- extend
--
-- Extends the first array in place by appending all elements from the second
-- array.
------------------------------------------------------------------------------------
function p.extend(arr1, arr2)
checkType('extend', 1, arr1, 'table')
checkType('extend', 2, arr2, 'table')
for _, v in ipairs(arr2) do
arr1[#arr1 + 1] = v
end
end
return p
4n03zk6kcoeg4gz82mieeh94c1szcjy
سېنېگالي بوسکيا
0
87645
368857
368562
2026-09-04T11:44:16Z
مودة متعب
39383
368857
wikitext
text/x-wiki
'''سېنېگالي بوشيا''' يا '''سېنېگالي بوسکيا''' (په {{Lang-en|Boscia senegalensis}})د [[بوټی|بوټو]] يو ډول دی چې کاپاري کورنۍ پورې تړاو لري او تر ډېره په [[لوېديځه افريقا]] کې موندل کېږي چې په ځايي ژبه کې ورته ''هانزا''، ''ايزېن'' او ''نبډيگا'' هم ويل کېږي.
{{مالومات
|نوم=سېنېگالي بوسکيا
|انځور=Boscia senegalensis - Unripe fruits.JPG
|د انځور اړوند=سېنېگالي بوسکيا بوټی
}}
دا يو تل زرغونه کوچنی بوټی دی چې تر ډېره په وچو دښتو کې رازرغونېږي چې مېوه او دانې يې د ځايي خلکو د خوړو يوه ارزښتمنه سرچينه برابروي.<ref>[https://books.google.com.eg/books?id=MbAEPoxfCTMC&pg=PA28&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false]</ref><ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:146142-1|title=Boscia senegalensis Lam.|accessdate=۲۰۲۶ اگست ۲۷مه|website=powo.science.kew|publisher=Barry, J. P. & Celles, J.S. (1991). Flore de Mauritanie 1: 1-359. Centre Regional de Documentation Pedagogique, Nice.
Boudet, G., Lebrun, J.P. & Demange, R. (1986). Catalogue des plantes vasculaires du Mali: 1-465. Etudes d'Elevage et de Médecine Vétérinaire des Pays Tropicaux.
Boulos, L. (1999). Flora of Egypt 1: 1-419. Al Hadara Publishing, Cairo.
Boulvert, Y. (1977). Catalogue de la Flore de Centrafrique 3: 1-89. ORSTROM, Bangui.
Darbyshire, I., Kordofani, M., Farag, I., Candiga, R. & Pickering, H. (eds.) (2015). The Plants of Sudan and South Sudan: 1-400. Kew publishing, Royal Botanic Gardens, Kew.
Dobignard, A. & Chatelain, C. (2011). Index synonymique de la flore d'Afrique du nord 3: 1-449. Éditions des conservatoire et jardin botaniques, Genève.
Edwards, S., Tadesse, M., Demissew, S. & Hedberg, I. (eds.) (2000). Flora of Ethiopia and Eritrea 2(1): 1-532. The National Herbarium, Addis Ababa University, Ethiopia & The Department of Systematic Botany, Upps.
Gosline, G., Bidault, E., van der Burgt, X., Cahen, D., Challen, G., Condé, N., Couch, C., Couvreur, T.L.P., Dagallier, L.M.J., Darbyshire, I., Dawson, S., Doré, T.S., Goyder, D., Grall, A., Haba, P., Haba, P., Harris, D., Hind, D.J.N., Jongkind, & al. (2023). A Taxonomically-verified and Vouchered Checklist of the Vascular Plants of the Republic of Guinea. Nature, scientific data 10, Article number: 327: [1]-[12].
Govaerts, R. (1996). World Checklist of Seed Plants 2(1, 2): 1-492. MIM, Deurne.
Guinea, E. (1948). Catálogo razonado de las plantas del Sáhara Español. Anales del Jardin Botanico de Madrid 8: 357-429.
Hutchinson, J., Dalziel, J.M. & Keay, R.W.J. (1954-1958). Flora of West Tropical Africa, ed. 2, 1: 1-828.
Lebrun, J.P., Toutain, B., Gaston, A. & Boudet, G. (1991). Catalogue des Plantes Vasculaires du Burkina Faso: 1-341. Institut d' Elevage et de Médecine Vétérinaire des Pays Tropicaux, Maisons Alfort.
Lisowski, S. (2009). Flore (Angiospermes) de la République de Guinée. Scripta Botanica Belgica 41: 1-517.
Onana, J.M. (2011). The vascular plants of Cameroon a taxonomic checklist with IUCN assessments: 1-195. National herbarium of Cameroon, Yaoundé.
Kew Backbone Distributions
Boulvert, Y. (1977). Catalogue de la Flore de Centrafrique 3: 1-89. ORSTROM, Bangui.
Dobignard, A. & Chatelain, C. (2011). Index synonymique de la flore d'Afrique du nord 3: 1-449. Éditions des conservatoire et jardin botaniques, Genève.
Lebrun, J.P., Toutain, B., Gaston, A. & Boudet, G. (1991). Catalogue des Plantes Vasculaires du Burkina Faso: 1-341. Institut d' Elevage et de Médecine Vétérinaire des Pays Tropicaux, Maisons Alfort.
Lisowski, S. (2009). Flore (Angiospermes) de la République de Guinée. Scripta Botanica Belgica 41: 1-517.
Onana, J.M. (2011). The vascular plants of Cameroon a taxonomic checklist with IUCN assessments: 1-195. National herbarium of Cameroon, Yaoundé.
Other Data
Other Kew resources that provide information on this taxon:}}</ref>
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
9hqul4m9dax964ojtw4dawsy6dvnjv0
د آسیا لونګ هورن بیټل
0
87669
368841
368839
2026-09-03T13:39:43Z
فرج بن القير
40293
368841
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0"
|- style="background-color:green;"
! colspan="2" | Asian long-horned beetle<br />د آسیا لونګ هورن بیټل
|- id=infObrazek
| style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Anoplophora glabripennis Enschede2008 b650.jpg |300px]]
|-
! align="right" valign="top" | مملکه
|ژوی
|-
! align="right" valign="top" |شاخه
|[[بند پښه لرونکی ژوي]]
|-
! align="right" valign="top" |طابقه
|[[خوځندکې]]
|-
! align="right" valign="top" |طایفه
|[[گونگټه|گونگټې]]
|-
! align="right" valign="top" |
| ټول څيز خوړونکی گونگټه
|-
! align="right" valign="top" |کورنۍ
|[[خزدکه|خزدکې]]
|-
|}
'''د آسیا لونګ هورن بیټل'''دا د [[کوریا]] ټاپو وزمه، شمالي او سویلي [[چين|چین]]، او احتمالا شمالي [[جاپان]] دی. دا نوعه په ناڅاپي ډول د متحده ایالاتو ختیځ ته معرفي شوه، چیرته چې دا لومړی ځل په ۱۹۹۶ کې کشف شو، او همدارنګه کاناډا ته.مخ ليک.<ref>[https://www.aphis.usda.gov/plant-pests-diseases/alb د آسیا لونګ هورن بیټل]، </ref>
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:خزدکې]]
bxhjsuh0nl2tu5m503cj21gklcjfgho
368842
368841
2026-09-03T13:40:30Z
فرج بن القير
40293
368842
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0"
|- style="background-color:green;"
! colspan="2" | Asian long-horned beetle<br />د آسیا لونګ هورن بیټل
|- id=infObrazek
| style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Anoplophora glabripennis Enschede2008 b650.jpg |300px]]
|-
! align="right" valign="top" | مملکه
|ژوی
|-
! align="right" valign="top" |شاخه
|[[بند پښه لرونکی ژوي]]
|-
! align="right" valign="top" |طابقه
|[[خوځندکې]]
|-
! align="right" valign="top" |طایفه
|[[گونگټه|گونگټې]]
|-
! align="right" valign="top" |
| ټول څيز خوړونکی گونگټه
|-
! align="right" valign="top" |کورنۍ
|[[خزدکه|خزدکې]]
|-
|}
'''د آسیا لونګ هورن بیټل'''دا د [[کوریا]] ټاپو وزمه، شمالي او سویلي [[چين|چین]]، او احتمالا شمالي [[جاپان]] دی. دا نوعه په ناڅاپي ډول د متحده ایالاتو ختیځ ته معرفي شوه، چیرته چې دا لومړی ځل په ۱۹۹۶ کې کشف شو، او همدارنګه کاناډا ته.مخ ليک.<ref>[https://www.aphis.usda.gov/plant-pests-diseases/alb د [[آسيا|آسیا]] لونګ هورن بیټل]، </ref>
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:خزدکې]]
3903d6smzpxsjdascb9ka5xjqd64sxv
368843
368842
2026-09-03T13:47:49Z
فرج بن القير
40293
ګالري
368843
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0"
|- style="background-color:green;"
! colspan="2" | Asian long-horned beetle<br />د آسیا لونګ هورن بیټل
|- id=infObrazek
| style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Anoplophora glabripennis Enschede2008 b650.jpg |300px]]
|-
! align="right" valign="top" | مملکه
|ژوی
|-
! align="right" valign="top" |شاخه
|[[بند پښه لرونکی ژوي]]
|-
! align="right" valign="top" |طابقه
|[[خوځندکې]]
|-
! align="right" valign="top" |طایفه
|[[گونگټه|گونگټې]]
|-
! align="right" valign="top" |
| ټول څيز خوړونکی گونگټه
|-
! align="right" valign="top" |کورنۍ
|[[خزدکه|خزدکې]]
|-
|}
'''د آسیا لونګ هورن بیټل'''دا د [[کوریا]] ټاپو وزمه، شمالي او سویلي [[چين|چین]]، او احتمالا شمالي [[جاپان]] دی. دا نوعه په ناڅاپي ډول د متحده ایالاتو ختیځ ته معرفي شوه، چیرته چې دا لومړی ځل په ۱۹۹۶ کې کشف شو، او همدارنګه کاناډا ته.مخ ليک.<ref>[https://www.aphis.usda.gov/plant-pests-diseases/alb د [[آسيا|آسیا]] لونګ هورن بیټل]، </ref>
== ګالري ==
<gallery>
Image:Asian longhorned beetle.jpg
Image:Anoplophora glabripennis1.jpg
Image:Anoplophora glabripennis2.jpg
</gallery>
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:خزدکې]]
ctycvfrggfjcbmbx4azu395ojuz2ahn
368854
368843
2026-09-04T10:04:40Z
فرج بن القير
40293
د ژوند دورې
368854
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0"
|- style="background-color:green;"
! colspan="2" | Asian long-horned beetle<br />د آسیا لونګ هورن بیټل
|- id=infObrazek
| style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Anoplophora glabripennis Enschede2008 b650.jpg |300px]]
|-
! align="right" valign="top" | مملکه
|ژوی
|-
! align="right" valign="top" |شاخه
|[[بند پښه لرونکی ژوي]]
|-
! align="right" valign="top" |طابقه
|[[خوځندکې]]
|-
! align="right" valign="top" |طایفه
|[[گونگټه|گونگټې]]
|-
! align="right" valign="top" |
| ټول څيز خوړونکی گونگټه
|-
! align="right" valign="top" |کورنۍ
|[[خزدکه|خزدکې]]
|-
|}
'''د آسیا لونګ هورن بیټل'''دا د [[کوریا]] ټاپو وزمه، شمالي او سویلي [[چين|چین]]، او احتمالا شمالي [[جاپان]] دی. دا نوعه په ناڅاپي ډول د متحده ایالاتو ختیځ ته معرفي شوه، چیرته چې دا لومړی ځل په ۱۹۹۶ کې کشف شو، او همدارنګه کاناډا ته.مخ ليک.<ref>[https://www.aphis.usda.gov/plant-pests-diseases/alb د [[آسيا|آسیا]] لونګ هورن بیټل]، </ref>
== د ژوند دورې ==
بالغې میرمنې د خپل ژوند په اوږدو کې د ۴۵ څخه تر ۶۲ پورې هګۍ اچوي، د کوربه ونې په پوټکي کې د کمبیوم طبقې ته په یوه کوچني سوري کې په خوله کولو سره,دا بیا په هر سوري کې د پوټکي لاندې یوه ۵-۷ ملي میتر (۰.۲۰-۰.۲۸ انچ) اوږده هګۍ اچوي. هګۍ د تودوخې پورې اړه لري، په ۱۳-۵۴ ورځو کې مینځ ته راځي هګۍ چې په بشپړه توګه وده نه کوي، لکه د اوړي په وروستیو یا د مني په لومړیو کې ایښودل شوي، د ژمي په هایبرنیشن حالت کې پاتې کیږي او په راتلونکي فصل کې هګۍ اچوي. نص الصفحة.<ref>[https://academic.oup.com/jipm/article/6/1/4/788453?login=false د مجلې مقاله
د آسیا لونګ هورن بیټل (د بیټل امر: کورنۍ لونګ هورن بیټل)، په شمالي امریکا او اروپا کې د میپلونو او نورو سخت لرګیو ونو برید کوونکی آفت
پی ایس مینګ، کی. هوور، مک کینا ]،.</ref>
== ګالري ==
<gallery>
Image:Asian longhorned beetle.jpg
Image:Anoplophora glabripennis1.jpg
Image:Anoplophora glabripennis2.jpg
</gallery>
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:خزدکې]]
6n62o04amu7qlkx3hclhbl21i84ux7o
368855
368854
2026-09-04T10:10:46Z
فرج بن القير
40293
د هګیو ایښودلو ځای چې د ښځینه آسیا اوږد سینګ بیټل لخوا غوڅ شوی و.
368855
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0"
|- style="background-color:green;"
! colspan="2" | Asian long-horned beetle<br />د آسیا لونګ هورن بیټل
|- id=infObrazek
| style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Anoplophora glabripennis Enschede2008 b650.jpg |300px]]
|-
! align="right" valign="top" | مملکه
|ژوی
|-
! align="right" valign="top" |شاخه
|[[بند پښه لرونکی ژوي]]
|-
! align="right" valign="top" |طابقه
|[[خوځندکې]]
|-
! align="right" valign="top" |طایفه
|[[گونگټه|گونگټې]]
|-
! align="right" valign="top" |
| ټول څيز خوړونکی گونگټه
|-
! align="right" valign="top" |کورنۍ
|[[خزدکه|خزدکې]]
|-
|}
'''د آسیا لونګ هورن بیټل'''دا د [[کوریا]] ټاپو وزمه، شمالي او سویلي [[چين|چین]]، او احتمالا شمالي [[جاپان]] دی. دا نوعه په ناڅاپي ډول د متحده ایالاتو ختیځ ته معرفي شوه، چیرته چې دا لومړی ځل په ۱۹۹۶ کې کشف شو، او همدارنګه کاناډا ته.مخ ليک.<ref>[https://www.aphis.usda.gov/plant-pests-diseases/alb د [[آسيا|آسیا]] لونګ هورن بیټل]، </ref>
== د ژوند دورې ==
بالغې میرمنې د خپل ژوند په اوږدو کې د ۴۵ څخه تر ۶۲ پورې هګۍ اچوي، د کوربه ونې په پوټکي کې د کمبیوم طبقې ته په یوه کوچني سوري کې په خوله کولو سره,دا بیا په هر سوري کې د پوټکي لاندې یوه ۵-۷ ملي میتر (۰.۲۰-۰.۲۸ انچ) اوږده هګۍ اچوي. هګۍ د تودوخې پورې اړه لري، په ۱۳-۵۴ ورځو کې مینځ ته راځي هګۍ چې په بشپړه توګه وده نه کوي، لکه د اوړي په وروستیو یا د مني په لومړیو کې ایښودل شوي، د ژمي په هایبرنیشن حالت کې پاتې کیږي او په راتلونکي فصل کې هګۍ اچوي. نص الصفحة.<ref>[https://academic.oup.com/jipm/article/6/1/4/788453?login=false د مجلې مقاله
د آسیا لونګ هورن بیټل (د بیټل امر: کورنۍ لونګ هورن بیټل)، په شمالي امریکا او اروپا کې د میپلونو او نورو سخت لرګیو ونو برید کوونکی آفت
پی ایس مینګ، کی. هوور، مک کینا ]،.</ref>
[[دوتنه:Oviposition niche.tif|بټنوک|د هګیو ایښودلو ځای چې د ښځینه آسیا اوږد سینګ بیټل لخوا غوڅ شوی و.]]
== ګالري ==
<gallery>
Image:Asian longhorned beetle.jpg
Image:Anoplophora glabripennis1.jpg
Image:Anoplophora glabripennis2.jpg
</gallery>
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:خزدکې]]
es4flpk4jezaym79r1lzafbzpm7xvdb
368856
368855
2026-09-04T10:24:23Z
فرج بن القير
40293
د آسیا لونګ هورن بیټل (د بیټل امر: کورنۍ لونګ هورن بیټل)، په شمالي امریکا او اروپا کې د میپلونو او نورو سخت لرګیو ونو برید کوونکی آفت
368856
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0"
|- style="background-color:green;"
! colspan="2" | Asian long-horned beetle<br />د آسیا لونګ هورن بیټل
|- id=infObrazek
| style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Anoplophora glabripennis Enschede2008 b650.jpg |300px]]
|-
! align="right" valign="top" | مملکه
|ژوی
|-
! align="right" valign="top" |شاخه
|[[بند پښه لرونکی ژوي]]
|-
! align="right" valign="top" |طابقه
|[[خوځندکې]]
|-
! align="right" valign="top" |طایفه
|[[گونگټه|گونگټې]]
|-
! align="right" valign="top" |
| ټول څيز خوړونکی گونگټه
|-
! align="right" valign="top" |کورنۍ
|[[خزدکه|خزدکې]]
|-
|}
'''د آسیا لونګ هورن بیټل'''دا د [[کوریا]] ټاپو وزمه، شمالي او سویلي [[چين|چین]]، او احتمالا شمالي [[جاپان]] دی. دا نوعه په ناڅاپي ډول د متحده ایالاتو ختیځ ته معرفي شوه، چیرته چې دا لومړی ځل په ۱۹۹۶ کې کشف شو، او همدارنګه کاناډا ته.مخ ليک.<ref>[https://www.aphis.usda.gov/plant-pests-diseases/alb د [[آسيا|آسیا]] لونګ هورن بیټل]، </ref>
== د ژوند دورې ==
بالغې میرمنې د خپل ژوند په اوږدو کې د ۴۵ څخه تر ۶۲ پورې هګۍ اچوي، د کوربه ونې په پوټکي کې د کمبیوم طبقې ته په یوه کوچني سوري کې په خوله کولو سره,دا بیا په هر سوري کې د پوټکي لاندې یوه ۵-۷ ملي میتر (۰.۲۰-۰.۲۸ انچ) اوږده هګۍ اچوي. هګۍ د تودوخې پورې اړه لري، په ۱۳-۵۴ ورځو کې مینځ ته راځي هګۍ چې په بشپړه توګه وده نه کوي، لکه د اوړي په وروستیو یا د مني په لومړیو کې ایښودل شوي، د ژمي په هایبرنیشن حالت کې پاتې کیږي او په راتلونکي فصل کې هګۍ اچوي. نص الصفحة.<ref>[https://academic.oup.com/jipm/article/6/1/4/788453?login=false د مجلې مقاله
د آسیا لونګ هورن بیټل (د بیټل امر: کورنۍ لونګ هورن بیټل)، په شمالي امریکا او اروپا کې د میپلونو او نورو سخت لرګیو ونو برید کوونکی آفت
پی ایس مینګ، کی. هوور، مک کینا ]،.</ref>
[[دوتنه:Oviposition niche.tif|بټنوک|د هګیو ایښودلو ځای چې د ښځینه آسیا اوږد سینګ بیټل لخوا غوڅ شوی و.]]
لاروا سلنډر ډوله او اوږده، ۵۰ ملي متره (۲.۰ انچ) اوږده او ۵.۴ ملي متره (۰.۲۱ انچ) پلنوالی لري ,لاروا د کمبیوم په ساحه کې د تغذیه کولو تونل په کیندلو سره پیل کوي، او بیا ډیر بالغ لاروا د لرګیو په کور کې تونلونه کیندل کله چې دوی تغذیه کوي,لاروا د یو څخه تر دوو کلونو پورې لږ تر لږه پنځه پرمختیایي پړاوونو څخه تیریږي، کوم چې کیدای شي د کوربه ونې ډول یا د تودوخې شرایطو پورې اړه ولري,لاروا خپل څاڅکي له خپلو تونلونو څخه د هګیو د ایښودلو اصلي ځای ته نږدې وباسي. لاروا کولی شي د خپل ژوند دوره کې تر ۱۰۰۰ cc پورې لرګي مصرف کړي.<ref>[https://academic.oup.com/jipm/article/6/1/4/788453?login=false]د آسیا لونګ هورن بیټل (د بیټل امر: کورنۍ لونګ هورن بیټل)، په شمالي امریکا او اروپا کې د میپلونو او نورو سخت لرګیو ونو برید کوونکی آفت.</ref>
== ګالري ==
<gallery>
Image:Asian longhorned beetle.jpg
Image:Anoplophora glabripennis1.jpg
Image:Anoplophora glabripennis2.jpg
</gallery>
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:خزدکې]]
97ln0gf3aq7ksx4eh7wru1quf8wcwrg
چټ باټ
0
87670
368845
2026-09-03T15:20:10Z
Yousof.tarakai
40476
"[[:en:Special:Redirect/revision/1369914368|Chatbot]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی
368845
wikitext
text/x-wiki
'''چیټ بوټ''' (په اصل کې '''چیټر بوټ''' )<ref>{{Cite web|title=What is a chatbot?|url=https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/chatbot|accessdate=|website=techtarget.com|date=2024-05-01}}</ref> یو [[سافټویر]] اپلیکیشن یا ویب انٹرفیس دی چې د متن یا وینا له لارې د خبرو اترو لپاره ډیزاین شوی، د خبرو اترو ملګري په توګه کار کوي. <ref>{{cite web|title=What is a chatbot?|url=https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/chatbot|access-date=|website=techtarget.com|date=2024-05-01}}</ref><ref name="Caldarini-202232">{{Cite journal|last1=Caldarini|first1=Guendalina|last2=Jaf|first2=Sardar|last3=McGarry|first3=Kenneth|year=2022|title=A Literature Survey of Recent Advances in Chatbots|journal=Information|publisher=[[MDPI]]|volume=13|issue=1|article-number=41|arxiv=2201.06657|doi=10.3390/info13010041|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Adamopoulou|first1=Eleni|last2=Moussiades|first2=Lefteris|date=2020|title=Chatbots: History, technology, and applications|journal=Machine Learning with Applications|volume=2|article-number=100006|doi=10.1016/j.mlwa.2020.100006|doi-access=free}}</ref>
چیټ بوټونه د لسیزو راهیسې شتون لري، مګر [[د ژورې زده کړې]] (Deep Learning) پر بنسټ چیټ بوټونه د ۲۰۲۰م کال وروسته د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختګ او پراختیا له امله ډېر مشهور شول. په ځانګړي ډول د تولیدي مصنوعي ځیرکتیا (Generative AI یا GenAI) چټبوټونو لکه [[چټ جي پي ټي|ChatGPT]] ، [[ګوګل جیمینای|Gemini]] ، Claude ، او Grok له خپرېدو سره د دوی شهرت لا زیات شو. دا چټبوټونه معمولاً د متن د تولید لپاره له لویو ژبنیو ماډلونو [[:en:Large_language_model|(Large Language Models یا LLMs)]] څخه کار اخلي، چې مخکې د ځانګړو اړتیاوو او دندو لپاره ښه تنظیم یا روزل شوي ([[:en:Fine-tuning_(deep_learning)|Fine-tuned]]) وي.
یوه لویه برخه چې د چیټ بوټونو څخه ډیر وخت کارول کیږي د پیرودونکو خدمت او ملاتړ دی، چې د مختلفو ډولونو مجازی مرستیالانو سره شتون لري. <ref>{{Cite web|url=https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/|title=2017 Messenger Bot Landscape, a Public Spreadsheet Gathering 1000+ Messenger Bots|date=3 May 2017|accessdate=1 February 2019|archivedate=2 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202041707/https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/}}</ref>
== تاریخچه ==
1frkzfdrch59sq4mbzq54usyhul1qjl
368847
368845
2026-09-03T16:53:41Z
Yousof.tarakai
40476
"[[:en:Special:Redirect/revision/1373009561|Chatbot]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی
368847
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Nobold/styles.css" />
'''چیټ بوټ''' (په اصل کې '''چیټر بوټ''' ) یو [[سافټویر]] اپلیکیشن یا ویب انٹرفیس دی چې د متن یا وینا له لارې د خبرو اترو لپاره ډیزاین شوی، د خبرو اترو ملګري په توګه کار کوي. <ref>{{cite web|title=What is a chatbot?|url=https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/chatbot|access-date=|website=techtarget.com|date=2024-05-01}}</ref><ref name="Caldarini-202232">{{Cite journal|last1=Caldarini|first1=Guendalina|last2=Jaf|first2=Sardar|last3=McGarry|first3=Kenneth|year=2022|title=A Literature Survey of Recent Advances in Chatbots|journal=Information|publisher=[[MDPI]]|volume=13|issue=1|article-number=41|arxiv=2201.06657|doi=10.3390/info13010041|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Adamopoulou|first1=Eleni|last2=Moussiades|first2=Lefteris|date=2020|title=Chatbots: History, technology, and applications|journal=Machine Learning with Applications|volume=2|article-number=100006|doi=10.1016/j.mlwa.2020.100006|doi-access=free}}</ref>
چیټ بوټونه د لسیزو راهیسې شتون لري، مګر [[د ژورې زده کړې]] (Deep Learning) پر بنسټ چیټ بوټونه د ۲۰۲۰م کال وروسته د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختګ او پراختیا له امله ډېر مشهور شول. په ځانګړي ډول د تولیدي مصنوعي ځیرکتیا (Generative AI یا GenAI) چټبوټونو لکه [[چټ جي پي ټي|ChatGPT]] ، [[ګوګل جیمینای|Gemini]] ، Claude ، او Grok له خپرېدو سره د دوی شهرت لا زیات شو. دا چټبوټونه معمولاً د متن د تولید لپاره له لویو ژبنیو ماډلونو [[:en:Large_language_model|(Large Language Models یا LLMs)]] څخه کار اخلي، چې مخکې د ځانګړو اړتیاوو او دندو لپاره ښه تنظیم یا روزل شوي ([[:en:Fine-tuning_(deep_learning)|Fine-tuned]]) وي.
یوه لویه برخه چې د چیټ بوټونو څخه ډیر وخت کارول کیږي د پیرودونکو خدمت او ملاتړ دی، چې د مختلفو ډولونو مجازی مرستیالانو سره شتون لري. <ref>{{Cite web|url=https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/|title=2017 Messenger Bot Landscape, a Public Spreadsheet Gathering 1000+ Messenger Bots|date=3 May 2017|accessdate=1 February 2019|archivedate=2 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202041707/https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/}}</ref>
== تاریخچه ==
=== د ټورینګ ازموینه ===
په ۱۹۵۰ کال کې، الان ټورینګ د ماشینونو د هوښیارۍ د ارزولو لپاره د '''ټورینګ ازموینه''' وړاندیز کړه. په دې ازموینه کې کتل کېږي چې ایا یو کمپیوټري پروګرام کولی شي له انسان سره داسې خبرې وکړي چې ارزونکی یې له واقعي انسان څخه په باوري ډول جلا نه کړای شي.
=== لومړني چیټ بوټونه ===
د چټبوټونو له لومړنیو بېلګو څخه یو '''ELIZA''' و چې جوزف وایزنباوم په ۱۹۶۶ کال کې جوړ کړ. ELIZA د کاروونکي په خبرو کې ځانګړې کلیمې پېژندلې او د مخکې چمتو شوو ځوابونو له لارې یې خبرې اترې کولې. که څه هم دا رښتینې هوښیارتیا نه لرله، خو خلکو ته یې د پوهېدو داسې احساس ورکاوه.
وروسته په ۱۹۷۲ کال کې '''PARRY''' جوړ شو. په ۱۹۷۰مو او ۱۹۸۰مو کلونو کې نور چټبوټونه هم جوړ شول، لکه '''CYRUS''' او '''Racter'''. په ۱۹۹۵ کال کې '''A.L.I.C.E.''' خپور شو چې د خبرو اترو لپاره یې AIML ژبه کاروله. په ۱۹۹۷ کال کې '''Jabberwacky''' رامنځته شو چې د کاروونکو له تعاملاتو څخه یې نوي ځوابونه زده کول.
په دې دوره کې د چټبوټونو د وړتیا د ارزولو لپاره د ټورینګ ازموینې پر بنسټ سیالۍ هم ترسره کېدې. د ۲۰۱۰مو کلونو په منځ کې هم د ټویټر، فېسبوک میسنجر او نورو پلاتفورمونو لپاره چټبوټونه جوړ شول.
=== عصري چیټ بوټونه ===
[[دوتنه:Wittgenstein_dialogue_at_character.ai.png|بټنوک| د فیلسوف [[لوډویګ ویټګنشټاین|ویټګینسټین]] تقلید کونکي چیټ بوټ سره د Character.ai خبرې اترې]]
د ۲۰۲۰مو کلونو په جریان کې چټبوټونه د '''لویو ژبني ماډلونو (LLM)''' او ژورې زدهکړې Deep Learning د پرمختګ له امله ډېر پیاوړي شول. عصري چټبوټونه لکه '''ChatGPT''' د غټو متني معلوماتو پر کارولو روزل کېږي. دوی یوازې د مخکې ټاکل شوو ځوابونو پر ځای کولای شي نوي متنونه تولید، پوښتنو ته ځوابونه او بېلابېلې دندې ترسره کړي.
اوسني چټبوټونه په ځینو وېبپاڼو او اپلېکېشنونو کې د انځور جوړولو، وېب لټون او نورو وسیلو سره هم نښلول شوي، چې د معلوماتو ترلاسه کولو، محتوا جوړولو او د بېلابېلو دندو د اتومات کولو لپاره کارول کېږي.
q3f4su2pr5f3zkcqv7s2ulolsksfypw
368848
368847
2026-09-03T16:59:49Z
Yousof.tarakai
40476
"[[:en:Special:Redirect/revision/1373009561|Chatbot]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی
368848
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Nobold/styles.css" />
'''چیټ بوټ''' (په اصل کې '''چیټر بوټ''' ) یو [[سافټویر]] اپلیکیشن یا ویب انٹرفیس دی چې د متن یا وینا له لارې د خبرو اترو لپاره ډیزاین شوی، د خبرو اترو ملګري په توګه کار کوي. <ref>{{cite web|title=What is a chatbot?|url=https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/chatbot|access-date=|website=techtarget.com|date=2024-05-01}}</ref><ref name="Caldarini-202232">{{Cite journal|last1=Caldarini|first1=Guendalina|last2=Jaf|first2=Sardar|last3=McGarry|first3=Kenneth|year=2022|title=A Literature Survey of Recent Advances in Chatbots|journal=Information|publisher=[[MDPI]]|volume=13|issue=1|article-number=41|arxiv=2201.06657|doi=10.3390/info13010041|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Adamopoulou|first1=Eleni|last2=Moussiades|first2=Lefteris|date=2020|title=Chatbots: History, technology, and applications|journal=Machine Learning with Applications|volume=2|article-number=100006|doi=10.1016/j.mlwa.2020.100006|doi-access=free}}</ref>
چیټ بوټونه د لسیزو راهیسې شتون لري، مګر [[د ژورې زده کړې]] (Deep Learning) پر بنسټ چیټ بوټونه د ۲۰۲۰م کال وروسته د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختګ او پراختیا له امله ډېر مشهور شول. په ځانګړي ډول د تولیدي مصنوعي ځیرکتیا (Generative AI یا GenAI) چټبوټونو لکه [[چټ جي پي ټي|ChatGPT]] ، [[ګوګل جیمینای|Gemini]] ، Claude ، او Grok له خپرېدو سره د دوی شهرت لا زیات شو. دا چټبوټونه معمولاً د متن د تولید لپاره له لویو ژبنیو ماډلونو [[:en:Large_language_model|(Large Language Models یا LLMs)]] څخه کار اخلي، چې مخکې د ځانګړو اړتیاوو او دندو لپاره ښه تنظیم یا روزل شوي ([[:en:Fine-tuning_(deep_learning)|Fine-tuned]]) وي.
یوه لویه برخه چې د چیټ بوټونو څخه ډیر وخت کارول کیږي د پیرودونکو خدمت او ملاتړ دی، چې د مختلفو ډولونو مجازی مرستیالانو سره شتون لري. <ref>{{Cite web|url=https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/|title=2017 Messenger Bot Landscape, a Public Spreadsheet Gathering 1000+ Messenger Bots|date=3 May 2017|accessdate=1 February 2019|archivedate=2 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202041707/https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/}}</ref>
== تاریخچه ==
=== د ټورینګ ازموینه ===
په ۱۹۵۰ کال کې، الان ټورینګ د ماشینونو د هوښیارۍ د ارزولو لپاره د '''ټورینګ ازموینه''' وړاندیز کړه. په دې ازموینه کې کتل کېږي چې ایا یو کمپیوټري پروګرام کولی شي له انسان سره داسې خبرې وکړي چې ارزونکی یې له واقعي انسان څخه په باوري ډول جلا نه کړای شي.
=== لومړني چیټ بوټونه ===
د چټبوټونو له لومړنیو بېلګو څخه یو '''ELIZA''' و چې جوزف وایزنباوم په ۱۹۶۶ کال کې جوړ کړ. ELIZA د کاروونکي په خبرو کې ځانګړې کلیمې پېژندلې او د مخکې چمتو شوو ځوابونو له لارې یې خبرې اترې کولې. که څه هم دا رښتینې هوښیارتیا نه لرله، خو خلکو ته یې د پوهېدو داسې احساس ورکاوه.
وروسته په ۱۹۷۲ کال کې '''PARRY''' جوړ شو. په ۱۹۷۰مو او ۱۹۸۰مو کلونو کې نور چټبوټونه هم جوړ شول، لکه '''CYRUS''' او '''Racter'''. په ۱۹۹۵ کال کې '''A.L.I.C.E.''' خپور شو چې د خبرو اترو لپاره یې AIML ژبه کاروله. په ۱۹۹۷ کال کې '''Jabberwacky''' رامنځته شو چې د کاروونکو له تعاملاتو څخه یې نوي ځوابونه زده کول.
په دې دوره کې د چټبوټونو د وړتیا د ارزولو لپاره د ټورینګ ازموینې پر بنسټ سیالۍ هم ترسره کېدې. د ۲۰۱۰مو کلونو په منځ کې هم د ټویټر، فېسبوک میسنجر او نورو پلاتفورمونو لپاره چټبوټونه جوړ شول.
=== عصري چیټ بوټونه ===
[[دوتنه:Wittgenstein_dialogue_at_character.ai.png|بټنوک| د فیلسوف [[لوډویګ ویټګنشټاین|ویټګینسټین]] تقلید کونکي چیټ بوټ سره د Character.ai خبرې اترې]]
د ۲۰۲۰مو کلونو په جریان کې چټبوټونه د '''لویو ژبني ماډلونو (LLM)''' او ژورې زدهکړې Deep Learning د پرمختګ له امله ډېر پیاوړي شول. عصري چټبوټونه لکه '''ChatGPT''' د غټو متني معلوماتو پر کارولو روزل کېږي. دوی یوازې د مخکې ټاکل شوو ځوابونو پر ځای کولای شي نوي متنونه تولید، پوښتنو ته ځوابونه او بېلابېلې دندې ترسره کړي.
اوسني چټبوټونه په ځینو وېبپاڼو او اپلېکېشنونو کې د انځور جوړولو، وېب لټون او نورو وسیلو سره هم نښلول شوي، چې د معلوماتو ترلاسه کولو، محتوا جوړولو او د بېلابېلو دندو د اتومات کولو لپاره کارول کېږي.
== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|refs=<ref name="comphis">{{Citation |author=Computer History Museum |title=Exhibits |chapter=Internet History – 1970's |year=2006 |publisher=[[Computer History Museum]] |access-date=5 March 2008 |chapter-url=http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221093646/http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-date=21 February 2008}}</ref>
<ref name="Güzeldere">{{Citation |last1=Güzeldere |first1=Güven |title=Constructions of the Mind |date=24 July 1995 |url=http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html |last2=Franchi |first2=Stefano |author-link=<!--Güven Güzeldere--> |series=SEHR |journal=Stanford Humanities Review |volume=4 |issue=2 |publisher=[[Stanford University]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=11 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711204557/http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html}}</ref>
<ref name=Mauldin>{{Citation |url=http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |contribution=ChatterBots, TinyMuds, and the Turing Test: Entering the Loebner Prize Competition |last=Mauldin |first=Michael |author-link=<!--same--> |title=Proceedings of the Eleventh National Conference on Artificial Intelligence |year=1994 |publisher=[[AAAI Press]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=13 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213172751/http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |url-status=live}}</ref>
<ref name="rfc0439">{{cite IETF |rfc=439 |title=PARRY Encounters the DOCTOR |author=Network Working Group |work=[[Internet Engineering Task Force]] |year=1973 |publisher=[[Internet Society]]}} – Transcript of a session between Parry and Eliza. (This is ''not'' the dialogue from the ICCC, which took place 24–26 October 1972, whereas this session is from 18 September 1972.)</ref>}}
1jutmc7cu6q574tt23vh9uu7szysgqi
368849
368848
2026-09-03T17:00:40Z
Yousof.tarakai
40476
"[[:en:Special:Redirect/revision/1373009561|Chatbot]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی
368849
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Nobold/styles.css" />
'''چیټ بوټ''' (په اصل کې '''چیټر بوټ''' ) یو [[سافټویر]] اپلیکیشن یا ویب انٹرفیس دی چې د متن یا وینا له لارې د خبرو اترو لپاره ډیزاین شوی، د خبرو اترو ملګري په توګه کار کوي. <ref>{{cite web|title=What is a chatbot?|url=https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/chatbot|access-date=|website=techtarget.com|date=2024-05-01}}</ref><ref name="Caldarini-202232">{{Cite journal|last1=Caldarini|first1=Guendalina|last2=Jaf|first2=Sardar|last3=McGarry|first3=Kenneth|year=2022|title=A Literature Survey of Recent Advances in Chatbots|journal=Information|publisher=[[MDPI]]|volume=13|issue=1|article-number=41|arxiv=2201.06657|doi=10.3390/info13010041|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Adamopoulou|first1=Eleni|last2=Moussiades|first2=Lefteris|date=2020|title=Chatbots: History, technology, and applications|journal=Machine Learning with Applications|volume=2|article-number=100006|doi=10.1016/j.mlwa.2020.100006|doi-access=free}}</ref>
چیټ بوټونه د لسیزو راهیسې شتون لري، مګر [[د ژورې زده کړې]] (Deep Learning) پر بنسټ چیټ بوټونه د ۲۰۲۰م کال وروسته د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختګ او پراختیا له امله ډېر مشهور شول. په ځانګړي ډول د تولیدي مصنوعي ځیرکتیا (Generative AI یا GenAI) چټبوټونو لکه [[چټ جي پي ټي|ChatGPT]] ، [[ګوګل جیمینای|Gemini]] ، Claude ، او Grok له خپرېدو سره د دوی شهرت لا زیات شو. دا چټبوټونه معمولاً د متن د تولید لپاره له لویو ژبنیو ماډلونو [[:en:Large_language_model|(Large Language Models یا LLMs)]] څخه کار اخلي، چې مخکې د ځانګړو اړتیاوو او دندو لپاره ښه تنظیم یا روزل شوي ([[:en:Fine-tuning_(deep_learning)|Fine-tuned]]) وي.
یوه لویه برخه چې د چیټ بوټونو څخه ډیر وخت کارول کیږي د پیرودونکو خدمت او ملاتړ دی، چې د مختلفو ډولونو مجازی مرستیالانو سره شتون لري. <ref>{{Cite web|url=https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/|title=2017 Messenger Bot Landscape, a Public Spreadsheet Gathering 1000+ Messenger Bots|date=3 May 2017|accessdate=1 February 2019|archivedate=2 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202041707/https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/}}</ref>
== تاریخچه ==
=== د ټورینګ ازموینه ===
په ۱۹۵۰ کال کې، الان ټورینګ د ماشینونو د هوښیارۍ د ارزولو لپاره د '''ټورینګ ازموینه''' وړاندیز کړه. په دې ازموینه کې کتل کېږي چې ایا یو کمپیوټري پروګرام کولی شي له انسان سره داسې خبرې وکړي چې ارزونکی یې له واقعي انسان څخه په باوري ډول جلا نه کړای شي.
=== لومړني چیټ بوټونه ===
د چټبوټونو له لومړنیو بېلګو څخه یو '''ELIZA''' و چې جوزف وایزنباوم په ۱۹۶۶ کال کې جوړ کړ. ELIZA د کاروونکي په خبرو کې ځانګړې کلیمې پېژندلې او د مخکې چمتو شوو ځوابونو له لارې یې خبرې اترې کولې. که څه هم دا رښتینې هوښیارتیا نه لرله، خو خلکو ته یې د پوهېدو داسې احساس ورکاوه.
وروسته په ۱۹۷۲ کال کې '''PARRY''' جوړ شو. په ۱۹۷۰مو او ۱۹۸۰مو کلونو کې نور چټبوټونه هم جوړ شول، لکه '''CYRUS''' او '''Racter'''. په ۱۹۹۵ کال کې '''A.L.I.C.E.''' خپور شو چې د خبرو اترو لپاره یې AIML ژبه کاروله. په ۱۹۹۷ کال کې '''Jabberwacky''' رامنځته شو چې د کاروونکو له تعاملاتو څخه یې نوي ځوابونه زده کول.
په دې دوره کې د چټبوټونو د وړتیا د ارزولو لپاره د ټورینګ ازموینې پر بنسټ سیالۍ هم ترسره کېدې. د ۲۰۱۰مو کلونو په منځ کې هم د ټویټر، فېسبوک میسنجر او نورو پلاتفورمونو لپاره چټبوټونه جوړ شول.
=== عصري چیټ بوټونه ===
[[دوتنه:Wittgenstein_dialogue_at_character.ai.png|بټنوک| د فیلسوف [[لوډویګ ویټګنشټاین|ویټګینسټین]] تقلید کونکي چیټ بوټ سره د Character.ai خبرې اترې]]
د ۲۰۲۰مو کلونو په جریان کې چټبوټونه د '''لویو ژبني ماډلونو (LLM)''' او ژورې زدهکړې Deep Learning د پرمختګ له امله ډېر پیاوړي شول. عصري چټبوټونه لکه '''ChatGPT''' د غټو متني معلوماتو پر کارولو روزل کېږي. دوی یوازې د مخکې ټاکل شوو ځوابونو پر ځای کولای شي نوي متنونه تولید، پوښتنو ته ځوابونه او بېلابېلې دندې ترسره کړي.
اوسني چټبوټونه په ځینو وېبپاڼو او اپلېکېشنونو کې د انځور جوړولو، وېب لټون او نورو وسیلو سره هم نښلول شوي، چې د معلوماتو ترلاسه کولو، محتوا جوړولو او د بېلابېلو دندو د اتومات کولو لپاره کارول کېږي.<templatestyles src="Div col/styles.css" />
== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|refs=<ref name="comphis">{{Citation |author=Computer History Museum |title=Exhibits |chapter=Internet History – 1970's |year=2006 |publisher=[[Computer History Museum]] |access-date=5 March 2008 |chapter-url=http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221093646/http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-date=21 February 2008}}</ref>
<ref name="Güzeldere">{{Citation |last1=Güzeldere |first1=Güven |title=Constructions of the Mind |date=24 July 1995 |url=http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html |last2=Franchi |first2=Stefano |author-link=<!--Güven Güzeldere--> |series=SEHR |journal=Stanford Humanities Review |volume=4 |issue=2 |publisher=[[Stanford University]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=11 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711204557/http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html}}</ref>
<ref name=Mauldin>{{Citation |url=http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |contribution=ChatterBots, TinyMuds, and the Turing Test: Entering the Loebner Prize Competition |last=Mauldin |first=Michael |author-link=<!--same--> |title=Proceedings of the Eleventh National Conference on Artificial Intelligence |year=1994 |publisher=[[AAAI Press]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=13 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213172751/http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |url-status=live}}</ref>
<ref name="rfc0439">{{cite IETF |rfc=439 |title=PARRY Encounters the DOCTOR |author=Network Working Group |work=[[Internet Engineering Task Force]] |year=1973 |publisher=[[Internet Society]]}} – Transcript of a session between Parry and Eliza. (This is ''not'' the dialogue from the ICCC, which took place 24–26 October 1972, whereas this session is from 18 September 1972.)</ref>}}
q5cm5gxfspju0g2aryqxbdfspfyw4fi
368850
368849
2026-09-03T17:02:03Z
Yousof.tarakai
40476
"[[:en:Special:Redirect/revision/1373009561|Chatbot]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی
368850
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Nobold/styles.css" />
'''چیټ بوټ''' (په اصل کې '''چیټر بوټ''' ) یو [[سافټویر]] اپلیکیشن یا ویب انٹرفیس دی چې د متن یا وینا له لارې د خبرو اترو لپاره ډیزاین شوی، د خبرو اترو ملګري په توګه کار کوي. <ref>{{cite web|title=What is a chatbot?|url=https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/chatbot|access-date=|website=techtarget.com|date=2024-05-01}}</ref><ref name="Caldarini-202232">{{Cite journal|last1=Caldarini|first1=Guendalina|last2=Jaf|first2=Sardar|last3=McGarry|first3=Kenneth|year=2022|title=A Literature Survey of Recent Advances in Chatbots|journal=Information|publisher=[[MDPI]]|volume=13|issue=1|article-number=41|arxiv=2201.06657|doi=10.3390/info13010041|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Adamopoulou|first1=Eleni|last2=Moussiades|first2=Lefteris|date=2020|title=Chatbots: History, technology, and applications|journal=Machine Learning with Applications|volume=2|article-number=100006|doi=10.1016/j.mlwa.2020.100006|doi-access=free}}</ref>
چیټ بوټونه د لسیزو راهیسې شتون لري، مګر [[د ژورې زده کړې]] (Deep Learning) پر بنسټ چیټ بوټونه د ۲۰۲۰م کال وروسته د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختګ او پراختیا له امله ډېر مشهور شول. په ځانګړي ډول د تولیدي مصنوعي ځیرکتیا (Generative AI یا GenAI) چټبوټونو لکه [[چټ جي پي ټي|ChatGPT]] ، [[ګوګل جیمینای|Gemini]] ، Claude ، او Grok له خپرېدو سره د دوی شهرت لا زیات شو. دا چټبوټونه معمولاً د متن د تولید لپاره له لویو ژبنیو ماډلونو [[:en:Large_language_model|(Large Language Models یا LLMs)]] څخه کار اخلي، چې مخکې د ځانګړو اړتیاوو او دندو لپاره ښه تنظیم یا روزل شوي ([[:en:Fine-tuning_(deep_learning)|Fine-tuned]]) وي.
یوه لویه برخه چې د چیټ بوټونو څخه ډیر وخت کارول کیږي د پیرودونکو خدمت او ملاتړ دی، چې د مختلفو ډولونو مجازی مرستیالانو سره شتون لري. <ref>{{Cite web|url=https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/|title=2017 Messenger Bot Landscape, a Public Spreadsheet Gathering 1000+ Messenger Bots|date=3 May 2017|accessdate=1 February 2019|archivedate=2 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202041707/https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/}}</ref>
== تاریخچه ==
=== د ټورینګ ازموینه ===
په ۱۹۵۰ کال کې، الان ټورینګ د ماشینونو د هوښیارۍ د ارزولو لپاره د '''ټورینګ ازموینه''' وړاندیز کړه. په دې ازموینه کې کتل کېږي چې ایا یو کمپیوټري پروګرام کولی شي له انسان سره داسې خبرې وکړي چې ارزونکی یې له واقعي انسان څخه په باوري ډول جلا نه کړای شي.
=== لومړني چیټ بوټونه ===
د چټبوټونو له لومړنیو بېلګو څخه یو '''ELIZA''' و چې جوزف وایزنباوم په ۱۹۶۶ کال کې جوړ کړ. ELIZA د کاروونکي په خبرو کې ځانګړې کلیمې پېژندلې او د مخکې چمتو شوو ځوابونو له لارې یې خبرې اترې کولې. که څه هم دا رښتینې هوښیارتیا نه لرله، خو خلکو ته یې د پوهېدو داسې احساس ورکاوه.
وروسته په ۱۹۷۲ کال کې '''PARRY''' جوړ شو. په ۱۹۷۰مو او ۱۹۸۰مو کلونو کې نور چټبوټونه هم جوړ شول، لکه '''CYRUS''' او '''Racter'''. په ۱۹۹۵ کال کې '''A.L.I.C.E.''' خپور شو چې د خبرو اترو لپاره یې AIML ژبه کاروله. په ۱۹۹۷ کال کې '''Jabberwacky''' رامنځته شو چې د کاروونکو له تعاملاتو څخه یې نوي ځوابونه زده کول.
په دې دوره کې د چټبوټونو د وړتیا د ارزولو لپاره د ټورینګ ازموینې پر بنسټ سیالۍ هم ترسره کېدې. د ۲۰۱۰مو کلونو په منځ کې هم د ټویټر، فېسبوک میسنجر او نورو پلاتفورمونو لپاره چټبوټونه جوړ شول.
=== عصري چیټ بوټونه ===
[[دوتنه:Wittgenstein_dialogue_at_character.ai.png|بټنوک| د فیلسوف [[لوډویګ ویټګنشټاین|ویټګینسټین]] تقلید کونکي چیټ بوټ سره د Character.ai خبرې اترې]]
د ۲۰۲۰مو کلونو په جریان کې چټبوټونه د '''لویو ژبني ماډلونو (LLM)''' او ژورې زدهکړې Deep Learning د پرمختګ له امله ډېر پیاوړي شول. عصري چټبوټونه لکه '''ChatGPT''' د غټو متني معلوماتو پر کارولو روزل کېږي. دوی یوازې د مخکې ټاکل شوو ځوابونو پر ځای کولای شي نوي متنونه تولید، پوښتنو ته ځوابونه او بېلابېلې دندې ترسره کړي.
اوسني چټبوټونه په ځینو وېبپاڼو او اپلېکېشنونو کې د انځور جوړولو، وېب لټون او نورو وسیلو سره هم نښلول شوي، چې د معلوماتو ترلاسه کولو، محتوا جوړولو او د بېلابېلو دندو د اتومات کولو لپاره کارول کېږي.
== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|refs=<ref name="comphis">{{Citation |author=Computer History Museum |title=Exhibits |chapter=Internet History – 1970's |year=2006 |publisher=[[Computer History Museum]] |access-date=5 March 2008 |chapter-url=http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221093646/http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-date=21 February 2008}}</ref>
<ref name="Güzeldere">{{Citation |last1=Güzeldere |first1=Güven |title=Constructions of the Mind |date=24 July 1995 |url=http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html |last2=Franchi |first2=Stefano |author-link=<!--Güven Güzeldere--> |series=SEHR |journal=Stanford Humanities Review |volume=4 |issue=2 |publisher=[[Stanford University]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=11 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711204557/http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html}}</ref>
<ref name=Mauldin>{{Citation |url=http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |contribution=ChatterBots, TinyMuds, and the Turing Test: Entering the Loebner Prize Competition |last=Mauldin |first=Michael |author-link=<!--same--> |title=Proceedings of the Eleventh National Conference on Artificial Intelligence |year=1994 |publisher=[[AAAI Press]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=13 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213172751/http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |url-status=live}}</ref>
<ref name="rfc0439">{{cite IETF |rfc=439 |title=PARRY Encounters the DOCTOR |author=Network Working Group |work=[[Internet Engineering Task Force]] |year=1973 |publisher=[[Internet Society]]}} – Transcript of a session between Parry and Eliza. (This is ''not'' the dialogue from the ICCC, which took place 24–26 October 1972, whereas this session is from 18 September 1972.)</ref>}}
rh6emcv03wemq0wh9p56hvznis9dlzc
368851
368850
2026-09-03T18:23:18Z
Yousof.tarakai
40476
"[[:en:Special:Redirect/revision/1373009561|Chatbot]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی
368851
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Nobold/styles.css" />
'''چیټ بوټ''' (په اصل کې '''چیټر بوټ''' ) یو [[سافټویر نووښتال|سافټویر]] اپلیکیشن یا ویب انٹرفیس دی چې د متن یا وینا له لارې د خبرو اترو لپاره ډیزاین شوی، د خبرو اترو ملګري په توګه کار کوي. <ref>{{cite web|title=What is a chatbot?|url=https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/chatbot|access-date=|website=techtarget.com|date=2024-05-01}}</ref><ref name="Caldarini-202232">{{Cite journal|last1=Caldarini|first1=Guendalina|last2=Jaf|first2=Sardar|last3=McGarry|first3=Kenneth|year=2022|title=A Literature Survey of Recent Advances in Chatbots|journal=Information|publisher=[[MDPI]]|volume=13|issue=1|article-number=41|arxiv=2201.06657|doi=10.3390/info13010041|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Adamopoulou|first1=Eleni|last2=Moussiades|first2=Lefteris|date=2020|title=Chatbots: History, technology, and applications|journal=Machine Learning with Applications|volume=2|article-number=100006|doi=10.1016/j.mlwa.2020.100006|doi-access=free}}</ref>
چیټ بوټونه د لسیزو راهیسې شتون لري، مګر د [[ژوره زده کړه|ژورې زده کړې]] (Deep Learning) پر بنسټ چیټ بوټونه د ۲۰۲۰م کال وروسته د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختګ او پراختیا له امله ډېر مشهور شول. په ځانګړي ډول د تولیدي مصنوعي ځیرکتیا (Generative AI یا GenAI) چټبوټونو لکه [[چټ جي پي ټي|ChatGPT]] ، [[ګوګل جیمینای|Gemini]] ، Claude ، او Grok له خپرېدو سره د دوی شهرت لا زیات شو. دا چټبوټونه معمولاً د متن د تولید لپاره له لویو ژبنیو ماډلونو [[:en:Large_language_model|(Large Language Models یا LLMs)]] څخه کار اخلي، چې مخکې د ځانګړو اړتیاوو او دندو لپاره ښه تنظیم یا روزل شوي ([[:en:Fine-tuning_(deep_learning)|Fine-tuned]]) وي.
یوه لویه برخه چې د چیټ بوټونو څخه ډیر وخت کارول کیږي د پیرودونکو خدمت او ملاتړ دی، چې د مختلفو ډولونو مجازی مرستیالانو سره شتون لري. <ref>{{Cite web|url=https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/|title=2017 Messenger Bot Landscape, a Public Spreadsheet Gathering 1000+ Messenger Bots|date=3 May 2017|accessdate=1 February 2019|archivedate=2 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202041707/https://cai.tools.sap/blog/2017-messenger-bot-landscape/}}</ref>
== تاریخ ==
=== د ټورینګ ازموینه ===
په ۱۹۵۰ کال کې، الان ټورینګ د ماشینونو د هوښیارۍ د ارزولو لپاره د '''ټورینګ ازموینه''' وړاندیز کړه. په دې ازموینه کې کتل کېږي چې ایا یو کمپیوټري پروګرام کولی شي له انسان سره داسې خبرې وکړي چې ارزونکی یې له واقعي انسان څخه په باوري ډول جلا نه کړای شي.
=== لومړني چیټ بوټونه ===
د چټبوټونو له لومړنیو بېلګو څخه یو '''ELIZA''' و چې جوزف وایزنباوم په ۱۹۶۶ کال کې جوړ کړ. ELIZA د کاروونکي په خبرو کې ځانګړې کلیمې پېژندلې او د مخکې چمتو شوو ځوابونو له لارې یې خبرې اترې کولې. که څه هم دا رښتینې هوښیارتیا نه لرله، خو خلکو ته یې د پوهېدو داسې احساس ورکاوه.
وروسته په ۱۹۷۲ کال کې '''PARRY''' جوړ شو. په ۱۹۷۰مو او ۱۹۸۰مو کلونو کې نور چټبوټونه هم جوړ شول، لکه '''CYRUS''' او '''Racter'''. په ۱۹۹۵ کال کې '''A.L.I.C.E.''' خپور شو چې د خبرو اترو لپاره یې AIML ژبه کاروله. په ۱۹۹۷ کال کې '''Jabberwacky''' رامنځته شو چې د کاروونکو له تعاملاتو څخه یې نوي ځوابونه زده کول.
په دې دوره کې د چټبوټونو د وړتیا د ارزولو لپاره د ټورینګ ازموینې پر بنسټ سیالۍ هم ترسره کېدې. د ۲۰۱۰مو کلونو په منځ کې هم د ټویټر، فېسبوک میسنجر او نورو پلاتفورمونو لپاره چټبوټونه جوړ شول.
=== عصري چیټ بوټونه ===
[[دوتنه:Wittgenstein_dialogue_at_character.ai.png|بټنوک| د فیلسوف [[لوډویګ ویټګنشټاین|ویټګینسټین]] تقلید کونکي چیټ بوټ سره د Character.ai خبرې اترې]]
د ۲۰۲۰مو کلونو په جریان کې چټبوټونه د '''لویو ژبني ماډلونو (LLM)''' او ژورې زدهکړې Deep Learning د پرمختګ له امله ډېر پیاوړي شول. عصري چټبوټونه لکه '''ChatGPT''' د غټو متني معلوماتو پر کارولو روزل کېږي. دوی یوازې د مخکې ټاکل شوو ځوابونو پر ځای کولای شي نوي متنونه تولید، پوښتنو ته ځوابونه او بېلابېلې دندې ترسره کړي.
اوسني چټبوټونه په ځینو وېبپاڼو او اپلېکېشنونو کې د انځور جوړولو، وېب لټون او نورو وسیلو سره هم نښلول شوي، چې د معلوماتو ترلاسه کولو، محتوا جوړولو او د بېلابېلو دندو د اتومات کولو لپاره کارول کېږي.
== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|refs=<ref name="comphis">{{Citation |author=Computer History Museum |title=Exhibits |chapter=Internet History – 1970's |year=2006 |publisher=[[Computer History Museum]] |access-date=5 March 2008 |chapter-url=http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221093646/http://www.computerhistory.org/internet_history/internet_history_70s.shtml |archive-date=21 February 2008}}</ref>
<ref name="Güzeldere">{{Citation |last1=Güzeldere |first1=Güven |title=Constructions of the Mind |date=24 July 1995 |url=http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html |last2=Franchi |first2=Stefano |author-link=<!--Güven Güzeldere--> |series=SEHR |journal=Stanford Humanities Review |volume=4 |issue=2 |publisher=[[Stanford University]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=11 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711204557/http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html}}</ref>
<ref name=Mauldin>{{Citation |url=http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |contribution=ChatterBots, TinyMuds, and the Turing Test: Entering the Loebner Prize Competition |last=Mauldin |first=Michael |author-link=<!--same--> |title=Proceedings of the Eleventh National Conference on Artificial Intelligence |year=1994 |publisher=[[AAAI Press]] |access-date=5 March 2008 |archive-date=13 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213172751/http://www.aaai.org/Library/AAAI/1994/aaai94-003.php |url-status=live}}</ref>
<ref name="rfc0439">{{cite IETF |rfc=439 |title=PARRY Encounters the DOCTOR |author=Network Working Group |work=[[Internet Engineering Task Force]] |year=1973 |publisher=[[Internet Society]]}} – Transcript of a session between Parry and Eliza. (This is ''not'' the dialogue from the ICCC, which took place 24–26 October 1972, whereas this session is from 18 September 1972.)</ref>}}
h40bsiy0rz4vdklkdbskwjvz2eq7s8q
د کارن خبرې اترې:Yousof.tarakai
3
87671
368846
2026-09-03T15:20:11Z
ښه راغلاست پیغام ورکوونکی
11444
د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي
368846
wikitext
text/x-wiki
{{ښه راغلئ|realName=|name=Yousof.tarakai}}
-- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۳ سېپتمبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۲۰ ([[همغږي نړیوال وخت|'''نړۍوال وخت''']])
enkn606h7hg4m97akxqizqybayxz8i2
د کارن خبرې اترې:درویش پیرکوتی
3
87672
368852
2026-09-04T04:53:47Z
ښه راغلاست پیغام ورکوونکی
11444
د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي
368852
wikitext
text/x-wiki
{{ښه راغلئ|realName=|name=درویش پیرکوتی}}
-- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۴ سېپتمبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۵۳ ([[همغږي نړیوال وخت|'''نړۍوال وخت''']])
ognnxg0du1ketulotl8qvdtwt6g8j1j
کارن:فرج بن القير
2
87673
368853
2026-09-04T05:15:13Z
فرج بن القير
40293
زما معلومات
368853
wikitext
text/x-wiki
{{دکارن-جعبه|نېټه|وخت|افغانستان}}
ad77db6uvizu4ym3pb69dn1nm2df88y