ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 11357 369615 360860 2026-10-02T04:33:45Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369615 wikitext text/x-wiki '''گوربت'''<ref>{{cite web |last = حليم |first = صفيه |date = ۲۰۱۴ز ډېسمبر ۱۵مه |title = ګوربت |url = https://www.safiahaleem.com/?p=3271 |website = صفيه حليم ټکی کام |location = |publisher = |access-date = }}</ref> يا '''گوربته'''<ref>{{cite web |last = اکبري |first = بسم الله |date = ۲۰۱۶ز اکتوبر ۲۶مه |title = ګوربت اودعرب توره څنګل |url = https://www.howd.org/likene/1196-2016-10-28-09-12-30.html |website = هوډ ټکی ارگ |location = |publisher = |access-date = }}</ref>(په {{Lang-en|Eagle}})<ref>کتاب:پښتو انگرېزي قاموس، ليکوال: د افغانستان علومو اکاډمۍ، خپروونکی:قاموسونه ټکی کام، وېبتړ:https://qamosona.com/j/</ref><ref>کتاب: انگرېزي پښتو قاموس، ليکوال: د افغانستان علومو اکاډمۍ، خپروونکی:قاموسونه ټکی کام، وېبتړ:https://qamosona.com/j/</ref><ref>وېبپاڼه:لېوال قاموس، وېبتړ:https://lq.liwal.com/?mtn_ltwn=Eagle</ref> د ځنګلي مارغانو له ډلې څخه هغه يو مارغه دی چې د قوي خپړې او پنجو لرونکی او د ډېر غټ او وړوکي ښکار جوګه دی. دغه مارغه د نړۍ په هر ګوټ کې خپل خپل وخت باندې د کډوالۍ ژوند تېروي. يواز ې په سويلي قطب کې نه لیدل کېږي او تر ډېره د سوېلي اروپا، قفقاز، افريقا، هند او تېبېت په غرونو کې ځالې جوړوي.<ref>{{cite web |last = حليم |first = صفيه |date = ۲۰۱۴ز ډېسمبر ۱۵مه |title = ګوربت |url = https://www.safiahaleem.com/?p=3271 |website = صفيه حليم ټکی کام |location = |publisher = |access-date = }}</ref> دوی د ډول ډول ښکارپه خوړلو عادت دي. {{مالومات}} د ګوربت په چورګوړو کې ښځينه ذات ېې ډېر غټ او قوي وي او وېل کېږي چې د ښځينه ذات ېې خپل ورور باندې غالبه وي او کله کله هم ورباندې برید کوي او مړ کوي ېې. يو وخت به د افغانستان غرونه او ځنگلونه له باز او شهباز ډکې وې.<ref>{{cite web |last = حليم |first = صفيه |date = ۲۰۱۷ز اپريل ۳۰مه |title = باز او شهباز |url = https://www.safiahaleem.com/?p=4972 |website = صفيه حليم ټکی کام |location = |publisher = |access-date = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20251209133250/https://www.safiahaleem.com/?p=4972 |archivedate = 2025-12-09 |url-status = dead }}</ref> د وردگو او لوگر غرونو لارې د گوربتو له ځالو ډکو ول.<ref>{{cite web |last = حليم |first = صفيه |date = ۲۰۱۷ز اپريل ۳۰مه |title = باز او شهباز |url = https://www.safiahaleem.com/?p=4972 |website = صفيه حليم ټکی کام |location = |publisher = |access-date = }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> په عربي نړۍ په تېره بيا خليج کې مالدارو خلکو د گوربتو او بازانو پېرلو سره پښتنو هم د گوربتو او بازانو نيول او خرڅولو ته مخه کړه چې وسمهال يې نسل په ختمېدو دی. <ref>{{cite web |last = حليم |first = صفيه |date = ۲۰۱۷ز اپريل ۳۰مه |title = باز او شهباز |url = https://www.safiahaleem.com/?p=4972 |website = صفيه حليم ټکی کام |location = |publisher = |access-date = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20251209133250/https://www.safiahaleem.com/?p=4972 |archivedate = 2025-12-09 |url-status = dead }}</ref> == د گوربت انځورونه == <gallery widths="190px" heights="150px"> دوتنه:An adult and a juvenile white-tailed eagle (Haliaeetus albicilla) fighting.jpg|ځوان سپينه لکۍ لرونکی گوربت د جگړې پرمهال دوتنه:African fish eagle (Haliaeetus vocifer) Ethiopia.jpg|افريقايي کب خوره گوربت دوتنه:Bald eagle in a nosedive.jpg|ښکاري ساتل شوی گوربت د الوت پرمهال دوتنه:Eagles together.jpg|گوربت بېلابېل ډولونه </gallery> == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:باز ډوله مرغان]] [[وېشنيزه: شکری ډوله مرغان ]] bzi4df40t4aea1l4l3a8cxtst0dnq73 0 54246 369616 295880 2026-10-02T05:07:32Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369616 wikitext text/x-wiki '''محمد ضیا ارمان عمری''' د پوهنوال دیپلوم انجینیر محمد الله یار عمری زوی د پکتیا ولایت ګردیز اړوند سیمې ممړی یا لومړی کلي اصلي اوسیدونکي دي، په (۱۳۵۱ ه-ش) کال په کابل کی زيږیدلي دی او په ۱۳۵۶ کال کې د شاه شهید ( ع ) په منځني ښوونځي کې شامل او په ۱۳۶۸ کال دانصاري له عالي ليسې څخه د بکلوریا په سویه فارغ شو . په ۱۳۷۵ کال کې له کابل پوهنتون د لیسانس په سویه له نوموړې پوهنتون څخه د ژورنالیزم په څانګه کې فارغ شو. نوموړی اوس مهال وفات شوی دی. محمد ضیا ارمان درې زامن لري چې ''' [[احمد سیر آرمان]]''' ، '''ساحل آرمان ''' او '''سلیمان آرمان''' <span lang="en" dir="ltr">[[نومیږي]].</span> {{Infobox person | name = <!-- Mohammad Zia Arman Omari/article title --> Mohammad Zia Arman | image = <!-- Mohammadzia.jpg, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> Mohammadzia.jpg ٰhttps://th.bing.com/th/id/OIP.NJaiioETt40LYAyGvn1ZlQHaHa?pid=ImgDet&rs=1 | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Founder of Paktia Ghag Media Press Center | birth_name = <!-- only use if different from name --> Mohammad Zia Arman | birth_date = <!-- {{Birth date and age| 1971 |1|16}} for living people supply only the year with {{Birth year and age| 1,971}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1971|1|16}}. -->1971 | birth_place = Kabul,Afghanistan | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> 2013 | death_place = Kabul | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> Afghan , Pashtun | children = 3 | c/name’s = Ahmad Seyar Arman | other_names = omari | logo = Paktia ghag III | education = Journalist | university = Kabul University | founder = Paktia Ghag Radio | leader = Media service | Logo = Paktia Ghag radio.jpg |<nowiki>]]</nowiki> }} == '''رسنۍ'''== [[پکتيا غږ]] [[پکتیا غږ راډیو]] [[پکتیا غږ اونیزه]] == '''فعالیتونه'''== <big><u>د آرمان عمری ماموریتونه او کاری فعالیتونه</u></big> په ۱۳۷۳ کال کې د (R.D.A) په خیریه مؤسسه او د یونسیف (UNICEF) په اداره کې دنده ترسره کړېده . په ۱۳۷۶ کال کې د انیس په نشراتي مؤسسه، باختر آژانس، دافغانستان په ملی راډیو تلویزیون کې چی هفه مهال د شریعت غږ راډیو په نامه یادېده په ژورنالیست په توګه تر ۱۳۷۸ کال پورې دنده ترسره کړیده. په ۱۳۸۲ کال کی د کابل راډیو او وروسته په ګردیز کې د [[پکتيا غږ|پکتیاغږ (پکتیاغږ) اونیزې]] د بنسټ ایښودونکي په حیث په کار اوزیار پیل وکړ. په ۱۳۸۵ کال کې په لومړي ځل د پکتیا په مرکز ګردیز کې د [[پکتیا غږ راډیو|پکتیاغږ]] راډیو ۹۴.۲ اف ام بنسټ کېښود. په ۱۳۸۷ کال کې په پکتیکا کې د [[پتمن افغان غږ]] ۹۵.۲ اف ام بنسټ کېښود. په ۱۳۸۸کال کې د [[څرك خپلواك راډیو]] ۹۷.۲اف ام بنسټ کېښود. په ۱۳۸۹ کال کې د [[پکتیا غږ اونیزه|پکتیاغږ اونیزې]] انټرنټي سایټ بنسټ کېښود. == '''سفرونه'''== '''<u>د محمد ضیا ارمان خارجي [[سفرونه]]</u>''' * [[تاجيکستان|تاجیکستان]] * [[ترکمنستان]] * [[ازبکستان]] * [[قزاقستان]] * [[هند|هندوستان]] * [[تورکيه|ترکیه]] * [[روسیه]] *[[دبی|امارت متحده عربی]] او نور بهرني [[هیوادونه]] '''په بهرنیو ویب پاڼو کې خپرې شوې مقالې''' == '''بیوګرافي''' == '''د پکتیاغږ نشراتي مرکز بنسټګر ارواښاد محمدضیا ارمان عمري بیوګرافي!''' ارواښاد محمد ضيا ارمان عمري د ولس مشرکرزي د واکمنۍ را په ديخوا يې د مرګ تر سلګۍ پورې د افغانستان شریف ولس ته د ژورنالېزم د سپېڅلې دندې له لوري د خدمت مټې را بډ وهلې وې. ارواښاد ارمان عمري د پکتيا غږ راډيو،اونيزې او ويب پاڼې د مشر په توګه پاتې شوی دی چې يوه اونۍ وړاندې يې په پکتيا کې د خپلو هلو ځلو په برکت د ښځو غږ راډيو هم پرانيستله . ارواښاد ارمان عمري د جمعې په مبارکه ورځ سهار10بجی د زړه دټکان له امله ساه ورکړه. محمد ضيا آرمان عمري د پکتيا ولايت ګرديز اړوند سيمې ممړې يا لومړۍ کلي اصلي اوسيدونکي دي، په(١٣٥١هه،ش)کال په کابل کى زيږيدلي دى اوپه ١٣٥٦کـال کې د شاه شهيد(ع) په منځني ښوونځي کې شامل او په ١٣٦٤-١٣٦٦پورې کـال کې د انقلاب په عالي ليسه کې په زده کړو بوخت ؤ. نوموړې ١٣٦٨کـال کې دانصاري له عالي ليسې څخه د بکلوريا په سويه فارغ شو. او په ١٣٧٦ کـال کې دکانکور له آزموينې وروسته پخپله خوښه او انتخاب دکابل پوهنتون د ژورناليزم په پوهنځي کې د مطبوعاتو په څانګه کې شامل او په ١٣٧١ کـال کې له دوهم ټولګې څخه دريم ټولګې ته ارتقا وکړه کله چې په کابل کې داخلې جګرې پيل شوې او دکابل پوهنتون فعاليت له ځند سره مخ شو او په ټول هېواد کې ستونزې زياتې شوې، محمدضياء آرمان عمرى هم پکتيا او جـلال آبادته وکوچېده او وروسته د مجبوريتونو له کبله دګاونډي هېواد پاکستان پيښور ته چې اوس په خيبر پښتونخوا ياديږي، مهاجرشو. په (١٣٧٢)کـال کې خپل ګران هېواد افغانستان ته راستون شو. محمد ضياءآرمان عمرى په ١٣٧٣ کـال کې بيا خپلو لوړ زده¬کړو ته په کابل پوهنتون کې دوام ورکړ او په ١٣٧٥کـال کې د ليسانس په سويه له نوموړې پوهنتون څخه د ژورناليزم په څانګه کې فارغ شو. دآرمان عمرى ماموريتونه او کارى فعاليتونه محمدضياءآرمان عمرى په ١٣٧٦کـال کې د انيس په نشراتي مؤسسه، باختر آژانس، دافغانستان په ملي راډيو تلويزيون چې هغه مهـال د شريعت غږ راډيو په نامه يادېده د ژورناليست په توګه تر ١٣٧٨ کـال پورې دنده ترسره کړېده. آرمان عمري بيا د بيلابېلو شخصي ستونزو له کبله د پاکستان پيښور ښارته مهاجر او تر ١٣٨١پورې د منځ مهـاله ادارې په رامنځته کېدو سره هېواد ته راستون شو چې لومړي کې تر ١٣٨٢ کـال پورې په کابل راډيو او وروسته په ګرديز کې د پکتياغږ اونيزې د بنسټ ايښودونکي په حيث په کار اوزيار پيل وکړ. دغه راز نوموړي په ١٣٨٥کـال کې په لومړي ځل د پکتيا په مرکز ګرديز کي  دپکتياغږ راډيو (٩٤،٢اف ام) بنسټ کېښود، وروسته په ١٣٨٧کې په پکتيکا کې دپتمن افغان غږ(٩٥،٢ اف ام) راډيو بنسټ کېښود. ورپسې په ١٣٨٨کـال کې په لوګر ولايت کې د څرک خپلواکې راډيو (٩٧،٢ اف ام) بنسټ کېښود. همدارنګه ده په ١٣٨٩کـال کې د پکتياغږ اونيزې انټرنټي سايټ بنسټ ايښي او د نوروګڼ شمېر اونيزو د انټرنتي سايټونو د بنسټ په ايښودلو کې مهم او عمده نقش لوبولي دي او دمګړۍ د پکتياغږ نشراتي مرکز عمومي رياست چارې پرمخ بيولې اوس مهـال د پکتياغږ نشراتي مرکز د څرک خپلواکه راډيو (٩٧،٢ اف ام) او د پکتياغږ خپلواکه راډيو د (٩٤،٢ اف ام) په څپوکې خپلې ١٣ ساعته خپرونې او مطبوعاتي فعاليتونه دپکتياغږ راډيواو پکتياغږ اونيزې د انټرنيټى سايټ له لارې شپه او ورځ تر سره کولي. بايد وويل شي چې د آرمان عمري سلګونو مقالې په دولتي او غير دولتي ملي رسنيو کې چاپ شويدى. ارواښاد آرمان عمري ترکيې، هندوستان، روسيې،تاجکستان، پاکستان، تاشکند او ګڼ شمېر نورو هېوادونو ته سفرونه کړيدى. روح يې ښاد او ياد يې تل پاتې لرې</ref> [[File:Mohammad arman.jpg8.jpg|thumb|Mohammad zia]] agw43p7p6dn7wnfpcxiqhpegyrrydb5 0 57842 369611 355017 2026-10-02T03:21:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369611 wikitext text/x-wiki [[File:Victoria-Woodhull-by-Bradley-&-Rulofson.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Victoria-Woodhull-by-Bradley-&-Rulofson.png|بټنوک|وېکټوریا ووډهال، ۱۸۶۰ لسیزه]] وېکټوریا کلافین ووډهل Victoria Claflin Woodhull ، وروسته بیا وېکټوریا ووډهل مارټین Victoria Woodhull Martin (۱۸۳۸-۱۹۲۷) د ښځو د رايې حق خوځښټ امریکایي مشره وه چې د ۱۸۷۲ز کال په ټاکنو کې د امریکا ولسمشرۍ ته نومانده وه. په داسې حال کې چې ډېری تاریخپوهان او مولفین وايي چې ووډهل لومړنۍ ښځه وه چې ولسمشرۍ ته نومانده شوه. خو ځینې يې بیا ريښتینې نومانده نه بولي ځکه وايي چې هغه مهال هغه ډېره ځوانه وه او د اساسي قانون له خوا ټاکل شوي د ۳۵ کلنۍ عمر ته رسېدلې نه وه (د ۱۸۷۳ ز کال په سپټمبر میاشت کې ووډهل ۳۵ کلنه کېده د مارچ د پرانیستې مراسمو څخه اووه میاشتې وروسته). سره له دې هم د معاصرو ورځپاڼو له خوا د هغه مهال د ټاکنو پوښښ ښيي چې عمر کومه ستره مسله نه وه او دا ځکه چې لږ شمېر خلکو نوماندۍ ته جدي پام کولو. د ښځو د حقونو او کار شرایطو د سمون د یوې فعالې په توګه، ووډهل همدا شان د "ازادې مینې" لپاره غږ پورته کړی وو او ویل يې چې ښځه باید د ټولنیز بندیز یا حکومتي لاسوهنې پرته د واده، طلاق او ماشوم راوړلو ازادي ولري. ډېری وختونونو به هغې داسې ویل: "دوی د سمون دغه مخ په بره جریان شاته نه شي بېولای. نړۍ پرمخ ځي."<ref>{{cite news|url=http://www.pantagraph.com/news/local/free-love-advocate-victoria-woodhull-excited-bloomington/article_2c2cb275-b36e-5a6a-bc6a-dd4821121900.html|title='Free love' advocate Victoria Woodhull excited Bloomington|newspaper=[[The Pantagraph]]|date=November 15, 2016|access-date=April 13, 2016|last=Kemp|first=Bill|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612185050/https://www.pantagraph.com/news/local/free-love-advocate-victoria-woodhull-excited-bloomington/article_2c2cb275-b36e-5a6a-bc6a-dd4821121900.html|url-status=dead}}</ref><ref name="AtticJul2018">{{cite web|title=The Woman Who Ran for President — in 1872|url=https://www.theattic.space/home-page-blogs/woodhull|website=The Attic|access-date=9 July 2018}}</ref> ووډهل دوه ځله له صفر څخه سل ته پورته شوه؛ لومړی ځل يې بخت هم مهال یاري ورسره وکړه چې په لارو کوڅو کې د اهنربايي شفاورکوونکې په توګه وپېژندل شوه چې په ۱۸۷۰ کال کې له معنويت پاله خوځښت سره یوځای شي. د دې د مقالو د لیکوال د هویت پر سر جنجال دی (په دې موضوعاتو د دې ډېری ویناوې د ووډهل، د ملاتړ ويې  او د هغې د دویم مېړه ډګروال جېمز بلډ ګډه هڅه ده). ووډهل له خپلې خور ټينیسسی کلفلېن سره یوځای لومړنۍ ښځه وه چې په وال سټریټ کې یې د دلالۍ شرکت پرانیست او دا يې دویم غوره بخت شو. دوی د هغو لومړنیو ښځو په ډله کې دي چې په امریکا کې یې ورځپاڼه جوړه کړه. دوی د ووډهل او کلفلېن اوونیزه (Woodhull & Claflin's Weekly) جوړه کړه چې په ۱۸۷۰ز کال کې يې په خپرونو پیل وکړ. <ref>[https://www.pressreader.com/canada/toronto-star/20161022/282935269864363 "Before Hillary eyed presidency, there was Ohio's 'Mrs. Satan'.]. ''Toronto Star'', October 22, 2016. page IN4. by Rick Hampson of USA Today.</ref>{{sfn|Johnson|1956|pp=86, 87}}{{sfn|Johnson|1956|pp=46-7}} ووډهل د ۱۸۷۰کال کې په لومړیو کې له هغه مهال راهیسې په سیاست کې فعاله وه چې د امریکا ولسمشرۍ ته يې د لومړنۍ ښځېنه نوماندې په توګه ځان نوماند کړ. ووډهل د مساوي حقونو ګوند (the Equal Rights Party) د ۱۸۷۲ز کال نومانده وه چې د ښځو د رایې حق او مساوي حقونو ملاتړ يې کاوه؛ د هغې سیال (له شخصي معلوماتو بهر) د غلامۍ د له منځه وړلو خوځښت مشر فریدریک ډګلاس Frederick Dougla و. د ووډهل فعالیتونه له ټاکنو څو ورځې وړاندې وروسته له هغه ودرول شول چې دا د فحشا په تور ونیول شوه. د ووډهل مقالې د نوموتي وزیر هنري وارډ بیچر او الیزابیت ریچارډ ټلیټون تر منځ د زنا د اتهام کیسه په ډېرو جزییاتو را اخیستې وه چې هغه مهال دومره جزییات مناسب نه ګڼل کېدل. خو دغو کارونو د دې نوماندۍ ته عاطفي پوښښ ور ډېر کړ.  <ref>For an account of the arrest, see "The Claflin Family: Arrest of Victoria Woodhull, Tennie C. Claflin and Col. Blood--They are Charged with Publishing an Obscene Newspaper," ''New York Times'' {New York, N.Y], November 3, 1872: 1.</ref> == ماشومتوب، ځواني او زده کړه == ویکټوریا [[کالیفرنیا]] کلافین د کورنۍ له لسو اولادونو اوومه وه (شپږ يې ځوانی ته رسېدلی وو) چې د [[اوهایو]] ایالت د لېکېنګ کاونټي سیمې په هومر کلیوالي سرحدي ښارګوټي کې وزیږېده. د هغې مور، روخانا "روخي" همل کلافلین نومېده چې له نه واده شویو والدینو زېږېدلې وه او لوست یې نه وو کړی. هغه د اتریشي صوفي فرانز مېسمېر مریده او د نوي معنویت پال خوځښت مینه واله شوه. د هغې پلار ریوبین "بَک" بکمن کلافلین یو دوکه باز مدافع وکیل او د مار د غوړیو پلورونکی و. هغه په ماساچوسټ کې د ميشتې یو بېوزلې سکاټلندي الا صله امریکايي کلافلین کورنۍ غړی او د ماساچوسټ د والي ویلیام کلافلین لرې تربور ؤ. <ref name="Johnson1956_45">{{harvnb|Johnson|1956|p=45}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.com/article/victoria-woodhull-first-woman-to-run-for-president|title=Move Over, Hillary! Victoria Woodhull Was the First Woman to Run for U.S. President|website=Vogue|language=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref>1850 federal census, Licking, Ohio; Series M432, Roll 703, Page 437; father listed as Buckman, brothers incorrectly transcribed as Hubern (Hubert) and Malven (Melvin).</ref><ref name="Wight">Wight, Charles Henry, ''Genealogy of the Claflin Family, 1661–1898''. New York: Press of William Green. 1903. ''passim'' (use index)</ref>{{sfn|Goldsmith|1998|loc=[https://archive.org/details/otherpowersageof00gold/page/20 p.20] (Alfred A. Knopf edition - ISBN 0-394-55536-8)}} بیوګرافي لیکوونکی تیوډور ټیلټون وايي چې ووډهل به يې پلار وهله ډبوله. بیوګرافي لیکوونکې باربارا ګولډسمېت ادعا کوي چې  کله ووډهل ځوانه وه، پلار به يې وږې ساتله او جنسي ځورونه به يې ورکوله. هغې د ټیوډور ټیلټون په بیوګرافۍ کې له محارمو سره زنا په دې توګه بیانوي: "خو مور او پلار یې چې نه یې غوښتل د خپلې لور له غمه خلاص شي کوم چې په ځوانه ځوانۍ کې د زړې ښځې په څېر ښکاریده، له دې ناڅاپي وړاندیز څخه خوشاله وو". بیوګرافي لیکوونکې میرا مک فیرسون د ګولډسمېټ دا ادعا نه مني او وايي چې "ویکي ډېری مهال نغوته کړې چې هغه به په جنسي توګه ځوروله" او د ګولډسمېت خبره بیا دا ده چې "هو وروسته، ویکي ښايي وايي چې بک "له خپل وخت وړاندې نجلی توب ترې اخیستی دی". مک فیرسون لیکي: "نه یوازې وېکټوریا دغه خبره نه کوي، نه هم 'ډېری مهال' دا کار کېده او نه هم دغه کار له محارمو سره د زنا په اړه و".{{sfn|MacPherson|2014|p=346}}{{sfn|Goldsmith|1998|p=457}}{{sfn|Tilton|1871|p=14}}{{sfn|Goldsmith|1998|pp=51–2}}{{sfn|Tilton|1871|p=4}} ووډهال په معنویت پالنه باور درلود دا د شکسپیر د مکبېث "د پېري بانکو" ته ګوته نیسي ځکه دا هغې ته پر یوه غوره ژوند باور ورکوي. هغه وايي چې په ۱۸۶۸م کال کې  دموستین لارښوونو ور زده کړه چې د ازادې مینې د اندونو د ملاتړ لپاره کوم سمبولونه وکاروي.{{sfn|Goldsmith|1998|}} د عمر په ډېرېدو ویکټوریا نوره هم له خپلې خور ټینیسي سیلیسټي کلافلین (چې ټیني يې بلله) نږدې شوه. نوموړې اووه کاله ترې کشره وه او د خپلې کورنۍ وروستۍ ماشومه وه. کله چې لویې شوې، دوی یو له بل سره په نیویارک ښار کې د ونډو د دلالۍ د شرکت او د ورځپاڼې بنسټ کېښود. ووډهل په یوولس کلنۍ کې یواځې درې کاله رسمي زده کړې کړې وې، خو ښوونکو يې ویل چې دا ډېره لایقه ده. هغه مجبوره شوه چې ښوونځی او کور وروسته له هغې د کورنۍ سره یو ځای پرېږدي چې پلار يې لومړی ژرنده بیمه کړه او بیا يې وسوځوله. کله يې چې غوښتل د خسارې د جبران بیمه ترلاسه کړي، د هغه له خوا په قصدي توګه اور لګول او جعل کارۍ رابرسېره شول او د ښار د ساتونکو د یوې ډلې له خوا وشړل شو. دوی ته د ښارد اوسېدونکو له خوا پیسې راټولې شوې څو له اوهایو ایالت څخه ووځي.  == ودونه == === لومړی واده او کورنۍ === کله چې ویکټوریا ۱۴ کلنه وه، د نیویارک ایالت د راچسټر له یوه ۲۸ کلن ډاکټر کانینګ ووډهال سره يې ولیدل. کورنۍ يې هغه ته مشوره ورکړه چې دغه نجلۍ له یوې مزمنې ناروغۍ روغه کړي. ووډهال په اوهایو کې درملنه ورته پیل کړه په داسې حال کې چې هغه مهال په دې ایالت کې د رسمي طبي زده کړو او جواز اړتیا نه وه. ځینې روایتونه وايي چې دغه ډاکټر د واده کولو په موخه ویکټوریا اختطاف کړه. ووډهال ویلي وو چې د ۱۸۴۹ څخه ۱۸۵۱ ز کال پورې د نیویارک ښار د [[ښاروال]] وراره کالیب سمیت ووډهال دی، خو په حقیقت کې یې یو لرې تربور کېده. <ref>Prioleau, Elizabeth. ''Seductress: Women Who Ravished the World and Their Lost Art of Love''. Penguin, 2004, page 222</ref><ref>Coates, H.T. Woodhull Genealogy: The Woodhull Family in England and America, 1904 pages 159,211.</ref> دوی د ۱۸۵۳ ز کال په نوامبر میاشت کې واده وکړ او د دوی د واده په تصدیق پاڼه کې يې نېټه د ۱۸۵۳ ز کال د نومبر میاشتې ۲۳مه ثبت شوې ده او ځای يې هم کلیوېلنډ ښودل شوی دی. هغه مهال ویکټوریا ۱۵ کاله او دوه میاشتې عمر درلود.  <ref>{{cite web|url=https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1-17962-14094-44?cc=1614804|title="Ohio, County Marriages, 1789–2013, index and images, FamilySearch "Marriage records 1849–1854 vol 5 > image 273 of 334; county courthouses, Ohio|publisher=familysearch.org|access-date=June 9, 2015}}</ref><ref name="Johnson1956_46">{{harvnb|Johnson|1956|p=46}}.</ref>{{sfn|Underhill|1996|p=24}}{{sfn|Gabriel|1998|loc=[https://archive.org/details/notoriousvictori00gabr/page/12 p. 12]}} ویکټوریا ژر متوجه شوه چې نوی مېړه یې شرابي او زن پرست دی. هغې به ډېری مهال له کوره بهر کار کولو څو له کورنۍ سره مرسته وکړي. دې او کنینګ دوه اولادونه (بایرون او زولو (چې وروسته يې زولا هم ورته ویل)) درلودل. بایرون په ۱۸۵۴ ز کال کې ذهنی معلولیت سره وزېږېد. ویکټوریا په دې باور وه چې لامل يې د مېړه شرابي توب دی. بله کیسه بیا وايي چې د زوی د معلولیت لامل يې له کړکۍ څخه راغورځېدل و. د ماشومانو له زېږون وروسته، ویکټوریا له خپل مېړه طلاق واخیست خو د هغه تخلص يې ځان سره وساته. <ref>{{cite journal|title=Woodhull, Zula Maude|journal=Who's Who|year=1907|volume=59|page=1930|url=https://books.google.com/books?id=yEcuAAAAYAAJ&pg=PA1930}}</ref><ref>Noll, Steven and Trent, James. ''Mental Retardation in America: A Historical Reader''. NYU, 2004, pp. 73–75</ref>{{sfn|Johnson|1956|pp=46-7}} === دویم واده === د ۱۸۶۶ ز کال شاو خوا ووډهال له ډګروال جېمز هاروي بلډ سره واده وکړ. دا د ډګروال جېمز هم دویم واده وو. هغه د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال په متحد پوځ کې خدمت کړی او د میسوري ایالت د سنټ لوییس د ښار مفتش ټاکل شوی ؤ. <ref name="Johnson1956_47">{{harvnb|Johnson|1956|p=47}}.</ref> == سرچينې او ياداښتونه == jhh58c6ytn244y5aaernayjy5gz6n6j 0 58576 369609 367079 2026-10-02T00:55:04Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369609 wikitext text/x-wiki د کوويډ-۱۹ واکسين په دې موخه جوړ شوی واکسين دی، تر څو د کرونا وايرس-۲ د سختو تنفسي نښو (SARS‑CoV‑2) په وړاندې مناسب خونديتوب ورکړي. دا هغه وايرس دی چې د ۲۰۱۹ ز(کوويډ-۱۹) کرونا وايرس لامل ګرځي. د کوويډ-۱۹ له وبا مخکې د کروناوايرس د جوړښت او فعاليت په اړه د پوهاوي ټولګه موجوده وه، کوم وايرس چې د سختو تنفسي نښو په ښودلو سره د دې ناروغۍ او دهغې ناروغۍ سبب ګرځي چې په لومړي ځل په منځني ختځ (MERS) کې راڅرګنده شوې وه. دې معلوماتو د ۲۰۲۰ز کال په لومړيو کې د دې وايرس په وړاندې د واکسين جوړولو کچې ته وده ورکړه. په لومړي سر کې د (SARS-CoV-2) د واکسينو تمرکز له وړاندې څخه د ناروغۍ د نښو او يا ډېر ځله د سختې ناروغۍ پر مخنيوي و. د ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ په لسمه نېټه، د (SARS-CoV-2)  واکسين جينټيکي لړۍ معلومات د GISAID له لارې شريک شول او دمارچ په نولسمه نېټه د درمل جوړولو نړيوال صنعت له کوويډ-۱۹ سره د مبارزې ستره ژمنه وکړه. د کوويډ-۱۹ واکسين له دې امله زيات ستايل شوی، چې د کوويډ-۱۹ناروغۍ د سختوالي يا له دې کبله د مړينې کچه يې کمه کړې ده.<ref name="pmid33341119">{{cite journal|vauthors=Li YD, Chi WY, Su JH, Ferrall L, Hung CF, Wu TC|date=December 2020|title=Coronavirus vaccine development: from SARS and MERS to COVID-19|journal=Journal of Biomedical Science|volume=27|issue=1|pages=104|doi=10.1186/s12929-020-00695-2|pmc=7749790|pmid=33341119}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Subbarao K|date=July 2021|title=The success of SARS-CoV-2 vaccines and challenges ahead|journal=Cell Host & Microbe|volume=29|issue=7|pages=1111–1123|doi=10.1016/j.chom.2021.06.016|pmc=8279572|pmid=34265245}}</ref><ref>{{cite news|date=24 February 2021|title=No one is safe unless everyone is safe|work=BusinessWorld|url=https://www.bworldonline.com/no-one-is-safe-unless-everyone-is-safe/|access-date=24 February 2021|vauthors=Padilla TB|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223165007/https://www.bworldonline.com/no-one-is-safe-unless-everyone-is-safe/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/danvergano/mrna-covid-vaccine-success|title=COVID-19 Vaccines Work Way Better Than We Had Ever Expected. Scientists Are Still Figuring Out Why.|date=5 June 2021|vauthors=Vergano D|website=[[BuzzFeed News]]|access-date=24 June 2021}}</ref> ډېرو هېوادونو د دې واکسين پړاويز وېش عملي کړی دی او هغه چاته لومړيتوب ورکوي چې له لوړو پېچلو ګواښونو سره مخامخ وي، لکه زيات عمر او يا هغه څوک چې د مخامخ کېدو يا لېږد له لوړ ګواښ سره مخامخ وي، لکه روغتيايي کارکوونکي.  <ref name="Beaumont">{{cite news|vauthors=Beaumont P|date=18 November 2020|title=Covid-19 vaccine: who are countries prioritising for first doses?|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2020/nov/18/covid-19-vaccine-who-are-countries-prioritising-for-first-doses|access-date=26 December 2020|issn=0261-3077}}</ref> د ۲۰۲۱ز کال د نومبر په اته وېشتمه نېټه، د عامې روغتيا د ملي ادارو د رسمي راپورونو پر بنسټ، په ټوله نړۍ کې د کوويډ-۱۹ ۷.۹۴ ميليارده ډوزه واکسين ورکړل شوي دي. د ۲۰۲۰ز کال د دسمبر تر مياشتې پورې هېوادونو له مخکې څخه له لس ميليارده څخه د زيات ډوزه واکسين غوښتنه کړې ده، په داسې توګه چې نږدې نيمايي واکسين يې هغو هېواودنو پيرودلي چې عايد يې زيات دي او همدا هېوادونه د نړۍ د نفوس څوارلس سلنه جوړوي.<ref>{{cite journal|title=Coronavirus (COVID-19) Vaccinations – Statistics and Research|url=https://ourworldindata.org/covid-vaccinations|access-date=7 February 2021|journal=Our World in Data|date=5 March 2020|vauthors=Richie H, Ortiz-Ospina E, Beltekian D, Methieu E, Hasell J, Macdonald B, Giattino C, Appel C, Rodes-Guirao L, Roser M|display-authors=6}}</ref><ref name="mullard">{{cite journal|vauthors=Mullard A|title=How COVID vaccines are being divvied up around the world|journal=Nature|date=November 2020|pmid=33257891|doi=10.1038/d41586-020-03370-6|s2cid=227246811|doi-access=free}}</ref><ref name="So">{{cite journal|vauthors=So AD, Woo J|title=Reserving coronavirus disease 2019 vaccines for global access: cross sectional analysis|journal=BMJ|volume=371|pages=m4750|date=December 2020|pmid=33323376|pmc=7735431|doi=10.1136/bmj.m4750|doi-access=free}}</ref> == مخینه(شالید) == له کوويډ-۱۹ مخکې، د ساري ناروغيو لپاره واکسين له څو کلونو څخه په کم وخت کې نه دي توليد شوي او داسې هېڅ واکسين نه و، چې په انسانانو کې د کرونا وايرس د انتقال مخنيوی وکړي. په هر حال، له کرونا وايرسونو څخه د راپيدا شوو ګڼو حيواني ناروغيو په وړاندې واکسين جوړ شوي وو، په هغې کې (په ۲۰۰۳ز کال کې) په مرغانو کې د برانشيت وايرس عفوني کېدل، د سپيو کرونا وايرس او د پېشوګانو کرونا وايرس شامل دي. د «کروناوايريډيا» د کورنۍ وايرسونو لپاره کوم چې پر انسان اغېز کوي، د واکسينونو د جوړولو د مخکېنيو پروژو موخه، د سختو تنفسي نښو ناروغۍ (SARS) او منځني ختيځ د تنفسي ناروغۍ (MERS) وې. د SARS او MERS لپاره واکسين په غیر انساني حيواناتو ازمايل شوي دي.<ref name="gates2">{{cite web|vauthors=Gates B|date=30 April 2020|title=The vaccine race explained: What you need to know about the COVID-19 vaccine|url=https://www.gatesnotes.com/Health/What-you-need-to-know-about-the-COVID-19-vaccine|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514010012/https://www.gatesnotes.com/Health/What-you-need-to-know-about-the-COVID-19-vaccine|archive-date=14 May 2020|url-status=live|access-date=2 May 2020|publisher=The Gates Notes}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Cavanagh D|date=December 2003|title=Severe acute respiratory syndrome vaccine development: experiences of vaccination against avian infectious bronchitis coronavirus|journal=Avian Pathology|volume=32|issue=6|pages=567–82|doi=10.1080/03079450310001621198|pmc=7154303|pmid=14676007|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Kim E, Okada K, Kenniston T, Raj VS, AlHajri MM, Farag EA, AlHajri F, Osterhaus AD, Haagmans BL, Gambotto A|date=October 2014|title=Immunogenicity of an adenoviral-based Middle East Respiratory Syndrome coronavirus vaccine in BALB/c mice|journal=Vaccine|volume=32|issue=45|pages=5975–82|doi=10.1016/j.vaccine.2014.08.058|pmc=7115510|pmid=25192975}}</ref><ref>{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Gao W, Tamin A, Soloff A, D'Aiuto L, Nwanegbo E, Robbins PD, Bellini WJ, Barratt-Boyes S, Gambotto A|date=December 2003|title=Effects of a SARS-associated coronavirus vaccine in monkeys|journal=Lancet|volume=362|issue=9399|pages=1895–96|doi=10.1016/S0140-6736(03)14962-8|pmc=7112457|pmid=14667748|doi-access=free|title-link=doi}}</ref> په ۲۰۰۵ او ۲۰۰۶ز کلونو کې د تر سره شوې څېړنې پر بنسټ، په دې وختونو کې په ټوله نړۍ کې د SARS د درملنې په موخه د نوو واکسينونو او درملو پېژندنه او وده د حکومتونو او عامې روغتيا ادارو لومړيتوب و. په انسانانو کې د SARS په وړاندې د خونديتابه داسې ثبت شوي واکسين نه شته چې خوندي او اغېزمن وي. د MERS په وړاندې د درملنې لپاره هم ثابت شوي واکسين نه شته. په داسې حال کې چې MERS خپور شو، باور کېده چې د SARS په اړه شته تحقيقات به د MERS-CoV په وړاندې واکسينو او درملنې ته د ودې ورکولو لپاره ګټور بنسټ و اوسي. د ۲۰۲۰ز کال د مارچ له مياشتې څخه، د (ډي.اين.ای پر بنسټ) د MERS يوازې يو واکسين موجود و، کوم چې په انسانانو کې لومړی ازمېښتي پړاو بشپړ کړی و او درې نور په دوران کې وو، دا ټول د لېږدېدو وړ وايرسونو واکسين و: دوه يې اډنوويرسي د لېږد وړ و چې (ChAdOx1-MERS, BVRS-GamVac) بلل کېږي او يو يې د MVA- لرونکی واکسين دی چې (MVA-MERS-S) بلل کېږي.<ref name="PMID 15655773">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Greenough TC, Babcock GJ, Roberts A, Hernandez HJ, Thomas WD, Coccia JA, Graziano RF, Srinivasan M, Lowy I, Finberg RW, Subbarao K, Vogel L, Somasundaran M, Luzuriaga K, Sullivan JL, Ambrosino DM|date=February 2005|title=Development and characterization of a severe acute respiratory syndrome-associated coronavirus-neutralizing human monoclonal antibody that provides effective immunoprophylaxis in mice|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=191|issue=4|pages=507–14|doi=10.1086/427242|pmc=7110081|pmid=15655773}}</ref><ref name="PMID 15885812">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Tripp RA, Haynes LM, Moore D, Anderson B, Tamin A, Harcourt BH, Jones LP, Yilla M, Babcock GJ, Greenough T, Ambrosino DM, Alvarez R, Callaway J, Cavitt S, Kamrud K, Alterson H, Smith J, Harcourt JL, Miao C, Razdan R, Comer JA, Rollin PE, Ksiazek TG, Sanchez A, Rota PA, Bellini WJ, Anderson LJ|date=September 2005|title=Monoclonal antibodies to SARS-associated coronavirus (SARS-CoV): identification of neutralizing and antibodies reactive to S, N, M and E viral proteins|journal=Journal of Virological Methods|volume=128|issue=1–2|pages=21–28|doi=10.1016/j.jviromet.2005.03.021|pmc=7112802|pmid=15885812}}</ref><ref name="PMID 16453264">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Roberts A, Thomas WD, Guarner J, Lamirande EW, Babcock GJ, Greenough TC, Vogel L, Hayes N, Sullivan JL, Zaki S, Subbarao K, Ambrosino DM|date=March 2006|title=Therapy with a severe acute respiratory syndrome-associated coronavirus-neutralizing human monoclonal antibody reduces disease severity and viral burden in golden Syrian hamsters|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=193|issue=5|pages=685–92|doi=10.1086/500143|pmc=7109703|pmid=16453264}}</ref><ref name="JiangFutureVirology">{{cite journal|vauthors=Jiang S, Lu L, Du L|date=January 2013|title=Development of SARS vaccines and therapeutics is still needed|journal=Future Virology|volume=8|issue=1|pages=1–2|doi=10.2217/fvl.12.126|pmc=7079997|pmid=32201503}}</ref><ref>{{cite web|date=5 March 2020|title=SARS (severe acute respiratory syndrome)|url=https://www.nhs.uk/conditions/sars/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309174230/https://www.nhs.uk/conditions/sars/|archive-date=9 March 2020|url-status=live|access-date=31 January 2020|publisher=National Health Service}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Shehata MM, Gomaa MR, Ali MA, Kayali G|date=June 2016|title=Middle East respiratory syndrome coronavirus: a comprehensive review|journal=Frontiers of Medicine|volume=10|issue=2|pages=120–36|doi=10.1007/s11684-016-0430-6|pmc=7089261|pmid=26791756}}</ref><ref name="JiangFutureVirology2">{{cite journal|vauthors=Jiang S, Lu L, Du L|date=January 2013|title=Development of SARS vaccines and therapeutics is still needed|journal=Future Virology|volume=8|issue=1|pages=1–2|doi=10.2217/fvl.12.126|pmc=7079997|pmid=32201503}}</ref><ref name="Butler3oct2013">{{cite journal|vauthors=Butler D|date=October 2012|title=SARS veterans tackle coronavirus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-10-04_490_7418/page/n27|journal=Nature|volume=490|issue=7418|pages=20|bibcode=2012Natur.490...20B|doi=10.1038/490020a|pmid=23038444|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Modjarrad K, Roberts CC, Mills KT, Castellano AR, Paolino K, Muthumani K, Reuschel EL, Robb ML, Racine T, Oh MD, Lamarre C, Zaidi FI, Boyer J, Kudchodkar SB, Jeong M, Darden JM, Park YK, Scott PT, Remigio C, Parikh AP, Wise MC, Patel A, Duperret EK, Kim KY, Choi H, White S, Bagarazzi M, May JM, Kane D, Lee H, Kobinger G, Michael NL, Weiner DB, Thomas SJ, Maslow JN|date=September 2019|title=Safety and immunogenicity of an anti-Middle East respiratory syndrome coronavirus DNA vaccine: a phase 1, open-label, single-arm, dose-escalation trial|journal=The Lancet. Infectious Diseases|volume=19|issue=9|pages=1013–22|doi=10.1016/S1473-3099(19)30266-X|pmc=7185789|pmid=31351922|doi-access=free|title-link=doi}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Yong CY, Ong HK, Yeap SK, Ho KL, Tan WS|year=2019|title=Recent Advances in the Vaccine Development Against Middle East Respiratory Syndrome-Coronavirus|journal=Frontiers in Microbiology|volume=10|pages=1781|doi=10.3389/fmicb.2019.01781|pmc=6688523|pmid=31428074|doi-access=free}}</ref> واکسينونه چې د يو غير فعال يا کمزوري وايرس څخه جوړېږي، کوم چې په هګيو کې وده کړې وي، په عمومي توګه له يوې لسيزې زيات وخت اخلي، تر څو جوړ او توليد شي. د دې په مقابل کې mRNA يو ماليکول دی، چې ژر جوړېږي، له کوويډ-۱۹ وبا لسيزې مخکې د ناروغيو په وړاندې د مبارزې په موخه، د «ډرو وايزمن» او «کاتالين کاريکو» په څېر پوهانو د mRNA په اړوند څېړنې پيل کړی وي، دوی په موږکانو ازموينې کولې. موډرينا په ۲۰۱۵ز کال کې په انسانانو د mRNA واکسينو د ازمويلو پيل وکړ. د ايبولا ناروغۍ په اړوند د دې ټيکنالوژۍ له تصفيه کېدو وروسته، د لېږد وړ وايرسي واکسين د کوويډ-۱۹ وبا لپاره هم جوړ شول.<ref name="Moderna and Pfizer Are Reinventing Vaccines">{{cite news|vauthors=Loftus P, Hopkins JS, Pancevski B|title=Moderna and Pfizer Are Reinventing Vaccines, Starting With Covid|url=https://www.wsj.com/articles/moderna-and-pfizer-are-reinventing-vaccines-starting-with-covid-11605638892|access-date=4 October 2021|work=The Wall Street Journal|date=17 November 2020}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Sharma O, Sultan AA, Ding H, Triggle CR|title=A Review of the Progress and Challenges of Developing a Vaccine for COVID-19|journal=Frontiers in Immunology|volume=11|pages=585354|date=14 October 2020|pmid=33163000|pmc=7591699|doi=10.3389/fimmu.2020.585354|doi-access=free}}</ref> په داسې حال کې چې د کوويډ-۱۹ لپاره د ګڼو واکسينونو د کارولو واک يا اجازتنامه ورکړل شوې، د پېښو د څارنې او مشاهداتي مطالعاتو له لارې په رښتینې نړۍ کې د واکسينو د اغېزمنتيا په اړه ارزونې پيل شوې دي. يوه مطالعه د SARS-CoV-2 په وړاندې د mRNA ورکړل شوي واکسين د اوږدې مودې خونديتابه په اړوند په ارزونه بوخته ده. <ref>{{cite journal|author4-link=John R. Mascola|vauthors=Bok K, Sitar S, Graham BS, Mascola JR|title=Accelerated COVID-19 vaccine development: milestones, lessons, and prospects|journal=Immunity|volume=54|issue=8|pages=1636–51|date=August 2021|pmid=34348117|pmc=8328682|doi=10.1016/j.immuni.2021.07.017}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Turner JS, O'Halloran JA, Kalaidina E, Kim W, Schmitz AJ, Zhou JQ, Lei T, Thapa M, Chen RE, Case JB, Amanat F, Rauseo AM, Haile A, Xie X, Klebert MK, Suessen T, Middleton WD, Shi PY, Krammer F, Teefey SA, Diamond MS, Presti RM, Ellebedy AH|display-authors=6|title=SARS-CoV-2 mRNA vaccines induce persistent human germinal centre responses|journal=Nature|volume=596|issue=7870|pages=109–13|date=August 2021|pmid=34182569|doi=10.1038/s41586-021-03738-2|bibcode=2021Natur.596..109T|lay-url=https://www.nytimes.com/2021/06/28/health/coronavirus-vaccines-immunity.html|doi-access=free}}</ref> == جوړښت == د ۲۰۲۰ز کال د سپتمبر له مياشتې، يوولس نوماندان په بستري پرمختګ کې مرستدويه درمل کاروي، تر څو دفاعي ځواک زیات کړي. د دفاعي ځواک زياتولو مرستندويه درمل هغه ماده ده، کومه چې له واکسينو سره يو ځای جوړېږي، تر څو د کوويډ-۱۹ وايرس يا انفلوينزا وايرس په څېر انټي جين په وړاندې مدافعتي غبرګون لوړ کړي. په ځانګړي ډول، مرستندويه درمل کېدای شي، د کوويډ-۱۹ واکسين د نوماند د جوړېدو لپاره وکارول شي، تر څو په واکسين شوو خلکو کې د کوويډ-۱۹ عفونيت يا مخنيوي لپاره د هغې مدافعتي وړتيا او ګټورتيا لوړه کړي. په کوويډ-۱۹ واکسينو کې کارول شوي مرستندويه درملو جوړول کېدای شي، په ځانګړي ډول د هغو ټيکنالوژيو لپاره اغېزناک وي، کوم چې د کوويډ-۱۹ غیر فعالو وايرسونو او د پروټين پر بنسټ د بيا يو ځای کولو يا د لېږد پر بنسټ ولاړ واکسين کاروي. المونيم مالګه چې د «الوم» په نوم پېژندل کيږي، لومړي مرستندويه درمل و چې د اجازه ورکړل شوو واکسينو لپاره وکارېدل او په نږدې اتيا سلنه مرستندويه واکسينو کې غوره مرستندوی بلل شوي. الوم مرستندوی مختلف ما ليکولي او حجروي ميکانيزمونه پيلوي، تر څو له التهابي کېدو څخه مخکې د «سيتوکينونو» د خوشې کېدو په ګډون مدافعتي قوه پیاوړې کړي.  <ref name="thanh22">{{cite journal|vauthors=Le TT, Cramer JP, Chen R, Mayhew S|date=October 2020|title=Evolution of the COVID-19 vaccine development landscape|journal=Nature Reviews. Drug Discovery|volume=19|issue=10|pages=667–68|doi=10.1038/d41573-020-00151-8|pmid=32887942|doi-access=free|s2cid=221503034}}</ref><ref name="tregoning">{{cite journal|vauthors=Tregoning JS, Russell RF, Kinnear E|date=March 2018|title=Adjuvanted influenza vaccines|journal=Human Vaccines & Immunotherapeutics|volume=14|issue=3|pages=550–64|doi=10.1080/21645515.2017.1415684|pmc=5861793|pmid=29232151}}</ref><ref name="wang">{{cite journal|vauthors=Wang J, Peng Y, Xu H, Cui Z, Williams RO|date=August 2020|title=The COVID-19 Vaccine Race: Challenges and Opportunities in Vaccine Formulation|journal=AAPS PharmSciTech|volume=21|issue=6|pages=225|doi=10.1208/s12249-020-01744-7|pmc=7405756|pmid=32761294}}</ref> == لړۍ == د ۲۰۲۱ز کال د نومبر په مياشت کې، د معلوماتو د آزادۍ د غوښتنې په ځواب کې، د انګلستان د درملو او روغتيايي توليداتو د مقرراتو د ادارې له خوا د (AstraZeneca) او (Pfizer/BioNTech) واکسينونو بشپړ نيوکلئوتيدي لړۍ خپره شوه.<ref>{{cite q|Q109371097}}</ref><ref name="Taylor">{{cite web|last1=Taylor|first1=Richard|title=Sequences of Covid-19 vaccines released via WhatDoTheyKnow|url=https://www.mysociety.org/2021/11/02/sequences-of-covid-19-vaccines-released-via-whatdotheyknow/|publisher=[[mySociety]]|access-date=2 November 2021|date=2 November 2021}}</ref> == روغتيايي څېړنه == د کوويډ-۱۹ واکسينو طبي څېړنې د کوويډ-۱۹ د واکسينو د ځانګړتياوو د موندلو په موخه، بستري څېړنه تر سره کوي. په دې ځانګړتياوو کې اغېزناکتيا، چلند او خونديتوب شامل دي. مرکزي دولتونو ۲۶ واکسينو ته د کارېدو اجازه ورکړې، اووه يې د بېړني حالت يا بشپړ کارولو لپاره د لږ تر لږه يوې کره څارونکې ادارې له خوا جازه لري، چې د روغتيا نړيوال سازمان له خوا په رسمېت پېژندل شوې ده؛ پنځه يې په څلورم پړاو کې دي. ۲۰۴ واکسينونه تر طبي ازموينو لاندې دي، چې تر اوسه اجازه نه ده ورکړل شوې. نهه طبي ازموينې يې د هترولوګ واکسينونو د پړاوونو په اړه فکر کوي. د لږ تر لږه يوې ملي څارنيزې ادارې له خوا شپږ وېشتو واکسينو ته اجازه ورکړل شوې چې په عام ډول وکارول شي: يو ډي اين ای واکسين (ZyCoV-D)، دوه ار اين ای واکسين (Pfizer–BioNTech and Moderna)، لس معمولي غیر فعال واکسين (د چين د روتيايي علومو اکاډمي، CoronaVac, Covaxin, CoviVac, COVIran Barekat, FAKHRAVAC, Minhai-Kangtai, QazVac, Sinopharm BIBP and WIBP)، پنځه د لېږد وړ وايرسي واکسين (Sputnik Light, Sputnik V, Oxford–AstraZeneca, Convidecia, and Janssen) او اته د نيمه واحد واکسين (Abdala, COVAX-19, EpiVacCorona, MVC-COV1901, Novavax, Razi Cov Pars, Soberana 02, and ZF2001) دي. د ۲۰۲۱ز کال د جولای تر مياشتې پورې درې سوه او درېش نوماند واکسين د ودې په بېلا بېلو پړاوونو کې وو، يو سل او دوه يې تر کلينيکي څېړنو لاندې وو،  په دوی کې دېرش يې د څېړنې په لومړي پړاو کې وو، دېرش يې د لومړي او دویم پړاو په منځ کې، پنځه وېشت يې په درېیم څېړنيز پړاو کې او اته يې د ودې په پنځم پړاو کې و. === له واکسين وروسته عوارض === له واکسين وروسته امبوليک او ترمبوليک پېښې، چې له واکسين څخه راپيدا شوي پروترومبوتيک خونديتوب او ترومبوسيتوپني (VIPIT)، له واکسين څخه راپیدا شوي د ترومبوټيک ترومبوسيتوپني (VITT) خونديتابه يا له ترومبوسيتوپني سندروم سره مل ترومبوسيز (TTS) په نوم هم پېژندل کېږي، د وينې د غوټه کېدو سينډروم دي، کوم چې په لومړيو کې په ځينو خلکو کې لېدل شوي وو، چا چې له مخکې څخه د کوويډ-۱۹ وبا په اوږدو کې د Oxford–AstraZeneca په نوم کوويډ-۱۹ واکسين (AZD1222) کړي و. همدا بيا وروسته د جانسن په کوويډ-۱۹ (جانسن او جانسن) واکسين کې ښودل شوي و او دا بيا تر هغه وخته وځنډول شول، تر څو چې د هغې خونديتوب بيا ورازول شو. د ۲۰۲۱ز کال په اپريل مياشت کې، AstraZeneca او EMA د AZD1222 په اړه خپل معلومات د روغتيا پالونکو مسلکيانو لپاره  تازه کړل او ويې ويل:  دا «د منلو وړ» ده، چې د واکسين او ترومبوسس د شتون تر منځ ترومبوسايټوپينيا سره د اړيکې يو لامل شته او «سره له دې چې دا ډول منفي غبرګون ډېر کم وي، خو له هغه څخه دا عکس العمل زيات شو چې په عام نفوس کې يې تمه کېږي». == سرچينې == cozgx8khezl661vv8ingtfczl84awx5 0 59345 369617 347934 2026-10-02T05:12:37Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369617 wikitext text/x-wiki [[احمد سیر آرمان|احمد سیر ارمان]] عمری (په انگرېزي: '''Ahmad Seyar Arman Omari )''' د [[محمد ضیا ارمان]] عمری زوی د پکتیا ولایت اوسیدونکي دي . په (۱۳۷۹ ه-ش) کال په کابل کی زيږیدلي دی او په ۱۳۸۵ کال کې د [[محمد هاشم ميوندوال|محمد هاشم میوند وال]] په منځني ښوونځي کې شامل او په ۱۳۸۹ کال د سید نور محمد شاه مینه له عالي ليسې څخه د بکلوریا په سویه فارغ شو . په ۱۳۹۹ کال کې له [[هند|هندوستان]] [[پوهنتون]] ( Career Point University, Kota ) د لیسانس په سویه له نوموړې پوهنتون څخه د نړیوالو اړیکو په څانګه کې فارغ شو. نوموړی اوس مهال په [[امريکا لويه وچه|امریکا]] متحده ایالاتو کې زده کړې کوي. احمد سیر ارمان د [[افغانستان]] د نوي نسل سازمان بنسټ ایښودونکی او هم یو خیریه بنسټ لري چی سیر ارمان خیریه بنسټ نوم لري. {{Infobox person | name = <!-- Ahmad Seyar Arman Omari/article title --> Ahmad Seyar Arman | image = <!-- Ahmad Seyar Arman Omari.jpg"File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> Ahmad Seyar Arman Omari.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Founder of Seyar Arman Foundation | birth_name = <!-- only use if different from name --> Ahmad Seyar Arman | birth_date = <!-- {{Birth date and age| 2001 |1|16}} for living people supply only the year with {{Birth year and age| 2001 }} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|2001|1|16}}. -->2001 | birth_place = Kabul,Afghanistan | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> Afghan , Pashtun | children = | c/name’s = | other_names = omari | logo = [[File: Paktia Ghag radio.jpg|15px]] | education = diplomatic | university = Indian University | founder = Seyar Arman Foundation | leader = Media service | Logo = Seyar Arman Foundation.jpg |]] | logo = Seyar Arman Foundation III }} 8ylqcq9sf60ity4yenlslmi921touhb 369618 369617 2026-10-02T05:23:02Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369618 wikitext text/x-wiki [[احمد سیر آرمان|احمد سیر ارمان]] عمری (په انگرېزي: '''Ahmad Seyar Arman Omari )''' د [[محمد ضیا ارمان]] عمری زوی د پکتیا ولایت اوسیدونکي دي . په (۱۳۷۹ ه-ش) کال په کابل کی زيږیدلي دی او په ۱۳۸۵ کال کې د [[محمد هاشم ميوندوال|محمد هاشم میوند وال]] په منځني ښوونځي کې شامل او په ۱۳۸۹ کال د سید نور محمد شاه مینه له عالي ليسې څخه د بکلوریا په سویه فارغ شو . په ۱۳۹۹ کال کې له [[هند|هندوستان]] [[پوهنتون]] ( Career Point University, Kota ) د لیسانس په سویه له نوموړې پوهنتون څخه د نړیوالو اړیکو په څانګه کې فارغ شو. نوموړی اوس مهال په [[امريکا لويه وچه|امریکا]] متحده ایالاتو کې زده کړې کوي. احمد سیر ارمان د [[افغانستان]] د نوي نسل سازمان بنسټ ایښودونکی او هم یو خیریه بنسټ لري چی سیر ارمان خیریه بنسټ نوم لري. {{Infobox person | name = <!-- Ahmad Seyar Arman Omari/article title --> Ahmad Seyar Arman | image = <!-- Ahmad Seyar Arman Omari.jpg"File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> Ahmad Seyar Arman Omari.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Founder of Seyar Arman Foundation | birth_name = <!-- only use if different from name --> Ahmad Seyar Arman | birth_date = <!-- {{Birth date and age| 2001 |1|16}} for living people supply only the year with {{Birth year and age| 2001 }} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|2001|1|16}}. -->2001 | birth_place = Kabul,Afghanistan | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> Afghan , Pashtun | children = | c/name’s = | other_names = omari | logo = [[File: Paktia Ghag radio.jpg|15px]] | education = diplomatic | university = Indian University | founder = Seyar Arman Foundation | leader = Media service | Logo = Seyar Arman Foundation.jpg |]] | logo = Seyar Arman Foundation III }}{{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور=Example.jpg|څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[کابل]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}} lbcj28eoow7k8307zvzyg8tlzkua8s5 369619 369618 2026-10-02T05:23:27Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369619 wikitext text/x-wiki [[احمد سیر آرمان|احمد سیر ارمان]] عمری (په انگرېزي: '''Ahmad Seyar Arman Omari )''' د [[محمد ضیا ارمان]] عمری زوی د پکتیا ولایت اوسیدونکي دي . په (۱۳۷۹ ه-ش) کال په کابل کی زيږیدلي دی او په ۱۳۸۵ کال کې د [[محمد هاشم ميوندوال|محمد هاشم میوند وال]] په منځني ښوونځي کې شامل او په ۱۳۸۹ کال د سید نور محمد شاه مینه له عالي ليسې څخه د بکلوریا په سویه فارغ شو . په ۱۳۹۹ کال کې له [[هند|هندوستان]] [[پوهنتون]] ( Career Point University, Kota ) د لیسانس په سویه له نوموړې پوهنتون څخه د نړیوالو اړیکو په څانګه کې فارغ شو. نوموړی اوس مهال په [[امريکا لويه وچه|امریکا]] متحده ایالاتو کې زده کړې کوي. احمد سیر ارمان د [[افغانستان]] د نوي نسل سازمان بنسټ ایښودونکی او هم یو خیریه بنسټ لري چی سیر ارمان خیریه بنسټ نوم لري. {{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور=Example.jpg|څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[کابل]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}} qsd6obohfm0fueci4j3mfokn5dw94uj 369620 369619 2026-10-02T05:25:03Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369620 wikitext text/x-wiki [[احمد سیر آرمان|احمد سیر ارمان]] عمری (په انگرېزي: '''Ahmad Seyar Arman Omari )''' د [[محمد ضیا ارمان]] عمری زوی د پکتیا ولایت اوسیدونکي دي . په (۱۳۷۹ ه-ش) کال په کابل کی زيږیدلي دی او په ۱۳۸۵ کال کې د [[محمد هاشم ميوندوال|محمد هاشم میوند وال]] په منځني ښوونځي کې شامل او په ۱۳۸۹ کال د سید نور محمد شاه مینه له عالي ليسې څخه د بکلوریا په سویه فارغ شو . په ۱۳۹۹ کال کې له [[هند|هندوستان]] [[پوهنتون]] ( Career Point University, Kota ) د لیسانس په سویه له نوموړې پوهنتون څخه د نړیوالو اړیکو په څانګه کې فارغ شو. نوموړی اوس مهال په [[امريکا لويه وچه|امریکا]] متحده ایالاتو کې زده کړې کوي. احمد سیر ارمان د [[افغانستان]] د نوي نسل سازمان بنسټ ایښودونکی او هم یو خیریه بنسټ لري چی سیر ارمان خیریه بنسټ نوم لري. {{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/Ahmad_seyar_arman2013.jpg?utm_source=ps.wikipedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original|څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[امریکا]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}} pdubmrddtymdbkm978zhqmgwkher7ss 369621 369620 2026-10-02T05:36:48Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369621 wikitext text/x-wiki احمد سیر آرمان عمری (په انګرېزي: Ahmad Seyar Arman Omari) د محمد ضیا آرمان عمری زوی، په اصل کې د پکتیا ولایت اوسېدونکی دی. نوموړی په ۱۳۷۹ هـ.ش کال کې په کابل کې زېږېدلی دی.  زده‌کړې احمد سیر آرمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په ۱۳۸۵ هـ.ش کال کې د محمد هاشم میوندوال په منځني ښوونځي کې پیل کړې او په ۱۳۸۹ هـ.ش کال کې د سید نور محمد شاه مینه له عالی لیسې څخه د بکلوریا په کچه فارغ شو.  نوموړي خپلو لوړو زده‌کړو ته دوام ورکړ او په ۱۳۹۹ هـ.ش کال کې یې د هندوستان د کریېر پواینټ پوهنتون (Career Point University, Kota) د نړیوالو اړیکو له څانګې څخه د لېسانس په کچه سند ترلاسه کړ. نوموړی اوس مهال په امریکا متحده ایالاتو کې استوګن دی او هلته زده‌کړې کوي.  دندې او ټولنیز فعالیتونه د افاق نیوز رئیس: نوموړی د «افاق نیوز» (Afaq News) رسنۍ رئیس دی چې په امریکا متحده ایالاتو کې فعالیت کوي. د سازمان بنسټ‌اېښودونکی: احمد سیر آرمان د «افغانستان د نوي نسل سازمان» بنسټ‌ایښودونکی دی.  خیریه فعالیتونه: نوموړی د «سیر آرمان خیریه بنسټ» مسؤل او بنسټ‌‌اېښودونکی هم دی چې په خیریه چارو کې فعالیت کوي. {{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور= Ahmad_seyar_arman2013.jpg |څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[امریکا]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}} 8gok2dbjl04vg044gz1e7k97iz4nloj 369622 369621 2026-10-02T05:39:06Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369622 wikitext text/x-wiki احمد سیر آرمان عمری (په انګرېزي: Ahmad Seyar Arman Omari) د [[محمد ضیا ارمان|محمد ضیا آرمان عمری]] زوی، په اصل کې د پکتیا ولایت اوسېدونکی دی. نوموړی په ۱۳۷۹ هـ.ش کال کې په کابل کې زېږېدلی دی.  زده‌کړې احمد سیر آرمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په ۱۳۸۵ هـ.ش کال کې د محمد هاشم میوندوال په منځني ښوونځي کې پیل کړې او په ۱۳۸۹ هـ.ش کال کې د سید نور محمد شاه مینه له عالی لیسې څخه د بکلوریا په کچه فارغ شو.  نوموړي خپلو لوړو زده‌کړو ته دوام ورکړ او په ۱۳۹۹ هـ.ش کال کې یې د هندوستان د کریېر پواینټ پوهنتون (Career Point University, Kota) د نړیوالو اړیکو له څانګې څخه د لېسانس په کچه سند ترلاسه کړ. نوموړی اوس مهال په امریکا متحده ایالاتو کې استوګن دی او هلته زده‌کړې کوي.  دندې او ټولنیز فعالیتونه د افاق نیوز رئیس: نوموړی د «افاق نیوز» (Afaq News) رسنۍ رئیس دی چې په امریکا متحده ایالاتو کې فعالیت کوي. د سازمان بنسټ‌اېښودونکی: احمد سیر آرمان د «افغانستان د نوي نسل سازمان» بنسټ‌ایښودونکی دی.  خیریه فعالیتونه: نوموړی د «سیر آرمان خیریه بنسټ» مسؤل او بنسټ‌‌اېښودونکی هم دی چې په خیریه چارو کې فعالیت کوي. {{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور= Ahmad_seyar_arman2013.jpg |څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[امریکا]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}} dyz4mqat97l6b3y6l0pnnp9e9lp7l3t 369623 369622 2026-10-02T05:41:15Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369623 wikitext text/x-wiki احمد سیر آرمان عمری (په انګرېزي: Ahmad Seyar Arman Omari) د [[محمد ضیا ارمان|محمد ضیا آرمان عمری]] زوی، په اصل کې د پکتیا ولایت اوسېدونکی دی. نوموړی په ۱۳۷۹ هـ.ش کال کې په کابل کې زېږېدلی دی.  زده‌کړې احمد سیر آرمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په ۱۳۸۵ هـ.ش کال کې د محمد هاشم میوندوال په منځني ښوونځي کې پیل کړې او په ۱۳۸۹ هـ.ش کال کې د سید نور محمد شاه مینه له عالی لیسې څخه د بکلوریا په کچه فارغ شو.  نوموړي خپلو لوړو زده‌کړو ته دوام ورکړ او په ۱۳۹۹ هـ.ش کال کې یې د هندوستان د کریېر پواینټ پوهنتون (Career Point University, Kota) د نړیوالو اړیکو له څانګې څخه د لېسانس په کچه سند ترلاسه کړ. نوموړی اوس مهال په امریکا متحده ایالاتو کې استوګن دی او هلته زده‌کړې کوي.  '''دندې او ټولنیز فعالیتونه''' <ref>دندې او ټولنیز فعالیتونه د افاق نیوز رئیس''':''' نوموړی د «افاق نیوز» (Afaq News) رسنۍ رئیس دی چې په امریکا متحده ایالاتو کې فعالیت کوي. د سازمان بنسټ‌اېښودونکی''':''' احمد سیر آرمان د «افغانستان د نوي نسل سازمان» بنسټ‌ایښودونکی دی.   خیریه فعالیتونه''':''' نوموړی د «سیر آرمان خیریه بنسټ» مسؤل او بنسټ‌‌اېښودونکی هم دی چې په خیریه چارو کې فعالیت کوي.</ref>د افاق نیوز رئیس: نوموړی د «افاق نیوز» (Afaq News) رسنۍ رئیس دی چې په امریکا متحده ایالاتو کې فعالیت کوي. د سازمان بنسټ‌اېښودونکی: احمد سیر آرمان د «افغانستان د نوي نسل سازمان» بنسټ‌ایښودونکی دی.  خیریه فعالیتونه: نوموړی د «سیر آرمان خیریه بنسټ» مسؤل او بنسټ‌‌اېښودونکی هم دی چې په خیریه چارو کې فعالیت کوي. {{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور= Ahmad_seyar_arman2013.jpg |څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[امریکا]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}} c0n5u5kt9ug33zgjb5unfr2lzk3nvqj 369624 369623 2026-10-02T05:42:38Z ~2026-52985-54 40854 369624 wikitext text/x-wiki احمد سیر آرمان عمری (په انګرېزي: Ahmad Seyar Arman Omari) د [[محمد ضیا ارمان|محمد ضیا آرمان عمری]] زوی، په اصل کې د پکتیا ولایت اوسېدونکی دی. نوموړی په ۱۳۷۹ هـ.ش کال کې په کابل کې زېږېدلی دی.  زده‌کړې احمد سیر آرمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په ۱۳۸۵ هـ.ش کال کې د محمد هاشم میوندوال په منځني ښوونځي کې پیل کړې او په ۱۳۸۹ هـ.ش کال کې د سید نور محمد شاه مینه له عالی لیسې څخه د بکلوریا په کچه فارغ شو.  نوموړي خپلو لوړو زده‌کړو ته دوام ورکړ او په ۱۳۹۹ هـ.ش کال کې یې د هندوستان د کریېر پواینټ پوهنتون (Career Point University, Kota) د نړیوالو اړیکو له څانګې څخه د لېسانس په کچه سند ترلاسه کړ. نوموړی اوس مهال په امریکا متحده ایالاتو کې استوګن دی او هلته زده‌کړې کوي.  {{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور= Ahmad_seyar_arman2013.jpg |څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[امریکا]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}} gokx34serpsgn2bnuaortvd8r35e7rv 369625 369624 2026-10-02T05:44:02Z ~2026-52985-54 40854 /* */ 369625 wikitext text/x-wiki احمد سیر آرمان عمری (په انګرېزي: Ahmad Seyar Arman Omari) د [[محمد ضیا ارمان|محمد ضیا آرمان عمری]] زوی، په اصل کې د پکتیا ولایت اوسېدونکی دی. نوموړی په ۱۳۷۹ هـ.ش کال کې په کابل کې زېږېدلی دی.  زده‌کړې احمد سیر آرمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په ۱۳۸۵ هـ.ش کال کې د محمد هاشم میوندوال په منځني ښوونځي کې پیل کړې او په ۱۳۸۹ هـ.ش کال کې د سید نور محمد شاه مینه له عالی لیسې څخه د بکلوریا په کچه فارغ شو.  نوموړي خپلو لوړو زده‌کړو ته دوام ورکړ او په ۱۳۹۹ هـ.ش کال کې یې د هندوستان د کریېر پواینټ پوهنتون (Career Point University, Kota) د نړیوالو اړیکو له څانګې څخه د لېسانس په کچه سند ترلاسه کړ. نوموړی اوس مهال په امریکا متحده ایالاتو کې استوګن دی او هلته زده‌کړې کوي.  {{وګړي مالوماتبکس|نوم=احمد سیر ارمان|بشپړ نوم=احمد سیر ارمان|انځور= Ahmad_seyar_arman2013.jpg |څرګندونه=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|زېږون نېټه=۲۰۰۱|زېږون ځای=[[کابل]]، [[افغانستان]]|مړينې نېټه=|مړينې ځای=|مړينې لامل=|ښخولو ځای=|اوسېدنځی=[[امریکا]]|تابعيت={{Flagdeco|Afghanistan}} [[افغانستان]]|هېواد غړيتوب=[[افغانان|افغان]]، [[پښتانه|پښتون]]|زده کړې=[[روابط بین الملل]] (International Relations)|لومړنی ښوونځی=|مسلک=د سازمان نسل نو او آفاق نیوز غړی / فعال|کار کلونه=|پېژند لامل=د سیر ارمان بنسټ ایښودونکی|دين=[[اسلام]]|مېړه=|مېرمن=|جايزې=|لاسليک=|رسمي وېبپاڼه=}}<ref>'''دندې او ټولنیز فعالیتونه''' د افاق نیوز رئیس''':''' نوموړی د «افاق نیوز» (Afaq News) رسنۍ رئیس دی چې په امریکا متحده ایالاتو کې فعالیت کوي. د سازمان بنسټ‌اېښودونکی''':''' احمد سیر آرمان د «افغانستان د نوي نسل سازمان» بنسټ‌ایښودونکی دی.   خیریه فعالیتونه''':''' نوموړی د «سیر آرمان خیریه بنسټ» مسؤل او بنسټ‌‌اېښودونکی هم دی چې په خیریه چارو کې فعالیت کوي.</ref> c82icib98bjdxr6z9t7gjrfe1vyvbqv 0 62082 369607 369510 2026-10-01T22:16:27Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369607 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} '''تاميل سینما''' ، چې د '''کالیووډ''' په نوم هم پېژندل کیږي، د هندي فلمي صنعت د تاميل ژبې د [[فلم|فلمونو]] سينما ده چې په [[چينای|چینای]] ، [[تامل ناډو|تاميل ناډو]] کې موقعیت لري ، <ref>{{Cite book|last=Hiro|first1=Dilip|title=After Empire: The Birth of a Multipolar World|year=2010|isbn=978-1-56858-427-0|page=248|url=https://books.google.com/books?id=Zlivv_pQWnAC&pg=PA248}}</ref> د کوډمباکم په ګاونډ کې ، دا کلمه د ''کوډمباکم'' او ''هالیوډ'' ترکيب دی. <ref>{{Cite news|URL=http://www.business-standard.com/india/news/tamil-telugu-film-industries-outshine-bollywood/238821/|Title=Tamil, Telugu film industries outshine Bollywood}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://www.thestar.com/entertainment/movies/2013/01/03/tamil_films_give_bollywood_a_run_for_its_money.html|Title=Tamil films give Bollywood a run for its money}}</ref> د تاميل لومړنی بې غږه فلم ''کیچاکا وادم'' په ۱۹۱۸ کال کې د آر نتاراج <ref name="RANDOR">{{Cite news|URL=http://www.hindu.com/mp/2009/09/07/stories/2009090750790300.htm|Title=Metro Plus Chennai / Madras Miscellany : The pioneer'Tamil' film-maker}}</ref> لخوا جوړ شو. او لومړنی غږ لرونکی فلم، ''کالیډاس'' ،يې یو څو ژبی فلم و چې د ایچ ایم ریډي تر لارښوونې لاندې جوړ شوی و او د 1931 کال د اکتوبر په 31 مه، د هند د لومړني غږ لرونکي انځوريز فلم ''الم آرا'' څخه اووه میاشتې وروسته خپور شو. <ref name="velayutham2">{{Cite book|last=Velayutham|first1=Selvaraj|title=Tamil cinema: the cultural politics of India's other film industry|page=2|url=https://books.google.com/books?id=65Aqrna4o5oC&q=Tamil+cinema+industry|isbn=9780415396806|year=2008}}</ref> د 1930 مې لسیزې په پای کې، د مدراس ایالت مقننه قوې د 1939 د تفریحی مالیاتو قانون تصویب کړ. تامیل سینما وروسته د هند د فلم جوړونې په نورو صنعتونو ژوره اغېزه وکړه، [[چينای|مدراس]] (اوس چینای) د [[باليووډ|هندي سینما]] لپاره د دوهمي مرکز په توګه رامخې ته شو، د سویلي هند نورو فلمي صنعتونو او همدارنګه د [[د سریلانکا سینما|سری لنکايي سینما باندې يې هم اغېز وکړ]]. د شلمې پېړۍ په وروستۍ ربع کې، له [[هند]] څخه تامیل فلمونو په [[سنګاپور|سینګاپور]] ، [[سریلانکا]] ، [[مالیزیا هیواد|مالیزیا]] ، [[جاپان]] ، [[منځنی ختيځ|منځني ختیځ]] ، د [[افريقا|افریقا]] په ځینو برخو، [[اوقيانوسيه|اوقیانوس]] ، [[اروپا]] او [[شمالي امريکا|شمالي امریکا]] کې د بهرنیو سینماګانو کې هم ليدونکي او مينه وال پيدا کړل او خپل نړۍ وال شتون يې وښود. چې دې بريا ته په کتو <ref>{{Cite news|URL=http://www.thehindu.com/features/cinema/tamil-film-business-in-overseas-market/article8483410.ece|Title=A gold mine around the globe|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-06-16|archive-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823131449/http://www.thehindu.com/features/cinema/tamil-film-business-in-overseas-market/article8483410.ece|url-status=dead}}</ref> دغه صنعت په سریلانکا ، مالیزیا، سنګاپور، او لوېدیځه نیمه کره کې د تاميل ډیاسپورا( هغه تاميليان چې تاميلي نشي غږېدلای ) نفوس کې د خپلواک فلم جوړونې ته هم الهام ورکړ. <ref>{{Cite news|URL=http://www.hindu.com/fline/fl1604/16040780.htm|Title=SYMPOSIUM: SRI LANKA'S CULTURAL EXPERIENCE|Publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]}}</ref>   == تاریخ == === لومړني نندارچيان === [[دوتنه:Samikannu_Vincent.jpg|بټنوک|256x256px| سمیکانو وینسنټ]] ایم اډوارډز د لومړي ځل لپاره د [[بریتانوی هند|برتانوي واکمنۍ]] په وخت کې په 1897 کې د [[چينای|مدراس]] په ویکتوریا عامه هال کې د بې غږه فلمونو انتخاب نندارې ته وړاندې کړ. غوره شوي فلمونوه ټول غیر افسانوي موضوعات ښودل ؛ دا فلمونه ډېری د ورځنيو پېښو ریکارډونه وو. د فلم پوه سټیفن هیوز په ګوته کوي چې په څو کلونو کې د پوفامس براډوی په تالار کې د اغلې کلوګ له خوا منظم نندارتون جوړ شو، چې له ليدونکو به يې پيسې اخيستلې، خو دې یوازې څو میاشتې دوام وکړ. خو کله چې دې نندارتون سوداګریزه بڼه ونيوه، نو یو لویدیځي متشبث، وارویک میجر، لومړنۍ برقي [[سینما|سینما تیاتر]] جوړ ه کړه چې اوس هم شته. دا په مدراس کې د برتانوي ټولنې د خوښې ځای و. دغه تياتر څو کاله وروسته وتړل شو. دا ودانۍ اوس د انا سالي (ماونټ سړک ) کې د پوستې دفتر یوه برخه ده. د ماونټ روډ په سیمه کې د ''لیریک تیاتر'' هم جوړ شوی و. دا ځای د مختلفو پېښو ویاړ لري، پشمول په انګلیسي کې ډرامې، د [[لویدیځ "غربی" کلتور|لوېدیځ]] کلاسیکه موسیقۍ کنسرټونه، او نڅاځی او بې غږه فلمونه هم د اضافي جاذبې په توګه ښودل شوي. <ref name="folklore">{{Cite book|title=Folklore, public sphere, and civil society|page=116|url=https://books.google.com/books?id=Xsrgg1Mel8UC&q=Victoria+Public+Hall&pg=PA117|isbn=9788190148146|last=Muthukumaraswamy|first1=M. D.|last2=Kaushal|first2=Molly|year=2004}}</ref> سوامیکانو وینسنټ ، د تروچیراپلي څخه د ریل پټلۍ جوړونکی، په 1905 کې د سفر نندارتون جوړ کړ. هغه په ایسپلانډ کې په یوه خیمه کې لنډ فلمونه وښودل چې اوسني پیري کارنر ته نږدې د پروژی لپاره کاربایډ جټ سوځونکي کارول کیږي. هغه د فلم پروجیکټور او بې غږه فلمونه د فرانسوي ډو پونټ څخه اخیستي او د [[سینما|فلم نندارچي]] په توګه یې سوداګري جوړه کړې وه. ډېر ژر، هغه د پات سره، د یو مشهور او مخکښ فلم تولیدونکي شرکت بنسټ کېښود، پروجېکټورونه يې راوارد کړل، دې کار د نوي سینما کورونو سره مرسته وکړه چې د مدراس واکمنۍ په اوږدو کې وده وکړي. <ref>{{Cite book|last=Rajmohan|first1=Joshi|title=Encyclopaedia of Journalism and Mass Communication: Media and mass communication|page=68|url=https://books.google.com/books?id=_aoH81IN8SsC&q=Swamikannu+Vincent&pg=PA68|isbn=9788182053663|year=2006}}</ref> په وروستیو کلونو کې، هغه غږيز فلمونه تولید کړل او په [[کويمبتور|کویمبتور]] کې یې سینما هم جوړه کړه. <ref>{{Cite news|Title=Tamil Cinema|URL=http://o3.indiatimes.com/brahmanyan/archive/2007/09/21/4783241.aspx|Publisher=India Times|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-06-16|archive-date=2015-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630202911/http://o3.indiatimes.com/brahmanyan/archive/2007/09/21/4783241.aspx|url-status=dead}}</ref> په 1909 کې د [[پنځم جورج|پنځم جورج پاچا]] د لیدنې د لمانځلو لپاره، په [[چينای|مدراس]] کې یو لوی نندارتون جوړ شو. دا نندارتون د غږيزو لنډو فلمونو نندارتون و. یو برتانوي شرکت یو کرون میګافون وارد کړ، چې د فلم پروجکټور څخه جوړ شوی و، چې یو ګراموفون د ډیسک سره چې مخکې ثبت شوی غږ لري، وصل کيږي او د دواړو هممهاله چلولو څخه په يوه وخت کې انځور او غږ تولیديږي. په هرصورت، هیڅ همغږي خبرې اترې نه وې. راګوپتي وینکیا نایډو ، یو بریالی عکس اخیستونکی ، د نندارتون څخه وروسته وسایل په لاس کې واخیستل او د مدراس عالي محکمې ته نږدې یې د خیمې سینما جوړه کړه. <ref name="folklore"/> د دې وسایلو سره، هغه د ویکتوریا په عامه تالار کې لنډ فلمونه ''پرل فش'' او ''راجا کاسکیټ'' نندارې ته وړاندې کړل. کله چې دا بریالۍ ثابته شوه، هغه په ایسپلانډ کې په یوه کيږدۍ کې فلمونه نندارې ته وړاندې کړل. دا د کيږديو پېښې د سینما د نندارتونونو ریښتینې مخکینۍ هلې ځلې وې. وینکیا له دې واحد سره برما (اوسني [[ميانمار|میانمار]] ) او [[سریلانکا]] ته سفر وکړ، او کله چې هغه کافي پیسې راټولې کړې، نو په مدراس کې یې یو دایمي سینما کور جوړ کړ - ګایټي، په 1914 کې، په مدراس کې لومړنی سینما کور چې د یوه هندي لخوا جوړ شوی و. هغه ژر تر ژره دوه نور اضافه کړل، تاج تیاتر په مینټ او ګلوب (وروسته د راکسی په نوم یادیږي) په پوراسوالکم کې. سوامیکنو ونسنټ، چې په [[کويمبتور|کویمبتور]] کې یې د سویلي هند لومړنۍ سینما جوړه کړې وه، د "خیمې سینما" مفهوم معرفي کړ چې په کې د فلمونو د نندارې لپاره ښار یا [[کلی|کلي]] ته نږدې د خلاصې ځمکې په اوږدو کې خیمه جوړه شوې وه. د خپل ډول لومړی په [[چينای|مدراس]] کې رامینځته شوی ، چې د "اډیسن لوی سینما میګافون" په نوم یادیږي. دا د دې حقیقت له امله و چې بریښنایی کاربنونه د حرکت عکس پروجیکٹرونو لپاره کارول شوي. <ref>{{Cite news|URL=http://www.hindu.com/fr/2010/04/30/stories/2010043051340400.htm|Title=He brought cinema to South|Work=[[The Hindu]]|Date=30 April 2010}}</ref> ډیری هغه فلمونه چې نندارې ته وړاندې شوي په [[د امریکا متحده آیالاتونه|متحده ایالاتو]] او [[بریتانیا|انګلستان]] کې جوړ شوي شارټس وو. په 1909 کې، یو انګلیسي، TH هفټن، په مدراس کې د قلمي فلمونو خدمتونه تاسیس کړل او د ځایی لیدونکو لپاره یې ځینې لنډ فلمونه تولید کړل. خو ډېر ژر، ساعت اوږد فلمونه، چې ډراماتيکې کيسې يې بيانولې، چې بيا د " ډرامې فلمونو " په نامه يادېدې، وارد شول. له 1912 راهیسې، په بمبۍ (اوس [[ممبای|ممبۍ]] ) کې جوړ شوي فیچر فلمونه په مدراس کې هم نندارې ته وړاندې شوي. د لنډو فلمونو دوره پای ته ورسېده. د ډرامو فلمونو راتګ سینما د یوې مشهورې تفریحي بڼې په توګه ټینګه کړه. په ښار کې نور سینماګانې جوړې شوې. د دې نوي تفریحي بڼې په اړه په زړه پورې، د مدراس د زرګونو څراغونو په سیمه کې د موټرو سوداګر، آر نتاراجا مدالیار ، پریکړه وکړه چې د فلم تولید ته وده ورکړي. د لارډ کرزن د 1903 د دربار رسمي سینماګرافر سټیوارټ سمیټ سره په [[پونی|پونا]] کې د څو ورځو روزنې وروسته ، هغه په 1916 کې د فلم تولید اندیښنه پیل کړه. هغه سړی چې واقعیا یې د سویلي هند سینما بنسټ ایښودونکی و. د فلم په ویش کې د څو کلونو وروسته، هغه په مدراس کې د تولید شرکت جوړ کړ، د عمومي انځورونو کارپوریشن چې د GPC په نوم مشهور دی. ''د وفادار میرمن'' / ''درماپتیني'' (1929) سره پیل، GPC شاوخوا 24 فیچر فلمونه جوړ کړل. GPC د فلمي ښوونځي په توګه فعالیت کاوه او د هغې په زده کونکو کې نومونه لکه سندرا راو نادکارني او جتین بینرجي شامل وو. د GPC سټوډیو په مدراس کې د تیرووتیور لوی سړک په چیلاپلي بنګله کې ځای په ځای شوی و. دغه شرکت چې تر ټولو زیات تامیل خاموش فلمونه یې تولیدول، په [[کولمبو]] ، رنګون او [[سنګاپور|سینګاپور]] کې یې څانګې درلودې. ''د ویشنو لارې'' / ''وشنو لیلا'' ، چې آر پرکاسا په 1932 کې جوړ کړی، وروستی خاموش فلم و چې په مدراس کې جوړ شوی و. له بده مرغه، د جنوبي هند د سینما خاموش دوره په ښه توګه نه ده مستند شوې. کله چې ټیکیز ښکاره شو، فلم جوړونکي باید د فلم جوړولو لپاره [[ممبای|بمبۍ]] یا [[کلکته|کلکتې]] ته سفر وکړي. د دې دورې ډیری فلمونه د مشهور سټیج ډرامو سیلولایډ نسخې وې. د شرکت ډرامې د [[چينای|مدراس]] لیدونکو ترمنځ مشهورې وې. افسانوي اوتراویدای ډرامه تیاتر په 1872 کې پخپله په مینټ کې جوړ شوی و. په ښار کې ډیری ډرامې هالونه جوړ شوي وو چیرې چې د ماسپښین په وخت کې لنډ خاموش فلمونه نندارې ته وړاندې کیدل او په شپه کې ډرامې جوړیدل. صحنه په 1934 کې بدله شوه کله چې مدراس خپل لومړی غږ سټوډیو ترلاسه کړه. په دې وخت کې په مدراس کې د سینما ټول کورونه د غږ لپاره تار شوي وو. ناراینان، چې د خاموشۍ دورې په جریان کې فعال و، سرینواسا سینټون تاسیس کړ چې په هغه کې یې میرمن د غږ ریکارډر په توګه کار کاوه. ''سرینواسا کلیانم'' (1934)، د ناراین لخوا لارښود شوی، لومړنی غږ فلم (ټکی) و چې په مدراس کې تولید شوی. دوهم غږ سټوډیو چې په مدراس کې راڅرګند شو ویل عکسونه و چې د MD راجن لخوا د ډنمور بنګلو په ایلډمس سړک کې پیل شو ، کوم چې د پیتاپورم راجا پورې اړه لري. ډیر وخت دمخه ، ډیر غږ سټوډیوګانې راپورته شوې. په ۱۹۳۵ کې په مدراس کې ۳۶ خبرې اترې جوړې شوې. === اغېزې === د لومړیو سینماګانو اصلي اغېزې د هېواد کلتوري اغېزې وې. تامیل ژبه هغه وسیله وه چې د چولس په پیل کې ډیری ډرامې او کیسې لیکل شوې وې. دوی خورا سټایل شوي وو او د تماشا طبیعت یو داسې و چې خلک یې جذب کړي. له دې سره سره [[موسیقي|موسيقي]] او نڅا د تفريح يوه له مهمو سرچينو څخه وه. د سندرو او نڅا له لارې افسانه، تاریخ، د کیسې کیسې او داسې نور د بیانولو قوي هندي دود شتون لري. په داسې حال کې چې د هالیووډ فلم جوړونکو هڅه وکړه چې د خپل کار جوړ شوی ماهیت پټ کړي تر څو د حقیقت داستان په بشپړ ډول غالب وي، هندي فلم جوړونکو د دې حقیقت پټولو لپاره هیڅ هڅه ونه کړه چې هغه څه چې په سکرین کې ښودل شوي یو تخیل، فریب، افسانه وه. په هرصورت، دوی وښودله چې دا تخلیق څنګه په پیچلو لارو کې د خلکو ورځني ژوند سره یو ځای کیږي. د 1930 لسیزې په پای کې، د مدراس مقننه ریاست د ''تفریحی مالیاتو قانون 1939'' تصویب کړ. === سټوډیو === په 1916 کې، یوه سټوډیو، په جنوبي هند کې لومړی، په مدراس کې په 10 ملیر سړک تاسیس شوی. هغه ورته د هند فلم شرکت نوم ورکړ. رنګوادیویلو، د سوګونا ویلاسا سبا څخه یو لوبغاړی، هغه وخت د تیاتر شرکت، د لوبغاړو د روزنې لپاره ګمارل شوی و. پنځه دېرش ورځې وروسته، په جنوبي هند کې جوړ شوی لومړنی فیچر فلم، د کیچاکان / کیچاکاواتم تباهي، چې د مهابھارت د یوې برخې پر بنسټ جوړ شوی، د آر ''نتاراج'' لخوا تولید او لارښود شوی، چې د ''هند فلم شرکت محدودیت'' تاسیس کړ. ''د کیچکا'' ) <ref name="tcp">{{Cite book|title=Tamil Cinema: The Cultural Politics of India's Other Film Industry|url=https://books.google.com/books?id=65Aqrna4o5oC&q=Tamil+cinema|last=Velayutham|first1=Selvaraj|chapter='India' in Tamil silent era cinema|year=2008|page=156|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-39680-6}}</ref> د یوې پیړۍ د زیاتیدونکي باکس آفس اخیستو سره سره، تامیل سینما غیر رسمي پاتې ده او د شیل شرکتونو لخوا تسلط لري، یا د یو فلم حیرانتیا، په څو میاشتو کې زیږیدلی او مړ شوی. په هرصورت، دلته لږ استثناوې شتون لري لکه عصري تیاترونه، جیمني سټوډیوز، AVM او سری ټیننډل فلمونه چې د 100 تولیداتو څخه بهر ژوندي پاتې شوي. په 2017 کې، د GST (28٪) او د تفریحی مالیې (30٪) دوه ګونی مالیې سره مخالفت کولو سره، د ''تاملناډو تیاتر مالکینو اتحادیې'' د 3 جولای 2017 څخه په ایالت کې د ټولو سینماګانو د نامعلومې مودې بندولو اعلان وکړ <ref>{{Cite news|URL=http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/gst-effect-tamil-nadu-theatres-to-shut-down-from-july-3/articleshow/59391557.cms|Title=GST effect: Tamil Nadu theatres to shut down from July 3|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-06-16|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705132710/http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/gst-effect-tamil-nadu-theatres-to-shut-down-from-july-3/articleshow/59391557.cms|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/040717/tamil-nadu-theatre-owners-go-on-strike-after-gst-lose-rs-50-crore-a-day.html|Title=Tamil Nadu theatre owners go on strike after GST, lose Rs 50 crore a day}}</ref> اعتصاب لغوه شوی او په سینماګانو کې به د جمعې په ورځ د جولای په ۷ مه د فلمونو چلول پیل شي <ref>{{Cite news|URL=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/060717/tamil-nadu-theatres-owners-and-distributors-call-off-strike.html|Title=No local tax for now: Tamil Nadu theatres' owners call off strike|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-06-16|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409182629/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/060717/tamil-nadu-theatres-owners-and-distributors-call-off-strike.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=http://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tamil-nadu-theatre-owners-call-off-strike-over-30-local-body-tax-1721432|Title=Tamil Nadu Theatre Owners Call Off Strike Over 30% Local Body Tax}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=http://indianexpress.com/article/india/gst-rajinikanth-kamal-hassan-tamil-nadu-theatre-owners-call-off-strike-over-double-taxation-738721/|Title=Tamil Nadu theatre owners call off strike over double taxation}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tamil-nadu-screens-to-open-tomorrow-with-no-new-movies/articleshow/59476924.cms|Title=Tamil Nadu screens to open tomorrow with no new movies}}</ref> حکومت د تفریحي مالیاتو د 30 فیصده موجودیت په اړه پریکړه کولو لپاره یوه کمیټه جوړه کړې. د راپور له مخې، د اعتصاب په جریان کې هره ورځ د سوداګرۍ زیان شاوخوا 20 کروړه روپۍ و. == ویش == په چینای ملټي پلیکسونو او واحد سکرینونو کې کلنۍ داخلې په اوسط ډول 11 دي&nbsp;ملیون ټکټونه د ±1 معیاري انحراف سره&nbsp;په 2011-16 کې ملیون ټکټونه. د چینای فلم صنعت په 1948 کې د ''چندرلیکا'' سره په ټول هندوستان کې لومړی ملي توزیع شوی فلم تولید کړ. <ref name="rivals">{{Cite book|title=India|chapter-url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_2|last=Singh|first1=Sarina|chapter=Film Studios|year=2003|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_2/page/964 964]|publisher=[[Lonely Planet]]|quote=Chennai's film industry now rivals that of Bollywood (Mumbai) for output|isbn=978-1-74059-421-9|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_2/page/964}}</ref> دوی یو له خورا پراخه بهر توزیع لري ، د تامیل ډیاسپورا څخه د لوی لیدونکو ګډون سره. دوی د آسیا، افریقا، لویدیز اروپا، شمالي امریکا او اوشینیا په مختلفو برخو ویشل شوي دي. ډیری بریالي تامیل فلمونه د نورو فلمي صنعتونو لخوا بیا جوړ شوي. دا د ''منوراما د کال کتاب 2000'' (یو مشهور المانیک) لخوا اټکل شوی چې په 20 پیړۍ کې له 5,000 څخه ډیر تامیل فلمونه تولید شوي. تامل فلمونه په نورو ژبو هم ډوب شوي، په دې توګه خورا پراخه لیدونکو ته رسیږي. په چینای فلمونو کې په ډیالوګ او سندرو کې د [[انګلیسي]] شتون مخ په ډیریدو دی. دا غیر معمولي ندي چې داسې فلمونه وګورئ چې د انګلیسي کلمو او جملو سره ډک شوي ډیالوګ یا حتی ټول جملې وړاندې کوي. ځینې فلمونه هم په یو وخت کې په دوه یا دریو ژبو جوړ شوي (یا د فرعي سرلیکونو یا څو غږونو په کارولو سره). [[تاميل سينما|د چینای فلم موسیقارانو]] په ټوله نړۍ کې د فلم موسیقۍ خپل خورا ځانګړی، همغږي سټایل مشهور کړی دی. ډیری وختونه، تامل فلمونه د مدراس تامل انځوروي ، چې په [[چينای|چینای]] کې د تامل یوه دودیزه بڼه ده. === د تامل فلمونو د توزیع سیمې === {| class="wikitable" !سیمه ! اعظمي کاروبار (٪)  ! څانګه |- | NSC | 100 | 6 شمالي ولسوالۍ - کډالور ، کانچیپورم ، تریووالور ، ترووانامالای ، ویلور او ویلوپورم |- | کویمبتور | 50 | 4 لویدیځ ولسوالۍ - کویمبتور ، ایروډ ، نیلګیرس او تریپورپور |- | چنای | ۳۷ | ۱ شمالي ولسوالي – چینای |- | ښاغلی | ۳۵ | 6 سویلي ولسوالۍ - ډینډیګول ، مدورای ، راماناتپورم ، سیواګنګا ، تیني او ویرودونګر |- | TT | ۳۲ | 8 مرکزي ولسوالۍ - اریالور ، کارور ، ناګاپټینم ، پرامبلور ، پدوکوتای ، تنجاور ، تروچیراپلي او تروروور |- | سلیم | ۲۸ | 4 لویدیځې ولسوالۍ - درمپوري ، کرشناګیري ، نمککل او سلیم |- | TK | 13 | 3 سویلي ولسوالۍ - توتوکودي ، تیرونیل ویلي او کنیاکوماري |- style="background:#e5d1cb;" | کرناټکا | ۸۳ | |- style="background:#e5d1cb;" | اندرا پردیش | ۷۹ | |- style="background:#e5d1cb;" | تلنګانه | ۶۳ | |- style="background:#e5d1cb;" | کیرالا | ۶۳ | |- style="background:#e5d1cb;" | د هند پاتې برخه | ۱۵ | |- | امریکا او کاناډا | ۱۱۹ | |- | GCC | ۱۰۶ | |- | ملایزیا | ۸۲ | |- | پاتې نړۍ | ۸۹ | |} === د هند پاتې برخه === ''کیچاکا وادام'' (1918) لومړنی خاموش فلم و چې په سویلي هند کې جوړ شوی و. ''کالیداس'' (1931) لومړنی تامل ټیک فلم و چې په 1931 کې جوړ شوی و. <ref>{{Cite book|title=Indian popular cinema: a narrative of cultural change|last=Gokulsing|first1=K.|last2=Wimal Dissanayake|year=2004|publisher=Trentham Books|isbn=1-85856-329-1|page=24|url=https://books.google.com/books?id=_plssuFIar8C&q=Ayodhyecha+Raja+1932&pg=PA24}}</ref> ''کلاوا'' لومړی بشپړ اوږدوالی ټیکی و چې په بشپړ ډول په تامل کې جوړ شوی و. ''ناندنار'' (1935) د امریکایی فلم ډایرکټر ایلیس آر ډونګن لومړنی فلم و. ''بالیوګیني'' په ۱۹۳۷ کال کې د جنوبي هند د ماشومانو لومړنی فلم ګڼل کېده. دا د ''منوراما د کال کتاب 2000'' (یو مشهور المانیک) لخوا اټکل شوی چې په 20 پیړۍ کې له 5,000 څخه ډیر تامیل فلمونه تولید شوي. تامل فلمونه په نورو ژبو هم ډوب شوي، په دې توګه خورا پراخه لیدونکو ته رسیږي. په چینای فلمونو کې په ډیالوګ او سندرو کې د انګلیسي شتون مخ په ډیریدو دی. په 1991 کې، ''ماروپاکم'' د KS سیتو مادهوان لخوا لارښود شوی، لومړنی تامل فلم شو چې د غوره فیچر فلم لپاره د ملي فلم جایزه وګټله ، دا کار په 2007 کې د ''کانچیوارم'' لخوا تکرار شو. <ref name="Baskaran2013">{{Cite book|last=Baskaran|first1=Sundararaj Theodore|title=The Eye Of The Serpent: An Introduction To Tamil Cinema|url=https://books.google.com/books?id=3jBcAgAAQBAJ&pg=PT164|year=2013|publisher=Westland|isbn=978-93-83260-74-4|pages=164–}}</ref> تامل فلمونه د هند په ګاونډیو ایالتونو لکه [[کيرالا|کیرالا]] ، [[کرناټک|کرناټکا]] ، [[آندرا پرديش|آندرا پردیش]] ، [[مهاراشټرا|مهاراشترا]] ، [[گوجرات|ګجرات]] او [[نوی ډیلي|نوي ډیلي]] کې د پام وړ ملاتړ څخه برخمن دي. په کیرالا او کرناټکا کې فلمونه په مستقیم ډول په تامل کې خپریږي مګر په تیلنګانا او آندرا پردیش کې دوی عموما په تیلګو کې ډوب کیږي چیرې چې دوی ښه بازار لري. <ref>{{Cite news|URL=http://www.hindu.com/fr/2006/12/29/stories/2006122901630100.htm|Title=A few hits and many flops|Date=29 December 2006|title=آرشیف کاپي|access-date=16 June 2022|archive-date=3 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070103213349/http://www.hindu.com/fr/2006/12/29/stories/2006122901630100.htm|url-status=dead}}</ref> === نړیوال === تامیل فلمونه په سویل ختیځ آسیا کې د خلکو په منځ کې دوامداره شهرت لري. له ''چندرلیکه'' راهیسې، ''موتو'' دویم تامیل فلم و چې په جاپاني ژبه کې ډوب شو (لکه موتو '': اودورو مهاراجا'' ) او د 1.6 ډالرو ریکارډ یې ګټلی.&nbsp;ملیونونه په ۱۹۹۸ کال کې <ref>{{Cite news|URL=http://www.hinduonnet.com/2002/01/06/stories/2002010601320900.htm|Title=Rajnikanth casts spell on Japanese viewers|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-06-16|archive-date=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520060231/http://www.hinduonnet.com/2002/01/06/stories/2002010601320900.htm|url-status=dead}}</ref> په 2010 کې، ''انتیران'' د 4 ډالرو ریکارډ ترلاسه کړ&nbsp;ملیونونه په شمالي امریکا کې. د تامیل ژبې ډیری فلمونه د نړۍ په ګوټ ګوټ کې په بیلابیلو فلمي فیستیوالونو کې د ځانګړي پریزنټشنونو په توګه غوره شوي یا غوره شوي دي، لکه د مانی رتنم کناتیل ''متمیتل'' ، د ''وسنتابلان وییل'' او د امیر سلطان ''پاروتیویران'' . ''کانچیوارم'' (2009) د ټورنټو نړیوال فلم فستیوال کې د پریمیر کولو لپاره غوره شو. تامل فلمونه د هند لخوا د غوره بهرنۍ ژبې اکاډمۍ جایزه لپاره اته ځله وړاندې شوي فلمونو برخه وه، یوازې له هندي وروسته. د ماني ''رتنم نایکان'' (1987) د ټایم مجلې د "آل وخت" 100 غوره فلمونو لیست کې شامل شو. <ref>[https://web.archive.org/web/20050525030815/http://www.time.com/time/2005/100movies/0,23220,nayakan,00.html Nayakan], [[Time magazine's "All-TIME" 100 best movies|All-Time 100 Best Films]], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 2005</ref> == اقتصاد == په 1985 کې د تامل فلم صنعت کې د فلم اوسط کلنۍ تولید لوړ شو. د تامل فلم بازار د [[تامل ناډو]] ایالت د ناخالص کورني محصول (GDP) نږدې 0.1٪ برخه جوړوي. د ساتیرۍ مالیاتو هدف لپاره، بیرته ستنیدونکي باید په اونۍ کې (معمولا هره سه شنبه) د نندارچیانو لخوا ثبت شي. د تامل ناډو حکومت د تامیل فلمونو لپاره د تفریحی مالیې معافیت لپاره شرایط چمتو کړي چې یوازې د تامیل ژبې څخه په کلمو کې سرلیکونه لري. <ref name="tax exemption" /> دا د حکومت د 72 فرمان سره سم دی چې د 22 جولای 2006 تصویب شوی. لومړی فلم چې د نوي امر وروسته خپور شو ''اناککم ایناکم'' و. اصلي سرلیک ''یو څه یو څه یوناکم اینناکم'' ، نیم انګلیسي او نیم تامیل سرلیک و. د 2011 په جولای کې، د تفریحی مالیې په اړه سخت نورمونه تصویب شول چې پکې ویل شوي هغه فلمونه چې یوازې د فلم تصدیق کولو مرکزي بورډ لخوا "U" سند ورکړل شوی و د مالیې معافیت وړ و او هغه کسان چې "A" سند لري په دې کټګورۍ کې نه شي کیدی. . د تامل فلم د ارزښت زنځیر کې درې لوی رولونه شتون لري لکه تولید کونکی ، توزیع کونکی او ''نندارچی'' . توزیع کونکی په ټاکل شوې سیمه کې د فلم نندارې لپاره له تولید کونکي څخه د تیاتر ویش حقونه اخلي. توزیع کونکی پرمختللي دندې ترسره کوي لکه: # د فلم برخه تمویل (د لږ تر لږه تضمین په صورت کې / د فلم د حقونو دمخه پیرود) # د فلم سیمه ایز بازار موندنه # د نندارتون د تالارونو انتخاب # د فزیکي چاپ توزیع لوژستیک اداره کول د توزیع قراردادونو له لارې د ویش حق لیږد لپاره درې مشهورې لارې شتون لري: # لږترلږه تضمین + امتیاز - دلته، تولید کونکی د یوې ټاکل شوې سیمې لپاره د توزیع حقونه د لږترلږه یوې اندازې لپاره پلوري پرته لدې چې د فلم د باکس دفتر فعالیت ته پام وکړي. هر ډول اضافه د تولید کونکي او توزیع کونکي ترمینځ شریک کیږي ، د مالیې له کمولو وروسته د دمخه ټاکل شوي تناسب (معمولا 1: 2) کې ، د کرایې ښودلو ، کمیسیون ، د چاپ لګښتونه او د تبلیغ لګښت. په مؤثره توګه، توزیع کونکی د بازار په سترګو کې ''تمویل کونکی'' کیږي. دا د لوړ بودیجې تولید کونکو لپاره ترټولو عام چینل دی. # کمیسیون - دلته ، توزیع کونکی تولید کونکي ته د کمېشن کمولو وروسته د باکس دفتر ټول ټولګه ورکوي. نو، د فلم د باکس آفس فعالیت ټول خطر د تولیدونکي سره پاتې دی. دا د ټیټ بودیجې تولید کونکو لپاره ترټولو عام چینل دی. د ۲۱مې پېړۍ په لومړۍ لسیزه کې شاوخوا ۹۰ سلنه فلمونه د کمېشن پر اساس خپرېدل. <ref>{{Cite news|URL=https://www.thehindu.com/features/cinema/how-film-distribution-has-changed-with-times-in-Tollywood/article8289535.ece|Title=Out with the old|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-06-16|archive-date=2021-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205185122/https://www.thehindu.com/features/cinema/how-film-distribution-has-changed-with-times-in-kollywood/article8289535.ece|url-status=dead}}</ref> # مستقیم خرڅلاو - دلته، تولید کونکی د یوې ټاکل شوې سیمې لپاره د توزیع او تیاتر نندارتون ټول حقونه په ځانګړې توګه په ویشونکي پلوري. په مؤثره توګه، توزیع ''کونکی'' د بازار په سترګو کې تولید کونکی کیږي. نو، د فلم د باکس آفس فعالیت ټول خطر د ویشونکي سره پاتې دی. د نندارتون د قراردادونو له لارې د نندارتون د حقونو د لیږد لپاره څلور مشهورې لارې شتون لري: # د تیاتر کرایه - دلته، ننداره کوونکی د مالیې او نندارې کرایې له کمولو وروسته توزیع کونکي ته د بکس دفتر ټول ټولګه ورکوي. نو، د فلم د باکس آفس فعالیت ټول خطر د ویشونکي سره پاتې دی. دا د ټیټ بودیجې فلمونو لپاره خورا عام چینل دی ، د کاسټ کولو رتبه نوي راغلو ، د نا ثابت شوي ټریک ریکارډ سره. په چینای کې، د AC او DTS سره یو معتدل تیاتر کولی شي د اونۍ کرایه شاوخوا ₹ 1 لک ترلاسه کړي. # ټاکل شوی کرایه - دلته، ننداره کوونکی د فلم د باکس دفتر فعالیت ته په پام سره، توزیع کونکي ته اعظمي یوی پیسې ورکوي. کرایه په هر نندارتون کې د لګښت وړ نه ده. د مالیې له کمولو وروسته هر ډول اضافي د نندارچي لخوا ساتل کیږي. په مؤثره توګه، نندارتون د بازار په سترګو کې ''توزیع'' کونکی کیږي. نو، د فلم د باکس آفس فعالیت ټول خطر د نندارچیانو سره پاتې دی. # لږ تر لږه تضمین + امتیاز - دلته، ننداره کوونکی د فلم د باکس دفتر فعالیت ته په پام سره، لږ تر لږه یوه اندازه پیسې ورکوي. کرایه په هر نندارتون کې د لګښت وړ نه ده. د مالیې او شو کرایې له کمولو وروسته هر ډول اضافي په عموم ډول د توزیع کونکي او نندارچي تر مینځ دمخه ټاکل شوي تناسب (1:2) کې شریک کیږي. # د عوایدو برخه - دلته، توزیع کونکی د مخکې ټاکل شوي تناسب (معمولا 1: 1) کې د نندارچیانو سره شریکوي، د مالیې له کمولو وروسته د فلم ټول بکس دفتر ټولګه. کرایه په هر نندارتون کې د لګښت وړ نه ده. نو، د فلم د باکس دفتر فعالیت ټول خطر د نندارچیان او توزیع کونکي ترمنځ شریک شوی. دا ترټولو عام چینل دی چې د ملټي پلیکس سکرینونو لخوا غوره کیږي. == قانون جوړونه == په چینای کې د فلم سټوډیوګانې د قانون سره تړلې دي، لکه د 1948 د سینماګرافي فلم قواعد، د 1952 د سینماګرافي قانون، او د 1957 د کاپي حق قانون په [[تامل ناډو]] کې د سینما د ټکټونو بیې د حکومت له خوا تنظیمیږي. د واحد سکرین تیاترونه ممکن اعظمي حد ₹ 50 چارج کړي ، پداسې حال کې چې له دریو څخه ډیر تیاترونه ممکن د هر ټکټ اعظمي حد 120 ₹ چارج کړي. <ref>{{Cite news|Title=Cinema ticket rate revision reflects a balancing act|URL=http://www.hindu.com/2007/01/02/stories/2007010215570200.htm|Work=[[The Hindu]]|Date=2 January 2007|title=آرشیف کاپي|access-date=16 June 2022|archive-date=5 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070105092346/http://www.hindu.com/2007/01/02/stories/2007010215570200.htm|url-status=dead}}</ref> == جایزې == * د فلم فیر ایوارډونه سویل * IIFA Utsavam * د میرچي میوزیک ایوارډونه سویل * د ټورنټو تامل فلم فستیوال * د سیما ایوارډونه * د ناروې تامل فلم فستیوال جایزې * د تامل ناډو ایالت فلم جایزې * وجي ایوارډونه * د تامل نړیوال فلم جایزې * کلیمانی * د اډیسن جایزې * د انندا ویکټان سینما جایزې * د جنوبي ساحې جایزې * د نړۍ سینما * د هند سینما * په سویلي هند کې لومړني رنګ فلمونه * د هندي فلمونو لیست چې تر ټولو ډیر عاید لري * د تامیل لوبغاړو لیست * د تامل فلمي لوبغاړو لیست * د تامل فلمي لوبغاړو لیست * د تامل میوزیک ډایرکټرانو لیست * تامل سینما او دراویډی سیاست == یادښتونه ==   ==سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] kkrgh8tqxnq9sz2srneopx57udi4kaq 0 63753 369614 369592 2026-10-02T04:19:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369614 wikitext text/x-wiki '''کوچنۍ سیاره''' هغه نجومي جسم دی چې د لمر (یا په ټولیز ډول د هر سیاروي نظام لرونکي ستوري) په شاوخوا کې په مستقیم مدار کې ګرځي چې نه د سیارې او نه هم د کوم لکۍ لرونکي ستوري په توګه طبقه بندي کېږي. تر ۲۰۰۶ کال مخکې د ستور پوهنې نړیوالې اتحادیې (IAU) په رسمي ډول د کوچنۍ سیارې اصطلاح کاروله، خو د همدغه کال په غونډه کې یې کوچنۍ سیارې او لکۍ لرونکي ستوري بېرته په سیاره‌ګۍ او د لمریز نظام په کوچنيو اجرامو کې ډلبندي کړل.<ref name="res">[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ Press release, IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517081228/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ |date=2020-05-17 }}, International Astronomical Union, August 24, 2006. Accessed May 5, 2008.</ref> په کوچنیو سیارو کې اسټرویډونه یا کوچني ستوري ډوله جسمونه (ځمکې ته نږدې اجسام، د مریخ کراسرز، د اصلي کمربند سټرویډونه او د مشتري ټروجنونه) او لرې وړې سیارې (سینټورونه او له نیپتون هاخوا اجسام) شاملېږي چې ډېری یې په کویپر کمربند او وېشلي ډېسک کې دي. د ۲۰۲۲ کال تر مې میاشتې پورې ۱۱۳۱۲۰۱ اجسام پېژندل شوي دي چې په ۶۱۱۶۷۸ شمېره لرونکو او ۵۱۹۵۲۳ بې شمېرې کوچنیو سیارو وېشل شوي دي او یوازې پنځه یې په رسمي ډول د سیاره‌ګیو په توګه پېژندل شوي دي. لومړنۍ کوچنۍ سیاره سیرېس نومېده او په ۱۸۰۱ کال کې کشف شوه. د کوچنۍ سیارې اصطلاح له ۱۹مې پېړۍ راهیسې دغو اجسامو ته کارول کېږي. ستورو ته د ورته سیارو اصطلاح هم د لویو سیاروي اجسامو لپاره کارول شوې ده، په ځانګړي ډول هغو اجسامو ته چې د ستور پوهنې نړیواله اتحادیه یې له ۲۰۰۶ کال راهیسې د سیاره‌ګۍ په نامه یادوي. په تاریخي لحاظ د ستوري ډوله جسم، کوچنۍ سیارې او سیاره‌ګۍ اصطلاحات لږ او ډېر مترادف دي. دا اصطلاحات د مشتري له مداره بهر د کوچنیو سیارو په کشفېدو سره خورا پېچلي شول، په ځانګړې توګه له نیپټون هاخوا اجسام چې عموماً د کوچنیو سیارو په ډله کې نه شمېرل کېږي. هغه کوچنۍ سیارې چې ګاز خپروي، ښایي د لکۍ لرونکو ستورو په توګه ډلبندي شي.<ref>[http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When did the asteroids become minor planets?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825024347/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php|date=2009-08-25}}, James L. Hilton, Astronomical Information Center, United States Naval Observatory. Accessed May 5, 2008.</ref><ref name="a">Planet, asteroid, minor planet: A case study in astronomical nomenclature, David W. Hughes, Brian G. Marsden, ''Journal of Astronomical History and Heritage'' '''10''', #1 (2007), pp. 21–30. {{Bibcode|2007JAHH...10...21H}}</ref><ref>Mike Brown, 2012. ''[[How I Killed Pluto and Why It Had It Coming]]''</ref><ref name="encarta">"[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551567/asteroid.html Asteroid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028072513/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551567/Asteroid.html |date=2009-10-28 }} {{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028072513/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551567/Asteroid.html |archivedate=2009-10-28 |title=آرشیف کاپي |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551567/Asteroid.html |access-date=2022-08-20 |url-status=dead}}", ''MSN Encarta'', Microsoft. Accessed May 5, 2008. 2009-11-01.</ref> اجسام هغه مهال سیاره‌ګۍ بلل کېږي چې هایدروسټاټیک تعادل ته د رسېدو لپاره کافي جاذبه ونه لري او بیضوي شکل رامنځته کړي. نورې ټولې وړې سیارې او لکۍ لرونکي ستوري د لمریز نظام د کوچنیو اجسامو په نامه یادېږي. د ستور پوهنې نړیواله اتحادیه وايي چې د کوچنۍ سیارې اصطلاح لا هم کارول کېدای شي، خو د لمریز نظام د کوچني جسم اصطلاح به غوره وي. له دې سره سره، د شمېرو ورکولو او نومولو لپاره د کوچنیو سیارو او لکۍ لرونکو ستورو تر منځ دودیز توپیر لا هم موجود دی.<ref>[http://www.iau.org/public/themes/pluto/ Questions and Answers on Planets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417193151/https://www.iau.org/public/themes/pluto/ |date=2020-04-17 }}, additional information, news release IAU0603, IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes, [[International Astronomical Union]], August 24, 2006. Accessed May 8, 2008.</ref> == ټولیز شمېر == په لمریز نظام کې په سلګونو زره کوچنۍ سیارې کشف شوې دي او هره میاشت په زرګونو نورې کشفېږي. د کوچنيو سیارو د کتنې مرکز څه باندې ۲۱۳ میلیونه کتنې او ۷۹۴۸۳۲ کوچنۍ سیارې ثبت کړې دي. له دې ډلې څخه ۵۴۱۱۲۸ یې داسې مدارونه لري چې په کافي اندازه پېژندل شوي دي او دایمي رسمي شمېرې ورته ټاکل شوې دي. له دې جملې څخه ۲۱۹۲۲ یې رسمي نومونه لري. د ۲۰۲۱ کال د نومبر میاشتې تر ۸مې نېټې پورې تر ټولو ټیټه شمېره بې‌نومه کوچنۍ سیاره «(۴۵۹۶) ۱۹۸۱ کیو.بي» ده او تر ټولو لوړه شمېره نومول شوې کوچنۍ سیاره بیا ۵۹۴۹۱۳ ꞌAylóꞌchaxnim ده.<ref>{{cite web |author=JPL |title=How Many Solar System Bodies |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count |access-date=May 27, 2019 |work=JPL Solar System Dynamics |publisher=NASA}}</ref><ref>{{cite web |title=Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (543001)-(544000) |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs580001.html |access-date=2021-10-27 |publisher=Minor Planet Center}}</ref><ref>{{cite web |title=Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000) |url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html |access-date=2021-10-27 |publisher=Minor Planet Center}}</ref> == د نومونې قواعد == په لمریز نظام کې ټول نجومي اجسام یوه ځانګړي نوم ته اړتیا لري. کوچنیو سیارو ته په درې پړاویزه پروسه کې نومونه ټاکل کېږي. لومړی یو لنډمهاله نوم دی چې د کشف په وخت کې ورکول کېږي - ځکه ښايي جسم په لومړیو کې کاذب مثبت وي یا وروسته ورک شي – نو د لنډمهالې ټاکل شوې کوچنۍ سیارې په نامه یادېږي. وروسته له دې چې کتنه د خپل راتلونکي موقعیت د وړاندوینې لپاره کافي دقیقه وي، یوه کوچنۍ سیاره په رسمي ډول ټاکل کېږي او شمېره ورکول کېږي. دا بیا وروسته شمېره لرونکې کوچنۍ سیاره ده. بالاخره په درېیم پړاو کې ښايي سیارې ته د کشفوونکو له‌خوا نوم وټاکل شي. تر دې مهاله د ټولو کوچنیو سیارو له ډلې یوه کمه برخې سیارې نومول شوې دي. لوی اکثریت یا هم شمېرل کېږي یا لا هم یوازې لنډمهاله نومونه لري. === شمېرې ورکول === کوچنیو سیارو ته د مدار له تایید وروسته یوه رسمي شمېره ورکول کېږي. دا چې د کشف سرعت ډېر شوی، دا مهال دغه عددونه شپږ رقمي شوي دي. دغه شمېر له پنځو عددونو څخه شپږو عددونو ته د ۲۰۰۵ کال د اکتوبر میاشتې په ۱۹مه نېټه د «سرکلر» کوچنۍ سیارې په کشفېدو سره ورسېد چې له ۹۹۹۴۷ څخه تر ۱۱۸۱۶۱ پورې لوړ شو. === نومونه === لومړنۍ سیارې د یوناني او رومي اسطورو د شخصیتونو په نامه نومول شوې دي، خو لکه څرنګه چې د مشهورو خلکو نومونه کم شول، ادبي کرکټرونه، د کشفوونکو د مېرمنو، ماشومانو، همکارانو او ان د تلویزیوني کرکټرونو نومونه هم وکارول شول. == سرچينې == fxq7sfj53y3aoewo5suwcitm3qf1soy 0 63876 369610 367773 2026-10-02T02:15:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369610 wikitext text/x-wiki '''له ۱۸۵۰ کال راهیسې د طبیعي یخچالونو شاتګ''' په کورونو کې د مصرفولو او د کښتونو د خړوبولو لپاره خوږو اوبو ته پر لاسرسي او هغو حیواناتو او نباتاتو اغېز کوي چې د یخچالونو پر ویلي کېدو تکیه دي، د دې تر څنګ په اوږد مهال کې د سمندرونو پر سطحو هم اغېز پرېباسي. کنګلونه په طبیعي ډول د کنګل د زمانې په پای کې کمېږي، خو کنګل‌پوهان دې پایلې ته رسېدلي دي چې د کنګلونو د اوسني شاتګ لامل د اتومسفیر د ګلخانه‌يي ګازونو ډېروالی دی او دا د اقلیمي بدلون اغېزه ده. د همالیا، راکي، الپ، کسکېډز او سوېلي اند په څېر د منځني عرض د غرونو سلسلې او په افریقا کې د «کلیمانجارو» په څېر ګرم غرونه د کنګلونو ځینې لوی ضایعات څرګندوي. په ۱۹۹۳-۲۰۱۸ کلونو کې د کنلګونو ټولیز ضایعات د کنګلیزو لایو تر بېرونیو یخچالونو پرته شاوخوا ۵۵۰۰ ګیګاټنه وو.<ref name="IPCC AR6 WG1 Ch9_d">{{Harvnb|IPCC AR6 WG1 Ch9|2021|p=9-7, line 6}}</ref> د شمالي امریکا په لوېديځ، اسیا، الپ غرونو او د سوېلي امریکا په تودو او نیمه تودو سیمو کې، همدا راز په افریقا او اندونیزیا کې د غرنیو طبیعي یخچالونو شاتګ د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د نړیوالې تودوخې د زیاتېدو شواهد وړاندې کوي. له ۱۹۹۵ کال راهیسې د ګرینلنډ د مهمو خروجي یخچالونو او د لوېديځ اتلانتیک د کنلګیزو لایو د شاتګ له چټکتیا سره ښايي د سمندر د سطحې د لوړېدو وړاندوېینه وشي چې پر ساحلي سیمو اغېز کوي. د کنګل کوچنۍ دوره له شاوخوا ۱۵۵۰ څخه تر ۱۸۵۰ پورې روانه وه چې په دې دوره کې د ځینو ځانګړو سیمو هوا د مخکې او وروسته وخت په نسبت څه ناڅه سړه وه. ورپسې تر شاوخوا ۱۹۴۰ کال پورې په ټوله نړۍ کې طبیعي یخچالونو د اقلیم له ګرمېدو سره شاتګ وکړ. د ۱۹۵۰ او ۱۹۸۰ کلونو تر منځ په ډېرو مواردو کې د کنګلونو شاتګ د نړیوالې تودوخې له څه ناڅه کمښت سره ټکنی شو او حتا د لنډ مهال لپاره معکوس شو. له ۱۹۸۰ کال راهیسې د اقلیمي بدلونونو له امله طبیعي یخچالونو شاتګ کړی دی چې دا لړۍ چټکه شوې او پراخه شوې ده، په داسې ډول چې ځینې طبیعي یخچالونه په بشپړ ډول ورک شوي دي او ډېری نور طبیعي یخچالونه له ګواښ سره مخ دي. اند او همالیا ته په ورته ځایونو کې د طبیعي یخچالونو له منځه تګ د اوبو پر سرچینو اغېز لرلای شي.<ref name="pelto1">{{cite web |last=Pelto |first=Mauri |title=Recent Global Glacier Retreat Overview |url=http://www.nichols.edu/departments/glacier/glacier_retreat.htm |access-date=February 14, 2015 |work=North Cascade Glacier Climate Project |archive-date=October 12, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012120203/http://www.nichols.edu/departments/glacier/glacier_retreat.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Lee|first1=Ethan|last2=Carrivick|first2=Jonathan L.|last3=Quincey|first3=Duncan J.|last4=Cook|first4=Simon J.|last5=James|first5=William H. M.|last6=Brown|first6=Lee E.|date=2021-12-20|title=Accelerated mass loss of Himalayan glaciers since the Little Ice Age|journal=Scientific Reports|language=en|volume=11|issue=1|pages=24284|doi=10.1038/s41598-021-03805-8|issn=2045-2322|pmc=8688493|pmid=34931039|bibcode=2021NatSR..1124284L}}</ref> == لاملونه == د یوه یخچال د پایښت لپاره کتلوي تعادل یا د ویلې کېدو او بخار کېدو (ذوب او تصعید) تر منځ توپیر ډېر مهم دی. اقلیمي بدلونونه ښايي د واورې په ورښت او تودوخه کې بدلونونه پېښ کړي او په پایله کې یې کتلوي تعادل بدل شي. طبیعي یخچالونه د پایدار یا دوامدار منفي تعادل له امله خپله موازنه یا برابروالی بایلي او شاتګ کوي. مثبت پایدار تعادل هم له برابروالي بهر دی او ښايي د برابروالي د بیا ټينګښت لوري ته پرمختګ وکړي. دا مهال کابو ټول یخچالونه منفي کتلوي تعادل لري او د شاتګ په حال کې دي.<ref name="mote-kaser">{{cite journal|first1=Philip W.|last1=Mote|first2=Georg|last2=Kaser|journal=American Scientist|volume=95|issue=4|year=2007|title=The Shrinking Glaciers of Kilimanjaro: Can Global Warming Be Blamed?|url=https://www.americanscientist.org/article/the-shrinking-glaciers-of-kilimanjaro-can-global-warming-be-blamed|pages=318–325|doi=10.1511/2007.66.318|access-date=November 23, 2020|archive-date=July 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711092430/https://www.americanscientist.org/article/the-shrinking-glaciers-of-kilimanjaro-can-global-warming-be-blamed|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Alex S. Gardner|author2=Geir Moholdt|author3=J. Graham Cogley|author4=Bert Wouters|author5=Anthony A. Arendt|author6=John Wahr|author7=Etienne Berthier|author8=Regine Hock|author9=W. Tad Pfeffer|author10=Georg Kaser|author11=Stefan R. M. Ligtenberg|author12=Tobias Bolch|author13=Martin J. Sharp|author14=Jon Ove Hagen|author15=Michiel R. van den Broeke|author16=Frank Paul|title=A Reconciled Estimate of Glacier Contributions to Sea Level Rise: 2003 to 2009|journal=Science|date=May 17, 2013|volume=340|issue=6134|pages=852–857|doi=10.1126/science.1234532|pmid=23687045|bibcode=2013Sci...340..852G|s2cid=206547524|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/83966/6/2013_PaulF_Gardner_et_al_accepted_ms130227.pdf|access-date=November 23, 2020|archive-date=November 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104061145/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/83966/6/2013_PaulF_Gardner_et_al_accepted_ms130227.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hubbard">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Bryn|author2=Neil F. Glasser|title=Field Techniques in Glaciology and Glacial Geomorphology|date=May 20, 2005|publisher=Wiley|isbn=978-0470844274|pages=179–198|url=https://books.google.com/books?id=Y9MWQT0gdBMC&pg=PA179|access-date=November 23, 2020}}</ref><ref name="pelto2">{{cite journal|author=Pelto, M.S.|title=Forecasting temperate alpine glacier survival from accumulation zone observations|journal=The Cryosphere|year=2010|volume=4|issue=1|pages=67–75|doi=10.5194/tc-4-67-2010|bibcode=2010TCry....4...67P|url=https://tc.copernicus.org/articles/4/67/2010/|doi-access=free|access-date=November 23, 2020}}</ref> == اغېزې == === اوبه === د طبیعي یخچالونو د شاتګ دوام به څه ناڅه متفاوتې اغېزې ولري. هغه سیمې چې د اوړي په ګرمو میاشتو کې د طبیعي یخچالونو له ویلې کېدو څخه په بهېودونکو اوبو تکیه دي، هلته د یخچالونو د اوسني شاتګ دوام کنګلونه له منځه وړي او بهېدونکې اوبه ورسره کمېږي یا بېخي له منځه ځي. د بهېدونکو اوبو کموالی د محصولاتو پر خړوبولو اغېز کوي او هغه اوړنی جریان کموي چې د بندونو او زېرمو د ډکولو لپاره اړین دی. دغه وضعیت په سوېلي امریکا کې د کښتونو د خړوبولو لپاره شدید دی. په سوېلي امریکا کې ګڼ مصنوعي سیندونه یوازې د کنګلونو له ویلې کېدو څخه د بهېدونکو اوبو په مرسته ډکېږي. د مرکزي اسیا هېوادونه هم له تاریخي لحاظه د کښتونو د خړوبولو او د څښاک د سرچینو لپاره د موسمي یخچالونو په ویلې کېدو پورې تړلي پاتې شوي دي. په ناروې، الپ غرونو او د شمالي امریکا په شمال لوېديځ ارام سمندرګي کې د اوبو د انرژۍ لپاره د طبیعي یخچالونو بهېدونکې اوبه ډېر اهمیت لري.<ref>{{cite news|date=October 9, 2003|title=Melting glaciers threaten Peru|work=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/3172572.stm|url-status=live|access-date=January 7, 2021}}</ref> === ایکوسیستمونه === د خوږو او تروشو اوبو د حیواناتو او نباتاتو ډېری نوعې د ځانونو لپاره د سړو اوبو د هغو ژوندځایونو د ډاډمنولو لپاره د یخچالونو په اوبو پورې تړلي دي چې مطابقت یې ورسره کړی دی. د خوږو اوبو د کبانو ځینې نوعې د ژوندي پاتې کېدو او نسل تولیدولو لپاره سړو اوبو ته اړتیا لري او دا چاره د «سالمون» او «وژونکي سالمون» کبانو په مورد کې لا ډېر صدق کوي. د کنګلونو د بهېدونکو اوبو کموالی د دغو نوعو د ودې لپاره د ناکافي جریان لامل کېدای شي. د یخچالونو له ویلې کېدو څخه د خوږو اوبو د ډېروالي له امله په سمندري جریانونو کې بدلونونه او د سمندرونو په ترموهالین جریان کې بالقوه بدلون ښايي پر اوسنۍ کب‌نیونه هم اغېز وکړي چې انسان هم پرې تکیه دی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FboCKhLSfysC&q=increased+glacier+melt+impact+fisheries&pg=PA47|title=The Economics of Adapting Fisheries to Climate Change|publisher=OECD Publishing|year=2011|isbn=978-92-64-09036-1|pages=47–55|access-date=2011-10-15}}</ref> === سېلابونه === یوه لویه اندېښنه د کنګلیزو سیندونو د طغیاني سېلابونو خطر ډېرېدل دي چې په تېر کې یې پر ژوند او اموالو زیاتې اغېزې کړې دي. د طبیعي یخچالونو د ذوب یا ویلې کېدو اوبه چې د دغو یخچالونو له شاتګ څخه را پاتې کېږي، د هغو یخچالي رسوباتو له امله مهارېږي چې ښايي ناپایدار وي او د زلزلې، ځمک‌ښویېدنې یا واورېژ په پایله کې د ماتېدو یا بې ځایه کېدو په صورت کې لاندې ځي. که لاندېنی یخچالي رسوب هومره قوي نه وي چې پورته تلونکې اوبه د ځان تر شا وساتي، کېدای شي چاودنه وکړي او د یوه لوی ځايي سېلاب لامل شي. د یخچالونو د شاتګ له امله د یخچالي سیندونو د جوړېدو او پراخېدو په دلیل د دغسې پېښو د رامنځته کېدو احتمال د ډېرېدو په حال کې دی. په تېر مهال کې دغه ډول سېلابونو ډېر ځاني او مالي زیانونه اړولي دي. په ګړنګ‌وزمه او نریو درو کې هغه کلي او ښارونه تر ټولو ډېر له ګواښ سره مخ دي چې تر کنګلیزو سیندونو لاندې پراته دي. په ۱۸۹۲ کال کې د یوه کنګلیز سیند د طغیاني سېلاب په پایله کې د «ټټ روس» یخچال له سیند څخه شاوخوا ۲۰۰۰۰۰ متر مکعبه (۲۶۰۰۰۰ یارډ مکعبه) اوبه خوشې شوې چې د فرانسې په «سینټ-ژوریس-له-باین» ښار کې یې څه باندې ۲۰۰ کسان ووژل. د کنګلیزو سیندونو طغیاني سېلابونه د نړۍ په هره هغه سیمه کې شته دي چې هلته طبیعي یخچالونه موجود دي. تمه کېږي چې د یخچالونو شاتګ به د یخچالي سیندونو د جوړولو او پراخولو لامل شي او د راتلونکو طغیاني سېلابونو ګواښ به لوړ کړي.<ref name="unep2">{{cite press release|date=16 April 2002|title=Global Warming Triggers Glacial Lakes Flood Threat|publisher=United Nations Environment Programme|access-date=14 November 2015|url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=245&ArticleID=3042|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20050526075346/http%3A//www.unep.org/Documents.multilingual/Default.asp?DocumentID%3D245%26ArticleID%3D3042|url-status=dead|archive-date=26 May 2005}}</ref><ref>{{cite report|url=http://assets.panda.org/downloads/himalayaglaciersreport2005.pdf|title=An Overview of Glaciers, Glacier Retreat, and Subsequent Impacts in Nepal, India and China|date=March 2005|publisher=WWF Nepal Program|page=3}}</ref><ref name="pelto5">{{cite web |author=Mauri S. Pelto |title=Recent Global Glacier Retreat Overview |url=http://www.nichols.edu/departments/glacier/glacier_retreat.htm |access-date=August 7, 2016 |archive-date=October 12, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012120203/http://www.nichols.edu/departments/glacier/glacier_retreat.htm |url-status=dead }}</ref> === د سمندر د سطحې لوړوالی === د سمندر د سطحې ډېروالی تر ډېره د ګرینلنډ او انترکتیکا د قطبي کنګلونو په ویلې کېدو پورې تړاو لري، ځکه دا هغه ځای دی چې د یخچالونو اکثریت کنګلونه په کې واقع دي. که د انترکتیکا ټول کنګلونه ویلې شي، د نړۍ سمندرونه شاوخوا ۷۰ متره (۲۳۰ فوټه) را پورته کېږي. که څه هم مخکې فکر کېده چې د انترکتیکا کنلګونه د سمندرونو د اوبو د کچې په ډېرېدو کې ډېر رول نه لري، خو وروستیو څېړنو ښودلې ده چې انترکتیکا او ګرینلنډ دواړه په جلا جلا ډول هر کال د سمندرونو د سطحې په ډېرېدو کې ۰.۵ ملي متره (۰.۰۲۰ اېنچه) ونډه لري. د انترکتیکا په لوېديځ کې «تویتز» طبیعي یخچال دا مهال په یوازې ځان د نړیوال سمندر د سطحې په ډېرېدو کې شاوخوا ۴ سلنه ونډه لري. دا یخچال تر شاوخوا دوه فوټه (۶۵ سانتي مترو) پورې د سمندرونو د سطحې لوړولو لپاره کافي کنګل لري او خپل ګاونډي یخچالونه هم شاته پرېږدي چې که ټول کنلګونه له منځه لاړ شي، د سمندرونو کچه تر ۸ فوټه (۲.۴ مترو) پورې لوړوي. دا واقعیت چې د سمندرونو د سطحو لوړېدو لپاره د اقلیمي بدلونونو د حکومت‌منځي پلاوي (IPCC) په اټکلونو کې د کنلګونو د لایو چټک له منځه تګ نه دی شامل، د سمندرونو د سطحو لوړېدو لپاره د منلو وړ اټکل ستونزمنوي، خو په ۲۰۰۸ کال کې یوې څېړنې وښوده چې تر ۲۱۰۰ کال پورې به د سمندرونو د سطحو ډېرېدو لږ تر لږه کچه شاوخوا ۰.۸ متره (۲.۸ فوټه) وي.<ref name="pmid17272686">{{cite journal|vauthors=Rahmstorf S, Cazenave A, Church JA, Hansen JE, Keeling RF, Parker DE, Somerville RC|display-authors=1|date=May 2007|title=Recent climate observations compared to projections|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-05-04_316_5825/page/n64|journal=Science|volume=316|issue=5825|page=709|bibcode=2007Sci...316..709R|doi=10.1126/science.1136843|pmid=17272686|s2cid=34008905}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Velicogna|first1=I.|year=2009|title=Increasing rates of ice mass loss from the Greenland and Antarctic ice sheets revealed by GRACE|journal=Geophysical Research Letters|volume=36|issue=19|pages=L19503|bibcode=2009GeoRL..3619503V|citeseerx=10.1.1.170.8753|doi=10.1029/2009GL040222|s2cid=14374232}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Cazenave|first1=A.|last2=Dominh|first2=K.|last3=Guinehut|first3=S.|last4=Berthier|first4=E.|last5=Llovel|first5=W.|last6=Ramillien|first6=G.|last7=Ablain|first7=M.|last8=Larnicol|first8=G.|year=2009|title=Sea level budget over 2003–2008: A reevaluation from GRACE space gravimetry, satellite altimetry and Argo|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00401223/document|journal=Global and Planetary Change|volume=65|issue=1|pages=83–88|bibcode=2009GPC....65...83C|doi=10.1016/j.gloplacha.2008.10.004}}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=By Carol Rasmussen, NASA's Earth Science News |title=Huge cavity in Antarctic glacier signals rapid decay |url=https://climate.nasa.gov/news/2838/huge-cavity-in-antarctic-glacier-signals-rapid-decay |access-date=2019-02-05 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet}}</ref><ref name="Prats-Iraola eaau3433">{{Cite journal|last1=Prats-Iraola|first1=P.|last2=Bueso-Bello|first2=J.|last3=Mouginot|first3=J.|last4=Scheuchl|first4=B.|last5=Rizzoli|first5=P.|last6=Rignot|first6=E.|last7=Milillo|first7=P.|date=2019-01-01|title=Heterogeneous retreat and ice melt of Thwaites Glacier, West Antarctica|journal=Science Advances|language=en|volume=5|issue=1|pages=eaau3433|doi=10.1126/sciadv.aau3433|pmid=30729155|issn=2375-2548|pmc=6353628|bibcode=2019SciA....5.3433M}}</ref><ref name="pmid18772435">{{cite journal|vauthors=Pfeffer WT, Harper JT, O'Neel S|date=September 2008|title=Kinematic constraints on glacier contributions to 21st-century sea-level rise|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=321|issue=5894|pages=1340–3|bibcode=2008Sci...321.1340P|doi=10.1126/science.1159099|pmid=18772435|s2cid=15284296}}</ref> == سرچينې == t2p9cjp9q870pscjcjylqiimmsy29ax 0 69493 369608 369517 2026-10-01T22:53:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369608 wikitext text/x-wiki په افغانستان کې د ۲۰۰۹ کال د اګسټ په ۲۰ نېټه د ولسمشرۍ ټاکنې ترسره شوې. د ټاکنو په پایله کې برحاله ولسمشر حامد کرزي د ۴۹.۶۷ سلنه رایو په ګټلو بریالی شو، په داسې حال کې چې د نوموړي اصلي سیال عبدالله عبدالله د ۳۰.۵۹ سلنه رایو په ګټلو دویم ځای ترلاسه کړ. <ref name="mixed">{{Cite web |last=Siddique |first=Abubakar |date=2009-08-21 |title=Mixed Turnout, Violence Seen On Afghan Election Day, As Vote Count Begins |url=http://www.rferl.org/content/Mixed_Turnout_Violence_Seen_On_Afghan_Election_Day_As_Vote_Count_Begins/1804215.html |access-date=2010-04-07 |publisher=Rferl.org}}</ref> د امنیت نشتوالی، د رایې ورکوونکو لږ ګډون، د ټاکنو د بهیر په اړه د خلکو ټیټ پوهاوی، په پراخه کچه د صندوقونو ډکول، تهدید او نورې ټاکنیزې درغلۍ، د دې ټاکنو له ستونزو څخه وو. دویم پړاو ته د ټاکنو تګ، چې د امریکا او متحدینو تر سخت فشار لاندې اعلان شو، د ۲۰۰۹ کال د نومبر په ۷ نېټه تنظيم شوي و، خو له هغه وروسته لغوه شو چې عبدالله له ګډون انکار وکړ او حامد کرزی د بلې پنځه کلنې مودې لپاره د افغانستان ولسمشر اعلان شو. <ref name="invalid">{{Cite web |last=McDonald |first=Charlotte |date=2009-09-10 |title=Afghan commission orders first ballots invalidated |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i3xqZSi2U_mgENDm3TK0-yqI7I_g |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413122433/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i3xqZSi2U_mgENDm3TK0-yqI7I_g |archive-date=April 13, 2010 |access-date=2010-04-07}}</ref><ref name="scrapped">[https://www.nytimes.com/2009/11/03/world/asia/03afghan.html?_r=1&hp Karzai Gets New Term as Afghan Runoff is Scrapped], ''The New York Times''</ref><ref name="messy">{{Cite news|last=Dixon|first=Robyn|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-fg-obama-karzai3-2009nov03,0,963693.story|title=Obama calls Afghan election 'messy' but upholds its final outcome|work=Los Angeles Times|access-date=2010-04-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105050208/http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-fg-obama-karzai3-2009nov03%2C0%2C963693.story|archive-date=November 5, 2009|df=mdy-all}}</ref> د ۲۰۰۴ کال د اساسي قانون پر بنسټ، دا دوهمې ټاکنې وې او د ولایتي شوراګانو د ۳۴ څوکیو لپاره د ټاکنو سره په یوه ورځ ترسره شوې. طالبانو د ټاکنو دې تحریم اعلان وکړ او دې ته یې د "صلیبیانو برنامه" او " امریکایی پروسه" نوم ورکړ. <ref name="ordinary">{{Cite web |last=Hairan |first=Abdulhadi |date=2009-08-11 |title=Afghanistan: 'Ordinary people want change' |url=http://www.guardianweekly.co.uk/?page=editorial&id=1199&catID=1 |access-date=2009-08-18 |publisher=[[The Guardian Weekly]]}}</ref><ref name="killed26">{{Cite web |title=Low turnout seen in Afghan election; 26 killed |url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleid=498012 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130131194943/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleid=498012 |archive-date=2013-01-31 |access-date=2010-04-07 |publisher=Philstar.com}}</ref><ref name="farce">{{Cite news|last=Margolis|first=Eric|url=http://www.torontosun.com/comment/columnists/eric_margolis/2009/08/16/10476066-sun.html|title=Afghan elections will be a farce|newspaper=Toronto Sun|date=2009-08-16|access-date=2010-04-07}}</ref> == د ټاکنو نېټه == د ۲۰۰۴ کال د اساسي قانون له مخې، ټاکنې باید د ولسمشر کرزي د دورې له پای څخه ۶۰ ورځې وړاندې د ۲۰۰۹ کال د جولای په میاشت کې ترسره شوې وی. په سر کې د ټاکنو خپلواک کمیسیون سپارښتنه کړې وه چې دا ټاکنې به د ۲۰۱۰ کال د پارلماني ټاکنو سره په یوه ورځ ترسره شي ترڅو په لګښتونو کې سپما وکړي. خو د هېواد سیاستوال ونه توانېدل چې په جزیاتو هوکړې ته ورسېږي.  د ۲۰۰۹ کال په پسرلي کې غرنیو سیمو ته د لاسرسي په اړه اندېښنې او په هغه وخت کې په کافي اندازه د افرادو او موادو د ځای پر ځای کولو وړتیا، د ټاکنو خپلواک کمیسیون اړ کړ ترڅو ټاکنې  د ۲۰۰۹ کال تر اګست پورې وځنډوي. <ref>[https://archive.today/20120904050930/http://www.afghanconflictmonitor.org/2008/04/afghanistan-to.html Afghanistan To Hold Separate Presidential, Parliamentary Elections], ''[[The Canadian Press]]'', 2008-04-09</ref> اپوزیسیون، کرزی تورن کړ چې د خپلې دورې له ختمېدو هاخواد  خپل واک د غځولو هڅه کوي. ولسمشر حامد کرزي د ۲۰۰۹ کال د فبروري په میاشت کې د ټاکنو له خپلواکې کمېټې وغوښتل چې د هېواد د اساسي قانون سره سم ټاکنې ترسره کړي، په دې توګه یې د ټاکنو خپلواک کمیسیون اړ کړ چې د اګسټ د میاشتې نېټه تکرار کړي، او هغه نیوکه کوونکي خاموش کړي چې د مې او اګسټ تر منځ یې د واک له تشې وېره درلوده. ځینو بالقوه افغان مخالفینو شکایت وکړ چې د کرزي دا ګام له سیالانو څخه د ډګر د پاکولو هڅه وه، ځکه زیاتره یې د ۲۰۰۹ کال ټاکنو هلوځلو ته چمتو نه وو. کله چې د ټاکنو خپلواک کمیسیون او نړیوالې ټولنې د کرزي فرمان رد کړ، ورپسې کرزي د ۲۰۰۹ کال د اګسټ ۲۰ نېټه ومنله. د ۲۰۰۹ کال په مارچ کې د افغانستان سترې محکمې اعلان وکړ چې د کرزي د کار موده به د نوي ولسمشر تر ټاکلو تمدید شي. مخالفینو دا پرېکړه غیرقانوني او د نه منلو وړ وګڼله او ویې ویل چې دې کار کرزی ته موقع برابره کړه چې د خپلې ټاکنیزې بریا لپاره له واک څخه ګټه واخلي.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7916607.stm|work=BBC News|title=Afghan president urges April poll|date=2009-02-28|access-date=2010-03-30}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-03-09 |title=Afghanistan's Election Dilemma |url=http://www.voanews.com/uspolicy/2009-03-09-voa7.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331141358/http://www.voanews.com/uspolicy/2009-03-09-voa7.cfm |archive-date=March 31, 2009 |access-date=2009-03-12 |publisher=[[Voice of America]] |df=mdy-all}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gebauer |first=Matthias |author2=Shoib Najafizada |date=2009-03-02 |title=Karzai won't leave: Afghan President Hamid Karzai discovered the importance of adhering to his country's constitution at an awfully convenient political moment |url=http://www.salon.com/news/feature/2009/03/02/karzai_leave/ |website=[[Salon.com|Salon]]/[[Der Spiegel]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Afghan presidential poll delayed for poor security |url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hvWEqwq3CrRvaQCmt21MfoYhjZJQD960QBF80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205115208/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hvWEqwq3CrRvaQCmt21MfoYhjZJQD960QBF80 |archive-date=February 5, 2009 |access-date=January 29, 2009}}</ref><ref>{{Cite news|title=Afghanistan vote date announced|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7857451.stm|work=BBC News|date=2009-01-29|access-date=2009-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090129214149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7857451.stm|archive-date=January 29, 2009|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2009/01/30/world/asia/30afghan.html "Afghan Presidential Election Delayed"], ''The New York Times''</ref><ref>{{Cite news|first=Matthew|last=Rosenberg|url=https://www.wsj.com/articles/SB123590141734903121?mod=googlenews_wsj|title=U.S., Afghans Criticize Call for Early Elections|work=Wall Street Journal|date=2009-03-02|access-date=2009-08-18}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7929980.stm|title=Karzai agrees to delay elections|publisher=BBC|date=2009-03-07|access-date=2009-08-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.yahoo.com/s/ap/20090329/ap_on_re_as/as_afghanistan;_ylt=AnO_603G8IR_xKeyRUJ5OyFw24cA |access-date=January 14, 2017}}{{dead link|date=June 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{Cite web |last=Najibullah |first=Farangis |date=2009-03-30 |title=Karzai's Opponents Slam Supreme Court Ruling As 'Unconstitutional' |url=http://www.rferl.org/content/Karzais_Opponents_Slam_Supreme_Court_Ruling_As_Unconstitutional_/1564465.html |access-date=2010-04-07 |publisher=Radio Free Europe / Radio Liberty}}</ref> د ۲۰۰۹ کال د اګسټ ۲۰، د ټاکنو نېټه، په افغانستان د بریتانیا د دریم یرغل د رسمي پای څخه وروسته، چې نوي کاله وړاندې په ۱۹۹۹ کال کې و، یوه ورځ وروسته وه. <ref name="afraud">[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/Afghanistan/article6802683.ece Afghanistan votes amid fear of Taleban attacks and alleged fraud] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100418021010/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/afghanistan/article6802683.ece |date=2010-04-18 }} {{Cite web |archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100418021010/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/afghanistan/article6802683.ece |archivedate=2010-04-18 |title=آرشیف کاپي |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/afghanistan/article6802683.ece |access-date=2023-06-11 |url-status=dead}} at the Icelandic Web Archive (April 18, 2010).</ref> == نوماندان == کله چې د ۲۰۰۹ کال د می د میاشتې په ۱۷ نېټه افغانستان د ټاکنو خپلواک کمیسیون د ثبت شوو نوماندانو لومړنۍ رسمي لېست اعلان کړ، د جمهوري ریاست ټاکنو ته څلور څلوېښت نوماندانو نوم لیکنه کړې وه. دری نوماندانو د ټاکنو له ترسراوي وړاندې له سیالۍ په شال شول او له دوو مخښکو نوماندانو یې خپل ملاتړ اعلان کړ. د ولسمشرۍ هر نوماند له دوو مرستیالانو سره د سیالۍ ډګر ته ووت. <ref name="ordinary2">{{Cite web |last=Hairan |first=Abdulhadi |date=2009-08-11 |title=Afghanistan: 'Ordinary people want change' |url=http://www.guardianweekly.co.uk/?page=editorial&id=1199&catID=1 |access-date=2009-08-18 |publisher=[[The Guardian Weekly]]}}</ref><ref>[http://www.ifes.org/publication/a05e4a3ba20a60b82a650a1fa9e18ecf/Election_Kit_Afghanistan.pdf Afghanistan2009 Presidential and Provincial Council Elections Kit] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616213130/http://www.ifes.org/publication/a05e4a3ba20a60b82a650a1fa9e18ecf/Election_Kit_Afghanistan.pdf|date=June 16, 2011}}, [[International Foundation for Electoral Systems]].</ref><ref>{{Cite web |title=IEC announces preliminary candidate list for elections - People's Daily Online |url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90851/6659282.html}}</ref> کرزي د ۲۰۰۹ کال د مې میاشتې په ۴ نېټه خپله نوماندي ثبت کړه. نوموړي په واک کې خپل هزاره دویم مرستیال کریم خلیلي وساته، خو دخپل مرستیال احمد ضیا مسعود پر ځای یې محمد قسیم فهیم نوماند کړ، چې یو پخوانی تاجک جنګسالار و او د بشري حقونو ډلو له لوري د افغان کورنۍ جګړې پر اوږدو کې د ملکي وګړو په ډله ییزو وژنو تورن و. <ref>[http://washingtontimes.com/news/2009/may/08/karzai-jockeys-to-stay-in-power/ Afghan Karzai likely to win reelection], ''[[Washington Times]]'', 2009-05-08</ref> ټلوالې د ۲۰۰۹ کال د اپرېل په ۱۶ نېټه اعلان وکړ چې د بهرنیو چارو پخوانی وزیر ډاکټر عبدالله عبدالله به د ولسمشرۍ لپاره د خپل نوماند په توګه وړاندې کړي. عبدالله له ۱۹۹۸ کال وروسته د شمالي ټلوالې د بهرنیو چارو وزیر و او د ټلوالې تر منځ برلاسې څېره وه. نوموړي په لنډمهاله حکومت کې، چې د امریکا له یرغل وروسته جوړ شو، د بهرنیو چارو وزیر وټاکل شو <ref>{{cite news|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/afghan-opposition-picks-candidate-20090416-a8j5.html|title=Afghan opposition picks candidate|publisher=News.smh.com.au|date=2009-04-16|access-date=2010-04-07}}</ref><ref name="FACTBOX">A [https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSSP345133 FACTBOX - Possible Afghan presidential candidates]</ref><ref name="newopt">{{Cite web |date=2010-04-07 |title=Afghan election only shows a new option is needed |url=http://thechronicleherald.ca/Opinion/1140249.html |access-date=2010-04-07 |website=The Chronicle Herald |تاريخ الأرشيف=2022-04-08 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408030710/http://thechronicleherald.ca/Opinion/1140249.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-04-08 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220408030710/http://thechronicleherald.ca/Opinion/1140249.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220408030710/http://thechronicleherald.ca/Opinion/1140249.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408030710/http://thechronicleherald.ca/Opinion/1140249.html }}</ref><ref name="wizard">{{Cite web |date=2009-09-01 |title=Wizards and wives drive Afghan election |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KI01Df02.html |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903122850/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KI01Df02.html |archive-date=2009-09-03 |access-date=2010-04-07 |website=Asia Times}}</ref> ډاکټر رمضان بشردوست لومړی کس و چې د نوماندۍ خپل هوډ یې په ډاګه کړ او له خپلو مرستیالانو، د کابل د کرنې انسټیټیوټ استاد ښاغلي محمد موسی بارکزي او د بشري حقونو د خپلواک کمیسیون غړې آغلې عفیفه معروف، سره یې  د ۲۰۰۹ کال د مې په اوومه یې د ولسمشریزو ټاکنو لپاره نوم لیکنه وکړه او کوتره، چې د سولې او آزادۍ سمبول ده، د خپلو هلو ځلو د نښان په توګه وټاکه. بشردوست په څرګنده په حکومت نیوکې وکړې او وزیران یې په فساد تورن کړل. کله چې نوموړي د پلان وزیر و، په افغانستان کې یې د بهرنیو موسسو په کار نیوکه کوله چې ګواکي د افغانانو لپاره د مرستو پیسې خوري او وروسته یې د حکومت او بهرنیو فشارونو له امله استعفا ورکړه.<ref name="FACTBOX2">A [https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSSP345133 FACTBOX - Possible Afghan presidential candidates]</ref><ref>{{Cite web |date=2009-05-07 |title=Dr. Ramazan Bashardost officially enters presidential campaign |url=http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article3456 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401183226/http://kabulpress.org/my/spip.php?article3456 |archive-date=April 1, 2010 |access-date=2010-04-07 |publisher=Kabulpress.org}}</ref><ref name="MrClean">{{Cite web |title=Afghan Mr Clean takes on Karzai ... and everyone else |url=http://www.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4803.asp |access-date=2010-04-07 |publisher=Rfi.fr |تاريخ الأرشيف=2017-03-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170326230315/http://www1.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4803.asp |url-status=dead |خونديځ نېټه=2017-03-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170326230315/http://www1.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4803.asp |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170326230315/http://www1.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4803.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326230315/http://www1.rfi.fr/actuen/articles/116/article_4803.asp }}</ref> داکټر اشرف غني چې په واشنګټن ډي سي کې په بروکینګز انسټیټیوټ کې د بهرنۍ پالیسي لوړپوړی همکار، د مالیې پخوانی وزیر، د ملګرو ملتونو ځانګړی سلاکار او د نړیوال بانک شنونکی پاتې شوی و، د ۲۰۰۹ کال د مې په اوومه یې د ولسمشرۍ د نوماند په توګه نوم لیکنه وکړه. په داسې حال کې چې  هغه مهال ګڼ شمېر افغانانو له متحده ایالاتو سره د اړیکو نه ښودلو ته لومړيتوب ورکو، خو نوموړي له نورو په توپیر، د کلینټن د کمپاین لوی ستراتیژیست جیمز کارویل د خپل کمپاین د سلاکار په توګه وګومار. له واشنګټن سره د هغه نږدې اړیکو نوموړی د بورش سره د په نږدې اړیکو تورن کړ. همدارنګه اشرف غني د متحده ایالاتو د خوښې نوماند ګڼل کېده چې غوښتل یې نوموړی د "اجرائیه رییس" مقام ته ورسوي، امریکا غوښتل د ټاکنو له ګټلو پرته دا چوکۍ د حکومت په تشکیل کې ځای پر ځای کړي. <ref name="farce2">{{Cite news|last=Margolis|first=Eric|url=http://www.torontosun.com/comment/columnists/eric_margolis/2009/08/16/10476066-sun.html|title=Afghan elections will be a farce|newspaper=Toronto Sun|date=2009-08-16|access-date=2010-04-07}}</ref><ref name="FACTBOX3">A [https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSSP345133 FACTBOX - Possible Afghan presidential candidates]</ref><ref name="wizard2">{{Cite web |date=2009-09-01 |title=Wizards and wives drive Afghan election |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KI01Df02.html |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903122850/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KI01Df02.html |archive-date=2009-09-03 |access-date=2010-04-07 |website=Asia Times}}</ref><ref name="poolsclose">[https://www.nytimes.com/2009/08/21/world/asia/21afghan.html?bl=&ei=5087&en=dd1c0cc23ceed45e&ex=1250913600&pagewanted=all Turnout Seen as Uneven in Afghanistan as Polls Close], ''The New York Times''</ref><ref name="obama">{{Cite news|author=Ewen MacAskill|url=https://www.theguardian.com/world/2009/aug/19/obama-chief-executive-afghanistan|title=Obama administration to continue push for chief executive in Afghanistan|work=Guardian|location=UK|date=2009-08-19|access-date=2010-04-07}}</ref><ref name="JC">{{Cite web |title=James Carville Joins The Afghan Campaign Trail |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=107006724 |access-date=2010-04-07 |website=NPR.org |publisher=Npr.org}}</ref><ref name="squand">{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/opinions/2009/08/20/2009-08-20_why_im_rooting_against_h.html|title=Afghanistan's president has squandered the people's trust|work=Daily News|date=2009-08-20|access-date=2010-04-07|location=New York|first=Michael|last=Weiss}}</ref><ref>{{cite book|last1=Rashid|first1=Ahmed|title=Pakistan in the Brink|url=https://archive.org/details/pakistanonbrinkf0000rash_y2g8|date=2012|publisher=Allen Lane|isbn=9781846145858|page=[https://archive.org/details/pakistanonbrinkf0000rash_y2g8/page/80 80]}}</ref> د افغانستان د ولسي جرګې لومړی مرستیال، میرویس یاسیني د ۲۰۰۹ کال په مارچ میاشت کې په سیالۍ کې ورګډ شو. له دې مخکې نوموړی د  ۲۰۰۲ کال د رابلل شوې بېړنۍ لویې جرګې غړی، د لویې جرګې د مرستیال او د نشه یي توکو پر وړاندې د مبارزې د رییس او د مخدره توکو سره د مبارزې د وزارت مرستیال پاتې شوی و.<ref>{{Cite web |title=Contender Biographies – Mir Wais Yasini's Biography |url=http://www.pajhwokelections.af/contender_biography.php?id=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706070811/http://www.pajhwokelections.af/contender_biography.php?id=6 |archive-date=July 6, 2011 |access-date=2010-04-07 |publisher=Pajhwokelections.af |df=mdy-all}}</ref> شهلا عطا، چې د پارلمان یوه لیبرال ښځینه استازې او د جګړې یوه کونډه وه، هم ډګر ته راووته او ژمنه یې وکړه چې د ولسمشر محمد داود خان د ۱۹۷۳-۱۹۷۸ کلونو سیاستونو ته به عصري بڼه ور وبښي. <ref name="Star">[https://www.thestar.com/article/616932 "Stuck between Karzai, hard place"], ''[[Toronto Star]]'', 2009-04-11</ref> د افغانستان د عدالت او پراختیا ګوند مشر ذبیح الله غازي نورستاني، پخوانی لوی څارنوال عبدالجبار ثابت؛ د دفاع پخوانی وزیر شاه نواز تڼی؛ ازبک مشر اکبر بای؛ اقتصادي کارپوه او په واک کې جګپوړی وزیر هدایت ارسلا؛ اقتصاد پوه محمد هاشم توفیقي؛ د ۲۰۰۲ د افغانستان کال د لویې جرګې پخوانی غړی سرور احمدزی، چې په ۲۰۰۹ کال کې یې د افغانستان لپاره د متحده ایالاتو د نوې ستراتیژۍ لپاره یې د متحده ایالاتو چارواکو ته د هېواد راپور لیکلی و، او نور؛ د ولسمشرۍ د نورو نوماندانو له ډلې وو.<ref>{{Cite web |title=Zabihullah Ghazi Nuristani's Biography |url=http://www.pajhwokelections.af/contender_biography.php?id=17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706070800/http://www.pajhwokelections.af/contender_biography.php?id=17 |archive-date=July 6, 2011 |access-date=2010-04-07 |publisher=Pajhwokelections.af |df=mdy-all}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-05-05 |title=Ex-Afghan Attorney General sings up for presidential elections |url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90851/6651526.html |access-date=2010-04-07 |website=People's Daily}}</ref><ref>{{Cite web |title=Contender Biographies – Sarwar Ahmedzai's Biography |url=http://www.pajhwokelections.af/contender_biography.php?id=3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706070805/http://www.pajhwokelections.af/contender_biography.php?id=3 |archive-date=July 6, 2011 |access-date=2010-04-07 |publisher=Pajhwokelections.af |df=mdy}}</ref> د ولسمشرۍ د نوماندانو تر څنګ، د ولایتي شوراګانو د ۴۲۰ څوکیو لپاره ۳۱۹۷ تنه نور نوماندان هم وو. ولایتي شورا داسې یوه شورا وه چې د افغانستان په ۳۴ ولایتونو کې یې له ولایتي ادارو سره مشورې او کار کاوه، او د ولسمشر له خوا د ټاکل شوي والي تر واک لاندې یې کار کاوه.   <ref name="mixed2">{{Cite web |last=Siddique |first=Abubakar |date=2009-08-21 |title=Mixed Turnout, Violence Seen On Afghan Election Day, As Vote Count Begins |url=http://www.rferl.org/content/Mixed_Turnout_Violence_Seen_On_Afghan_Election_Day_As_Vote_Count_Begins/1804215.html |access-date=2010-04-07 |publisher=Rferl.org}}</ref><ref>{{Cite web |author=NET LINKS |title=UNDP/ELECT - Provincial Council Elections |url=http://www.afghanelections.org/index.php?page=en_Provincial+Council |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821135435/http://www.afghanelections.org/index.php?page=en_Provincial%2BCouncil |archive-date=August 21, 2009 |access-date=2010-04-07 |publisher=Afghanelections.org}}</ref> == سرچينې == c68ewmrate8vbmityodwl7bv2jpuivl 0 73170 369612 369586 2026-10-02T03:48:51Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369612 wikitext text/x-wiki په وېنزویلا کې د ۲۰۱۴ زکال پر مهال د ښاري تاوتریخوالي او انفلاسیون د زیاتوالي او همدارنګه د ژوندانه لپاره د اساسي توکو د مزمن کمښت له امله یو لړ لاریونونه، سیاسي اعتراضات او مدني سرغړونې پیل شوې چې د بیو د شدید کنټرول په څېر اقتصادي سیاستونو ته اړوند بلل کېږي. لاریونونو د فبروري په میاشت کې وروسته له هغې زور واخیست چې د سن کریسټوبال پوهنتون دننه په یوې زده کړیالې باندې د جنسي تېري هڅه وشوه. له دغې پېښې وروسته د زده کړیالانو نیونو او وژنو دغه لاریونونه نورو نږدې ښارونو ته پراخه او مخالف رهبران یې هم په کې ورګډ کړل. د دغه کال لومړنۍ میاشتې د لویو لاریونونو او همدارنګه د لاریون کوونکو او دولتي ځواکونو ترمنځ له تاوتریخوالو څخه په ډکو نښتو مشخصې کېږي چې له امله یې شاوخوا ۴۰۰۰ تنه بندیان او ۴۳ نور هم ووژل شول؛ په دغو کې د دولت مخالفین او پلویان شامل وو. <ref>{{cite news|title=Venezuela's Maduro says 2013 annual inflation was 56.2 pct|url=https://www.reuters.com/article/venezuela-inflation-annual-idUSL2N0K90V020131230|access-date=19 January 2014|newspaper=Reuters|date=30 December 2013|archive-date=16 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116190842/http://www.reuters.com/article/2013/12/30/venezuela-inflation-annual-idUSL2N0K90V020131230|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela Inflation Hits 16-Year High as Shortages Rise|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-07/venezuela-inflation-hits-16-year-high-as-shortages-rise.html|access-date=16 February 2014|newspaper=Bloomberg|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html|title=Inflation rate (consumer prices)|work=[[CIA World Factbook]]|access-date=26 February 2014|archive-date=12 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312040640/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html|url-status=dead}}</ref><ref name="economist.com">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|access-date=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|work=[[The Economist]]}}</ref><ref name="AttemptedRape">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2014/0222/Did-attempted-rape-ignite-Venezuela-s-national-protests|title=Did attempted rape ignite Venezuela's national protests?|author=Sequera, Vivia|publisher=The Christian Science Monitor|agency=Associated Press|date=22 February 2014|access-date=24 February 2014}}</ref><ref>"A total of 42 people, both supporters and opponents of the government, have died in the protest-related violence which followed." [https://www.bbc.com/news/world-latin-america-27715622 "Venezuela: Leopoldo Lopez must stand trial, judge rules"] by [[BBC]] News.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26477526|title=San Cristobal: The birthplace of Venezuela's protests|work=BBC News|access-date=7 March 2016}}</ref> == مخینه == هغه مهال چې په ۱۹۹۸ زکال کې هوګو چاوېز د وېنزویلا د ولسمشر په توګه وټاکل شو، دی او د هغه سیاسي جاه طلبي بحث پارونکې وه. د چاوېز د ولسمشرۍ پر مهال په ۲۰۰۰مه لسیزه کې د نفتو عواید دومره زیات شول چې له ۱۹۸۰مې لسیزې راوروسته وېنزویلا په دومره کچه عواید نه و ترلاسه کړي. د چاوېز دولت چې «نیمایی استبدادي او بشپړ عوام پالونکی» و، په عامه چارو کې یې پریمانه پانګونه وکړه چې تر ټولو زیاته ګټه یې وېنزویلایي وګړو ته رسېده. د هغه دولت ونشو کولای د نفتو له صادراتو څخه کومه شتمني ځانته زېرمه کړي په داسې حال کې چې دغه مهال د نفتو بیه لوړه وه؛ همدا و چې د نوموړي له مړینې وروسته د وېنزویلا اقتصاد ډېر ژر ونړېد. همدارنګه د چاوېز د واکمنۍ پر مهال په دغه هېواد کې فساد، جرم او جنایت په پام وړ کچه زیات شوی و او له امله یې وېنزویلایي وګړي ناهیلي شوي وو. <ref name="FTWD">{{cite book|last1=Heritage|first1=Andrew|title=[[Financial Times]] World Desk Reference|date=December 2002|publisher=[[Dorling Kindersley]]|isbn=9780789488053|pages=618–621}}</ref><ref name="FPdontblame">{{cite news|last1=Corrales|first1=Javier|title=Don't Blame It On the Oil|url=https://foreignpolicy.com/2015/05/07/dont-blame-it-on-the-oil-venezuela-caracas-maduro/|access-date=10 May 2015|agency=[[Foreign Policy]]|date=7 May 2015}}</ref><ref name="NPRdec2014">{{cite news|last1=Siegel|first1=Robert|title=For Venezuela, Drop In Global Oil Prices Could Be Catastrophic|url=https://www.npr.org/2014/12/25/373128433/for-venezuela-drop-in-global-oil-prices-could-be-catastrophic|access-date=4 January 2015|agency=NPR|date=25 December 2014}}</ref><ref name="FPrescue">{{cite news|title=Democracy to the rescue?|url=https://www.economist.com/news/americas/21646272-despite-epidemic-scandal-region-making-progress-against-plague-democracy|access-date=14 July 2015|agency=[[Foreign Policy]]|date=14 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|last=Rueda|first=Manuel|title=How Did Venezuela Become So Violent?|url=http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|publisher=Fusion|access-date=10 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110235719/http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|archive-date=10 January 2014}}</ref> د ۲۰۱۳ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې نیکولاس مادورو د ۵۰.۶٪ رایو په ترلاسه کولو سره خپل سیال نوماند هنریکه کاپریلس راډونسکي ته ماته ورکړه چې ۴۹.۱٪ رایې یې ګټلې وې؛ دا د دغه هېواد د تېرو ولسمشریزو ټاکنو سره په پرتله داسې ټاکنې وې چې ګټونکي لوري په ډېر لږ اختلاف ټاکنې وګټلې. د ۲۰۱۳ زکال د ډسمبر په ۸مه نېټه د ښاروالیو په ټاکنو کې د اپوزیسیون ماته چې د مادورو د ولمسشرۍ اړوند د یوې «ټول پوښتنې» په توګه په پام کې نیول شوې وه د ستراتیژیو اړوند یې داخلي بحثونه وپارول. معتدلو مخالفو رهبرانو، هنریکه کاپریلس او هنري فالکون د «یووالي» او له دولت سره د خبرو په ګټه استدلال وکړ او د ولسمشر په مشرۍ یې په هغو غونډو کې ګډون وکړ چې د ښاروالانو او والیانو ترمنځ د همکارۍ اړوند د بحث په موخه جوړې شوې وې. د لئوپولډو لوپز او مارینا کورینا ماچادو په څېرو نورو مخالفو رهبرانو بیا له خبرو اترو سره مخالفت درلود او په دولت کې یې د بېړني بدلون په موخه د یوې نوې ستراتیژۍ د جوړولو غوښتنه کوله. <ref name="CBC">{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2013/04/15/venezuela-election-maduro-chavez-heir.html|title=Chavez heir Maduro takes narrow win in Venezuela|publisher=CBC News|agency=Associated Press|date=15 April 2013|access-date=15 April 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/12/maduro-survives-venezuela-electoral-test-20131299371326255.html|title=Maduro survives Venezuela electoral test|date=9 December 2013|work=Al Jazeera|access-date=23 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.com/mundo/noticias/2014/02/140217_venezuela_oposicion_division_dp|title=Las divisiones dentro de la oposición en Venezuela|date=17 February 2014|work=BBC Mundo|access-date=23 June 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/|title=Maduro se reunió con gobernadores y alcaldes opositores: "Hagamos un proyecto en común"|date=12 December 2013|work=Noticias 24|access-date=23 June 2015|archive-date=17 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117050048/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/131218/maduro-inicia-reunion-con-gobernadores-y-alcaldes-en-miraflores|title=Maduro inicia reunión con gobernadores y alcaldes en Miraflores|date=18 December 2013|work=El Universal|access-date=23 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/|title=En fotos y video: Henrique Capriles acudió a Miraflores a la reunión con Maduro|date=8 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|archive-date=13 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181213124701/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/|title=Las tres razones de María Corina Machado para no asistir a la reunión con Maduro|date=6 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|archive-date=13 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181213123147/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/|url-status=dead}}</ref> == مهالوېش == د وېنزویلا د ټولنیزو منازعاتو د څارونکي سازمان په خبره، په ۲۰۱۴ زکال کې ۹۲۸۶ لاریونونه وشول چې په وروستیو لسیزو کې یې د ترسره شوو اعتراضاتو څخه شمېر زیات و. ډیری دغه لاریونونه، یعنې ۶۳۶۹ لاریونونه د ۲۰۱۴ زکال په لومړیو شپږو میاشتو کې وشول چې په ورځ کې یې اوسط شمېر ۳۵ ته رسېد. د دغه سازمان د شمېرو له مخې په جنوري میاشت کې ۴۴۵ لاریونونه شوي. ۲۲۴۸ په فبروري؛ ۱۴۲۳ په مارچ؛ ۱۱۳۱ په اپرېل؛ ۶۳۳ په مۍ او ۴۸۹ نور هم د جون په میاشت کې ترسره شول. د دغو لاریونونو ۵۲٪ یې د ولسمشر مادورو او د وېنزویلا د دولت پر ضد و او ۴۲٪ نورو یې د کاري قوې، اوبو او برېښنا، نا امنیو، زده کړو او نورو کمیو په څېر له نورو ستونزو څخه سرچینه اخیسته. ډېری لاریونونه د فبروري میاشتې په لومړۍ نېټه پیل شول او د همدغې میاشتې په نیمايي کې د زده کړیالانو او مخالفو رهبرانو په غوښتنو اوج ته ورسېدل. له دې وروسته دغو لاریونونو د ۲۰۱۴ زکال تر نیمايي پورې کمښت وموند او د همدغه کال په وروستیو کې یې تر ۲۰۱۵ زکال پورې د نفتو د بیې د کمښت او د اساسي توکو د نه پیدا کېدو له امله زیاتوالی وموند. <ref name="SVCOprotest2">{{cite news|title=En 2014 se registraron 9.286 protestas, cifra inédita en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|access-date=25 January 2015|agency=La Patilla|date=19 January 2015|archive-date=18 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518032822/http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|url-status=dead}}</ref><ref name="SVCOprotestINFO">{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|access-date=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141120/http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|url-status=dead}}</ref> === ټولیز لاریونونه === د فبروري په لومړۍ نېټه لوپز له زده کړیالانو وغوښتل د لوږې، بې امنۍ او د توکو د کمښت له امله په سوله ئیز ډول لاریونونه وکړي. راتلونکې ورځ د دولت مخالفو رهبرانو د فبروري په ۱۲ مه نېټه د ځوانانو د ملي ورځې د رسمیت پېژندو په موخه د عمومي لاریون غوښتنه وکړه. <ref name="elmundo.es">{{cite news|language=es|title=Leopoldo López llama a la calle y se mide con Henrique Capriles|trans-title=Leopoldo López calls the street & sizes himself against Henrique Capriles|place=[[Spain|ES]]|url=http://www.elmundo.es/internacional/2014/02/01/52ed17d7268e3ece4f8b4576.html|access-date=23 February 2014|newspaper=El Mundo|date=1 February 2014}}</ref><ref name="eluniversal.com">{{cite news|title=Sector de la oposición convoca a marcha para el 12 de febrero|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140202/sector-de-la-oposicion-convoca-a-marcha-para-el-12-de-febrero|access-date=10 March 2014|newspaper=El Universal|date=2 February 2014}}</ref> د فبروري په ۱۲مه نېټه د اپوزیسیون د مشرانو په مشرۍ د دولت د مخالفینو او زده کوونکو پام وړ لاریونونه د وېنزویلا په ۳۸ ښارونو کې پیل شول چې د ځوانانو د نړیوالې ورځې له ۲۰۰مې کلیزې او همدارنګه د لا ویکټوریا جګړې له کلیزې سره هم مهاله وو. له لاریونونو وروسته یو شمېر کوچنۍ ډلو لاریون کوونکو دولتي ځواکونه په ډبرو وویشتل. دغه لاریونونه وروسته له هغه په تاوتریخوالي واوښتل چې دولتي ځواکونو د لاریون کوونکو پر وړاندې له کچې زیات زور څخه کار واخیست او په غیر وسله والو لاریون کوونکو یې ډزې وکړې. باسیل ډاکوسټا لومړنی اعتراض کوونکی و چې په سر باندې د مرمۍ لګېدو له امله یې خپل ژوند له لاسه ورکړ. د همدغې ورځې په وروستیو کې یو بل اعتراض کوونکی رابرټ رډمن او همدارنګه دولت پلوی یو فعال په کاراکاس کې ووژل شول. ولسمشر مادورو د دغې ورځې د وژنو مسئولیت د «فاشېستي» ډلو، په ځانګړې توګه د اپوزیسیون د مشر لئوپولډو لوپز پر غاړه واچوه. هغه دغه څرګندونې د اراګوا ایالت په لا ویکټوریا کې د ځوانانو د ورځې په مراسمو کې وکړې. <ref>{{cite web|language=es|title=Estos son los puntos de concentración de la marcha 12F de los estudiantes|trans-title=These are the concentration points of 12 Feb Student march|year=2014|publisher=Su Noticiero|url=http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40172-estos-son-los-puntos-de-concentracion-de-la-marcha-12f-de-los-estudiantes|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182115/http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40172-estos-son-los-puntos-de-concentracion-de-la-marcha-12f-de-los-estudiantes|archive-date=March 3, 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Así marchó la oposición en Venezuela|format=photograms|trans-title=Thus marched the opposition in Venezuela|language=es|year=2014|publisher=La Patilla|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/12/asi-marcho-la-oposicion-en-venezuela-fotos/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170807192223/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/12/asi-marcho-la-oposicion-en-venezuela-fotos/|archivedate=2017-08-07|access-date=2023-12-24|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=At least two killed by gunfire at Venezuela protests|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-protests-idUSBREA1B1K220140212|access-date=13 March 2014|newspaper=Reuters|date=12 February 2014|archive-date=23 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323222111/http://www.reuters.com/article/2014/02/12/us-venezuela-protests-idUSBREA1B1K220140212|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Brown|first=Eric|title=11 Photos From Venezuela's Anti-Government Protests|url=http://www.ibtimes.com/11-photos-venezuelas-anti-government-protests-1555055|access-date=13 March 2014|newspaper=International Business Times|date=12 February 2014}}</ref><ref name="HumanRightsWatch12F">{{cite web|title=Venezuela: Violence Against Protesters, Journalists|url=https://www.hrw.org/news/2014/02/21/venezuela-violence-against-protesters-journalists|publisher=Human Rights Watch|access-date=13 March 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Death toll rises in Venezuela as protesters, soldiers clash|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/venezuela-rivals-march-a-month-after-first-deaths/article17465229/|archive-url=https://archive.today/20140313044929/http://www.theglobeandmail.com/news/world/venezuela-rivals-march-a-month-after-first-deaths/article17465229/|url-status=dead|archive-date=13 March 2014|access-date=13 March 2014|newspaper=The Globe And Mail}}</ref><ref>{{cite news|title=Two dead after fierce anti-government protests in Venezuela|url=http://www.nydailynews.com/news/world/dead-fierce-anti-government-protests-venezuela-article-1.1612313|access-date=13 March 2014|newspaper=NY Daily News|date=12 February 2014}}</ref> راتلونکې ورځ د فبروري په ۱۳مه نېټه د کولکټیو ملیشه وسله والو د مشر خوان «خوانچو» له مړینې وروسته د دغه ملیشه وسله والو یو شمېر غړي د وېنزویلا د تلویزیون ودانۍ ته ولاړل او د تلویزیون له لارې یې له خلکو څخه د ارامښت او همدارنګه د مخالفینو د مشر لئوپولډو لوپز د نیولو غوښتنه وکړه. قاضي ټووار ګالین هم د کولکټیو د رهبر او همدارنګه د دوه زده کړیالانو د مړینې له امله د لئوپولډو د نیونې اړوند د عامه چارو د وزارت غوښتنه تائید کړه. <ref name="reuters colectivo">{{cite news|last=Wallis|first=Daniel|title=Venezuela violence puts focus on militant 'colectivo' groups|url=https://www.reuters.com/article/venezuela-protests-colectivos-idUSL2N0LI14W20140213|access-date=22 February 2014|newspaper=Reuters|date=13 February 2014|archive-date=26 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226160034/http://www.reuters.com/article/2014/02/13/venezuela-protests-colectivos-idUSL2N0LI14W20140213|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Cawthorne|first=Andrew|title=Venezuela seeks protest leader's arrest after unrest kills three|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-protests-idUSBREA1B1K220140213|access-date=21 March 2014|newspaper=Reuters|date=13 February 2014|archive-date=21 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140321134628/http://www.reuters.com/article/2014/02/13/us-venezuela-protests-idUSBREA1B1K220140213|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140213/ordenan-al-sebin-capturar-a-leopoldo-lopez|title=Ordenan Al Sebin Capturar A Leopoldo Lopez – Nacional Y Politica|language=es|publisher=El Universal}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.2001.com.ve/con-la-gente/esta-es-la-orden-de-captura-emitida-contra-leopoldo-lopez.html|title=Esta es la orden de captura emitida contra Leopoldo López &#124; Con la gente|publisher=2001.com.ve|date=16 February 2014}}</ref> لئوپولډو لوپز د فبروري په ۱۸مه نېټه په پلازا بریون کې وینا وکړه او څرګنده یې کړه چې «باید په کوڅو کې د لاریونونو پر مټ د اساسي قانون له مخې یوه سوله ئیز لار» وموندل شي. هغه څرګنده کړه چې «نور د دوی د څرګندونو د بیانولو په موخه ازادې رسنۍ شتون نه لري او که چېرې رسنۍ چپ پاتې کېږي، بیا نو اړ دي کوڅو ته ووزي». ده زیاته کړه «که چېرې زما بندي کېدل وېنزویلایي وګړو ته لار برابروي چې وپوهېږي او یا هم هغو ته ګټه رسوي چې د بدلون غوښتونکي دي، بیا نو زما بندي کېدل یې ارزښت لري». نوموړي د غرمې په ۱۲:۲۴ بجو ځان د وېنزویلا تر ملي ګارد پورې ورساوه او څرګنده یې کړه چې ځان «فاسد عدالت» ته سپاري. د لوپز له تسلیمۍ وروسته مخالفو معترضینو د فرانسېسکو فاجاردو لویه لار وتړله. <ref>{{cite web|author=el nacional web|url=http://www.el-nacional.com/politica/Leopoldo-Lopez-Plaza-Brion-Chacaito_0_358164269.html|title=Si mi encarcelamiento es el despertar de un pueblo, valdrá la pena|publisher=El-nacional.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326110256/http://www.el-nacional.com/politica/Leopoldo-Lopez-Plaza-Brion-Chacaito_0_358164269.html|archive-date=26 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fam.eluniversal.com/caracas/140218/manifestantes-trancan-autopista-francisco-fajardo|title=Manifestantes Trancan Autopista Francisco Fajardo – Caracas – El Universal|language=es|publisher=Fam.eluniversal.com|date=18 February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309205146/http://fam.eluniversal.com/caracas/140218/manifestantes-trancan-autopista-francisco-fajardo|archive-date=March 9, 2014}}</ref><ref>{{cite web|author=El Nacional Web|url=http://www.el-nacional.com/caracas/Manifestantes-trancaron-autopista-Francisco-Fajardo_0_358164287.html|title=Manifestantes trancaron la autopista Francisco Fajardo|publisher=El-nacional.com|access-date=20 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517024145/http://www.el-nacional.com/caracas/Manifestantes-trancaron-autopista-Francisco-Fajardo_0_358164287.html|archive-date=17 May 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/27/reportan-tranca-en-la-autopista-francisco-fajardo-por-manifestacion-fotos/|title=Reportan tranca en la autopista Francisco Fajardo por manifestación (Fotos)|publisher=Lapatilla.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dossier33.com/2014/02/manifestantes-se-aglomeran-en-la-autopista-francisco-fajardo/|title=Manifestantes se aglomeran en la autopista Francisco Fajardo {{!}} Dossier33|access-date=June 10, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309202002/http://dossier33.com/2014/02/manifestantes-se-aglomeran-en-la-autopista-francisco-fajardo/|archive-date=March 9, 2014}}</ref> د فبروري په ۲۳مه نېټه شاوخوا ۳۰ پوځي واحدونه د متقاعد برید جنرال انجل ویواس استوګنځي ته ورسېدل څو هغه ونیسي. د سی بي سي د راپور له مخې ویواس «په ۲۰۰۷ زکال کې وروسته له هغه شهرت وموند چې د دفاع وزارت د انجینرۍ د برخې د مشر په توګه یې د دې پرځای چې خپلو مامورینو ته لارښوونې وکړي له کیوبایي شعار «سوسیالیستي هېواد او یا مرګ» څخه یې په الهام هغو ته لوړه ورکوله او له همدې امله یې استعفا ورکړه. ویواس راپور ورکړ چې «کیوبایانو او لنډغرو» یې په کور برید وکړ او څو شیبې وروسته له یوې پرتلې او یو ټوپک سره د خپل کور د بام پر سر را ښکاره شو او څرګنده یې کړه «مادورو راشه او ما پیدا کړه!». د ملي ګارد ځواکونو د ویواس د کور مخې ته سنګر ونیو، خو ګاونډیانو او ملاتړو یې د ځواکونو پر وړاندې د نقلیه وسایطو په واسطه د دیوال په جوړولو له هغه دفاع وکړه. هغه مهال چې دغو وګړو د سیمې له پرېښودو ډډه وکړه، دولتي ځواکونه د ویواس له نیولو پرته پر شا شول. ویواس وروسته څرګنده کړه چې ولې یې فکر کاوه وېنزویلایي وګړي باید د بهرنیانو پر وړاندې له خپل هېواد څخه دفاع وکړي؛ هغه وویل: «کیوبايان د وېنزویلا په ټول دولتي جوړښت کې شامل دي»، همدارنګه یې وویل چې ده معترضینو ته ویلي و چې له ځانه څخه د دفاع په موخه د ملي ګارد د بریدونو پر وړاندې سنګرونه جوړ کړي. <ref>{{cite news|title=Muerte de Génesis Carmona: chavista había incitado la violencia|url=http://elcomercio.pe/mundo/latinoamerica/genesis-carmona-gobernador-chavista-incito-violencia-noticia-1710775|access-date=25 February 2014|newspaper=El Comercio|date=19 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Una miss venezolana muere tras recibir un disparo en una protesta|url=http://www.elmundo.es/america/2014/02/19/5304d846ca4741ff108b457a.html|access-date=25 February 2014|newspaper=El Mundo|date=19 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Falleció Miss Turismo 2013 herida de bala ayer en Valencia|trans-title=Miss Tourism 2013 shot yesterday in Valencia died|language=es|url=http://www.el-nacional.com/sucesos/Solicitan-donantes-Miss-Turismo-Valencia_0_358764191.html|archive-url=https://archive.today/20140219175059/http://www.el-nacional.com/sucesos/Solicitan-donantes-Miss-Turismo-Valencia_0_358764191.html|url-status=dead|archive-date=19 February 2014|access-date=19 February 2014|newspaper=El Nacional|date=19 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Murió la reina de belleza atacada por las milicias chavistas|trans-title=The beauty queen attacked by Chavist militia died|language=es|url=http://www.infobae.com/2014/02/19/1544839-murio-la-reina-belleza-atacada-las-milicias-chavistas|access-date=25 February 2014|newspaper=Infobae|date=19 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|language=es|title=Últimos momentos de Génesis Carmona|trans-title=Génesis Carmona's last moments|url=http://www.telemundo47.com/noticias/Venezuela-hieren-grave-a-Miss-turismo-246153011.html|access-date=25 February 2014|newspaper=Telemundo 47|date=21 February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226115902/http://www.telemundo47.com/noticias/Venezuela-hieren-grave-a-Miss-turismo-246153011.html|archive-date=February 26, 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Ferreiro|first=Ignacio|title=Génesis Carmona, Miss Carabobo, asesinada por las milicias chavistas|trans-title=Génesis Carmona, Miss Carabobo, Assassinated by the Chavist militia|language=es|url=http://www.hechosdehoy.com/genesis-carmona-miss-carabobo-asesinada-por-las-milicias-chavistas--33662.htm|access-date=25 February 2014|newspaper=Hechos de Hoy|date=19 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Rozo|first=Diego|title=Unos moteros chavistas asesinaron a la miss venezolana Génesis Carmona|trans-title=Some Chavist motorcyclists assassinated the Venezuelan miss Génesis Carmona|language=es|url=http://www.abc.es/internacional/20140221/abci-testigo-muerte-genesis-201402202150.html|access-date=25 February 2014|newspaper=ABC (Spanish News)|date=21 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|language=es|title=Venezuela: Chavistas mataron a reina de belleza Génesis Carmona|format=video|trans-title=Venezuela: Chavists killed the beauty queen Génesis Carmona|url=http://ojo.pe/ojo/nota.php?/venezuela-chavistas-mataron-a-reina-de-belleza-genesis-carmona-%5Bvideo%5D/&txtSecci_id=25&txtNota_id=819190|access-date=25 February 2014|newspaper=Ojo|date=20 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304154847/http://ojo.pe/ojo/nota.php?%2Fvenezuela-chavistas-mataron-a-reina-de-belleza-genesis-carmona-%5Bvideo%5D%2F&txtSecci_id=25&txtNota_id=819190|archive-date=4 March 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Habla testigo de asesinato de Génesis: Unos motorizados chavistas dispararon|trans-title=The witness of the assassination of Génesis speaks: some Chavists motorcyclists shot|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/21/habla-testigo-de-asesinato-de-genesis-unos-motorizados-chavistas-dispararon/|access-date=25 February 2014|newspaper=La Patilla|date=21 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Capriles confronta a Ameliach y a la fiscal general de la República|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/19/capriles-confronta-a-ameliach-y-a-la-fiscal-general-de-la-republica/|access-date=20 February 2014|newspaper=La Patilla|date=19 February 2014|archive-date=24 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224235709/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/19/capriles-confronta-a-ameliach-y-a-la-fiscal-general-de-la-republica/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|title=Protesters back in streets in Venezuela|url=http://www.wtsp.com/news/national/article/358010/81/Protesters-back-in-streets-in-Venezuela|archive-url=https://archive.today/20140225183251/http://www.wtsp.com/news/national/article/358010/81/Protesters-back-in-streets-in-Venezuela|url-status=dead|archive-date=2014-02-25|publisher=WTSP}}</ref><ref>{{cite news|title=Neighbors rally behind retired Venezuelan general in armed standoff with security forces|url=http://www.foxnews.com/world/2014/02/23/neighbors-rally-behind-retired-venezuelan-general-in-armed-standoff-with/|access-date=24 February 2014|newspaper=Fox News|date=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Ex-Venezuelan general in armed standoff at home|url=https://news.yahoo.com/ex-venezuelan-general-armed-standoff-home-004442943.html|access-date=24 February 2014|newspaper=Yahoo News|date=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|language=es|title=Orden de captura a general Ángel Vivas causa nuevo conflicto en Venezuela|trans-title=Capture order against general Ángel Vivas causes new conflict in Venezuela|url=http://www.eluniverso.com/noticias/2014/02/23/nota/2229886/orden-captura-general-angel-vivas-causa-nuevo-conflicto-venezuela|access-date=24 February 2014|newspaper=El Universo|date=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|language=es|title=General Ángel Vivas denunció que "cubanos y esbirros" atacan su casa|trans-title=General Ángel Vivas denounced that 'Cubans & minions' attack his house|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140223/general-angel-vivas-denuncio-que-cubanos-y-esbirros-atacan-su-casa|access-date=24 February 2014|newspaper=El Universal|date=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Ángel Vivas en CNN: "Vinieron a sacarme de una manera ilegal entonces hice uso de legitima defensa"|url=http://noticiaaldia.com/2014/02/angel-vivas-en-cnn-vinieron-a-sacarme-de-una-manera-ilegal-entonces-hice-uso-de-legitima-defensa/|access-date=26 February 2014|newspaper=Notica Al Dia|date=25 February 2014|archive-date=1 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301234851/http://noticiaaldia.com/2014/02/angel-vivas-en-cnn-vinieron-a-sacarme-de-una-manera-ilegal-entonces-hice-uso-de-legitima-defensa/|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == f2e9hf3a111j90019t0zgub6puushjd 0 75358 369603 316004 2026-10-01T12:27:04Z Inayatullah Ahmadzai 38966 /* نوموتي څېرې */ 369603 wikitext text/x-wiki [[File:Afghanistan_Loya_Paktia.png|بټنوک|230x230px|[[افغانستان|د افغانستان]] [[پکتيا ولايت|پکتيا]] ، [[پکتيکا ولايت|پکتيکا]] او [[خوست ولايت|خوست]] ولايتونه او ځيني ګاونډۍ سيمي چي د لویي پکتيا پراخه ساحه جوړوي. ]] '''لویه پکتیا''' د [[افغانستان]] یوه تاریخي او کلتوري سیمه ده چي [[د افغانستان ولايتونه|د افغانستان د ختیځو عصري ولایتونو]] [[خوست ولايت|خوست]] ، [[پکتيا ولايت|پکتیا]] او [[پکتيکا ولايت|پکتیکا]] او همدارنګه د [[لوګر ولایت|لوګر]] ځیني برخي په ځان کي رانغاړي، او د [[خېبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا]] له کرم او [[وزيرستان|وزیرستان]] سره اړیکي لري. لویه پکتیا په عمومي ډول د ګډ کلتور او تاریخ پر بنسټ تعریف سوې ده چي په سیمه کي په میشتو سیمه ایزو قومونو پوري تړاو لري. د جامو ځانګړي ډیزاینونه، د جامو اثار، د پګړۍ سټایلونه، د پګړۍ رنګونه، د [[پښتو|پښتو ژبې]] قاموسونه او یو شمېر داسي نور څیزونه د لویي پکتیا د اوسیدونکو له ځانګړو قومونو سره تړاو لري او په دې توګه ځان د سیمه ایز کلتور سره یوځای کوي. د بېلګې په توګه د [[لوی کندهار|لوى کندهار]] يو پښتون قوم ښايي د لويي پکتيا يو پښتون د هغه د پګړۍ (يا لنګي) د انداز او رنګ له مخې ژر وپيژني. عیني په همدې ډول د لویې پکتیا یو پښتون کیدای شي د لوی کندهار یو څوک د هغه د ډول ډول او رنګه کمیس د ځانګړي ډیزاین او ځانګړي ګنډل سوي نمونو سره وپیژني. په همدې ډول ډیری داسي فرعي او پیچلي کلتوري شاخصونه شتون لري چې په هیڅ پیژندل سوي او [[ليکلی تاريخ|لیکل شوي تاریخ]] کښي ندي ثبت سوي مګر یوازي د [[افغانستان]] او [[پاکستان]] د مختلفو پښتنو سیمو د قومونو لخوا پیژندل سوي او استعمال سوي دي. == اصلي استوګنځی == د لویي پکتیا تر ټولو ستر ښار [[خوست]] دی. په داسي حال کي چي د لویې پکتیا په نورو ښارونو کي لکه [[گردېز|ګردیز]] (د پکتیا ولایت مرکز)، زرمت (د پکتیا ولایت لویه سیمه)، ارګون (د پکتیکا تر ټولو لوی ښار) او [[ښرنه]] (د پکتیکا مرکز) هم شامل دي. د لویې پکتیا نور مهم ښارونه د سرده بند (غزنی)، [[څرخ ولسوالۍ|چرخ]] (لوګر)، تری منګل (کرم)، انګور اډه (یو څه برخه په جنوبی وزیرستان کي )، یعقوبی ، تڼی ، ددوال ، اریوب ، خندخیل ، تسمکی ، زرغون شر ، وازکوه او زیروک یادیږي. == قومي جوړښت == په لویه پکتیا کي اکثره نفوس د لوی کارلاني او [[غلجي]] د مختلفو قومونو [[پښتانه]] دي. همدارنګه د پام وړ لوی نفوس لرونکي قبیلې ځدراڼ ، ځاځي ، [[منگل|منګل]] ، احمدزي، توتاخېل، تڼي، صبري، [[سليمان خېل|سلیمانخېل]] ، [[خروټي]] ، [[وزير (ټبر)|وزیر]] او ګربز دي. کوچیان په عام ډول دلته په بېلابیلو ځایونو کي خپل کلتوري ژوند سرته رسوي. == نوموتي څېرې == * [[نور محمد ترکی|نورمحمد تره کي]] * [[محمد نجيب الله|ډاکټر محمد نجیب الله]] * [[شهنواز تڼی|شاهنواز تڼي]] * [[اسد الله سروري|اسدالله سروري]] * [[سيد محمد گلاب زوی|سید محمد ګلابزوی]] * [[محمد اسلم وطنجار]] * ډاکټر محمد اشرف غني احمدزی 9aqk19ue5nbzk09v8rvbywcfli4tqch 369604 369603 2026-10-01T12:31:30Z Inayatullah Ahmadzai 38966 /* نوموتي څېرې */ 369604 wikitext text/x-wiki [[File:Afghanistan_Loya_Paktia.png|بټنوک|230x230px|[[افغانستان|د افغانستان]] [[پکتيا ولايت|پکتيا]] ، [[پکتيکا ولايت|پکتيکا]] او [[خوست ولايت|خوست]] ولايتونه او ځيني ګاونډۍ سيمي چي د لویي پکتيا پراخه ساحه جوړوي. ]] '''لویه پکتیا''' د [[افغانستان]] یوه تاریخي او کلتوري سیمه ده چي [[د افغانستان ولايتونه|د افغانستان د ختیځو عصري ولایتونو]] [[خوست ولايت|خوست]] ، [[پکتيا ولايت|پکتیا]] او [[پکتيکا ولايت|پکتیکا]] او همدارنګه د [[لوګر ولایت|لوګر]] ځیني برخي په ځان کي رانغاړي، او د [[خېبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا]] له کرم او [[وزيرستان|وزیرستان]] سره اړیکي لري. لویه پکتیا په عمومي ډول د ګډ کلتور او تاریخ پر بنسټ تعریف سوې ده چي په سیمه کي په میشتو سیمه ایزو قومونو پوري تړاو لري. د جامو ځانګړي ډیزاینونه، د جامو اثار، د پګړۍ سټایلونه، د پګړۍ رنګونه، د [[پښتو|پښتو ژبې]] قاموسونه او یو شمېر داسي نور څیزونه د لویي پکتیا د اوسیدونکو له ځانګړو قومونو سره تړاو لري او په دې توګه ځان د سیمه ایز کلتور سره یوځای کوي. د بېلګې په توګه د [[لوی کندهار|لوى کندهار]] يو پښتون قوم ښايي د لويي پکتيا يو پښتون د هغه د پګړۍ (يا لنګي) د انداز او رنګ له مخې ژر وپيژني. عیني په همدې ډول د لویې پکتیا یو پښتون کیدای شي د لوی کندهار یو څوک د هغه د ډول ډول او رنګه کمیس د ځانګړي ډیزاین او ځانګړي ګنډل سوي نمونو سره وپیژني. په همدې ډول ډیری داسي فرعي او پیچلي کلتوري شاخصونه شتون لري چې په هیڅ پیژندل سوي او [[ليکلی تاريخ|لیکل شوي تاریخ]] کښي ندي ثبت سوي مګر یوازي د [[افغانستان]] او [[پاکستان]] د مختلفو پښتنو سیمو د قومونو لخوا پیژندل سوي او استعمال سوي دي. == اصلي استوګنځی == د لویي پکتیا تر ټولو ستر ښار [[خوست]] دی. په داسي حال کي چي د لویې پکتیا په نورو ښارونو کي لکه [[گردېز|ګردیز]] (د پکتیا ولایت مرکز)، زرمت (د پکتیا ولایت لویه سیمه)، ارګون (د پکتیکا تر ټولو لوی ښار) او [[ښرنه]] (د پکتیکا مرکز) هم شامل دي. د لویې پکتیا نور مهم ښارونه د سرده بند (غزنی)، [[څرخ ولسوالۍ|چرخ]] (لوګر)، تری منګل (کرم)، انګور اډه (یو څه برخه په جنوبی وزیرستان کي )، یعقوبی ، تڼی ، ددوال ، اریوب ، خندخیل ، تسمکی ، زرغون شر ، وازکوه او زیروک یادیږي. == قومي جوړښت == په لویه پکتیا کي اکثره نفوس د لوی کارلاني او [[غلجي]] د مختلفو قومونو [[پښتانه]] دي. همدارنګه د پام وړ لوی نفوس لرونکي قبیلې ځدراڼ ، ځاځي ، [[منگل|منګل]] ، احمدزي، توتاخېل، تڼي، صبري، [[سليمان خېل|سلیمانخېل]] ، [[خروټي]] ، [[وزير (ټبر)|وزیر]] او ګربز دي. کوچیان په عام ډول دلته په بېلابیلو ځایونو کي خپل کلتوري ژوند سرته رسوي. == نوموتي څېرې == * [[نور محمد ترکی|نورمحمد تره کي]] * [[محمد نجيب الله|ډاکټر محمد نجیب الله]] * اشرف غني * [[شهنواز تڼی|شاهنواز تڼي]] * [[اسد الله سروري|اسدالله سروري]] * [[سيد محمد گلاب زوی|سید محمد ګلابزوی]] * [[محمد اسلم وطنجار]] * ntmfsip642scohtasmcmo1ygw36j8q3 369605 369604 2026-10-01T12:35:57Z Inayatullah Ahmadzai 38966 /* نوموتي څېرې */ 369605 wikitext text/x-wiki [[File:Afghanistan_Loya_Paktia.png|بټنوک|230x230px|[[افغانستان|د افغانستان]] [[پکتيا ولايت|پکتيا]] ، [[پکتيکا ولايت|پکتيکا]] او [[خوست ولايت|خوست]] ولايتونه او ځيني ګاونډۍ سيمي چي د لویي پکتيا پراخه ساحه جوړوي. ]] '''لویه پکتیا''' د [[افغانستان]] یوه تاریخي او کلتوري سیمه ده چي [[د افغانستان ولايتونه|د افغانستان د ختیځو عصري ولایتونو]] [[خوست ولايت|خوست]] ، [[پکتيا ولايت|پکتیا]] او [[پکتيکا ولايت|پکتیکا]] او همدارنګه د [[لوګر ولایت|لوګر]] ځیني برخي په ځان کي رانغاړي، او د [[خېبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا]] له کرم او [[وزيرستان|وزیرستان]] سره اړیکي لري. لویه پکتیا په عمومي ډول د ګډ کلتور او تاریخ پر بنسټ تعریف سوې ده چي په سیمه کي په میشتو سیمه ایزو قومونو پوري تړاو لري. د جامو ځانګړي ډیزاینونه، د جامو اثار، د پګړۍ سټایلونه، د پګړۍ رنګونه، د [[پښتو|پښتو ژبې]] قاموسونه او یو شمېر داسي نور څیزونه د لویي پکتیا د اوسیدونکو له ځانګړو قومونو سره تړاو لري او په دې توګه ځان د سیمه ایز کلتور سره یوځای کوي. د بېلګې په توګه د [[لوی کندهار|لوى کندهار]] يو پښتون قوم ښايي د لويي پکتيا يو پښتون د هغه د پګړۍ (يا لنګي) د انداز او رنګ له مخې ژر وپيژني. عیني په همدې ډول د لویې پکتیا یو پښتون کیدای شي د لوی کندهار یو څوک د هغه د ډول ډول او رنګه کمیس د ځانګړي ډیزاین او ځانګړي ګنډل سوي نمونو سره وپیژني. په همدې ډول ډیری داسي فرعي او پیچلي کلتوري شاخصونه شتون لري چې په هیڅ پیژندل سوي او [[ليکلی تاريخ|لیکل شوي تاریخ]] کښي ندي ثبت سوي مګر یوازي د [[افغانستان]] او [[پاکستان]] د مختلفو پښتنو سیمو د قومونو لخوا پیژندل سوي او استعمال سوي دي. == اصلي استوګنځی == د لویي پکتیا تر ټولو ستر ښار [[خوست]] دی. په داسي حال کي چي د لویې پکتیا په نورو ښارونو کي لکه [[گردېز|ګردیز]] (د پکتیا ولایت مرکز)، زرمت (د پکتیا ولایت لویه سیمه)، ارګون (د پکتیکا تر ټولو لوی ښار) او [[ښرنه]] (د پکتیکا مرکز) هم شامل دي. د لویې پکتیا نور مهم ښارونه د سرده بند (غزنی)، [[څرخ ولسوالۍ|چرخ]] (لوګر)، تری منګل (کرم)، انګور اډه (یو څه برخه په جنوبی وزیرستان کي )، یعقوبی ، تڼی ، ددوال ، اریوب ، خندخیل ، تسمکی ، زرغون شر ، وازکوه او زیروک یادیږي. == قومي جوړښت == په لویه پکتیا کي اکثره نفوس د لوی کارلاني او [[غلجي]] د مختلفو قومونو [[پښتانه]] دي. همدارنګه د پام وړ لوی نفوس لرونکي قبیلې ځدراڼ ، ځاځي ، [[منگل|منګل]] ، احمدزي، توتاخېل، تڼي، صبري، [[سليمان خېل|سلیمانخېل]] ، [[خروټي]] ، [[وزير (ټبر)|وزیر]] او ګربز دي. کوچیان په عام ډول دلته په بېلابیلو ځایونو کي خپل کلتوري ژوند سرته رسوي. == نوموتي څېرې == * [[نور محمد ترکی|نورمحمد تره کي]] * [[محمد نجيب الله|ډاکټر محمد نجیب الله]] * [[اشرف غني]] * [[شهنواز تڼی|شاهنواز تڼي]] * [[اسد الله سروري|اسدالله سروري]] * [[سيد محمد گلاب زوی|سید محمد ګلابزوی]] * [[محمد اسلم وطنجار]] * g5wr53kmkavd7dfsdd1lg7kpp3si0wc 0 76753 369613 363869 2026-10-02T04:02:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 369613 wikitext text/x-wiki ژانېټ پیکرېنګ رانکین (زوکړه: د ۱۸۸۰ زکال د جون ۱۱مه – مړینه: د ۱۹۷۳ زکال د مۍ ۱۸مه نېټه) امریکایی سیاستواله او د ښځو د حقونو مدافعه وه؛ ورته مهال لومړنۍ مېرمن وه چې په متحده ایالاتو کې یې فدرال څوکۍ خپله کړه. رانکین یوځل په ۱۹۱۶ زکال او بیاځلي په ۱۹۴۰ زکال کې له مونتانا څخه د جمهوري غوښتونکي ګوند په استازولۍ د متحده ایالاتو د استازو جرګې ته لار ومونده. ورته مهال رانکین تر نن ورځې پورې له مونتانا څخه کانګرس ته بریالۍ شوې یوازنۍ مېرمن ده. <ref name="history">{{Cite news|url=http://www.history.com/news/history-lists/7-things-you-may-not-know-about-jeannette-rankin|title=7 Things You May Not Know About Jeannette Rankin – History Lists|last=Greenspan|first=Jesse|date=November 2, 2016|newspaper=HISTORY.com|access-date=November 19, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://billingsgazette.com/news/government-and-politics/montana-s-women-candidates-are-out-to-set-another-record/article_dab2a581-2806-54ad-b274-a87f7182dff1.html|title=Montana's women candidates are out to set another record|last=Lutey|first=Tom|work=[[The Billings Gazette]]|access-date=April 12, 2018|language=en|archive-date=April 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413043336/http://billingsgazette.com/news/government-and-politics/montana-s-women-candidates-are-out-to-set-another-record/article_dab2a581-2806-54ad-b274-a87f7182dff1.html|url-status=dead}}</ref> په کانګرس کې د رانکین د ګډون دواړې دورې په نړیوالو جګړو کې د متحده ایالاتو د پوځي مداخلې سره همهاله وې. دا د ټول عمر لپاره د یوې سولې غوښتونکې په توګه د کانګرس له ۵۰ استازو څخه یوازنۍ استازې وه چې په ۱۹۱۷ زکال کې یې له جرمني سره د جګړې د اعلان مخالفت وکړ. په ۱۹۴۱ زکال کې هم د کانګرس یوازنۍ غړې وه چې په پرل هاربر باندې یې د جاپان له برید وروسته د جاپان سره د جګړې پر ضد رایه ورکړه. رانکین په راتلونکي کې د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتونکې په توګه د مونتانا، نیویارک او شمالي ډاکوټا په ګډون په څو ایالتونو کې د داسې قوانینو تصویب ته زمینه برابره کړه چې له مخې یې ښځو کولای شول رایه ورکړي. هغه مهال چې په کانګرس کې وه، داسې یوه قانوني مسوده یې وړاندې کړه چې په پایله کې د متحده ایالاتو د اساسي قانون ۱۹مه اصلاحیه وګرځېده او په ټول هېواد کې یې ښځو ته د رایو نه محدود کېدونی حق ورکړ. هغې په خپل څه باندې شپږ لسیزې مسلکي ژوند کې د ښځو د حقونو او مدني حقونو د بېلابېلو مواردو څخه دفاع وکړه. == لومړنی ژوند == رانکین ۹ کاله وړاندې له دې چې د مونتانا قلمرو په ایالت واوړي د ۱۸۸۰ زکال د جون په ۱۱مه نېټه د مونتانا میسولا سیمې ته څېرمه د ښوونځي د ښوونکې اولیو او سکاټلنډي الاصله کاناډايي کډوال جان رانکین په کورنۍ کې وزیږېده؛ پلار یې د اوړو کارخونه لرله او بډایه و. دا د خپلې کورنۍ د شپږو ماشومانو تر ټولو مشره وه چې په دغو کې یې پنځه خویندې (یو له خویندو څخه یې د ماشومتوب پر مهال مړه شوه) او د ولېنګټون په نامه یو ورور شامل و چې ورور یې بیا وروسته د مونتانا لوی څارنوال او له دې وروسته د مونتانا د سترې محکمې قاضي وټاکل شو. د هغې یوه خور، ادنا رانکین مککېنون په مونتانا کې زېږېدلې لومړنۍ مېرمن وه چې وه یې شو کولای په مونتانا کې د وکیلانو ازموینه په بریالیتوب سره ورکړي او په دې سره د امیدوارۍ کنټرول کوونکو چارو ته د لاسرسي په برخه کې ټولنیزه فعاله شوه. <ref name="History House">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.greatfallstribune.com/story/news/2016/11/07/big-sky-recalling-rankins-legacy/93422310/|title=Under the Big Sky: Recalling Rankin's legacy|last=Mansch|first=Scott|date=November 7, 2016|newspaper=[[Great Falls Tribune]]|access-date=November 19, 2016}}</ref> رانکین د نوې ځوانۍ پر مهال د کور پاکولو، خیاطۍ، کروندګرۍ، له کور څخه بهر کار کولو او د خپلو خویندو وروڼو د پالنې په ګډون په خپله کورنۍ کرونده کې ګڼ شمېر چارې مخته وړلې. هغې د خپلې کروندې د ماشینونو په ساتنه کې مرسته کوله او یوځل یې په یوازې ځان هغه ودانۍ ته د پلي تګ لرګینه لار جوړه کړه چې پلار ته یې اړوند وه او غوښتل یې هغه په کرایه ورکړي. رانکین په ۱۸۹۰مه لسیزه کې د خپل ماشومتوب خاطرات ولیکل په داسې حال کې چې دغه مهال لویدیځو پولو ته په څېرمه سیمو کې ښځو له نارینه و سره اوږه په اوږه کار کوه، خو نه یې کوم سیاسي غږ او نه یې هم د رایو د ورکړې قانوني حق درلود. رانکین په ۱۸۹۸ زکال کې له ښوونځي فارغه او د مونتانا په پوهنتون کې یې زده کړې وکړې. دې په ۱۹۰۲ زکال کې د یاد پوهنتون د ژوند پوهنې له پوهنځي څخه د لیسانس سند ترلاسه کړ. له سیاست او وکالت وړاندې هغې د جامو ګنډلو، د فرنیچر د ډیزاین او همدارنګه د تدریس په ګډون ګڼ شمېر دندې مخته یووړې. رانکین په ۱۹۰۴ زکال کې د خپل پلار له مړینې وروسته د خپلو کوچنیو خویندو او ورور مسئولیت هم پر غاړه واخیست.<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/people/jeannette-rankin-9451806|title=Jeannette Rankin|website=Biography|language=en-us|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=Joan Hof|date=Winter 1980|title=American Foreign Policy: Of Her Pacifism|url=http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Wilson-Joan-Peace-is-a-Womans-Job-Jeannette-Rankin-and-American-Foreign-Policy-the-Origins-of-Her-Pacifism-r.pdf|journal=[[Montana (journal)|Montana: The Magazine of Western History]]|volume=30|pages=28–41|via=JSTOR|access-date=2024-06-03|archive-date=2015-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150917232040/http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Wilson-Joan-Peace-is-a-Womans-Job-Jeannette-Rankin-and-American-Foreign-Policy-the-Origins-of-Her-Pacifism-r.pdf|url-status=dead}}</ref> == سیاسي فعالیت او د رایو د حق غوښتنې خوځښت == رانکین د ۲۷ کلنۍ په عمر سانفرانسېسکو ته کډه وکړه څو د ټولنیزو چارو د ترسره کولو په موخه په یو نوي او پراختیايي ډګر کې دنده ترلاسه کړي. هغې له دې څخه په ډاډ لرلو چې خپلې غوښتنې ته یې لاسرسی موندلی له ۱۹۰۸ زکال څخه یې تر ۱۹۰۹ زکال پورې د نیویارک ښار د بشرپالنې په ښوونځي کې نوم ثبت کړ. د ټولنیزې کارکوونکې په توګه یې د دندې ترسره کولو په موخه د لنډ مهال لپاره د واشنګټن سپوکن ته کډه وکړه او بیا له دې ځایه سیاتل ته ولاړه څو د واشنګټن په پوهنتون کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي؛ دغه مهال نوموړې د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې له خوځښت سره مل شوه. د ۱۹۱۰ زکال په نومبر میاشت کې د واشنګټن رایه ورکوونکو په خپل ایالتي اساسي قانون کې داسې تعدیل تصویب کړ چې ښځو ته یې د تل لپاره د رایو د ورکړې حق ورکړ او په دې سره پنځم ایالت شو چې دغه ډول پرېکړه یې وکړه. نیویارک ته له راګرځېدو وروسته نوموړې د نیویارک د رایو د حق غوښتنې د بنسټ له جوړونکو څخه شوه څو د دغه ایالت په قانون جوړونکې جرګه کې د ورته لایحې لپاره کار وکړي. په دغه دوره کې رانکین یوځل بیا واشنګټن ته سفر وکړ څو د امریکايي مېرمنو د رایو د حق غوښتنې د ملي ټولنې په استازیتوب په کانګرس کې لابي وکړي. <ref name="history2">{{Cite news|url=http://www.history.com/news/history-lists/7-things-you-may-not-know-about-jeannette-rankin|title=7 Things You May Not Know About Jeannette Rankin – History Lists|last=Greenspan|first=Jesse|date=November 2, 2016|newspaper=HISTORY.com|access-date=November 19, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blog.newspapers.com/first-woman-elected-to-congress-takes-her-seat/|title=First Woman Elected to Congress Takes Her Seat|last=Hammond|first=Trevor|date=July 7, 2015|website=Fishwrap|language=en-US|access-date=March 9, 2019}}</ref><ref name="Montana Suffragist Latest Lobby Worker">{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83045462/1915-01-07/ed-1/seq-22/|title=Montana Suffragist Latest Lobby Worker|date=January 7, 2015|work=[[The Washington Star|Evening Star]]|access-date=March 5, 2019|pages=22|issn=2331-9968}}</ref><ref name="History House2">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref name="NPS">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/people/jeannette-rankin.htm|title=Jeannette Rankin|website=www.nps.gov|language=en|access-date=March 4, 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.heraldnet.com/article/20101003/NEWS01/710039941|title=How Washington women won the right to vote|last=Fiege|first=Gale|date=October 4, 2010|newspaper=[[The Herald (Everett)|The Herald of Everett, Washington]]|access-date=July 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404134911/http://www.heraldnet.com/article/20101003/NEWS01/710039941|archive-date=April 4, 2016|url-status=dead}}</ref> مونتانا ته له راګرځېدو وروسته یې د رایو د حق غوښتنې په بنسټونو کې وده وکړه او د مونتانا د رایو د حق غوښتنې د ټولنې مشره او همدارنګه د امریکايي ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې د ملي ټولنې منشۍ شوه. د ۱۹۱۱ زکال په فبروري میاشت کې نوموړې لومړنۍ مېرمن وه چې د مونتانا د قانون جوړونکې جرګې پر وړاندې یې وینا وکړه او په خپل ایالت کې یې د ښځو د رایو د حق څخه په ملاتړ بحث وکړ. د ۱۹۱۴ زکال په نومبر میاشت کې مونتانا اووم ایالت شو چې ښځو ته یې د نامحدودو رایو د ورکړې حق ورکړ. <ref>{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83025316/1913-08-10/ed-1/seq-12/|title=From Missoula to Washington D.C. to Aid Cause of Equal Suffrage|date=August 10, 1913|work=The Daily Missoulian|access-date=March 4, 2019|pages=2|issn=2329-5457}}</ref><ref name="smith">{{harvp|Smith|2002}} ''page number needed''</ref><ref name="History House3">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref name="Montana Suffragist Latest Lobby Worker2">{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83045462/1915-01-07/ed-1/seq-22/|title=Montana Suffragist Latest Lobby Worker|date=January 7, 2015|work=[[The Washington Star|Evening Star]]|access-date=March 5, 2019|pages=22|issn=2331-9968}}</ref><ref name="peace">{{cite web|url=http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|title=Who Was Jeannette Rankin|last1=Hoff|first1=Joan|work=Peace is a Woman's Job|access-date=January 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214935/http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|archive-date=June 10, 2015|url-status=dead}}</ref> رانکین وروسته بیا د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې په خوځښت کې خپلې چارې په کانګرس کې د خپلې سوله غوښتونکې بهرنۍ پالیسۍ سره پرتله کړې. هغې د خپلې دورې د ډېری شمېر رایو ورکوونکو په څېر باور درلود چې د متحده ایالاتو په دولت کې فساد او د موثریت نشتون د ښځو د نشتوالي له امله ده. رانکین د دواړو جګړو ترمنځ دورې پر مهال د بې وسلې کولو په یوه غونډه کې وویل چې، «د سولې ستونزه د ښځو ستونزه ده». <ref name="peace2">{{cite web|url=http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|title=Who Was Jeannette Rankin|last1=Hoff|first1=Joan|work=Peace is a Woman's Job|access-date=January 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214935/http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|archive-date=June 10, 2015|url-status=dead}}</ref> == د استازو جرګه == د ۱۹۱۶ زکال د کانګرس په ټاکنو کې د مونتانا د دوه څوکیو لپاره د رانکین د ټاکنیز کمپاین مالي ملاتړ او مدیریت د هغه ورور وېلنګټون وکړ چې په مونتانا کې د جمهوري غوښتونکي ګوند یو له بانفوذه غړو څخه وو. هغې اوږده سفرونه وکړل څو د دغه ایالت په لرې پرتو سیمو کې خلکو ته خپل پیغام ورسوي. دې خپلې تبلیغاتي چارې د اورګاډو په تم ځایونو، د واټ پر سر، په کروندو کې د ماښامنیو په خوړلو او لرې پرتو ښوونځیو کې مخته وړې. دې ځان د پرمختګ غوښتونکې په توګه نوماند کړ او د رایو د حق او ټولنیزې هوساینې په برخو کې یې د خنډونو په له منځه وړو ټینګار درلود. <ref>{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83045462/1916-09-01/ed-1/seq-3/|title=Woman Leads State Ticket|date=September 1, 1916|work=Evening Star|access-date=March 11, 2019|page=3|issn=2331-9968}}</ref><ref name="History House4">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> د جمهوري غوښتونکي ګوند په خپل منځي ټاکنو کې رانکین د جمهوري غوښتونکي ګوند د ټولو اتو نوماندانو ترمنځ تر ټولو ډېرې رایې واخیستې. په عمومي ټاکنو کې چې د نومبر په اوومه نېټه ترسره شوې دوه مخکښو نوماندانو دغه څوکۍ ترلاسه کړې. رانکین په رایو کې دویمې ډېرې رایې واخیستې او فرانک بېرډ لنډرمن ته یې ماته ورکړه؛ په دې سره د متحده ایالاتو د کانګرس لومړنۍ ښځینه غړې شوه. هغې له بریا وروسته وینا پر مهال وویل، په کانګرس کې د یوازنۍ رایې ورکوونکې ښځینه غړې په توګه «زه په کلکه سره خپل مسئولیتونه درک کوم». دغې ټاکنې نوموړې په ملي کچه د ټولو پام وړ وګرځوله آن تر دې چې د راپورونو له مخې ورته د واده څو وړاندیزونه وشول. <ref>{{Cite journal|last=Board|first=John C.|date=Summer 1967|title=The Lady from Montana|url=http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Board-John-C.-The-Lady-from-Montana.pdf|journal=Montana: The Magazine of Western History|volume=17|pages=2–17|via=JSTOR|access-date=2024-06-03|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422154029/http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Board-John-C.-The-Lady-from-Montana.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://constitutioncenter.org/timeline/html/cw08_12168.html|title=Jeannette Rankin becomes first woman elected to Congress|website=constitutioncenter.org|access-date=August 8, 2016|archive-date=September 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909180900/http://constitutioncenter.org/timeline/html/cw08_12168.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Walbert, Kate">{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/has-anything-changed-for-female-politicians|title=Has Anything Changed for Female Politicians?|last=Walbert|first=Kate|date=August 16, 2016|magazine=[[The New Yorker]]|access-date=March 9, 2019}}</ref><ref name="History House5">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> == وروسته ژوند == په راتلونکو ۲۰ کلونو کې رانکین ټولې نړۍ ته سفرونه وکړل او په مکرر ډول یې له هند څخه لیدنه وکړه، چېرې چې یې د مهاتما ګاندي سوله غوښتونکې لارښوونې ولوستې. دې په جورجیا او مونتانا دواړو کې کورونه لرل. <ref>{{Cite web|url=https://www.womenofthehall.org/inductee/jeannette-rankin/|title=Rankin, Jeannette|website=National Women's Hall of Fame|language=en-US|access-date=March 12, 2019}}</ref><ref name="History House6">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> په ۱۹۶۰مه او ۱۹۷۰مه لسیزه کې د سوله غوښتونکو، فیمینېستانو او د مدني حقونو د فعالینو نوي نسل د رانکین له چارو الهام واخیست او د هغې هڅې یې په داسې توګه ومنلې چې د هغې نسل هېڅکله داسې نه وې منلې. نوموړې یوځل بیا د ویتنام د جګړې په غبرګون کې ودرېده. د ۱۹۶۸ زکال په جنوري میاشت کې د ژانېټ رانکین ډلګۍ یا د ښځو د سولې غوښتونکو ډلو ائتلاف په واشنګټن ډي سي کې جګړه ضد لاریون ترتیب کړ – دغه لاریون په ۱۹۱۳ زکال کې د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې د لاریون له مهاله تر ټولو لوی لاریون و. <ref name="History House7">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref name="smith2">{{harvp|Smith|2002}} ''page number needed''</ref><ref>{{cite journal|last1=Moravec|first1=Michelle|title=Another Mother for Peace: Reconsidering Maternalist Peace Rhetoric from an Historical Perspective 1967–2007|journal=Journal of the Motherhood Initiative|date=2010|volume=1|issue=1|pages=9–10|url=http://jarm.journals.yorku.ca/index.php/jarm/article/view/30916}}</ref><ref name="History House8">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> == سرچينې == 0dn32ukt5nfc4c2ekvscxcohq50lt2w 3 86366 369606 360605 2026-10-01T16:28:49Z AccountVanishRequests 33849 AccountVanishRequests پرته له دې چې يو مخ گرځونی پرېږدي له [[د کارن خبرې اترې:DrMahnood]] څخه [[د کارن خبرې اترې:Renamed user 3f7e17224d2ef824cc038cff02b31a7e]] ته مخ ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DrMahnood|DrMahnood]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 3f7e17224d2ef824cc038cff02b31a7e|Renamed user 3f7e17224d2ef824cc038cff02b31a7e]]" 360605 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=DrMahnood}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۹:۱۶, ۵ فېبروري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) ihd4r9ql49aubq5n9ixzg8r8amjejie