اخون دروېزه

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">مهال‌ليک</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">د مهال‌ليک خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>اخون دروېزه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4124</id>
    <revision>
      <id>369636</id>
      <parentid>369494</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T21:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7516" sha1="d42surk49h5j9he65o5sjxp7awmsh6i" xml:space="preserve"> '''آخون دروېزه ننگرهاری''' چې اصلي نوم عبدالله&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ سېپتمبر ۱۳مه
|title        = دوه پيران او يو اخوند
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250912010022/https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|archivedate        = 2025-09-12
|access-date        = 2025-08-10
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;و، او لقب يې آخون دروېزه دی&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ سېپتمبر ۱۳مه
|title        = دوه پيران او يو اخوند
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250912010022/https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|archivedate        = 2025-09-12
|access-date        = 2025-08-10
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; په ۱۵۳۳ زېږديز کال په [[ننگرهار ولايت|ننگرهار]] کې زېږېدلی&lt;ref&gt;{{cite book
|last        = قادري
|first       = ميا ظاهرشاه
|date        = ۲۰۰۰ زېږديز کال
|title       = اخون درويزه بابا رح
|url         = https://archive.org/details/akhund-darwza-baba/
|location    = مدين سوات
|publisher   = مکتب غوثيه مدين سوات
|page        = ۱۰۸
}}
&lt;/ref&gt;، نوموړی معروف په الله داد، په خټه د پلار له خوا [[تاجيکان|تاجک]] &lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ سېپتمبر ۱۳مه
|title        = دوه پيران او يو اخوند
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250912010022/https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|archivedate        = 2025-09-12
|access-date        = 2025-08-10
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;يا ترک &lt;ref&gt;{{cite web
 |last    = سنگروال
 |first   = شهسوار
 |date    = ۲۰۰۶
 |title   = د اخوند دروېزه (رح) لنډ ژوند لیک
 |url     = https://samsoor.com/index.php/article/2832
 |website = سمسورټکی کام
}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;او د مور له خوا [[پښتانه|پښتون]]، مشهور ديني او روحاني عالم و، او د پښتو ژبې د ادب په تاريخ کې د نيم عروضي نثر له موسسينو څخه گڼل شوی دی او په پښتو کې ډېر شهرت لري خو څنگه چې نيم عروضي نثر تر ده دمخه پير روښان منځ ته رايستلی؛ نو ځکه آخون دروېزه بايد د هغه سبک پيرو وبللای شي نه موسس.
{{مالومات}}
د پلار نوم يې گدايي د نيکه نوم يې سعدي د ورنيکه نوم يې احمد د غورنيکه نوم يې مته معروف په درغان و چې هغه بيا د جيون زوی او د جنتی لمسی و، دی د خپل دی نيکه په باب ليکي چې «انساب او از قدما برانند که به مردم ترک باز مېگردد».
== مړينه ==
اخوند دروېزه د اکبرد نمسي شاه جهان تر واک پورې ژوندې و او په ۱۶۳۸ م کې ومړ. د ده مقبره د پېښور سره نږدې په “هزارخانۍ” کې دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ سېپتمبر ۱۳مه
|title        = دوه پيران او يو اخوند
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250912010022/https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|archivedate        = 2025-09-12
|access-date        = 2025-08-10
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; 
هغه د بايزيد د [[خيرالبيان|خير البيان]] په مقابله کې '''مخزن الاسلام''' نومې کتاب په پښتو کې وليکلو. دا دواړه د پښتو ادب په نثر کې لومړي کتابونه گڼل کېږي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ سېپتمبر ۱۳مه
|title        = دوه پيران او يو اخوند
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250912010022/https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|archivedate        = 2025-09-12
|access-date        = 2025-08-10
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; 
 د اخوند دروېزه نور کتابونه:
#  تذکرته الابرار و اشرار ( فارسي)
#  ارشاد الطالبين ( فارسي)&lt;ref&gt; {{cite web
|last        = معلم
|first       = عبدالقيوم
|date        = ناڅرگند
|title       = د سیا سي نهضتوبهیر په افغانستان کي
|url         = https://mashal.org/blog/%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D9%8A-%D9%86%D9%87%D8%B6%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%8A/
|website     = مشعل ټکی ارگ
}}&lt;/ref&gt; 
#  ارشاد المريدين ( فارسي)&lt;ref&gt; {{cite web
|last        = معلم
|first       = عبدالقيوم
|date        = ناڅرگند
|title       = د سیا سي نهضتوبهیر په افغانستان کي
|url         = https://mashal.org/blog/%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D9%8A-%D9%86%D9%87%D8%B6%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%8A/
|website     = مشعل ټکی ارگ
}}&lt;/ref&gt; 
#  شرح قصيده اعمال ( فارسي) &lt;ref&gt; {{cite web
|last        = معلم
|first       = عبدالقيوم
|date        = ناڅرگند
|title       = د سیا سي نهضتوبهیر په افغانستان کي
|url         = https://mashal.org/blog/%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D9%8A-%D9%86%D9%87%D8%B6%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%8A/
|website     = مشعل ټکی ارگ
}}&lt;/ref&gt; 
# شرح الاسما الحسناء ( فارسي) &lt;ref&gt; {{cite web
|last        = معلم
|first       = عبدالقيوم
|date        = ناڅرگند
|title       = د سیا سي نهضتوبهیر په افغانستان کي
|url         = https://mashal.org/blog/%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D9%8A-%D9%86%D9%87%D8%B6%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%8A/
|website     = مشعل ټکی ارگ
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ سېپتمبر ۱۳مه
|title        = دوه پيران او يو اخوند
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250912010022/https://www.safiahaleem.com/?p=2355
|archivedate        = 2025-09-12
|access-date        = 2025-08-10
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; 

== سرچينې ==
[[وېشنيزه:د افغانستان نوميالي]]
[[وېشنيزه:افغاني ليکوال]]
[[وېشنيزه:پښتانه ليکوال]]</text>
      <sha1>d42surk49h5j9he65o5sjxp7awmsh6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بي بي مبارکه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5101</id>
    <revision>
      <id>369644</id>
      <parentid>225964</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12001" sha1="7hpsd5s92ff86t39kekh35f1hvjx4t0" xml:space="preserve">'''بي بي مبارکه''' د ملک سلېمانشاه يوسفزي لور او د ملک شاه منصور خور او د [[ظهير الدين بابر]] ماندينه وه. [[ظهير الدين محمد بابر]] د الغ بېگ کوگاني وراره په ۹۱۸ ه سپوږميز کال کې کابل ونيو او ددې خېښۍ په نسبت يې خان د يوسفزو دوست باله خو بي بي مبارکې ته د گورگاني حکمران د کور ښڅو د شنډېدو دارو ورکړه او له اولاد ځخه يې واچوله.
دا مېرمن د اکبر تر زمانې ژوندۍ وه او د همايون مېرزا مور يې حال کښلی دی او وايي چې دا يوه باتدبيره او مهربانه ښڅه وه. د بي بي مبارکې کورنۍ د بابر سره زياتې مرستې وکړې او د بابر د دوی په مرسته پر لوديانو بری وموند، خو د همايون مور وايي چې دغه پېښه پر بي بي مبارکط ډېره درنه لگېدلې وه.&lt;ref&gt;د ښاغلي محمد ابراهيم عطايي يادداښت.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;د پښتو تاريخ - د مرحوم قاضي عطاالله خان تاليف - ۱/۲۴ مخ.&lt;/ref&gt;

بي بي مبارکه په ۱۵۱۸ م د اوړي په وتلو د کابل واکمن ظهير الدين بابر د باجوړ له غرونو واوړېدو او د سيمې هرځواک چې ورسره جنگ کوو، په ډېر وحشت یې ووژل. بيا د مړو سرونه کابل، بدخشان کندوز او بلخ ته ورواستول چې د خپل بري ډنډوره وغږوي. د شرابو او د اپيمو په نشه کې مست بابر د ځوانو ښځو هم شوقي و او پخپلو ليکنو کې ښه په ميړانه يې ذکر کوي. ده د نهو ( ځينې تاريخونه لس ښايي ) سره نکاح کړې وه چې اوومه پکې د يوسفزو ” بي بي مبارکه” وه. ښايي دا د هغې خپل نوم نه و ځکه د پير بابا ( شيخ علي ترمزي) مېرمنه هم چې د بونېر د يو اوسېدونکي لور وه، بي بي مبارکه نومېده. د هغې نوم په لومړي ځل حافظ رحمت خان په خپل تاريخ کې ياد کړو او يوه پوره افسانه يې وليکله چې بابر د ملنگ په جامه کې د شاه منصور کور ته ولاړو او دا پېغله يې وليده. که داسې وای نو بابر به ارو مرو څه نا څه پرې ليکلې وای. د يوسف زو مشر ملک احمد خان د بابر په بلنه د هغه سره ليدو نه ډډه کړې وه. ده خپل د تره زوی شاه منصور ورته د جرگې لپاره استولی و. شاه منصورپه باجوړ کې “کله منارونه” ليدلي و او پوهېدو چې دوی د بابر خونړي لښکر سره جنگ نشي کولی. د يوسفزو شپېته مشران د بابر تره الغ بيگ په کابل کې د يوې مېلمستيا په بانه په يوه ورځ وژلي و. په دې کې د شاه منصور پلار سلېمان شاه هم و. د محرم د مياشتې په پای کې بابر په تيمرگړ کې د سيمې مخورو کسانو سره وليدل. بابر ليکي چې شاه منصور ” د خوړلو لپاره راته ډېرخونده ور “کجایي … راوړل.” دا د اپيمو او مغزياتو يوه حلوه وه چې په خوړولو يې خلک نشه کېدل. د يوسفزو سره د روغې يو شرط دا و چې د دوی د مشر لور به بابر ته ورکړل کېږي. په پښتنو کې دا دود ” سوره” نومېږي او اوس هم په ځينو قامونو کې د دښمني د ليرې کولو لپاره رواج لري. ښايي هغه وخت د يوسفزو په ټبر کې هم دا پېغله د واده د عمر وه. بابر شاه منصور ته “وياړ خلعت او د يوسف زو د علاقی حکومت” ورکړو او دا جرگه ختمه شوه. بيا د محرم په اته ويشتمه نېټه د شاه منصور ورور طاوس خان خپله ورېره د څو نورو ملکانو په بدرگه د چکدرې په لار وروستله او بابر په ۱۰ جنوري ۱۵۱۹ م کې ورسره نکاح وتړلو او دا يې د باجوړ کلا ته ورواستوله. يوه افسانه دا هم ده چې د واده په شپه بي بي مبارکې د خپل قام د امن لپاره ورته زولۍ غوړولې وه. خو د يوسفزو ژبه فارسي وه او بابر په ترکي کې خبرې کولې. دوېمه دا چې د روغې نه وروستو د دې خواست اړتيا نه وه او درېمه دا چې بابر د خپلو سياسي فېصلو لپاره څو مشاورين لرل. د بي بي مبارکې يو ورور مير جمال په ۱۵۲۵ م کې د بابر سره هندوستان ته تللی و او ښايي لوړه رتبه يې لرله. د بابر د زوی هندال سره يو کس د مير جمال په نوم پاتې و. وروستو د همايون او د اکبر په وختونو کې هم د مغلو يو لوړ رتبه کس مير جمال نوميدو. د بي بي مبارکې نه وړاندې بابر شپږ ښځې لرلې چې دوه پکې مړې وې. دا عايشه سلطان، زېنب سلطان، ماهم بيگم، گل رخ، معصومه او سلطان بيگم نوميدې. د ماهم بيگم ۵ اولادونه او د دې زوی همايون وروستو د هند باچا شو. د دلدار اغاچه درې اولادونه و چې هندال او گلبدن او گل رخ و. د بابر د يوې مېرمنې گلرخ زامن کامران او عسکري د همايون سره د تخت لپاره وجنگيدل. د مبارکې نه وروستو بابر دوه يا درې نورې ښځې وکړې چې يوه گلنار بله نرگل او درېیم افاق په اړه شک دې چې نکاح کړې وه او که نه. حافظ رحمت خان ليکي چې بي بي مبارکه د بابر د خوښې ميرمنو نه وه او ممکن په حرم کې نورو ښځو نه غوښتل چې د هغې اولاد ووشي او وروستو په تخت دعوا وکړي. نو د هغې حمل يې په کوم زهر تاوان کړو او وروستو هغه د اولاد زېږولو جوگه پاتې نشوه. په مغل ټبر کې د سازشونو خبره نوي نه وه او هلته ښځو به د يو بل پر ضد سازشونه کول خو د دې خبرې هيڅ ثبوت نشته چې يو چا به بي بي مبارکې ته زهر ورکړې وي. د بي بي مبارکې ذکر د بابر د لور گلبدن بيگم په يادښتونو کې کېږي چې ” همايون نامه” نومېږي. هلته دا هر ځای د ” افغان اغاچه” ذکر کوي. هغه په ۱۵۲۹ م کې د بابر له خوا اگرې ته وروغوښتل شوه. د هغې سره ماهم بيگم او گلبدن هم وې. يوه پيښه چې گلبدن يې ذکر کوي، داسې ده چې يوه ورځ مونږ ښکته دالان مخې ته ناست و. زما دايي ( خدمتگاره) بره د لمانځه لپاره ولاړه نو ما افغان اغاچه ته وويل چې زما لاس راکاږه. هغې دومره په زوره زما لاس راښکلو چې هډوکی مې وختلو ( د لاس هډوکې بې ځايه شو) زه بې توانه او په ژړا شوم. بيا دوی يو شکسته بند راته راوغوتلو چې زما لاس يې راته وتړلو او باچا اگرې ته ولاړو. بي بي مبارکې د هند په لر وبر کې سفرونه کړي و او کړاونه به يې ليدلې وي. يو وارې د هندال، دلدار بيگم او گلڅېرې سره په سفر کې د جټانو سره مخ شوه چې دوي ترې په تېښته او هغوي ورپسې ځغستل. يو بل سفر کې دا د سيند نه د پورې وتلو پر محال د اس نه په اوبو کې پريوته او تر څو چې راويستل کيده، قافله ورته ځنډيدلې وه. د بابر د زوی همايون د هندال سره د خپلې دعوې لپاره بي بي مبارکه د شاهدي لپاره راوبلله. گلبدن ليکي چې کامران مرزا افغان اغاچه ته احترام څرگند نکړو او همايون په دې سخت خواشينې شو. بابر وصيت کړې و چې د ده مړی به په کابل کې د ده باغ کې خښوي. خو کله چې بابر په ۱۵۳۰ م کې مړ شو د ده دريو زامنو د هند په تخت د کېناستو لپاره جنگ پېل کړو. لودي پښتانه چې د پاني پت په جنگ کې يې د بابر نه ماتې خوړلې وه، د شېرشاه سوري تر بېرغ لاندې راټول شول او مغل حرم په تېښته شو. د بابر مړې په اگره کې امانت وساتل شو او ۱۴ کاله پرې واوړېدل. دا څرگنده نه ده چې بي بي مبارکه په دې وخت کې چيرته اوسېده. شېر شاه سوري د همايون ټبر ته د هند نه د وتلو اجازه ورکړې وه. د بي بي مبارکې لپاره د استوگنې درې ځايونه و، يوه په سوات کې د پلار په کور کې، دوېم کابل او درېم پخپله اگره. زيات امکان دی چې بي بي مبارکه په هند کې پاتې وه ځکه هم هغې د بابر وصيت په ځاې کړو. د شېر شاه سوري نه يې کابل ته د خوندي تگ غوښتنه وکړه. هغه ورله د لارې ضمانت ورکړو او ۱۶ کاله وروستو بي بي مبارکه د بابر د مړي سره کابل ته ولاړه. هلته په ۲۷ اېکړ زمکې کې خپور بابر باغ چې د ۱۵۰۴ م او ۱۵۲۵ م تر منځ جوړ شوې و، د مغل واکمن مړې خښ کړې شو. د يوې ميراتې ښځې په توگه د بي بي مبارکې نوم د تاريخ له پاڼو ورک شو. څرگنده نه ده چې دا کابل کې پاتې شوه او که بيرته سوات ته ولاړه. دا هم څرگنده نه ده چې څه وخت مړه شوه او کوم ځای خښه ده خو د همايون د زوې اکبر د واک تر لومړيو کلونو ژوندۍ وه. د مړينې پر وخت ممکن بي بي مبارکه د ۵۰ کالو وه. سرچينې. ۱. تزک بابري. مخون ترجمه، رشيد اختر ندوي. سنگ ميل لاهور چاپ ۱۹۹۹م. ۱۴۷ او ۱۴۸ مخونه. ۲. ملاکنډ د تاريخ په رڼا کې. مېجر (ر) محمد نواز خان. ژباړه شهباز محمد. شعېب سنز. خپروونکي او پلورونکي. منگوره . سوات. ۲۰۱۰ م . ۲۹، ۳۰ مخونه. ۳. همايون نامه. گلبدن بيگم. اردو ژباړه. ندوي. سنگ ميل چاپ لاهور. ۱۹۹۵ م . ۴. مغل او سوات. ډاکټر سلطان روم. مقاله. د سوات وادۍ ويبپاڼه. ۵. تواريخ حافظ رحمت خاني. مولف. پير معظم شاه. ديباچه پروفېسر محمد نواز طائر. پښتو اکيډمي پېښور يونيورسټي. ۱۹۷۱ م. ( ۱۹۸۷ بيا چاپ) جدون پرېس. ۹۶ نه تر ۱۰۳ مخونه. د چاپ نېټه ۸ ستمبر ۲۰۱۳ م - See more at: http://www.safiahaleem.com/?p=2342#sthash.OQB7krbu.dpuf {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
==پايڅوړ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;


[[وېشنيزه:د افغانستان نوميالي]]</text>
      <sha1>7hpsd5s92ff86t39kekh35f1hvjx4t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شېر شاه سوري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6286</id>
    <revision>
      <id>369661</id>
      <parentid>363933</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T07:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8430" sha1="f950j41quncbjeo3zmw5blosw4q1q9m" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| سرليک = [[پاچا|شاه]]
| انځور            =
| Caption           = د هغه د شکل فکري انځور چې د افغان رسام عبدالغفور برېښنا لخوا رسم سوی دی.
| birth_date        = 1486
| death_date        = ٢٢ مې ١۵۴۵ (عمر ۵۸–۵۹)
| religion          = [[اسلام]]
|}}
[[انځور:shershah.jpg|بټنوک|شېرشاه سوري]]
[[دوتنه:Shershah-02.jpg|بټنوک|د افغان لوی واکمن شېرشاه سوري انځورچې په هند کې کال ۱۷۸۰ زېږدي کښل شوی ]]
Shershah-02.jpg
'''شیر شاہ سوری''' (1486 - May 22, 1545) - ''Šīr Šāh Sūrī''), چې د ''شېر خان'' (''The Lion King''), په نوم هم ياد شوی يو ځواکمن افغان (''[[Pashtun people|پښتون]]'')&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;[[Encyclopedia Britannica]], [http://www.britannica.com/eb/article-9067304/Sher-Shah-of-Sur Sher Shah of Sur]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | title = History of Medieval India: From 1000 A. D. to 1707 A. D. | author = [[Radhey Shyam Chaurasia]] | editor = [[Atlantic Publishers &amp; Distributors]] | year = 2002 | isbn = 8126901233 | url = http://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC&amp;pg=PA179&amp;dq=Sher+Shah+Suri+afghan&amp;client=opera&amp;hl=es }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | title = The Story of Indo-Pakistan | author = Sayyid Fayyaz Mahmud | editor = [[Oxford University Press]] | year = 1963 | url = http://books.google.com/books?id=fcg9AAAAMAAJ&amp;q=%22Sher+Shah+Suri%22+afghan&amp;dq=%22Sher+Shah+Suri%22+afghan&amp;lr=&amp;hl=es&amp;pgis=1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture'' Annemarie Schimmel, Corinne Attwood, Burzine K. Waghmar, Trans by Corinne Attwood, Reaktion Books, 2004, p28 - ''&quot;...the '''Pashtun leader Sher Khan Suri'''&quot;''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Pakistan &amp; the Karakoram Highway'' Sarina Singh, Owen Bennett-Jones, Lonely Planet 2004, p199 - ''&quot;Soon after Babur died, the '''Pashtun Sher Shah Suri''' seized the Mughal throne...&quot;''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''A Historical Atlas of Pakistan'' Robert Greenberger, The Rosen Publishing Group 2003, p28 - ''&quot;Humayun, lost the throne to Sher Shah Suri, a '''Pashtun ruler of India'''...&quot;''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Encyclopedia of Modern Asia: a berkshire reference work'' David Levinson, Karen Christensen, Published by Charles Scribner's Sons 2002, p94 - ''&quot;Sher Shah Suri (reigned 1539-1545), an Indian-born '''Pashtun''' whose rule marked an interregnum in the Mughal control of India&quot;''&lt;/ref&gt; لوی واکمن ؤ چې د هند په لويې وچې يې خپله واکمني چلوله. لومړی هغه د مغولو په لښکر کې يو سرتېری ؤ چې بيا سرلښکر او بيا د هند په بيهار ولايت کې والي شو. په ۱۵۳۷ ز. کال کې چې کله مغول پاچا همايون په سفر وتلی و، نو شېرشاه سوري بنگال د خپل ولکې لاندې کړ او په همدې توگه يې د نوې سوري امپراتورۍ بنسټ کېښوده.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;[http://www.infoplease.com/ce6/people/A0844870.html Columbia Encyclopedia - Sher Khan]&lt;/ref&gt; 
شېر شاه سورې په شپاړسمې ميلادي پېړۍ کې د هند باچا و او دا انځور دوه سوه کاله وروستو جوړ شو.

==مخينه==
شېر شاه سورې په شپاړسمې زېږدي پېړۍ کې د هند باچا و . 
== سياسي ژوند ==
[[دوتنه:Sher-shah-suri.jpg|کيڼ|250px|بټنوک|شېر شاه سوري]]

== واک ته رسېدنه ==
[[دوتنه:Sher Shah's empire.png|right|250px|thumb|Sher Shah's empire]]I
== Expansion and victories ==
[[دوتنه:Sasaram.jpg|right|thumb|250px|The mausoleum of Sher Shah Suri in Sasaram, Bihar]]
== حکومت او مديريت ==
== د سپینو زرو سکې جوړول ==
== روپۍ دودول ==
== سمونونه ==
{{Cleanup|date=February 2007}}
== اهمې نېټې ==
* 1486, Sher Khan born
* 1522, Sher Khan took the service of Bahar Khan 
* 1527 - 1528, Sher Khan served the Babur camp 
* 1534, Sher Khan defeated the Bengal king on the Kiul river 
* October 1537, Sher Khan invaded Bengal and besieged the city of Gaur 
* 1539, Sher Khan defeated Humayun at Chausa 
* 1540, Sher Khan defeated Humayun at Kannauj
* May 1545, Death of Sher Khan

== سرچينې ==

# https://web.archive.org/web/20160304201050/http://www.safiahaleem.com/?p=2704
{{reflist}}

== Bibliography ==
* Dr. Hussain Khan, ''Sher Shah Suri-1539-1545'' published by Ferozsons, Lahore, Pakistan.
* The Mertiyo Rathors of Merto, Rajasthan (2 vols.)
:''Select Translations Bearing on the History of a Rajput Family, 1462-1660 Translator Saran, Richard D. Annotations by Saran, Richard D. Hardcover Edition: Series#:51; Michigan Papers on South and Southeast Asia (Hardcover) 772 pages Publisher: University of Michigan Press ISBN / EAN: 0891480854''
* http://portal.unesco.org/es/ev.php-URL_ID=6646&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html
:&quot;''Later, ancient Bactria, in northern Afghanistan, was joined to India by a 4,200-kilometer road built by Indian’s Maurya dynasty, and was linked to Central Asia and the Middle East by the imperial highways of the Persians.''&quot;
* Clive Ponting: ''World History, A New Perspective'', Published by Pimlico 2001, ISBN 0-7126-6572-2, Printed and Bound in Great Britain by Mackays of Chatham PLC.
: &quot;''When Chang Ch'ien arrived in [[Ferghana]] he was surprised to find that a vast array of Chinese goods were on sale, especially silk which was only manufactured in China.  These goods had travelled by the route opened in 4th century BCE from China via Schezwan and Yunnan to Burma and eastern India.  From there they had been traded along the India Grand Road (built under the Mauryan Empire) up the Ganges valley to the grand trading city of Taxila and then into central Asia.''&quot; [Page 250]
* ''INDIA &amp; Southeast Asia to 1875'': Sanderson Beck, Paperback: 775 pages, Publisher: World Peace Communications ([[December 7]] [[2004]]) ISBN 0-9762210-0-4
:&quot;''Humayun escaped and went to Lahore while Sher Khan went back to Gaur to destroy the remnant of the Mughal army and imprison a rebelling governor. Sher Khan became Sher Shah and organized his empire while Humayun, unable to get help from his brothers, fled all the way to the Safavid court in Iran. After subjugating Malwa in 1542, Sher Shah invaded central India.  While capturing a fort in Kalinjar, Sher Shah was killed by a gunpowder explosion in 1545.''&quot;

[[File:Sher shah's rupee.jpg|thumb|''[[Rupee|Rupiya]]'' released by Sher Shah Suri, 1540-1545 CE, was the first [[Rupee]]]]
[[File:Silver rupee coin of Sher Shah Suri.jpg|thumb|''Rupee'', round area type]]
[[File:Copper Dam of Sher Shah Suri, issued from Narnul mint.jpg|thumb|Copper Dam issued from Narnul mint]]

== نورې لوستنې ==
* ''[[Tarikh-e-Afghani]]''
* ''[[Tarikh-i-Sher Shahi]]''
* ''Tarikh-i Shahi''
* ''[[Tarikh-i Khan Jahani wa Makhzan-i Afghani]]''
* [[Edward Thomas]] (1871) ''The Chronicles of the Pathan Kings of Delhi''
* [[Kalkar Nijan]], ''Sher Shah And His Times''
* [[Sir Olaf Caroe]], ''The Pathans'' 
* [[Syed Bahadur Shah Zafar Kakakhel]], ''Pashtoon''
* Article of Ahmad Yar Khan Kakar about Kakar tribe and Sher shah Suri in Wikipedia.org

== باندنۍ تړنې ==
{{commons2|Sher Shah Suri}}
* [http://www.indhistory.com/sher-shah-suri.html Sher Shah Suri]
* [http://tanmoy.tripod.com/bengal/sher.html Sher Shah Suri and early Mughal period] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206172421/http://tanmoy.tripod.com/bengal/sher.html |date=2007-12-06 }}
* [http://www.afghan-network.net/Culture/shershah.html Sher Shah brief biography as ruler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211153926/http://www.afghan-network.net/Culture/shershah.html |date=2005-12-11 }}
* [http://www.infoplease.com/ce6/people/A0844870.html Columbia Encyclopedia - Sher Khan]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Sher_shah%27s_rupee.jpg#file Shersha's rupee]

{{start box}}
{{succession box |
  before='''Founder'''|
  title=[[Shah|Shah of Delhi]]|
  years=[[1539]]-[[1545]]|
  after=[[Islam Shah Suri]]}}
{{end box}}
{{پښتانه}}

[[وېشنيزه:سوري واکمنۍ]]
[[وېشنيزه:د ۱۴۸۶ زوکړې]]
[[وېشنيزه:د ۱۵۴۵ مړينې]]
[[وېشنيزه:پښتانه]]
[[وېشنيزه:د بيهار پښتانه]]
[[وېشنيزه:اتلان]]
[[وېشنيزه:ولسمشران|شېرشاه سوري]]</text>
      <sha1>f950j41quncbjeo3zmw5blosw4q1q9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هري رود</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8664</id>
    <revision>
      <id>369672</id>
      <parentid>360057</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T11:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7763" sha1="ekbraeakstoj6crs9oa7fimk3kffa90" xml:space="preserve">'''هريرود''' &lt;ref&gt;{{cite web
|last        = احمدزی
|first       = احمد
|date        = ۱۴۰۱لمريز د چنگاښ ۲۶مه
|title       = د هریرود سیندیزې حوزې اړوند د افغانستان او ایران ترمنځ د اختلافاتو ارزونه
|url         = https://pajhwok.com/ps/opinion/an-assessment-of-the-differences-between-afghanistan-and-iran-related-to-the-harirod-river-basin/
|website     = پژواک خبري اژانس
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۲۵ نومبر ۰۴مه
|title       = دهرات ولایت د پښتون زرغون ولسوالۍ د هریرود سیند پر غاړه د سېلاي لارو د پاکولو چارې پیل شوې
|url         = https://www.andma.gov.af/en/node/6118
|website     = له پېښو سره د مبارزې آمادګۍ ملي اداره
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۱۴۰۴لمريز لړم ۱۱مه 
|title       = په هرات ولایت کې هریرود سیند ته د سلما بند اوبه خوشې شوې
|url         = https://www.ariananews.af/ps/%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%90-%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%87-%D8%AF-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7-%D8%A8/
|website     = اريانا نيوز ټکی ای اېف
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title        = هريرود
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20211208222333/https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|archivedate        = 2021-12-08
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; چې د هرات سيند هم بلل کېږي، د بابا غره له لو ېديځو لمنو څخه چې ۴۰۰۰ متره لوړوالی لري او بند سر جنګل نومېږي، سرچينه اخلي. دا سیند د سنګل آب او سرجنګل له اوبو سره تر يوځای کېدو وروسته ګړندی دسياه کوه او سپين غر ترمنځ له ختيځ څخه لوېديځ ته بهېږي. ورپسې د [[هرات ولايت|هرات]] د [[اوبه ولسوالی|اوبې]] په ولسوالۍ کي د تګاو ايشان اوبه ورسره يوځای کېږي او د [[هرات|هرات د ښار]] له جنوب څخه تر تېرېدو وروسته د غور يانو شګلنو دښتوته ننوځي. د هرات په کوشان کې هريرود د سمندر څخه 740m لوړ موقعيت لري.

د هرات ښار په جنوب کې د زمکو د خړوبولو نه وروسته د سيند مخه شمال لويديځ ته شي او هلته د افغانستان او ايران تر منځ د يو سرحد کار ورکوي. بيا په شمال کې لږ وړاندې د افغانستان او ترکمنستان تر منځ پله جوړوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title        = هريرود
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20211208222333/https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|archivedate        = 2021-12-08
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;

د دې سيند اوبه د [[ترکمنستان]] په [[قراقرم|قراقم]] دشتو کې ورکې شي چې هلته دا د تيجين يا تيزين سيند په نوم پېژندل کېږي. د ايران ترکمنستان د دوستۍ بند هم په دې سيند جوړ دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title        = هريرود
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20211208222333/https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|archivedate        = 2021-12-08
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;
د ۱۱۰۰ کلوميټرو نه زيات اوږد دا سيند لرغوني [[يوناني ژبه|يوناني]] ژبې کې '''آريوس''' او په لاطيني کې '''تاريوس''' نومېده. په لرغوني جغرافيه کې د دې اوبو پرغاړه د مېشتو قامونو ذکر شوی دی. د اريا د ښيرازې زمکې او د دې ځای د انګور د شرابو په اړه ليکلي دي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title        = هريرود
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20211208222333/https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|archivedate        = 2021-12-08
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;
په ريګويد کې هريرود د سارايو او په اويستا کې د هريوا په نوم ياد شوی دی، دغه نوم د اريايانو د شپږم قام لپاره هم کارېږي چې د دې سيند په غاړه اباد و. د '''اريا''' او '''اريانه''' توری له دې سينده راوتی چې په شاهنامې کې هم ياد شوی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title        = هريرود
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20211208222333/https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|archivedate        = 2021-12-08
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;
په هرات کې يو ځای داسې هم دی چې د هريرود په څنډو کې د لومړي ميلادي پېړۍ د يو بودایي عبادت ځای کنډوالې رابرسيره شوې. دلته په کيندنو د راهبانو د مراقبې غارونه وو چې په لاس توږل شوي وو.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title        = هريرود
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20211208222333/https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|archivedate        = 2021-12-08
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;
په ۲۰۰ م کې کله چې افغانستان وچکالۍ ځپلو نو هغه وخت هريرود تر يو کال وچ و. په چشت شريف کې د دې سيند د پاسه سلما بند جوړ شوی دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۶ز می ۱۷مه
|title        = هريرود
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20211208222333/https://www.safiahaleem.com/?p=4618
|archivedate        = 2021-12-08
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;


{{مالومات}}

هریرود د هرات له [[اسلام کلا]] څخه شمال ته د ذوالفقار په ۳۰ کېلومتره واټن کي د[[افغانستان]] او [[ايران]] ترمنځ طبيعي پوله جوړوي.

په ۱۹۸۸ کال دهريرود اندازه /s 835 m3 حساب سوې ده.

[[وېشنيزه:د افغانستان سیندونه]]
[[وېشنيزه:هرات]]</text>
      <sha1>ekbraeakstoj6crs9oa7fimk3kffa90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مصطفی کاظمي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8702</id>
    <revision>
      <id>369668</id>
      <parentid>303410</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T10:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="887ypg6sbbynzzyf13avug46v2ezz2r" xml:space="preserve">'''سید مصطفی کاظمي''' د [[افغانستان]] د ولسي جرگې یو غړی وو.&lt;ref name=&quot;parliament&quot;&gt;http://www.parliament.af/pvp/showdoc.aspx?Id=616{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ژوندلیک==
مصطفی کاظمي د سيد گل زوى په ۱۳۴۲ هجري لمريز كال كې [[د پروان ولايت]] د سرخ پارساپه ولسوالۍ كې زيږيدلى دى .

==زده كړې==

د ايران هيواد څخه د ټولنيزو علومو ليسانس .

==پخواني دندې==

د لومړني ملي امنيت د شورى غړى، دمؤقتې ادارې اوانتتقالي دورې د سوداگرۍ وزير اود اسلامي دولت د عالي شورى غړى، د ولسي جرگې غړى او د ملي اقتصاد د كميسيون رئيس.

==سياسي سابقه==

د اسلامي وحدت گوند دمركزي شورى غړى، د ملي اقتدار د گوند رئيس، د سياسي كميټې رئيس او د ملي جبهې وياند.

==مړینه==
نوموړې په ۱۳۸۶ هجري لمريز كال د عقرب د مياشتې په پنځلسمه نيټه كې د دندې د ترسره كولو په وخت كې د يوې ترهگریز  برید له امله [[د بغلان ولايت|د بغلان په ولايت]] كې ووژل شو.&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004042627/http://www.benawa.com/details.php?id=25412 |archivedate=2023-10-04 |title=آرشیف کاپي |url=http://www.benawa.com/details.php?id=25412 |access-date=2009-11-09 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==سرچينې==
{{reflist}}

[[وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي]]
[[وېشنيزه:افغانان]]
[[وېشنيزه:افغان سياستوال]]
[[وېشنيزه:افغان وزيران]]</text>
      <sha1>887ypg6sbbynzzyf13avug46v2ezz2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روحانيت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9780</id>
    <revision>
      <id>369658</id>
      <parentid>153880</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T06:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1050" sha1="fwjje721jl1s39nl4qzg9v1q5rwpjrn" xml:space="preserve">'''روحانيت''' ''([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Spirituality، [[عربي ژبه|په عربي]]: الروحانية)'' هر هغه څه ته پام او زيار کول دي چې اروا پورې اړوند وي. روحانيت زياتره پام هغو ابدي او تل تر تله ارزښتونو ته کوي چې د انسان، خلق او عالم ټوليز طبيعت تشرېح کوي. نو پدې توگه روحانيت له مادي طبيعت سره په جگړه کې وي. نو په غالب گومان روحانيت، د مېتافزيکي نظرياتو  ايمان لرل په طبعي توان سره. 

يا په بله مانا: روحانيت هغه ژوره مانا او ارزښتونه دي چې خلک پرې ژوند کوي.


== سرچینې ==

و مصادرها من الكتب العربية [https://web.archive.org/web/20100619182254/http://ebooks.asrar.de/ الروحانية]

[[وېشنيزه:روحانیت|*]]
[[وېشنيزه:فلسفي ویي]]
{{د فلسفې سرليکونه}}</text>
      <sha1>fwjje721jl1s39nl4qzg9v1q5rwpjrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشوکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9948</id>
    <revision>
      <id>369638</id>
      <parentid>351174</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3081" sha1="cf6e100urk254kerakwo296eaqvl2d7" xml:space="preserve">'''اشوکا''' يا '''اشوک '''(زېږون:۳۴۲ م ز پټنا، مړينه:۲۳۲ م ز پټنا)د واکمنۍ پير(۲۷۳۔۔۔۲۳۲ م ز) د سویلی بهار-بهارت ([[مکدھ واکمنۍ]] راجا[[چندر گپت]] لمسی اشوک تک چې ددې کورنۍ درېیم راجا وو، په ۲۷۲مخزېږد کال د واکمنۍ په گدۍ کېناست. دې له چندر گپت څخه هم زیات مشهور شو. دې په تاریخ کې د '''ستر اشوکا''' په نامه مشهور شو، ځکه چې دې د خپل وخت له سترو او غښتلو راجاگانو څخه و. په ځوانۍ کې يو ښه جنگيالی او زړور شخص وو. 
{{مالومات}}
[[دوتنه:Indian_relief_from_Amaravati,_Guntur._Preserved_in_Guimet_Museum.jpg|بټنوک|ستر اشوکا]]
ده داسې پتییلې وه چې د اړیسه (کلېنگ) سیمه به نیسم او په خپله واکمنۍ کې به یې راولم. پدې جگړه کې یې درې کاله ولگول، اړیسه د ۱۰۰٫۰۰۰ تنو په وژنې او ۱۵۰٫۰۰۰ تنو په بې کوره کولو سره ونیول شوه.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last    = ،
 |first   = عبدالله
 |date    = ۲۰۱۵ جون ۵ مه
 |title   = د اشوکا نصيحت
 |url     = https://www.safiahaleem.com/?p=3590
 |website = صفيه حليم ټکی کام
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
ددې گن‌شمېر وژنو په اشوکا بده اغېزه وکړه، په زړه کې یې رحم پیدا شو، او یو په یو یې طبیعت بدل شو. د [[هندويزم|هندوییزم]] په ځای یې [[بوديزم|بودايیزم]] غوره کړ، ځکه په بوداييزم کې انسان وژنه نشته.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last        = ،
 |first       = عبدالله
 |date        = ۲۰۱۵ جون ۵ مه
 |title       = د اشوکا نصيحت
 |url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3590
 |website     = صفيه حليم ټکی کام
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20250418010116/https://www.safiahaleem.com/?p=3590
 |archivedate = 2025-04-18
 |access-date = 2025-03-06
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
نور یې د [[بوديزم|بودايیزم]] پر بنسټونو د تگ هوډ وکړ، او له هيچا سره یې هم د جگړې نه کولو هوکړه وکړه. [[بوديزم|بودايیزم]] یې د خپلې واکمنۍ رسمی دین ومانه، خپل نوم یې [[پریاد رشي]] یا د څښتن حبیب خوښ کړ.

== دا هم وگورۍ ==
* [[موریه واکمني]]
* [[چندرگپت]]

== باندنۍ تړنې ==
* http://www.culturalindia.net/indian-history/ancient-india/ashoka.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626091519/http://www.culturalindia.net/indian-history/ancient-india/ashoka.html |date=2010-06-26 }}

[[وېشنيزه:موریه واکمني]]
[[وېشنيزه:د هند پېښلیک]]
[[وېشنيزه:هندي راجاگان]]
[[وېشنيزه:بودیزم]]</text>
      <sha1>cf6e100urk254kerakwo296eaqvl2d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لونگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10815</id>
    <revision>
      <id>369664</id>
      <parentid>368297</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T09:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7315" sha1="dp0159flmflvqpsy6u7yezef6poop7s" xml:space="preserve">'''لونگ'''({{Lang-en|Clove}}) يو وږمين طبيعي [[بوټی]] دی چې د خوراک ترڅنگ په درملو، تېلو، عطرو او نورو ډېرو څيزونو کې کارېږي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = افغان
|first         = فياض
|date         = ۲۰۱۸ د فېبرورۍ ۸مه
|title         = د لونګ له ګټو ځان خبر کړئ!
|url         = https://www.nunn.asia/115657/%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%86%DA%AB-%D9%84%D9%87-%DA%AB%D9%BC%D9%88-%DA%81%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%DA%93%D8%A6/
|website         = نن ټکی اسيا
|access-date         = 2026-01-03
|archive-date         = 2021-09-20
|archive-url         = https://web.archive.org/web/20210920090612/https://www.nunn.asia/115657/%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%86%DA%AB-%D9%84%D9%87-%DA%AB%D9%BC%D9%88-%DA%81%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%DA%93%D8%A6/
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;
لونګ هغه دانه ده چې توریا قهوه‎‌یي رنګ لري او په انګریزي کې ورته (clove) وايي چې په اومه حالت کې تر ډېره شنه او سره ښکاري. دا بوټی تر ډېره د [[هند]] په سوېلي اندونېزیا او مالېزيا کې شهرت لري او ډېر پخوا ترې کار اخیستل شوی دی او له ډېر پخوا څخه [[اندونيزيا|اېندونېزيا]] او [[مالېزيا]] هېوادونو کې خلک د لونگو سگرټ هم څکوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۱۸ د فېبرورۍ ۸مه
|title         = لونګ
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3925
|website         = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl         = https://web.archive.org/web/20251209141932/https://www.safiahaleem.com/?p=3925
|archivedate         = 2025-12-09
|access-date         = 2026-01-03
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt; د [[آسيا|آسیا]] په سویلي هېوادونو کې تر ډېره خلک د نورو مسالو سره یو ځای په خوړو کې له لونگو کار اخلي او په تېره بیا له لونگو د [[عطر|عطرو]]، [[چای]]، [[درمل|درملو]] او کریمونو په جوړولو کې کار اخلي چې خوشبویه شي. 
{{مالومات}}
د [[افغانستان]] په پښتني سیمو لکه [[خوست]]، [[لوګر ولایت|لوگر]]، [[پکتيا ولايت|پکتیا]]، [[پکتيکا ولايت|پکتیکا]]، [[غزني ولايت|غزني]]، [[کندهار ولايت|کندهار]]، [[زابل ولايت|زابل]]، [[ننګرهار ولايت|ننگرهار]]، [[لغمان ولايت|لغمان]] او [[کونړ ولايت|کونړ]] کې خلک او په تېره بیا [[کوچيان]] لونگ د ښکلا او خوشبویې لپاره کاروي. په یادو ولایتونو کې [[پېغلتوب|پېغلې]] او [[ناوې]] له لونگو امیلونه او ځونډي جوړوي چې بیا یې پر کمیس ټومبي. له لونگو جوړ شوي امیل ته په پښتو کې [[لونگین]] وایي چې په پخوا وختونو کې لونگين د ناوې د پسول يوه لازمي برخه وه. په خوست کې کله چې ناوې د خاوند کور ته ځي نو د لونگو دوې وړې کڅوړې د ډالۍ په توگه ورکوي. باید وویل شي چې لونگ تیز بوی لري او په کوم صندوق کې چې وریښمینې جامي پرتې وي او ورسره لونگ ایښودل شوي وي، هغه جامې له چينجيانو او پويه څخه خوندي وي. 

==لونگ په پښتو لنډيو کې== 

سپوږمیه سروهه راخیژه - 
یار د لونگو لو کوي گوتې ریبینه 

لونگ کرمه لو به گډ کړم - 
چې لو مې گډ کړ یاره تا به راولمه 

دا ته چې ولاړې مساپر شوې - 
د شنو لونگو کښت به څوک ریبي مینه 

بارانه مه اوره لږ تم شه - 
لیلا لونگ په درمندو شیندلي دینه 

که چا لونگ لېدلې نه وي - 
پېغله خولې کړﺉ د لونگو بوی یې ځینه 

په غرونو تورې لړې راغلې - 
ښکته یې یووړل د لونگو درمندونه 

خاونده بیا دې پسرلۍ کړو - 
له وچه ډاگه د لونگو بوی راځینه 

خلک مې توره توره بولي - 
تور خو لونگ دي پاچاهان یی بویوینه 

ټینگه مې مه نیسه په غیږ کې - 
سبا به بوی د لونگین درڅخه ځینه 

د لونگین په لړ راخیژه - 
په اوږۍ شپه کړه د چارگل وکړه سیلونه 

تور لونگین په ژړا راغى - 
ماته روپۍ په سينه ځاى نه راکوينه 

یار که مې تور دی څه پیغور دی - 
تور خو لونگ دی باچاھان یې بویوینه 

هلک چې تور وي لونگين وي - 
نجلۍ چې توره وي بنگړي دې خرڅوينه 

ته چې راځې ما به خبر کړې - 
چې په پالنگ درته لونگ وغوړومه 

ما په سینه لونگ کرلي - 
که لو مې گډ کړ یاره تا به راولمه 

کشمالي وکرئ عالمه - 
نجونې مغروره شوې لونگ نه بویوینه 

پلار مې لونگ کرلي نه دي - 
چې هره ورځ به درته من، من درلیږمه 

سبا به بیا بازار ته لاړ شې - 
د لونگین ځونډي دې کم راوړي دینه 

مخې ته راغله راته ژاړي - 
د لونگین نه مې ځونډي شلېدلي دینه 

زما جانان له رنگه تور دی - 
په څلویښتۍ کې مور لونگ ورکړي دینه 

چې په لونگو دې مشهور کړم - 
اوس په سینه ټالونه راکړه گني مرمه 

د لونگین جانان لپاره - 
خپلو پټو کې د لونگو باغ کومه 

له رنگه توره غنمرنگه - 
توره لونگه لیونۍ درپسې شومه 

په سينه يو لالی ځايېږي - 
زه لونگين او لالی دواړه ځايومه 

دا نیمه شپه ده غله لگیږي - 
د لونگین مېرمنې وشمېرہ لړونه 

د زنې خال دې داسي ښکاري - 
لکه مستو ته چې لونگ پرېوتي وینه 

ماته لونگ په چیلم کښيږدئ - 
ناکارې بنگې د يار غم نه غولوينه 

د لونگین امېل به جوړ کړم - 
زه مې لالی د زرگر نه محتاجومه 

بنگ يې پخپله یار له ورکړل - 
بیا يې نارې کړې چې مې یار لېونی شونه 

دا نیمه شپه بوی د لونگو - 
لکه د عطرو بارانونه شوي دینه 

 
== انځورتون ==
&lt;gallery&gt;
دوتنه:Koeh-030.jpg|&lt;!-- thumb|left|180px|_Gewürznelken_-Arbo (''_Syzygium_ _aromaticum_''), _Illustration_ --&gt;
دوتنه:Driedcloves.JPG|&lt;!-- thumb|left|180px|Sekigita (kariofiloj, kariofas, kariofilujoj, kariofilujas) --&gt;
دوتنه:Gewuerznelken.jpg|&lt;!-- thumb|left|180px|_Getrocknete_ _Gewürznelken_ --&gt;
دوتنه:Koeh-030.jpg|بټنوک|لوونگ
&lt;/gallery&gt;


==اخځليک== 
۱- د ليکوال لطيف ياد فېسبوک پاڼه.</text>
      <sha1>dp0159flmflvqpsy6u7yezef6poop7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دليپ کمار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13934</id>
    <revision>
      <id>369654</id>
      <parentid>360065</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T05:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7913" sha1="b9bakvzzamvgnuv2l6s3z5h1zrs4jdy" xml:space="preserve">{{ مالوماتبکس لوبغاړی
 | نوم                    = دليپ کمار
 | انځور                  = Dilip_Kumar_2006.jpg
 | د انځور څرګندونه            = دليپ کمار  په کال ۲۰۰۶م کي.
 | اصلي نوم              = 
 | د فعالیت زمینه           = 
 | د زېږېدو نېټه               = {{Birth date and age|1922|12|11|90}}
 |  د زېږېدو ځای             = 
 | د زېږون نوم         =یوسف خان
 | مور               = 
 | پلار               =
 | د مړينې نېټه              = 
 | د مړينې ځای                = 
 |د مړینی لامل               =
 | د زېږېدو ځای              = [[پېښور]], [[پښتونخوا]], [[برتانوي هند]]
 | د اوسیدنی ځای همغږي       = 
 | د اوسیدو ځای                   = [[ممبای]], [[مهاراشترا]], [[هند]]
 | تابعیت                   = 
 | نور نومونه            = دليپ صاحب
 | دنده                   = [[لوبگر]], [[فیلم پروډیوسر|پروډيوسر]], [[فیلم ډایرکټر|ډایرکټر]], [[سياستوال]]
 |د فعالیت کلونه          = 1944–1998 (تقاعد شوي)
 | ښځه                   = [[سايره بانو]] &lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۲مه
|title        = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250520011023/https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|archivedate        = 2025-05-20
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;
 | لوړوالی   =
 | وزن  =
 | د ژوند ملګرۍ            = 
 | ماشومان                = 
 | مشهور په                = 
 | خپلوان   =
 | کورنۍ  =
 | مور او پلار   =
 | تعلیم =
 | مشهور په =
 | دین   =[[اسلام]]
 | تر اغېز لاندې           = 
 | وېبپاڼه                = 
 | imdb_id                =  0474801
  | اسکار جایزې            = 
 | آفی جایزې              = 
 | آریېل جایزې            = 
 | بافتا جایزې            = 
 | پاډما جایزې             = 
 | امی جایزې             = 
 | د فلمفير جایزې         =
 | پاډما شری جایزې   =
 | جمینی جایزې           = 
 | د ګولډن ګلوب جایزې        = 
 | ګولډن توت جایزې     =
 | د ملي فلم جایزې         = 
 | ټونی جایزې             = 
 | لاسلیک    =دلیپ کمار.jpg
 | جایزې                  = 
}}
'''دليپ کمار'''&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۲مه
|title        = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250520011023/https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|archivedate        = 2025-05-20
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; يا '''دليپ کومار''' چې اصلي نوم يې '''محمد يوسف خان'''&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۲مه
|title        = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250520011023/https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|archivedate        = 2025-05-20
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; دی، د [[بالېوود|هندي سينما]] يو پخوانی ستوری او هنرمند دی. هغه په خټه [[پښتانه|پښتون]] او پلرنی ټاټوبی يې [[پېښور]] دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۲مه
|title        = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250520011023/https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|archivedate        = 2025-05-20
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران]]
[[وېشنيزه:پښتانه لوبگران]]
== مخینه: ==
یوسف خان د ډېسمبر پر ۱۱ نېټه کال ۱۹۲۲ میلادي کې د پېښور(برېتانوي هند) په کيسه خوانۍ کې زېږېدلی دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۲مه
|title        = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250520011023/https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|archivedate        = 2025-05-20
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt; نوموړی د غلام سرورخان او عایشه بېګم له دولسو اولادو څخه یو وو. د یوسف خان پلار د پېښور د مېوو سوداګر وو.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = حليم
|first        = صفيه
|date        = ۲۰۱۳ز ډېسمبر ۱۲مه
|title        = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url        = https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|website        = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl        = https://web.archive.org/web/20250520011023/https://www.safiahaleem.com/?p=2579
|archivedate        = 2025-05-20
|access-date        = 2026-01-24
|url-status        = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = سعيد
|first       = نور
|date        = ۲۰۲۱ز جولای ۸مه
|title       = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url         = https://www.bbc.com/pashto/arts-and-literature-57755219
|website     = بي بي سي پښتو
}}&lt;/ref&gt; نوموړی له خپل ملګري راج کپور سره په ګاونډیتوب کې ستر شو وروسته بیا په فلمي نړۍ کې سره ملګري وو.

== مخکنی ژوند: ==
نوموړی د هند سنیما بالي ووډ ستر ستوری وو. نیمه پېړۍ یې پر یاده سنیما واکداري وکړه
دلیپ کومار لومړی ځل ۱۹۴۴ کال کې جوار باټا نومي فلم کې راڅرګند شو، خو اصلي شهرت یې له انداز نومي فلمه وموند، چې ۱۹۴۹ کال نندارې ته وړاندې شو.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = سعيد
|first       = نور
|date        = ۲۰۲۱ز جولای ۸مه
|title       = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url         = https://www.bbc.com/pashto/arts-and-literature-57755219
|website     = بي بي سي پښتو
}}&lt;/ref&gt;
په سلګونو فلمونو کې کار وکړ تر ټولو مشهور فلم یې &quot;مغل اعظم&quot; وو.
&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = سعيد
|first       = نور
|date        = ۲۰۲۱ز جولای ۸مه
|title       = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url         = https://www.bbc.com/pashto/arts-and-literature-57755219
|website     = بي بي سي پښتو
}}&lt;/ref&gt;

== مړینه: ==
دلیپ کمار د جولای پر ۷ مه نېټه ۲۰۲۱ میلادي کې ومړ.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = سعيد
|first       = نور
|date        = ۲۰۲۱ز جولای ۸مه
|title       = د يوسف خان نه تر دليپ کمار
|url         = https://www.bbc.com/pashto/arts-and-literature-57755219
|website     = بي بي سي پښتو
}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې: ==</text>
      <sha1>b9bakvzzamvgnuv2l6s3z5h1zrs4jdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د رېږدلې انجنيري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16826</id>
    <revision>
      <id>369647</id>
      <parentid>369402</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T02:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56914" sha1="jufv0111r72r2mwpuuq5520lgti719r" xml:space="preserve">'''[[رېږدله|رېږدلې]] انجينري''' ''([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Earthquake Engineering)'' د انجينرۍ هغه څانگه ده چې د رېږدلې او د هغه څخه د راولاړو طبیعي ناورینونو د څیړلو، مخنیوي، لاملونو، او نورو په برخه کې کار کوي.&lt;ref name=Bozorgnia2004&gt;{{cite book
|last1=Bozorgnia
|first1= Yousef
|last2= Bertero
|first2=Vitelmo V.
|title= Earthquake Engineering: From Engineering Seismology to Performance-Based Engineering
|url=https://archive.org/details/earthquakeengine0000unse_g5o9
|publisher=[[CRC Press]]
|year=2004
|isbn=978-0-8493-1439-1
}}&lt;/ref&gt; پخوا به د رېږدلې انجينري داسې تعریف کیده چې د ودانیو او ځمکنیو جوړښتونو کړه د رېږدلې پر وړاندې څیړي او را پیژني. لدې امله وروسته دغه څانگه د دواړو ودانیو انجينريstructural engineering  او ځمکپیژندنې geotechnical engineering د ټولگې په توگه وپیژندل شوه.

د رېږدلې انجينرۍموخې دادي:
* د سختو زلزلو د پایلو او ورانیو وړاندوینه اغیز چې په ښاري سیمو او بنسټیزو ساختمانونو ېې اچوي.
* د ودانونې او جوړونې د کوډونو پر بنسټ ولاړ نوې ودانۍ ډیزان،جوړې او ترمیم کړي ترڅو د تمې سره سم د پیښیدونکو زلزلو پر وړاندې کلک او ښه مقاومت ولري.

یو انجیمري تعمیر اړینه نده چې باید بیخي زیات کلک او غیر اقتصادي وي. بلکه باید د امکان تر بریده اقتصادي او تر ټاکلي یا په پام کې نیول شوي بریده د سیمې د مکررو زلزلو پر وړاندې کلک او هم څه ناڅه نړیدنه پکې رامنځ ته شي.

[[دوتنه:Snapshot of earthquake-like crash testing.jpg|thumb|د لړزونکي میز پوسیله د یو منظم انجينري تعمیر نړیدنه.  د چپ اړخ تعمیر د یو عادي تعمیر او د ښي اړخ ېې د بیس-آیزولیشن تعمیر بیلگه ده]]

[[دوتنه:101.portrait.altonthompson.jpg|thumb|415 × 795 px|کيڼ|د ټایپي 101 دنگه ودانۍ چې د ځوړندې کتلې ډمپر لري، د نړۍ دریمه دنگه ودانۍ ده]]

== د رېږدلې بار ==

د رېږدلې بار اچونه '''یعنې ودانۍ یا بل هر سترکچر ته د رېږدلې پوسیله د منځ ته راغلی خوځښت ورکول'''. دغه بار ودانۍ ته د ځمکې پر مخ،او یا هم د کوم بل سترکچر پرسر لکه پر پل د رېږدلې بار د هغې د ستنو د پاسه ور تپل کیږي.


== د رېږدلې پر وړاندې د ودانۍ کړه ==
'''زلزله''' او یا د '''رېږدلې پر وړاندې د ودانۍ کړه'''(seismic performance) د ودانۍ هغه ځواک ښيي چې د پیښې شوې رېږدلې پرمهال خپل کړه څرگند کړي. د بیلگې په توگه د رېږدلې د پیښیدو او د هغې وروسته باید ودانۍ خوندي، او د کارونې وړ وي. یوه ودانۍ هغه مهال خوندي ''safe'' بلل کیږي چې پکې استوگن او شاوخوا خلکو ژوند په خطر کې وا نه چوي. چې دا خطر د بشپړ او یا هم ځنو برخو د نړیدو له کبله وي.
یوه ودانۍ هغه وخت د کارونې وړ ''serviceable'' بلل کیږي چې ورته پام کې نیولې ځانگړتیاوې ېې په پوره توگه د کار وړ وي او یا نه وي زیانمنې شوې.

=== د رېږدلې پر وړاندې د کړو ارزونه ===
انجینران باید پوه شي چې د یوې ټاکلې رېږدلې د خوځښت پر وړاندې یوه ودانۍ په څومره کچه خپل کړه ترسره کولی شي. دغه ارزونه هم په تجربي او هم په شننیزه یا تحلیلي توگه ترسره کیږي.

====تجربي ارزونه====
په تجربي ډول ارزونه تل زیات لگښت لري. پدې ډول ارزونه کې د یوې ودانۍ بیلگه یا ماډل د یو ځانگړي سکیل سره جوړیږي، او بیا په لړزونکي میز باندې مصنوعي زلزله ورکول کیږي، پدې توگه د رېږدلې پر وړاندې د دغه ودانۍ کړه ارزوي.

[[دوتنه:Shaking NDC.jpg|thumb|698 × 480 px|کيڼ|د وچ-کلک (کړسن) شپږ پوړیزه کانکریټي ودانۍ آزمایښت د لړزونکي میز پر سر]]

داچې دغه ډول آزمایښتونه زیات لگښت ته اړتیا لري ترڅو د یوې ودانۍ ارزونه وکړي؛ غوره پیتیل شوېده چې ددې کار لپاره د باور وړ موډلونه او د شننې لارې چارې رامنځ ته او د هغوی پر دقت او کره والي کار وکړي. کله چې د باور وړ کره موډلونه او د شننې لارې رامنڅ ته شوې، دغه لارې بیا د تجربي آزمایښتونو پر ځای کاروي چې پدې توگه د رېږدلې پر وړاندې د یوې ودانۍ د ارزولو بیه ډیره ارزانه پریوزي.

====شننیز یا تحلیلي ارزونه====
شننیزه ارزونه یا د ودانۍ شننه چې انگریزي کې ورته (seismic structural analysis) وايي، د رېږدلې انجينرۍیوه پیاوړې وسیله ده چې د هغې پر مټ د ودانیو مشرح موډلونونو وړتیا د ودانیو د شننې په کارولو سره معلوموي؛ او د رېږدلې پر وړاندې د ودانۍ د کړو د ښه پوهاوي په برخه کې ډیر اغیزمن پریوزي.

په ټوله کې د ودانیو شننه پر ساختماني ډینامیکس چې انگریزي کې ورته  [[structural dynamics]].&lt;ref name=DynamicsOfStructures&gt;{{cite book|title= Dynamics of Structures|url= https://archive.org/details/dynamicsofstruct0000chop_m0d9|author=Chopra, Anil K.|year=1995|publisher=Prentice Hall|isbn=0-13-855214-2}}&lt;/ref&gt; .[1]) وايي، ولاړه ده. د رېږدلې د شننې ترټولو مخکښه وسیله د ځواب سپکټرون یا  [[response spectrum]] لاره ده.

که څه هم داډول لارې د ارتجاعي سیستمونو لپاره ښې دي، خو کله چې یوه ودانۍ ډیره سخته زیانمنه شي د هغې د کړه بیا د غیر ارتجاعي یا ([[non-linearity]]) په بڼه څرگندیږي. د گام-په-گام انټگرال شننیزه لار د یوې گټورې وسیلې او لارې په توگه د څو-درجې-آزادۍ لرونکو ودانیو د شننې لپاره پیژندل شویده.

په لنډ ډول، د ودانۍ شننه ددې لپاره ترسره کیږي ترڅو د هغې کړه د رېږدلې پر وړاندې و ارزوي. د ودانۍ د کړو ارزونه د غیر ارتجاعي سټاټیک پوش اور (nonlinear static pushover) شننې او یا هم (nonlinear time-history analysis) شننې په ترسره کولو سره په لاس راځي. ددې لارو د پلي کولو لپاره اړینه ده چې لمړی د ودانۍ د غړو لکه ستنه (column)، تیر (beams) غوټه (beam-column joint) او دیوال (shear wall) یو وړ او مناسب غیر ارتجاعي موډل برابر شي. د کره موډلونو د پیژندلو او برابرولو په برخه کې تجربي پایلې ښه مرسته کولی شي ترڅو د هر غړي کره موډل په تیره بیا د هغه غړو چې زیات غیر ارتجاعي بدلون (deformations) ېې موندلی وي پیدا او تیار کړی شو. د هر غړي غیر ارتجاعي موډلونه بیا یو د بل سره تړل کیږي ترڅو د ټولې ودانۍ غیر ارتجاعي موډل ترې لاسته راشي. او لاسته راغلی موډل بیا شنل کیږي ترڅو د ودانۍ د کړو ارزونه ېې وشي.

په اوسني وخت کې پورته یادو چارو لپاره کمپیوټري پروگرامونه ډیر زیات کار کولی شي. په بازار کې بې شمیره سوداگریز پوستکالي (software) شته چې ددې موخې لپاره کاریدی شي د بیلگې په توگه: CSI-SAP2000، CSI-PERFORM-3D او نور. همداراز پر څیړنه-ولاړ (research-based) کمپیوټري پوستکالي پدې برخه کې د لاس رسي وړ دي لکه :RUAUMOKO ،OpenSees او DRAIN-2D/3D، چې د پرانیستې سرچینې (open source) په ډول ورته لاس رسی کیدی شي.

== د رېږدلې انجينرۍ اړونده څېړنې ==
[[دوتنه:FPB testing-1.jpg|بټنوک|800 × 1,183 px|کيڼ|د لړزونکي میز پر سر د یوې ودانۍ د موډل آزمایښت]]
پدې برخه کې څیړنې او گویږنې په شننیز او تجربي توگه ترسره کیږي ترڅو د رېږدلې انجينرۍاړوند بیلابیلو برخو کې ښه، کره، علمي موندنو لاس بري وشي. پدې توگه به د شته منل شوو معیارونو بیا کتنه او سمونه د نوو موندنو په رڼا کې ترسره او د پلي کیدو په ډگر کې پوره آسانتیاوې او کره توب رامنځ ته شي.


Earthquake Engineering Research Institute یا (EERI) د رېږدلې انجينرۍپه څیړنیزو چارو کې مخکښه اداره ده چې هم په متحده ایالتونو او هم په نړیواله کچه فعالیت کوي.

په نړیواله کچه د رېږدلې اړوند څیړنې په لاندې مرکزونو او یا د دوی تر سیوري لاندې ترسره کیږي:
*[http://www.eeri.org/ Earthquake Engineering Research Institute (EERI)]
*[http://eerc.berkeley.edu/ Earthquake Engineering Research Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014142404/http://www.eerc.berkeley.edu/ |date=2012-10-14 }}
*[http://peer.berkeley.edu Pacific Earthquake Engineering Research Center (PEER)]
*[http://blume.stanford.edu/ John A. Blume Earthquake Engineering Center]
*[http://www.curee.org/ Consortium of Universities for Research in Earthquake Engineering (CUREE)]
*[https://web.archive.org/web/20121005053928/http://mceer.buffalo.edu/about_MCEER/default.asp Multidisciplinary Center for Earthquake Engineering Research (MCEER)]
*[http://earthquake.usgs.gov/learning/topics/index.php?topicID=52&amp;topic=Engineering,+Earthquake USGS Earthquake Hazards Program]
*[https://web.archive.org/web/20121229154205/http://www.dot.ca.gov/hq/esc/earthquake_engineering/ Office of Earthquake Engineering at Caltrans]
*[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502000000/www.afl.hi.is/page/EnskaEERC Earthquake Engineering Research Centre of Iceland]
*[http://www.earthquakeengineering.com/news_events/articles/india.shtml Earthquake Engineering New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070506233348/http://www.earthquakeengineering.com/news_events/articles/india.shtml |date=2007-05-06 }}
*[http://www.caee.uottawa.ca/Canadian%20Research%20Centers/Canadian%20Research%20Centers.html/ Canadian Research Centers and Research Groups on Earthquake Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408073525/http://www.caee.uottawa.ca/Canadian%20Research%20Centers/Canadian%20Research%20Centers.html |date=2013-04-08 }}
*[http://www.bosai.go.jp/hyogo/ehyogo/ Hyogo Earthquake Engineering Research Center]
*[http://www.civil.ntua.gr/earthquake_gr/content_eng/research.php Laboratory for Earthquake Engineering of NTUA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070717112929/http://www.civil.ntua.gr/earthquake_gr/content_eng/research.php |date=2007-07-17 }}
*[http://www.loc.gov/rr/scitech/tracer-bullets/earthquakestb.html#intro Earthquakes and Earthquake Engineering in The Library of Congress]


=== د رېږدلې موډل کول ===
د رېږدلې موډل کول یا (Earthquake simulation) د لمړي ځل لپاره د یوې افقي قوې پر واردولو سره چې په واقعیت کې د ودانۍ د عطالت قوه  ده ترسره شو. پدې موډل کې د ځمکې د خوځښت تعجیل په سکیل شوې بڼه د ودانۍ پر ریاضیکي موډل وارد شوی و. را وروسته بیا د محاسبوي تکنالوژۍ د پرمختگ سره د ډینامیک شننې لپاره گام واخیستل شو.

د ودانیو ډینامیکي شننه کیدای شي تجربي وی لکه د لړزونکي میز پر سره د ودانیو د د موډلونو لړزول، او یا هم خیالي () لکه د ریاضیکي موډلونو شننه. په دواړو حالتونو کې موخه داده چې د ودانۍ کړه د رېږدلې پر وړاندې ښکاره او و ارزوي. ځنې څیړونکي د 

کله کله د رېږدلې موډل کول یا (earthquake simulation) د ځواکمنې رېږدلې د لړزې څخه د را ولاړو اغیزو د بیا جوړونې یا (re-creation) په ډول تعریف کیږي.

=== د ودانۍ موډل کول ===
د یوې ودانۍ د کړو د ارزونې لپاره هغه که په نظري توگه وي او که په تجربي، د یادې ودانۍ موډل کولو ته اړتیا پیښیږي. دغه موډل کول د ودانیز ورته والي (structural likeness or similarity) پر بنسټ ولاړ وي. دغه ورته والی کیدای شي د دوه څیزونو د پوره برابرۍ او یا هم د اصلي څیز د یوې اټکلي څیرې په توگه ومنل شي.


[[دوتنه:Kinematically equivalent building models on a shake-table.jpg|thumb|1,167 × 567 px|کيڼ|د دوه ورته ودانیو موډلونه په لړزونکي میز، چې یو ېې بیس-آیزولیشن او بل ېې معمولي ودانۍ ده]]

د یوې ودانۍ موډل هغه وخت ورته بلل کیږي چې د اصلي ودانۍ سره په هندسي بڼه ''geometric similarity''، حرکي بڼه ''kinematic similarity'' او ډینامیکي بڼه ''dynamic similarity'' کې ورته والی ولري. ترټولو اغیزمن ورته والی حرکي ورته والی دی.  حرکي ورته والی هغه وخت منځ ته راځي چې د اصلي ودانۍ او موډل خوځښت لار او د خوځښت تیزوالی یا سرعت ډیر سره نږدې او ورته وي.

د حرکي ورته والي تر ټولو لوړه کچه داده چې، د خوځښت پر مهال د ودانۍ او د هغه د موډل د هر پوړ اړخیز بیځایښت (lateral displacements) یوشان وي.

== د رېږدلې د رېږدیدا کنټرول ==
د رېږدلې د ریږدیدا کنټرول د څو تخنیکي مفاهیمو ټولگه ده چې موخه ېې پر ودانیو باندې د رېږدلې د اغیز کمول دي. هغه وسیلې چې د ریږدیدا د کنټرول لپاره کارول کیږي په لاندې دریو ډلو ویشل کیږي (۱) مړه، (۲) کارنده او (۳) هابرایډ (hybrid).

* مړه کنټرولونکي وسیله د بیرته ځواب یا [[feedback]] ځواک نلري.

* کارنده کنټرولونکي وسیله په ودانۍ کې د ننه په پرمختللو وسایلو سمبال ده چې د ځمکې ور کړ شوی خوځښت پروسس کوي.

* هایبرایډ کنټرولونکې وسیله بیا د پورته یادو دواړو ځانگړتیاوې لري.

کله چې د ځمکې پر مخ د رېږدلې څپې راشي، او هڅه کوي چې د ودانۍ بیخ ته ننوځي- د دغه څپو د انرژۍ د جریان تکاثف د انعکاس له امله په زیاته کچه معمولاً تر 90٪ پورې کمیږي. سره ددې هم په ډیرو ځواکمنو زلزلو کې دغه پاته انرژي د زیاتو ورانیو او خرابیو سبب کیږي.

کله چې د ځمکې څپې یوې ودانۍ ته ننوځي، دلته زیاتې لارې چارې شتون لري چې دوی کنټرول کړي ترڅو د زیاتو ورانیو مخه ېې ونیول شي؛ د بیلگې په توگه د انرژي زبیښونکي یا (Energy Dissippator) ډمپر پوسیله د یادو څپو انرژي د ودانۍ په دننه کې زبیښي.

او ځنې وسیلې د یادو څپو انرژي د زیات شمیر فریکونسیو ترمنځ ویشي چې پدې توگه ېې زور کمیږي.
او کله کله هم د کتلوي ډمپر پوسیله د رېږدلې د څپو د تکراري برخې د فریکونسیو بانډ زبیښي.

[[دوتنه:Cyrus tomb.jpg|بټنوک|600 × 387 px|د سايروس [[مزار]] د نړۍ تر ټولو لرغونی تعمیر چې د بیس-آیزولیشن پر سر جوړ شویدی]]
دا وروستي وسایل ېې د مخففاتو په ډول هر یو TMD (د مړه کنټرولونکي)، AMD (د فعال کنټرولونکي) او HMD (د هایبرایډ کنټرولونکي) لپاره کارول کیږي. یاد وسایل د څه باندې دیرشو کلونو راپدې خوا په جاپان کې په پراخه کچه څیړل کیږي، تولیدیږي او کارول کیږي.

ددې ترڅنگ د رېږدلې د بار د کمولو په موخه یوه بله لار هم شته چې د هغې په مرسته ودانۍ ته د رېږدلې د انرژۍ (څپو) د مخه په نسبي توگه نیول کیږي. د اصلي ودانۍ او د هغه د بار اخیستونکو بنسټونو ترمنځ نرم ربړي مواد کاروي ترڅو ټوله ودانۍ د ځمکې څخه بیله او پدې توگه د رېږدلې د څپو له اغیز څخه په نسبي توگه خوندي وساتي. دا لاره د بیس-آیزولیشن په نوم یادیږي.

د بیس-آیزولیشن لمړنۍ نښې نښانې په لرغوني پارس کې لیدل شویدي. چې تر میلاد مخکې شپږمې پیړۍ ته ورگرځي.

=== وچ ډبرین دیوال ===
[[دوتنه:Machupicchu intihuatana.JPG|بټنوک|کيڼ|د مچو پیچو معبد چې وچ ډبرین دیوالونه لري]]
د انکا تمدن خلک د وچ ډبرین دیوال وتلي خټگر خلک و. دوی به ډیرې داسې پرې کولې چې یو د بل پرمخ ډیرې ښې پریوزي بې لدې چې کومه مساله ېې ترمنځ ور زیاته کړي. ډبرې به په دومره کره توگه ایښودل کیدې چې د دوی ترمنځ درزونو کې د سابو د شنه کیدو یا را وتلو امکان هم هیڅ نه ترسترگو کیده.

د پیرو هیواد یو زلزله لرونکی هیواد دی. او دغه بې مسالې ډبرین دیوالونه د پیړیو را پدیخوا هغو په پرتله چې مساله پکې کارول شویده ډیر کلک او محکم دریدلي پاته شویدي. ددې خبرې راز پدې کې نغښتی دی چې د انکا خلکو به د ډبرو مخونه ښوی پرې کول او پدې توگه به د رېږدلې پر وخت دا ډبرې یو د بل پر مخ لږ-لږ خوځیدې چې پدې توگه ېې د رېږدلې انرژي وژله.


=== د  سرپ او ربړ تکیه ===
[[دوتنه:LRBtest.jpg|بټنوک|592 × 445 pxLRB د آزمایښت پر مهال]]

د سرپ او ربړ تکیه یا ('''Lead Rubber Bearing''') چې لدې وروسته به په لنډ ډول (LRB) بلل کیږي، د بیس-آیزولیشن یو ډول دی چې د زیات [[damping]]   لرونکی دی. (LRB) د لمړي ځل لپاره د زیلاندي بیل رابینسون ([[William Robinson (scientist)|Bill Robinson]]) لخوا اختراع شوی و.

د زیات (damping) میکانیزم چې د لړزې د کنټرول په تکنالوژۍ کې او په ځانگړې توگه په بیس-آیزولیشن کې ترې کار اخیستل کیږي، د لړزې د کمولو یوه ښه وسیله او همداراز د رېږدلې پر وړاندې د ودانیو د ښه کړو د لاسته راوړلو سرچینه ده.

د (LRB) په مرسته نن د نړۍ په گوټ گوټ کې ودانۍ او پلونه د رېږدلې پر وړاندې ډیزاین شویدی.

=== د ځوړنده کتلې ډمپر ===
[[دوتنه:Taipei 101 Tuned Mass Damper.png|بټنوک|922 × 769 px|کيڼ|د تاپي 101 دنگه ودانۍ چې په ځوړندې کتلې ډمپر سمبال ده]]
لکه څنگه چې د نوم څخه ېې ښکاري، دا ډول ډمپر [[tuned mass damper]] د یوې لوېې گاگریزې (کانکریټي) کتلې څخه عبارت ده چې د ودانۍ په سر، منځ او یا بل موقعیت کې را ځوړنده وي او د رېږدلې پر وخت د ودانۍ د خوځښت پر مخالف جهت باندې حرکت کوي او پدې توگه د ودانۍ زیات بیځایښت مخه نیسي.

د تاپي 101 دنگه ودانۍ باید د باد، بړبوکۍ او سختې رېږدلې پر وړاندې کلک ولاړ وي. په همدې موخه ددغه ودانۍ په 92 م  او 88 م پوړ کې 660 میتریک ټنه کتلې راځوړندې دي. دغه درنې کتلې د ودانۍ د اړخیز خوځښت پر مهال د ودانۍ د خوځښت پر مخالف جهت خوځیږي او پدې توگه د رېږدلې پوسیله رامنځ ته شوی خوځښت په ودانۍ کې کموي.

=== اصطکاکي خوځنده تکیه ===
[[دوتنه:FPB testing.jpg|بټنوک|1,024 × 768 px|ښي|]]
اصطکاکي خوځنده تکیه یا ('''Friction Pendulum Bearing'''(FPB))  د رېږدلې د غیز کمونکو وسایلو څخه یو دی. اصطکاکي خوځنده تکیه د دریو مهم برخو څخه جوړه شویده:

* ښوی اصطکاکي خوځنده یا (articulated friction slider)؛
* کروي ډوله سطح چې اصطکاکي خوځنده پکې یو خوا بل خوا حرکت کولی شي (spherical concave sliding surface)؛
* د زیات اړخیز بیځایښت مخه نیونکی یا enclosing cylinder for lateral displacement restraint.

په ښي اړخ کې انځور د لړزونکي میز پر سر د یوې ودانۍ موډل چې د (FPB) د پاسه جوړ شوی ښودل شویدی.

=== د ودانۍ د لوړوالي کنټرول ===
[[دوتنه:TransamericaPyramidFromTI.jpg|بټنوک|1,067 × 2,594 px|کيڼ|هرم ډوله ودانۍ]]

د ودانۍ د لوړوالي کنټرول (Building elevation control ) هم د لړزې د کنټرولو ښه وسیله ده. هرم ډول دنگې ودانۍ چې نن سبا ېې د مهندسانو او انجینرانو پاملرنه ځانته اړولې ده، د خپل پراخ بنسټ او نرۍ څوکې په درلودو سره د باد او رېږدلې پر وړاندې ښه ځواب ویونکي دي. د لوړوالي دغه ډول ددې سبب کیږي چې د ودانۍ د نوسان د زیاتوالي مخه ونیسي ځکه پدې ډول ودانیو کې د پریکون د قوې د څپو (sheer wave) انرژي د زیاتو فریکونسیو ترمنځ تیت او پرک کیږي.

د ودانۍ کنډو کنډو بڼه یا (tapered profile) ددغه میتود جبري لاره نده چې ودانۍ پرې کنټرول شي. په ورته ډول د نوسان د مخنیوي لپاره کولی شو د ودانۍ په نورو ځانگړنو کې کنډوالی یا کمښت راوستل شي د بیلگې په توگه د کتلې او سختۍ ویش د ودانۍ په لوړوالی کې پداسې ډول چې زیاته کتله او سختي په لاندینیو پوړونو او نسبتا لږ کتله او لږ سختي په پورته پوړونو کې په پام کې ونیول شي  (د سختۍ او کتلې ویش د هرم په ډول په پام کې ونیول شي).

=== ساده رغړنده یا چورلنډۍ تکیه===
ساده رغړنده یا چورلنډۍ تکیه (Simple roller bearing ) د بیس-آیزولیشن یوه آله ده چې ډیری ودانۍ د رېږدلې او یا بل اړخیز بار له زیان څخه خوندي ساتي.

دغه اوسپنیزه یا فلزي تکیه د ځنو نسبي خطرونو سره سره د دنگو ودانیو لپاره چې په نرمه ځمکه ودانیږي د بیس-آیزولیشن په توگه منل شویده. دغه وسیله همدا سږ کال (2012) د جاپان په ټوکیو کې د یوې 17 پوړیزه ودانۍ په بنسټ کې د فلزي رغړنده تکیه (Metallic Roller Bearing) په نوم کارول شویدی.

=== د فنر او ډمپر بیس –آیزولیشن ===
[[دوتنه:GERB spring with damper.jpg|بټنوک|956 × 980 px|ښي|Springs-with-damper close-up]]

د فنر او ډمپر بیس –آیزولیشن (Springs-with-damper base isolator) د دری پوړیزې ودانۍ لاندې په کلیفورنیا کې کارول شویدی. دغه ودانۍ د 1994 کال د نارثریج رېږدلې (Northridge earthquake) هم لړزولې ده. ددې د بیس آیزولیشن ډول د سرپي-ربړي تکیې سره ورته والی لري.

له هغو دریو ودانیو څخه چې د پورته ودانۍ سره ورته وې، د رېږدلې د عمودي او افقي تعجیل د ثبت کولو په وسایلو سمبالې وې او د نارثتریج د رېږدلې څخه خوندي پاته شوې چې د نن لپاره د پام وړ ثبت شوي معلومات پریښودل چې د هغوی پر مټ نن نورې څیړنې پرمخ روانې دي.

=== Hysteretic damper ===
ددغه ډمپر په درلودو سره ودانۍ د رېږدلې پر وړاندې  ډیر ښه او د ویسا وړ کړه ترلاسه کوي- ودانۍ ته د رېږدلې ننوتې انرژي شوپشو کوي یا تیت او پرک کوي.

دغه ډمپر په څلورو لویو ډلو ویشل شویدي:

* اوبلن سریښناک ډمپر یا Fluid viscous dampers (FVDs)
* د فلز د تسلیمیدو ډمپر یا Metallic yielding dampers (MYDs)
* ارتجاعي سریښناک ډمپر یا Viscoelastic dampers (VEDs)
* اصطکاکي ډمپر یا Friction dampers (FDs)

د پورته یادو ډلو څخه هره یوه ېې بیلې ځانگړنې، ښه توبونه، او بد توبونه لري.

== د رېږدلې پر وړاندې ډيزاين ==
د رېږدلې پر وړاندې ډیزاین یا د رېږدلې لپاره ډیزاین د منل شوو انجينري کړنلارو یا (procedures)، ارونو (principles) او معیارونو (criteri) له مخې ترسره کیږي. 

دغه معیارونه د وخت د معلوماتو سره سم چې د رېږدلې د انجينرۍپه برخه کې شته دی برابر ټاکل کیږي. نو پدې توگه د یوه ودانیز قانون (کوډ) سره سم ډیزاین شوی او ودان شوی تعمیر دا معنی نلري چې د هیڅ ډول باد یا رېږدلې پر وړاندې باید تل کلک ودریږي. 

د رېږدلې د خوار ډیزاین بیه کیدای شي ډیره لوړه وي. سره لدې د رېږدلې پر وړاندې ډیزاین تل د هڅې او تیروتنې (trial and error) یوه پروسه ده چې کیدای شي پر فزیکي قوانینو او یا هم د رېږدلې پر وړاندې د ودانۍ د کړو په اړه پر تجربي پوهه ولاړه وي. 


[[دوتنه:San-Francisco City Hall 1906.jpg|thumb| 513 × 409 px|د امریکا په سن فرانسیسکو کې د رېږدلې له امله نړیدلې ودانۍ]]

هغه څوک د نوې او شته ودانیو د رېږدلې ډیزاین (seismic design)، یا د رېږدلې شننه (seismic analysis) او یا هم د رېږدلې ارزونه (seismic evaluation) کوي باید د انجينرۍپدغه برخه کې د بریلیک ترڅنگ د رېږدلې د آرونو (''Seismic Principles'') په برخه کې آزموینه په بریالیتوب سره تیره کړي. دغه آزموینه د امریکا په کلیفورنیا کې لاندې برخې را نغاړي:

*  د رېږدلې ډیټا او د رېږدلې د ډیزاین معیارونه؛

*  د انجينري سیستمونو یا ودانیو ځانگړتیاوې د رېږدلې پر وړاندې؛

*  د رېږدلې قوې؛

*  د رېږدلې لپاره د ودانیو د شننې کړنلارې؛

*  د رېږدلې لپاره د ډیزاین رسمونه او د ودانیزې وړتیا کنټرول یا (Construction Quality Control).


د ودانیزو کوډونو له مخې ودانۍ داسې ډیزاین کیږي چې په سیمه کې د ممکنه پیښیدونکو زلزلو پر وړاندې ودریږي. د بیلگې په توگه په یوه سیمه کې یوه لویه ورانونکې زلزله هر شلو کاله کې یوځل پیښیږی. نو کچیرې د یوې ودانۍ عمر شل، دیرش یا زیات اټکل کیږي باید ددغه لوېې رېږدلې لپاره ودانۍ ودانې شي. د رېږدلې ډیزاین ددې لپاره ترسره کیږي ترڅو د امکان تر بریده د ودانۍ د نړیدو د مخنیوي له مخې د خلکو د ژوند ساتنه وکړي.

د رېږدلې ډیزاین د ودانۍ د نړیدو د ممکنه موډونو د پیژندلو او ودانۍ ته د مناسب کلکوالي، سختۍ، نرمښت، او هندسي شکل په پام کې نیولو سره ترسره کیږي ترڅو د د یادو موډونو د منځ ته نه راتگ څخه ډاډ ترلاسه شي.


=== د رېږدلې پر وړاندې د ډیزاین شرایط یا اړتیاوې ===
د رېږدلې پر وړاندې د ډیزاین شرایط د ودانۍ پر څرنگوالي، د پروژې ځای، او د ودانۍ د خاوند یا ښاروالۍ چې د رېږدلې د ډیزاین لپاره قانون (کوډ) او معیارونه ټاکي، اړه لري.


[[دوتنه:Metsamor aerien.jpg|thumb| د مېڅمور اټومي بټۍ (Metsamor Nuclear Power Plant ) د 1988 کال د رېږدلې وروسته وتړل شوه]]
د امریکا په کالیفورنیا کې د رېږدلې پر وړاندې د ډیزاین معیارونو یا (Seismic Design Criteria (SDC)) د پام وړ ټکی دادی چې په هغه کې د ډیزاین فلسفه د  رېږدلې د غوښتنې (seismic demand) ارزونه د قوې پر بنسټ ولاړ (force-based assessment) حالت څخه د بیځایښت پر بنسټ ولاړې ارزونې (displacement-based assessment) ته اړوي. دغه نوې منل شوې (د بیځایښت پر بنسټ ولاړه) کړنلاره د ودانۍ د مهم غړو د ارتجاعي بیځایښت (elastic displacemen) د غوښتنې او غیر ارتجاعي بیځایښت (inelastic displacement) د ظرفیت د پرتله کولو پر بنسټ ولاړه ده.

د ودانۍ پر ډیزاین سربیره، د رېږدلې پر وړاندې ډیزاین ددې غوښتنه هم کوي چې کله کله د ودانۍ لاندې ځمکه پیاوړي شي. ځنې وخت د لویو زلزلو له کبله د ودانۍ لاندې ځمکه چوي او د ودانۍ د چپه کیدو لامل کیږي.

=== د ماتې موډونه===
'''د ماتې ډول (Failure mode )''' لکه د نامه څخه ېې چې ښکاري، د رېږدلې له کبله د ودانۍ د ماتیدو یا چپه کیدو ډول ته وایي. د ماتې ډول په ټوله کې د ودانۍ د چپه کیدو څرنگوالی را ښيي. که څه هم د ماتې د ډول زده کړه ډیر لگښت او وخت غواړي، خو له کبله ېې په راتلونکې کې د رېږدلې پر وړاندې د ډیزاین د ښه کولو لپاره ډیر څه ترلاسه کیدلی شي.

د رېږدلې څخه د ماتې د را ولاړو ډولونو له ډلې څخه د څو ډولونو یادونه شویده:

[[دوتنه:LomaPrieta-SOMA.jpeg|thumb|231 × 152 px|کيڼ|ښکارندیز ورانی چې یوې بې پولادو ودانۍ ته اوښتی دی]] 
د پولادو کمښت یا نشتون د کمې مسالې سره یو ځاې او همدارنگه د بام او دیوال ترمنځ نا مناسب تړون ددې ودانۍ د ورانۍ سبب شویدی. د څنگ وهلي (کاږه شوي) درز شوو دیوالونو چپه کیدل هم د رېږدلې د زیاتو پیښیدونکو ورانیو له دلې څخه دي. تر ټولو خطرناک ورانی چې پیښیږي هغه د بام یا چت او دیوالونو ترمنځ  دی. د دیوالونو او د ودانۍ د فرم () ترمنځ بیلتون د ودانۍ د باروړنې ځواک کموي او پدې توگه سیستم د عمودي بارونو پر وړاندې بې ځواکه کیږي.


[[دوتنه:Smashed Car in Dujiangyan - 2008 Sichuan earthquake (1).jpg|thumb|800 × 532 px|right|د 2008 کال د سیچوان په زلزله کې د ځمکې ښویدنې له امله د ډبرې لاندې شوی موټر]]

[[دوتنه:LomaPrieta-Marina.jpeg|thumb|760 × 512 px|right| د نرم پوړ لرونکې ودانۍ چې لمړی پوړ ېې نرم دی چپه شویده]]

'''نرم پوړ یا (Soft story)''' په یوه پوړ کې د پریکون د افقي قوې د زغملو لپاره د اړتیا وړ مقاومت او کلکوالي نشتون ته وايي. دغه راز ویلی شو چې یو پوړ هغه وخت نرم بلل کیږي چې اړخیز مقاومت ېې د همدې پوړ د پاسه یا تر هغه لاندې پوړ د اړخیز مقاومت څخه کم وي.


[[دوتنه:Liquefaction at Niigata.JPG|thumb|500 × 297 px|کيڼ|د خاورې د خوړینیدو اغیز]]
'''د خاورې خوړینېدل''' په هغه ځای کې چې خاوره له نرمو پرتو رسوبي موادو څخه جوړه وي د اوبو په رسیدو او ټکان ورکولو سره نوموړې خاوره خوړینیږي او خپل مقاومت له لاسه ورکوي. د خاورې د خوړینېدو له کبله ممکن ودانۍ نا منظمه ناسته وکړي او یا هم ټوله ودانۍ پر ځمکه ننوځي. دغه پیښې د نِي گه ته (Niigata, Japan) په زلزله کې زرگونه ودانۍ زیانمنې کړې.

 
د ځمکې ښوییدنه یوه ځمکپوهنیزه پیښه ده چې د ځمکې د بیلابیلو خوځښتونو لکه د ډبرو را ښویېدل او نور پکې شامل دي. زیاتره وخت د ځمکې د جاذبې قوه پدې پیښه کې وتلی رول لوبوي. خو په پورته یاده پیښه کې ددې سربیره یو بل عامل هم و چې په سیمه کې ېې د مخ ځوړ ځای په ښوی والي کې رول درلود: د ځمکې ښویېدنې د رېږدلې یو وړوکي ټکان ته اړتیا درلوده ترڅو په خوځښت پیل وکړي.

 [[دوتنه:St.Joseph'sSeminary Los Altos USGS.jpg|thumb|759 × 512 px|کيڼ|د دوه څنگ په څنگ ودانیو ټکر]]

'''د ترڅنگ ودانۍ سره لگیدل'''. دغه انځور یوه پنځه پوړیزه ودانۍ چې د ترڅنگ ودانۍ سره د ټکر له امله زیانمنه شویده په گوته شویده. دغه دوه برجونو د خپلو جلا او نا ورته اړخیزو خوځښتونو له کبله یو له بل ټکر کړیدی. د دوه څنگ په څنگ ودانیو ترمنځ باید په کافي اندازه واټن په پام کې ونیول شي ترڅو د ټکر مخه ونیول شي.


[[دوتنه:Kaiser Permanente Building After Northridge Earthquake.jpg|thumb|1,200 × 801 px|right| د نارثریج په زلزله کې د گاگرې څخه د جوړې ودانۍ د غوټو (joints) بشپړ ورانی]]

'''د غوټو د بشپړې ورانۍ''' مانا داده چې ددغه ودانۍ د ستنې او تیر غوټو کې د اړتیا سره سم پولادی سیخان نه و ځای پر ځای شوي. 

د ودانۍ په دا بل اړخ کې شیر وال چې خښتو څخه جوړ او د شارټکټ پوښ ورکړ شوی و- د اړخیز بار د زغملو پر مهال ېې پوښ ترې بیل شوی او دیوال چپه شویدی، ځکه چې د اړتیا وړ پولادي سیخان ېې نه 
درلودل

== رېږدلې زغمونکې ودانۍ ==
'''Earthquake construction''' means implementation of '''seismic design''' to enable building and non-building structures to live through the anticipated earthquake exposure up to the expectations and in compliance with the applicable [[building code]]s.

[[دوتنه:2009 03 03 Pearl River Tower.jpg|بټنوک|کيڼ|Construction of [[Pearl River Tower]] X-bracing to resist lateral forces of earthquakes and winds]]

Design and construction are intimately related. To achieve a good workmanship, detailing of the members and their connections should be as simple as possible. As any construction in general, earthquake construction is a process that consists of the building, retrofitting or assembling of infrastructure given the construction materials available.&lt;ref name=BridgeDesign&gt;{{cite book|title=Bridge Design, Construction and Maintenance
|author=Edited by Dr. Robert Lark|year=2007|publisher=Thomas Telford|isbn=0-7277-3593-4}}&lt;/ref&gt;

The destabilizing action of an earthquake on constructions may be ''direct'' (seismic motion of the ground) or ''indirect'' (earthquake-induced landslides, [[soil liquefaction]] and waves of tsunami).

A structure might have all the appearances of stability, yet offer nothing but danger when an earthquake occurs.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24993357/ |access-date=2012-10-16 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025095430/http://www.msnbc.msn.com/id/24993357/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; The crucial fact is that, for safety, earthquake-resistant construction techniques are as important as [[quality control]] and using correct materials. ''Earthquake contractor'' should be [[registered company|registered]] in the state of the project location, [[bond (finance)|bonded]] and [[insured]].

To minimize possible [[earthquake loss|losses]], construction process should be organized with keeping in mind that earthquake may strike any time prior to the end of construction.

Each [[construction project]] requires a qualified team of professionals who understand the basic features of seismic performance of different structures as well as [[construction management]].

=== د خامو خښتو ودانۍ ===
[[دوتنه:Adobe structure.jpg|بټنوک|394 × 600 px|ښي|Partially collapsed adobe building in Westmorland, [[California]]]]Around thirty percent of the world's population lives or works in earth-made construction.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eartharchitecture.org/|title=Earth Architecture - the Book, Synopsis|accessdate=21 January 2010}}&lt;/ref&gt; [[Adobe]] type of [[mud brick]]s is one of the oldest and most widely used building materials. The use of [[adobe]] is very common in some of the world's most hazard-prone regions, traditionally across Latin America, Africa, Indian subcontinent and other parts of Asia, Middle East and Southern Europe.

Adobe buildings are considered very vulnerable at strong quakes.&lt;ref&gt;http://nz.youtube.com/watch?v=AOiqGHEOmuA&amp;feature=PlayList&amp;p=F297EF2ADDEAD86C&amp;index=16&lt;/ref&gt; However, multiple ways of seismic strengthening of new and existing adobe buildings are available, see, e.g.,.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.world-housing.net/uploads/WHETutorial_Adobe_English.pdf |title=آرشیف کاپي |access-date=2012-10-16 |تاريخ الأرشيف=2008-08-28 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080828211041/http://www.world-housing.net/uploads/WHETutorial_Adobe_English.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2008-08-28 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080828211041/http://www.world-housing.net/uploads/WHETutorial_Adobe_English.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080828211041/http://www.world-housing.net/uploads/WHETutorial_Adobe_English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828211041/http://www.world-housing.net/uploads/WHETutorial_Adobe_English.pdf }}&lt;/ref&gt;

Key factors for the improved seismic performance of
adobe construction are:
* Quality of construction.
* Compact, box-type layout.
* Seismic reinforcement.&lt;ref&gt;http://nz.youtube.com/watch?v=_EUOPY0OjlQ&amp;feature=PlayList&amp;p=F297EF2ADDEAD86C&amp;index=21&lt;/ref&gt;

=== Limestone and sandstone structures ===
[[دوتنه:SLCCityAndCountyBldg.jpg|thumb|650 × 443 px|کيڼ|Base-isolated City and County Building, Salt Lake City, [[Utah]]]][[Limestone]] is very common in architecture, especially in North America and Europe. Many landmarks across the world, including the pyramids in Egypt, are made of limestone. Many medieval churches and castles in Europe are made of [[limestone]] and [[sandstone]] masonry. They are the long-lasting materials but their rather heavy weight is not beneficial for adequate seismic performance.

Application of modern technology to seismic retrofitting can enhance the survivability of unreinforced masonry structures. As an example, from 1973 to 1989, the [[Salt Lake City and County Building]] in [[Utah]] was exhaustively renovated and repaired with an emphasis on preserving historical accuracy in appearance. This was done in concert with a seismic upgrade that placed the weak sandstone structure on base isolation foundation to better protect it from earthquake damage.

=== د دستکو چوکاټونو ودانۍ ===
[[دوتنه:Anne Hvides Gaard Svendborg.jpg|بټنوک|2,088 × 1,550 px|ښي|Half-timbered museum buildings, [[Denmark]], date from 1560]][[دستک framing]] dates back thousands of years, and has been used in many parts of the world during various periods such as ancient Japan, Europe and medieval England in localities where timber was in good supply and building stone and the skills to work it were not.

The use of [[timber framing]] in buildings provides their complete skeletal framing which offers some structural benefits as the timber frame, if properly engineered, lends itself to better ''seismic survivability''.&lt;ref name=Timber&gt;{{cite book|title= Timber Design &amp; Construction Sourcebook=Gotz, Karl-Heinz et al.|url= https://archive.org/details/isbn_9780070238510|year=1989|publisher=McGraw-Hall |isbn=0-07-023851-0}}&lt;/ref&gt;

=== د سپکو چوکاټونو ودانۍ ===
[[دوتنه:Wood-framed house.jpg|thumb|1,083 × 546 px|کيڼ|A two-story wooden-frame for a residential building structure]][[Light-frame construction|Light-frame structures]] usually gain seismic resistance from rigid [[plywood]] shear walls and wood structural panel [[diaphragm (structural system)|diaphragms]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nees.buffalo.edu/projects/NEESWood/video.asp |title=آرشیف کاپي |access-date=2012-10-16 |تاريخ الأرشيف=2013-05-22 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130522105616/http://nees.buffalo.edu/projects/NEESWood/video.asp |url-status=dead |خونديځ نېټه=2013-05-22 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130522105616/http://nees.buffalo.edu/projects/NEESWood/video.asp |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130522105616/http://nees.buffalo.edu/projects/NEESWood/video.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522105616/http://nees.buffalo.edu/projects/NEESWood/video.asp }}&lt;/ref&gt; Special provisions for seismic load-resisting systems for all [[engineered wood]] structures requires consideration of diaphragm ratios, horizontal and vertical diaphragm shears, and [[connector]]{{Disambiguation needed|date=June 2011}}/[[fastener]] values. In addition, collectors, or drag struts, to distribute shear along a diaphragm length are required.

=== Reinforced masonry structures ===
[[دوتنه:Bond-beam.JPG|thumb|516 × 900 px|right|Reinforced hollow masonry wall]]
A construction system where [[steel reinforcement]] is embedded in the [[mortar joint]]s of [[masonry]] or placed in holes and after filled with [[concrete]] or [[grout]] is called '''reinforced masonry'''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.staff.city.ac.uk/earthquakes/MasonryBrick/ReinforcedBrickMasonry.htm |title=آرشیف کاپي |access-date=2012-10-16 |تاريخ الأرشيف=2013-08-19 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130819014216/http://www.staff.city.ac.uk/earthquakes/MasonryBrick/ReinforcedBrickMasonry.htm |url-status=dead |خونديځ نېټه=2013-08-19 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130819014216/http://www.staff.city.ac.uk/earthquakes/MasonryBrick/ReinforcedBrickMasonry.htm |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130819014216/http://www.staff.city.ac.uk/earthquakes/MasonryBrick/ReinforcedBrickMasonry.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819014216/http://www.staff.city.ac.uk/earthquakes/MasonryBrick/ReinforcedBrickMasonry.htm }}&lt;/ref&gt;

The devastating [[1933 Long Beach earthquake]] revealed that masonry construction should be improved immediately. Then, the California State Code made the reinforced masonry mandatory.

There are various practices and techniques to achieve reinforced masonry. The most common type is the reinforced hollow unit masonry. The effectiveness of both vertical and horizontal reinforcement strongly depends on the type and quality of the masonry, i.e. masonry units and [[Mortar (masonry)|mortar]].

To achieve a [[ductile]] behavior of masonry, it is necessary that the [[shear strength]] of the wall is greater than the [[flexural strength]].&lt;ref name=SeismicMasonry&gt;{{cite book|title= Seismic Design of Masonry Using the 1997 UBC|author= Ekwueme, Chukwuma G.; Uzarski, Joe|year=2003|publisher=Concrete Masonry Association of California and Nevada}}&lt;/ref&gt;

=== Reinforced concrete structures ===
[[دوتنه:StressedRibbonBridgeUnderside7138.JPG|thumb|2,048 × 1,536 px|کيڼ|Stressed Ribbon pedestrian bridge over the Rogue River, Grants Pass, [[Oregon]]]][[دوتنه:ThreeTwrBrCenter.jpg|thumb|800 x 600 px|کيڼ|Prestressed concrete [[cable-stayed bridge]] over [[Yangtze river]]]][[Reinforced concrete]] is concrete in which steel reinforcement bars ([[rebars]]) or [[fiber]]s have been incorporated to strengthen a material that would otherwise be [[brittle]]. It can be used to produce [[Beam (structure)|beams]], [[column]]s, floors or bridges.

[[Prestressed concrete]] is a kind of [[reinforced concrete]] used for overcoming concrete's natural weakness in tension. It can be applied to [[beams]], floors or bridges with a longer span than is practical with ordinary reinforced concrete. Prestressing [[tendon]]s (generally of high tensile steel cable or rods) are used to provide a clamping load which produces a [[compressive stress]] that offsets the [[tensile stress]] that the concrete [[compression member]] would, otherwise, experience due to a bending load.

To prevent catastrophic collapse in response earth shaking (in the interest of life safety), a traditional reinforced concrete frame should have [[ductile]] joints. Depending upon the methods used and the imposed seismic forces, such buildings may be immediately usable, require extensive repair, or may have to be demolished.

=== Prestressed structures ===
[[Prestressed structure]] is the one whose overall [[integrity]], [[Structural stability|stability]] and [[security]] depend, primarily, on a ''prestressing''. ''Prestressing'' means the intentional creation of permanent stresses in a structure for the purpose of improving its performance under various service conditions.&lt;ref name=PrestressedConcreteDesign&gt;{{cite book|title= Design of Prestressed Concrete|url= https://archive.org/details/designofprestres0000nils_02ed|author=Nilson, Arthur H.|year=1987|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=0-471-83072-0}}&lt;/ref&gt; [[دوتنه:Colosseo 2020.jpg|thumb|1,600 x 1,200 px|right|Naturally pre-compressed exterior wall of [[Colosseum]], Rome]]

There are the following basic types of prestressing:
* Pre-compression (mostly, with the own weight of a structure)
* [[Prestressed concrete|Pretensioning]] with high-strength embedded tendons
* [[Prestressed concrete|Post-tensioning]] with high-strength bonded or unbonded tendons
Today, the concept of [[prestressed structure]] is widely engaged in design of [[building]]s, underground structures, TV towers, power stations, floating storage and offshore facilities, [[nuclear reactor]] vessels, and numerous kinds of [[bridge]] systems.&lt;ref name=PrestressedConcrete&gt;{{cite book|title= Prestressed Concrete|url= https://archive.org/details/prestressedconcr0000nawy_h5f5|author=Nawy, Edward G.|year=1989|publisher=Prentice Hall|isbn=0-13-698375-8}}&lt;/ref&gt;

A beneficial idea of ''prestressing'' was, apparently, familiar to the ancient Rome architects; look, e.g., at the tall [[attic]] wall of [[Colosseum]] working as a stabilizing device for the wall [[pier]]s beneath.

=== پولادي ودانۍ ===
[[دوتنه:LomaPrieta-BayBridge-collapsed-section.jpeg|بټنوک|340 × 512 px|ښي|Collapsed section of the [[San Francisco – Oakland Bay Bridge]] in response to [[Loma Prieta earthquake]]]]
'''Steel structures''' are considered mostly earthquake resistant but this isn't always the case. A great number of welded [[Steel Moment Resisting Frame]] buildings, which looked earthquake-proof, surprisingly experienced brittle behavior and were hazardously damaged in the [[1994 Northridge earthquake]].&lt;ref name=Reitherman&gt;{{cite book|last=Reitherman|first=Robert|title=Earthquakes and Engineers: An International History|year=2012|publisher=ASCE Press|location=Reston, VA|isbn=9780784410714|pages=394-395|url=http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147487208&amp;productid=154097877|تاريخ الوصول=2012-10-16|تاريخ الأرشيف=2012-07-26|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120726183407/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147487208&amp;productid=154097877|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2012-10-16|خونديځ نېټه=2012-07-26|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120726183407/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147487208&amp;productid=154097877|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120726183407/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147487208&amp;productid=154097877|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726183407/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147487208&amp;productid=154097877}}&lt;/ref&gt; After that, the [[Federal Emergency Management Agency]] (FEMA) initiated development of repair techniques and new design approaches to minimize damage to steel moment frame buildings in future earthquakes.&lt;ref&gt;http://www.sacsteel.org/index.html&lt;/ref&gt;

For [[structural steel]] seismic design based on [[Load and Resistance Factor Design]] (LRFD) approach, it is very important to assess ability of a structure to develop and maintain its bearing resistance in the [[inelastic]] range. A measure of this ability is [[ductility]], which may be observed in a ''material itself'', in a ''structural element'', or to a ''whole structure''.

As a consequence of [[Northridge earthquake]] experience, the American Institute of Steel Construction has introduced AISC 358 &quot;Pre-Qualified Connections for Special and intermediate Steel Moment Frames.&quot;  The AISC Seismic Design Provisions require that all [[Steel Moment Resisting Frame]]s employ either connections contained in AISC 358, or the use of connections that have been subjected to pre-qualifying cyclic testing.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Seismic Design Manual|year=2006|publisher=American Institute of Steel Construction|location=Chicago|isbn=1-56424-056-8|pages=6.1-30}}&lt;/ref&gt;

== Prediction of earthquake losses ==

'''Earthquake loss estimation''' is usually defined as a ''Damage Ratio'' ('''DR''') which is a ratio of the earthquake damage repair cost to the [[Total Economic Value|total value]] of a building.&lt;ref name=SeismicRisk&gt;{{cite book|title= Financial Management of Earthquake Risk|author=EERI Endowment Subcommittee|date=May 2000|publisher=EERI Publication|isbn=0-943198-21-6}}&lt;/ref&gt;  ''Probable Maximum Loss'' ('''PML''') is a common term used for earthquake loss estimation, but it lacks a precise definition.  In 1999, ASTM E2026 'Standard Guide for the Estimation of Building Damageability in Earthquakes' was produced in order to standardize the nomenclature for seismic loss estimation, as well as establish guidelines as to the review process and qualifications of the reviewer.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cccengr.com/cccengerwebpage_lossestimation.html|year=1999|title=Loss Estimation|author=Eugene Trahern|access-date=2012-10-16|archive-date=2009-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410060435/http://www.cccengr.com/cccengerwebpage_lossestimation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Earthquake loss estimations are also referred to as ''Seismic Risk Assessments''.  The risk assessment process generally involves determining the probability of various ground motions coupled with the vulnerability or damage of the building under those ground motions.  The results are defined as a percent of building replacement value.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Acceptable Risk Processes: Lifeline and Natural Hazards|year=2002|publisher=ASCE, TCLEE|location=Reston, VA|isbn=9780784406236|url=http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147486137&amp;productid=5260|editor=Craig Taylor and Erik VanMarcke|تاريخ الوصول=2012-10-16|تاريخ الأرشيف=2013-01-13|مسار الأرشيف=https://archive.ph/20130113010823/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147486137&amp;productid=5260|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2012-10-16|خونديځ نېټه=2013-01-13|خونديځ تړی=https://archive.today/20130113010823/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147486137&amp;productid=5260|خونديځ-تړی=https://archive.today/20130113010823/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147486137&amp;productid=5260|archive-url=https://archive.today/20130113010823/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147486137&amp;productid=5260}}&lt;/ref&gt;

== دا هم وگورۍ ==
* [[List of international earthquake acceleration coefficients]]
* [[Probabilistic risk assessment]]
* [[Soil structure interaction]]
* [[Spectral acceleration]]

== سرچينې ==
{{reflist|2}}

== باندنۍ تړنې ==
* [http://www.hazardmapping.com Seismic Risk Analysis using GIS: Evaluation of Structural Damage to Buildings and Loss Estimation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019074318/http://www.hazardmapping.com/ |date=2014-10-19 }}
* [http://www.eeri.org/site/ EERI website]
* [http://www.curee.org/ Consortium of Universities for Research in Earthquake Engineering (CUREE)]
* [http://nees.org/ George E. Brown, Jr. Network for Earthquake Engineering Simulation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170214213601/http://nees.org/ |date=2017-02-14 }}
* [http://earthquake.usgs.gov/learning/topics/index.php?topicID=52&amp;topic=Engineering,+Earthquake USGS Earthquake Hazards Program]
* [http://www.loc.gov/rr/scitech/tracer-bullets/earthquakestb.html#intro Earthquakes and Earthquake Engineering in The Library of Congress]
* [http://www.inrisk.ubc.ca/ Infrastructure Risk Research Project at The University of British Columbia, Vancouver, Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218054857/http://inrisk.ubc.ca/ |date=2019-12-18 }}
* [http://www.calcolostrutture.net/terremoto-ed-energia-sismica.html Earthquake انجينري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622104917/http://www.calcolostrutture.net/terremoto-ed-energia-sismica.html |date=2012-06-22 }}


[[وېشنيزه:ښاري انجينري]]
[[وېشنيزه:ودانيزه انجينري]]
[[وېشنيزه:رېږدلې انجينري| ]]
[[وېشنيزه:Seismic vibration control]]
[[وېشنيزه:Engineering disciplines]]
[[وېشنيزه:رېږدله]]
[[وېشنيزه:Seismology]]</text>
      <sha1>jufv0111r72r2mwpuuq5520lgti719r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رانجه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18353</id>
    <revision>
      <id>369656</id>
      <parentid>159077</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T06:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3933" sha1="gfmsly2g7m833r94ssnnv4eybigoep8" xml:space="preserve">'''رانجه''' د افغاني او اسلامې کولتور له مخې کله د سینگار او کله هم د سترگو د دارو په توگه په بیلا بیلو طریقو کارول کېږې. په ځینو سیمو کې پرته له دې چې میده او وموښل شي په خپله تیږه یې په سترگو پورې موښي. په گڼ شمیر نورو سیمو کې د رانجو توره تېږه لومړی ټکوي او بیا یې دومره اوړه کوي چې ځېږوالی یې له منځه ولاړ شي نو بیا یې کله په [[سوچه کوچ|سوچه کوچو]] او کله هم د ځینو نورو موادو په ورگډولو سره، په سترگو پورې کوي. 
== د رانجو جوړول ==
د رانجو جوړول په ښارونو کې د نارینه پلورونکو له خوا ترسره کېږي چې د همدې کبله یې خلک نه خوښوي ، ځکه چې د چمتو کولو چاره يې په پوره پاملرنې نه وي تر سره شوې. خو په کلیو کې رانجه جوړول د هر چا کار ندی او آسانه چاره هم نده. په یوه لوی کلي کې د رانجو موښلو او میده کولو مهارت یواځې یوه یا دوې ښځې لري. د کلي نورې ښځې او نجونې یوازې خپله [[رجړومه]] د رانجو کڅوړه او د رانجو تيږه هماغو ماهرینو ته ورسپاري او څو ورځې وروسته تیار رانجه ترلاسه کوی.رانجه جوړونکې لمړی دا تيږه د یوې اوونې او یا څو ورځو لپاره د اوبو په یوې داسې چاټۍ کې خیشته وي چې د کاریزه او یا ډاډ منو پاکو اوبو څخه ډکه وي. کله چې ټاکل شوې موده پای ته ورسېږې یوه توره مظبوطه توره تبې چې مینځ یې لږ ژور وي او د رانجو غونډارې (گرده ښويه تېږه) پاک ومینځې او د لمر په پیتاوي کې پرخپل مخ او ټول ځان زړوکې او یا بل نازکه څادر را واچوي چې گرد او خاورې په رانجو کې گډې نشي. په دې ډول د تيږې په میده کولو پيل وکړي او ښه يې سره سولوی. د اوبو لږلږ نم هم ورکوي او دا پروسه دومره اوږده شي چې کله پوره ورځ ونیسي. ځینې د خپل کار د لا ښه کېدلو لپاره ميده شوي رانجه د نازک ململ نه هم تیر(چاڼ) کړي. وروسته له دې، پکې ډیر کم تازه کوچ ورگډ او بیا یې هم سره وموښي. په اخر کې ورنه کڅوړې ډکې او په کلي کې یې پرښځو او نجونو وویشی. د یادولو وړ بولم چې یو شمیررانجه جوړونکې پرته له کوچو او نورو غوړو رانجه جوړوي خو ځینې یې د کوچو په څنگ کې د سنگې بصري په نامه یو ترخه یا اوښکې بهونکې ماده هم پکې میده کوي چې اکثره دغه ډول رانجه بیا زړې ښځې په سترگو کوي ځکه د دوي په وینا رانجه له سنگ بصري سره گډ د سترگو خړه پاکوي . د رنجو استعمال رجړومي (سیلایی) او د رنجو د ساتلو لوخي او یا کڅوړې ته اړتیا لري. رجړومي اکثرا نارینه جوړه وي، او د کڅوړو جوړول، د نجونو او ښځو کاردې چې اکثرا پکې خپل هنری وړتیا نندارې ته ږدي.
== د رانجو تیږه ==
== په اسلام کې درانجو کارونه == 

== سرچینې ==
[https://web.archive.org/web/20190720045321/http://www.safiahaleem.com/?p=2730 د ملالۍ شینوارې څېړنه ] 
# https://web.archive.org/web/20130907130015/http://www.safiahaleem.com/</text>
      <sha1>gfmsly2g7m833r94ssnnv4eybigoep8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باښه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18510</id>
    <revision>
      <id>369642</id>
      <parentid>360859</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5148" sha1="84ss2yy5nvw1l321b5reyckacb1271p" xml:space="preserve">باښه'''&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = بيدار
|first       = عبيدالله
|date        = ۲۰۱۱ز اکتوبر ۲۰مه
|title       = لغمان کې د باښو نسل د ورکېدو په حال کې دى
|url         = https://pajhwok.com/ps/2011/10/22/%D9%84%D8%BA%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%90-%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%DA%9A%D9%88-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AF-%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%90%D8%AF%D9%88-%D9%BE%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%90-%D8%AF%D9%89/
|website     = پژواک خبري اژانس
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web
 |last        = حليم
 |first       = صفيه
 |date        = ۲۰۱۷ز اپريل ۳۰مه
 |title       = باز او شهباز
 |url         = https://www.safiahaleem.com/?p=4972
 |website     = صفيه حليم ټکی کام
 |location    = 
 |publisher   = 
 |access-date = 
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20251209133250/https://www.safiahaleem.com/?p=4972
 |archivedate = 2025-12-09
 |url-status  = dead 
}}&lt;/ref&gt;([[لاتين ژبه|علمي نوم:]] ''Falcon'') چې '''شهين'''، '''باز'''، '''شاباز''' او '''لنډ بزری'''&lt;ref&gt;وېبپاڼه:لېوال قاموس، وېبتړ:https://lq.liwal.com/?mtn_ltwn=Falcon&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;کتاب:پښتو انگرېزي قاموس، ليکوال: د افغانستان علومو اکاډمۍ، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، وېبتړ:https://qamosona.com/j/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کتاب: انگرېزي پښتو قاموس، ليکوال: د افغانستان علومو اکاډمۍ، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، وېبتړ:https://qamosona.com/j/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کتاب: پښتو  انگرېزي قاموس، ليکوال: سيداحمدشاه، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، وېبتړ:https://qamosona.com/j/&lt;/ref&gt;
يې هم بولي،  د [[باښه ډوله مرغان|باښه ډوله مرغانو]] یو جنس دي چې په پنځو څېرمو جنسو وېشل کېږي. د دې مرغانو ټوله کورنۍ ۳۹ ډوله ژوي لري. 
باښه وړوکې، لږوزنه او ۵۰ گرامه وزن لري.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last        = حليم
 |first       = صفيه
 |date        = ۲۰۱۷ز اپريل ۳۰مه
 |title       = باز او شهباز
 |url         = https://www.safiahaleem.com/?p=4972
 |website     = صفيه حليم ټکی کام
 |location    = 
 |publisher   = 
 |access-date = 
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20251209133250/https://www.safiahaleem.com/?p=4972
 |archivedate = 2025-12-09
 |url-status  = dead 
}}&lt;/ref&gt; د دې لکۍ اوږده او مښوکه تېروه چې پښتانه يې د وړو مرغيو او زرکو د ښکار لپاره ساتي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last        = حليم
 |first       = صفيه
 |date        = ۲۰۱۷ز اپريل ۳۰مه
 |title       = باز او شهباز
 |url         = https://www.safiahaleem.com/?p=4972
 |website     = صفيه حليم ټکی کام
 |location    = 
 |publisher   = 
 |access-date = 
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20251209133250/https://www.safiahaleem.com/?p=4972
 |archivedate = 2025-12-09
 |url-status  = dead 
}}&lt;/ref&gt; باښه [[تور (رنگ)|تور]]، [[سپين رنگ|سپين]]، [[سور (رنگ)|سور]]، [[زېړ]] او برگ رنگونه لري، لس کاله عمر لري او له يو کلنۍ تر اووه کلنۍ پورې ښکار کولی شي،&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = بيدار
|first       = عبيدالله
|date        = ۲۰۱۱ز اکتوبر ۲۰مه
|title       = لغمان کې د باښو نسل د ورکېدو په حال کې دى
|url         = https://pajhwok.com/ps/2011/10/22/%D9%84%D8%BA%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%90-%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%DA%9A%D9%88-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AF-%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%90%D8%AF%D9%88-%D9%BE%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%90-%D8%AF%D9%89/
|website     = پژواک خبري اژانس
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; چې وسمهال يې په افغانستان کې نسل په ختمېدو دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = بيدار
|first       = عبيدالله
|date        = ۲۰۱۱ز اکتوبر ۲۰مه
|title       = لغمان کې د باښو نسل د ورکېدو په حال کې دى
|url         = https://pajhwok.com/ps/2011/10/22/%D9%84%D8%BA%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%90-%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%DA%9A%D9%88-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AF-%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%90%D8%AF%D9%88-%D9%BE%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%90-%D8%AF%D9%89/
|website     = صفيه حليم ټکی کام
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt; 

{{مالومات}}

== د باښې انځورونه ==
&lt;gallery widths=&quot;190px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
دوتنه:Common kestrel (Falco tinnunculus) female (IMGP1648r2-DNA).jpg|باښې يو انځور
دوتنه:Ógea (Falco subbuteo).jpg|باښه د الوتنې پرمهال
دوتنه:Falco tinnunculus (Linnaeus, 1758).jpg|د باښې مخليد
&lt;/gallery&gt;

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}


[[وېشنيزه:باز ډوله مرغان]]
[[وېشنيزه:باښه ډوله مرغان]]</text>
      <sha1>84ss2yy5nvw1l321b5reyckacb1271p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکيپېډيا:ليکنې لپاره درخواست</title>
    <ns>4</ns>
    <id>26374</id>
    <revision>
      <id>369673</id>
      <parentid>369629</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T11:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/اجمل آرین|اجمل آرین]] ([[User talk:اجمل آرین|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>369673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="3shict0ha8v4lwethephplgfk5wn7pq" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|-
| style=&quot;background:#f5faff; border:1px solid #a3b1bf; padding:0.5em 1em&quot; |
{{hatnote|ليکنو لپاره درخواست ورکولو ځای ته ښه راغلئ}}
|}
{{/سردړه}}
* [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]])</text>
      <sha1>3shict0ha8v4lwethephplgfk5wn7pq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اراکوزیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31304</id>
    <revision>
      <id>369637</id>
      <parentid>267311</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T21:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6486" sha1="3oym4cqxqqumrqqgowgcreq2ygp6iic" xml:space="preserve">'''اراکوزیا''' يوه لرغوني سیمه وه چه دا نوم مقدونې سکندر 323 قبل الميلاد ورباندي کښيښودى چې د کندهار سره سره د پاکستان د کوټې سيمه چي په هغه وخت کي هم د اراکوزيا يا اوسني کندهار يوه برخه وه نو شموليت يي ددي لحاظه په اراکوزيا کي کيدي،  او ددي ځاي مرکز لومړى معروف او ارغسان وو وروسته د هغه سيمي خلګ ارغنداب ته راغلل ارغنداب ناوي ته ويل کيدل.
[[File:Arachosia-300BCE.svg|thumb|left|220px|د  اراکوزيا نقشه 300 کاله مخکي تر میلاد]]
==اراکوزيا کوم ځاې و؟==
په ۳۲۷ ق م کې [[سکندر مقدوني]] د [[هرات]] د لارې ترکمانستان، ورپسې باختر، پنجشېر او بيا د بگرام نه اراکوزيا ته ولاړو. په ځينو تاريخونو کې دا د ” اسکندريه” يوه بڼه بلل شوې ده. اروپايي تاريخ ليکونکو د اسکندر د قهرمان ثابتولو لپاره دا هم ليکلي دي چې د هغه په نوم ښارونه جوړيدل او ممکن دا د هغه يو ښار وي. حقيقت دا دی چې اسکندر پخپله يو ښار هم نه دې اباد کړې او په مصر کې د اسکندريه ښار نورو جوړ کړې و چې د ده نوم يې ورله ورکړو. اسکندرد خپلو صوبو (ستراپي) وېش په هم هغو نومونو کوو چې پخوا راهيسې پېژندل شوي وو. دا صوبې د ښارونو هومره لوې وې او په ځينو کې د وگړو شمېره د څو زرو شا و خوا وه. د اراکوزيا په نوم خپلواکه ملک په ۶۰۰ ق م کې (د اسکندر نه درې سوه کاله پخوا) موجود و چې يوباچاهي يې لرله. د دې ملک اوسېدونکي د “اراکوزيايي” په نوم ياديدل. په ۵۱۸ ق م کې د پارس واکمن داريوش د باج د ورکولو لپاره يو نوې سيسټم جوړ کړو چې هره صوبه سپينو زرو(نقره) په شکل خپل باج ورکوي. يوناني هېروډوټس د دې تفصيل ليکلې دی او وايي چې د باج لپاره ستيگيدا( سنده) ، گندهارا او اراکوزيا نه په گډه ۱۷۰ ټېلنټ ( يو ټېلنټ ۳۰ کيلوگرام وزن لرلو) اخيستل کيده. اسکندر د اراکوزيا ستراپي د سيستان نه بېله کړه او هغې ستراپي ته يې يواځې غرونه پرېښودل چې وروستو بيا د ” پارتهي ستراپي” په نوم پاتي شوه. خو هغه وخت دا د حکومت لپاره يو پياوړې مرکز پاتې نشو او ښايي ورو ورو اهميت يې هم کم شو. اسکندر د سيستان د اداره کولو لپاره په “هامون” کې يوه چاوڼۍ جوړه کړه چې ځينو تاريخ ليکونکو هغه ته هم ” اسکندريه” ليکلي دي. دا سيمه اوس د ايران په خاوره سيستان نومېږي. د اراکوزيا اوسيدونکي ” هنديان ” هم بلل شوي دي او له دې کبله ځينې ليکونکي وايي چې دا د غزني سيمه وه. هسپانوي تاريخ ليکونکې ” ايسوډور” د اراکوزيا ستراپي په اړه واي چې د دې ځاې خلک ” سپين هنديان” وو. دا خبره پخه ده چې اراکوزياس هغه وخت د هند په پله و. يوناني مورخ سټرابو د اراکوزيا په اړه ليکي چې دا د “هند” يو ښار و. په يوناني تاريخونو کې د ” اراکوزياس او کوفين” نومونه يو ځاې هم ياد شوي دي. کوفين د کابل د سيند نوم و او يو بل مورخ پلايني د کوفين سيند پر غاړه يو ښار “اراکوزياس” بللې دی. د کابل نوم هغه وخت د پارس واکمنو ” اورتسپانه” يادوو. د “ساکستين” (سيستان) يو بل ښار هم د اسکندريه په نوم ياد شوې دی چې زيات گومان کېږي کندهار و. د دې د نوم په اړه بېلا بېلې نظريې دي چې يا خو دا د ” گندهار” نه راوتلې دې، يا د هند پارس يو باچا ” گنډوفارس” په نوم جوړ شوې و. د اسکندر د ژوند او د فتوحاتو په اړه نامتو الماني تاريخ پوهه ” گوسټاو ډرويسن” دا ثابته کړه او په باور سره ليکي چې ” اراکوزيانس” د کلات غلزي سره نږدې و. دا د پارس د ستراپي لپاره هغه طبعي ځاې و چې يوې خوا ته يې د سيستان مېدانونه او بلې خوا شمال او ختيځ ته يې غرونه دي. يوناني تاريخ ليکونکو کوينټن کرټيس او ارين د ” اراکوزيا”خلک ډېر مېړني بللي دي چې شمېره يې زياته وه. د مرکزي اېشيا نورو څېړونکو هم ” اراکوزيا” د غزني سيمه بللې ده. د دې ځاې د باج ورکوونکو نقش د ايران د نامتو ” بهستون” په [[ډبرليک]] ښکاري. سرچينې ۱. يونانيان په [[باختر]] او هند کې. ډبيلو . ډبليو. ټارن. کېمبرج پوهنتون چاپ. ۱۹۵۱. ۴۷۰ او ۴۷۱ مخ. ۲. د مرکزي اېشيا د تمدن تاريخ. ( درېم ټوک) ميديا او هخانيني ايران. اېم – اې- دندا مايوف ۶۹ مخ. اسکندر او په مرکزي اېشيا کې د هغه ځاې نيونکي. اې – اېچ – داني او پي – برنارډ ۷۰ مخ. ۳. هېروډوتس. تاريخونه. انگرېزي ژباړه ټام گريفتس. د نړۍ د ادبياتو ورډزورت کلاسيک. ۱۹۹۶ م. درېم کتاب. - See more at: https://web.archive.org/web/20190720051823/http://www.safiahaleem.com/?p=2642#sthash.ae2dXzRe.dpuf
==دا هم وګوره==
*[[زوړ کندهار]]
[[وېشنيزه:د کندهار تاریخي سيمي او ودانۍ]]
[[وېشنيزه:کندهار]]
{{اونور|ف|د کندهار تاریخ}}</text>
      <sha1>3oym4cqxqqumrqqgowgcreq2ygp6iic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SN</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32884</id>
    <revision>
      <id>369674</id>
      <parentid>369508</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T11:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د [[ځانګړی:ونډې/~2026-52109-03|~2026-52109-03]] ([[د کارن خبرې اترې:~2026-52109-03|خبرې اترې]]) له خوا شوی سمون د [[کارن:Tabot|Tabot]] تېر سمون ته بېرته وگرځول شو.</comment>
      <origin>206937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="lgrfv0bgkb3laj950ld0ay82gbck519" xml:space="preserve">'''SN''' کیدای شي چې وي:

* '''[[ټېن]], یو [[کيمياوي توکی|کیمیاوي عنصر]]'''

{{نامبهمېدنه}}</text>
      <sha1>lgrfv0bgkb3laj950ld0ay82gbck519</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فاشیزم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41622</id>
    <revision>
      <id>369662</id>
      <parentid>225766</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T08:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="lpltjqdhisgnkp2ngd3kkj57cm9z47e" xml:space="preserve">'''فاشسزم''' د لانيني ژبې د “فاشس” تورې هغه لرگيو لپاره کاريدو چې د يو تبرگي لاستې يې جوړوو. په لرغونې [[روم]] کې داسې تبر به د سيمې د قاضي سره د هغه جلاد وړلو او د هغه په امر د قتل يا د بغاوت مجرم نه به يې په داسې تبرگي سر پرېکولو. وروستو د مرگ د سزا لپاره نورې لارې پيدا شوې او دا تبر يواځې د سمبول په توگه پاتې شو. د پينځو لرگو د لاستي تبر د يو نژاد يا د مفکورې خلکو د خپل قدرت يا زور د ښودلو لپاره وکارولو. دا به يې پخپلو بېرغونو جوړوو او د نېغ په نېغه انصاف غوښتنه يې کوله. فاشزم د سياسي تشدد ، جنگ او د امپيريلزم د لارې ملي هويت او د يو قام جوړول روا گڼي. په دې لاره دوي کمزورې ملتونو نه په زوره زمکه اخيستل ، د هغوي بې کوره کول، ان چې وژل يې هم مني. فاشسټان د خپل نسل خلکو ته په لوړه سترگه گوري او نور پخپل منځ کې ژوند کولو ته نه پرېږدي. په اروپا کې ۱۹۱۴ م د لومړي نړۍ وال جنگ پر وخت د فاشسټانو غورځنگ د اطاليې نه پېل شو. هغه وخت بونيتو مسوليني پخپل هيواد کې مېشت غېر اطالوي يا وژل او يا يې شړل. د جرمني هټلر په دې اند و چې دوي [[اريايان]] او د نور نسل د خلکو نه لوړ دي. دوي په دې مفکوره کې ډېر خلک خان سره کړل او پخپل واک اختيار کې يې مخالفت نه منلو. فاشزم ځان له د حکومت يو نظام نه دې بلکه د دې منونکو د سوشلزم، کميونزم او د کېپيټلزم نه ځينې خبرې را واخيستې او دا يې د حکومت يو نظام کړو. د فاشسټانو مبارزه نسلي وي نه چې طبقاتي. يو نسل د بل نه لوړ دې، يو خلک د بل نه ښه دي. سپين پوستي د تورانو نه ښه دي، اروپايان د ايشايانو نه ښه وي. دوي په يو ملت کې دننه د امير او د غريب فرق ختمول غواړي. دوي د کېپيټلزم او د مارکسزم تر منځ لاره غوره کوي. په سياسي توگه فاشسټ رژيم د پوځ سره لاس يو کړې وي. دوي په ښوونځو کې د پوځي يونيفارم، پرېډونو، او د يادگاري څلو د جوړولو شوقيان وي. دوي د ملت د يو والي لپاره د زور نه د کار اخستلو پلويان وي. د فاشسزم وروستې بريد دا وي چې په يوې ټولنې کې هغه خلک چې نورو ته يې څه گټه نه رسېږي، بايد له منځه يوړل شي. د بېلگې په توگه ځينې فاشسټان وايي چې په ذهني توگه وروستو پاتې کسان يا هغه چې په وجود تکړه نه وي او کارونه نشي کولې، بايد له منځه ولاړ شي. يا هغه ښځې چې تکړه او ښکلې اولادونه زېږوي، بايد حکومت ورله پېسې ورکړي. په اطاليې او جرمني کې هغه وخت فاشسټانو د ښځې دنده يواځې اولاد پېدا کول گڼل. هم دا وه چې د کور نه بهر د کار کوونکو ښځو شمېره يې راټيټه کړه. مسوليني اعلان وکړو چې د سړو د بې روزگارۍ حل دا دې چې ښځې دې په کور کېني. اوس د فاشسزم تورې زيات وخت د محافظه کارو او هغو خلکو لپاره کارېږي چې د خپل ملت يا د يو قام د خلکو لپاره تر نورو زيات حقوق غواړي. د خپرېد نېټه ۴ اکتوبر ۲۰۱۳ م - See more at: https://web.archive.org/web/20190720045414/http://www.safiahaleem.com/?p=2409#sthash.3lulfO</text>
      <sha1>lpltjqdhisgnkp2ngd3kkj57cm9z47e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بند امیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41700</id>
    <revision>
      <id>369643</id>
      <parentid>225963</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="lw97z8ixxje7a2m0aruv1m5djz4pxfs" xml:space="preserve">'''بند امير''' د [[افغانستان]] په مرکز کې د هندوکش د غرونو واورې چې ويلي کېږي نو د کلکو تيږو په توږلو اوبو ته لاره وباسي. د ميلينونو کالو په اوږدو کې د اوبو مالگې چې کېلشيم کاربونېټ نومېږي د اوبو چاپېره دېوالونه جوړ کړي دي. اوس د هغو دېوالونو په منځ کې اوبه په پينځو لويو کاسو کې راټول دي چې “بند امير” نوميږي. د رڼو نيلا اوبو دا پينځه جهيلونه (ډنډونه) د سمندر نه درې زره ميټر(متره) لوړ دي او افغانستان ته تلونکې هر بهرنې غواړي چې يو وارې يې وگوري. د باميانو د ښار نه ۷۵ کلوميټر شمال لوېديځ کې بند امير د يکاولنگ په ولسوالۍ کې د طبعي ښکلا او د جوړښت يوه بې څارې بېلگه ده. ځاي خلکو دې ډنډونو ته نومونه ورکړي دي او د هر يو سره يوه کيسه هم تړلې ده. د “امير” نوم د اسلام د څلورم خليفه حضرت علي او د ده د ميړانې او سخاوت يوه نښه ده. د دې ډنډونو اوبه ټول کال يخې وي او ښايي ډېر منرالونه لري چې يوه چينه د “شفا” نوم لري او خلک يې اوبه د ځينو ناروغيو درمل گڼي. ورسره يو زيارت هم جوړ دې چې حضرت علي ته منسوب دې. د بند امیر لوی جهیل ( بند) ذوالفقار نومیږي، چې څلور ميله کې پروت دی او ۲۹۰۰ ( ميټر) متره ژور دی. د دې سره جوخت او لږ ورښکته تر ټولو وړوکې ” بند پنير” ۱۵۰ ميټر اوږد دې. د هغې نه ښکته “بند هېبت” ۲ ميله اوږد او ۵۰۰ ميټر پلن دې. د بند هېبت نه چې کومې اوبه ۳۰ ميټر ښکته را توېږي ، د هغې نه يو بل جهيل جوړ شوې دې چې ” بند قمبر ” نوميږي. پينځم جهيل بيا نور هم ښکته او د داېرې په شکل کې يې نيم کلوميټر زمکه نيولې ده. دا ” بند غلامان” نوميږي. د دې جهيلونو په منځ کې لږې اوبه ډنډ شوي دي او پکې ځنگلي پودينه راشنه شوې ده. دا ” بند پودينه” نوميږي او په تېرو شلو کالو کې يې دا نوم خلکو ورته ورکړې دې خو په اصل کې بند امير هم هغه د پينځو کاسو نوم دې. - See more at: http://www.safiahaleem.com/?p=1931#sthash.61uioK4I.dpuf {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>lw97z8ixxje7a2m0aruv1m5djz4pxfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قاسم علي خان اپريدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52708</id>
    <revision>
      <id>369663</id>
      <parentid>255895</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T08:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10165" sha1="atmt3ixwyhxgazbowezml1uae7zgcix" xml:space="preserve">
'''قاسم علي خان اپریدی''' ([[زوکړه]] ۱۷۶۳ زېږدي [[کال]] - [[مړینه]] ۱۸۲۳ ز) د [[پښتو ژبه|پښتو ژبې]] او اردو ژبی [[ليکوال]] او [[شاعر]] وو. 

==مخينه== 

قاسم علي خان پر ۱۷۶۳ زېږدي کال په فرخ اباد کې زېږېدلی وو. هغه د ۹ کالو وو چې پلار يې پر ۱۱۹۲ سپوږميز کال ومړ. قاسم علي خان اپریدی د برهان خان زوی او د کوهاټ د اخور کلي ادم خیلو اپریدو نه وو. د هغه د ژوند د لومړیو کلونو په اړه ډېر مالومات نشته، خو په شمالي [[هند ]] کې د مرهټو زور مات شوی او په سويل کې د مېسور او حیدراباد نوابیو د انگریز سیاست سره لاس و گریوان وو. پر ۱۷۸۰ زېږدي کال په فرخ اباد کې انگرېز استازی (ریزیدنټ) مېشت شو او تر ۱۸۰۲ ز د بنگښ نواب نه ټول اختیارات واخیستل شول. قاسم علي خان له دغو پېښو اغیزمن شو. په خپل یو شعر کې وایي: 

د انگریز طنبور او طروم دلته غږېږي -
نصارا سو حاکمان فرخ اباد 

حکومت د پښتانه له سره ولاړئ -
وارخطا سول نوابان فرخ اباد 

په هندوستان کې ډیر پښتانه شاعران او لیکوالان تېر شوي دي چې په هغو کې یو هم د پښتو ژبې نامتو شاعر او لیکوال او د دیوان خاوند قاسم علي خان اپریدي وو. د هغه پلرنی ټاټوبی د پښتونخوا د آدم خیلو د درې دآخور کوټیا سیمه وه. د هغه مشر نیکه الف خان په خپله سیمه کې ملک او د قوم مشر وو، خو د هغه نیکه نیکنام خان د ځینو قومي شخړو او لانجو له مخې خپله سیمه پرېښووه او پر ۱۱۹۱ سپوږميز کال د [[هندوستان]] خوا ته ولاړ. دا هغه مهال وو چې په هندوستان کې د هند مغولي سلطنت مخ په ځوړتیا وو، هرې خواته ملوک الطوایفي وه او د هند د مغولي سلطنت د کمزورتیا په وجه هندي راجاگانو، سیمه يییزو امراوو او نوابانو خپل سیمه يیز حکومتونه او نوابۍ جوړې کړې وې. له بلې خوا همدې سیمه يیزو راجاگانو او نوابانو دانگریزانو له خوا د خطر احساس کاوه، ځکه انگریزان هند ته راغلی ول او په کراره کراره یې د ټول هند د نیولو اراده درلوده. له همدې کبله وو چې سیمه يیزو راجاگانو د هغو کسانو درناوی کاوه او دوی ته یې اړتیا درلوده چا به چې په پوځي چارو کې مهارت درلود. په دغه وخت کې هغوی پښتنو ته ځکه اهمیت ورکاوه چې دوی په پوځي تاکتیکونو او د جگړې په چلونو ښه پوهېدل او د خپلو تورو او آسونو سره د جگړې په ډگر کې ښه ځلیدل.

لکه چې دمخه مو وویل په دغسې حالاتو کې د قاسم علي خان اپریدي نیکه نیکنام خان اپریدی هم د ملازمت لپاره د شمالي هند په بیېابېلو برخو کې اوسیده. 

د قاسم علي خان اپریدي پلار هم د همدې مقصد لپاره د هند په بیېلا بېلو برخو کې اوسیده او وروسته بیا په کولهار کې، چې د هند د اتهرا پردیش د فرخ آباد په سیمه کې مو قعیت لري، میشت شو.  

قاسم علي خان اپریدي د خپل پلار په اړه داسې وایی: «زما پلار (والد) غنم رنگه، ښایسته او د ښو کړو وړو څښتن وو، د خپلې مورنۍ ژبې پښتو نه پرته په فارسي، تورکي، هندي او اردو ژبو پوهیده او په پوځي چارو کې یې ډیر مهارت او وړتیا درلودله.» 

کله چې قاسم علي خان لا وړوکی ماشوم وو نو پلار یې شیخ خلیل الرحمن ملیح آبادي د هغه د ښوونکي په توگه وټاکه، خو له بده مرغه کله چې قاسم علي خان اپریدی نهه کلن شو نو پلار يې وفات شو.  

هغه د علم او ادب سره ډیره مینه درلوده او د همدې مینې په وجه یې په پښتو، اردو، هندي او فارسی کې ډېر مهارت خپل کړ. نوموړي د علم او ادب تر څنگ په پوځي چارو کې هم ماهر و او د جگړې په ټولو تکتیکونو پوهیده. له همدې کبله وو چې د هغه وخت زیاتو راجاگانو او نوابانو دی په خپلو پوځونو کې برتهي (استخدام) کړ چې په دغو راجاگانو او نوابانو کې د مهاراجا جسونت راو هلکر، مهاراجا دولت راو سندهیا او نواب امیر خان سالارزي نومونه اخیستلی شو.  

شاعر او ليکوال قاسم علی خان یوه موده په پوځي چارو کې په [[دکن]] کې بوخت وو او وروسته بیا د ختیز هند کمپنۍ ورته په شمس اباد کې دنده ورکړه، خو تر څه مودې وروسته یې دغه دنده له لاسه ورکړه. تر دې وروسته د هغه د شخصي حالاتو په اړوند موږ کوم مدارک او اسناد نلرو، خو لکه چې د هغه د دیوان له اشعارو مالومېږي، هغه د [[تصوف]] لاره خپله کړه، د قادریه سلسلې پیرو شو او د هغه [[پیر]] او مرشد حافظ غلام محمد وو چې ده ورته ډېر ارادت درلود. 

==ليکلي اثار== 

قاسم علي خان په پښتو، هندي، اردو او فارسي ژبو له ځانه ډیر منظوم او منثور آثار پریښي دي، لکه چې هغه په خپل یوه کتاب کې چې آفریدي نامه نومېږي لیکي: «زه ۳۹ کلن وم چې ما شپږ کتابونه لیکلي وو.» د ده دغه کتابونه په لاندې ډول دي: 
 
۱- دیوا ن افریدی (په پښتو ژبه). 
 
۲- خوابنامه (په پښتو ژبه). 

۳- دیوان افریدي (په هندي ژبه). 

۴- آفریدي نامه (چې په هغه کې د پښتو، فارسي، کشمیري، هندي، اردو او انگریزي ژبې مترادف الفاظ راغلي دي). 
 
۵- شفاعت نامه. په دغه اثر کې د قادریه سلسلې د خلفاوو نومونه، بوللې (قصیدې) او مناجات راغلي دي. 

۶-رساله افریدي، چې د خپلې کورنۍ د حالاتو یادونه او ذکر یې پکې کړی دی. 

باید وویل شي چې د قاسم علي خان اپریدي د دیوان او نورو آثارو نسخې د هند په بیلا بیلو کتابتونونو او د هغې نه د هند د [[رامپور]] کتابتون د خطي نسخو په ارشیف کې خوندي دي، چې ليکوال [[لطيف ياد]] پخپله لېدلي دي. 

په پټنه کې د هغه د دیوان په تمهید کې کاتب وایي چې هغه څو شعري ټولگې په فارسي او هندي کې هم لیکلې دي او دی د انگرېزي، کشمیري او تورکي ژبو سره هم لږ لږ بلد وو. د دیوان په پای کې شاعر وایي چې دا شعرونه د حافظ غلام محمد په مرسته راټول شول او پر ۱۲۰۶ سپوږميز (۱۷۹۲) زېږدي کې ترتیب شول. هغه وخت د ډېلي پر تخت مغل شاه عالم (نابینا) پاچا ناست وو.  

==د شعر بېلگې يې== 

دا هم د هغه د پښتو دیوان د پیل يو څو بیتونه: 

حق مالک د کل جهان دی رب زما- 
حق مالک د دوه جهان دی رب زما 
 
چې څښتن د هر مکان دی رب زما- 
هم څښتن د لامکان دی رب زما  

په اردو کې د قاسم علي خان اپریدي گڼ شمېر شعرونه عشقي دي، خو د هند د پوځ او د مغلو په حالاتو يې په پښتو ژبه کې لیکل کړي دي. د پښتو شعر یوه بېلگه يې داسې ده: 

بقالان وه اوس سپایان په هندوستان شول-
دروېزه کاندي اشراف چونگي چونگي 

حیف درحیف دی چې حرمت د اشراف نشته-
په اسلام هسې راغلې ده تنگي 

احمد شاه درانی نشته دی یارانو- 
چې پر سر کاندي افسر جیشي زنگي 

شاه عالم د قناعت پر حجره کیناست-
که پیدا کا نور اولاد تیمور لنگي  

دا هم د هغه داردو شعر یوه بېلگه: 

جب سی پهلوسی میری شوخ وه خودکام گیا-
صبر کوچ هوا، جان کا آرام گیا 
 
عقل وهوش وخرد وفهم بهي ایک باري-
هوگی رخصت هوی، جس جا په وه کلفام گیا 
 
دوستو کیون نه کرو ورد زبن نام اسکا- 
که غذا روح کې اور قوت اندام گیا  

 
==مړينه== 

قاسم علي خان اپریدی پر ۱۸۲۳ زېږدي کال ومړ شو. اروا يې ښاده او [[جنت]] يې ځای شه. 

==چاپ شوي نښيرونه يې== 


==اخځليک== 

۱- https://web.archive.org/web/20210613162505/https://www.safiahaleem.com/?p=5679 

۲-د ليکوال ډاکتر لطيف ياد فېسبوک پاڼه. 


[[وېشنيزه: پښتانه شاعران]]
[[وېشنيزه: پښتانه ليکوال]] 
[[وېشنيزه: افغاني ليکوال]] 
[[وېشنيزه: پښتانه]] 
[[وېشنيزه: افغانان]]</text>
      <sha1>atmt3ixwyhxgazbowezml1uae7zgcix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ملتان خان اپریدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53596</id>
    <revision>
      <id>369669</id>
      <parentid>259913</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T10:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="9udx3enzqyx49fi1wtpq1ifkrnitfzc" xml:space="preserve">
'''ملتان خان اپریدی''' ([[زوکړه]]؟ - [[مړینه]]؟) د [[افغانستان]] د خپلواکۍ د ملي مبارزينو مشر وو. 

==مخينه== 
 
ملتان خان له آره زخه خېل اپریدی وو. هغه د خیبر د نورو اپریدیو په څیر پر ۱۸۷۸-۱۸۷۹، ۱۸۹۸ او ۱۹۰۱ زیږدي کلونو د پیرنگیانو پر خلاف د ملي مبارزو لارښوونه کړې وه. ملتان خان په ځوانۍ کې د انگریزانو د پوځ په پنجابي ۲۶ رجمنټ کې د وسلو او پوځي زده کړو کې ډیر مهارت تر لاسه کړ، خو وروسته یې د پوځي چارو نه استعفا ورکړه. هغه پر ۱۹۰۲ زیږدي کال په [[کوهاټ]] کې، پر ۱۹۰۵ زیږدي کال په [[پېښور]] کې، پر ۱۹۰۶ زیږدي کال په ماشوخېلو او همدا راز پر ۱۹۰۹ زیږدي کال په ځینو نورو سیمو کې انگریزانو ته درانه زیانونه ورواړول. 

په پای کې د هغه یوه غدار ملگري شیر غلام ورته چلوټه (دسیسه) جوړه کړه او هغه د انگریزانو له خوا ونیول شو. انگریزانو شیر غلام ته د هغه د دغه خدمت په پار دوه زره روپۍ انعام ورکړ. وروسته انگریزانو ملتان خان ته د سولۍ سزا ورکړه او شهید یې کړ. د اپریدو د ملي اتل ملتان خان اپریدي اروا دې ښاده وي، [[جنت]] يې ځای شه. 

==د ملتان خان په اړه ويل شوې لنډۍ== 

لاس د ملتان يې رااوچت کړ - 
زړه د ملتان به اوس په تول معلوموينه 

زړه د ملتان يې رابهر که - 
په تول يو سير خيژي انگرېز حيرانوينه 

د انگریزانو سخت دښمن وو - 
ځکه ملتان پسې خواره وو لښکرونه 
  

==اخځليک== 
۱- د لیکوال لطيف ياد فېسلوک پاڼه. 

۲- https://web.archive.org/web/20210518074606/https://www.safiahaleem.com/?p=1367</text>
      <sha1>9udx3enzqyx49fi1wtpq1ifkrnitfzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سلیمان غر مجله</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54256</id>
    <revision>
      <id>369667</id>
      <parentid>365531</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T09:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53431-67</username>
        <id>40874</id>
      </contributor>
      <comment>سليمان غر مجله Sulimanghar Magazine</comment>
      <origin>369667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="h2v9d306zwwr8e03ydek87nyquw1rt7" xml:space="preserve">'''سلیمان غر مجله په [[پکتیاولایت|پکتیا ولایت]] کې چاپېدونکې فعاله دوه میاشتینۍ مجله ده، چې مسول مدير يې شاعر او ليکوال ډاکټر عبدالله ګل اخلاص يار دی. نوموړي د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزارت څخه دې مجلې ته په (۷۵۰)۱۳۸۴/۱۰/۱۲ ګڼه رسمي جواز ترلاسه؛ چې له دې سره سم يې په فعاليت پيل وکړ. دغه مجله په پکتیا سربېره کابل، خوست، لوګر او غزني ولایتونو کې هم وېشل کېږي او ۱۴ تنه په کې په کار بوخت دي. دغه مجله د سهار ادبي او فرهنګي ټولنې Sahar Literature and Culture Organisation SLCO  له لوري چاپيدله. د دې ټولنې بنسټګر هم [[عبدالله ګل اخلاصيار|عبدالله ګل اخلاص يار]] و. ياده ټولنه په ۱۳۷۷ه.ش کال د پکتيا په ولايت کې تاسيس شوه چې وروسته په ۱۳۸۸ه.ش کال کې « سليمان غر کلتوري ټولنې» Sulimanghar Cultural Association SCA ته واوښته او په ۱۳۹۳ه.ش کال کې يادې ټولنې ته هم د افغانستان د عدليې وزارت څخه د فعاليت جواز ترلاسه شو. دې ټولنې په سليمان غر مجله Sulimanghar Magazine سربېره سليمان غر مهالنۍ اخبار SCA Timely هم چاپوه چې مسول مدير يې عاشق الله اخلاص يار و. د دغه رسنۍ د رسمي فعاليت جواز هم د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت څخه اخېستل شوی. د يادونې وړ ده چې ياده مجله او اخبار په لسګونو ګڼو چاپ شوي چې ګڼې يې د GNP99 په ارشيفونو کې موندل کېدای شي. سليمان غر کلتوري ټولنې د هېواد د بېلا بېلو ليکوالانو په لسګونه علمي او څېړنيز اثار هم چاپ کړي او د سليمان غر په نوم کتابتون هم د پکتيا په ولايت کې د زرګونو کتابونو په درلودلو سره فعاليت کوي.'''</text>
      <sha1>h2v9d306zwwr8e03ydek87nyquw1rt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانسور په ترکیه کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57630</id>
    <revision>
      <id>369659</id>
      <parentid>367383</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T06:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21621" sha1="qhbnlz96gv26usyj80a9o3cmcqz79xd" xml:space="preserve">په ترکیه کې سانسور د کورني او نړیوالو قوانینو لخوا تنظیمېږي، چې وروسته (په تیوري کې) د ترکیې د اساسي قانون 90 مادې پر بنسټ (چې په 2004 کال کې تعدیل شوی) د کورني قانون څخه لومړیتوب لري. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ceps.eu/book/what-happening-turkey-party-closure-and-beyond|title=What is happening in Turkey?|first=Senem Aydın|last=Düzgit|publisher=Center for European Policy Studies|date=2008-05-22|quote=The last paragraph of Article 90 states that 'In the case of a conflict between international agreements in the area of fundamental rights and freedoms duly put into effect and the domestic laws due to differences in provisions on the same matter, the provisions of international agreements shall prevail.}}&lt;!-- The wording in Wikisource is slightly different, due to translation, but the effect is the same. --&gt;&lt;/ref&gt;

د قانوني احکامو له شتون سره، په ترکیه کې د مطبوعاتو ازادي له 2010 کال راهیسې په دوامداره توګه خرابه شوې، چې د 2016 کال د جولای په میاشت کې د کودتا له هڅې وروسته یې د پام وړ نزول درلود. د رجب طیب اردوغان حکومت سلګونه خبریالان ونیول، لسګونه رسنۍ یې بندې کړې او یا یې ونیولې او ژورنالیستان او د هغوی کورنۍ یې له سفر څخه منع کړل. د ځینو شمېرو له مخې، ترکیه دا مهال په ټوله نړۍ کې د ټولو ژورنالیستانو درېیمه برخه ژورنالیستان په زندان کې لري. &lt;ref name=&quot;FH&quot;&gt;[[Freedom House]], [https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/turkey Turkey 2015 Press Freedom report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150608193839/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/turkey |date=2015-06-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cpj.org/blog/2016/09/cpj-testifies-on-turkeys-press-freedom-record-afte.php|title=CPJ testifies on Turkey's press freedom record after failed coup attempt - Committee to Protect Journalists|date=2016-09-14|website=cpj.org|language=en|access-date=2017-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/democracy-post/wp/2017/03/16/turkey-is-about-to-take-another-step-toward-dictatorship/|title=Turkey is about to take another step toward dictatorship|last1=Benhabib|first1=Seyla|date=2017-03-16|work=The Washington Post|access-date=2017-03-19|last2=Benhabib|first2=Seyla|language=en-US|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

د 2013 کال راهیسې، د ازادۍ کور بنسټ، ترکیه د &quot;نه ازاد&quot; هېواد په توګه درجه بندي کړه. بې سرحده خبریالانو له 180 هېوادونو څخه ترکیه په 149 مقام کې درجه بندي کړه چې د مکسیکو او د کانګو هېوادو تر منځ يې 44.16 نمرې ترلاسه کړې. د 2015 کال په درېیمه ربع کې، د ترکیې خپلواک مطبوعاتي آژانس بایینت د عدالت او پراختیا ګوند (AKP) د موقت دولت په موده کې په مخالفو رسنیو د بریدونو شدت ثبت کړ. د بیینټ وروستي ۲۰۱۵ کال د څار راپور دغه جریان تایید کړ او په ډاګه یې کړه هغه وخت چې AKP ګوند د موقت حکومت له دورې وروسته په پارلمان کې اکثریت ترلاسه کړ، د ترکیې حکومت د هیواد په رسنیو خپل فشار نور هم زیات کړ. &lt;ref name=&quot;RSF&quot;&gt;[[Reporters Without Borders]][https://index.rsf.org/#!/index-details/TUR Turkey] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419161741/http://index.rsf.org/|date=2016-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bianet.org/english/freedom-of-expression/168464-increasing-pressure-on-press-democracy-in-question|title=MEDIA MONITORING REPORT 2015 3RD QUARTER: Increasing Pressure on Press: Democracy in Question|website=Bianet - Bagimsiz Iletisim Agi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bianet.org/english/media/171048-media-in-last-three-months-of-2015-you-name-the-title|title=BİA MEDIA MONITORING REPORT-2015 4TH QUARTER: Media in Last Three Months of 2015; You Name the Title|website=Bianet - Bagimsiz Iletisim Agi}}&lt;/ref&gt;

د ازادۍ کور د بنسټ په وینا، &lt;blockquote&gt;حکومت نوي قوانین تصویب کړل چې د ویبپاڼې د بندولو لپاره یې هم د دولت واک او هم د ملي استخباراتو د سازمان  (MİT) د نظارت ساحه پراخه کړه. له کومه وخته چې محکمې د فساد او ملي امنیت د مسلو په اړه راپور ورکول محدود کړي، خبریالان له بې سارې قانوني خنډونو سره مخ دي. چارواکو د ژورنالیستانو او رسنیو د ځپلو لپاره د جزا کوډ، د سپکاوي جنایي قانون او د ترهګرۍ ضد قانون کارولو ته هم په پراخه توګه دوام ورکړی. د اوسني ولسمشر رجب طیب اردوغان په ګډوڼ د لوړ پوړو سیاستوالو له خوا پر ژورنالیستانو لفظي بریدونه، د هغوی ځورونه او په ټولنیزو رسنیو کې په نښه شویو ژورنالیستانو ته د مرګ خبرداري ورکول په عین وخت کې، حکومت د سیاسي او حساسو مسئلو د پوښښ او نفوذ لپاره د رسنیو په مالکانو باندې د مالي او نور فشارونو څخه کار اخیستی دی. د مشهورو مقاله لیکوونکو په ګډون په لسګونو ژورنالیستانو د همدې فشارونو له کبله د کال په اوږدو کې خپلې دندې له لاسه ورکړې او هغه چې پر خپلو دندو پاتې شول هغوی اړ شول څو د سانسور په نړۍ کې خپل فعالیت ته دوام ورکړي.  &lt;ref name=&quot;FH2&quot;&gt;[[Freedom House]], [https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/turkey Turkey 2015 Press Freedom report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150608193839/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/turkey |date=2015-06-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;په۲۰۱۲ او ۲۰۱۳ کلونو کې د ژورنالستانو د ساتنې کمیټې (CPJ) ترکیه په نړۍ کې د ژورنالیستانو تر ټولو بد زنداني کوونکي په توګه درجه بندي کړه. (د ایران او چین څخه مخکې)، چې په ۲۰۱۲ کال کې یې ۴۹ او په ۲۰۱۳ کې ېې ۴۰ ژورنالیستان په زندان کې لرل. د ټویټر د ۲۰۱۴ زیږدیز کال د شفافیت راپور ښیې چې ترکیې د  ۲۰۱۴ کال په دویمه نیمایي کې د نورو هیوادو په پرتله، ټویټر ته د منځپانګې د لرې کولو غوښتنې پینځه چنده ډیرې وې، چې په ۲۰۱۵ زیږدیزکال کې دغه غوښتنې ۱۵۰سلنه زیاتې شوې دي.   &lt;ref&gt;{{cite web|title=Turkey increases Pressure on the Media|url=https://chronicle.fanack.com/turkey/society-media-culture/media/turkey-increases-pressure-on-the-media/|website=Fanack.com|access-date=15 April 2015|تاريخ الأرشيف=14 July 2015|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150714130726/https://chronicle.fanack.com/turkey/society-media-culture/media/turkey-increases-pressure-on-the-media/|url-status=dead|خونديځ نېټه=14 July 2015|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150714130726/https://chronicle.fanack.com/turkey/society-media-culture/media/turkey-increases-pressure-on-the-media/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150714130726/https://chronicle.fanack.com/turkey/society-media-culture/media/turkey-increases-pressure-on-the-media/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714130726/https://chronicle.fanack.com/turkey/society-media-culture/media/turkey-increases-pressure-on-the-media/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cpj.org/imprisoned/2013.php|title=2013 prison census: 211 journalists jailed worldwide - Committee to Protect Journalists|website=www.cpj.org|access-date=2016-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007045152/http://cpj.org/imprisoned/2013.php|archive-date=2014-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tech.firstpost.com/news-analysis/twitters-transparency-report-turkey-tops-countries-demanding-content-removal-253792.html|title=Twitter's transparency report: Turkey tops countries demanding content removal – Tech2|work=Tech2|date=10 February 2015|access-date=26 October 2021|تاريخ الأرشيف=10 February 2015|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150210114745/http://tech.firstpost.com/news-analysis/twitters-transparency-report-turkey-tops-countries-demanding-content-removal-253792.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=10 February 2015|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150210114745/http://tech.firstpost.com/news-analysis/twitters-transparency-report-turkey-tops-countries-demanding-content-removal-253792.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150210114745/http://tech.firstpost.com/news-analysis/twitters-transparency-report-turkey-tops-countries-demanding-content-removal-253792.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210114745/http://tech.firstpost.com/news-analysis/twitters-transparency-report-turkey-tops-countries-demanding-content-removal-253792.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-twitter-idUSKBN0LD1P620150209|title=Turkey tops countries demanding content removal: Twitter|date=2015-02-09|newspaper=Reuters|access-date=2016-10-19}}&lt;/ref&gt;

د دې ۱۲ کلنې واکمنۍ په جریان کې، واکمن AKP په کراره په رسنیو خپل کنټرول پراخ کړی. نن ډیری ورځپاڼې، ټلویزیوني چینلونه او د انټرنیټ پورټالونه چې د یاندا میډیا (&quot;پارتیزان یا چریکي میډیا&quot;) یا هاوز میډیاسا (&quot;پول یا ائتلاف میډیا&quot;) په نوم یادیږي د حکومت پلوه سخت پروپاګند ته دوام ورکوي. د میډیا ډیری ډلې د AKP  پلوه مدیریتي پالیسیو په بدل کې له غوره چلند سره مخ کېږي. ځينې دغه رسنیز بنسټونه د AKP پلوه سوداګرو له خوا په شکمنو پیسو او شکمن بهیر ترلاسه کېږي. له بلې خوا AKP سره مخالفې رسنۍ، په ګواښ، تفتیش او جریمې سره ګواښل کیږي. د دې رسنیزو ګروپونو مالکین په خپلو نورو کارونکو کې له ورته ګواښونو سره مخ دي. د AKP مشرتابه باندې د انتقاد له امله ډېری مقاله لیکوونکي له دندو ګوښه شوي دي.  &lt;ref name=&quot;Aksera+Baybars-Hawks&quot;&gt;{{cite journal|title=Media and Democracy in Turkey: Toward a Model of Neoliberal Media Autocracy|author1=Murat Aksera|author2=Banu Baybars-Hawks|url=http://eprints.ulster.ac.uk/28143/2/18739865_005_03_S05_text.pdf|journal=Middle East Journal of Culture and Communication|volume=5|issue=3|year=2012|pages=302–321|access-date=20 November 2014|doi=10.1163/18739865-00503011|archivedate=29 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129060210/http://eprints.ulster.ac.uk/28143/2/18739865_005_03_S05_text.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Havuz Medyası|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/koseyazisi/131689/Havuz_Medyasi.html|access-date=18 November 2014|publisher=Cumhuriyet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news|title=Increasing political pressure on Turkish medi|url=http://www.hurriyetdailynews.com/increasing-political-pressure-on-turkish-media.aspx?pageID=449&amp;nID=62329&amp;NewsCatID=409|access-date=20 November 2014|publisher=Hürriyet Daily News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|title=CHP directs parliamentary inquiry to Erdoğan into bribery in Sabah-ATV sale|url=http://www.todayszaman.com/national_chp-directs-parliamentary-inquiry-to-erdogan-into-bribery-in-sabah-atv-sale_338212.html|website=Today's Zaman|access-date=10 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110233943/http://www.todayszaman.com/national_chp-directs-parliamentary-inquiry-to-erdogan-into-bribery-in-sabah-atv-sale_338212.html|archive-date=10 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news|title=Turkey's largest media group refuses to bow to gov't pressure|url=http://www.hurriyet.com.tr/english/home/9846881.asp?gid=244&amp;sz=127|access-date=20 November 2014|publisher=Hürriyet Daily News|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030907/http://www.hurriyet.com.tr/english/home/9846881.asp?gid=244&amp;sz=127|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite news|title=Turkey's Fading Democracy|url=https://www.huffingtonpost.com/alp-aslandogan/turkeys-fading-democracy_b_4733996.html|access-date=20 November 2014|publisher=Huffington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite news|title=Turkish columnist fired for criticizing PM|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-columnist-fired-for-criticizing-pm-.aspx?pageID=238&amp;nID=21943&amp;NewsCatID=341|access-date=20 November 2014|publisher=Hürriyet Daily News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news|title=Columnist fired from pro-gov't daily after critical comment over Soma|url=http://www.todayszaman.com/latest-news_columnist-fired-from-pro-govt-daily-after-critical-comment-over-soma_348519.html|access-date=20 November 2014|publisher=Today's Zaman|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034637/http://www.todayszaman.com/latest-news_columnist-fired-from-pro-govt-daily-after-critical-comment-over-soma_348519.html|archive-date=29 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news|title=Columnists fired as daily Akşam gets new chief|url=http://www.hurriyetdailynews.com/columnists-fired-as-daily-aksam-gets-new-chief.aspx?PageID=238&amp;NID=49846&amp;NewsCatID=341|access-date=20 November 2014|publisher=Hürriyet Daily News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{cite news|title=Columnist censored, reporters fired as pressure on Doğan media grows|url=http://www.todayszaman.com/blog/turkish-media-watch/columnist-censored-reporters-fired-as-pressure-on-dogan-media-grows_355841.html|access-date=20 November 2014|publisher=Today's Zaman|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034544/http://www.todayszaman.com/blog/turkish-media-watch/columnist-censored-reporters-fired-as-pressure-on-dogan-media-grows_355841.html|archive-date=29 November 2014}}&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==
سیمه ییز سانسور د ترکیې جمهوریت له تاسیس وړاندې موجود ؤ. د ۱۹۸۷ زیږدیزکال د فبروري په ۱۵ مه، عثماني امپراتورۍ د چاپ د مرکزونو د اداره کولو لپاره قانون صادر کړ (&quot;بسمهان نظامنمیس&quot;) چې د هغه پر بنسټ لومړی کتابونه باید والي ته وښودل شي، چی هغه بیا دغه کتابونه د ښوونې او روزنې کمېسیون (&quot;معارف میکلیسي&quot;) او پولیسو ته لېږل. که چېرې کوم اعتراض موجود نه ؤ، بیا به هغه سلطنت کتل. د سلطان له انتقاد پرته کتابونه په قانوني ډول د نشر وړ نه وو.  د ۱۰۹۸ زیږدیز کال د جولای په ۲۴ مه، د دویم اساسي قانون د دورې په پیل کې سانسور لرې شو. خو هغه ورځپاڼو چې د دولت کورني او بهرني امنیت ته یې خطر پېښوونکي مطالب نشرول، تړل شوي. د ۱۹۰۹ او ۱۹۱۳ ترمنځ څلور ژورنالیستان ووژل شول چې حسن فهمي، احمد صمیم، زکي بی، او حسن تحسین نومېدل.   &lt;ref name=&quot;nedim&quot;&gt;Şahhüseyinoğlu, H. Nedim. &quot;Censorship of Thought and the Press from Yesterday to Today&quot; (Turkish). Ankara: Paragraf, 2005. {{ISBN|9789756134085}}, quoted in [http://www.keditor.org/forum_213_26.html an online summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214638/http://www.keditor.org/forum_213_26.html|date=2011-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalHaberDetay&amp;ArticleID=604079&amp;Date=24.7.2001&amp;CategoryID=97 Radikal of 24 July 2001]; article in Turkish by Ahmet Çakır&lt;/ref&gt;

په ۱۹۲۴ زیږدیزکال کې د خلافت په له مینځه تلو سره، د شیخ سعید بغاوت د یوې پیچلي قومي شخړې په توګه واقع شو چې یو سیکولار ملتپاله حکومت یې رامینځته کړ او د کردانو لخوا یې مخالفت وشو، ځکه چې هغوی د اوږدې مودې راهیسې د خلیفه وفادار او تابع پاتې شوي وو. شیخ سعید چې یو نقشبندي مذهبه کس ؤ، ترکي ملتپال تورن کړل چې هغوی &quot;خلیفه د یوه پرازیت حالت ته را ښکته کړ&quot;. دغه پاڅون په وحشیانه ډول وځپل شو او د ۱۹۲۵ زیږدیزکال د فبرورۍ په ۲۵ مه پوځي قانون نافذ شو. د جمهوریت غوښتونکو د ګوند د واک پر سر شخړې بلاخره د سختو اقدماتو پلي کولو ته لاره هواره کړه او د عصمت انوني په مشرۍ، د تقریر سکون قانون د ۱۹۲۵زیږدیز کال د مارچ په ۴ مه وړاندیز شو. دې قانون حکومت ته نا محدوده واکونه ورکړل، چې یو شمیر پایلې یې هم درلودې چې بې له جمهوریت او حاکمیت ملي ورځپاڼوڅخه (چې دواړه نیمه دولتي ورځپانې وې) ټولې ورځپاڼې بندې شوې. د دې پایله داه وه چې د واکمن ګوند پر وړاندې باید هر انتقاد سانسوراو سوسیالیستان او کمونیستان نېول کېدل او په انقره کې د محکمې له خوا محاکمه کېدل. توحید افکار، سیبل رسات، ایدنلیک، ریسیملي آی، او وطن، د تړل شویو ورځپاڼو په ډله کې وې چې یو شمیر ژورنالیستان توقیف اومحاکمه شول. محکمو د ۱۹۲۵ زیږدیز کال د جون په ۳ د مخالف ګوند ترکی پاور جمهوریت فرکاسي دفترونه هم د دې دلیل له مخې وتړل چې له مذهبي دودونو او په څرګند ډول د شیخ سعید د بغاوت ملاتړیې کولو.   &lt;ref&gt;{{cite book|last=Hassan|first=Mona|title=Longing for the Lost Caliphate: A Transregional History|year=2018|url=https://archive.org/details/longingforlostca0000hass|publisher=Princeton University Press|page=[https://archive.org/details/longingforlostca0000hass/page/169 169]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hassan|first=Mona|title=Longing fir the Lost Caliphate: A Transregional History|publisher=Princeton University Press|page=169}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Arat|first=Yeşim|title=Rethinking Islam and Liberal Democracy: Islamist Women in Turkish Politics|url=https://archive.org/details/rethinkingislaml0000arat|date=February 2012|publisher=State University of New York|page=[https://archive.org/details/rethinkingislaml0000arat/page/7 7]|isbn=9780791483169}}&lt;/ref&gt;

د دویمې نړیوالې جګړې په ترڅ کې (۱۹۳۹ــ ۱۹۴۵) ډیری ورځپا ڼې وتړل شوې، لکه د جمهوریت (۵ ځله، د ۵ میاشتو او۹ ورځو لپاره)، تان (۷ ځله، د۲ میاشتو او۱۳ ورځو لپاره)، او وطن (۹ځله، د۷  میاشتو او۲۴ ورځو لپاره).   &lt;ref name=&quot;nedim2&quot;&gt;Şahhüseyinoğlu, H. Nedim. &quot;Censorship of Thought and the Press from Yesterday to Today&quot; (Turkish). Ankara: Paragraf, 2005. {{ISBN|9789756134085}}, quoted in [http://www.keditor.org/forum_213_26.html an online summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214638/http://www.keditor.org/forum_213_26.html|date=2011-07-26}}&lt;/ref&gt;

کله چې په ۱۹۵۰ کال کې د عدنان مینډریس په مشرۍ ډیموکرات ګوند واک ته ورسېد، سانسور نوي پړاو ته ننوت. د مطبوعاتو قانون بدل شو، محکومیتونه او جریمې ډېرې شوې. ډیری ورځپاڼو ته د تړلو امر وشو، لکه د الوس ورځپاڼه (په نامحدود بندیز)، هوریت، تورجمان او هرګون (هر یو د دوه اوونیو لپاره). د ۱۹۶۰ زیږدیزکال په اپریل میاشت کې، د څېړنو په نوم کمیسیون (&quot;د څېړنو کمیسیون&quot;) د ترکیې د لویې ملي شورا له خوا تاسیس شو. دې کمیسیون ته واک ورکړل شو چې خپرندویه بنسټونه ضبط کړي، ورځپانې او د چاپ مرکزونه وتړي. هر چا چې د کمېسیون پریکړه نه منله، له یو څخه تر درېیو کلونو پورې بندي کېده.&lt;ref name=&quot;HRW02&quot;&gt;[https://www.hrw.org/press/2002/08/turkeyqa041902.htm Questions and Answers: Freedom of Expression and Language Rights in Turkey], ''[[Human Rights Watch]]'', April 2002&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>qhbnlz96gv26usyj80a9o3cmcqz79xd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیني ازادي په ترکیه کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57645</id>
    <revision>
      <id>369655</id>
      <parentid>357271</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T06:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18583" sha1="86sn2t03tven6094nyxcbxzy58wpzav" xml:space="preserve">ترکیه د خپل اساسي قانون د ۲۴ مادې سره سم یو سیکولر دولت دی. سیکولریزم په ترکیه کې د مصطفی کمال اتاترک له شپږو کړنلارو څخه اخیستل شوی: جمهوریپالیزم، پاپولیزم، لاسیتي، اصلاحپالنه، ملتپالنه او دولت پالنه. د ترکیې حکومت په مسلمانانو او نورو مذهبي ډلو ځینې محدودیتونه وضع کوي، په ځانګړي ډول بیا د پوهنتونونو په ګډون په دولتي دفترونو او دولتي ادارو کې د مسلمانانو په مذهبي څرګندونو باندې  &lt;ref name=&quot;usbdhrl2&quot;&gt;[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90204.htm Turkey: International Religious Freedom Report 2007]. United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor.&lt;/ref&gt;

== دیني دیموګرافي ==
د ترکيې د حکومت د شمېرو له مخې، د وګړو ۹۰ سلنه  یې مسلمانان دي (په عمده توګه سني). د نړۍ حقیقت کتاب د ترکیې ۹۹،۸ سلنه وګړي مسلمانان ښيي. حکومت درې مذهبي لږکۍ ټولنې په رسمیت پیژني: یوناني ارتودوکس عیسویان، ارمني اپاستولیک عیسویان او یهودان (که څه هم نورې غیر مسلمانې ټولنې هم شته). د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د 2006 راپور په ترکیه کې لاندې مذهبي لږکي شمېرلي: &lt;ref&gt;[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71413.htm International Religious Freedom Reports of the US Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor] quoted from the 2006 report, but included in more annual reports&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/ CIA Information on Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110073821/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/ |date=2021-01-10 }}; accessed on 11 October 2009&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ارمني اپاستولیک  عیسویان
|65,000
|-
|یهودیان 
|23,000
|-
|یوناني  ارتودوکس عیسویان
|6,500
|-
|بهایي
|10,000
|-
|د سوریې ارتودوکس (سیریاک) عیسویان 
|15,000
|-
|یزیدیان 
|5,000
|-
|د یهویه شاهدان 
|3,300
|-
|پروتستانت 
|3,000
|}


دغه شمېرې په پراخه کچه، د ۳۰۰۰ یوناني ارتودوکس عیسویانو په توپیر او ۳۰۰۰  کالداني عیسویانو په ډېروالي د ۲۰۰۹ زیږدیز کال د متحده ایالاتو بهرنیو چارو وزارت په راپور کې تکرار شوې دي.  یو وخت په سویل ختیځ کې د سیریاک عیسویانو او یزیدیانو شمېر لوړ و؛ خو د حکومت فشار او د کرد کارګرانو ګوندPKK)) سره د جګړې له امله، ډیری سیریایي عیسویان استانبول، لویدیځې اروپا او شمالي او سویلي امریکا ته کډه شول. د ترکي ټولنپوه احمد تسکین له قوله، په ترکیه کې په ۱۹۸۵ کال کې د یزیدیانو شمېرپه ۲۲۶۳۲ تنه وو، تر ۲۰۰۰ کال پورې، د هغوی شمېر ۴۲۳ تنو ته راټیټ شو. تکسین وویل چې په ۱۹۸۵ زیږدیز کال په ترکیه کې ۲۳۵۴۶ او په ۲۰۰۱ زیږدیز کال کې ۲۰۱۰ تنو سیریاک عیسویانو ژوند کولو. &lt;ref name=&quot;US2009&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20091029222230/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/130299.htm Turkey: International Religious Freedom Report 2009], United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor, released on 26 October 2009, accessed on 10 November 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See the article [http://www.memleket.com.tr/news_detail.php?id=2142&amp;uniq_id=1255453062 Yezidilerin soyu tükeniyor] (Yazidis close to extinction) {{in lang|tr}}; published on 13 August 2005 and accessed on 11 October 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Quoted according to an [http://www.chronicledergisi.com/content/view/223/62/ undated article in the journal Chronicle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726022303/http://www.chronicledergisi.com/content/view/223/62/|date=2009-07-26}}; {{in lang|tr}}; accessed on 11 October 2009&lt;/ref&gt;

د ۱۹۲۳ د لویزیانا تړون د لاسلیک کوونکي په توګه، ترکیه د غیرمسلمانو لږکیو مدني، سیاسي او کلتوري حقونه په رسیمت پېژني. په عمل کې، دغه هیواد یوناني، ارمنیان او یهودي دیني لږکي په رسمیت پیژني خو دوی ته په تړون کې ټاکل شوي ټول حقونه نه ورکوي. علوی – بکتاشی، جعفري مسلمانان، لاتین کاتولیک، او پروتستانت په رسمي توګه په رسمیت نه دي پېژندل شوي. &lt;ref name=&quot;clarke&quot;&gt;The World of the Alevis: Issues of Culture and Identity, Gloria L. Clarke&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;5&quot; |


'''ادیان په ترکیه کې''' 
|-
|


'''ادیان''' 
|'''اټکل شوی نفوس''' 
|  


د  مالکیت سلب یا مصادرې اقدامات &lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.la-croix.com/Religion/Urbi-Orbi/Monde/Le-gouvernement-turc-va-restituer-des-biens-saisis-a-des-minorites-religieuses-_NP_-2011-08-29-704560|title=Le gouvernement turc va restituer des biens saisis à des minorités religieuses|date=29 August 2011|work=La Croix|access-date=4 May 2016|تاريخ الأرشيف=14 January 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210114050042/https://www.la-croix.com/Religion/Urbi-Orbi/Monde/Le-gouvernement-turc-va-restituer-des-biens-saisis-a-des-minorites-religieuses-_NP_-2011-08-29-704560|url-status=dead|خونديځ نېټه=2021-01-14|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210114050042/https://www.la-croix.com/Religion/Urbi-Orbi/Monde/Le-gouvernement-turc-va-restituer-des-biens-saisis-a-des-minorites-religieuses-_NP_-2011-08-29-704560|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210114050042/https://www.la-croix.com/Religion/Urbi-Orbi/Monde/Le-gouvernement-turc-va-restituer-des-biens-saisis-a-des-minorites-religieuses-_NP_-2011-08-29-704560|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114050042/https://www.la-croix.com/Religion/Urbi-Orbi/Monde/Le-gouvernement-turc-va-restituer-des-biens-saisis-a-des-minorites-religieuses-_NP_-2011-08-29-704560}}&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;
|


'''رسماً په رسمیت پېژندنه'''
|


'''دولتي مالي ملاتړ''' 
|-
|


'''سنی اسلام'''
|له 70 نه تر 85 % (52 نه تر 64 میلیونه 
|No

نه
|


هو ، په اساسي قانون کې د ذکر شوي دیانت له  لارې (136 ماده) &lt;ref&gt;http://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf&lt;/ref&gt;
|


هو، د دیانت له لارې &lt;ref name=&quot;obtic&quot;&gt;{{cite web|url=http://obtic.org/Dosyalar/Cahiers%20de%20l%27Obtic/CahiersObtic_2.pdf|title=Archived copy|access-date=2013-03-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002163826/http://obtic.org/Dosyalar/Cahiers%20de%20l%27Obtic/CahiersObtic_2.pdf|archive-date=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|


'''دولس امامه شعیه اسلام – بکتاشي''' 
| rowspan=&quot;2&quot; |


له ۱۵ تر ۲۵  % (۱۱ نه تر ۱۹ میلیونوپورې
| rowspan=&quot;2&quot; |Yes

هو&lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot; /&gt;&lt;/span&gt;
|


نه، په ۱۸۲۶زیږدیزکال کې، د جانیسري لښکر له  منځه وړو سره، بکتاشي تیکه (درويش خانقا) وتړل شوه. &lt;ref name=&quot;janissaire&quot;&gt;{{cite web|url=http://janissaire.hautetfort.com/archive/2008/05/14/les-janissaires-1979-de-vincent-mansour-monteil.html|title=Les Janissaires (1979) de Vincent Mansour Monteil|access-date=4 May 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181641/http://janissaire.hautetfort.com/archive/2008/05/14/les-janissaires-1979-de-vincent-mansour-monteil.html|archive-date=3 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ovipot&quot;&gt;{{cite web|url=http://ovipot.hypotheses.org/1348|title=Les minorités non musulmanes en Turquie : &quot;certains rapports d'ONG parlent d'une logique d'attrition&quot;, observe Jean-Paul Burdy|access-date=4 May 2016}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|
|


نه، د پنځلسمې پیړۍ  په پیل کې، دعثماني ظلمونو له امله، علويانو د ترکمن شاه اسماعیل لومړی ملاتړ وکړ.  د اسماعیل پلویانو چې سرې خولی له دولس قاتو سره په سر کړې وې، قزلباش نومېدل. عرب  شوو او پارسیان شوي عثمانیان قزلباش (علوي) د دوی د ترکمن اصل له امله  دښمنان ګڼل. نن ورځ، سیمیوی (د علوی بکتاش د  عبادت ځایونه) هیڅ رسمي پیژندنه نلري. &lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Persée&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/cmr_0008-0160_1979_num_20_2_1359?_Prescripts_Search_tabs1=standard&amp;|title=Notes et documents sur les Ottomans, les Safavides et la Géorgie, 1516-1521 [Études turco-safavides, VI] - Persée|date=4 May 1979|access-date=4 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|


'''دولس امامه شعیه اسلام – جعفری''' 
|


۴ % (۳میلیون)&lt;ref&gt;Rapport Minority Rights Group Bir eşitlik arayışı: Türkiye’de azınlıklar Uluslararası Azınlık Hakları Grubu 2007 Dilek Kurban&lt;/ref&gt;
|
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''دولس امامه شعیه اسلام – علوي''' 
|


۳۰۰۰۰۰ نه تر ۳۵۰۰۰۰ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.psakd.org/dunyada_turkiyede_nusayrilik1.html|title=Archived copy|access-date=2013-09-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111217012743/http://www.psakd.org/dunyada_turkiyede_nusayrilik1.html|archive-date=2011-12-17}}&lt;/ref&gt;
|
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''یهودیت''' 
|۲۰۰۰۰
|


هو&lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot; /&gt;&lt;/span&gt;
|


هو، د لویزیانا د  تړون پر بنسټ (۱۹۲۳)&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''عیسوي (پروتستانت)'''
|۵۰۰۰
|
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''عیسوي (رومی  کاتولیک)'''
|
|
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''عیسوي (یونانی  کاتولیت)'''
|
|


هو&lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot; /&gt;&lt;/span&gt;
|


هو، د لویزیانا د  تړون پر بنسټ (۱۹۲۳)&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''یونانی  ارتودوکس (د قسطنطنیه عمومی پلارنونه)'''
|
|هو&lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot; /&gt;&lt;/span&gt;
|


هو، د لویزیانا د  تړون په بنسټ (۱۹۲۳)&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|'''ارمني ارتودوکس (د قسطنطنیه ارمني پلارنونه)'''
|۵۷۰۰۰
|


هو&lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot; /&gt;&lt;/span&gt;
|


هو، د لویزیانا د  تړون پر بنسټ (۱۹۲۳) &lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''ترک ارتودوکس (د ترک ارتودوکس خود مختار پلارنونه)'''
|۴۰۰
|
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|'''کلداني  (ارمني) عیسویان''' 
|۳۰۰۰
|


هو&lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot; /&gt;&lt;/span&gt;
|هو، د لویزیانا د  تړون پر بنسټ &lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|'''سیریاک  ارتودوکس او کاتولیک کلیسایان''' 
|۱۵۰۰۰
|


هو&lt;span style=&quot;color:#000; font-size:100%;&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;la croix&quot; /&gt;&lt;/span&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''تنګیریزم''' 
|۱۰۰۰
|
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|-
|


'''یزیدي''' 
|۳۷۷
|
|


نه&lt;ref name=&quot;ovipot&quot; /&gt;
|


نه&lt;ref name=&quot;obtic&quot; /&gt;
|}

== د دیني ازادۍ حالت ==

=== قانونی او د پالیسي چارچوکاټ ===
د ۱۹۸۲زیږدیز کال اساسي قانون  د ترکیې هېواد د سیکولر دولت په توګه جوړکړچې د عقیدې او عبادت ازادي او د دیني افکارو په اړه د شخصي نظر لپاره زمینه برابروي. خو، د سیکولر دولت د بشپړتیا لپاره د اساسي قانون نور احکام دغه حقوق محدودوي. اساسي قانون د دیني اساساتو له مخې تبعیض منع کوي. 

په ترکیه کې دوه اصلي اسلامي جریانونه سني او علوي دي. علوي په ترکیه کې لږکي دي. د اټکل له مخې د مسلمان شمېر ۱۷ سلنه دی. د ۱۹۷۰ لسیزې په وروستیو کې، د دې دوه اسلامي څانګو ترمنځ د شخړې له امله تاوتریخوالی پیښ شو. د ۱۹۷۸ زیږدیز کال په ډسمبر کې په قهرمانماراس کې وسله وال سني وګړي د ښار د علوي اوسیدونکو پرضد راپورته شول چې په ترڅ  کې یې له ۱۰۰ زیات کسان په کې ووژل شول. د ۱۹۹۳ کال د جولای په ۲ په سیواس کې په علوي روحانیونو برید وشو چې په ترڅ کې یې ۳۷ تنه ووژل شول.  &lt;ref name=&quot;AI1987&quot;&gt;See the Amnesty International report: [http://ob.nubati.net/wiki/Prosecution_of_Religious_Activists Prosecution of Religious Activists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110103339/http://ob.nubati.net/wiki/Prosecution_of_Religious_Activists |date=2019-11-10 }}, published in November 1987 (AI INDEX: EUR 44/74/87) reproduced in a private Wiki, accessed on 21 September 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/9331717.asp?scr=1 Turkey commemorates 15th anniversary of Sivas massacre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016161200/http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/9331717.asp?scr=1 |date=2015-10-16 }}, undated article in Hürriyet, accessed on 10 November 2009&lt;/ref&gt;

د اساسي قانون د ۲۴ مادې له مخې، په لومړنیو او ثانوي کچو کې دیني زده کړې اجباري دي. او سني مذهب واکمن دی. یو شمیر علویان دولت په تبعیض تورنوي چې په دیني زدکړو کې د دوی د عقیدې په شاملولو کې پاتې راغلی دی. د 2007 زیږدیز کال په اکتوبر کې، د بشري حقونو اروپایي محکمېECHR)) د یوې علوي مور په ګټه پریکړه وکړه چې په ۲۰۰۴ زیږدیزکال کال کې یې دعوی وکړه چې جبري دیني زدکړې، دیني ازادي تر پښو لاندې کوي. حکومت بیا د دينې لارښوونې لپاره په وروستي کال کې په درسي کتاب کې د علوي دین په اړه 10 مخیزه عمومي کتنه اضافه کړه.  &lt;ref name=&quot;US2008&quot;&gt;See the [https://web.archive.org/web/20090226174709/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119109.htm 2008 Human Rights Report] of the Bureau of Democracy, Human Rights and Labor (US State Department) of 25 February 2009; accessed on 21 September 2009&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۸ زیږدیزکال په ډسمبر کې، د کلتور وزیر د لومړي علوي انستېتیوت په پرانیستلو کې برخه واخیسته او د دولت له خوا د تېرو کړاوونو له امله یې له علویانو بخښنه وغوښته. د ۲۰۰۹ په جنورۍ کې لومړي وزیر په پرلپسې دویم کال لپاره د علوي روژه ماتي په مراسمو کې برخه واخیسته. حکومت ورکشاپونه جوړکړل موخه یې د علویانو د ستونزواو غوښتنو په اړه ازاد بحث کول وو.    

د ترکیې حکومت، د لومړي وزیر تر واک لاندې د دیني چارو ریاست له لارې د مسلمانانو دیني تاسیسات او زده کړې څاري. دغه ریاست د هیواد ۷۷،۷۷۷ ثبت شویو جوماتونو فعالیت تنظیموي او ځایي او ولایتي امامان (چې ملکي مامورین دي) په کار ګماري. په دې ځای کې سني امامان ټاکل کیږي او د دولت له خوا تنخوا ورکول کېږي. علویزم په سیمیلیري (د غونډو ځایونو) کې لمونځ کوي، چې د عبادت ځایونو په توګه هیڅ قانوني بڼه نه لري. خو د کواداسا او تونسلي ښاروالیو په ۲۰۰۸ زیږدیز کال په ډاکه کړه چې علوي سیمیليري د عبادت ځایونه دي. د ښاروالۍ درېیو شوراګانو سیمیليري، جوماتونو ته ورته د مالي سرچینو په ورکړې سره، د عبادت ځایونو په توګه وپېژندل. په انتالیا، انقره او استانبول کې اداري محکمو پریکړه کړې چې  علوي زده کوونکي باید د جبري دین او اخلاقو په زده کړو کې له ګډون څخه معاف شي او د ازمیر ادارې محکمې ورته پریکړه د ایالت د شورا له خوا تایید شوه. په۲۰۰۹ زیږدیز کال کې  د دولتي تلویزیوني چینل، TRT، د هغه پروګرامونو خپرولو لپاره خپل پلان اعلان کړ چې د علوي لږکي ګټې منعکس کوي. &lt;ref name=&quot;muharram2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&amp;link=162671|access-date=2008-12-30|title=TRT to air programs for Alevis during Muharram|date=2008-12-30|work=[[Today's Zaman]]}}{{Dead link|date=December 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EU2009&quot;&gt;[http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/key_documents/2009/tr_rapport_2009_en.pdf Turkey 2009 Progress Report] by the European Commission for Enlargement, dated 14 October; accessed on 10 November 2009&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>86sn2t03tven6094nyxcbxzy58wpzav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د ښځو مطالعه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57877</id>
    <revision>
      <id>369653</id>
      <parentid>368042</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T05:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21130" sha1="n8b4rwzb9bxbdozp4swpwmm2vln7rru" xml:space="preserve">{{فيمينيزم څنګپټه}}د ښځو مطالعه هغه اکاډمیک ډګر دی، چې د فیمینسټې او بین الانضباطي میتودونو په کارولو سره د ښځینه وو ژوند او تجربې د مطالعې په محراق کې راولي، په داسې حال کې چې د جنډر ټولنیز او کلتوري جوړښتونه هم څېړي. چې په دغو جوړښتونو کې د هغوی اړوند امتیازات او پرې کېدونکي ظلمونه او د ځواک او جنډر تر منځ اړیکې هم شاملیږي کوم چې دوی له نورو هویتونو او ټولنیزو موقعیتونو سره نښلوي لکه نژاد، جنسي تمایل، ټولنیز-اقتصادي کلاس او معیوبیت. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Women's voices, feminist visions: classic and contemporary readings|url=https://archive.org/details/womensvoicesfemi0000unse|last1=Shaw|first1=Susan M.|last2=Lee|first2=Janet|isbn=978-0078027000|edition=Sixth|publisher=McGraw-Hill|location=New York, NY|oclc=862041473|date=2014-04-23}}&lt;/ref&gt;

هغه نامتو مفکورې چې د ښځو د څېړنو له برخې سره تړلي دي دا دي: فیمینسټ تیوري، د دریځ تیوري، تقاطع، ګڼ کلتوریزوالی، بین الملتي فیمینیزم، ټولنیز عدالت، اغیزناکې مطالعې، اداره، بیولوژيکي سیاستونه، ماتریالیزم او تجسم. د ښځو له مطالعاتو سره اړوند د څېړنې تمرینونو او میتودونو کې ایتنوګرافي، اتومات ایتنوګرافي، تمرکزي ګروپونه، سروې، د ټولنې څېړنه، د خبرواترو شننه او د مطالعې تمرینونه چې له انتقادي تیوري، له جوړښت ګرايي څخه وروسته او د کوییر تیوري شاملي دي. دغه برخه جنډر، نژاد، طبقه، جنسي تمایلات او نورې ټولنیزې نابرابرۍ د بېلابېلو ټولنیزو نورمونو له مخې څېړي او تر انتقاد لاندې یې نیسي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Oxford Handbook of Feminist Theory|year=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0190872823|oclc=1002116432}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|title=Feminist research practice: a primer|last=Hesse-Biber|first=Sharlene Nagy|isbn=9781412994972|edition=Second|publisher=SAGE Publications|location=Thousand Oaks, CA|oclc=838201827|date=2013-07-18}}&lt;/ref&gt;

د ښځو مطالعې د جنډر مطالعاتو، فیمینیسټ مطالعاتو او جنسیت مطالعاتو په برخو پورې اړه لري. همدارنګه په پراخه توګه په کلتوري مطالعاتو، توکمیزو مطالعاتو، او افریقايي امریکایي مطالعاتو په برخو پورې اړه لري.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Women's studies on its own: a next wave reader in institutional change|date=2002|publisher=Duke University Press|last=Wiegman|first=Robyn|isbn=9780822329862|location=Durham|oclc=49421587|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780822329862}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۷۷ ز کې په ټول هېواد کې د ښځو د مطالعې ۲۷۶ پروګرامونه جوړ شوي وو. په راتلونکو لسیزو کې د پروګرامونو شمېر زیات شو، تر دې چې په ۱۹۸۹  ز کال کې يې شمېر تر ۵۳۰ پروګرامونو پورې ورسېده. د ښځو د زده کړې کورسونه اوس په متحده ایالاتو کې له ۷۰۰ په زیاتو ادارو کې او د نړۍ په کچه له څلوېښتو زیاتو هېوادونو کې وړاندې کېږي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=December 2007|title=A National Census of Women's Studies Programs|url=https://www.nwsa.org/Files/Resources/NWSA_CensusonWSProgs.pdf|journal=NORC Project|pages=25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Transforming Scholarship: Why Women's and Gender Studies Students Are Changing Themselves and the World|url=https://archive.org/details/transformingscho0002berg|last1=Berger|first1=Michele Tracy|last2=Radeloff|first2=Cheryl|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-0-415-83653-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/transformingscho0002berg/page/7 7]}}&lt;/ref&gt;

== تاريخچه ==
په ۱۹۵۶ ز کال کې د اسټرالیا ښځینه فیمینسټ میج ډاوسن (Madge Dawson) د سیډني پوهنتون (Sydney University) د بالغو کسانو د تعلیم په څانګه کې لیکچر واخیست او د ښځو د حالت په اړه یې څېړنه او تدریس پیل کړ. د ډاوسن (Dawson) کورس &quot;په بدلېدونکې نړۍ کې ښځې&quot; چې په لویدیځه اروپا کې د ښځو په ټولنیز، اقتصادي او سیاسي وضعیت تمرکز کوي، د ښځو د زده کړې یو له لومړنیو کورسونو څخه دی. په متحده ایالاتو کې د ښځو د زده کړو لومړنی منل شوی کورس په ۱۹۶۹ ز کال کې په کورنیل پوهنتون (Cornell University) کې ترسره کړ. د اوو کمېټو او مجلسونو پر وړاندې د ښځو د شعور لوړولو ګروپونو، لاریونونو، د غوښتنلیکونو خپرولو او د غیر رسمي یا تجربوي ټولګیو او پریزنټشنونو چلولو یو کال وروسته په متحده ایالاتو کې د ښځو د زده کړې لومړی پروګرام په ۱۹۷۰ ز کال کې د سانتیاګو ایالت کالج (San Diego State College) کې جوړ شو چې اوس د سانتیاګو ایالت پوهنتون (San Diego State University) دی. د ښځو د ازادۍ د ملي غورځنګ سره په ګډه زده کوونکو او د ټولنې غړو د ښځو د مطالعاتو لپاره لنډمهاله کمېټه جوړه کړه. په متحده ایالاتو کې د ښځو د مطالعاتو دويم پروګرام په ۱۹۷۱ ز کال کې د ویچیتا (Wichita) په کنساس (Kansas) کې د ویچیتا (Wichita State University) په دولتي پوهنتون کې جوړ شو. دا تر ډېره د انګریزي څانګې، ادارې او په ټولنه کې د ښځو له خوا د ډېرو هڅو له لارې رامنځته شوی دی. په ۱۹۷۴ ز کال کې د سانتیاګو دولتي پوهنتون د پوهنځي غړو د ډیپارټمنټ د ادغام لپاره په ټول هېواد کې کمپاېن پیل کړ. په هغه وخت کې دغه کړنې او ډګر خورا سیاسي و. له رسمي څانګو او پروګرامونو مخکې د ښځو د زده کړې ډېری کورسونه په غیر رسمي ډول د پوهتونونو په انګړ يا (Campus) په شاو خوا کې اعلان شوي او د دوی د جوړو شویو تدریسي او اداري مسؤلیتونو سربیره، د ښځینه پوهنځي د غړو له خوا له تنخوا پرته تدریس کېدل. له هغې وروسته څرنګه چې نن په ډېرو مواردو کې هغه پوهنځي چې د ښځو په مطالعاتو کې تدریس کوي، ډېر کله د کیمپس په نورو څانګو کې د پوهنځي ګمارنې ترسره کوي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/articles/2003/07/30/1059480406739.html|title=Ardent warrior for women's rights|date=2003-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=eDF5Ic-DL1wC&amp;pg=PA388|title=The Encyclopedia of Stress and Stress-related Diseases|last=Kahn|first=Ada P.|publisher=Facts on File|year=2006|isbn=978-0816059379|edition=2nd|page=388|access-date=29 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* {{Cite journal|last=Salper|first=Roberta|date=November 2011|title=San Diego State 1970: The Initial Year of the Nation's First Women's Studies Program|url=http://www.feministstudies.org/issues/vol-30-39/37-3.html|journal=[[Feminist Studies]]|volume=37|issue=3|pages=658–682|access-date=2021-11-08|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328023855/http://www.feministstudies.org/issues/vol-30-39/37-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www-rohan.sdsu.edu/dept/wsweb/|title=SDSU Women's Studies Department|archive-url=https://web.archive.org/web/20140918042623/http://www-rohan.sdsu.edu/dept/wsweb/|archive-date=18 September 2014|url-status=dead|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://womensstudies.sdsu.edu/history.htm|title=History :: Department of Women's Studies at San Diego State University|website=womensstudies.sdsu.edu|access-date=9 December 2015|تاريخ الأرشيف=16 April 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190416154155/https://womensstudies.sdsu.edu/history.htm|url-status=dead|خونديځ نېټه=16 April 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190416154155/https://womensstudies.sdsu.edu/history.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190416154155/https://womensstudies.sdsu.edu/history.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416154155/https://womensstudies.sdsu.edu/history.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chinyere Okafor citing from The Center for Women's Studies' papers at WSU&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Boxer|first=Marilyn J.|date=Fall 2002|title=Women's studies as women's history|url=https://archive.org/details/sim_womens-studies-quarterly_fall-winter-2002_30_3-4/page/42|journal=Women's Studies Quarterly|volume=30|issue=3–4|pages=42–51|jstor=40003241}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=Triumphs, Controversies, and Change: 1970s to the Twenty-First Century|title=The Evolution of American Women's Studies: Reflections on Triumphs, Controversies, and Change|last=Ginsberg|first=Alice E.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2008|isbn=978-0-230-60579-4|location=New York|page=[https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/11 11]|chapter-url=https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Transforming Scholarship: Why Women's and Gender Studies Students Are Changing Themselves and the World|url=https://archive.org/details/transformingscho0002berg|last1=Berger|first1=Michele Tracy|last2=Radeloff|first2=Cheryl|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-0-415-83653-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/transformingscho0002berg/page/49 49]}}&lt;/ref&gt;

د ښځو د مطالعاتو په برخه کې لومړنۍ علمي مجله د فیمینیسټ مطالعاتو په ۱۹۷۲ کال کې په خپرولو پیل وکړ. د متحده ايالاتو د ښځو د مطالعاتو ملي ټولنه په ۱۹۷۷ ز کال کې تاسیس شوه.&lt;ref name=&quot;FSAboutUs2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.feministstudies.org/aboutfs/history.html|title=History|publisher=Feminist Studies|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nwsa.org/content.asp?pl=19&amp;contentid=19|title=NWSA|website=nwsa.org|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۸۰ لسیزې په شاوخوا کې په متحده ایالاتو کې پوهنتونونو او کورسونو ته وده او پراختیا ورکړل شوه. په داسې حال کې چې دغه کار د دواړو محافظه کارو ډلو له غبرګون سره مخ شو او په اکاډمۍ کې د سپین پوستو، شته والی او متضادو امتیازاتو په اړه د ښځو په خوځښت کې د هغو اندېښنو سره مخامخ شو. د فیمینیسټ غورځنګ سیاسي موخو چې د ښځو مطالعاتو رامنځته کولو ته یې اړ کړل، د ۱۹۹۰ لسیزې د بنسټیز شوي علمي فیمینیزم سره په تضاد کې یې ځان وموند. څرنګه چې &quot;ښځه&quot; د یوې مفکورې په توګه پراختیا ته دوام ورکوي، د جنسیت د ټولنیزو جوړښتونو سپړنې د جنسیت مطالعاتو او جنسي تمايلاتو مطالعې ته د ساحې پراختیا لامل شوه.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The evolution of American women's studies: reflections on triumphs, controversies, and change|editor-last=Ginsberg|editor-first=Alice E.|year=2008|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230605794|edition=1st|location=New York|page=[https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/16 16]|oclc=224444238|url=https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Women's Studies on the Edge|url=https://archive.org/details/womensstudiesone00unse|last=Wiegman|first=Robyn|chapter=Feminism, Institutionalism, and the Idiom of Failure|publisher=Duke University Press|year=2008|isbn=978-0-8223-4274-8|editor-last=Scott|editor-first=Joan Wallach|location=Durham|page=[https://archive.org/details/womensstudiesone00unse/page/41 41]}}&lt;/ref&gt;

د ښځو د مطالعاتو ساحه د ۱۹۹۰ او ۲۰۰۰ لسیزې په اوږدو کې د پوهنتونونو په پراختیا سره د ښځو د مطالعاتو، جنډر مطالعاتو او ښځینه مطالعاتو کې د لویانو، کوچنیانو، او سندونو وړاندیز کولو سره یې وده وکړه. د دکتورا لومړنی رسمي پروګرام؛ د ښځو د مطالعاتو په برخه کې، په ایموري پوهنتون (Emory University) کې په ۱۹۹۰ کال جوړ شو. د امريکا په متحده ايالاتو کې تر ۲۰۱۲ ز کال پورې ۱۶ ادارې وې چې د ښځو د مطالعاتو په برخه کې يې د دوکتورا تر کچې خدمات وړاندې کول. له هغه وخت راهیسې يو سي سانتا کروز (UC Santa Cruz) په ۲۰۱۳، د کینټکي-لیکسینګټن Kentucky-Lexington پوهنتون (University of Kentucky-Lexington) هم په ۲۰۱۳ سټوني بروک پوهنتون (Stony Brook University) په ۲۰۱۴ او د اوریګون ایالت پوهنتون (Oregon State University) په ۲۰۱۶  ز کال  کې د ښځو د مطالعاتو په برخه کې د دوکتورا پروګرامونه معرفي کړل. په ۲۰۱۵ ز کال کې د افغانستان په کابل پوهنتون کې د جندر او ښځو د مطالعاتو په برخه کې د ماسټرۍ لومړنی کورس پیل شو. په انګلستان کې د ښځو د مطالعاتو کورسونه د پوهنتونونو او کالجونو د داخلي خدماتو (Universities and Colleges Admissions Service) له لارې موندل کېدای شي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gs.emory.edu/academics/program_pages/gender.html|title=Women's, Gender, and Sexuality Studies|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nwsa.org/AF_institution_Directory.asp|title=NWSA|website=nwsa.org|access-date=26 July 2015|تاريخ الأرشيف=15 February 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170215034054/http://www.nwsa.org/AF_institution_Directory.asp|url-status=dead|خونديځ نېټه=15 February 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170215034054/http://www.nwsa.org/AF_institution_Directory.asp|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170215034054/http://www.nwsa.org/AF_institution_Directory.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215034054/http://www.nwsa.org/AF_institution_Directory.asp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.artemisguide.com/|title=Artemis Guide to Women's Studies in the U.S|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://feministstudies.ucsc.edu/|title=UC Santa Cruz – Feminist Studies|website=feministstudies.ucsc.edu|access-date=2016-08-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gws.as.uky.edu/phd-program-gws|title=PHD Program {{!}} Gender &amp; Women's Studies|website=gws.as.uky.edu|access-date=2016-08-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stonybrook.edu/commcms/wgss/|title=Women's, Gender, and Sexuality Studies|website=www.stonybrook.edu|access-date=2016-08-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://liberalarts.oregonstate.edu/school-language-culture-and-society/wgss/phd-women-gender-and-sexuality-studies|title=PhD in Women, Gender, and Sexuality Studies! {{!}} College of Liberal Arts {{!}} Oregon State University|website=liberalarts.oregonstate.edu|access-date=2016-08-22|date=2015-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.reuters.com/faithworld/2015/10/26/kabul-university-unlikely-host-for-first-afghan-womens-studies-programme/|archive-url=https://web.archive.org/web/20151027133909/http://blogs.reuters.com/faithworld/2015/10/26/kabul-university-unlikely-host-for-first-afghan-womens-studies-programme/|url-status=dead|archive-date=2015-10-27|title=Kabul University unlikely host for first Afghan women's studies programme|author=FaithWorld|date=2015-10-26|publisher=Blogs.reuters.com|access-date=2015-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ucas.com|title=Universities and Colleges Admissions Service, United Kingdom|website=UCAS|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt;

== نظریاتي دودونه او د څیړنې میتودونه ==
د ښځو د لومړنیو زده کړو کورسونه او نصاب ډېری وخت د دې پوښتنې له مخې پر مخ وړل کېدل چې &quot;ولې ښځې په کې شاملې نه دي؟ ښځې چېرته دي؟&quot; يانې لکه څرنګه چې ډېرې ښځې په لوړو زده کړو کې د زده کوونکو او پوهنځي  په دواړو کې زياتې شوې نو په زياترو کورسونو او نصاب کې د نارينه متمرکز طبيعت په اړه پوښتنې راپورته شوې. په دودیزو څانګو کې د ښځو پوهنځي لکه تاریخ، انګلیسي او فلسفې په ښځو د تمرکز کولو کورسونه پیل کړل. د ښځو د غورځنګ له مفکورې چې &quot;شخصي سیاسي دي&quot;، کورسونو هم د جنسي سیاست، په ټولنه کې د ښځو رول او هغو طریقو پراختيا پيل کړه چې د ښځو شخصي ژوند د لوی ځواک جوړښتونه منعکس کوي.&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=Women's Studies – The Early Years: When Sisterhood Was Powerful|last=Rothenberg|first=Paula|title=The Evolution of American Women's Studies|publisher=Palgrave MacMillan|year=2008|isbn=978-0-230-60579-4|editor-last=Ginsberg|editor-first=Alice E.|location=New York|page=[https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/68 68]|chapter-url=https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/68}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The evolution of American women's studies: reflections on triumphs, controversies, and change|editor-last=Ginsberg|editor-first=Alice E.|year=2008|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230605794|edition=1st|location=New York|page=[https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/69 69]|oclc=224444238|url=https://archive.org/details/evolutionofameri0000unse/page/69}}&lt;/ref&gt;

له ۱۹۷۰ لسیزې راهیسې د ښځو د مطالعاتو پوهانو د جنسیت او د هغې د تقاطع په اړه د نسل، طبقې، توکم، جنسیتې تمايلاتو، مذهب، عمر او په ټولنه کې د ځواک جوړښتونو د تولید او ساتلو وړتیا سره د پوهېدو لپاره وروستۍ عصري (post-modern) طریقې غوره کړې. له دې بدلون سره په ژبه، فرديت يا تابعيت، ټولنیز تسلط او د موضوعاتو ژوند باندې تمرکز شوی دی؛ که څه هم دوی یې پېژني چې څنګه تشکيل شوی دی. د دې نظریو په اصل کې دغه مفکوره ده، چې که چېرته یو څوک جنس، جنسیت او جنسیتي تمايلات وپېژني کوم چې ذاتي نه دي؛ بلکې په ټولنیز ډول جوړ شوي دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nwsa.org/Files/Resources/WS_Integrative_Learning_Levine.pdf|title=Questions for A New Century: Women's Studies and Integrative Learning|last=Levin|first=Amy K.|date=2007|website=www.nwsa.org|access-date=November 18, 2017}}&lt;/ref&gt;

د ښځو د مطالعاتو په کورسونو کې په کار ګمارل شوې مهمې تیورۍ کې د فیمینیسټ تیوري، د متقابل نظر، د دریځ تیوري، نړیوال فیمینیزم، او ټولنیز عدالت شامل دي. د څېړنې کړنې چې د ښځو مطالعاتو سره تړاو لري د کمیتي، کیفیتي او مخلوط میتودونو په کارولو سره ښځې او د ښځو تجربې د پوښتنو په محراق کې راولي. ښځینه څېړونکې د پوهې په تولید کې د دوی رول مني او د څېړونکي او د څېړنې موضوع ترمنځ اړیکه روښانه کوي.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite book|title=Feminist research practice: a primer|last=Hesse-Biber|first=Sharlene Nagy|isbn=9781412994972|edition=Second|publisher=SAGE Publications|location=Thousand Oaks, CA|oclc=838201827|date=2013-07-18}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>n8b4rwzb9bxbdozp4swpwmm2vln7rru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تکاملي ایکولوژي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58579</id>
    <revision>
      <id>369645</id>
      <parentid>366711</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T00:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17373" sha1="a0db26h5gfwx46v40h14c63lw35lhev" xml:space="preserve">تکاملي ایکولوژي د تکاملي بیولوژي او ایکولوژي پر تقاطع پرته ده. چې د ډولونو د تکاملي ایکولوژي د تاریخچې او د دوی تر منځ د ملاحظې وړ متقابل عمل له مطالعې څخه په صراحت سره بحث کوي. په معکوس ډول کېدی شي تر څېړنې لاندې ډولونو تر منځ د تکامل د مطالعې لپاره د یو اصل په توګه په پام کې ونیول شي. د ژوند د تاریخ تکامل، ټولنیزه بیولوژي (د ټولنیز تکامل چلند)، د ډولونو تر منځ د متقابل عمل تکامل (لکه همکاري، د ښکارکوونکي او ښکار تر منځ دوه اړخیزې اغېزې، پرازیتيزم/parasitism او مچولیزم mutualism)، د حیاتي تنوع او ایکولوژيکو ټولنو تکامل د تکاملي ایکولوژی اصلي لاندې/سب څانګې دي.  

تکاملي ایکولوژي په ځانګړي ډول دوه شیان په پام کې نیسي: دا چې د ډولونو تر منځ او له نورو ډولونو سره او د دوی له فزیکي چاپېریال سره دوه اړخیزې اړیکې څه ډول د طبعي ټاکنې، توافق او د تکاملي بدلون د ترلاسه شویو پایلو له لارې رامنځته کېږي. 

== تکاملي موډلونه ==
د تکاملي ایکولوژي لویه برخه د تجربي معلوماتو د اثبات په اړه د موډلونو کارول دي. د مثال په ډول د لاګ کلچ سایز موډل / Lack clutch sizچې د ډېوېډ لاک (David Lack) له خوا د ګالپاګوس (Galapagos) په ټاپوګانو کې د داروین د فېنچونو/ Darwin's finches (یو ډول الوتونکي) د مطالعې پرمهال رامنځته شوی.  د لاک مطالعې د داروين د فېنچونو په اړه د ډولونو په رامنځته کېدو کې د بېلابېلو ایکولوژیکو فکتورونو د تجزیې په برخه کې ډېر اړین رول درلود. د جي اېف ګاس/ G.F. Gause د ادعا پر بنسټ لاک وړاندیز کوي چې دوه ډولونه، نه شي کولی په ورته ځای کې ځای ونیسي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Morozov|first=Andrew|date=2013-12-06|title=Modelling biological evolution: recent progress, current challenges and future direction|journal=Interface Focus|volume=3|issue=6|pages=20130054|doi=10.1098/rsfs.2013.0054|issn=2042-8898|pmc=3915852}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Lack, David Lambert.&quot; Complete Dictionary of Scientific Biography, vol. 17, Charles Scribner's Sons, 2008, pp. 521–523. Gale Virtual Reference Library, go.galegroup.com/ps/i.do?p=GVRL&amp;sw=w&amp;u=tusc49521&amp;v=2.1&amp;id=GALE%7CCX2830905204&amp;it=r&amp;asid=f73ad736d17e749682f6a72c03aeca54. Accessed 10 Nov. 2017.&lt;/ref&gt;

ریچارډ لیوېنس (Richard Levins) په ۱۹۶۸ کې د ډولونو د تخصص په اړه خپل تیوري معرفي کړ، چې په متفاوت چاپېریال کې یې د تخصصي تکامل څرنګوالی د یو یا څو ډولونو د بدني ښکلا د ټولګو له کارولو سره وارزاوه. یاد موډل د فضايي مقیاس مفهوم ته په ځانګړو چاپېریالونو کې پراختیا ورکړه او د نرمې دانې او زيږې دانې فضايي مقیاسونه یې روښانه کړل. په یو ځانګړي چاپېریال کې د ډولونو پر تنوع د فضايي مقیاسونو له څرنګوالي څخه د ایکولوژستانو پراخ او چټک درک د دغه موډل له اغېزو څخه دی.  &lt;ref&gt;Brown, Joel S., and Noel B. Pavlovic. “Evolution in heterogeneous environments: Effects of migration on habitat specialization.” Evolutionary Ecology, vol. 6, no. 5, 1992, pp. 360–382. {{doi|10.1007/bf02270698}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hart, Simon P., et al. “The spatial scales of species coexistence.” Nature Ecology &amp; Evolution, vol. 1, no. 8, 2017, pp. 1066–1073. {{doi|10.1038/s41559-017-0230-7}}&lt;/ref&gt;

بل موډل د لا او ډېکمن (Law and Diekmann's) موډل دی چې په ۱۹۹۶ کې د مچولیزم/ متقابلو اغیزو په هکله رامنځته شو. چې د دوو موجوداتو تر منځ دوه اړخېزه اړیکه تعریفوي چې په انفرادي توګه د دواړو په ګټه ده. لا او ډېکمن د تطبیقي ډینامیک په نوم یو کارچوکاټ جوړ کړ، چې فرضاً په حیواني یا نباتي نفوسونو کې بدلونونه د ګډوډۍ یا د میوټېشنونو تر چټکتیا د چټک نرخ د نشتوالي په ځواب کې پېښېږي. موخه یې د نورو موډولونو ساده کول دي چې د ټولونو تر منځ اړیکې څرکندوي.&lt;ref&gt;Bronstein, Judith. “Mutualisms and Symbioses.” Oxford Bibliographies, 20 Nov 2017, www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199830060/obo-9780199830060-0006.xml.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Akçay, Erol. (2015). Evolutionary models of mutualism. In J. L. Bronstein (Ed.), Mutualism (pp. 57–76). New York, NY: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== د پېچلي طبیعت موډل ==
د پېچلي طبیعت موډل د تکاملي ایکولوژي د بهیرونو دڅرګندولو او وړاندوینو لپاره بېلابېل میتودنه وړاندې کوي. دا موډل په یو نفوس کې د یو مستعد فرد میوټېشنونه او همداراز نور لامولونه لکه د انقراض/ورکېدنې نرخ تجزیه کوي. دا موډل په 2002 کال کې د لندن په شاهنشاهي پوهنتون کې د سیمون لارېډ (Simon Laird), دانیال لاوسون (Daniel Lawson) او هېنرېک جېل ټوفت جینسن (Henrik Jeldtoft Jensen) له خوا رامنځته شو. د یاد موډل موخه د کتنې/مشاهدې پر بنسټ د یو ساده او منطقي ایکولوژیک موډل رامنځته کول وو. موډل داسې طرحه شوی چې په یو نفوس کې د بڼې او تناسب د تعینولو پر مهال  ایکولوژیکي اثرات په پام کې نیول کېدی شي.&lt;ref&gt;{{citation|title=The Tangled Nature Model of Evolutionary Ecology: An Overview|author=Laird, Simon|s2cid=27173854|journal=Mathematical Modeling of Biological Systems|volume=II|pages=49–62|doi=10.1007/978-0-8176-4556-4_5|year=2008|isbn=978-0-8176-4555-7}}&lt;/ref&gt;

== ایکولوژیکي جنتیک ==
ایکولوژیک جنتیک په طبعي نفوس کې د اوصافو د رامنځته کېدلو د څرنګوالي د مطالعې له لارې له تکاملي ایکولوژي سره غوټه دی. ایکولوژستان په دې اړه اندېښمن دي چې څه ډول چاپېریال او ټاکلی وخت د جینونو د غالب والي لامل کېږي. ژوندي موجودات په طبعي چاپېریال کې د خپلې بقا لپاره باید دوامداره توافق وکړي. جینونو دا مشخصوي چې کوم موجود به ژوندی پاتې شي او کوم به مړ شي. کله چې ژوندي موجودات بېلابېلې جنیتکي وېرایشنونه/ variations رامنځته کړي حتا که یې له یو ډول څخه سرچینه اخیستې وي دې حالت ته څو بڼه والی/ پولي مورفیزم (polymorphism) وایي. هغه ژوندي موجودات چې ګټور جینونه لېږدوي د خپلو ډولونو تکامل ته دوام ورکوي چې په خپل ځای کې د ننه له ګټې څخه برخمن وي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.els.net/WileyCDA/ElsArticle/refId-a0021214.html|title=Ecological Genetics|publisher=Wiley|date=September 2016|access-date=November 4, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biology-online.org/dictionary/Polymorphism|title=Polymorphism|publisher=biology online|date=December 6, 2008|access-date=November 4, 2017}}&lt;/ref&gt;

== تکاملي ایکولوژستان ==

=== چارلس دارین ===
د تکاملي ایکولوژۍ د اصولو اصلي بنسټ له ۱۸۰۹ څخه تر ۱۸۸۲ پورې له چارلس داروین سره تړلی شو. په ځانګړې ډول د طبعي ټاکنې او د نفوس ډینامیک په اړه د هغه تیوري/نظریې ته پام سره، چې د وخت په تېرېدو سره د یو ډول په نفوس کې د بدلون له څرنګوالي څخه بحث کوي.  په هاوارډ پوهنتون کې د زولوژي پروفیسور ارنېسټ مایر (Ernst Mayr) په وینا د تکاملي بیولوژي او ایکولوژي په برخه کې د داروین هلې ځلې په لاندې ډول تشرېح شوې: «لومړی موضوع د ډولونو نه پايښت یا خپله له تکامل څخه مدرن خیال دی. دویم، د تکامل مفهوم هغه څانګه ده چې د ژوندیو موجوداتو د ټولو ډولونو پر ګډ نسب دلالت کوي چې ټول ژوندي موجودات له یوې بې سارې سرچينې څخه رامنځته شوي.» پر دې سربېره داروین وویل چې « تکامل باید ورو ورو وي، پرته له کومې لویې وقفې یا دمې. په پای کې هغه داسې استدلال وکړ چې د تکامل میکانیزم طبعي ټاکنه ده.» &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sites.nicholas.duke.edu/ecologyapp/modules/population-dynamics/|title=Population Dynamics {{!}} e-cology|website=sites.nicholas.duke.edu|language=en-US|access-date=2017-12-08|تاريخ الأرشيف=2018-06-30|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180630012513/http://sites.nicholas.duke.edu/ecologyapp/modules/population-dynamics/|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-06-30|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180630012513/http://sites.nicholas.duke.edu/ecologyapp/modules/population-dynamics/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180630012513/http://sites.nicholas.duke.edu/ecologyapp/modules/population-dynamics/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630012513/http://sites.nicholas.duke.edu/ecologyapp/modules/population-dynamics/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scientificamerican.com/article/darwins-influence-on-modern-thought/|title=Darwin's Influence on Modern Thought|last=Mayr|first=Ernst|work=Scientific American|access-date=2017-12-08|language=en|archive-date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213023632/https://www.scientificamerican.com/article/darwins-influence-on-modern-thought/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scientificamerican.com/article/darwins-influence-on-modern-thought/|title=Darwin's Influence on Modern Thought|last=Mayr|first=Ernst|work=Scientific American|access-date=2017-12-08|language=en|archive-date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213023632/https://www.scientificamerican.com/article/darwins-influence-on-modern-thought/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== جورج اېوېلین هاچېنسون ===
د ایکولوژي په برخه کې د جورج اېوېلین هاچېنسون (Hutchinson) هلوځلو له ۱۹۰۳ څخه تر ۱۹۹۱ پورې له ۶۰ کلونو څخه زیات دوام وکړ، چې د سیستمي ایکولوژي، د وړانګو ایکولوژي، لېمنولوژي (د اوبو اړوند مطالعات) او اېنتومولوژي (د حشراتو پېژندنه) په برخه کې یې د پام‌وړ اغېز درلود. هاچېنسون (Hutchinson) د سټېفن جې ګولډ (Stephen Jay Gould) له خوا د مدرنې ایکولوژۍ د پلار په توګه یاد شوی، هغه لومړنی پوه و چې د ایکولوژي او ریاضیاتو د علم تر منځ يې اړیکه جوړه کړه. د هاچېنسون په وینا «هغه د نفوس ایکولوژۍ په دې تخنیکي پيلامه کې د نفوس ریاضیکي موډلونه، په بېلابېلو عمرونو کې د افرادو لپاره متغیر نسبتونه، د زېږېدلو کچه، ایکولوژيکي ځای او په نفوس کې دوه‌اړخيزې اغېزې رامنځته کړې».  هغه همداراز د لېمېنولوژۍ سره خوارا علاقه لرله، د هغه د باور له مخې جهیلونه د چلند په سیستم کې د بصیرت وړاندې کوونکي کوچني مایکروکوزم/ microcosm (ساده مصنوعي ایکوسیستمونه) په ټوګه مطالعه کېدی شي. هاچېنسون په ایکولوژي کې د ناڅاپي دایروي سیستمونو (Circular Casual Systems in Ecology) له کارولو سره هم پېژندل کېده، چې په هغه کې دی داسې وايي چې «د ژوندیو موجوداتو ځینې ډلې ښايي د خپل چاپېریال تر اغېزو لاندې راشي او ښايي د هغه پر وړاندې غبرګون وښيي. که چېرې د ځانګړنو یوه ټولګه د دوي په سیستم کې په داسې ډول بدلون ومومي چې د لومړي سیستم عملکرد په دويم سیستم کې بدلون وکړي، ښايي د دويم سیستم په ځانګړونو کې د بدلون لامل شي چې په لومړي سیستم کې د دویم سیستم د عملکرد موډ/حالت بدلوي.  &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Slobodkin|first=L.B.|date=1993|title=An Appreciation: George Evelyn Hutchinson|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-ecology_1993_62_2/page/390|jstor=5370|journal=Journal of Animal Ecology|volume=62|issue=2|pages=390–394|doi=10.2307/5370}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Slobodkin|first=L.B.|date=1993|title=An Appreciation: George Evelyn Hutchinson|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-ecology_1993_62_2/page/390|jstor=5370|journal=Journal of Animal Ecology|volume=62|issue=2|pages=390–394|doi=10.2307/5370}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to population ecology|url=https://archive.org/details/introductiontopo0000rock|last=1943-|first=Rockwood, Larry L.|date=2006|publisher=Blackwell Pub|isbn=9781405132633|location=Malden, MA|oclc=60322007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hyland|first=Callen|date=Summer 2011|title=The Art of Ecology, Writings of G. Evelyn Hutchinson|journal=The Yale Journal of Biology and Medicine|volume=84|issue=2|pages=175–176|issn=0044-0086|pmc=3117418}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hutchinson|first=G. Evelyn|date=1948-10-01|title=Circular Causal Systems in Ecology|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|language=en|volume=50|issue=4|pages=221–246|doi=10.1111/j.1749-6632.1948.tb39854.x|pmid=18886382|issn=1749-6632|bibcode=1948NYASA..50..221H|s2cid=29091812}}&lt;/ref&gt;

=== رابرټ مک اورټر ===
رابرټ مک اورټر له ۱۹۳۰ څخه تر ۱۹۷۲ پورې د تکاملي ایکولوژي په برخه کې د خپل کار لپاره چې د حیاتي جغرافیې د ټاپو تیوري (''The Theory of Island Biogeography'',) په نوم یادیږي خورا مشهور دی. په یاد تیوري کې هغه او د هغه مرستیال لیکوال داسې وړاندیز کوي«په هره ټاپو کې د ډولونو شمېر د نرخ ترمنځ تعادل منعکسوي چې کوم نوي ډولونه به هغه مستعمره کړي او د تثبیت شویو ډولونو د ورکېدنې/انقراض چټکتیا ښيي» &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/Island_Biogeography.html|title=Island Biogeography|website=web.stanford.edu|access-date=2017-12-08}}&lt;/ref&gt;

=== ایرېک پیناک ===
د تکزاس پوهنتون په وینا ایرېک پيناک (Eric Pianka) له ۱۹۳۹ څخه تر دې مهاله پر تکاملي ایکولوژي کار کړی چې د خوړو (واښه) د پلټنې ستراتيژۍ، د تکثر/بارورۍ تخنیکونه، سیالي/رقابت او د ځای تیوري، ټولنیزسازمان او جوړښت، د ډولونو ترمنځ تنوع او د نادروالي پوهه په کې شامل دي. پيناک همداراز د څرموښکيو سره د لېوالتیا له امله هم مشهور و چې غوښتل يې ایکولوژيکي پېښې وڅېړي، هغه داسې ادعا کړې چې «  دوی تر ډېره په خورا لوړه کچه شته دي چې د دوی نیول، پیدا کول او کتل یې نسبتاً اسان کړي».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.zo.utexas.edu/courses/THOC/ERP-Contributions.html|title=Eric Pianka's Contributions to Ecology|website=www.zo.utexas.edu|access-date=2017-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180407151727/http://www.zo.utexas.edu/courses/THOC/ERP-Contributions.html|archivedate=2018-04-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.zo.utexas.edu/courses/THOC/ERP-Contributions.html|title=Eric Pianka's Contributions to Ecology|website=www.zo.utexas.edu|access-date=2017-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180407151727/http://www.zo.utexas.edu/courses/THOC/ERP-Contributions.html|archivedate=2018-04-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>a0db26h5gfwx46v40h14c63lw35lhev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د نايجيریا اقتصاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62858</id>
    <revision>
      <id>369651</id>
      <parentid>358337</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T04:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23323" sha1="jhwr7axv22xqwn8ihnpd6bh0y6gi7st" xml:space="preserve">[[دوتنه:2014 Victoria Island Lagos Nigeria 15006436297.jpg|بټنوک]]
نايجيریا د منځني عايد، مخلوط اقتصاد او مخ پر وده بازار اقتصاد لري چې د تولیداتو، مالي، چوپړتياوو، مخابراتو، ټيکنالوژۍ او تفريح (سات تېرۍ) برخې يې د پراخېدو په حال کې دی. د اسمي جي ډي پي تر مخې نايجيریا ته په نړيواله کچه د اوه ويشتم ستر اقتصاد او د رانيولو د ځواک برابرۍ پر بنسټ څلور ويشتم ځای ورکړل شوی. نايجيریا په افريقا کې تر ټولو ستر اقتصاد لري. په ۲۰۱۳ز کال کې د دې هېواد تر پرمختګ لاندې توليدي سکتور په ټوله لويه وچه کې تر ټولو ستر سکتور دی او دا هېواد د لوېديځې افريقا لپاره د توکو او خدماتو تر ټولو ستره برخه توليدوي. سربېره پر دې، د جي ډي پي په مقابل کې د دې هېواد د دولتي پورونو تناسب په ۲۰۱۹ز کال کې ۱۶.۰۷۵٪ و.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nigeria Economy |url=http://www.nigeria-consulate-frankfurt.de/English/Business/Economy/economy.html |access-date=2020-05-28 |website=nigeria-consulate-frankfurt.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-04-19 |title=Economic Growth and Trade {{!}} Nigeria {{!}} U.S. Agency for International Development |url=https://www.usaid.gov/nigeria/economic-growth |access-date=2021-04-06 |website=www.usaid.gov |language=en |archive-date=2021-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319144934/https://www.usaid.gov/nigeria/economic-growth |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nigeria {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/country/nigeria |access-date=2020-05-25 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2015 |title=Manufacturing Sector Report, 2015: Manufacturing in Africa |url=https://www.kpmg.com/Africa/en/IssuesAndInsights/Articles-Publications/General-Industries-Publications/Documents/Manufacturing%20sector%20report%202015.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927185014/http://www.kpmg.com/Africa/en/IssuesAndInsights/Articles-Publications/General-Industries-Publications/Documents/Manufacturing%20sector%20report%202015.pdf |archive-date=27 September 2016 |access-date=18 November 2016 |publisher=[[KPMG]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UPDATE Nigeria Government Debt: % of GDP |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/nigeria/government-debt--of-nominal-gdp |access-date=9 September 2019}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۰۰ز کال کې د نايجيريا د رانيولو د ځواک برابرۍ (PPP) کې،  جي ډي پي ۱۷۰ ميليارده امريکايي ډالره وه چې په ۲۰۱۲ز کال کې ۴۵۱ ميليارده امريکايي ډالرو ته په رسېدو سره درې برابره لوړه شوه، که څه هم د نارسمي برخې (کومې چې په رسمي شمېرو کې نه دي شاملې شوي) د اندازې اټکل يې حقيقي شمېره ۶۳۰ ميلياره امریکايي ډالرو ته نژدې کوي. په ورته توګه په ۲۰۰۰ز کال کې د سړي سر جي ډي پي ۱۵۰۰ امريکايي ډالره وه چې په ۲۰۱۳ز کال کې دوه برابره لوړه او د سړي سر جي ډي پي ۲۸۰۰ امریکايي ډالره اټکل شوې ده. يو ځل بيا،  که  نارسمي برخه ورسره يو ځای کړای شي، اټکل دا شوی چې د سړي سر جي ډي پي يې د يو تن لپاره شا اوخوا  ۳۹۰۰ امریکايي ډالره ده. په ۲۰۰۰ز کال کې د دې هېواد د وګړو شمېر ۱۲۰ ميليونه و چې په ۲۰۱۰ز کال کې دا شمېره لوړه او ۱۶۰ ميلیونه وګړو ته ورسېده. د ۲۰۱۴ز کال د اپريل په مياشت کې د اقتصاد له بيا رغېدو وروسته د معيارونو د بیا محاسبې پر مهال، بايد د جي ډي پي شمېرې تر ۸۰٪ (سلنه) پورته کېدو کې کره کړای شوې وای.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UPDATE Nigeria Government Debt: % of GDP |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/nigeria/government-debt--of-nominal-gdp |access-date=9 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Investing in Nigeria |url=http://dibida.com.ng/about-nigeria-2-4/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626064208/http://dibida.com.ng/about-nigeria-2-4/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=25 May 2020 |website=Dibida.com.ng}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Inc|first=IBP|url=https://books.google.com/books?id=YceyDAAAQBAJ&amp;pg=PA30|title=Nigeria Investment and Trade Laws and Regulations Handbook Volume 1 Strategic Information and Basic Laws|date=2008-03-03|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-4330-7643-5|language=en}}&lt;/ref&gt;

که څه هم د تيلو عايد د هېواد په عايداتو کې ۲/۳ برخه وڼده درلودلې وه، تيل په جي ډي پي کې يواځې ۹٪ ونډه لري. نايجيريا د ټولې نړۍ د تيلو مهيا کولو يواځې ۲.۷٪ (سلنه) تولیدوي. سره له دې چې د نفتو برخه يې مهمه ده، په داسې حال کې چې د حکومت عايدات لا هم په دې برخه متکي دي، بيا هم دا سکتور د هېواد د ټول اقتصاد يوه کوچنۍ برخه ده.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Low oil price and currency controls hit Nigeria hard |url=https://www.ft.com/content/77886786-0fc9-11e7-b030-768954394623 |access-date=2017-06-02 |website=Financial Times}}&lt;/ref&gt;

د کرنې برخه چې په زياته اندازه خواړه مهيا کوي، د هېواد په چټکۍ سره ډېرېدونکی نفوس سره برابره نه ده. يو وخت نايجيريا د خوراکونو يو ستر خالص صادرونکی هېواد و، خو اوسمهال ځينې خوارکونه خپله واردوي. د ماشیني کېدلو بهير د خوراک څښاک تولیداتو په چمتوالي او صادراتو کې د بيا راڅرګندېدو لامل ګرځېدلی او د دې په پايله کې هېواد د خوراک په برخه کې د پر ځان بسيا کېدو پر لور روان شوی دی. په ۲۰۰۶ز کال کې، نايجیريا له «پاريس کلب» سره يو تړون وکړ، څو د نږدې دولس ميليارده امریکايي ډالرو نقدې تاديې په بدل کې، له دوی څخه د خپل واجب الاداء پور ستره برخه بېرته وپيري.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nigeria at a glance {{!}} FAO in Nigeria {{!}} Food and Agriculture Organization of the United Nations |url=http://www.fao.org/nigeria/fao-in-nigeria/nigeria-at-a-glance/en/ |access-date=2020-05-25 |website=fao.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Resolving Nigeria's Debt Through a Discounted Buyback |url=http://www.cgdev.org/content/publications/detail/3223/ |access-date=11 June 2015 |work=Center For Global Development}}&lt;/ref&gt;

د «سيټي ګروپ» د ۲۰۱۱ز کال د فبرورۍ مياشتې د راپور تر مخې، نايجيريا به د ۲۰۱۰ او ۲۰۵۰ز کلونو تر منځ کلونو کې په نړیواله کچه په جي ډي پي کې تر ټولو زياته منځنۍ کچې وده تر لاسه کړي. نايجيريا د يوولسو نړيوالې ودې تر لاسه کوونکو هېوادونو په منځ کې له دوه افريقايي هېوادونو څخه يو دی.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-01-20 |title=The Economic Development of Nigeria from 1914 to 2014 |url=https://www.casade.org/economic-development-nigeria-1914-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619145509/https://www.casade.org/economic-development-nigeria-1914-2014/ |archive-date=19 June 2020 |access-date=2020-05-25 |website=CASADE |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 February 2011 |title=FORGET THE BRICs: Citi's Willem Buiter Presents The 11 &quot;3G&quot; Countries That Will Win The Future |url=http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1 |access-date=31 May 2011 |work=Business Insider}}&lt;/ref&gt;

== ټولکتنه (لنډه ارزونه) ==
په ۲۰۱۴ز کال کې نايجيریا په خپله جي ډي پي کې په چټکۍ سره زیاتېدونکو ونډه لرونکو، لکه مخابرات، بانکداري او فلمي صنعت له حسابه خپل اقتصادي تحليل ته بدلون ورکړ. بشري پانګه تر ودې لاندې ده – د ملګرو ملتونو د۲۰۱۹ز کال د پرمختګ شاخص کې نايجيریا په ۱۸۹ هېوادونو کې ۱۶۱ مقام لري – او هغه زېربناوې بسنه نه کوي چې له انرژۍ پرته نورو سره اړه لري.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/leaders/21600685-nigerias-suddenly-supersized-economy-indeed-wonder-so-are-its-still-huge|title=Africa's new Number One|newspaper=The Economist|date=12 April 2014|access-date=9 April 2017}}&lt;/ref&gt;

نايجيریا د نړيوالو لومړنيو زده کړو (يعنې د ښوونځي د عمر ټول ماشومان ښوونځي کې داخلول) وړاندې کولو او د چاپېريال ساتنې برخه کې پرمختللې هڅې کړي دي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=2020 Human Development Report |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |archive-date=15 December 2020 |access-date=2021-08-17 |website=UNDP |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-19 |title=Why innovation must be the new development strategy |url=https://www.christenseninstitute.org/blog/why-innovation-must-be-the-new-development-strategy/ |access-date=2020-01-22 |publisher=Christensen Institute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 2013 |title=&quot;Nigeria's challenge – universal primary education&quot; {{!}} YourCommonwealth |url=http://www.yourcommonwealth.org/uncategorized/nigerias-challenge-universal-primary-education/ |access-date=2020-01-22 |website=yourcommonwealth.org}}&lt;/ref&gt;

د ډېرو موخو د تر لاسه کولو لپاره د اصلي فساد کمول شرط دي، کوم څه چې د ودې په مخ کې خنډ واقع کېږي او د نايجيريا د سوداګرۍ چاپېريال داغدار ګرځوي. په هر حال، په داسې حال کې چې پراخ بنسټه پرمختګ کرار شوی دی، دا هڅې د فساد په اړه په نړيوالو نظرپوښتنو کې ليدل کېدای شي. د روڼتيا څار نړيوال سازمان د ۲۰۲۱ز کال د فساد د درک په شاخص کې، د ۱۸۰ هېوادونو له منځه نايجيريا ۱۵۴ ځای لري چې په دې سره له ۲۰۰۱ز کال راهيسې د نايجيريا په درجه بندۍ کې ښه والی رغلی.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The economic context of Nigeria - Economic and Political Overview - Nordea Trade Portal |url=https://www.nordeatrade.com/en/explore-new-market/nigeria/economical-context |access-date=2021-04-06 |website=www.nordeatrade.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Report corruption in Nigeria |url=https://www.transparency.org/en/report-corruption/nigeria |access-date=2020-05-25 |website=Transparency.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

د نايجيريا اقتصاد د برېښنا د مهيا کولو په برخه کې د پرله پسې بحران سره مخ دی. سره له دې چې اقتصاد يې په چټکۍ سره مخ پر وده دی، د نړۍ په کچه د ډبرو سکرو، تيلو او ګازو ځينو سترو زېرمو درلودلو او د افريقا په سطحه د تيلو د ستر تولیدونکي هېواد په توګه، د نايجيريا اوسېدونکي بيا بيا د برېښنا وړاندې کېدو په برخه کې ستونزې تجربه کړي دي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=editor |date=2019-09-29 |title=Finding Lasting Solution to Nigeria's Power Problem |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/09/29/finding-lasting-solution-to-nigerias-power-problem/ |access-date=2020-05-25 |website=THISDAYLIVE |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

د نايجيریا دوه په درې برخه اوسېدونکي هيله لري چې په راتلونکو لسيزو کې به د ژوند شرايط ښه شي.&lt;ref&gt;The Economist, 28 March 2020, page 4.&lt;/ref&gt;

== اقتصادي تاريخ ==
دا د بازار په نرخ د نايجيريا د ناخالص کورني عايد د بهير يو جدول دی چې د پيسو نړيوال صندوق له خوا يې اټکل شوی دی او شمېرې يې د امريکايي ډالرو په ميلياردونو کې دي. له ۲۰۰۰ز کال څخه مخکې شمېرې د ۲۰۰۰-۲۰۱۲ کلونو له شمېرو څخه وروسته پاتې اټکلونه دي، کوم چې د تاریخي ودې د اندازې پر بنسټ ولاړې دي او هغه مهال به بدلون وموي چې دا شمېرې تر لاسه شي. د ۲۰۱۴ز کال شمېرې، د همدې کال په پيل کې د اقتصادي فعاليتونو له رغېدو څخه اخستل شوي دي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=estimated |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcselm.cfm?G=2001}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Year'''
|'''Gross domestic product,'''

'''(PPP, in billions)'''
|'''US dollar exchange'''
|'''Inflation index'''

'''(2000=100)'''
|'''Per capita income'''

'''(as % of USA)'''
|-
|1980
|*58
|1 Naira
|1.30
|7%
|-
|1985
|*82
|3 Naira
|3.20
|5%
|-
|1990
|*118
|9 Naira
|8.10
|2.5%
|-
|1995
|*155
|50 Naira
|56
|3%
|-
|2000
|170
|100 Naira
|100
|3.5%
|-
|2005
|291
|130 Naira
|207
|4%
|-
|2010
|392
|150 Naira
|108
|5%
|-
|2012
|451
|158 Naira
|121
|7%
|-
|2014
|972
|180 Naira
|10
|11%
|-
|2015
|1,089
|220 Naira
|10
|10%
|-
|2016
|1,093
|280 Naira
|17
|10%
|-
|2017
|1,125
|360 Naira
|5 (est)
|10%
|}


يادونې:

د امریکايي ډالر د تبادلې نرخ د يو کال په اوږدو کې د رسمي نرخ په منځنۍ کچه اټکل شوي دي او د هغه متوازي بازار د نرخ څرګندونه نه کوي، په کوم نرخ چې عام ولس د پيسو بهرنۍ تبادلې ته لاسرسی لري. دا اندازه د ۲۰۱۷ز کال د مارچ په مياشت کې د ۵۲۰ لوړې اندازې څخه نيولې بیا د ۲۰۱۷ز کال د اګست په مياشت کې تر۳۵۰ ښکته اندازې پورې رسېږي، دليل يې د بهرنۍ پيسې کمښت (د تيلو ګټه نيمايي ته راغورځېدلې ده) او اټکلي فعاليتونه دي، څه ډول چې مرکزي بانک ادعا کړې. په دې موده کې رسمي نرخ په ۳۶۰ ثابت پاتې و. 

د سړي سر عايد (د امریکا د ٪ په ډول) د پورته PPP تړوني (لينک) د اټکلونو د معلوماتو او د سرشمېرنې اټکلونه، د سرشمېرنې د پړاونو تر منځ د ودې د اندازې پر بنسټ تر سره کېږي. د بېلګې په ډول، د ۲۰۱۷ز کال جي ډي پي ۱۱۲۵ ميليارده (نايجيریا) و په مقابل کې يې ۱۹۴۱۷ (متحده ايالات) ، همدا راز د وګړو شمېر د ۳۲۰ ميليونه په مقابل کې ۱۹۰ ميليونه اټکل شوی و. په همدې بنسټ تناسب بيا (۱۱۲۵/۱۹۴۱۷) / (۱۹۰/۳۲۰) دی، کوم چې نږدې ۰.۰۹۷۵ ته رسېږي. دا اټکلونه دي او د پرتليزې شتمنۍ او ژوند د معيار او همدا راز د منځنۍ طبقې د بازار وړتيا د موندلو لپاره په نظر کې نيول شوي دي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=GDP per capita (current US$) - Nigeria {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=NG |access-date=2020-05-25 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

دا د نايجيریا د اقتصاد د نړيوالې ډلبندۍ د بهير يو جدول دی چې د نړۍ له نورو هېوادونو سره پرتله شوی دی، دا معلومات د جي ډي پي (PPP) پر بنسټ د هېوادونو له تاریخي نوملړ څخه اخيستل شوي دي. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Year'''
|'''2005'''
|'''2006'''
|'''2007'''
|'''2008'''
|'''2009'''
|'''2010'''
|'''2011'''
|'''2012'''
|'''2013'''
|'''2014'''
|'''2015'''
|'''2016'''
|'''2017 (est.)'''
|-
|Ranking
|52
|47
|38
|37
|34
|31
|31
|30
|23
|20
|21
|22
|23
|}


دا جدول د تبادلې په موازي (برابر) نرخ کې توپير روښانه کوي، په کوم نرخ چې په لاګوس کې د «نايره» په مقابل کې ډالر تر لاسه کېدای شي، په کوم کې چې د يو نايجيريايي لپاره «تر ټولو غوره» يې ارازانه دی (يعنې پياوړې نايرا).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Your daily Naira exchange rate |url=https://abokifx.com/ |access-date=2017-08-23 |website=abokifx.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Daily Parallel Market Exchange Rate |url=https://nairametrics.com/naira-dollar-parallel-market-exchange-rate-daily/ |access-date=2017-08-23 |website=nairametrics.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dollar to Naira Exchange Rates Today |url=https://tradenaira.com/markets/usdngn |access-date=2017-08-23 |website=tradenaira.com |تاريخ الأرشيف=2021-01-17 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210117154809/https://tradenaira.com/markets/usdngn |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-01-17 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210117154809/https://tradenaira.com/markets/usdngn |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210117154809/https://tradenaira.com/markets/usdngn |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117154809/https://tradenaira.com/markets/usdngn }}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Year'''
|'''2015'''
|'''2016'''
|'''2017'''
|'''2018'''
|'''2019'''
|-
|Best
|195
|345
|350
|370
|380
|-
|Worst
|237
|490
|520
|430
|490
|}


د رانيولو د ځواک برابرۍ د پرتلې لپاره، يو امریکايي ډالر د ۳۱۴.۲۷ نايجيریايي «نايرا» په مقابل کې بدلېږي (په ۲۰۱۷ز کال کې).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=XE: Convert USD/NGN. United States Dollar to Nigeria Naira |url=http://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=USD&amp;To=NGN |access-date=2017-06-02 |website=xe.com}}&lt;/ref&gt;

د نايجيریا اوسنۍ د سړي سر جي ډي پي د شپيتمو په لسيزه کې ۱۳۲٪ پورې پراخه شوه او د اويايمو په لسيزه کې خپل اوج ته په رسېدو ۲۸۳٪ ته ورسېده. خو دې پايښت ونه موند او په پايله کې په ۱۹۸۰ز لسيزه کې کوچنۍ او ۶۶٪ پورې کمښت پکې راغی. په ۱۹۹۰ز لسيزه کې، بالاخره د تنوع نوښتونه پيل کړای شول او د لسيزو د ودې اندازه تر ۱۰٪ پورې راورسېده. که څه هم د PPP پر بنسټ جي ډي پي تر ۲۰۰۰ز لسيزې پورې زياته نه شوه.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=factfish Gross domestic product per capita, constant 2005 US $ for Nigeria |url=http://factfish.com/statistic-country/nigeria/gross%20domestic%20product%20per%20capita,%20constant%202005%20us%20$ |access-date=2018-04-10 |website=factfish.com |تاريخ الأرشيف=2018-11-16 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181116015603/http://factfish.com/statistic-country/nigeria/gross |url-status=dead |خونديځ نېټه=2018-11-16 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181116015603/http://factfish.com/statistic-country/nigeria/gross |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181116015603/http://factfish.com/statistic-country/nigeria/gross |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116015603/http://factfish.com/statistic-country/nigeria/gross }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nigeria GDP 1960-2020 |url=https://www.macrotrends.net/countries/NGA/nigeria/gdp-gross-domestic-product |access-date=2020-05-25 |website=macrotrends.net |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201019153422/https://www.macrotrends.net/countries/NGA/nigeria/gdp-gross-domestic-product |archivedate=2020-10-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۲ز کال کې، جي ډي پي له لاندې برخو جوړه شوې وه: کرنه: ۴۰٪، چوپړتياوې: ۳۰٪، توليد: ۱۵٪، تيل: ۱۴٪. تر ۲۰۱۵ز کال پورې، جي ډي پي له لاندې برخو جوړه وه: کرنه: ۱۸٪، چوپړتياوې: ۵۵٪، توليد: ۱۶٪، تيل: ۱۸٪.&lt;ref name=&quot;National Bureau of Statistics&quot;&gt;{{cite web |title=News 2012 |url=http://www.nigerianstat.gov.ng/ |access-date=26 March 2012 |publisher=Nigerian National Bureau of Statistics |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128024151/https://www.nigerianstat.gov.ng/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۰۵ز کال کې د نايجيريا د پيسو پړسوب اندازه ۱۵.۶٪ اټکل شوې وه. د ملي اقتصادي پیاوړتيا پرمختګ تګلارې (NEEDS) پروګرام تر مخې د نايجيريا موخه دا ده چې د پيسو پړسوب تر يوې هندسې راکم کړي (يوه هندسه يعنې چې د شمېر پر حساب له يو څخه تر نهه وي). تر ۲۰۱۵ز کال پورې د  نايجیريا د پيسو پړسوب په ۹٪ ودرېد. په ۲۰۰۵ز کال کې، فدرالي حکومت د ۱۳.۵۴ ميليارده امریکايي ډالر مصارف درلودل، خو عايد يې یواځې ۱۲.۸۶ ميليارده امريکايي ډالر و، په دې ډول يې په بوديجه کې ۵٪ کسر منځ ته راغی. تر ۲۰۱۲ز کال پورې، مصارف په ۳۱.۶۱ ميليارده امريکايي ډالرو ودرېدل، په داسې حال کې چې عايد ۵۴.۴۸ ميليارده امریکايي ډالر و.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bodedandyin #africa • 2 Years Ago |date=2018-01-12 |title=Africa Economy and Crypto-Currency; How Crypto-Currency Can Help To Boost Africa Economy. |url=https://steemit.com/africa/@bodedandy/africa-economy-and-crypto-currency-how-crypto-currency-can-help-to-boost-africa-economy |access-date=2020-05-30 |website=Steemit |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-02 |title=Nigeria's 2012 t0 2014 Revenue and expenditure framwork |url=https://businessnewsreport.com.ng/nigerias-2012-t0-2014-revenue-and-expenditure-framwork/ |access-date=2020-05-25 |website=Nigeria Business News {{!}}Nigeria Financial News {{!}} Nigeria Economy News {{!}} Business News in Nigeria {{!}} Nigeria Stock Market News |language=en-US |archive-date=2020-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817134948/https://businessnewsreport.com.ng/nigerias-2012-t0-2014-revenue-and-expenditure-framwork/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>jhwr7axv22xqwn8ihnpd6bh0y6gi7st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د روسيې د ښارونو نوملړ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66954</id>
    <revision>
      <id>369635</id>
      <parentid>360578</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>161</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Saratov_City_Centre.jpg|Saratov_City_Centre.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Frozen Feeling|]].</comment>
      <origin>369635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130471" sha1="flrjb1kefab290svfqz4re5nmohsa63" xml:space="preserve">د 17,075,400 مربع کیلومتره سره، د روسیې فدراسیون د نړۍ ترټولو لوی هیواد دی چې په شمالي [[یوروشیا]] کې موقعیت لري. د 144,498,215 نفوس سره، دا هېواد [[په نړۍ کې نهم ډېر نفوس لرونکی هېواد]] ګڼل کیږي؛ له دې جملې څخه 73 سلنه یې په ښارونو او 27 سلنه یې په کلیو کې ژوند کوي. د نفوس کثافت په هر مربع کیلو متر کې د 8.4 خلکو سره، دا [[هېواد]] په نړۍ کې د نفوس ترټولو ټیټ کثافت لري، او د نفوس ترټولو لوړ کثافت د روسیې په اروپا کې موقعیت لري. [[مسکو]] (11,500,000 وګړي))، پلازمینه او په [[نړۍ]] کې 11م لوی ښار دی، د [[سینټ پیټرزبورګ]] (5,190,000 وګړي))، [[نووسيبيرسک|نووسیبیرسک]] (1,560,000 وګړي) او [[يکاترينبورګ|یکاترینبورګ]] (1,420,000 وګړي) سره په [[روسیه]] کې ترټولو مهم او ډېر نفوس لرونکي ښارونه دي.
[[دوتنه:Federal subjects of Russia by population density.svg|بټنوک|450x450px| د روسیې هېوادنی وېش او د نفوسو ګڼوالی]]
[[روسیه]] د 85 فدرالي واحدونو او د کریمیا جمهوریت څخه جوړه شوې ده. دا 85 فدرالي واحدونه 46 ولایتونه ، 22 جمهوریتونه ، 9 سیمې ، 4 خپلواکه سیمې ، یو خپلواکه ولایت او 3 فدرالي ښارونه د [[مسکو]] ، [[سینټ پیټرزبورګ|سنټ پیټرزبورګ]] او سیواستوپول څخه عبارت دي. په ټوله کې، د روسیې په فدرالي واحدونو کې 1,110 لوی او کوچني ښارونه (ښارګي) شتون لري.

== منځپانګې ==
د 2010 کال د سرشمېرنې له مخې د نفوس په ترتیب سره '''د روسیې د ښارونو نوملړ په لاندې ډول دی''' : &lt;ref&gt;{{Cite Russian law|ru_entity=Государственный Совет Республики Татарстан|ru_type=Постановление|ru_number=3900-III ГС|ru_date=27 июня ۲۰۰۸ г|ru_title=О преобразовании посёлка городского типа Арск Арского района Республики Татарстан|en_entity=State Council of the Republic of Tatarstan|en_type=Resolution|en_number=3900-III GS|en_date=June ۲۷, ۲۰۰۸|en_title=On Transformation of the Urban-Type Settlement of Arsk of Arsky District of the Republic of Tatarstan}}&lt;/ref&gt;

=== هغه ښارونه چې له یو مېلیون وګړو ډېر پکې ژوند کوي: ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! style=&quot;width: 150px;&quot; |ښار
! style=&quot;width: 150px;&quot; | په روسي ژبه
! style=&quot;width: 120px;&quot; | واحد
! style=&quot;width: 50px;&quot; | نفوس{{Break}}&lt;br /&gt; (۲۰۱۰ سرشمېرنه)
! style=&quot;width: 150px;&quot; | انځور
|-
| [[مسکو]]
|Москва
| [[مسکو]]
| 11551930
|[[دوتنه:Moscow-city-MIBC.jpg|link=پرونده:Moscow-city-MIBC.jpg|150x150px]]
|-
| [[سینټ پیټرزبورګ]]
|Санкт-Петербург
| [[سینټ پیټرزبورګ]]
| 4868520
|[[دوتنه:Spb_Views_from_Isaac_Cathedral_May2012_09.jpg|link=پرونده:Spb_Views_from_Isaac_Cathedral_May2012_09.jpg|150x150px]]
|-
| [[نووسيبيرسک|نووسیبیرسک]]
|Новосибирск
| [[نووسيبيرسک|نووسیبیرسک اوبلاست]]
| 1473000
|[[دوتنه:Novosibirsk_view.jpg|link=پرونده:Novosibirsk_view.jpg|150x150px]]
|-
| [[یکاترینبورګ]]
|Екатеринбург
| Sverdlovsk Oblast
| 1349772
|[[دوتنه:Yekaterinburg_skyline2.jpg|link=پرونده:Yekaterinburg_skyline2.jpg|150x150px]]
|-
|[[نيژني نووګورود]]
|Нижний Новгород
| [[نېزني نوګورود ولايت|نېزني نووګورود ولایت]]
| 1272527
|[[دوتنه:NN_01-09-2021_06.jpg|link=پرونده:NN_01-09-2021_06.jpg|150x150px]]
|-
| [[کازان]]
|Казань
| [[تاتارستان]]
| 1143535
|[[دوتنه:Kazan_skyline_view.jpg|link=پرونده:Kazan_skyline_view.jpg|150x150px]]
|-
| [[سمارا]]
|Самара
| [[سمارا ولايت|سمارا اوبلاست]]
| ۱۱۳۴۷۱۶
|[[دوتنه:Samara_8-01-2009.jpg|link=پرونده:Samara_8-01-2009.jpg|150x150px]]
|-
| اومسک
|Омск
| [[اومسک ولايت|اومسک اوبلاست]]
| ۱۱۲۹۱۲۰
|[[دوتنه:Omsk_Vrubel_Museum.jpg|link=پرونده:Omsk_Vrubel_Museum.jpg|150x150px]]
|-
| [[چلیابینسک|چیلیابینسک]]
|Челябинск
| [[چيليابنسک ولايت|چیلیابینسک اوبلاست]]
| ۱۰۹۳۶۹۹
|[[دوتنه:Площадь.Революции.сверху.Челябинск1.jpg|link=پرونده:Площадь.Революции.сверху.Челябинск1.jpg|150x150px]]
|-
|[[روستوف نا دونو]]
|Ростов-на-Дону
| روستوف اوبلاست
| 1048124
|[[دوتنه:Набережная_Ростова-на-Дону._Причал.jpg|link=پرونده:Набережная_Ростова-на-Дону._Причал.jpg|150x150px]]
|-
|[[يوفا]]
|Уфа
| بشکرستان
| 1030812
|[[دوتنه:BashkirWhiteHouse.jpg|link=پرونده:BashkirWhiteHouse.jpg|150x150px]]
|-
| ولګوګراد
|Волгоград
| ولګوګراد اوبلاست
| ۱۰۱۱۴۱۷
|[[دوتنه:Mamaev_kurgan_(ОКН).JPG|link=پرونده:Mamaev_kurgan_(ОКН).JPG|202x202px]]
|}

=== هغه ښارونه چې له 500،000 تنو ډېر وګړي په کې ژوند کوي: ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! style=&quot;width: 150px;&quot; |ښار
! style=&quot;width: 150px;&quot; | په روسي ژبه
! style=&quot;width: 120px;&quot; | واحد
! style=&quot;width: 50px;&quot; | نفوس{{Break}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(۲۰۱۰ سرشمېرنه)
! style=&quot;width: 150px;&quot; | انځور
|-
| پرم
|Пермь
| پری کرایه
| 986510
|[[دوتنه:Perm_Russia.jpg|link=پرونده:Perm_Russia.jpg|150x150px]]
|-
| کراسنویارسک
|Красноярск
| کراسنویارسک کرایه
| 947801
|[[دوتنه:Krs_railstation.jpg|link=پرونده:Krs_railstation.jpg|150x150px]]
|-
| ورونژ
|Воронеж
| ورونژ اوبلاست
| 840700
|[[دوتنه:Главное_здание_управления_ЮВЖД.jpg|link=پرونده:Главное_здание_управления_ЮВЖД.jpg|150x150px]]
|-
| ساراتوف
|Саратов
| سراتوف اوبلاست
| 830,953
| 
|-
| کراسنودار
|Краснодар
| کراسنودار کرایه
| 744995
|[[دوتنه:View_of_Rosneft_Building_and_Kubanonabenrezhnaya_Street,_Krasnodar,_December_2015.jpg|link=پرونده:View_of_Rosneft_Building_and_Kubanonabenrezhnaya_Street,_Krasnodar,_December_2015.jpg|150x150px]]
|-
| تولیاتي
|Тольятти
| سمارا اوبلاست
| 720346
|[[دوتنه:AvtoVAZ-5393.JPG|link=پرونده:AvtoVAZ-5393.JPG|150x150px]]
|-
| برنول
|Барнаул
| کرای التای
| 647703
|
|-
| ایژوسک
|Ижевск
| اوډمورتیا
| 628166
|[[دوتنه:Монумент_Дружбы_народов.jpg|link=پرونده:Монумент_Дружбы_народов.jpg|150x150px]]
|-
| یاروسلاو
|Ярославль
| یاروسلاول اوبلاست
| 606336
|[[دوتنه:Yaroslavl-strelka.JPG|link=پرونده:Yaroslavl-strelka.JPG|150x150px]]
|-
| اولیانوسک
|Ульяновск
| د اولیانوسک اوبلاست
| 603782
|[[دوتنه:The city of Ulyanovsk, Russia.jpg|link=پرونده:The city of Ulyanovsk, Russia.jpg|150x150px]]
|-
| ریازان
|Рязань
| د ریازان اوبلاست
| 601500
|[[دوتنه:Ryazan_I_station_building.jpg|link=پرونده:Ryazan_I_station_building.jpg|150x150px]]
|-
|[[خاباروفسک]]
|Хабаровск
| کرای خبرروفسک
| 580665
|[[دوتنه:Хабаровск,_летом_на_набережной_Амура.JPG|link=پرونده:Хабаровск,_летом_на_набережной_Амура.JPG|150x150px]]
|-
| ايرکوتسک
|Иркутск
| ایرکتسک اوبلاست
| 579268
|[[پرونده:مرکز_شهر_ایرکوتسک.jpg|150x150px]]
|-
| ولادیوستوک
|Владивосток
| کرای پریمورسکي
| 578619
|[[دوتنه:Center_of_Vladivostok_and_Zolotoy_Rog.jpg|link=پرونده:Center_of_Vladivostok_and_Zolotoy_Rog.jpg|150x150px]]
|-
| تیومین
|Тюмень
| تیومین اوبلاست
| 570349
|[[دوتنه:Крестовоздвиженская_церковь_(Тюмень)-2.jpg|link=پرونده:Крестовоздвиженская_церковь_(Тюмень)-2.jpg|150x150px]]
|-
| نوواکوزنیتسک
|Новокузнецк
| کیمیروو اوبلاست
| 563271
|[[دوتنه:Сити_Молл.jpg|link=پرونده:Сити_Молл.jpg|150x150px]]
|-
| اورینبرګ
|Оренбург
| ایرنبرګ اوبلاست
| 524413
|[[دوتنه:Orenburg_State_University.jpg|link=پرونده:Orenburg_State_University.jpg|150x150px]]
|-
| کیمیروف
|Кемерово
| کیمیروو اوبلاست
| 520609
|[[دوتنه:Kemerovo1.jpg|link=پرونده:Kemerovo1.jpg|150x150px]]
|-
| نابرژني چیلني
|Набережные Челны
| تاتارستان
| 507868
|[[دوتنه:Энтузиастлар_бульвары.jpg|link=پرونده:Энтузиастлар_бульвары.jpg|150x150px]]
|-
| پنزا
|Пенза
| پنزا اوبلاست
| 507047
|[[دوتنه:New_Penza_Drama_Theatre.jpg|link=پرونده:New_Penza_Drama_Theatre.jpg|150x150px]]
|-
| [[استراخان|استرخان]]
|Астрахань
| استراخان اوبلاست
| 504141
|[[دوتنه:Astrakhan_music_theatre.jpg|link=پرونده:Astrakhan_music_theatre.jpg|150x150px]]
|-
| لیپتسک
|Липецк
| لیپتسک اوبلاست
| 502600
|[[دوتنه:Липецк_-_Областная_администрация.JPG|link=پرونده:Липецк_-_Областная_администрация.JPG|150x150px]]
|-
| تومسک
|Томск
| تومسک اوبلاست
| 501784
|[[دوتنه:Подсолнухи_Томск.jpg|link=پرونده:Подсолнухи_Томск.jpg|150x150px]]
|}

=== هغه ښارونه چې له  300,000 تنو ډېر وګړي په کې ژوند کوي: ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! style=&quot;width: 150px;&quot; |ښار
! style=&quot;width: 150px;&quot; |په روسي ژبه
! style=&quot;width: 120px;&quot; |واحد
! style=&quot;width: 50px;&quot; |نفوس{{Break}}&lt;br /&gt;(سرشمېرنه ۲۰۱۰)
! style=&quot;width: 150px;&quot; |انځور
|-
|تولا
|Тула
|اوبلاست تولا
|۴۹۱۹۹۹
|[[دوتنه:Площадь Ленина в Туле 3.jpg|link=پرونده:Площадь Ленина в Туле 3.jpg|150x150px]]
|-
|کیروف
|Киров
|اوبلاست کیروف
|۴۶۴۰۶۹
|[[دوتنه:Kirov_Theater_Square_in_the_New_Year.JPG|link=پرونده:Kirov_Theater_Square_in_the_New_Year.JPG|150x150px]]
|-
|مخاچ‌قلعه
|Махачкала
|داغستان
|۴۶۲۴۱۲
|[[دوتنه:Makhachkala,_Dagestan.png|link=پرونده:Makhachkala,_Dagestan.png|150x150px]]
|-
|چاباق‌سر
|Чебоксары
|چواشستان
|۴۵۳۶۴۵
|[[دوتنه:Спуск_к_заливу_(Чебоксары).jpg|link=پرونده:Спуск_к_заливу_(Чебоксары).jpg|150x150px]]
|-
|[[کالینینګراد|کالینینګراد]]
|Калининград
|اوبلاست کالینینګراد
|۴۲۱۶۷۸
|[[دوتنه:Old_cathedral_of_Kaliningrad_in_Russia.jpg|link=پرونده:Old_cathedral_of_Kaliningrad_in_Russia.jpg|150x150px]]
|-
|بریانسک
|Брянск
|[[بریانسک|اوبلاست بریانسک]]
|۴۱۱۷۹۸
|[[دوتنه:Театральная_площадь_(Брянск).JPG|link=پرونده:Театральная_площадь_(Брянск).JPG|150x150px]]
|-
|ماګنیتوګورسک
|Магнитогорск
|اوبلاست چلیابینسک
|۴۰۹۳۹۷
|[[دوتنه:Magnitogorskiy_Gos_Tekh_Universitet.JPG|link=پرونده:Magnitogorskiy_Gos_Tekh_Universitet.JPG|150x150px]]
|-
|ایوانوفو
|Иваново
|اوبلاست ایوانوف
|۴۰۹۰۰۰
|[[دوتنه:Проспект_Ленина_(Иваново).JPG|link=پرونده:Проспект_Ленина_(Иваново).JPG|150x150px]]
|-
|کورسک
|Курск
|اوبلاست کورسک
|۴۰۵۹۰۰
|[[دوتنه:ZnamSobor_001.jpg|link=پرونده:ZnamSobor_001.jpg|150x150px]]
|-
|تور
|Тверь
|اوبلاست تور
|۴۰۵۵۰۰
|
|-
|نیژنیي تاګیل
|Нижний Тагил
|اوبلاست سوردلوفسک
|۳۷۴۴۸۲
|[[دوتنه:Проспект_Ленина_(Нижний_Тагил).jpg|link=پرونده:Проспект_Ленина_(Нижний_Тагил).jpg|150x150px]]
|-
|استاوروپول
|Ставрополь
|کرای استاوروپول
|۳۶۶۰۵۵
|[[دوتنه:Stavropol_centre.JPG|link=پرونده:Stavropol_centre.JPG|150x150px]]
|-
|[[ارخانګلسک|آرخانګلسک]]
|Архангельск
|اوبلاست آرخانګلسک
|۳۵۴۲۴۵
|[[دوتنه:Wysotka.jpg|link=پرونده:Wysotka.jpg|200x200px]]
|-
|ولادیمیر
|Владимир
|اوبلاست ولادیمیر
|۳۵۲۶۸۱
|[[دوتنه:Успенский_собор_(Владимир).jpg|link=پرونده:Успенский_собор_(Владимир).jpg|150x150px]]
|-
|بلګورود
|Белгород
|[[بلګورود|اوبلاست بلګورود]]
|۳۴۸۲۰۰
|[[دوتنه:Вид_На_Харьковскую_Гору.jpg|link=پرونده:Вид_На_Харьковскую_Гору.jpg|150x150px]]
|-
|سوچي
|Сочи
|کرای کراسنودار
|۳۴۱۹۰۲
|[[دوتنه:Салют_на_морском_порту.jpg|link=پرونده:Салют_на_морском_порту.jpg|150x150px]]
|-
|اولان‌اوده
|Улан-Удэ
|بوریاتیا
|۳۴۰۲۴۷
|[[دوتنه:Центр_Улан-Удэ.JPG|link=پرونده:Центр_Улан-Удэ.JPG|150x150px]]
|-
|کورګان
|Курган
|اوبلاست کورګان
|۳۳۳۶۰۶
|[[دوتنه:Drama_theatre_Kurgan.jpg|link=پرونده:Drama_theatre_Kurgan.jpg|150x150px]]
|-
|کالوګا
|Калуга
|اوبلاست کالوګا
|۳۲۷۵۰۰
|[[دوتنه:Калуга_с_высоты_птичьего_полета.JPG|link=پرونده:Калуга_с_высоты_птичьего_полета.JPG|150x150px]]
|-
|اسمالنسک
|Смоленск
|اوبلاست اسمالنسک
|۳۱۷۷۰۰
|[[دوتنه:Uspensky_cathedral.jpg|link=پرونده:Uspensky_cathedral.jpg|150x150px]]
|-
|اوریول
|Орёл
|اوبلاست اوریول
|۳۱۶۸۳۸
|[[دوتنه:Oryol_13.jpg|link=پرونده:Oryol_13.jpg|200x200px]]
|-
|ولادي قفقاز
|Владикавказ
|اوستیای شمالی-آلانیا
|۳۱۱۶۹۳
|[[دوتنه:View_of_Vladikavkaz.jpg|link=پرونده:View_of_Vladikavkaz.jpg|150x150px]]
|-
|مورمانسک
|Мурманск
|اوبلاست مورمانسک
|۳۱۱۲۰۹
|[[دوتنه:Арктика_зимой.jpg|link=پرونده:Арктика_зимой.jpg|150x150px]]
|-
|چرپووتس
|Череповец
|اوبلاست ولوګدا
|۳۰۷۸۰۰
|[[دوتنه:ТРЦ_&quot;ИЮНЬ&quot;_город_Череповец.jpg|link=پرونده:ТРЦ_&quot;ИЮНЬ&quot;_город_Череповец.jpg|150x150px]]
|-
|چیتا
|Чита
|سرزمین زابایکالسکی
|۳۰۷۰۸۱
|[[دوتنه:Площадь_Ленина_(2).JPG|link=پرونده:Площадь_Ленина_(2).JPG|150x150px]]
|-
|ولژسکیی
|Волжский
|اوبلاست ولګوګراد
|۳۰۵۵۷۳
|[[دوتنه:Volzhsky_center_pr_Lenina.jpg|link=پرونده:Volzhsky_center_pr_Lenina.jpg|150x150px]]
|}

=== هغه ښارونه چې له سلو زرو څخه ډېر وګړي په کې ژوند کوي: ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! style=&quot;width: 150px;&quot; |ښار
! style=&quot;width: 150px;&quot; |په روسي ژبه
! style=&quot;width: 120px;&quot; |واحد
! style=&quot;width: 50px;&quot; |نفوس{{Break}}&lt;br /&gt;(سرشمېرنه ۲۰۱۰)
! style=&quot;width: 150px;&quot; |انځور
|-
|سورګوت
|Сургут
|خانتی-مانسی
|۲۹۸۴۴۶
|[[دوتنه:Lenin_st.,_Surgut,_Russia_04.jpg|link=پرونده:Lenin_st.,_Surgut,_Russia_04.jpg|150x150px]]
|-
|سارانسک
|Саранск
|موردوویا
|۲۹۶۰۵۴
|[[دوتنه:Площадь_тысячелетия.jpg|link=پرونده:Площадь_тысячелетия.jpg|150x150px]]
|-
|وولوګدا
|Вологда
|اوبلاست ولوګدا
|۲۸۵۹۸۳
|[[دوتنه:Golden_Anchor_2.jpg|link=پرونده:Golden_Anchor_2.jpg|150x150px]]
|-
|تامبوف
|Тамбов
|اوبلاست تامبوف
|۲۸۱۸۰۰
|[[دوتنه:Колокольня_Казанского_монастыря.jpg|link=پرونده:Колокольня_Казанского_монастыря.jpg|212x212px]]
|-
|کوستروما
|Кострома
|اوبلاست کوستروما
|۲۷۳۴۰۰
|[[دوتنه:Watchtower_Kostroma.jpg|link=پرونده:Watchtower_Kostroma.jpg|150x150px]]
|-
|کامسامولسک بر آمور
|Комсомольск{{Break}}&lt;br /&gt;-на-Амуре
|کرای خاباروفسک
|۲۶۹۸۲۷
|[[دوتنه:Komsomolsk_na_Amuru.jpg|link=پرونده:Komsomolsk_na_Amuru.jpg|150x150px]]
|-
|استرلیتاماک
|Стерлитамак
|باشقیرستان
|۲۶۹۷۲۹
|[[دوتنه:Администрация_Стерлитамака.jpg|link=پرونده:Администрация_Стерлитамака.jpg|150x150px]]
|-
|یاکوتسک
|Якутск
|[[د ياکوتيا جمهوريت|یاقوتستان]]
|۲۶۹۴۸۶
|[[دوتنه:КФЕН_СВФУ.JPG|link=پرونده:КФЕН_СВФУ.JPG|150x150px]]
|-
|نعلچیک
|Нальчик
|کاباردینو-بالکاریا
|۲۶۹۲۲۷
|[[دوتنه:Белый_дом_КБР.jpg|link=پرونده:Белый_дом_КБР.jpg|150x150px]]
|-
|پتروزاودسک
|Петрозаводск
| کارلیا جمهوريت
|۲۶۶۳۰۰
|[[دوتنه:Hotel_ParkInnRadissonPetrozavodsk.jpg|link=پرونده:Hotel_ParkInnRadissonPetrozavodsk.jpg|150x150px]]
|-
|تاګانروګ
|Таганрог
|اوبلاست روستوف
|۲۵۷۶۱۱
|[[دوتنه:Pushkin_Embankment_(Taganrog).jpg|link=پرونده:Pushkin_Embankment_(Taganrog).jpg|150x150px]]
|-
|براتسک
|Братск
|اوبلاست ایرکوتسک
|۲۵۱۰۴۴
|[[دوتنه:Bratskfountain.jpg|link=پرونده:Bratskfountain.jpg|150x150px]]
|-
|[[یوشکار اولاً]]
|Йошкар-Ола
|ماری ال
|۲۴۸۶۶۹
|[[دوتنه:Йошкар-Ола._Набережная.jpg|link=پرونده:Йошкар-Ола._Набережная.jpg|150x150px]]
|-
|دزرژینسک، روسیه
|Дзержинск
|استان نیژنی نووګورود
|۲۴۵۹۶۸
|[[دوتنه:Dzerzhinsk-02.jpg|link=پرونده:Dzerzhinsk-02.jpg|150x150px]]
|-
|نیژنوارتوفسک
|Нижневартовск
|خانتی-مانسی
|۲۴۵۸۷۲
|[[دوتنه:Европа-Сити_Нижневартовск.jpg|link=پرونده:Европа-Сити_Нижневартовск.jpg|150x150px]]
|-
|شاختی
|Шахты
|اوبلاست روستوف
|۲۴۵۷۷۹
|[[دوتنه:Г.Шахты,_ул.Советская.JPG|link=پرونده:Г.Шахты,_ул.Советская.JPG|200x200px]]
|-
|اورسک
|Орск
|اوبلاست ارنبورګ
|۲۴۵۰۱۵
|[[دوتنه:St.Orsk.jpg|link=پرونده:St.Orsk.jpg|150x150px]]
|-
|آنګارسک
|Ангарск
|اوبلاست ایرکوتسک
|۲۴۱۴۸۳
|[[دوتنه:71-619_(KTM-19)_(at_number_T202)_in_Angarsk.jpg|link=پرونده:71-619_(KTM-19)_(at_number_T202)_in_Angarsk.jpg|150x150px]]
|-
|سیکتیوکار
|Сыктывкар
|کومی
|۲۳۵۸۴۵
|[[دوتنه:ТРЦ_&quot;ИЮНЬ&quot;_город_Сыктывкар.jpg|link=پرونده:ТРЦ_&quot;ИЮНЬ&quot;_город_Сыктывкар.jpg|150x150px]]
|-
|ګروزنی
|Грозный
|[[چيچنيا|چچنستان]]
|۲۳۱۲۱۵
|[[دوتنه:Чечня_Грозный-сити.JPG|link=پرونده:Чечня_Грозный-сити.JPG|150x150px]]
|-
|نووراسییسک
|Новороссийск
|کرای کراسنودار
|۲۲۸۲۴۳
|[[دوتنه:Novorossiysk.jpg|link=پرونده:Novorossiysk.jpg|150x150px]]
|-
|نیژنکامسک
|Нижнекамск
|تاتارستان
|۲۲۶۵۶۸
|[[دوتنه:Ледовый_Нижнекамскнефтехим.jpg|link=پرونده:Ледовый_Нижнекамскнефтехим.jpg|150x150px]]
|-
|بییسک
|Бийск
|کرای آلتایی
|۲۱۹۷۷۴
|[[دوتنه:Biysk_-_Sovetskaya_Street.JPG|link=پرونده:Biysk_-_Sovetskaya_Street.JPG|150x150px]]
|-
|استاری اوسکول
|Старый Оскол
|[[بلګورود|اوبلاست بلګورود]]
|۲۱۹۱۰۰
|[[دوتنه:Промагро.jpg|link=پرونده:Промагро.jpg|150x150px]]
|-
|زلنوګراد
|Зеленоград
|[[مسکو]]
|۲۱۸۸۳۹
|[[دوتنه:Zelenograd_-_16th_microdistrict.jpg|link=پرونده:Zelenograd_-_16th_microdistrict.jpg|150x150px]]
|-
|ولیکیی نووګورود
|Великий Новгород
|اوبلاست نووګورود
|۲۱۶۸۵۶
|[[دوتنه:Nowgorod_2005_w.jpg|link=پرونده:Nowgorod_2005_w.jpg|150x150px]]
|-
|پروکوپیفسک
|Прокопьевск
|اوبلاست کمروو
|۲۱۲۰۲۹
|[[دوتنه:Площадь_перед_драматическим_театром,_27_августа_2011_г..jpg|link=پرونده:Площадь_перед_драматическим_театром,_27_августа_2011_г..jpg|150x150px]]
|-
|ریبینسک
|Рыбинск
|اوبلاست یاروسلاول
|۲۱۱۰۰۰
|[[دوتنه:Mother_Volga_monument_in_Rybinsk.jpg|link=پرونده:Mother_Volga_monument_in_Rybinsk.jpg|150x150px]]
|-
|انګلس
|Энгельс
|اوبلاست ساراتوف
|۲۰۶۸۴۸
|[[دوتنه:EMR_adminisration.jpg|link=پرونده:EMR_adminisration.jpg|150x150px]]
|-
|بلاګووشچنسک
|Благовещенск
|[[آمور|اوبلاست آمور]]
|۲۰۶۴۶۸
|[[دوتنه:Благовещенская_телебашня_ночью.jpg|link=پرونده:Благовещенская_телебашня_ночью.jpg|150x150px]]
|-
|نوریلسک
|Норильск
|کرای کراسنویارسک
|۲۰۳۹۳۰
|[[دوتنه:Leninsky_prospekt_in_Norilsk.JPG|link=پرونده:Leninsky_prospekt_in_Norilsk.JPG|150x150px]]
|-
|بالاکوفو
|Балаково
|اوبلاست ساراتوف
|۱۹۸۰۴۹
|[[دوتنه:Усадьба_Мальцева.jpg|link=پرونده:Усадьба_Мальцева.jpg|150x150px]]
|-
|پسکوف
|Псков
|اوبلاست پسکوف
|۱۹۴۹۰۰
|[[دوتنه:Troizkiy_cathedral_(Pskov).jpg|link=پرونده:Troizkiy_cathedral_(Pskov).jpg|150x150px]]
|-
|سورودوینسک
|Северодвинск
|اوبلاست آرخانګلسک
|۱۹۲۳۵۳
|[[دوتنه:Ship_building_place.jpg|link=پرونده:Ship_building_place.jpg|150x150px]]
|-
|آرماویر
|Армавир
|کرای کراسنودار
|۱۸۸۲۸۶
|[[دوتنه:Мегацентр_&quot;Красная_Площадь&quot;,_г._Армавир.jpg|link=پرونده:Мегацентр_&quot;Красная_Площадь&quot;,_г._Армавир.jpg|150x150px]]
|-
|زلاتوست
|Златоуст
|اوبلاست چلیابینسک
|۱۸۷۹۵۰
|[[دوتنه:Zlatoust2011.jpg|link=پرونده:Zlatoust2011.jpg|150x150px]]
|-
|بالاشیخا
|Балашиха
|اوبلاست مسکو
|۱۸۴۹۰۰
|[[دوتنه:Prospekt_Lenina_Balashiha.jpg|link=پرونده:Prospekt_Lenina_Balashiha.jpg|150x150px]]
|-
|خیمکی
|Химки
|اوبلاست مسکو
|۱۸۱۰۰۰
|[[دوتنه:OM_Knyaginya_Olga2.jpg|link=پرونده:OM_Knyaginya_Olga2.jpg|150x150px]]
|-
|پودولسک
|Подольск
|اوبلاست مسکو
|۱۸۰۹۶۳
|[[دوتنه:Centre_of_Podolsk_2.jpg|link=پرونده:Centre_of_Podolsk_2.jpg|150x150px]]
|-
|کامنسک-اورالسکیی
|Каменск-Уральский
|اوبلاست سوردلوفسک
|۱۸۰۱۳۹
|[[دوتنه:City_Governement_Building_of_Kamensk-Uralsky.jpg|link=پرونده:City_Governement_Building_of_Kamensk-Uralsky.jpg|150x150px]]
|-
|پتروپاولوفسک-کامچاتسکیی
|Петропавловск-Камчатский
|کرای کامچاتکا
|۱۷۹۷۸۰
|[[دوتنه:Камчатский_театр_драмы_и_комедии.JPG|link=پرونده:Камчатский_театр_драмы_и_комедии.JPG|150x150px]]
|-
|سیزران
|Сызрань
|اوبلاست سامارا
|۱۷۸۹۰۴
|
|-
|نووچرکاسک
|Новочеркасск
|اوبلاست روستوف
|۱۷۶۵۴۲
|[[دوتنه:Главный_корпус_ЮРГТУ_(НПИ).jpg|link=پرونده:Главный_корпус_ЮРГТУ_(НПИ).jpg|150x150px]]
|-
|یوژنو-ساخالینسک
|Южно-Сахалинск
|اوبلاست ساخالین
|۱۷۴۷۸۴
|[[دوتنه:Сити-Молл._Южно-Сахалинск._(2).JPG|link=پرونده:Сити-Молл._Южно-Сахалинск._(2).JPG|150x150px]]
|-
|کورولیوف
|Королёв
|اوبلاست مسکو
|۱۷۳۶۰۰
|[[دوتنه:Центральная_часть_города_Королёв.jpg|link=پرونده:Центральная_часть_города_Королёв.jpg|150x150px]]
|-
|ولګودونسک
|Волгодонск
|اوبلاست روستوف
|۱۶۹۰۴۸
|[[دوتنه:Волгодонск._Путепровод.JPG|link=پرونده:Волгодонск._Путепровод.JPG|150x150px]]
|-
|ناخودکا
|Находка
|کرای پریمورسکی
|۱۶۶۵۴۰
|[[دوتنه:Business_center_in_Nakhodka.JPG|link=پرونده:Business_center_in_Nakhodka.JPG|150x150px]]
|-
|برزنیکی
|Березники
|کرای پرم
|۱۶۴۸۷۳
|[[دوتنه:Uralkali.jpg|link=پرونده:Uralkali.jpg|150x150px]]
|-
|آباکان
|Абакан
|خاکاسیا
|۱۶۳۳۶۲
|[[دوتنه:Cathedral_in_Abakan.jpg|link=پرونده:Cathedral_in_Abakan.jpg|203x203px]]
|-
|میتیشچی
|Мытищи
|اوبلاست مسکو
|۱۶۲۷۰۰
|[[دوتنه:ТРЦ_&quot;ИЮНЬ&quot;_город_Мытищи.jpg|link=پرونده:ТРЦ_&quot;ИЮНЬ&quot;_город_Мытищи.jpg|150x150px]]
|-
|لیوبرتسی
|Люберцы
|اوبلاست مسکو
|۱۵۸۱۹۰
|[[دوتنه:View_of_Lyubertsy_(1).jpg|link=پرونده:View_of_Lyubertsy_(1).jpg|150x150px]]
|-
|سالاوات
|Салават
|باشقیرستان
|۱۵۵۷۷۸
|[[دوتنه:Первомайская7.jpg|link=پرونده:Первомайская7.jpg|150x150px]]
|-
|روبتسوفسک
|Рубцовск
|کرای آلتایی
|۱۵۵۳۶۶
|[[دوتنه:Rubcovsk-Lenin.jpg|link=پرونده:Rubcovsk-Lenin.jpg|150x150px]]
|-
|مایکوپ
|Майкоп
|آدیغیه
|۱۵۴۵۵۵
|[[دوتنه:Майкопская_Соборная_мечеть.JPG|link=پرونده:Майкопская_Соборная_мечеть.JPG|150x150px]]
|-
|اوسورییسک
|Уссурийск
|کرای پریمورسکی
|۱۵۳۶۰۴
|[[دوتنه:Уссурийск,_ул._Некрасова.JPG|link=پرونده:Уссурийск,_ул._Некрасова.JPG|150x150px]]
|-
|میاس
|Миасс
|اوبلاست چلیابینسک
|۱۵۲۵۰۷
|[[دوتنه:Trk_slon_(Miass).jpg|link=پرونده:Trk_slon_(Miass).jpg|150x150px]]
|-
|کووروف
|Ковров
|اوبلاست ولادیمیر
|۱۵۰۹۰۰
|[[دوتنه:Kovrov._Corner_of_First_May_Day_&amp;_Trud_(Labour)_Streets.jpg|link=پرونده:Kovrov._Corner_of_First_May_Day_&amp;_Trud_(Labour)_Streets.jpg|150x150px]]
|-
|کولومنا
|Коломна
|اوبلاست مسکو
|۱۴۷۹۰۰
|[[دوتنه:Kolomna_04-2014_img34_Kremlin.jpg|link=پرونده:Kolomna_04-2014_img34_Kremlin.jpg|150x150px]]
|-
|نوووموسکوفسک
|Новомосковск
|اوبلاست تولا
|۱۴۷۰۰۰
|[[دوتنه:Novomoskovsk_Town_Hall.JPG|link=پرونده:Novomoskovsk_Town_Hall.JPG|150x150px]]
|-
|الکتروستال
|Электросталь
|اوبلاست مسکو
|۱۴۶۰۰۰
|[[دوتنه:Проспект_Ленина_(Электросталь).JPG|link=پرونده:Проспект_Ленина_(Электросталь).JPG|150x150px]]
|-
|کولپینو
|Колпино
|[[سینټ پیټرزبورګ|سن پترزبورګ]]
|۱۴۳۸۰۰
|[[دوتنه:Troitsky-sobor_Izhora_river_and_Bridge.jpg|link=پرونده:Troitsky-sobor_Izhora_river_and_Bridge.jpg|150x150px]]
|-
|آلماتیفسک
|Альметьевск
|تاتارستان
|۱۴۱۹۳۲
|[[دوتنه:Almetyevsk.jpg|link=پرونده:Almetyevsk.jpg|150x150px]]
|-
|پیتیګورسک
|Пятигорск
|کرای استاوروپول
|۱۴۱۰۸۴
|[[دوتنه:Городская_администрация._Пятигорск.jpg|link=پرونده:Городская_администрация._Пятигорск.jpg|150x150px]]
|-
|کوپیسک
|Копейск
|اوبلاست چلیابینسک
|۱۳۷۰۹۷
|[[دوتنه:Kopejsk_fontan_03.08.2008.jpg|link=پرونده:Kopejsk_fontan_03.08.2008.jpg|150x150px]]
|-
|نازران
|Назрань
|[[انګوشتيا|اینګوشتیا]]
|۱۳۶۹۹۱
|[[دوتنه:Жд_вокзал_Назрань.jpg|link=پرونده:Жд_вокзал_Назрань.jpg|150x150px]]
|-
|پروورالسک
|Первоуральск
|اوبلاست سوردلوفسک
|۱۳۴۳۶۱
|[[دوتنه:Pervouralsky_Novotrubny_Works_-_Central_entrance.jpg|link=پرونده:Pervouralsky_Novotrubny_Works_-_Central_entrance.jpg|150x150px]]
|-
|اودینتسوفو
|Одинцово
|اوبلاست مسکو
|۱۳۰۱۰۰
|[[دوتنه:ТЦ_Курс.jpg|link=پرونده:ТЦ_Курс.jpg|150x150px]]
|-
|کیسلوفودسک
|Кисловодск
|کرای استاوروپول
|۱۲۹۴۹۶
|[[دوتنه:Площадь_художников.JPG|link=پرونده:Площадь_художников.JPG|150x150px]]
|-
|نوینومیسک
|Невинномысск
|کرای استاوروپول
|۱۲۸۵۲۸
|[[دوتنه:Nevinnomisk_ZD_Vokzal.jpg|link=پرونده:Nevinnomisk_ZD_Vokzal.jpg|150x150px]]
|-
|خاسافیورت
|Хасавюрт
|داغستان
|۱۲۸۳۸۱
|[[دوتنه:Церковь_Святого_Знамения_Божьей_Матери_г._Хасавюрт.JPG|link=پرونده:Церковь_Святого_Знамения_Божьей_Матери_г._Хасавюрт.JPG|150x150px]]
|-
|دیمیتروفګراد
|Димитровград
|اوبلاست اولیانوفسک
|۱۲۷۹۶۶
|[[دوتنه:Dimitrovgrad03.JPG|link=پرونده:Dimitrovgrad03.JPG|150x150px]]
|-
|نووچبوکسارسک
|Новочебоксарск
|چواشستان
|۱۲۶۸۸۵
|[[دوتنه:Застройка_новых_районов_вдоль_Волги_(Новочебоксарск).jpg|link=پرونده:Застройка_новых_районов_вдоль_Волги_(Новочебоксарск).jpg|150x150px]]
|-
|سرپوخوف
|Серпухов
|اوبلاست مسکو
|۱۲۴۲۰۰
|[[دوتنه:KOTRSTON-SERPUKHOV.jpg|link=پرونده:KOTRSTON-SERPUKHOV.jpg|150x150px]]
|-
|اورخوفو-زویفو
|Орехово-Зуево
|اوبلاست مسکو
|۱۲۲۰۰۰
|[[دوتنه:Ozuevo-mall.jpg|link=پرونده:Ozuevo-mall.jpg|150x150px]]
|-
|موروم
|Муром
|اوبلاست ولادیمیر
|۱۲۰۸۰۰
|[[دوتنه:20150624_Муром_Московская_улица_4.JPG|link=پرونده:20150624_Муром_Московская_улица_4.JPG|233x233px]]
|-
|نفتکامسک
|Нефтекамск
|باشقیرستان
|۱۱۹۵۱۵
|[[دوتنه:Нефтекамск,_Телевышка.jpg|link=پرونده:Нефтекамск,_Телевышка.jpg|150x150px]]
|-
|دربند
|Дербент
|داغستان
|۱۱۹۲۰۰
|[[دوتنه:Derbent._Dagestan.jpg|link=پرونده:Derbent._Dagestan.jpg|150x150px]]
|-
|ژلزنودوروژنی
|Железнодорожный
|اوبلاست مسکو
|۱۱۸۹۰۰
|[[دوتنه:Железка_1_августа_2014_г..jpg|link=پرونده:Железка_1_августа_2014_г..jpg|150x150px]]
|-
|نووی اورنګوی
|Новый Уренгой
|یامالو-ننتس
|۱۱۸۶۵۹
|[[دوتنه:Winter_(Novy_Urengoy).jpg|link=پرونده:Winter_(Novy_Urengoy).jpg|150x150px]]
|-
|کامیشین
|Камышин
|اوبلاست ولګوګراد
|۱۱۷۲۹۷
|[[دوتنه:Kamyshin_Historic_Museum.JPG|link=پرونده:Kamyshin_Historic_Museum.JPG|150x150px]]
|-
|نفتیوګانسک
|Нефтеюганск
|خانتی-مانسی
|۱۱۷۲۶۲
|[[دوتنه:Речной_порт_Нефтеюганска.jpg|link=پرونده:Речной_порт_Нефтеюганска.jpg|150x150px]]
|-
|کراسنوګورسک
|Красногорск
|اوبلاست مسکو
|۱۱۶۷۳۸
|[[دوتنه:House_of_Moscow_Oblast_Government_(night).jpg|link=پرونده:House_of_Moscow_Oblast_Government_(night).jpg|150x150px]]
|-
|چرکسک
|Черкесск
|کاراچای-چرکسیا
|۱۱۶۷۳۳
|[[دوتنه:The_city_of_Cherkessk.jpg|link=پرونده:The_city_of_Cherkessk.jpg|150x150px]]
|-
|نوګینسک
|Ногинск
|اوبلاست مسکو
|۱۱۵۹۴۲
|[[دوتنه:Noginsk_PICT0216.JPG|link=پرونده:Noginsk_PICT0216.JPG|150x150px]]
|-
|نوووشاختینسک
|Новошахтинск
|اوبلاست روستوف
|۱۱۳۹۱۶
|[[دوتنه:Novoshakhtinsk_duma.jpg|link=پرونده:Novoshakhtinsk_duma.jpg|150x150px]]
|-
|شچیولکوفو
|Щёлково
|اوبلاست مسکو
|۱۱۳۰۰۰
|[[دوتنه:Щелково_Пролетарский_проспект.JPG|link=پرونده:Щелково_Пролетарский_проспект.JPG|200x200px]]
|-
|یلتس
|Елец
|اوبلاست لیپتسک
|۱۱۲۷۰۰
|[[دوتنه:Elets_sobor.jpg|link=پرونده:Elets_sobor.jpg|150x150px]]
|-
|نووکویبیشفسک
|Новокуйбышевск
|اوبلاست سامارا
|۱۱۰۷۵۲
|[[دوتنه:Novokuibyshevsk_vokzal.JPG|link=پرونده:Novokuibyshevsk_vokzal.JPG|150x150px]]
|-
|نویابرسک
|Ноябрьск
|یامالو-ننتس
|۱۱۰۴۹۴
|[[دوتنه:City_center_of_Noyabrsk.jpg|link=پرونده:City_center_of_Noyabrsk.jpg|150x150px]]
|-
|آچینسک
|Ачинск
|کرای کراسنویارسک
|۱۱۰۳۳۶
|[[دوتنه:Ачинск_администрация.JPG|link=پرونده:Ачинск_администрация.JPG|150x150px]]
|-
|اوکتیابرسکیی
|Октябрьский
|باشقیرستان
|۱۰۹۰۴۴
|[[دوتنه:Площадь_им._Ленина.jpg|link=پرونده:Площадь_им._Ленина.jpg|150x150px]]
|-
|کیزیل
|Кызыл
|تووا
|۱۰۸۳۰۶
|[[دوتنه:Arb_Court_Tyva.jpg|link=پرونده:Arb_Court_Tyva.jpg|150x150px]]
|-
|سورسک
|Северск
|اوبلاست تومسک
|۱۰۷۰۷۳
|[[دوتنه:Seversk_Kurchatova.jpg|link=پرونده:Seversk_Kurchatova.jpg|150x150px]]
|-
|سورسک
|Сурск
|اوبلاست پنزا
|۱۰۷۰۷۳
|[[دوتنه:Seversk_checkpoint.jpg|link=پرونده:Seversk_checkpoint.jpg|150x150px]]
|-
|سرګییف پوساد
|Сергиев Посад
|اوبلاست مسکو
|۱۰۵۸۳۵
|[[دوتنه:Old_Hotel,_Sergiyev_Posad.jpg|link=پرونده:Old_Hotel,_Sergiyev_Posad.jpg|150x150px]]
|-
|آرزاماس
|Арзамас
|استان نیژنی نووګورود
|۱۰۵۷۸۷
|[[دوتنه:Arzamas_Resurrection_Cathedral_IMG_9666_1725.jpg|link=پرونده:Arzamas_Resurrection_Cathedral_IMG_9666_1725.jpg|150x150px]]
|-
|اوبنینسک
|Обнинск
|اوبلاست کالوګا
|۱۰۵۴۰۰
|[[دوتنه:Obninsk,_Russia_8170101.JPG|link=پرونده:Obninsk,_Russia_8170101.JPG|150x150px]]
|-
|لنینسک-کوزنتسکیی
|Ленинск-Кузнецкий
|اوبلاست کمروو
|۱۰۴۸۲۹
|[[دوتنه:Развлекательный_центр_&quot;Победа&quot;_в_городе_Ленинск-Кузнецкий..jpg|link=پرونده:Развлекательный_центр_&quot;Победа&quot;_в_городе_Ленинск-Кузнецкий..jpg|150x150px]]
|-
|مژدورچنسک
|Междуреченск
|اوبلاست کمروو
|۱۰۳۹۵۰
|[[دوتنه:Mezhdurechensk.jpg|link=پرونده:Mezhdurechensk.jpg|150x150px]]
|-
|کیسلفسک
|Киселевск
|اوبلاست کمروو
|۱۰۳۸۱۷
|[[دوتنه:Ksl.jpg|link=پرونده:Ksl.jpg|150x150px]]
|-
|اوختا
|Ухта
|کومی
|۱۰۳۵۰۰
|[[دوتنه:Вокзал_станции_Ухта.jpg|link=پرونده:Вокзал_станции_Ухта.jpg|150x150px]]
|-
|الیستا
|Элиста
|قالموقستان
|۱۰۲۸۰۵
|[[دوتنه:Парламент_Калмыкии.jpg|link=پرونده:Парламент_Калмыкии.jpg|150x150px]]
|-
|باتایسک
|Батайск
|اوبلاست روستوف
|۱۰۲۲۲۶
|[[دوتنه:Свято-Троицкий_храм,_Батайск.jpg|link=پرونده:Свято-Троицкий_храм,_Батайск.jpg|150x150px]]
|-
|ژوکوفسکیی
|Жуковский
|اوبلاست مسکو
|۱۰۲۰۰۰
|[[دوتنه:Latskova_big_shops_2011.jpg|link=پرونده:Latskova_big_shops_2011.jpg|150x150px]]
|-
|آرتیوم
|Артём
|کرای پریمورسکی
|۱۰۱۷۶۲
|[[دوتنه:Дворец_Культуры_Угольщиков.jpg|link=پرونده:Дворец_Культуры_Угольщиков.jpg|150x150px]]
|-
|نوووترویسک
|Новотроицк
|اوبلاست ارنبورګ
|۱۰۱۳۱۳
|[[دوتنه:Ntsktramv.jpg|link=پرونده:Ntsktramv.jpg|150x150px]]
|-
|ولیکیه لوکی
|Великие Луки
|اوبلاست پسکوف
|۱۰۱۱۰۰
|[[دوتنه:Hotel_velikiye_luki.jpg|link=پرونده:Hotel_velikiye_luki.jpg|150x150px]]
|}

=== ښارونه چې له  زرو څخه زیات نفوس لري ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! style=&quot;width: 150px;&quot; |ښار
! style=&quot;width: 150px;&quot; |په روسي ژبه
! style=&quot;width: 120px;&quot; |واحد
! style=&quot;width: 50px;&quot; |نفوس{{Break}}&lt;br /&gt;(سرشمېرنه ۲۰۱۰)
! style=&quot;width: 150px;&quot; |انځور
|-
|زلنودولسک
|Зеленодольск
|تاتارستان
|۹۹۱۱۶
|[[دوتنه:Zeleny_Dol_Station_and_surroundings_08-2016_img3.jpg|link=پرونده:Zeleny_Dol_Station_and_surroundings_08-2016_img3.jpg|150x150px]]
|-
|ساراپول
|Сарапул
|اودمورتیا
|۹۸۸۳۰
|[[دوتنه:Sarapul_Fire_Tower.jpg|link=پرونده:Sarapul_Fire_Tower.jpg|173x173px]]
|-
|سروف
|Серов
|اوبلاست سوردلوفسک
|۹۸۴۰۸
|[[دوتنه:Храм_во_имя_Преображения_Господня_в_Серове.jpg|link=پرونده:Храм_во_имя_Преображения_Господня_в_Серове.jpg|173x173px]]
|-
|پوشکینو
|Пушкино
|اوبلاست مسکو
|۹۷۴۰۰
|[[دوتنه:Pushkino_city.JPG|link=پرونده:Pushkino_city.JPG|150x150px]]
|-
|کانسک
|Канск
|کرای کراسنویارسک
|۹۷۳۲۰
|
|-
|اوست-ایلیمسک
|Усть-Илимск
|اوبلاست ایرکوتسک
|۹۷۰۸۷
|
|-
|ګلازوف
|Глазов
|اودمورتیا
|۹۷۰۷۰
|
|-
|وتکینسک
|Воткинск
|اودمورتیا
|۹۶۹۳۶
|
|-
|ژلزنوګورسک
|Железногорск
|اوبلاست کورسک
|۹۶۷۰۰
|
|-
|سولیکامسک
|Соликамск
|کرای پرم
|۹۶۲۲۲
|
|-
|ماګادان
|Магадан
|اوبلاست ماګادان
|۹۵۹۲۵
|
|-
|بردسک
|Бердск
|اوبلاست نووسیبیرسک
|۹۵۷۹۸
|
|-
|کامنسک-شاختینسکیی
|Каменск-Шахтинский
|اوبلاست روستوف
|۹۳۹۷۱
|
|-
|ژلزنوګورسک
|Железногорск
|کرای کراسنویارسک
|۹۳۲۲۶
|
|-
|کینشما
|Кинешма
|اوبلاست ایوانوف
|۹۲۹۰۰
|
|-
|نووورالسک
|Новоуральск
|اوبلاست سوردلوفسک
|۹۲۱۸۳
|
|-
|بالاشوف
|Балашов
|اوبلاست ساراتوف
|۹۱۶۲۲
|
|-
|میچورینسک
|Мичуринск
|اوبلاست تامبوف
|۹۰۹۰۰
|
|-
|ووسکرسنسک
|Воскресенск
|اوبلاست مسکو
|۹۰۶۰۰
|
|-
|بوګولما
|Бугульма
|تاتارستان
|۹۰۲۰۴
|
|-
|بوزولوک
|Бузулук
|اوبلاست ارنبورګ
|۸۹۲۶۳
|
|-
|ګاتچینا
|Гатчина
|اوبلاست لنینګراد
|۸۹۱۰۰
|
|-
|ساروف
|Саров
|استان نیژنی نووګورود
|۸۸۰۱۱
|
|-
|کوزنتسک
|Кузнецк
|اوبلاست پنزا
|۸۷۷۴۴
|
|-
|ییسم
|Ейск
|کرای کراسنودار
|۸۷۵۳۳
|
|-
|ګوبکین
|Губкин
|[[بلګورود|اوبلاست بلګورود]]
|۸۶۳۰۰
|
|-
|اوسولیه-سیبیرسکویه
|Усолье-Сибирское
|اوبلاست ایرکوتسک
|۸۵۶۶۰
|
|-
|پوشکین
|Пушкин
|[[سینټ پیټرزبورګ|سن پترزبورګ]]
|۸۴۶۰۰
|
|-
|کیروفو-چپتسک
|Кирово-Чепецк
|اوبلاست کیروف
|۸۳۹۰۶
|
|-
|یورګا
|Юрга
|اوبلاست کمروو
|۸۳۸۷۹
|
|-
|رامنسکویه
|Раменское
|اوبلاست مسکو
|۸۳۷۴۰
|
|-
|دوموددوفو
|Домодедово
|اوبلاست مسکو
|۸۳۷۰۰
|
|-
|کاسپییسک
|Каспийск
|داغستان
|۸۳۳۷۷
|
|-
|آزوف
|Азов
|اوبلاست روستوف
|۸۳۰۰۹
|
|-
|آنژرو-سودژنسک
|Анжеро-Судженск
|اوبلاست کمروو
|۸۲۸۰۶
|
|-
|چایکوفسکیی، پرم
|Чайковский
|کرای پرم
|۸۲۵۵۰
|
|-
|یسنتوکی
|Ессентуки
|کرای استاوروپول
|۸۲۱۶۷
|
|-
|اوزیورسک
|Озёрск
|اوبلاست چلیابینسک
|۸۲۱۶۴
|
|-
|کلین
|Клин
|اوبلاست مسکو
|۸۱۹۰۰
|
|-
|کروپتکین
|Кропоткин
|کرای کراسنودار
|۸۰۷۶۶
|
|-
|دولګورودنی
|Долгопрудный
|اوبلاست مسکو
|۷۹۶۰۰
|
|-
|رئوتوف
|Реутов
|اوبلاست مسکو
|۷۹۶۰۰
|
|-
|ترویتسک
|Троицк
|اوبلاست چلیابینسک
|۷۸۳۷۲
|
|-
|[[ويبورګ|ویبورګ]]
|Выборг
|اوبلاست لنینګراد
|۷۸۳۴۹
|
|-
|مینرالنیه وودی
|Минеральные Воды
|کرای استاوروپول
|۷۶۷۵۷
|
|-
|بور
|Бор
|استان نیژنی نووګورود
|۷۵۹۹۰
|
|-
|بیروبیجان
|Биробиджан
|اوبلاست خودمختار یهودی
|۷۵۴۴۰
|
|-
|شادرنیسک
|Шадринск
|اوبلاست کورګان
|۷۵۲۵۵
|
|-
|چرنوګورسک
|Черногорск
|خاکاسیا
|۷۴۸۶۱
|
|-
|بلوفو، روسیه
|Белово
|اوبلاست کمروو
|۷۴۷۹۶
|
|-
|چاپایفسک
|Чапаевск
|اوبلاست سامارا
|۷۳۵۷۲
|
|-
|چخوف، اوبلاست مسکو
|Чехов
|اوبلاست مسکو
|۷۳۴۰۰
|
|-
|نووالتایسک
|Новоалтайск
|کرای آلتایی
|۷۳۰۶۸
|
|-
|خانتی-مانسییسک
|Ханты-Мансийск
|خانتی-مانسی
|۷۱۸۲۹
|
|-
|نارو-فومینسک
|Наро-Фоминск
|اوبلاست مسکو
|۷۱۰۰۰
|
|-
|آسبست
|Асбест
|اوبلاست سوردلوفسک
|۷۰۸۱۳
|
|-
|یلابوګا
|Елабуга
|تاتارستان
|۷۰۰۲۴
|
|-
|ګئورګیئفسک
|Георгиевск
|کرای استاوروپول
|۶۸۸۹۱
|
|-
|زلنوګورسک
|Зеленогорск
|کرای کراسنویارسک
|۶۸۵۸۳
|
|-
|بلورتسک
|Белорецк
|باشقیرستان
|۶۸۳۰۸
|
|-
|وولسک
|Вольск
|اوبلاست ساراتوف
|۶۸۱۶۰
|
|-
|لیسوا
|Лысьва
|کرای پرم
|۶۸۱۳۷
|
|-
|کونګور
|Кунгур
|کرای پرم
|۶۸۱۱۶
|
|-
|ایشیمبای
|Ишимбай
|باشقیرستان
|۶۸۰۳۸
|
|-
|ګوکوفو
|Гуково
|اوبلاست روستوف
|۶۷۹۹۸
|
|-
|بلوګورسک
|Белогорск
|[[آمور|اوبلاست آمور]]
|۶۷۳۶۱
|
|-
|لوبنیا
|Лобня
|اوبلاست مسکو
|۶۷۱۰۰
|
|-
|استوپینو
|Ступино
|اوبلاست مسکو
|۶۷۰۰۰
|
|-
|یګوریفسک
|Егорьевск
|اوبلاست مسکو
|۶۷۰۰۰
|
|-
|سوسنووی بور
|Сосновый Бор
|اوبلاست لنینګراد
|۶۶۷۰۰
|
|-
|بوریسوګلبسک
|Борисоглебск
|اوبلاست وورونژ
|۶۶۶۰۰
|
|-
|مینوسینسک
|Минусинск
|کرای کراسنویارسک
|۶۶۴۰۲
|
|-
|سیبای
|Сибай
|باشقیرستان
|۶۵۹۴۳
|
|-
|تویمازی
|Туймазы
|باشقیرستان
|۶۵۷۵۰
|
|-
|آلکسین
|Алексин
|اوبلاست تولا
|۶۵۷۰۰
|
|-
|کستوفو
|Кстово
|استان نیژنی نووګورود
|۶۵۶۵۱
|
|-
|لنینوګورسک
|Лениногорск
|تاتارستان
|۶۵۴۸۶
|
|-
|بودیونوفسک
|Будённовск
|کرای استاوروپول
|۶۵۱۹۰
|
|-
|کلینتسی
|Клинцы
|[[بریانسک|اوبلاست بریانسک]]
|۶۵۱۰۰
|
|-
|اسلاویانسک-نا-کوبانی
|Славянск-на-Кубани
|کرای کراسنودار
|۶۴۸۸۳
|
|-
|پترهوف
|Петергоф
|[[سینټ پیټرزبورګ|سن پترزبورګ]]
|۶۴۸۰۰
|
|-
|پولفسکوی
|Полевской
|اوبلاست سوردلوفسک
|۶۴۶۹۷
|
|-
|دونسکوی، اوبلاست تولا
|Донской
|اوبلاست تولا
|۶۴۵۵۲
|
|-
|لسوسیبیرسک
|Лесосибирск
|کرای کراسنویارسک
|۶۴۱۶۰
|
|-
|ایشیم
|Ишим
|اوبلاست تیومن
|۶۴۰۲۱
|
|-
|ایسکیتیم
|Искитим
|اوبلاست نووسیبیرسک
|۶۴۰۰۸
|
|-
|الکساندروف
|Александров
|اوبلاست ولادیمیر
|۶۳۴۰۰
|
|-
|تواپسه
|Туапсе
|کرای کراسنودار
|۶۳۲۸۳
|
|-
|نریونګری
|Нерюнгри
|[[د ياکوتيا جمهوريت|یاقوتستان]]
|۶۳۲۲۳
|
|-
|ګوس-خروستالنی
|Гусь-Хрустальный
|اوبلاست ولادیمیر
|۶۲۷۰۰
|
|-
|تیخورتسک
|Тихорецк
|کرای کراسنودار
|۶۲۶۱۶
|
|-
|آپاتیتی
|Апатиты
|اوبلاست مورمانسک
|۶۲۶۰۰
|
|-
|کومرتاو
|Кумертау
|باشقیرستان
|۶۲۰۹۹
|
|-
|زارچنی، اوبلاست پنزا
|Заречный
|اوبلاست پنزا
|۶۲۰۴۳
|
|-
|روسوش
|Россошь
|اوبلاست وورونژ
|۶۲۰۰۰
|
|-
|دوبنا
|Дубна
|اوبلاست مسکو
|۶۱۹۰۰
|
|-
|میخائیلوفسک
|Михайловск
|کرای استاوروپول
|۶۱۷۵۳
|
|-
|رفدا
|Ревда
|اوبلاست سوردلوفسک
|۶۱۷۳۱
|
|-
|دیمیتروف
|Дмитров
|اوبلاست مسکو
|۶۱۷۰۰
|
|-
|ملئوز
|Мелеуз
|باشقیرستان
|۶۱۶۲۴
|
|-
|کراسنوتورینسک
|Краснотурьинск
|اوبلاست سوردلوفسک
|۶۱۳۴۶
|
|-
|لابینسک
|Лабинск
|کرای کراسنودار
|۶۱۳۲۸
|
|-
|پاولوفسکیی پوساد
|Павловский Посад
|اوبلاست مسکو
|۶۱۳۰۰
|
|-
|تیخوین
|Тихвин
|اوبلاست لنینګراد
|۶۱۲۰۰
|
|-
|بویناکسک
|Буйнакск
|داغستان
|۶۱۱۴۳
|
|-
|چیستوپول
|Чистополь
|تاتارستان
|۶۱۱۰۵
|
|-
|بلبی
|Белебей
|باشقیرستان
|۶۰۸۴۷
|
|-
|سالسک
|Сальск
|اوبلاست روستوف
|۶۰۷۷۴
|
|-
|رژف
|Ржев
|اوبلاست تور
|۶۰۶۶۷
|
|-
|پاولوف
|Павлово
|استان نیژنی نووګورود
|۶۰۴۵۴
|
|-
|پروخلاندی
|Прохладный
|کاباردینو-بالکاریا
|۶۰۱۲۳
|
|-
|شچیوکینو
|Щёкино
|اوبلاست تولا
|۵۹۹۰۰
|
|-
|شویا
|Шуя
|اوبلاست ایوانوف
|۵۹۳۰۰
|
|-
|اسووبودنی
|Свободный
|[[آمور|اوبلاست آمور]]
|۵۹۲۸۶
|
|-
|[[کوګاليم|کوګالیم]]
|Когалым
|خانتی-مانسی
|۵۹۱۴۷
|
|-
|میخائیلوفکا
|Михайловка
|اوبلاست ولګوګراد
|۵۹۱۳۲
|
|-
|کوتلاس
|Котлас
|اوبلاست آرخانګلسک
|۵۸۸۹۴
|
|-
|ورخنیایا پیشما
|Верхняя Пышма
|اوبلاست سوردلوفسک
|۵۸۴۰۵
|
|-
|باکسان
|Баксан
|کاباردینو-بالکاریا
|۵۸۲۵۸
|
|-
|ژیګولیوفسک
|Жигулёвск
|اوبلاست سامارا
|۵۷۴۳۷
|
|-
|سولنچنوګورسک
|Солнечногорск
|اوبلاست مسکو
|۵۷۲۰۰
|
|-
|آرسنیف
|Арсеньев
|کرای پریمورسکی
|۵۷۱۷۱
|
|-
|ګورنو-آلتاییسک
|Горно-Алтайск
|[[التای جمهوریت|جمهوری آلتایی]]
|۵۶۹۲۸
|
|-
|اوزلووایا
|Узловая
|اوبلاست تولا
|۵۶۹۰۰
|
|-
|بوروویچی
|Боровичи
|اوبلاست نووګورود
|۵۶۷۰۰
|
|-
|ویکسا
|Выкса
|استان نیژنی نووګورود
|۵۶۵۲۹
|
|-
|نیاګان
|Нягань
|خانتی-مانسی
|۵۶۵۲۶
|
|-
|کریمسک
|Крымск
|کرای کراسنودار
|۵۶۵۰۰
|
|-
|وولژسک
|Волжск
|ماری ال
|۵۶۴۹۰
|
|-
|آناپا
|Анапа
|کرای کراسنودار
|۵۶۴۸۷
|
|-
|کلیموفسک
|Климовск
|اوبلاست مسکو
|۵۵۶۰۰
|
|-
|ویازما
|Вязьма
|اوبلاست اسمالنسک
|۵۵۵۰۰
|
|-
|روسلافل
|Рославль
|اوبلاست اسمالنسک
|۵۵۳۰۰
|
|-
|ایوانتئفکا
|Ивантеевка
|اوبلاست مسکو
|۵۵۲۰۰
|
|-
|لیسکی
|Лиски
|اوبلاست وورونژ
|۵۴۸۰۰
|
|-
|کراسنوکامنسک
|Краснокаменск
|سرزمین زابایکالسکی
|۵۴۷۹۰
|
|-
|بلورچنسک
|Белореченск
|کرای کراسنودار
|۵۴۲۵۵
|
|-
|تیماشیوفسک
|Тимашёвск
|کرای کراسنودار
|۵۳۹۴۰
|
|-
|چرمخوفو
|Черемхово
|اوبلاست ایرکوتسک
|۵۳۸۹۲
|
|-
|سورومورسک
|Североморск
|اوبلاست مورمانسک
|۵۳۷۰۰
|
|-
|بالاخنا
|Балахна
|استان نیژنی نووګورود
|۵۳۴۲۵
|
|-
|ویدنویه
|Видное
|اوبلاست مسکو
|۵۳۳۰۰
|
|-
|نازاروفو
|Назарово
|کرای کراسنویارسک
|۵۳۲۳۴
|
|-
|ګلن دژیک
|Геленджик
|کرای کراسنودار
|۵۳۱۱۱
|
|-
|ویشنیی وولوچیوک
|Вышний Волочёк
|اوبلاست تور
|۵۳۰۰۰
|
|-
|کراسنوکامسک
|Краснокамск
|کرای پرم
|۵۲۶۴۴
|
|-
|فریازینو
|Фрязино
|اوبلاست مسکو
|۵۲۴۰۰
|
|-
|کیریشی
|Кириши
|اوبلاست لنینګراد
|۵۲۳۰۹
|
|-
|بوګوروسلان
|Бугуруслан
|اوبلاست ارنبورګ
|۵۲۱۴۶
|
|-
|لیتکارینو
|Лыткарино
|اوبلاست مسکو
|۵۱۶۰۰
|
|-
|لیفنی
|Ливны
|اوبلاست اوریول
|۵۱۳۰۰
|
|-
|ایزبرباش
|Избербаш
|داغستان
|۵۱۲۴۶
|
|-
|یارتسفو
|Ярцево
|اوبلاست اسمالنسک
|۵۰۷۴۸
|
|-
|اوروس-مارتان
|Урус-Мартан
|[[چيچنيا|چچنستان]]
|۵۰۶۲۸
|
|-
|کینګیسپ
|Кингисепп
|اوبلاست لنینګراد
|۵۰۵۰۰
|
|-
|دونتسک، روسیه
|Донецк
|اوبلاست روستوف
|۵۰۴۹۰
|
|-
|لسنوی
|Лесной
|اوبلاست سوردلوفسک
|۵۰۳۶۳
|
|-
|اسنژینسک
|Снежинск
|اوبلاست چلیابینسک
|۵۰۱۰۶
|
|}

=== هغه ښارونه چې له  زرو لږ وګړي پکې ژوند کوي ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! style=&quot;width: 150px;&quot;|ښار
! style=&quot;width: 150px;&quot;|روسي ژبه
! style=&quot;width: 120px;&quot;|[[د روسيې فدرالي واحدونه|واحد]]
! style=&quot;width: 50px;&quot;|نفوس{{سخ}}(سرشمېرنه ۲۰۱۰)
! style=&quot;width: 150px;&quot;|انځور
|-
| [[موژګا]]||Можга||[[اودمورتیا]]||۴۹۷۰۰||
|-
| کيمري||Кимры||[[ تور اوبلاست]]||۴۹۶۲۸||
|-
| [[شلخوف]]||Шелехов||[[ ایرکوتسک اوبلاست]]||۴۹۵۵۱||
|-
| [[مونچګورسک]]||Мончегорск||[[مورمانسک اوبلاست ]]||۴۹۴۰۰||
|-
| [[زارینسک]]||Заринск||[[کرای آلتایی]]||۴۹۳۶۵||
|-
| [[مګیون]]||Мегион||[[خانتی-مانسی]]||۴۹۱۰۷||
|-
| [[بریوزوفسکیی، استان سوردلوفسک|بریوزوفسکیی]]||Березовский||[[ سوردلوفسک اوبلاست]]||۴۸۹۶۹||
|-
| [[چوسوفوي]]||Чусовой||[[کرای پرم]]||۴۸۹۲۸||
|-
| [[سایانوګورسک]]||Саяногорск||[[خاکاسیا]]||۴۸۵۸۳||
|-
| [[اوترادنی، اوبلاست سامارا|اوترادنی]]||Отрадный||[[اوبلاست سامارا]]||۴۸۳۵۶||
|-
| [[کیزلیار]]||Кизляр||[[داغستان]]||۴۸۰۰۳||
|-
| [[ورخنیایا سالدا]]||Верхняя Салда||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۴۷۸۳۷||
|-
| [[رادوژنی، خانتی-مانسی|رادوژنی]]||Радужный||[[خانتی-مانسی]]||۴۷۸۱۱||
|-
| [[کورګانینسک]]||Курганинск||[[کرای کراسنودار]]||۴۷۷۲۲||
|-
| [[روزایفکا]]||Рузаевка||[[موردوویا]]||۴۷۶۴۷||
|-
| [[تورژوک]]||Торжок||[[اوبلاست تور]]||۴۷۶۰۰||
|-
| [[کویبیشف، اوبلاست نووسیبیرسک|کویبیشف]]||Куйбышев||[[ نووسیبیرسک اوبلاست]]||۴۷۵۶۶||
|-
| [[بریوزوفسکیي،  کمروو ايالت|بریوزوفسکیي]]||Березовский||[[اوبلاست کمروو]]||۴۷۳۶۱||
|-
| [[نادیم]]||Надым||[[یامالو-ننتس]]||۴۷۲۹۹||
|-
| [[دزرژینسکیی، اوبلاست مسکو|دزرژینسکیی]]||Дзержинский||[[اوبلاست مسکو]]||۴۷۱۶۳||
|-
| [[کاناش]]||Канаш||[[چواشستان]]||۴۶۹۴۶||
|-
| [[اوسینیکی]]||Осинники||[[اوبلاست کمروو]]||۴۶۹۲۵||
|-
| [[ګریازی]]||Грязи||[[اوبلاست لیپتسک]]||۴۶۵۰۰||
|-
| [[کورچاتوف، روسیه|کورچاتوف]]||Курчатов||[[اوبلاست کورسک]]||۴۶۴۶۳||
|-
| [[کولچوګینو]]||Кольчугино||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۴۶۲۸۵||
|-
| [[متسنسک]]||Мценск||[[اوبلاست اوریول]]||۴۵۹۰۰||
|-
| [[وسوولوژسک]]||Всеволожск||[[اوبلاست لنینګراد]]||۴۵۹۰۰||
|-
| [[وولخوف]]||Волхов||[[اوبلاست لنینګراد]]||۴۵۸۰۰||
|-
| [[ساتکا]]||Сатка||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۴۵۶۹۶||
|-
| [[مالګوبک]]||Малгобек||[[اینګوشتیا]]||۴۵۶۱۲||
|-
| [[شبکینو]]||Шебекино||[[اوبلاست بلګورود]]||۴۵۶۰۸||
|-
| [[اسپاسک-دالنیی]]||Спасск-Дальний||[[کرای پریمورسکی]]||۴۵۴۰۲||
|-
| [[سافونوفو، اوبلاست اسمالنسک|سافونوفو]]||Сафоново||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۴۵۳۰۰||
|-
| [[آمورسک]]||Амурск||[[کرای خاباروفسک]]||۴۵۲۶۵||
|-
| [[شالی، چچنستان|شالي]]||Шали||[[چچنستان]]||۴۵۱۶۱||
|-
| [[راسکازوفو]]||Рассказово||[[اوبلاست تامبوف]]||۴۵۰۰۷||
|-
| [[اوست-کوت]]||Усть-Кут||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۴۴۸۳۲||
|-
| [[اوسینسک]]||Усинск||[[کومی]]||۴۴۸۰۵||
|-
| [[استرژووی]]||Стрежевой||[[اوبلاست تومسک]]||۴۴۶۹۳||
|-
| تولون||Тулун||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۴۴۶۱۱||
|-
| [[یفرموف (شهر)|یفرموف]]||Ефремов||[[اوبلاست تولا]]||۴۴۵۵۹||
|-
| [[کامن-نا-اوبی]]||Камень-на-Оби||[[کرای آلتایی]]||۴۴۳۲۴||
|-
| [[بلایا کالیتفا]]||Белая Калитва||[[اوبلاست روستوف]]||۴۴۲۰۵||
|-
| [[کراسنویه سلو]]||Красное Село||[[سن پترزبورګ]]||۴۴۰۸۱||
|-
| [[سایانسک]]||Саянск||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۴۳۸۱۰||
|-
| [[سووتسک، اوبلاست کالینینګراد|سووتسک]]||Советск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۴۳۰۴۸||
|-
| [[چبارکول]]||Чебаркуль||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۴۳۰۱۹||
|-
| [[ویازنیکی]]||Вязники||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۴۲۹۴۸||
|-
| [[رتیشچفو]]||Ртищево||[[اوبلاست ساراتوف]]||۴۲۹۲۱||
|-
| [[پوګاچیوف]]||Пугачев||[[اوبلاست ساراتوف]]||۴۲۸۹۵||
|-
| [[کاچکانار]]||Качканар||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۴۲۸۴۹||
|-
| [[کرونشتات]]||Кронштадт||[[سن پترزبورګ]]||۴۲۸۰۰||
|-
| [[سالخارد]]||Салехард||[[یامالو-ننتس]]||۴۲۵۴۲||
|-
| [[نووزیبکوف]]||Новозыбков||[[اوبلاست بریانسک]]||۴۲۵۰۹||
|-
| [[کوریاژما]]||Коряжма||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۴۲۴۶۰||
|-
| [[آختوبینسک]]||Ахтубинск||[[اوبلاست آستراخان]]||۴۲۴۴۵||
|-
| [[کراسنی سولین]]||Красный Сулин||[[اوبلاست روستوف]]||۴۲۴۰۳||
|-
| [[پرسلاول-زالسکیی]]||Переславль-Залесский||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۴۲۴۰۰||
|-
| [[مورشانسک]]||Моршанск||[[اوبلاست تامبوف]]||۴۲۳۰۰||
|-
| [[لانګپاس]]||Лангепас||[[خانتی-مانسی]]||۴۲۲۱۸||
|-
| [[لسوزاودسک]]||Лесозаводск||[[کرای پریمورسکی]]||۴۲۲۰۰||
|-
| [[آلاپیوسک]]||Алапаевск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۴۲۱۹۱||
|-
| [[بیرسک]]||Бирск||[[باشقیرستان]]||۴۲۰۶۰||
|-
| [[اوست-لابینسک]]||Усть-Лабинск||[[کرای کراسنودار]]||۴۲۰۴۷||
|-
| [[زاینسک]]||Заинск||[[تاتارستان]]||۴۱۹۸۰||
|-
| [[توتایف]]||Тутаев||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۴۱۹۷۲||
|-
| [[میسکی]]||Мыски||[[اوبلاست کمروو]]||۴۱۹۰۷||
|-
| [[نووودوینسک]]||Новодвинск||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۴۱۸۵۱||
|-
| [[آلاتیر (شهر)|آلاتیر]]||Алатырь||[[چواشستان]]||۴۱۷۸۶||
|-
| [[آرګون (شهر)|آرګون]]||Аргун||[[چچنستان]]||۴۱۷۶۷||
|-
| [[زاوولژیه، اوبلاست نیژنی نووګورود|زاوولژیه]]||Заволжье||[[استان نیژنی نووګورود]]||۴۱۷۴۴||
|-
| [[کورنوفسک]]||Кореновск||[[کرای کراسنودار]]||۴۱۷۴۲||
|-
| [[چرنیاخوفسک]]||Черняховск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۴۱۶۸۰||
|-
| [[مارینسک]]||Мариинск||[[اوبلاست کمروو]]||۴۱۵۶۴||
|-
| [[ایربیت]]||Ирбит||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۴۱۴۴۴||
|-
| [[پیت-یاخ]]||Пыть-Ях||[[خانتی-مانسی]]||۴۱۳۹۷||
|-
| [[لیودینوفو]]||Людиново||[[اوبلاست کالوګا]]||۴۱۳۸۸||
|-
| [[سوکول، اوبلاست ولوګدا|سوکول]]||Сокол||[[اوبلاست ولوګدا]]||۴۰۹۰۰||
|-
| [[سرتولوفو]]||Сертолово||[[اوبلاست لنینګراد]]||۴۰۶۲۶||
|-
| [[پارتیزانسک]]||Партизанск||[[کرای پریمورسکی]]||۴۰۶۱۸||
|-
| [[کراسنوفیمسک]]||Красноуфимск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۴۰۵۷۱||
|-
| [[زلنوکومسک]]||Зеленокумск||[[کرای استاوروپول]]||۴۰۴۹۲||
|-
| [[موزدوک، اوستیای شمالی-آلانیا|موزدوک]]||Моздок||[[اوستیای شمالی-آلانیا]]||۴۰۳۸۳||
|-
| [[سسترورتسک]]||Сестрорецк||[[سن پترزبورګ]]||۴۰۳۰۰||
|-
| [[اوریوپینسک]]||Урюпинск||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۴۰۱۳۳||
|-
| [[ګودرمس]]||Гудермес||[[چچنستان]]||۴۰۱۰۰||
|-
| [[کیشتیم]]||Кыштым||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۴۰۰۶۸||
|-
| [[آبشرونسک]]||Апшеронск||[[کرای کراسنودار]]||۴۰۰۶۱||
|-
| [[کوناکوفو]]||Конаково||[[اوبلاست تور]]||۳۹۹۰۰||
|-
| [[ترویتسک، اوبلاست مسکو|ترویتسک]]||Троицк||[[اوبلاست مسکو]]||۳۹۸۷۳||
|-
| [[اوچالی]]||Учалы||[[باشقیرستان]]||۳۹۶۲۳||
|-
| [[ګای، روسیه|ګای]]||Гай||[[اوبلاست ارنبورګ]]||۳۹۶۰۵||
|-
| [[کاشیرا]]||Кашира||[[اوبلاست مسکو]]||۳۹۶۰۰||
|-
| [[اوورای]]||Урай||[[خانتی-مانسی]]||۳۹۴۵۷||
|-
| [[اسلتلوګراد]]||Светлоград||[[کرای استاوروپول]]||۳۹۴۱۱||
|-
| [[الکسیییفکا، اوبلاست بلګورود|الکسیییفکا]]||Алексеевка||[[اوبلاست بلګورود]]||۳۹۳۱۴||
|-
| [[ویچوګا]]||Вичуга||[[اوبلاست ایوانوف]]||۳۹۲۳۶||
|-
| [[فرولوف]]||Фролово||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۳۹۱۲۱||
|-
| [[لوګا، اوبلاست لنینګراد|لوګا]]||Луга||[[اوبلاست لنینګراد]]||۳۹۱۰۰||
|-
| [[کامنکا، اوبلاست پنزا|کامنکا]]||Каменка||[[اوبلاست پنزا]]||۳۹۰۴۶||
|-
| [[یلیزوفو]]||Елизово||[[کرای کامچاتکا]]||۳۸۹۸۰||
|-
| [[لیانتور]]||Лянтор||[[خانتی-مانسی]]||۳۸۹۵۹||
|-
| [[ایزوبیلنی]]||Изобильный||[[کرای استاوروپول]]||۳۸۶۷۲||
|-
| [[کیروف، اوبلاست کالوګا|کیروف]]||Киров||[[اوبلاست کالوګا]]||۳۸۶۲۴||
|-
| [[ویاتسکیه پولیانی]]||Вятские Поляны||[[اوبلاست کیروف]]||۳۸۵۵۷||
|-
| [[یوژنورالسک]]||Южноуральск||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۳۸۴۳۲||
|-
| [[شاریپوفو]]||Шарыпово||[[کرای کراسنویارسک]]||۳۸۲۴۲||
|-
| [[رژ (شهر)|رژ]]||Реж||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۳۸۲۱۵||
|-
| [[کاندالاکشا]]||Кандалакша||[[اوبلاست مورمانسک]]||۳۸۱۰۰||
|-
| [[تاودا]]||Тавда||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۳۸۰۸۴||
|-
| [[دالنګورسک]]||Дальнегорск||[[کرای پریمورسکی]]||۳۸۰۷۸||
|-
| [[کورکینو]]||Коркино||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۳۸۰۷۶||
|-
| [[بولشوی کامن]]||Большой Камень||[[کرای پریمورسکی]]||۳۸۰۷۱||
|-
| [[فورمانوف (شهر)|فورمانوف]]||Фурманов||[[اوبلاست ایوانوف]]||۳۷۹۷۷||
|-
| [[تیندا]]||Тында||[[اوبلاست آمور]]||۳۷۸۷۱||
|-
| [[اینتا]]||Инта||[[کومی]]||۳۷۵۰۱||
|-
| [[یالوتوروفسک]]||Ялуторовск||[[اوبلاست تیومن]]||۳۷۳۷۹||
|-
| [[لومونوسوف (روسیه)|لومونوسوف]]||Ломоносов||[[سن پترزبورګ]]||۳۷۳۰۰||
|-
| [[موراولنکو]]||Муравленко||[[یامالو-ننتس]]||۳۷۲۵۶||
|-
| [[میلروفو]]||Миллерово||[[اوبلاست روستوف]]||۳۷۱۸۳||
|-
| [[پروتوینو]]||Протвино||[[اوبلاست مسکو]]||۳۷۱۰۰||
|-
| [[نیژنئودینسک]]||Нижнеудинск||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۳۷۰۹۰||
|-
| [[توسنو]]||Тосно||[[اوبلاست لنینګراد]]||۳۶۹۰۰||
|-
| [[تایشت]]||Тайшет||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۳۶۵۴۶||
|-
| [[تمریوک]]||Темрюк||[[کرای کراسنودار]]||۳۶۳۸۵||
|-
| [[کولباکی]]||Кулебаки||[[استان نیژنی نووګورود]]||۳۶۳۱۶||
|-
| [[چرنوشکا، بخش چرنوشینسکی، پرم|چرنوشکا]]||Чернушка||[[کرای پرم]]||۳۶۲۷۰||
|-
| [[بوګورودسک، اوبلاست نیژنی نووګورود|بوګورودسک]]||Богородск||[[استان نیژنی نووګورود]]||۳۶۲۱۹||
|-
| [[بسلان]]||Беслан||[[اوستیای شمالی-آلانیا]]||۳۶۱۸۳||
|-
| [[آکسای، اوبلاست روستوف|آکسای]]||Аксай||[[اوبلاست روستوف]]||۳۶۰۳۰||
|-
| [[میرنی، یاقوتستان|میرنی]]||Мирный||[[یاقوتستان]]||۳۵۹۹۴||
|-
| [[اوګلیچ]]||Углич||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۳۵۹۰۰||
|-
| [[کارابولاک، اینګوشتیا|کارابولاک]]||Карабулак||[[اینګوشتیا]]||۳۵۸۱۸||
|-
| [[والویکی]]||Валуйки||[[اوبلاست بلګورود]]||۳۵۷۸۴||
|-
| [[اسلانتسی]]||Сланцы||[[اوبلاست لنینګراد]]||۳۵۷۷۴||
|-
| [[دوبریانکا]]||Добрянка||[[کرای پرم]]||۳۵۷۵۴||
|-
| [[نووورونژ]]||Нововоронеж||[[اوبلاست وورونژ]]||۳۵۶۰۰||
|-
| [[تیکوفو]]||Тейково||[[اوبلاست ایوانوف]]||۳۵۳۰۰||
|-
| [[سوخوی لوګ]]||Сухой Лог||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۳۵۱۰۷||
|-
| [[سردوبسک]]||Сердобск||[[اوبلاست پنزا]]||۳۵۰۲۰||
|-
| [[ګولکویچی]]||Гулькевичи||[[کرای کراسنودار]]||۳۴۹۵۳||
|-
| [[کورساکوف (شهر)|کورساکوف]]||Корсаков||[[اوبلاست ساخالین]]||۳۴۸۳۹||
|-
| [[اسلاوګورود]]||Славгород||[[کرای آلتایی]]||۳۴۷۹۷||
|-
| [[نووکوبانسک]]||Новокубанск||[[کرای کراسنودار]]||۳۴۷۶۹||
|-
| [[اسلوبودوسکوی]]||Слободской||[[اوبلاست کیروف]]||۳۴۶۴۹||
|-
| [[کاسیموف]]||Касимов||[[اوبلاست ریازان]]||۳۴۵۴۴||
|-
| [[تریوخګورنی]]||Трёхгорный||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۳۴۴۵۱||
|-
| [[آزناکایفو]]||Азнакаево||[[تاتارستان]]||۳۴۴۰۷||
|-
| [[آبینسک]]||Абинск||[[کرای کراسنودار]]||۳۴۴۰۵||
|-
| [[قزل یورت]]||Кизилюрт||[[داغستان]]||۳۴۳۷۷||
|-
| [[زیما (شهر)|زیما]]||Зима||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۳۴۰۹۳||
|-
| [[کوندوپوګا]]||Кондопога||[[جمهوری کارلیا]]||۳۴۰۶۳||
|-
| [[بالتییسک]]||Балтийск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۳۴۰۵۷||
|-
| [[بلاګووشچنسک، باشقیرستان|بلاګووشچنسک]]||Благовещенск||[[باشقیرستان]]||۳۳۷۹۷||
|-
| [[شومرلیا]]||Шумерля||[[چواشستان]]||۳۳۷۰۸||
|-
| [[استارایا روسا]]||Старая Русса||[[اوبلاست نووګورود]]||۳۳۷۰۰||
|-
| [[نارتکالا]]||Нарткала||[[کاباردینو-بالکاریا]]||۳۳۳۶۲||
|-
| [[سګژا]]||Сегежа||[[جمهوری کارلیا]]||۳۳۲۷۶||
|-
| [[کوشوا]]||Кушва||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۳۳۲۱۵||
|-
| [[آرتیوموفسکی، اوبلاست سوردلوفسک|آرتیوموفسکی]]||Артёмовский||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۳۳۱۶۰||
|-
| [[دیاتکوفو]]||Дятьково||[[اوبلاست بریانسک]]||۳۳۱۰۰||
|-
| [[بلاګودارنی]]||Благодарный||[[کرای استاوروپول]]||۳۳۰۲۶||
|-
| [[کوتوفسک، روسیه|کوتوفسک]]||Котовск||[[اوبلاست تامبوف]]||۳۲۹۵۵||
|-
| [[روستوف]]||Ростов||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۳۲۹۰۰||
|-
| [[یوګورسک]]||Югорск||[[خانتی-مانسی]]||۳۲۸۱۷||
|-
| [[ورخنیی اوفالی]]||Верхний Уфалей||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۳۲۷۲۱||
|-
| [[اوستروګوژسک]]||Острогожск||[[اوبلاست وورونژ]]||۳۲۷۱۴||
|-
| [[مارکس، روسیه|مارکس]]||Маркс||[[اوبلاست ساراتوف]]||۳۲۶۸۲||
|-
| [[بوګورودیتسک]]||Богородицк||[[اوبلاست تولا]]||۳۲۵۰۰||
|-
| [[یوبیلینی، اوبلاست مسکو|یوبیلینی]]||Юбилейный||[[اوبلاست مسکو]]||۳۲۵۰۰||
|-
| [[زنامنسک، اوبلاست آستراخان|زنامنسک]]||Знаменск||[[اوبلاست آستراخان]]||۳۲۴۸۴||
|-
| [[ایسترا]]||Истра||[[اوبلاست مسکو]]||۳۲۴۰۰||
|-
| [[پریمورسکو-آختارسک]]||Приморско-Ахтарск||[[کرای کراسنودار]]||۳۲۱۶۵||
|-
| [[لوخوویتسی]]||Луховицы||[[اوبلاست مسکو]]||۳۲۱۰۰||
|-
| [[اودوملیا]]||Удомля||[[اوبلاست تور]]||۳۲۱۰۰||
|-
| [[ولیکیی اوستیوګ]]||Великий Устюг||[[اوبلاست ولوګدا]]||۳۲۱۰۰||
|-
| [[پتروفسک، اوبلاست ساراتوف|پتروفسک]]||Петровск||[[اوبلاست ساراتوف]]||۳۱۹۹۱||
|-
| [[بوګدانوویچ (شهر)|بوګدانوویچ]]||Богданович||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۳۱۹۲۰||
|-
| [[دسنوګورسک]]||Десногорск||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۳۱۹۱۹||
|-
| [[نورلات]]||Нурлат||[[تاتارستان]]||۳۱۸۷۹||
|-
| [[اسکوپین]]||Скопин||[[اوبلاست ریازان]]||۳۱۶۰۰||
|-
| [[آشا (شهر)|آشا]]||Аша||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۳۱۴۷۶||
|-
| [[کیرژاچ]]||Киржач||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۳۱۴۷۲||
|-
| [[سورورالسک]]||Североуральск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۳۱۴۷۱||
|-
| [[دیورتیولی]]||Дюртюли||[[باشقیرستان]]||۳۱۴۰۳||
|-
| [[ګورودتس]]||Городец||[[استان نیژنی نووګورود]]||۳۱۳۵۷||
|-
| [[موژایسک]]||Можайск||[[اوبلاست مسکو]]||۳۱۳۰۰||
|-
| [[شاتورا]]||Шатура||[[اوبلاست مسکو]]||۳۱۳۰۰||
|-
| [[مالویاروسلاوتس]]||Малоярославец||[[اوبلاست کالوګا]]||۳۱۲۰۰||
|-
| [[خولمسک]]||Холмск||[[اوبلاست ساخالین]]||۳۱۰۰۹||
|-
| [[لیکین-دولیوفو]]||Ликино-Дулёво||[[اوبلاست مسکو]]||۳۱۰۰۰||
|-
| [[کینل]]||Кинель||[[اوبلاست سامارا]]||۳۰۹۳۰||
|-
| [[کودیمکار]]||Кудымкар||[[کرای پرم]]||۳۰۷۸۹||
|-
| [[توپکی]]||Топки||[[اوبلاست کمروو]]||۳۰۶۳۰||
|-
| [[کیروفسک، اوبلاست مورمانسک|کیروفسک]]||Кировск||[[اوبلاست مورمانسک]]||۳۰۶۰۰||
|-
| [[بارابینسک]]||Барабинск||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۳۰۴۰۹||
|-
| [[بورزیا]]||Борзя||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۳۰۴۰۷||
|-
| [[کیموفسک]]||Кимовск||[[اوبلاست تولا]]||۳۰۳۴۶||
|-
| [[کراسنوزنامنسک، اوبلاست مسکو|کراسنوزنامنسک]]||Краснознаменск||[[اوبلاست مسکو]]||۳۰۳۰۰||
|-
| [[سوسنوفوبورسک، کراسنویارسک|سوسنوفوبورسک]]||Сосновоборск||[[کرای کراسنویارسک]]||۳۰۲۵۷||
|-
| [[شچربینکا]]||Щербинка||[[اوبلاست مسکو]]||۳۰۱۰۰||
|-
| [[یمانژلینسک]]||Еманжелинск||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۳۰۰۷۶||
|-
| [[اوست-دژګوتا]]||Усть-Джегута||[[کاراچای-چرکسیا]]||۳۰۰۲۵||
|-
| [[کوستوموکشا]]||Костомукша||[[جمهوری کارلیا]]||۳۰۰۰۰||
|-
| [[مدنوګورسک]]||Медногорск||[[اوبلاست ارنبورګ]]||۲۹۷۴۱||
|-
| [[ساسوفو]]||Сасово||[[اوبلاست ریازان]]||۲۹۵۶۸||
|-
| [[سوروچینسک]]||Сорочинск||[[اوبلاست ارنبورګ]]||۲۹۲۳۳||
|-
| [[ګوریاچیی کلیوچ]]||Горячий Ключ||[[کرای کراسنودار]]||۲۹۱۷۴||
|-
| [[پچورا]]||Печора||[[کومی]]||۲۸۹۰۰||
|-
| [[سوسنوګورسک]]||Сосногорск||[[کومی]]||۲۸۸۸۹||
|-
| [[کاراسوک (شهر)|کاراسوک]]||Карасук||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۲۸۸۸۷||
|-
| [[کارپینسک]]||Карпинск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۸۸۱۳||
|-
| [[سووتسکایا ګاوان]]||Советская Гавань||[[کرای خاباروفسک]]||۲۸۷۳۹||
|-
| [[کارتالی]]||Карталы||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۲۸۶۵۱||
|-
| [[کوخما]]||Кохма||[[اوبلاست ایوانوف]]||۲۸۵۶۷||
|-
| [[آلیسک]]||Алейск||[[کرای آلتایی]]||۲۸۴۹۶||
|-
| [[کامیشلوف]]||Камышлов||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۸۳۶۸||
|-
| [[پوخویستنفو]]||Похвистнево||[[اوبلاست سامارا]]||۲۸۳۰۰||
|-
| [[دیونوګورسک]]||Дивногорск||[[کرای کراسنویارسک]]||۲۸۲۷۲||
|-
| [[موروزوفسک]]||Морозовск||[[اوبلاست روستوف]]||۲۸۲۴۸||
|-
| [[کواندیک]]||Кувандык||[[اوبلاست ارنبورګ]]||۲۸۱۳۸||
|-
| [[ګوسف]]||Гусев||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۲۸۰۵۱||
|-
| [[اونچا]]||Унеча||[[اوبلاست بریانسک]]||۲۸۰۴۰||
|-
| [[اواروفو، اوبلاست تامبوف|اواروفو]]||Уварово||[[اوبلاست تامبوف]]||۲۷۸۸۸||
|-
| [[پولیسایفو]]||Полысаево||[[اوبلاست کمروو]]||۲۷۸۴۲||
|-
| [[ددوفسک]]||Дедовск||[[اوبلاست مسکو]]||۲۷۸۰۰||
|-
| [[اوکتیابرسک]]||Октябрьск||[[اوبلاست سامارا]]||۲۷۷۴۶||
|-
| [[رودنیکی، اوبلاست ایوانوف|رودنیکی]]||Родники||[[اوبلاست ایوانوف]]||۲۷۷۰۰||
|-
| [[دالنرچنسک]]||Дальнереченск||[[کرای پریمورسکی]]||۲۷۶۸۹||
|-
| [[یانائول]]||Янаул||[[باشقیرستان]]||۲۷۵۰۰||
|-
| [[آتکارسک]]||Аткарск||[[اوبلاست ساراتوف]]||۲۷۳۷۷||
|-
| [[مایسکیی، کاباردینو-بالکاریا|مایسکیی]]||Майский||[[کاباردینو-بالکاریا]]||۲۷۳۰۱||
|-
| [[زارچنی، اوبلاست سوردلوفسک|زارچنی]]||Заречный||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۷۳۰۱||
|-
| [[کراسنولاسک]]||Красноуральск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۷۲۵۷||
|-
| [[لابیتنانګی]]||Лабытнанги||[[یامالو-ننتس]]||۲۷۱۵۳||
|-
| [[آسینو]]||Асино||[[اوبلاست تومسک]]||۲۷۰۹۳||
|-
| [[ګاګارین (شهر)|ګاګارین]]||Гагарин||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۲۷۰۰۰||
|-
| [[زرنوګراد]]||Зерноград||[[اوبلاست روستوف]]||۲۶۹۸۱||
|-
| [[بوتورلینوفکا]]||Бутурлиновка||[[اوبلاست وورونژ]]||۲۶۸۲۲||
|-
| [[میرنی، اوبلاست آرخانګلسک|میرنی]]||Мирный||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۲۶۸۱۹||
|-
| [[زیا (شهر)|زیا]]||Зея||[[اوبلاست آمور]]||۲۶۸۰۵||
|-
| [[بژتسک]]||Бежецк||[[اوبلاست تور]]||۲۶۷۷۴||
|-
| [[تارا، روسیه|تارا]]||Тара||[[اوبلاست امسک]]||۲۶۶۱۳||
|-
| [[ګوباخا]]||Губаха||[[کرای پرم]]||۲۶۶۰۵||
|-
| [[نووالکساندروفسک]]||Новоалександровск||[[کرای استاوروپول]]||۲۶۴۵۸||
|-
| [[نفتکومسک]]||Нефтекумск||[[کرای استاوروپول]]||۲۶۴۲۱||
|-
| [[داګستانسکیه اوګنی]]||Дагестанские Огни||[[داغستان]]||۲۶۳۹۳||
|-
| [[سول-ایلتسک]]||Соль-Илецк||[[اوبلاست ارنبورګ]]||۲۶۳۸۰||
|-
| [[ژلزنوګورسک-ایلیمسکیی]]||Железногорск-Илимский||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۲۶۳۵۲||
|-
| [[کالاچ-نا-دونو]]||Калач-на-Дону||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۲۶۳۴۴||
|-
| [[کوبینکا]]||Кубинка||[[اوبلاست مسکو]]||۲۶۳۰۰||
|-
| [[کوتلنیچ]]||Котельнич||[[اوبلاست کیروف]]||۲۶۲۲۶||
|-
| [[اوخا، روسیه|اوخا]]||Оха||[[اوبلاست ساخالین]]||۲۶۱۴۹||
|-
| [[اوزیوری]]||Озёры||[[اوبلاست مسکو]]||۲۶۱۰۰||
|-
| [[تاتارسک]]||Татарск||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۲۶۰۷۶||
|-
| [[ایپاتوفو]]||Ипатово||[[کرای استاوروپول]]||۲۶۰۵۳||
|-
| [[سووتسکیی، خانتی-مانسی|سووتسکیی]]||Советский||[[خانتی-مانسی]]||۲۵۹۷۴||
|-
| [[بوی (شهر)|بوی]]||Буй||[[اوبلاست کوستروما]]||۲۵۹۰۰||
|-
| [[ایسیلکول]]||Исилькуль||[[اوبلاست امسک]]||۲۵۸۹۱||
|-
| [[پاولوفسک، اوبلاست وورونژ|پاولوفسک]]||Павловск||[[اوبلاست وورونژ]]||۲۵۸۳۵||
|-
| [[کراسنوارمیسک، اوبلاست مسکو|کراسنوارمیسک]]||Красноармейск||[[اوبلاست مسکو]]||۲۵۸۰۰||
|-
| [[ولسک]]||Вельск||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۲۵۷۵۷||
|-
| [[ګوریفسک، اوبلاست کمروو|ګوریفسک]]||Гурьевск||[[اوبلاست کمروو]]||۲۵۷۳۵||
|-
| [[کیروفسک، اوبلاست لنینګراد|کیروفسک]]||Кировск||[[اوبلاست لنینګراد]]||۲۵۶۵۰||
|-
| [[سوروبایکالسک]]||Северобайкальск||[[بوریاتیا]]||۲۵۴۳۳||
|-
| [[اوب (شهر)|اوب]]||Обь||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۲۵۳۹۶||
|-
| [[کوتوفو، اوبلاست ولګوګراد|کوتوفو]]||Котово||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۲۵۳۵۷||
|-
| [[بولوګوئه]]||Бологое||[[اوبلاست تور]]||۲۵۲۹۹||
|-
| [[کولپاشفو]]||Колпашево||[[اوبلاست تومسک]]||۲۵۲۹۲||
|-
| [[نوینسک]]||Невьянск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۵۲۲۷||
|-
| [[ویلیوچینسک]]||Вилючинск||[[کرای کامچاتکا]]||۲۵۲۰۴||
|-
| [[زاوودوکوفسک]]||Заводоуковск||[[اوبلاست تیومن]]||۲۵۱۶۳||
|-
| [[کیریفسک]]||Киреевск||[[اوبلاست تولا]]||۲۵۱۰۰||
|-
| [[فوکینو، پریمورسکی]]||Фокино||[[کرای پریمورسکی]]||۲۵۰۸۵||
|-
| [[نیکلایفسک-نا-آموره]]||Николаевск-на-Амуре||[[کرای خاباروفسک]]||۲۴۹۵۳||
|-
| [[نرختا]]||Нерехта||[[اوبلاست کوستروما]]||۲۴۹۰۰||
|-
| [[کالتان]]||Калтан||[[اوبلاست کمروو]]||۲۴۸۹۰||
|-
| [[تایګا (شهر)|تایګا]]||Тайга||[[اوبلاست کمروو]]||۲۴۸۸۰||
|-
| [[شاریا]]||Шарья||[[اوبلاست کوستروما]]||۲۴۷۷۸||
|-
| [[کراسنوارمیسک، اوبلاست ساراتوف|کراسنوارمیسک]]||Красноармейск||[[اوبلاست ساراتوف]]||۲۴۷۱۴||
|-
| [[سمیلوکی]]||Семилуки||[[اوبلاست وورونژ]]||۲۴۶۱۶||
|-
| [[داولکانوفو]]||Давлеканово||[[باشقیرستان]]||۲۴۵۸۲||
|-
| [[اوموتنینسک]]||Омутнинск||[[اوبلاست کیروف]]||۲۴۵۴۳||
|-
| [[ویخورفکا]]||Вихоревка||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۲۴۵۱۷||
|-
| [[وولوکولامسک]]||Волоколамск||[[اوبلاست مسکو]]||۲۴۴۰۰||
|-
| [[وورکوتا]]||Воркута||[[کومی]]||۲۴۴۰۰||
|-
| [[لنسک]]||Ленск||[[یاقوتستان]]||۲۴۳۷۳||
|-
| [[سمیونوف (شهر)|سمیونوف]]||Семёнов||[[استان نیژنی نووګورود]]||۲۴۳۵۱||
|-
| [[نلیدوفو]]||Нелидово||[[اوبلاست تور]]||۲۴۲۴۴||
|-
| [[زارایسک]]||Зарайск||[[اوبلاست مسکو]]||۲۴۲۰۰||
|-
| [[اوست-خاتاف]]||Усть-Катав||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۲۴۱۷۱||
|-
| [[نیکولسک، اوبلاست پنزا|نیکولسک]]||Никольск||[[اوبلاست پنزا]]||۲۴۱۶۲||
|-
| [[اوستروف، اوبلاست پسکوف|اوستروف]]||Остров||[[اوبلاست پسکوف]]||۲۴۱۰۰||
|-
| [[دوبینکا]]||Дудинка||[[کرای کراسنویارسک]]||۲۴۰۲۱||
|-
| [[ژلزنووودسک]]||Железноводск||[[کرای استاوروپول]]||۲۳۷۶۳||
|-
| [[ګوسینوزرسک]]||Гусиноозерск||[[بوریاتیا]]||۲۳۷۵۵||
|-
| [[کالاچینسک]]||Калачинск||[[اوبلاست امسک]]||۲۳۴۴۴||
|-
| [[یرشوف (شهر)|یرشوف]]||Ершов||[[اوبلاست ساراتوف]]||۲۳۳۸۴||
|-
| [[آلدان، روسیه]]||Алдан||[[یاقوتستان]]||۲۳۳۷۱||
|-
| [[زوروفو]]||Зверево||[[اوبلاست روستوف]]||۲۳۲۶۲||
|-
| [[نیژنیی لوموف]]||Нижний Ломов||[[اوبلاست پنزا]]||۲۳۲۲۱||
|-
| [[بالابانوفو]]||Балабаново||[[اوبلاست کالوګا]]||۲۳۱۴۴||
|-
| [[اولنګورسک، اوبلاست مورمانسک|اولنګورسک]]||Оленегорск||[[اوبلاست مورمانسک]]||۲۳۱۰۰||
|-
| [[باولی]]||Бавлы||[[تاتارستان]]||۲۳۰۹۸||
|-
| [[ګوبکینسکیی]]||Губкинский||[[یامالو-ننتس]]||۲۳۰۹۸||
|-
| [[سمیکاراکورسک]]||Семикаракорск||[[اوبلاست روستوف]]||۲۳۰۱۸||
|-
| [[تاشتاګول]]||Таштагол||[[اوبلاست کمروو]]||۲۳۰۱۱||
|-
| [[نوووپاولوفسک]]||Новопавловск||[[کرای استاوروپول]]||۲۳۰۰۱||
|-
| [[ورشچاګینو، بخش ورشچاګینسکی، پرم|ورشچاګینو]]||Верещагино||[[کرای پرم]]||۲۲۷۸۶||
|-
| [[کوزمودمیانسک]]||Козьмодемьянск||[[ماری ال]]||۲۲۷۳۰||
|-
| [[نیژنیایا تورا]]||Нижняя Тура||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۲۶۴۱||
|-
| [[رایچیخینسک]]||Райчихинск||[[اوبلاست آمور]]||۲۲۶۰۷||
|-
| [[لیسکوفو]]||Лысково||[[استان نیژنی نووګورود]]||۲۲۵۷۰||
|-
| [[لګوف]]||Льгов||[[اوبلاست کورسک]]||۲۲۵۶۷||
|-
| [[اوسا، پرم|اوسا]]||Оса||[[کرای پرم]]||۲۲۴۲۴||
|-
| [[پیکالیوفو]]||Пикалёво||[[اوبلاست لنینګراد]]||۲۲۴۰۱||
|-
| [[لرمونتوف، روسیه|لرمونتوف]]||Лермонтов||[[کرای استاوروپول]]||۲۲۳۲۷||
|-
| [[دانکوف]]||Данков||[[اوبلاست لیپتسک]]||۲۲۳۰۰||
|-
| [[لودینویه پوله]]||Лодейное Поле||[[اوبلاست لنینګراد]]||۲۲۲۸۰||
|-
| [[مندلیفسک]]||Менделеевск||[[تاتارستان]]||۲۲۲۵۷||
|-
| [[اسوتلی، اوبلاست کالینینګراد|اسوتلی]]||Светлый||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۲۲۲۲۵||
|-
| [[ریاژسک]]||Ряжск||[[اوبلاست ریازان]]||۲۲۲۰۲||
|-
| [[لوسینو-پتروفسکیی]]||Лосино-Петровский||[[اوبلاست مسکو]]||۲۲۲۰۰||
|-
| [[اونګا (شهر)|اونګا]]||Онега||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۲۲۱۹۵||
|-
| [[کیروفګراد]]||Кировград||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۲۱۰۷||
|-
| [[شیمانوفسک]]||Шимановск||[[اوبلاست آمور]]||۲۱۷۸۴||
|-
| [[سرګاچ]]||Сергач||[[استان نیژنی نووګورود]]||۲۱۷۱۹||
|-
| [[بوګوتول]]||Боготол||[[کرای کراسنویارسک]]||۲۱۶۷۰||
|-
| [[توګوچین]]||Тогучин||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۲۱۶۰۹||
|-
| [[روشال (شهر)|روشال]]||Рошаль||[[اوبلاست مسکو]]||۲۱۶۰۰||
|-
| [[لبدیان]]||Лебедянь||[[اوبلاست لیپتسک]]||۲۱۵۷۶||
|-
| [[اوترادنویه، بخش کیروفسکی، اوبلاست لنینګراد|اوترادنویه]]||Отрадное||[[اوبلاست لنینګراد]]||۲۱۵۳۷||
|-
| [[نیاندوما]]||Няндома||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۲۱۴۴۹||
|-
| [[باکال]]||Бакал||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۲۱۴۳۷||
|-
| [[شاخونیا]]||Шахунья||[[استان نیژنی نووګورود]]||۲۱۳۵۴||
|-
| [[استارایا کوپاونا]]||Старая Купавна||[[اوبلاست مسکو]]||۲۱۲۰۰||
|-
| [[خادیژنسک]]||Хадыженск||[[کرای کراسنودار]]||۲۱۱۰۴||
|-
| [[استروئیتل]]||Строитель||[[اوبلاست بلګورود]]||۲۰۷۸۷||
|-
| [[آبدولینو]]||Абдулино||[[اوبلاست ارنبورګ]]||۲۰۷۶۸||
|-
| [[سیسرت]]||Сысерть||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۰۷۴۴||
|-
| [[کوویلکینو]]||Ковылкино||[[موردوویا]]||۲۰۶۸۳||
|-
| [[کیزل]]||Кизел||[[کرای پرم]]||۲۰۶۸۰||
|-
| [[الکتروګورسک]]||Электрогорск||[[اوبلاست مسکو]]||۲۰۶۰۰||
|-
| [[نیتوا]]||Нытва||[[کرای پرم]]||۲۰۵۵۰||
|-
| [[نووی اوسکول]]||Новый Оскол||[[اوبلاست بلګورود]]||۲۰۵۳۹||
|-
| [[چرنوګولوفکا]]||Черноголовка||[[اوبلاست مسکو]]||۲۰۵۰۰||
|-
| [[الکتروګلی]]||Электроугли||[[اوبلاست مسکو]]||۲۰۵۰۰||
|-
| [[سوفوروف (شهر)|سوفوروف]]||Суворов||[[اوبلاست تولا]]||۲۰۳۲۹||
|-
| [[خوتکوفو]]||Хотьково||[[اوبلاست مسکو]]||۲۰۳۰۰||
|-
| [[نوومیچوررینسک]]||Новомичуринск||[[اوبلاست ریازان]]||۲۰۲۵۴||
|-
| [[بویینسک، تاتارستان|بویینسک]]||Буинск||[[تاتارستان]]||۲۰۲۲۵||
|-
| [[سوبینکا]]||Собинка||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۲۰۲۰۵||
|-
| [[بوبروف، روسیه]]||Бобров||[[اوبلاست وورونژ]]||۲۰۱۸۹||
|-
| [[بلویارسکی، خانتی-مانسی|بلویارسکی]]||Белоярский||[[خانتی-مانسی]]||۲۰۱۸۸||
|-
| [[اسردنئورالسک]]||Среднеуральск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۲۰۱۶۹||
|-
| [[یارووویه]]||Яровое||[[کرای آلتایی]]||۲۰۱۳۲||
|-
| [[تیرنیائوز]]||Тырныауз||[[کاباردینو-بالکاریا]]||۲۰۰۸۵||
|-
| [[تارکو-ساله]]||Тарко-Сале||[[یامالو-ننتس]]||۲۰۰۸۳||
|-
| [[کالاچ (شهر)|کالاچ]]||Калач||[[اوبلاست وورونژ]]||۲۰۰۴۶||
|-
| [[پوشچینو]]||Пущино||[[اوبلاست مسکو]]||۲۰۰۰۰||
|-
| [[کوودور]]||Ковдор||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۹۹۰۶||
|-
| [[کاراچف]]||Карачев||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۹۸۷۰||
|-
| [[ناریان-مار]]||Нарьян-Мар||[[ننتسیا]]||۱۹۸۲۰||
|-
| [[سورتاوالا]]||Сортавала||[[جمهوری کارلیا]]||۱۹۸۰۰||
|-
| [[اوستاشکوف]]||Осташков||[[اوبلاست تور]]||۱۹۷۳۸||
|-
| [[یارانسک]]||Яранск||[[اوبلاست کیروف]]||۱۹۶۹۰||
|-
| [[سوروویکینو]]||Суровикино||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۹۶۸۷||
|-
| [[کاراچایفسک]]||Карачаевск||[[کاراچای-چرکسیا]]||۱۹۶۷۷||
|-
| [[اوسمان (شهر)|اوسمان]]||Усмань||[[اوبلاست لیپتسک]]||۱۹۵۳۰||
|-
| [[آلاګیر]]||Алагир||[[اوستیای شمالی-آلانیا]]||۱۹۵۲۸||
|-
| [[یوریف-پولسکیی]]||Юрьев-Польский||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۹۵۰۰||
|-
| [[پتروفسک-زابایکالسکیی (شهر)|پتروفسک-زابایکالسکیی]]||Петровск-Забайкальский||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۱۹۴۷۱||
|-
| [[کوتلنیکوفو]]||Котельниково||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۹۴۵۵||
|-
| [[چرپانوفو]]||Черепаново||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۱۹۴۳۶||
|-
| [[پرولتارسک]]||Пролетарск||[[اوبلاست روستوف]]||۱۹۳۶۹||
|-
| [[کیاختا]]||Кяхта||[[بوریاتیا]]||۱۹۳۵۹||
|-
| [[کوتلنیکی]]||Котельники||[[اوبلاست مسکو]]||۱۹۳۰۰||
|-
| [[پودپروژیه]]||Подпорожье||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۹۳۰۰||
|-
| [[کوزلسک]]||Козельск||[[اوبلاست کالوګا]]||۱۹۲۶۹||
|-
| ترک||Терек||[[کاباردینو-بالکاریا]]||۱۹۱۷۰||
|-
| [[آګیدل]]||Агидель||[[باشقیرستان]]||۱۹۱۳۹||
|-
| [[آګریز]]||Агрыз||[[تاتارستان]]||۱۹۰۵۰||
|-
| [[ریبنویه]]||Рыбное||[[اوبلاست ریازان]]||۱۹۰۳۹||
|-
| [[ینیسیسک]]||Енисейск||[[کرای کراسنویارسک]]||۱۹۰۰۷||
|-
| [[کوروفسکویه]]||Куровское||[[اوبلاست مسکو]]||۱۹۰۰۰||
|-
| [[اسلیودیانکا]]||Слюдянка||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۱۸۹۵۴||
|-
| [[کوسا (شهر)|کوسا]]||Куса||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۸۹۰۵||
|-
| [[ژوکوفکا]]||Жуковка||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۸۸۴۹||
|-
| [[نفتګورسک، اوبلاست سامارا|نفتګورسک]]||Нефтегорск||[[اوبلاست سامارا]]||۱۸۸۳۰||
|-
| [[اینزا (شهر)|اینزا]]||Инза||[[اوبلاست اولیانوفسک]]||۱۸۸۲۱||
|-
| [[بیکین]]||Бикин||[[کرای خاباروفسک]]||۱۸۷۵۲||
|-
| [[بورودینو، کراسنویارسک|بورودینو]]||Бородино||[[کرای کراسنویارسک]]||۱۸۷۳۸||
|-
| [[پریوزرسک]]||Приозерск||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۸۶۷۴||
|-
| [[کالینینسک، اوبلاست ساراتوف|کالینینسک]]||Калининск||[[اوبلاست ساراتوف]]||۱۸۶۷۲||
|-
| [[کاتاف-ایوانوفسک]]||Катав-Ивановск||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۸۶۶۳||
|-
| [[ګاوریلوف-یام]]||Гаврилов-Ям||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۱۸۶۴۵||
|-
| [[شومیخا]]||Шумиха||[[اوبلاست کورګان]]||۱۸۶۲۰||
|-
| [[برونیتسی]]||Бронницы||[[اوبلاست مسکو]]||۱۸۶۰۰||
|-
| [[شچیګری]]||Щигры||[[اوبلاست کورسک]]||۱۸۵۰۶||
|-
| [[آپرلفکا]]||Апрелевка||[[اوبلاست مسکو]]||۱۸۴۰۰||
|-
| [[کنستانتینوفسک]]||Константиновск||[[اوبلاست روستوف]]||۱۸۳۷۴||
|-
| [[استارودوب]]||Стародуб||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۸۳۶۸||
|-
| [[کیرسانوف]]||Кирсанов||[[اوبلاست تامبوف]]||۱۸۳۶۵||
|-
| [[چګم]]||Чегем||[[کاباردینو-بالکاریا]]||۱۸۳۰۵||
|-
| [[مانتروفو]]||Мантурово||[[اوبلاست کوستروما]]||۱۸۳۰۰||
|-
| [[زاپولیارنی، اوبلاست مورمانسک|زاپولیارنی]]||Заполярный||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۸۲۰۰||
|-
| [[تورینسک]]||Туринск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۸۱۸۴||
|-
| [[خارابالی]]||Харабали||[[اوبلاست آستراخان]]||۱۸۱۱۷||
|-
| [[آرسک]]||Арск||[[تاتارستان]]||۱۸۱۱۴||
|-
| [[نووانینسکیی]]||Новоаннинский||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۸۰۴۷||
|-
| [[ګالیچ، روسیه|ګالیچ]]||Галич||[[اوبلاست کوستروما]]||۱۸۰۰۰||
|-
| [[سلتسو]]||Сельцо||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۷۹۳۴||
|-
| [[کاسلی]]||Касли||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۷۹۳۲||
|-
| [[نیژنیایا سالدا]]||Нижняя Салда||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۷۹۲۰||
|-
| [[کورتامیش]]||Куртамыш||[[اوبلاست کورګان]]||۱۷۸۳۶||
|-
| [[وولګورچنسک]]||Волгореченск||[[اوبلاست کوستروما]]||۱۷۸۲۵||
|-
| [[پووورینو]]||Поворино||[[اوبلاست وورونژ]]||۱۷۸۰۰||
|-
| [[رادوژنی، اوبلاست ولادیمیر|رادوژنی]]||Радужный||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۷۷۸۷||
|-
| [[پریوولژسک]]||Приволжск||[[اوبلاست ایوانوف]]||۱۷۷۲۳||
|-
| [[یاسنوګورسک، اوبلاست تولا|یاسنوګورسک]]||Ясногорск||[[اوبلاست تولا]]||۱۷۶۰۰||
|-
| [[پلاست (شهر)|پلاست]]||Пласт||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۷۴۵۸||
|-
| [[باریش]]||Барыш||[[اوبلاست اولیانوفسک]]||۱۷۳۴۳||
|-
| [[کراسنویشرسک]]||Красновишерск||[[کرای پرم]]||۱۷۳۲۰||
|-
| [[مژګوریه]]||Межгорье||[[باشقیرستان]]||۱۷۳۱۹||
|-
| [[کومونار، اوبلاست لنینګراد|کومونار]]||Коммунар||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۷۲۷۵||
|-
| [[ایفدل]]||Ивдель||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۷۲۶۵||
|-
| [[والدای]]||Валдай||[[اوبلاست نووګورود]]||۱۷۲۵۱||
|-
| [[نیکولسکویه، اوبلاست لنینګراد|نیکولسکویه]]||Никольское||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۷۲۰۰||
|-
| [[ریلسک]]||Рыльск||[[اوبلاست کورسک]]||۱۷۱۹۳||
|-
| [[بوکسیتوګورسک]]||Бокситогорск||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۷۱۴۹||
|-
| [[پوچپ]]||Почеп||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۷۰۹۴||
|-
| [[پوکاچی]]||Покачи||[[خانتی-مانسی]]||۱۷۰۸۴||
|-
| [[بایمک]]||Баймак||[[باشقیرستان]]||۱۷۰۶۹||
|-
| [[بولوتنوئه]]||Болотное||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۱۷۰۴۶||
|-
| [[بازا]]||Абаза||[[خاکاسیا]]||۱۶۹۷۶||
|-
| [[آردون، اوستیای شمالی-آلانیا|آردون]]||Ардон||[[اوستیای شمالی-آلانیا]]||۱۶۹۶۱||
|-
| [[ګولیتسینو]]||Голицыно||[[اوبلاست مسکو]]||۱۶۹۰۰||
|-
| [[کوندروفو]]||Кондрово||[[اوبلاست کالوګا]]||۱۶۸۸۱||
|-
| [[نووزنسک]]||Новоузенск||[[اوبلاست ساراتوف]]||۱۶۸۷۳||
|-
| [[چودوفو]]||Чудово||[[اوبلاست نووګورود]]||۱۶۸۳۷||
|-
| [[پولیارنی]]||Полярный||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۶۸۰۰||
|-
| [[ناواشینو]]||Навашино||[[استان نیژنی نووګورود]]||۱۶۶۱۷||
|-
| [[پورونایسک]]||Поронайск||[[اوبلاست ساخالین]]||۱۶۵۶۵||
|-
| [[منزلینسک]]||Мензелинск||[[تاتارستان]]||۱۶۴۷۶||
|-
| [[نووولیانوفسک]]||Новоульяновск||[[اوبلاست اولیانوفسک]]||۱۶۳۶۴||
|-
| نول||Невель||[[اوبلاست پسکوف]]||۱۶۳۲۴||
|-
| [[یاسنی]]||Ясный||[[اوبلاست ارنبورګ]]||۱۶۳۰۵||
|-
| [[دانیلوف (شهر)|دانیلوف]]||Данилов||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۱۶۳۰۰||
|-
| [[پلافسک]]||Плавск||[[اوبلاست تولا]]||۱۶۳۰۰||
|-
| [[ژیرنوفسک]]||Жирновск||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۶۲۸۱||
|-
| [[پالاسوفکا]]||Палласовка||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۶۲۶۴||
|-
| [[تالیتسا، اوبلاست سوردلوفسک|تالیتسا]]||Талица||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۶۲۲۵||
|-
| [[مدوژیګورسک]]||Медвежьегорск||[[جمهوری کارلیا]]||۱۶۲۱۱||
|-
| [[ایلانسکیی (شهر)|ایلانسکیی]]||Иланский||[[کرای کراسنویارسک]]||۱۶۱۸۲||
|-
| [[کامیزیاک]]||Камызяк||[[اوبلاست آستراخان]]||۱۶۰۶۸||
|-
| [[سوخینیچی]]||Сухиничи||[[اوبلاست کالوګا]]||۱۵۹۸۹||
|-
| [[سووتسک، اوبلاست کیروف|سووتسک]]||Советск||[[اوبلاست کیروف]]||۱۵۹۵۰||
|-
| [[دګتیارسک]]||Дегтярск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۵۹۲۶||
|-
| [[تروبچفسک]]||Трубчевск||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۵۹۰۷||
|-
| [[ژردفکا]]||Жердевка||[[اوبلاست تامبوف]]||۱۵۹۰۰||
|-
| [[کاشین (شهر)|کاشین]]||Кашин||[[اوبلاست تور]]||۱۵۸۰۰||
|-
| [[پستوفو]]||Пестово||[[اوبلاست نووګورود]]||۱۵۷۷۸||
|-
| [[اوژور]]||Ужур||[[کرای کراسنویارسک]]||۱۵۷۳۰||
|-
| [[لاکینسک]]||Лакинск||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۵۷۱۵||
|-
| [[پولیارنیه زوری]]||Полярные Зори||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۵۷۱۱||
|-
| [[کارابانوفو]]||Карабаново||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۵۶۰۴||
|-
| [[پوکروف (شهر)|پوکروف]]||Покров||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۵۶۰۴||
|-
| [[ونیوف]]||Венёв||[[اوبلاست تولا]]||۱۵۶۰۰||
|-
| [[کوپینو]]||Купино||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۱۵۵۶۴||
|-
| [[لنینسک، اوبلاست ولګوګراد|لنینسک]]||Ленинск||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۵۵۰۴||
|-
| [[ګریازووتس]]||Грязовец||[[اوبلاست ولوګدا]]||۱۵۵۰۰||
|-
| [[موسکوفسکیی، اوبلاست مسکو|موسکوفسکیی]]||Московский||[[اوبلاست مسکو]]||۱۵۵۰۰||
|-
| [[استرونینو]]||Струнино||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۵۴۷۴||
|-
| [[اسوتوګورسک]]||Светогорск||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۵۴۰۰||
|-
| [[یموا]]||Емва||[[کومی]]||۱۵۳۱۰||
|-
| [[پتوشکی]]||Петушки||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۵۳۰۷||
|-
| [[کاراباش، اوبلاست چلیابینسک|کاراباش]]||Карабаш||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۵۲۲۷||
|-
| [[ملنکی]]||Меленки||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۵۲۰۶||
|-
| [[ګورنیاک، آلتایی|ګورنیاک]]||Горняк||[[کرای آلتایی]]||۱۵۱۸۹||
|-
| [[آرامیل]]||Арамиль||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۵۱۱۲||
|-
| [[الکساندروفسک، پرم|الکساندروفسک]]||Александровск||[[کرای پرم]]||۱۵۱۰۲||
|-
| [[یوژا]]||Южа||[[اوبلاست ایوانوف]]||۱۵۰۹۴||
|-
| [[اوچیار (شهر)|اوچیار]]||Очёр||[[کرای پرم]]||۱۵۰۶۲||
|-
| [[پاولوفسک]]||Павловск||[[سن پترزبورګ]]||۱۵۰۰۰||
|-
| [[کودینسک]]||Кодинск||[[کرای کراسنویارسک]]||۱۴۸۶۷||
|-
| [[بودایبو]]||Бодайбо||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۱۴۸۲۱||
|-
| [[بلیوف]]||Белёв||[[اوبلاست تولا]]||۱۴۸۰۰||
|-
| [[تسیملیانسک]]||Цимлянск||[[اوبلاست روستوف]]||۱۴۷۹۳||
|-
| [[کراسنی کوت، اوبلاست ساراتوف|کراسنی کوت]]||Красный Кут||[[اوبلاست ساراتوف]]||۱۴۷۴۴||
|-
| [[پروومایسک، روسیه|پروومایسک]]||Первомайск||[[استان نیژنی نووګورود]]||۱۴۷۳۱||
|-
| [[پرسفت]]||Пересвет||[[اوبلاست مسکو]]||۱۴۷۰۰||
|-
| [[نیکلایفسک]]||Николаевск||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۴۶۸۶||
|-
| [[نولسک]]||Невельск||[[اوبلاست ساخالین]]||۱۴۶۶۴||
|-
| [[بایکالسک]]||Байкальск||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۱۴۶۵۷||
|-
| [[اوداچنی]]||Удачный||[[یاقوتستان]]||۱۴۵۹۶||
|-
| [[ویازمسکیی، خاباروفسک|ویازمسکیی]]||Вяземский||[[کرای خاباروفسک]]||۱۴۵۵۵||
|-
| [[بلوکوریخا]]||Белокуриха||[[کرای آلتایی]]||۱۴۵۳۵||
|-
| [[کراسنوسلوبودسک، اوبلاست ولګوګراد|کراسنوسلوبودسک]]||Краснослободск||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۴۵۱۴||
|-
| [[سیم، اوبلاست چلیابینسک|سیم]]||Сим||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۴۴۶۶||
|-
| [[کاتایسک]]||Катайск||[[اوبلاست کورګان]]||۱۴۴۱۰||
|-
| [[مامادیش]]||Мамадыш||[[تاتارستان]]||۱۴۳۹۷||
|-
| [[آک-دوووراک]]||Ак-Довурак||[[تووا]]||۱۴۳۷۱||
|-
| [[دوبوفکا، اوبلاست ولګوګراد]]||Дубовка||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۴۳۴۷||
|-
| [[اسویرسک]]||Свирск||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۱۴۲۹۲||
|-
| [[نرچینسک]]||Нерчинск||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۱۴۱۴۰||
|-
| [[کالیازین]]||Калязин||[[اوبلاست تور]]||۱۴۱۰۰||
|-
| [[شیلکا (شهر)|شیلکا]]||Шилка||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۱۴۰۴۳||
|-
| [[دالماتوفو]]||Далматово||[[اوبلاست کورګان]]||۱۳۹۸۱||
|-
| [[توروپتس]]||Торопец||[[اوبلاست تور]]||۱۳۹۵۹||
|-
| [[اسنژنوګورسک، اوبلاست مورمانسک|اسنژنوګورسک]]||Снежногорск||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۳۹۳۲||
|-
| [[لاګان، روسیه|لاګان]]||Лагань||[[قالموقستان]]||۱۳۹۰۹||
|-
| [[فوکینو، اوبلاست بریانسک]]||Фокино||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۳۸۷۶||
|-
| [[کامشکوفو]]||Камешково||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۳۸۵۲||
|-
| [[کورابلینو]]||Кораблино||[[اوبلاست ریازان]]||۱۳۸۰۸||
|-
| [[اوبویان]]||Обоянь||[[اوبلاست کورسک]]||۱۳۸۰۱||
|-
| [[ګوروخوفتس]]||Гороховец||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۳۷۸۹||
|-
| [[سیاستروی]]||Сясьстрой||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۳۷۴۵||
|-
| [[ووکتیل]]||Вуктыл||[[کومی]]||۱۳۷۱۲||
|-
| [[کم (شهر)|کم]]||Кемь||[[جمهوری کارلیا]]||۱۳۷۰۰||
|-
| [[ګواردیسک]]||Гвардейск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۱۳۵۵۲||
|-
| [[آرکاداک]]||Аркадак||[[اوبلاست ساراتوف]]||۱۳۴۱۵||
|-
| [[خوالینسک]]||Хвалынск||[[اوبلاست ساراتوف]]||۱۳۴۱۴||
|-
| [[اوکولوفکا]]||Окуловка||[[اوبلاست نووګورود]]||۱۳۴۱۲||
|-
| [[بوګوچال]]||Богучар||[[اوبلاست وورونژ]]||۱۳۴۰۰||
|-
| [[کراسنوزاوودسک]]||Краснозаводск||[[اوبلاست مسکو]]||۱۳۳۹۲||
|-
| [[مالایا ویشرا]]||Малая Вишера||[[اوبلاست نووګورود]]||۱۳۳۴۵||
|-
| [[اوپوچکا]]||Опочка||[[اوبلاست پسکوف]]||۱۳۳۳۴||
|-
| [[چاپلیګین، اوبلاست لیپتسک|چاپلیګین]]||Чаплыгин||[[اوبلاست لیپتسک]]||۱۳۲۳۹||
|-
| [[پتروف وال]]||Петров Вал||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۱۳۲۲۱||
|-
| [[نوایا لیالیا]]||Новая Ляля||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۳۲۰۶||
|-
| [[روزا (شهر)|روزا]]||Руза||[[اوبلاست مسکو]]||۱۳۲۰۰||
|-
| [[زائوزیورسک]]||Заозёрск||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۳۲۰۰||
|-
| [[یوریوزان (شهر)|یوریوزان]]||Юрюзань||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۳۱۶۴||
|-
| [[تسیویلسک]]||Цивильск||[[چواشستان]]||۱۳۱۶۱||
|-
| [[زاکامنسک]]||Закаменск||[[بوریاتیا]]||۱۳۱۳۶||
|-
| [[زونیګورود]]||Звенигород||[[اوبلاست مسکو]]||۱۳۱۰۰||
|-
| [[نیازپتروفسک]]||Нязепетровск||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۳۰۶۱||
|-
| [[پیتکیارانتا]]||Питкяранта||[[جمهوری کارلیا]]||۱۳۰۲۸||
|-
| [[یاخروما]]||Яхрома||[[اوبلاست مسکو]]||۱۳۰۰۰||
|-
| [[زاویتینسک]]||Завитинск||[[اوبلاست آمور]]||۱۲۸۴۹||
|-
| [[تالدوم]]||Талдом||[[اوبلاست مسکو]]||۱۲۸۰۰||
|-
| [[سودوګدا]]||Судогда||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۲۷۱۱||
|-
| [[پچوری]]||Печоры||[[اوبلاست پسکوف]]||۱۲۶۹۳||
|-
| بالای||Балей||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۱۲۵۳۳||
|-
| [[اویار]]||Уяр||[[کرای کراسنویارسک]]||۱۲۵۱۸||
|-
| [[چکالوفسک، روسیه]]||Чкаловск||[[استان نیژنی نووګورود]]||۱۲۵۱۷||
|-
| [[ګادژییفو]]||Гаджиево||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۲۵۰۰||
|-
| [[شلیسلبورګ]]||Шлиссельбург||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۲۵۰۰||
|-
| [[ګورنوزاوودسک، پرم|ګورنوزاوودسک]]||Горнозаводск||[[کرای پرم]]||۱۲۴۴۸||
|-
| [[کیرنسک]]||Киренск||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۱۲۴۳۳||
|-
| [[لوکویانوف]]||Лукоянов||[[استان نیژنی نووګورود]]||۱۲۳۶۰||
|-
| [[بلومورسک]]||Беломорск||[[جمهوری کارلیا]]||۱۲۳۴۴||
|-
| [[ژوکوف (شهر)|ژوکوف]]||Жуков||[[اوبلاست کالوګا]]||۱۲۳۱۲||
|-
| [[بولخوف]]||Болхов||[[اوبلاست اوریول]]||۱۲۳۰۰||
|-
| [[سوسنسکیی]]||Сосенский||[[اوبلاست کالوګا]]||۱۲۲۸۹||
|-
| [[کامبارکا]]||Камбарка||[[اودمورتیا]]||۱۲۲۷۱||
|-
| [[زلنوګرادسک]]||Зеленоградск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۱۲۲۶۶||
|-
| [[بابایفو]]||Бабаево||[[اوبلاست ولوګدا]]||۱۲۲۳۵||
|-
| [[نازوایفسک]]||Называевск||[[اوبلاست امسک]]||۱۲۲۲۹||
|-
| [[ارتیل (شهر)|ارتیل]]||Эртиль||[[اوبلاست وورونژ]]||۱۲۲۲۷||
|-
| [[آدیګیسک]]||Адыгейск||[[آدیغیه]]||۱۲۲۰۵||
|-
| [[زونیګوفو]]||Звенигово||[[ماری ال]]||۱۲۱۷۹||
|-
| [[ورخنیی تاګیل]]||Верхний Тагил||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۲۱۷۴||
|-
| [[سوسنوفکا، اوبلاست کیروف|سوسنوفکا]]||Сосновка||[[اوبلاست کیروف]]||۱۲۱۶۸||
|-
| [[زاوولژسک]]||Заволжск||[[اوبلاست ایوانوف]]||۱۲۱۶۱||
|-
| [[زویفکا]]||Зуевка||[[اوبلاست کیروف]]||۱۲۱۴۹||
|-
| [[لیخوسلاول]]||Лихославль||[[اوبلاست تور]]||۱۲۱۲۵||
|-
| [[نمان (شهر)|نمان]]||Неман||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۱۲۱۲۰||
|-
| [[تیوکالینسک]]||Тюкалинск||[[اوبلاست امسک]]||۱۲۱۰۶||
|-
| [[چولیم (شهر)|چولیم]]||Чулым||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۱۲۰۳۶||
|-
| [[اوګلګورسک، اوبلاست ساخالین|اوګلګورسک]]||Углегорск||[[اوبلاست ساخالین]]||۱۲۰۲۵||
|-
| [[زلنوګورسک، سن پترزبورګ|زلنوګورسک]]||Зеленогорск||[[سن پترزبورګ]]||۱۲۰۰۰||
|-
| [[یوریوتس، اوبلاست ایوانوف|یوریوتس]]||Юрьевец||[[اوبلاست ایوانوف]]||۱۱۹۱۲||
|-
| [[موګوچا]]||Могоча||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۱۱۸۴۷||
|-
| [[سوراژ]]||Сураж||[[اوبلاست بریانسک]]||۱۱۸۱۲||
|-
| [[میخائیلوف، اوبلاست ریازان|میخائیلوف]]||Михайлов||[[اوبلاست ریازان]]||۱۱۷۸۴||
|-
| [[آنادیر (شهر)|آنادیر]]||Анадырь||[[چوکوتکا]]||۱۱۷۷۷||
|-
| [[پیونرسکیی، کالینینګراد|پیونرسکیی]]||Пионерский||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۱۱۷۶۱||
|-
| [[بوروفسک]]||Боровск||[[اوبلاست کالوګا]]||۱۱۷۴۷||
|-
| [[پورخوف]]||Порхов||[[اوبلاست پسکوف]]||۱۱۷۳۷||
|-
| [[اورن (شهر)|اورن]]||Урень||[[استان نیژنی نووګورود]]||۱۱۶۳۵||
|-
| [[وورسما]]||Ворсма||[[استان نیژنی نووګورود]]||۱۱۵۵۰||
|-
| [[دولینسک]]||Долинск||[[اوبلاست ساخالین]]||۱۱۵۳۳||
|-
| [[وولوسوفو]]||Волосово||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۱۵۳۱||
|-
| [[دوروګوباژ]]||Дорогобуж||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۱۱۵۰۰||
|-
| [[درزنا]]||Дрезна||[[اوبلاست مسکو]]||۱۱۵۰۰||
|-
| [[کوزلوفکا، بخش کوزلوفسکی، چواشستان|کوزلوفکا]]||Козловка||[[چواشستان]]||۱۱۴۸۵||
|-
| [[اورژوم]]||Уржум||[[اوبلاست کیروف]]||۱۱۴۲۶||
|-
| [[بلایا خولونیتسا]]||Белая Холуница||[[اوبلاست کیروف]]||۱۱۴۰۸||
|-
| [[شاګونار]]||Шагонар||[[تووا]]||۱۱۳۸۶||
|-
| [[نیژنیه سرګی]]||Нижние Серги||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۱۳۸۰||
|-
| [[پتوخوفو]]||Петухово||[[اوبلاست کورګان]]||۱۱۳۶۰||
|-
| [[تتیوشی]]||Тетюши||[[تاتارستان]]||۱۱۳۳۸||
|-
| [[زائوزیورنی، کراسنویارسک|زائوزیورنی]]||Заозёрный||[[کرای کراسنویارسک]]||۱۱۳۰۴||
|-
| [[بلوزرسک]]||Белозерск||[[اوبلاست ولوګدا]]||۱۱۲۳۴||
|-
| [[میکون]]||Микунь||[[کومی]]||۱۱۲۰۲||
|-
| [[ګرمیاچینسک]]||Гремячинск||[[کرای پرم]]||۱۱۲۰۱||
|-
| [[سوکولنیکی، اوبلاست تولا|سوکولنیکی]]||Сокольники||[[اوبلاست تولا]]||۱۱۱۴۲||
|-
| [[ګوریفسک، اوبلاست کالینینګراد|ګوریفسک]]||Гурьевск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۱۱۱۳۲||
|-
| [[ناریمانوف، اوبلاست آستراخان|ناریمانوف]]||Нариманов||[[اوبلاست آستراخان]]||۱۱۱۲۶||
|-
| [[سوزدال]]||Суздаль||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۱۱۱۰۰||
|-
| [[لوزا]]||Луза||[[اوبلاست کیروف]]||۱۱۰۹۵||
|-
| [[خاروفسک]]||Харовск||[[اوبلاست ولوګدا]]||۱۱۰۹۲||
|-
| [[کیرس، روسیه|کیرس]]||Кирс||[[اوبلاست کیروف]]||۱۱۰۲۶||
|-
| [[ویتګرا]]||Вытегра||[[اوبلاست ولوګدا]]||۱۱۰۰۰||
|-
| [[شچوچیه، اوبلاست کورګان|شچوچیه]]||Щучье||[[اوبلاست کورګان]]||۱۰۹۷۳||
|-
| [[الکساندروفسک-ساخالینسکیی]]||Александровск-Сахалинский||[[اوبلاست ساخالین]]||۱۰۹۶۵||
|-
| [[اسلتلوګورسک، اوبلاست کالینینګراد|اسلتلوګورسک]]||Светлогорск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۱۰۹۱۸||
|-
| [[یوژنو-سوخوکومسک]]||Южно-Сухокумск||[[داغستان]]||۱۰۹۱۶||
|-
| [[ایانګورود]]||Ивангород||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۰۹۰۰||
|-
| [[نیا (شهر)|نیا]]||Нея||[[اوبلاست کوستروما]]||۱۰۹۰۰||
|-
| [[زمینوګورسک]]||Змеиногорск||[[کرای آلتایی]]||۱۰۸۹۲||
|-
| [[سولتسی]]||Сольцы||[[اوبلاست نووګورود]]||۱۰۸۴۴||
|-
| [[کارګات]]||Каргат||[[اوبلاست نووسیبیرسک]]||۱۰۷۶۳||
|-
| [[کارګوپول]]||Каргополь||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۱۰۷۴۵||
|-
| [[اوژرلیه]]||Ожерелье||[[اوبلاست مسکو]]||۱۰۷۰۰||
|-
| [[ویسوکوفسک]]||Высоковск||[[اوبلاست مسکو]]||۱۰۷۰۰||
|-
| [[دیګورا]]||Дигора||[[اوستیای شمالی-آلانیا]]||۱۰۶۹۴||
|-
| [[کولا (شهر)|کولا]]||Кола||[[اوبلاست مورمانسک]]||۱۰۶۴۴||
|-
| [[کوفشینوفو]]||Кувшиново||[[اوبلاست تور]]||۱۰۶۱۲||
|-
| [[اوبلوچیه]]||Облучье||[[اوبلاست خودمختار یهودی]]||۱۰۵۷۴||
|-
| [[ورخنیایا تورا]]||Верхняя Тура||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۰۵۶۸||
|-
| [[توتما]]||Тотьма||[[اوبلاست ولوګدا]]||۱۰۴۶۱||
|-
| [[کراسنوسلوبودسک، موردوویا|کراسنوسلوبودسک]]||Краснослободск||[[موردوویا]]||۱۰۴۵۳||
|-
| [[ناوولوکی]]||Наволоки||[[اوبلاست ایوانوف]]||۱۰۳۷۹||
|-
| [[چادان]]||Чадан||[[تووا]]||۱۰۳۶۴||
|-
| [[نولینسک]]||Нолинск||[[اوبلاست کیروف]]||۱۰۳۱۰||
|-
| [[بولوخوفو]]||Болохово||[[اوبلاست تولا]]||۱۰۲۹۶||
|-
| [[خیلوک]]||Хилок||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۱۰۲۹۲||
|-
| [[زادونسک]]||Задонск||[[اوبلاست لیپتسک]]||۱۰۲۸۰||
|-
| [[ورخنئورالسک]]||Верхнеуральск||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۰۲۶۷||
|-
| [[وولودارسک، روسیه|وولودارسک]]||Володарск||[[استان نیژنی نووګورود]]||۱۰۲۵۰||
|-
| [[اولونتس]]||Олонец||[[جمهوری کارلیا]]||۱۰۲۴۰||
|-
| [[مینیار]]||Миньяр||[[اوبلاست چلیابینسک]]||۱۰۱۸۰||
|-
| [[پوکروفسک، یاقوتستان|پوکروفسک]]||Покровск||[[یاقوتستان]]||۱۰۱۴۸||
|-
| [[مارینسکیی پوساد]]||Мариинский Посад||[[چواشستان]]||۱۰۱۲۷||
|-
| [[اوستیوژنا]]||Устюжна||[[اوبلاست ولوګدا]]||۱۰۰۸۵||
|-
| [[پودوژ]]||Пудож||[[جمهوری کارلیا]]||۱۰۰۵۸||
|-
| [[وولچانسک]]||Волчанск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۱۰۰۱۰||
|-
| [[یلنیا]]||Ельня||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۹۹۹۱||
|-
| [[ویلیویسک]]||Вилюйск||[[یاقوتستان]]||۹۹۶۰||
|-
| [[پوچژ]]||Пучеж||[[اوبلاست ایوانوف]]||۹۷۹۱||
|-
| [[یادرین]]||Ядрин||[[چواشستان]]||۹۷۶۷||
|-
| [[سویاروی]]||Суоярви||[[جمهوری کارلیا]]||۹۷۶۶||
|-
| [[رودنیا، اوبلاست اسمالنسک|رودنیا]]||Рудня||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۹۶۹۷||
|-
| [[نوایا لادوګا]]||Новая Ладога||[[اوبلاست لنینګراد]]||۹۶۰۰||
|-
| [[تاروسا]]||Таруса||[[اوبلاست کالوګا]]||۹۶۰۰||
|-
| [[ګرودوویکوفسک]]||Городовиковск||[[قالموقستان]]||۹۵۹۱||
|-
| [[اسکووورودینو]]||Сковородино||[[اوبلاست آمور]]||۹۵۸۶||
|-
| [[ماکوشینو]]||Макушино||[[اوبلاست کورګان]]||۹۵۷۶||
|-
| [[دنو]]||Дно||[[اوبلاست پسکوف]]||۹۵۰۵||
|-
| [[نیوربا]]||Нюрба||[[یاقوتستان]]||۹۴۷۴||
|-
| [[سرافیموویچ]]||Серафимович||[[اوبلاست ولګوګراد]]||۹۴۷۱||
|-
| [[زاپادنیا دوینا]]||Западная Двина||[[اوبلاست تور]]||۹۴۳۳||
|-
| [[وتلوګا]]||Ветлуга||[[استان نیژنی نووګورود]]||۹۴۱۳||
|-
| [[میخائیلوفسک، اوبلاست سوردلوفسک|میخائیلوفسک]]||Михайловск||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۹۳۹۷||
|-
| [[بیریوسینسک]]||Бирюсинск||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۹۳۲۵||
|-
| [[نوووسوکولنیکی]]||Новосокольники||[[اوبلاست پسکوف]]||۹۲۸۶||
|-
| [[آرداتوف، موردوویا|آرداتوف]]||Ардатов||[[موردوویا]]||۹۲۷۲||
|-
| [[کومسومولسک، اوبلاست ایوانوف|کومسومولسک]]||Комсомольск||[[اوبلاست ایوانوف]]||۹۲۱۳||
|-
| [[پوچینوک، اوبلاست اسمالنسک|پوچینوک]]||Починок||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۹۲۰۰||
|-
| [[استاریتسا]]||Старица||[[اوبلاست تور]]||۹۱۶۶||
|-
| [[کوستریوفو]]||Костерёво||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۹۱۵۳||
|-
| [[آندریپول]]||Андреаполь||[[اوبلاست تور]]||۹۰۳۹||
|-
| [[بلینسکیی (شهر)|بلینسکیی]]||Белинский||[[اوبلاست پنزا]]||۹۰۰۶||
|-
| [[سالایر (شهر)|سالایر]]||Салаир||[[اوبلاست کمروو]]||۸۹۹۹||
|-
| [[پرووز، اوبلاست نیژنی نووګورود|پرووز]]||Перевоз||[[استان نیژنی نووګورود]]||۸۸۲۶||
|-
| [[مالمیژ]]||Малмыж||[[اوبلاست کیروف]]||۸۸۲۳||
|-
| [[لاخدنپوخیا]]||Лахденпохья||[[جمهوری کارلیا]]||۸۷۵۱||
|-
| [[لیپکی، اوبلاست تولا|لیپکی]]||Липки||[[اوبلاست تولا]]||۸۷۱۹||
|-
| [[توموت]]||Томмот||[[یاقوتستان]]||۸۶۸۴||
|-
| [[اولیوکمینسک]]||Олёкминск||[[یاقوتستان]]||۸۶۱۱||
|-
| [[نیکولسک، اوبلاست ولوګدا|نیکولسک]]||Никольск||[[اوبلاست ولوګدا]]||۸۵۷۸||
|-
| [[اینسار]]||Инсар||[[موردوویا]]||۸۵۶۵||
|-
| [[آنیوا]]||Анива||[[اوبلاست ساخالین]]||۸۴۴۹||
|-
| [[شاختیرسک]]||Шахтерск||[[اوبلاست ساخالین]]||۸۳۸۲||
|-
| [[بلغار (شهر)|بلغار]]||Болгар||[[تاتارستان]]||۸۳۴۲||
|-
| [[اسپاسک-ریازانسکیی]]||Спасск-Рязанский||[[اوبلاست ریازان]]||۸۳۱۷||
|-
| [[دمیدوف (شهر)|دمیدوف]]||Демидов||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۸۲۶۶||
|-
| [[وسیګونسک]]||Весьегонск||[[اوبلاست تور]]||۸۱۸۵||
|-
| [[مګلین]]||Мглин||[[اوبلاست بریانسک]]||۸۱۶۹||
|-
| [[دیمیترییف (شهر)|دیمیترییف]]||Дмитриев||[[اوبلاست کورسک]]||۸۱۴۹||
|-
| [[سیچیوفکا]]||Сычёвка||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۸۱۱۲||
|-
| [[کیریلوف (شهر)|کیریلوف]]||Кириллов||[[اوبلاست ولوګدا]]||۸۱۰۸||
|-
| [[ګورودیشچه، بخش ګورودیشچنسکی، اوبلاست پنزا|ګورودیشچه]]||Городище||[[اوبلاست پنزا]]||۸۰۹۶||
|-
| [[کراساوینو]]||Красавино||[[اوبلاست ولوګدا]]||۸۰۴۳||
|-
| [[بیریوچ]]||Бирюч||[[اوبلاست بلګورود]]||۷۹۱۹||
|-
| [[لایشفو]]||Лаишево||[[تاتارستان]]||۷۹۰۴||
|-
| [[سنګیلی]]||Сенгилей||[[اوبلاست اولیانوفسک]]||۷۸۴۶||
|-
| [[ولیژ]]||Велиж||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۷۸۰۷||
|-
| [[مدین (شهر روسیه)|مدین]]||Медынь||[[اوبلاست کالوګا]]||۷۷۶۱||
|-
| [[اورلوف، روسیه|اورلوف]]||Орлов||[[اوبلاست کیروف]]||۷۶۵۴||
|-
| [[اوخانسک]]||Оханск||[[کرای پرم]]||۷۶۰۷||
|-
| [[پولسک]]||Полесск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۷۵۷۰||
|-
| [[سفسک]]||Севск||[[اوبلاست بریانسک]]||۷۵۳۸||
|-
| [[سووتسک، اوبلاست تولا|سووتسک]]||Советск||[[اوبلاست تولا]]||۷۵۳۶||
|-
| [[ماکاریف]]||Макарьев||[[اوبلاست کوستروما]]||۷۵۰۵||
|-
| [[مامونوفو]]||Мамоново||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۷۵۰۰||
|-
| [[اسپاسک، اوبلاست پنزا|اسپاسک]]||Спасск||[[اوبلاست پنزا]]||۷۴۴۲||
|-
| [[ورخوتوریه]]||Верхотурье||[[اوبلاست سوردلوفسک]]||۷۳۹۸||
|-
| [[تمنیکوف]]||Темников||[[موردوویا]]||۷۳۲۸||
|-
| [[تبردا]]||Теберда||[[کاراچای-چرکسیا]]||۷۳۰۱||
|-
| [[زوبتسوف]]||Зубцов||[[اوبلاست تور]]||۷۲۳۷||
|-
| [[یوخنوف]]||Юхнов||[[اوبلاست کالوګا]]||۷۲۰۰||
|-
| [[نووخوپیورسک]]||Новохопёрск||[[اوبلاست وورونژ]]||۷۱۸۰||
|-
| [[شاتسک، روسیه|شاتسک]]||Шацк||[[اوبلاست ریازان]]||۷۱۵۷||
|-
| [[آلزامای]]||Алзамай||[[اوبلاست ایرکوتسک]]||۷۱۳۳||
|-
| [[کورلوفو]]||Курлово||[[اوبلاست ولادیمیر]]||۷۰۹۹||
|-
| [[پوشخونیه]]||Пошехонье||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۶۸۶۴||
|-
| [[اسرتنسک]]||Сретенск||[[سرزمین زابایکالسکی]]||۶۸۵۰||
|-
| [[ګاوریلوف پوساد]]||Гаврилов Посад||[[اوبلاست ایوانوف]]||۶۸۲۶||
|-
| [[باګراتیئونوفسک]]||Багратионовск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۶۷۷۳||
|-
| [[کامنوګورسک]]||Каменногорск||[[اوبلاست لنینګراد]]||۶۷۳۹||
|-
| [[سودژا]]||Суджа||[[اوبلاست کورسک]]||۶۷۳۹||
|-
| [[موراشی]]||Мураши||[[اوبلاست کیروف]]||۶۷۲۷||
|-
| [[ایګارکا]]||Игарка||[[کرای کراسنویارسک]]||۶۷۰۲||
|-
| [[ماکاروف (شهر)|ماکاروف]]||Макаров||[[اوبلاست ساخالین]]||۶۶۸۸||
|-
| [[اسپاس-کلپیکی]]||Спас-Клепики||[[اوبلاست ریازان]]||۶۶۷۱||
|-
| [[سبژ]]||Себеж||[[اوبلاست پسکوف]]||۶۶۰۷||
|-
| [[کنیاګینیو، اوبلاست نیژنی نووګورود|کنیاګینیو]]||Княгинино||[[استان نیژنی نووګورود]]||۶۵۵۷||
|-
| [[سولیګالیچ]]||Солигалич||[[اوبلاست کوستروما]]||۶۴۶۴||
|-
| [[پیاتالوفو]]||Пыталово||[[اوبلاست پسکوف]]||۶۴۰۰||
|-
| [[کراسنی خولم]]||Красный Холм||[[اوبلاست تور]]||۶۱۰۷||
|-
| [[دیمیتروفسک]]||Дмитровск||[[اوبلاست اوریول]]||۶۱۰۰||
|-
| [[شیخانی]]||Шиханы||[[اوبلاست ساراتوف]]||۶۰۹۳||
|-
| [[سوسومان]]||Сусуман||[[اوبلاست ماګادان]]||۶۰۳۱||
|-
| [[ګرایوورون]]||Грайворон||[[اوبلاست بلګورود]]||۵۹۹۱||
|-
| [[لیوبیم]]||Любим||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۵۹۵۴||
|-
| [[کوروچا]]||Короча||[[اوبلاست بلګورود]]||۵۹۴۴||
|-
| [[میشکین]]||Мышкин||[[اوبلاست یاروسلاول]]||۵۸۰۰||
|-
| [[شنکورسک]]||Шенкурск||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۵۷۳۶||
|-
| [[ژیزدرا]]||Жиздра||[[اوبلاست کالوګا]]||۵۷۳۲||
|-
| [[چوخلوما]]||Чухлома||[[اوبلاست کوستروما]]||۵۴۶۴||
|-
| [[زلینکا]]||Злынка||[[اوبلاست بریانسک]]||۵۴۴۱||
|-
| [[فاتژ]]||Фатеж||[[اوبلاست کورسک]]||۵۴۰۰||
|-
| [[پریمورسک، اوبلاست لنینګراد|پریمورسک]]||Приморск||[[اوبلاست لنینګراد]]||۵۴۰۰||
|-
| [[اوسولیه، بخش اوسولسکی، پرم|اوسولیه]]||Усолье||[[کرای پرم]]||۵۳۷۶||
|-
| [[چردین، پرم]]||Чердынь||[[کرای پرم]]||۵۳۶۵||
|-
| [[اوزیورسک، اوبلاست کالینینګراد|اوزیورسک]]||Озёрск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۵۳۵۷||
|-
| [[توران (شهر)|توران]]||Туран||[[تووا]]||۵۳۰۴||
|-
| [[بیلیبینو]]||Билибино||[[چوکوتکا]]||۵۲۷۷||
|-
| [[پوستوشکا]]||Пустошка||[[اوبلاست پسکوف]]||۵۱۹۲||
|-
| [[اسپاس-دمنسک]]||Спас-Деменск||[[اوبلاست کالوګا]]||۵۱۰۰||
|-
| [[کادنیکوف]]||Кадников||[[اوبلاست ولوګدا]]||۵۰۰۰||
|-
| [[اسلاوسک]]||Славск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۴۹۷۹||
|-
| [[بابوشکین (شهر)|بابوشکین]]||Бабушкин||[[بوریاتیا]]||۴۹۱۸||
|-
| [[نستروف]]||Нестеров||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۴۸۸۹||
|-
| [[ګدوف]]||Гдов||[[اوبلاست پسکوف]]||۴۸۴۹||
|-
| [[وریا]]||Верея||[[اوبلاست مسکو]]||۴۸۰۰||
|-
| [[پویک]]||Певек||[[چوکوتکا]]||۴۵۹۷||
|-
| [[توماری، روسیه|توماری]]||Томари||[[اوبلاست ساخالین]]||۴۵۴۱||
|-
| [[اوسترونوفنوی، اوبلاست مورمانسک|اوسترونوفنوی]]||Островной||[[اوبلاست مورمانسک]]||۴۵۰۲||
|-
| [[لیوبان]]||Любань||[[اوبلاست لنینګراد]]||۴۴۹۷||
|-
| [[پراودینسک]]||Правдинск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۴۴۳۹||
|-
| [[مشچوفسک]]||Мещовск||[[اوبلاست کالوګا]]||۴۴۲۷||
|-
| [[دوخوفشچینا]]||Духовщина||[[اوبلاست اسمالنسک]]||۴۳۸۹||
|-
| [[خولم، بخش خولمسکی، اوبلاست نووګورود|خولم]]||Холм||[[اوبلاست نووګورود]]||۴۰۸۹||
|-
| [[موسالسک]]||Мосальск||[[اوبلاست کالوګا]]||۴۰۶۶||
|-
| [[چیورموز]]||Чёрмоз||[[کرای پرم]]||۴۰۴۵||
|-
| [[نووورژف]]||Новоржев||[[اوبلاست پسکوف]]||۴۰۲۹||
|-
| [[بلی، اوبلاست ور]]||Белый||[[اوبلاست تور]]||۳۹۵۸||
|-
| [[نوووسیل]]||Новосиль||[[اوبلاست اوریول]]||۳۸۹۳||
|-
| [[لادوشکین]]||Ладушкин||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۳۸۰۲||
|-
| [[مالوآرخانګلسک]]||Малоархангельск||[[اوبلاست اوریول]]||۳۷۴۴||
|-
| [[مزن]]||Мезень||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۳۷۱۰||
|-
| [[کراسنوزنامنسک، اوبلاست کالینینګراد|کراسنوزنامنسک]]||Краснознаменск||[[اوبلاست کالینینګراد]]||۳۵۱۸||
|-
| [[کولوګریف]]||Кологрив||[[اوبلاست کوستروما]]||۳۴۸۰||
|-
| [[اسردنکولیمسک]]||Среднеколымск||[[یاقوتستان]]||۳۲۷۱||
|-
| [[پلیوس]]||Плёс||[[اوبلاست ایوانوف]]||۲۶۴۷||
|-
| [[کدروفی، اوبلاست تومسک]]||Кедровый||[[اوبلاست تومسک]]||۲۶۱۲||
|-
| [[سولویچګودسک]]||Сольвычегодск||[[اوبلاست آرخانګلسک]]||۲۴۵۳||
|-
| [[سورو-کوریلسک]]||Северо-Курильск||[[اوبلاست ساخالین]]||۲۳۸۹||
|-
| [[ګورباتوف (شهر)|ګورباتوف]]||Горбатов||[[استان نیژنی نووګورود]]||۲۲۸۱||
|-
| [[آرتیوموفسک]]||Артёмовск||[[کرای کراسنویارسک]]||۲۲۱۲||
|-
| [[ویسوتسک]]||Высоцк||[[اوبلاست لنینګراد]]||۱۷۴۵||
|-
| [[کوریلسک]]||Курильск||[[اوبلاست ساخالین]]||۱۶۶۶||
|-
| [[ورخویانسک]]||Верхоянск||[[یاقوتستان]]||۱۲۲۲||
|-
| [[چکالین]]||Чекалин||[[اوبلاست تولا]]||۱۰۰۰||
|-
| [[ماګاس]]||Магас||[[اینګوشتیا]]||۵۲۴||
|}
== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}

== بهرنۍ لینک ==

* [http://www.perepis2002.ru/ct/html/abc/001.htm په روسیه کې د ټولو ځایونو لیست (2002 سرشمیرنه)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017020444/http://www.perepis2002.ru/ct/html/abc/001.htm |date=2005-10-17 }} بایګانی‌شده   لخوا آرشیف شوی
* [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls د روسیې ځایونه چې د 2002 د سرشمیرنې نفوس ډیټا لري (ایکسیل فایل)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131023056/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls |date=2022-01-31 }} بایګانی‌شده   کې آرشیف شوی</text>
      <sha1>flrjb1kefab290svfqz4re5nmohsa63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افغانستان اسلامي جمهوریت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68821</id>
    <revision>
      <id>369646</id>
      <parentid>357508</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T01:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27058" sha1="eiwkz39k8n7e6nt6fqfwgsbqx856jcs" xml:space="preserve">'''د افغانستان اسلامي جمهوریت''' یو جمهوري ولسمشریز نظام و چې له ۲۰۰۴ کال څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې په افغانستان واکمن و. دا دولت د افغانستان د لنډمهالې (۲۰۰۱ – ۲۰۰۲) او انتقالي (۲۰۰۲ – ۲۰۰۴) ادارو ځایناستی شو چې په ۲۰۰۱ کې د متحده ایالاتو د برید په پایله کې د طالبانو نیم په رسمیت نیم پېژندل شوي امارت له ړنګېدو وروسته رامنځ ته شوې. خو د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵، دا هېواد بېرته د طالبانو لخوا ونیول شو او د ۲۰۰۱ – ۲۰۲۱ کلونو جنګ، چې د متحده ایالاتو په تاریخ کې ترټولو اوږده جګړه وه، پای ته ورسېد. دا د ولسمشر محمد اشرف غني تر مشرۍ لاندې د اسلامي جمهوریت د نسکورېدو او د طالبانو تر واک لاندې د اسلامي امارت د بېرته راګرځیدو لامل شو. ملګري ملتونه تر اوسه اسلامي جمهوري دولت د اسلامي امارت پر ځای، چې اوسنی غیر رسمي نظام دی، د افغانستان د مشروع حکومت په توګه پېژني. د امریکا او طالبانو معامله چې د ۲۰۲۰ کال د فبروري په ۲۹ نېټه په قطر کې لاسلیک شوه، له هغو مهمو پېښو څخه وه چې د افغان ملي امنیتي ځواکونو (ANSF) د پاشل کېدو لامل شوه. متحده ایالاتو له معاملې وروسته، په پراخه کچه د هوایي بریدونو شمېر کم کړ او د طالب یاغیانو سره د مبارزې په برخه کې یې افغان امنیتي ځواکونه له مهم اړخ څخه بې برخې کړل، چې د طالبانو په لاس د کابل د نیولو لامل شو. &lt;ref name=&quot;CTC 2021&quot;&gt;{{cite journal|author-last=Watkins|author-first=Andrew H.|date=November 2021|url=https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf|title=An Assessment of Taliban Rule at Three Months|url-status=live|editor1-last=Cruickshank|editor1-first=Paul|editor2-last=Hummel|editor2-first=Kristina|journal=[[CTC Sentinel]]|volume=14|issue=9|pages=1–14|publisher=[[Combating Terrorism Center]]|location=[[West Point, New York]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129104726/https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf|archive-date=29 November 2021|access-date=29 November 2021|archivedate=29 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129104726/https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tg1&quot;&gt;{{Cite news|last=Borger|first=Julian|title=US withdrawal triggered catastrophic defeat of Afghan forces, damning watchdog report finds|date=18 May 2022|access-date=19 May 2022|url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/18/afghanistan-us-withdrawal-defeat-watchdog-report-sigar|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=US withdrawal prompted collapse of Afghan army: Report|date=18 May 2022|access-date=19 May 2022|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/18/us-withdrawal-prompted-collapse-of-afghan-army-report|publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
{{مالومات}}
متحده ایالاتو او څو متحدینو یې د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته پر افغانستان برید وکړ، د طالبانو لومړی حکومت (چې محدود رسمیت یې درلود) د مخالفې شمالي ټلوالې په ملاتړ، نسکور کړ. ورپسې د حامد کرزي په مشرۍ انتقالي حکومت را منځ ته شو. د ۲۰۰۳ کال له لویې جرګې وروسته د نوي اساسي قانون له مخې یو مرکزي جمهوري اسلامي جمهوریت اعلان شو او کرزی د بشپړې مودې لپاره د ولسمشر په توګه وټاکل شو. له دې سره سم، د متحده ایالاتو په مشرۍ نړیوال ایتلاف د کورني امنیت په ساتلو کې مرسته وکړه، چې په تدریجي ډول یې د ۲۰۱۳ – ۲۰۱۴ کلونو څخه وروسته دفاعي مسولیت افغان وسله والو ځواکونو ته وسپار. 

خو طالبانو د هېواد په بېلابېلو سیمو کنترول ټینګ کړ او کورنۍ جګړې دوام وکړ. ویل کېږي چې طالبان د پاکستان په ملاتړ د یوې یاغی ډلې په توګه بیا تنظیم شول او د ۲۰۰۶ – ۲۰۰۷ کلونو څخه وروسته یې په افغان او ایتلافي ځواکونو بریدونه زیات کړل. دې کار په افغانستان کې د بشري حقونو او د ښځو د حقونو په برخه کې ستونزې را پورته کړې، چې د دواړو خواوو له خوا د بې شمېره سرغړونو لکه د ملکي وګړو وژنو، تښتونو او شکنجو په پایله کې وې. د امریکا په پوځي او اقتصادي مرستو باندې د حکومت د پراخې تکیه له امله، ځینو دا ملت د امریکا د تابع دولت په توګه طبقه بندي کړ او د تلپاتې ازادۍ د عملیاتو له پای ته رسېدو وروسته یې په تدریجي ډول د کلیوالو سیمو کنټرول له لاسه ورکړ. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ladwig|first=Walter C.|url=https://books.google.com/books?id=GdAoDwAAQBAJ|title=The Forgotten Front: Patron-Client Relationships in Counter Insurgency|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107170773|page=302|quote=As with their Cold War counterparts, it was erroneous for American policymakers to believe that the governments of contemporary client states, such as Iraq, Afghanistan, and Pakistan, necessarily shared their desire to defeat radical Islamic insurgents by adhering to the prescriptions of U.S. counterinsurgency doctrine.|access-date=2018-05-15}}&lt;/ref&gt;

د په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستانه د ناټو ځواکونو له وتلو وروسته، د همدې کال په مې میاشت کې طالبانو پراخ پوځي عملیات پیل کړل، چې وتوانېدل په راتلونکو دری نیمو میاشتو کې د هېواد کنټرول ترلاسه کړي. افغان ملي اردو په چټکۍ وپاشل شوه. د جمهوریت بنسټونه عملاً د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵ نېټه هغه وخت سقوط شول چې طالب ځواکونه کابل ته ننوتل او افغان ولسمشر اشرف غني هېواده پرېښود. لږ وروسته، د ولسمشر پخواني لومړي مرستیال امرالله صالح ځان د افغانستان سرپرست ولسمشر اعلان کړ او د طالبانو پر وړاندې یې جمهوري مقاومت اعلان کړ. &lt;ref name=&quot;presidency&quot;&gt;{{Cite web |date=17 August 2021 |title=Afghan vice president says he is &quot;caretaker&quot; president |url=https://www.reuters.com/world/india/afghan-vice-president-says-he-is-caretaker-president-2021-08-17/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817162059/https://www.reuters.com/world/india/afghan-vice-president-says-he-is-caretaker-president-2021-08-17/ |archive-date=17 August 2021 |access-date=26 August 2021 |website=reuters.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;saleh&quot;&gt;{{Cite web |title=An anti-Taliban front forming in Panjshir? Ex top spy Saleh, son of 'Lion of Panjshir' meet at citadel |url=https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html |access-date=17 August 2021 |website=The Week |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tribaug&quot;&gt;{{Cite news|date=August 17, 2021|title=Panjshir flies flag of resistance again; Amrullah says he is President of Afghanistan|work=Tribune India|url=https://www.tribuneindia.com/news/world/panjshir-flies-flag-of-resistance-again-amrullah-says-he-is-president-of-afghanistan-298553|access-date=August 17, 2021|archive-date=August 18, 2021|archive-url=https://archive.today/20210818230720/https://www.tribuneindia.com/news/world/panjshir-flies-flag-of-resistance-again-amrullah-says-he-is-president-of-afghanistan-298553|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exiled Taliban leaders return to take charge of Afghanistan |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-58219963 |access-date=2021-08-18 |website=BBC News |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==
د ۲۰۰۱ کال په ډسمبر کې د طالبانو د حکومت له نسکورېدو وروسته، د افغانستان لڼدمهاله اداره د حامد کرزي په مشرۍ را منځ ته شوه. د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له خوا نړیوال سوله ساتي ځواک (ایساف) جوړ شو ترڅو د کرزي له ادارې سره مرسته وکړي او لومړني امنیتي خدمات چمتو کړي. په دې وخت کې، د دوو لسیزو جګړو او همدارنګه په هغه وخت کې له سختې لوږې وروسته، افغانستان په نړۍ کې د میندو او ماشومانو د مړینې تر ټولو لوړه کچه درلوده، د ژوند تمه یې تر ټولو ټیټه وه، اکثریت نفوس یې وږي و، او زیربناوې وېجاړې وې. لوی شمېر بهرنیو مرسته کونکو د دې جنګ ځپلي هېواد د بیارغونې لپاره مرستې او کومکونه پیل کړل.&lt;ref&gt;{{UN document|docid=S-RES-1386(2001)|type=Resolution|body=Security Council|year=2001|resolution_number=1386|access-date=21 September 2007|date=31 May 2001}}&amp;nbsp;– ([[wikisource:United Nations Security Council Resolution 1386|UNSCR 1386]])&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United States Mission to Afghanistan |url=http://nato.usmission.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021065112/http://nato.usmission.gov/ |archive-date=21 October 2010 |access-date=14 November 2010 |publisher=Nato.usmission.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rebuilding Afghanistan |url=http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro |website=Return to Hope |access-date=2023-04-29 |archive-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814144505/http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 September 2001 |title=Afghanistan's Refugee Crisis |url=https://merip.org/2001/09/afghanistans-refugee-crisis/ |website=MERIP}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Afghanistan: Civilians at Risk |url=https://www.doctorswithoutborders.org/what-we-do/news-stories/research/afghanistan-civilians-risk |website=Doctors Without Borders – USA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Makhmalbaf |first=Mohsen |date=1 November 2001 |title=Limbs of No Body: The World's Indifference to the Afghan Tragedy |url=https://monthlyreview.org/2001/11/01/limbs-of-no-body/ |website=Monthly Review}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 January 2002 |title=Japan aid offer to 'broke' Afghanistan |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related |website=CNN |access-date=29 April 2023 |archive-date=19 November 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021119080524/https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rebuilding Afghanistan: The U.S. Role |url=https://web.stanford.edu/class/intnlrel193/readings/week6/afghan.html |website=Stanford University}}&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې نور ایتلافي ځواکونه د بیارغونې په بهیر کې د مرستې لپاره افغانستان ته ننوتل، په همدې وخت کې طالب ځواکونو په پاکستان کې بېرته تنظیمات پیل کړل. طالبانو په افغانستان کې د واک د بېرته ترلاسه کولو لپاره بغاوت پیل کړ. ایساف او افغان پوځیانو په ورپسې لسیزه کې، د طالبانو پر ضد ډېر بریدونه وکړل، خو هغوی ته په بشپړه ماتې کې پاتې راغلل. افغانستان د بهرنۍ پانګونې د کمښت، حکومتي فساد او د طالبانو د بغاوت له امله د نړۍ د بې وزلو هېوادونو په ډله کې پاتې شو. په همدې حال کې کرزي هڅه وکړه چې د هېواد خلک متحد کړي او افغان حکومت وتوانید چې یو شمېر دیموکراتیک بنسټونه رامنځ ته کړي، چې په  ۲۰۰۴ کال په اساسي قانون کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت نوم تصویب شو. د افغانستان د بیارغونې په بهیر کې د بهرنیو مرستندویه هېوادونو په مرسته هڅه وشوه چې د هېواد د اقتصاد، روغتیا، ښوونه او روزنه، ټرانسپورټ او کرنه په پښو ودروي. همدارنګه، ايساف ځواکونو د افغان ملي امنيتي ځواکونو روزنه پيل کړه. د ۲۰۰۲ کال په تېرېدو، نږدې پنځه میلیونه افغانان بېرته هېواد ته راستانه شول. د ناټو د ځواکونو شمېر په افغانستان کې په ۲۰۱۱ کال کې تر ټولو لوړې کچې، ۱۴۰،۰۰۰ ته ورسېد، چې په ۲۰۱۸ کال کې ۱۶۰۰۰ ته راښکته شو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fossler |first=Julie |title=USAID Afghanistan |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104214/http://afghanistan.usaid.gov/en/Index.aspx |archive-date=17 October 2010 |access-date=14 November 2010 |publisher=Afghanistan.usaid.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 July 2010 |title=Canada's Engagement in Afghanistan: Backgrounder |url=http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx?lang=eng |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215180833/http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx |archive-date=15 December 2010 |access-date=14 November 2010 |publisher=Afghanistan.gc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 July 2008|title=Pakistan Accused of Helping Taliban|work=[[ABC News (US)|ABC News]]|url=https://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&amp;tab=9482931&amp;section=8865284&amp;page=1|access-date=28 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221050959/http://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&amp;tab=9482931&amp;section=8865284&amp;page=1|archive-date=21 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Crilly|first1=Rob|last2=Spillius|first2=Alex|date=26 July 2010|title=Wikileaks: Pakistan accused of helping Taliban in Afghanistan attacks|work=The Telegraph|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|access-date=28 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140129073942/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|archive-date=29 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Afghan President Karzai Receives Philadelphia Liberty Medal |url=http://philanthropynewsdigest.org/news/afghan-president-karzai-receives-philadelphia-liberty-medal |website=Philanthropy News Digest (PND) |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423190037/https://philanthropynewsdigest.org/news/afghan-president-karzai-receives-philadelphia-liberty-medal |archivedate=2021-04-23 |access-date=2023-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adelman2016&quot;&gt;{{Cite book|last=Howard Adelman|url=https://books.google.com/books?id=oLYFDAAAQBAJ&amp;pg=PT167|title=Protracted Displacement in Asia: No Place to Call Home|date=15 April 2016|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-07407-6|page=167}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How Many Troops Are Currently in Afghanistan? |url=https://www.forces.net/operations/afghanistan/how-many-troops-are-currently-afghanistan |url-status=live |website=Forces Network}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 October 2015|title=The foreign troops left in Afghanistan|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11371138}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۴ کال له ولسمشریزو ټاکنو وروسته، د ۲۰۱۴ کال د سپټمبر په میاشت کې اشرف غني ولسمشر و ټاکل شو چې د افغانستان په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره واک په دیموکراتیکه بڼه ولېږدول شو. د ۲۰۱۴ کال د ډسمبر په ۲۸ نېټه، ناټو په رسمي توګه په افغانستان کې د ایساف جنګي عملیات پای ته ورسول او بشپړ امنیتي مسوولیت یې افغان حکومت ته ورکړ. د ناټو په مشرۍ د غوڅ ملاتړ عملیات په هماغه ورځ د آیساف د ځای ناستي په توګه را منځ ته شول. د ناټو په زرګونو عسکر په هېواد کې د افغان حکومتي ځواکونو د روزنې او مشورې په موخه پاتې شول او د طالبانو په وړاندې خپلې جګړې ته دوام ورکړ. په ۲۰۱۵ کال کې اټکل وشو و چې &quot; د افغانستان په جګړه کې له ۲۰۰۱ کال را په دې نږدې ۱۴۷۰۰۰ خلک وژل شوي دي. له دې ډلې له ۳۸۰۰۰ څخه ډېر وژل شوي ملکي وګړي وو.&quot; د ''جسد شمېرنې'' تر سرلیک لاندې یو راپور موندلي چې په افغانستان کې د جګړې د ټولو اړخونو له خوا له ۱۰۶۰۰۰ څخه تر ۱۷۰۰۰۰ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي. &lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 April 2014|title=Huge security as Afghan presidential election looms|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|url-status=live|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190735/https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|archive-date=21 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 April 2014|title=Afghanistan votes in historic presidential election|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|url-status=live|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021152941/https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|archive-date=21 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Harooni|first1=Mirwais|last2=Donati|first2=Jessica|agency=Reuters|date=4 April 2014|title=Landmark Afghanistan Presidential Election Held Under Shadow of Violence|work=HuffPost|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html|url-status=live|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225603/http://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html|archive-date=3 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Afghanistan's Future: Who's Who in Pivotal Presidential Election|work=NBC News|url=https://www.nbcnews.com/news/world/afghanistans-future-whos-who-pivotal-presidential-election-n24756|url-status=live|access-date=7 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930203820/https://www.nbcnews.com/news/world/afghanistans-future-whos-who-pivotal-presidential-election-n24756|archive-date=30 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Afghan president Ashraf Ghani inaugurated after bitter campaign|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/29/afghan-president-ashraf-ghani-inaugurated|url-status=live|access-date=12 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421221706/http://www.theguardian.com/world/2014/sep/29/afghan-president-ashraf-ghani-inaugurated|archive-date=21 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2014APcessation&quot;&gt;{{Cite news|date=28 December 2014|title=U.S. formally ends the war in Afghanistan|publisher=CBA News|agency=Associated Press|issue=online|url=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|url-status=live|access-date=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|archive-date=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian28&quot;&gt;{{Cite news|last=Sune Engel Rasmussen in Kabul|date=28 December 2014|title=Nato ends combat operations in Afghanistan|work=The Guardian|location=Kabul|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|url-status=live|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102134349/http://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|archive-date=2 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. formally ends the war in Afghanistan |url=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/ |archive-date=28 December 2014 |access-date=12 April 2015 |website=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;soufangroup&quot;&gt;{{Cite web |title=TSG IntelBrief: Afghanistan 16.0 |url=http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809184149/http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/ |archive-date=9 August 2018 |access-date=27 September 2018 |website=The Soufan Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2015 |title=Afghan Civilians |url=http://watson.brown.edu/costsofwar/costs/human/civilians/afghan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906062451/http://watson.brown.edu/costsofwar/costs/human/civilians/afghan |archive-date=6 September 2015 |access-date=3 September 2015 |publisher=Brown University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPPNW&quot;&gt;{{Cite web |title=Body Count – Casualty Figures after 10 Years of the 'War on Terror' – Iraq Afghanistan Pakistan |url=http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430175027/http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf |archive-date=30 April 2015 |publisher=[[IPPNW]], [[Physicians for Global Survival|PGS]] and [[Physicians for Social Responsibility|PSR]], First international edition (March 2015)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Gabriela Motroc|date=7 April 2015|title=U.S. War on Terror has reportedly killed 1.3&amp;nbsp;million people in a decade|work=Australian National Review|url=http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505004045/http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/|archive-date=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report|title=220,000 killed in US war in Afghanistan 80,000 in Pakistan: report|work=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|date=30 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505055409/http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report|archive-date=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;

=== سقوط ===

==== په ۲۰۲۱ کال د طالبانو بیا راپورته کېدل ====
د ناټو عمومي منشي ینس سټولټنبرګ د ۲۰۲۱ کال د اپرېل په ۱۴ نېټه وویل چې ناټو هوکړه کړې چې د مې میاشتې تر لومړۍ نیټې به له افغانستانه د خپلو پوځیانو ایستل پیل کړي. د ناټو د عسکرو له وتلو سر سم، طالبانو د افغان حکومت پر ضد بریدونه پیل کړل، په چټکۍ سره یې د افغان حکومت د ځواکونو په سقوط کې پرمختګ وکړ. د ۲۰۲۱ کال د جون په میاشت کې د امریکا د استخباراتو یوه راپور وړاندوینه وکړه چې ښایي د افغانستان حکومت ناټو له وتلو وروسته د شپږو میاشتو په اوږدو کې سقوط وکړي. راپور ډېر حقیقي ثابت شو: د اګست په دویمه اونۍ کې، د افغانستان د زیاتره ولایتونو مرکزونه د طالبانو لاس ته ولوېدل او افغان ملي اردو په بشپړه ګډوډۍ او په ټولو جبهو کې د شاتګ په حال کې وه. په ترتیب سره د اګسټ په ۱۴ او ۱۵ د مزارشریف او جلال اباد سقوط د افغان حکومت لپاره د طالبانو د پرمختګ د مخنیوي هر ډول شونتیا له منځه یووړه.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 April 2021|title=NATO to Cut Forces in Afghanistan, Match US Withdrawal|work=[[VOA News]]|url=https://www.voanews.com/usa/nato-cut-forces-afghanistan-match-us-withdrawal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Robertson|first=Nic|date=24 June 2021|title=Afghanistan is disintegrating fast as Biden's troop withdrawal continues|publisher=CNN|url=https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 July 2021|title=Afghanistan stunned by scale and speed of security forces' collapse|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/13/afghanistan-stunned-by-scale-and-speed-of-security-forces-collapse}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=24 June 2021|title=Afghan government could fall within six months of U.S. military withdrawal, new intelligence assessment says|language=en-US|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/afghan-government-could-fall-within-six-months-of-us-military-withdrawal-new-intelligence-assessment-says/2021/06/24/42375b14-d52c-11eb-baed-4abcfa380a17_story.html|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-14 |title=Inside an Afghan city as it falls to the Taliban |url=https://nypost.com/2021/08/14/mazar-falls-quickly-and-quietly-to-taliban-in-afghanistan/ |access-date=2021-08-16 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}

== یادښتونه ==
دافغانستان اسلامي جمهوریت{{Notelist|refs=&lt;!--
{{efn|name=fn1|The phoneme {{IPA|/f/}} ف occurs only in loanwords in Pashto, it tends to be replaced with {{IPA|/p/}} پ. {{IPA|[b]}} is also an allophone of {{IPA|/p/}} before voiced consonants; {{IPA|[v]}} is an allophone of {{IPA|/f/}} before voiced consonants in loanwords.}}--&gt;}}</text>
      <sha1>eiwkz39k8n7e6nt6fqfwgsbqx856jcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نيو سکول پوهنتون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69789</id>
    <revision>
      <id>369671</id>
      <parentid>302213</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T10:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5419" sha1="roe2vodcf4yrql0df6d3siv6tnsr7h2" xml:space="preserve">{{مالوماتبکس پوهنتون|image=The New School seal.svg|caption=مهر|motto=To the Living Spirit|established={{start date and age|1919}}|type=[[څیړنیز پوهنتون]] [[خصوصي پوهنتون]]|endowment=۳۹۳٫۵ میلیون ډالر (۲۰۲۰)&lt;ref&gt;{{As of|2020|6|30|df=US}}; {{Cite report |url=https://www.nacubo.org/-/media/Documents/Research/2020-NTSE-Public-Tables--Endowment-Market-Values--FINAL-FEBRUARY-19-2021.ashx |title=U.S. and Canadian Institutions Listed by Fiscal Year 2020 Endowment Market Value and Change in Endowment Market Value from FY19 to FY20 |date=February 19, 2021 |publisher=National Association of College and University Business Officers and [[TIAA]] |access-date=February 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221003510/https://www.nacubo.org/-/media/Documents/Research/2020-NTSE-Public-Tables--Endowment-Market-Values--FINAL-FEBRUARY-19-2021.ashx |archive-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;|president=دوایت آ. مک‌براید&lt;ref&gt;{{Cite web|title=McBride to Leave Emory in Spring 2020 after 2 Years as Provost|url=https://emorywheel.com/mcbride-to-leave-emory-in-spring-2020-after-2-years-as-provost/|last=Cho|first=Seungeun|date=October 11, 2019|access-date=April 17, 2020}}&lt;/ref&gt;|provost=رنه تی. وایت&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Renée T. White Appointed the Next Provost at The New School in New York City|url=https://www.jbhe.com/2021/05/renee-t-white-appointed-the-next-provost-at-the-new-school-in-new-york-city/|date= May 17, 2021|access-date=August 9, 2021}}&lt;/ref&gt;|students=۱۰٬۱۸۶&lt;ref name=&quot;newschool.edu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newschool.edu/provost/institutional-research-and-effectiveness-almanac-and-trends.pdf|title=The New School : Almanac &amp; Trends : Fall 2015|website=Newschool.edu|access-date=5 January 2019}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{پیوند مرده|date=نوامبر ۲۰۲۲ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;|undergrad=۶٬۸۳۶|postgrad=۳٬۱۳۸|doctoral=۲۱۲&lt;ref name=&quot;newschool.edu&quot;/&gt;|other=۲٬۸۵۷&lt;ref name=&quot;newschool.edu&quot;/&gt; (د زده کړو جريان)|city=[[نيويارک]]|country=د امريکا متحده ايالات|coor={{Coord|40|44|08.08|N|73|59|49.08|W|type:edu}}|campus=ښاري|former_names={{unbulleted list|The New School For Social Research (۱۹۱۹–۱۹۹۷)|New School University (۱۹۹۷–۲۰۰۵)}}|mascot=[[یونیکورن سیډو-ویل]]|website={{URL|https://www.newschool.edu}}|faculty=۲٬۲۳۰&lt;ref name=&quot;newschool.edu&quot;/&gt;|colors=سپين، تور، سورنارنجي&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 March 2022 |title=The New School Brand Guidelines |url=https://drive.google.com/file/d/1R7FzX1QRfaKZnilr-MMP0WCAwGDGxl2Q/view?usp=sharing |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003211527/https://doc-14-9s-docs.googleusercontent.com/docs/securesc/ha0ro937gcuc7l7deffksulhg5h7mbp1/5893vkcudvbnfg90g1ooaooe7obtlsh5/1664831700000/01787983008270264010/*/1R7FzX1QRfaKZnilr-MMP0WCAwGDGxl2Q?e=download&amp;uuid=6afaef4f-ab4c-4aa1-8a62-3e8988d81145 |archive-date=3 October 2022 |publisher=The New School |id=Version 2.0.1}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color box|#ffffff}}&amp;nbsp;{{color box|#000000}}&amp;nbsp;{{color box|#E42A1D}}|logo=File:The New School Logo.svg}}

'''نوی ښوونځی يا''' {{بلنوم|انګلیسي=The New School}} په نیویارک ښار کې یو له امریکایي خصوصي پوهنتونونو څخه دی. د دې پوهنتون د مطالعې ساحه په عمده توګه [[ټولنيزې پوهنې|ټولنیز علوم]] دي. دا پوهنتون په 1919 کې د ټولنیزو څېړنو لپاره د نوي ښوونځي په توګه تاسیس شو چې د ساینسي آزادۍ او فکري څېړنو اصلي ماموریت او د پرمختللو فکر کونکو لپاره يا ځانګړی کور دی ، او له هغه وخت راهیسې دا ښوونځی په 5 علمي څانګو کې فعاليت کوي ، چې پکې د پارسن ډیزاین ښوونځی، د لېبرال هنرونو کالج یوګین لانګ، د ټولنیزو څېړنو نوی ښوونځی، د عامه ښکېلتيا ښوونځی، او د پرفارمېنګ هنرونو کالج دی، چې د مېنیس د موسیقۍ ښوونځي، د ډرامې ښوونځي، او د جاز او معاصر موسیقۍ ښوونځي لري. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=McBride to Leave Emory in Spring 2020 after 2 Years as Provost|نشانی=https://emorywheel.com/mcbride-to-leave-emory-in-spring-2020-after-2-years-as-provost/|وبگاه=The Emory Wheel|تاریخ=2019-10-11|بازبینی=2021-03-25|کد زبان=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=New School Caught Ditching Glass on Fifth Avenue?|نشانی=https://ny.curbed.com/2009/3/12/10545878/new-school-caught-ditching-glass-on-fifth-avenue|وبگاه=Curbed NY|تاریخ=2009-03-12|بازبینی=2021-03-25|کد زبان=en|نام=Joey|نام خانوادگی=Arak}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}

* [https://web.archive.org/web/20080522125058/http://www.newschool.edu/aboutnsu/content/fr_ata/history5c.html د نوي ښوونځي پوهنتون ویب پاڼه]
[[وېشنيزه:نوی ښوونځی]]
[[وېشنيزه:پوهنتونونو او روزنتونونو اړوند مالوماتبکس]]
[[وېشنيزه:پوهنتون]]
[[وېشنيزه:مارکسيستي اقتصاد]]</text>
      <sha1>roe2vodcf4yrql0df6d3siv6tnsr7h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امی جانسون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72046</id>
    <revision>
      <id>369639</id>
      <parentid>335059</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20160" sha1="qr1ujr031gswujug4yf27b2uhm7x622" xml:space="preserve">امی جانسون چې د کال ۱۹۰۳ د جولای په لومړی زېږېدلې او د کال ۱۹۴۱ د جنورۍ په ۵ ورکه شوې ده یوه مخکښه انکلیسۍ پیلوټه وه او لومړنۍ ښځه وه چې په یوازې ځان یې له لندن څخه استرالیا ته پرواز وکړ. په یوازې ځان او یا له خپل مېړه جیم مولیسون سره پرواز کولو له لارې هغې په کال ۱۹۳۰ د اوږده واټن وهلو ډېر ریکاردونه ټینګ کړل. په کال ۱۹۳۳ کې د کریستوفر سترانګ په فلم کې د کتراین هېپبون کرکتر د امی جانسن له خوا تشویق شو. هغې د دویمې نړیوالې جګړې په مهال د هوایي ترانسپورت مرستندوی په توګه الوت وکړ او د یوه ترانسپورتی پرواز په مهال ورکه شوه. له ډېرو کلونو راهیسې د هغه د مړينې لامل د بحث وړ موضوع ده. 

== د ژوند لومړي وختونه ==
امی په کال ۱۹۰۳ کې د انګلند د ایست ریکینګ یارکشیر په کینګسټون اپن هل کې زېږېدلې، هغه د امی هودج لور ، د هل د ښار د ښاروال ولیم هاج  او جان ولیم جانسن لمسۍ چې کورنۍ یې د اندریو جانسون نودزتون په شرکت او کمپنۍ کې د کبانو سوداګر ولمسۍ وه. هغه د پلار په لورګانو کې تر ټولو مشره وه چې په عمر کې له دې وروسته د پلار لور ارېن وه چې له دې یو کال کشره وه. &lt;ref name=&quot;local_studies&quot;&gt;{{cite web |title=Amy Johnson pioneering aviator |url=http://www.hullwebs.co.uk/content/l-20c/people/amy-johnson/amy-johnson.pdf |access-date=19 February 2013 |publisher=Hull Local Studies Library, Hull City Council |خونديځ نېټه=19 May 2006 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20060519184426/http://www.hullwebs.co.uk/content/l-20c/people/amy-johnson/amy-johnson.pdf |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20060519184426/http://www.hullwebs.co.uk/content/l-20c/people/amy-johnson/amy-johnson.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519184426/http://www.hullwebs.co.uk/content/l-20c/people/amy-johnson/amy-johnson.pdf }}&lt;/ref&gt;

امی جانسون خپلې زده کړې د بولېوارد په ٍثانوي ښوونځي کې اووروسته یې کینګسټون په لیسه کې او د شېفیلد په پوهنتون کې سرته ورسولې چې له همدې پوهنتون څخه یې د اقتصاد په برخه د بي اې سند ترلاسه کړ. هغې وروسته په لندن کې د ویلیم چارلس کراکر په نامه له یوه حقوقي مشاور سره د سکرترې په توګه کار وکړ. هغه  د الوت برخې ته د هغې د علاقې وړ کار په توګه معرفی شوه چې د کال ۱۹۲۹ د جنورۍ په ۲۸ یې د پيلوټۍ ۸۶۶۲ شمېره تصدیقنامه،  او د کال ۱۹۲۹ د جولای په ۶  د اې درجې د پيلوتۍ  جواز د لندن د الوتکو له کلب څخه د کپټان ولنتاین بېکرتر سر پرستۍ لاندې لاس ته راوړل. په همدې کال کې هغه لومړنۍ برتانیایي ښځه وه چې د ځمکې د انجنیرۍ سي در جه جواز لاس ته راووړ.   &lt;ref name=&quot;d194&quot;&gt;Dunmore, Spencer (2004). &quot;Undaunted: Long-Distance Flyers in the Golden Age of Aviation&quot; Toronto: McClelland &amp; Stewart. {{ISBN|0771029373}}. pp. 194–195.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|magazine=Flight|date=25 October 1929|title=The Royal Aero Club of the United Kingdom: Official notices to members|page=1141|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1929/1929-1%20-%201450.html|access-date=4 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Aitken&quot;&gt;Aitken, Kenneth (July 1991). &quot;Amy Johnson (The Speed Seekers).&quot; ''Aeroplane Monthly'', Vol. 19, no. 7, Issue no. 219. p. 440.&lt;/ref&gt;

جانسون د فرېد سلنګسبای ملګرې او همکاره وه چې په یورکشایر کې د هغه  نارت یوکشایر د سلینګز بای اویشن، کېبر موریساید کمپنې د برتانیا د بې ماشینه الوتکې جوړولو مشهوره کمپني شوه.  د سلینګز بای کمپنۍ په ستون بانک کې  د یورکشیر د ګلیدینګ کلب په جوړولو کې مرسته وکړه او په کال ۱۹۳۰ کې امی جانسون د دې کلب لومړۍ غړې او کار زده کوونکې شوه. &lt;ref name=&quot;gliding_training2&quot;&gt;{{cite web |title=Amy's Yorkshire Flying Club |url=http://amyjohnsonartstrust.co.uk/whats-on/amys-yorkshire-flying-club |access-date=24 August 2019 |publisher=Amy Johnson Arts Trust}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;testimonial2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/news/analysis/gliding-still-makes-moyra-s-spirits-soar-76-years-after-first-reaching-for-the-sky-1-3590188|title=Amy's Yorkshire Flying Club|newspaper=Yorkshire Post|access-date=24 August 2019}}&lt;/ref&gt;

== هوایي چلن ==
امی جانسون د خپلې لومړۍ الوتکې لپاره  له خپل پلار څخه تل د دې له قوي ملاتړو څخه  و اولورد وېکفیلد( یو انګلیسۍ تجار او بشر پال وه چې د کسترول د لوغنیاتو کمپنۍ بنسټ يې ايښی و)   څخه بودجه تر لاسه کړه. هغې د de Havilland DH.60 Gipsy Moth G-AAAH په نامه یوه مستعمله الوتکه واخیسته او په هغې یې جسن چې دهغه د پلار د تجارت تجارتي نښه وه کېښود. &lt;ref name=&quot;d1942&quot;&gt;Dunmore, Spencer (2004). &quot;Undaunted: Long-Distance Flyers in the Golden Age of Aviation&quot; Toronto: McClelland &amp; Stewart. {{ISBN|0771029373}}. pp. 194–195.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eden, P. E. ''Civil Aircraft 1907–Present'' 2012 p. 46 colour drawing  {{ISBN|9781908696649}}&lt;/ref&gt;

هغې هغه وخت نړیوال شهرت تر لاسه کړ چې په کال ۱۹۳۰ کې هغه لومړنۍ ښځه وه چې په تنها ځان یې له انګلند څخه استرالیا ته پرواز وکړ. هغې د مې د میاشتې به ۵ د G-AAAH ''Jason په'' الوزولو کریودون سري هوايې ډګر څخه حرکت وکړ او د مې د میاشتې په ۲۴ د داروین نارترن تریتوري په هوایي ډګر کې له ۱۸۰۰۰ کیلومتره یا ۱۱۰۰۰ مایله واټن الوت څخه وروسته ښکته شوه. شپږ ورځې وروسته هغې خپله الوتکه هغه وخت  زیانمنه کړه چې هغه د بریسبين په هوایي ډګر کې د باد په سیر ښکته کولهاو له کپتان برنک فولېت سره د سدنې په لور هغه الوت وکړ چې د دې الوتکه ترمیم شوې وه. د جسن الوتکه وروسته د سدني موسکوت ته  د کپتان لېستر برین له خوا والوزول شوه . د جسن الوتکه اوی د همیشنۍ نندارې لپاره لندن د ساینس د موزیم د فلایت په ګالرۍ کې نندارې لپاره اېښودل شوې ده.  &lt;ref name=&quot;State Library of New South Wales&quot;&gt;{{cite book|title=Captain Lester Brain beside Amy's &quot;Jason&quot;|year=1931|publisher=Ted Hood|quote=information from original catalogue record|url=http://archival.sl.nsw.gov.au/Details/archive/110423419J}}{{Dead link|date=June 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article2304553|title=Miss Amy Johnson|newspaper=[[The Canberra Times]]|volume=4|issue=813|location=Australian Capital Territory, Australia|date=30 May 1930|access-date=24 May 2018|page=1|via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Newnes&quot;&gt;{{cite book|editor=Marshall, A. C.|title=Newnes Golden Treasury|year=1934|publisher=George Newnes Ltd|page=488 (photo plate opposite)|quote=The photograph was taken at Insein, and shows how the plane was damaged in landing.|url=https://books.google.com/books?id=4LOUPAAACAAJ}}&lt;/ref&gt;

هغې په کال  ۱۹۳۰ کې د هارمون تروپي او سی بي یي جایزې د پنځم جورج په کالېزه کې  دهغه د پورته لاس ته راوړنې د قدرپېژندنې په پار لاس ته راوړې او هم یې د استرلیا د کال ۱۹۲۱ د هوایي چلن د مقرراتو په اساس د لومړۍ درجې ملکې پيلوټې د جواز په ترلاسه کولو  ویاړمنه شوه. &lt;ref&gt;{{London Gazette|issue=33611|date=30 May 1930|page=3481|supp=y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;slwa&quot;&gt;{{cite web |title=Brearley Pilot's Licences |url=http://www.slwa.wa.gov.au/treasures/brearley/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010050748/http://www.slwa.wa.gov.au/treasures/brearley/index.htm |archive-date=10 October 2009 |access-date=15 July 2007 |work=Treasures of the Battye Library |publisher=[[State Library of Western Australia]]}}&lt;/ref&gt;

په بل ګام کې امی جانسن د de Havilland DH.80 Puss Moth G-AAZV په نامه یو بله الوتکه ترلاسه کړه چې هغې برې د دویم جسن نوم کېښود. د کال ۱۹۳۱ د جولای په میاشت کې، هغې او پیلوت مرستیال جک همفرېس هغه لومړي کسان شول چې په یوه ورځ کې له لندن څخه تر ماسکو پورې پرواز وکړي او د ۲۸۳۰ کیلومتره یا ۱۷۶۰ مایله واټن الوت په  تقریبا یو ويشت ساعتونو کې بشپړ کړي. له هغه ځایه هغوی له سایبریا څخه له تېرېدو وروسته توکیو ته ورسېدل او او له برتانیا څخه تر جاپان پورې د الوت ریکارد ټینګ کړ. 

په کال ۱۹۳۲ کې، هغې له سکاتلندې پيلوت جېم مولیسون سره واده وکړ چې جېم د یوه ۸ ساعته الوت په مهال هغې ته د لومړۍ کتنې څخه وروسته وړاندیز کړی و. د کال ۱۹۳۲ په جولای میاشت کې هغې له لندن څخه تر د جنوبې افریقا تر کېپ تاون پورې د اته ساعتونو الوت له لارې چې د   Puss Moth G-ACAB الوتکې چې د دیزرت کلاود په هم یادېده په الوزولو سره تر سره کړ د خپل نوي مېړه ریکار مات کړ. د دي هاویلاند او کسترول د تېلو کمپنۍ دا الوت په خپلو اعلاناتي کمپاینونو کې و کاراوه.  &lt;ref&gt;De Vries, G.  ''Wingfield. A Pictorial History'' 1991  pp. 79–80 with photos   {{ISBN|0620159391}}&lt;/ref&gt;

دکال ۱۹۳۳ د جون په میاشت کې، امی جانسون له خپل مېړه مولیسون سره یوځای د سیفرر په نامه د ''G-ACCV'' de Havilland DH.84 Dragon I الوتکه د یوه نه درېدونکې پرواز به موخه د جنوبي ويلز له پنداین سندس څخه د نیویارک د بروکلین د فلوید بېنېت هوايي ډګر په لور والوزوله. موخه دا وه چې د سېفرر الوتکه د مولیسون له خوا د الوتنې د پیل نقطې ته وروسول شي ترڅو له نیویارک څخه تر بغداد پورې د نه درېدونکي پرواز ریکار د ټينګ شي. &lt;ref&gt;Ignasher, Jim (30 December 2015). [http://www.newenglandaviationhistory.com/tag/amy-johnson/ &quot;Stratford, CT – July 23, 1933.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190510041728/https://www.newenglandaviationhistory.com/tag/amy-johnson/|date=10 May 2019}} ''New England Aviation History''. Retrieved: 9 January 2016.&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې د الوتکې تېل کم و او د شپې په تیاره کې یې آلوتنه کوله نو جوړې ( مېړه اوښځې) تصمیم ونیو چې نیویارک ته په کم واټن کې ښکته شي.  د کونېکتیکت په ستراتفورد کې د برایج پورت مونسیپل د هوایي ډګر ( چې اوس یې نوم سیکروسکي مېموریل هوایي ډګر دي) د څراغونو په لیدلو سره، هغوی مخکې له دې چې الوتکه  له هوایي ډګربهر د فاضلابو یوه لښتي ته نژدې د سقوط په ډول ښکته شي الوتکې ته پنځه دورې ورکړې. دواړه مېړه اوښځه له الوتکې وغورځېدل  خو یواځې بدن ځينې ځایونه یې څېرې او پرې شول. له ښه کېدو وروسته، هغوی د نیویارک د ټولنې له خوا استقبال شول اووال سترېت نه ښکته هغوی ته یو پرېټ اجراء شو. &lt;ref name=&quot;Aitken2&quot;&gt;Aitken, Kenneth (July 1991). &quot;Amy Johnson (The Speed Seekers).&quot; ''Aeroplane Monthly'', Vol. 19, no. 7, Issue no. 219. p. 440.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://archives.chicagotribune.com/1933/07/24/page/1/article/fly-ocean-crash-near-goal &quot;Fly ocean, crash near goal.&quot;] ''Chicago Daily Tribune'', 24 July 1933. Retrieved: 9 January 2016.&lt;/ref&gt;

مېړه اوښځې په کال ۱۹۳۴ کې د ''G-ACSP'', named ''Black Magic,'' a de Havilland DH.88 Comet الوتکې په الوزولو سره له برتانیا څخه هند ته الوت وکړ تر څو له برتانیا څخه تر استرلیا پورې پرواز د ریکارد ټینګولو لپاره MacRobertson Air Race  په مسابقه کې ګډون وکړې خو اړ کړل شول چې په ماشین کې د عارضې له امله له مسابقې څخه شاته تګ وکړي.  

د کال ۱۹۳۴ په سپتمبر میاشت کې، امی جانسن ( د خپل مولیسون دواده په نامه) د ښځو د انجینرۍ ټولنې ځوانه رئیسه شوه چې پخوا یې مرستیاله وه. هغه د الیزابت ام کینېدی( دا له کال ۱۹۳۴ څخه دمخه د ښځو د انجینیرۍ د ټولنې رئیسه وه)   څخه وروسته د هغې د رول ځای ناستې شوه چې له دې وروسته ایدت ماری دوګولوس د دې ټولنې رئیسه شوه. هغه په دې ټولنه کې تر مرګ پورې فعاله وه. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=The Woman Engineer Vol 5 |url=https://www2.theiet.org/resources/library/archives/research/wes/WES_Vol_5.html |access-date=17 May 2020 |website=www2.theiet.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819190841/http://www.theiet.org/resources/library/archives/research/wes/WES_Vol_5.html |archivedate=19 August 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Women Engineer, vol 3 p. 309 |url=http://www2.theiet.org/resources/library/archives/research/wes/WES_Vol_3a.html, |access-date=4 March 2020 |website=www2.theiet.org}}{{Dead link|date=September 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Woman Engineer vol 3 pg 235 |url=https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |access-date=2022-10-02 |website=twej.theiet.org |تاريخ الأرشيف=2021-03-19 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-03-19 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Woman Engineer vol 3 pg 397 |url=https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |access-date=2022-10-02 |website=twej.theiet.org |تاريخ الأرشيف=2021-03-19 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-03-19 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319203611/https://twej.theiet.org/twej/WES_Vol_3a.html }}&lt;/ref&gt;

د کال ۱۹۳۶ د مې په میاشت کې، هغې خپل وروستۍ ریکارد ماتوونکی پرواز تر سره کړ. د هغې دا پرواز د ګراویسند څخه پیل کړ او له برتانیا څخه تر جنوبي افریقا پورې یې د پرواز ریکارد د ''G-ADZO'', a Percival Gull Six په واسطه مات کړ. په همدې کال کې هغې ته د رویل اېرو کلب د طلا مډال ورکړل شو.&lt;ref name=&quot;Aitken3&quot;&gt;Aitken, Kenneth (July 1991). &quot;Amy Johnson (The Speed Seekers).&quot; ''Aeroplane Monthly'', Vol. 19, no. 7, Issue no. 219. p. 440.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De Vries, G.  ''Wingfield. A Pictorial History'' 1991  p. 99 with photo  {{ISBN|0620159391}}&lt;/ref&gt;

هغې وروسته د خپل د بې ماشینه الوتکې مهارتونه د مېدلند ګلیدینګ کلب سره تقویه کړل چې له دې کلب سره دا په کال ۱۹۳۷ کې یو ځای شوې وه او د دویمې نړیوالې جګړې تر پیل پورې چې د بې ماشینه الوتکې الوتونه وځنډیډل هغه د دې کلب فعاله غړې وه. په کال ۱۹۳۸ کې هغې خپله بې ماشینه الوتکه د لندن په واالسال اېرودروم کې له یوې نندارې وروسته د ښکته کېدو په مهال چپه کړه خوډېره ژوبله نه شوه. له دې پېښې هغې خبریالانو ته وویل(( زه تراوسه اعلانوم چې د بې ماشینه الوتکې په واسطه الوت د الوتکې په واسطه د الوت په پرتله خوندې ده)). په همدې کال هغې له خپل مېړه مولیسون څخه طلاق واخیست او ژر یې  بېرته خپل پلارنی اعاده کړ. &lt;ref&gt;Smith, Constance Babington (2004). ''Amy Johnson''.  Stroud, Gloucestershire, UK: The History Press Ltd. {{ISBN|978-0-75093-703-0}}. pp. 312–313.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shropstar&quot;&gt;{{cite news|title=Aviation heroine's close shave|work=Shropshire Star|date=20 July 2022|page=24}}Article by Toby Neal, title referred to the gliding accident in Walsall in 1938.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BCB&quot;&gt;[http://www.blackcountrybugle.co.uk/News/Helliwells-aircraft-component-factory-at-Walsall-airport.htm &quot;Helliwells aircraft component factory at Walsall airport.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928060551/http://www.blackcountrybugle.co.uk/News/Helliwells-aircraft-component-factory-at-Walsall-airport.htm|date=28 September 2011}} ''Black Country Bugle'', 25 November 2010. Retrieved: 19 May 2013.&lt;/ref&gt;

هغه د ژوند کولو د نورو لارو لکه د سوداګرۍ سودا ګریز شراکت، ژورنالیزم او فیشن له لارو د پیدا کولو په لټه کې شوه. هغې به د دیزاین کوونکې السا سچیاپارلي لپاره د جامو مودلونه جوړول او د هغې لپاره به د هغې په نامه د سفر بکسونه جوړول. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |title=About Amy |url=https://amyjohnsonproject.org/aboutamy/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011531/https://amyjohnsonproject.org/aboutamy/ |archive-date=20 October 2018 |access-date=25 July 2021 |website=Amy Johnson Project}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Air Transport Auxiliary |url=https://www.rafmuseum.org.uk/research/archive-exhibitions/wonderful-amy/air-transport-auxiliary/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621192406/https://www.rafmuseum.org.uk/research/archive-exhibitions/wonderful-amy/air-transport-auxiliary/ |archive-date=21 June 2021 |access-date=21 June 2021 |website=www.rafmuseum.org.uk}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>qr1ujr031gswujug4yf27b2uhm7x622</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارګاریت هاملتون د سافت ویر انجنیره</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72063</id>
    <revision>
      <id>369665</id>
      <parentid>368956</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T09:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30731" sha1="kumbreo0gn744ww1l6g0a8g4y1t3imi" xml:space="preserve">مارګاریت هامیلتون د سافت ویر انجنیره چې د کال ۱۹۳۶ د اګست په ۱۷ زېږېدلې ده یوه امریکایۍ کمپیتور پوهه، د سیستم انجنیره او د تجارت څښتنه ده. هغه د ام آی ټي آلاتو جوړولو د لابراتوار د سافت انجنیرۍ د برخې مشره چې د اپولو ناسا پروګرام کې یې د الوتنې سافت ویر جوړ کړل. هغې وروسته د سافت وېر دوه کمپنۍ جوړې کړې چې یوه یې هایر آردر سافت ویر کمپنۍ وه چې په کال ۱۹۷۶ کې یې تأسیس کړه او بله د هامیلټون د تکنالوزۍ په نامه کمپنۍ وه چې په کال ۱۹۸۶کې یې تأسیس کړه او دواړه کمپنۍ یې کمبریج ماساچوسیت کې تأسیس کړې. هامیلتون د ۶۰ پروژو او شپږو سترو پروګرامونو په هکله څه د پاسه ۱۳۰ مقالې، راپورونه او مذاکراتي شرحې خپرې کړې. هغې د سافت ویر انجنیری اصطلاح کشف کړه، هغه وایي (( ما د سافت ویر انجنیری اصطلاح کارول پیل کړل تر څو هغه له هارد وېر او نورو ډولونو انجنیریو څخه جلا کړل شی او د انجینیرۍ هر ډول لاتراوسه د انجینیرۍ د عمومې سیستم د پروسې په توګه په پام کې لرم. د کال ۲۰۱۶ د نومبر په ۲۲ هغې ته د ناسا اپولو د ماموریت لپاره پروازته سافت ویر جوړولو کې د کار کولو په پار  ولسمشر بارک اوباما له خوا د آزادۍ و لسمشریزمدال ورکړل شو. &lt;ref name=&quot;Cameron 2018&quot;&gt;{{cite web |last=Cameron |first=Lori |date=2018-10-05 |title=First Software Engineer |url=https://www.computer.org/publications/tech-news/events/what-to-know-about-the-scientist-who-invented-the-term-software-engineering |access-date=2023-03-25 |website=IEEE Computer Society}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InventionsBoardReport2003&quot;&gt;{{cite web |year=2003 |editor-last=Thereon |editor-first=Bradley |title=The NASA Heritage Of Creativity |url=http://www.nasa.gov/pdf/251093main_The_NASA_Heritage_Of_Creativity.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529035816/http://www.nasa.gov/pdf/251093main_The_NASA_Heritage_Of_Creativity.pdf |archive-date=May 29, 2016 |access-date=June 16, 2023 |work=2003 Annual Report of the NASA Inventions &amp; Contributions Board |publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Computer History Museum 2017&quot;&gt;{{cite book|title=Hamilton, Margaret oral history - 102738243|website=Computer History Museum|date=2017-04-13|url=https://www.computerhistory.org/collections/catalog/102738243|access-date=2023-03-25}}&lt;/ref&gt;v&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2016-11-16 |title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom |access-date=2022-07-26 |website=whitehouse.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;  

== د ژوند لومړې وختونه او زده کړې ==
مارګاریت الین د کال ۱۹۳۶ د اګست په ۱۷ د اندیانا په پاولې کې وزېږېده د هغې مور او پلار کنیت هیفلد او روت ایستر هیفلد نومیدل. دهغې کورنۍ وروسته مشیګن ته ولېږدېدل چې هلته مارګاریت په کال ۱۹۵۴ کې د هانکاک له لېسې څخه فارغه شوه. مخکې له دې چې هغه ایرل هام کالج ته چې هلته یې یووخت مور هم زده کړه کوله لاړه شي هغې په کال ۱۹۵۵ کې د مشیګن په پوهنتون کې د ریاضیاتو زده کړه وکړه او په کال ۱۹۵۸ کې په ریاضیاتو کې د بې اې سند تر لاسه کړ او څه زده کړه یې په فلسفه کې  هم وکړه. هغه فلورینس لانګ چې د ایرلهام د کالج د ریاضاتو برخې مشر و هغه څوک ښیي چې د اختصارې ریاضیاتو په اړوند یې د دې  د هیلې په لاس ته راوړلو کې مرسته وکړه او دا د ریاضیاتو یوه پروفېسوره شوه. دا وایي چې دهغه شاعر پلار او نیکه یې چې د مکتب مدیر و دا وهڅوله چې په خپلو زده کړو کې کمه فلسفه هم شامله کړي.   &lt;ref name=&quot;Spicer2017&quot;&gt;{{Cite web |last=Spicer |first=Dan |date=April 27, 2017 |title=2017 CHM Fellow Margaret Hamilton |url=http://www.computerhistory.org/atchm/2017-chm-fellow-margaret-hamilton/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212190351/https://www.computerhistory.org/atchm/2017-chm-fellow-margaret-hamilton/ |archive-date=February 12, 2019 |access-date=February 11, 2019 |website=Computer History Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&amp;pg=RA2-PA62|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology|date=February 28, 2019|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-61069-094-2|editor-last=Welch|editor-first=Rosanne|volume=3|pages=62|language=en|editor-last2=Lamphier|editor-first2=Peg A.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ruth Esther Heafield |url=http://wujekcalcaterra.tributes.com/show/Ruth-Esther-Heafield-89810802 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216014535/http://wujekcalcaterra.tributes.com/show/Ruth-Esther-Heafield-89810802 |archive-date=December 16, 2014 |access-date=December 15, 2014 |website=Wujek-Calcaterra &amp; Sons – Tributes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=December 10, 1952|title=Commings, Goings and Events|work=The Evening News|location=[[Sault Ste Marie, Michigan]]|url=https://www.newspapers.com/clip/34522969/the_evening_news/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;michigan&quot;&gt;{{Cite web |title=Pioneers in Computer Science |url=https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917191701/https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton |archive-date=September 17, 2016 |access-date=May 25, 2019 |website=[[Utah State University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=August 15, 1969|title=Former Earlham Student Had Role in Moon Flight|work=Palladium-Item|location=Richmond, Indiana|url=https://www.newspapers.com/clip/34523809/palladiumitem/|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;michigan2&quot;&gt;{{Cite web |title=Pioneers in Computer Science |url=https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917191701/https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton |archive-date=September 17, 2016 |access-date=May 25, 2019 |website=[[Utah State University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;earlham&quot;&gt;{{Cite web |title=2009 Outstanding Alumni and Distinguished Service Awards |url=http://www.earlham.edu/alumni/homecoming-and-reunions/alumni-awards/award-recipient-archives/2009-outstanding-alumni-and-distinguished-service-awards/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518094553/http://www.earlham.edu/alumni/homecoming-and-reunions/alumni-awards/award-recipient-archives/2009-outstanding-alumni-and-distinguished-service-awards/ |archive-date=May 18, 2015 |access-date=December 15, 2014 |website=Earlham College}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Woman Who Taught Me – Margaret Hamilton MAKERS Moment |url=https://www.makers.com/videos/596d0c549efa894cdf38430b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525203858/https://www.makers.com/videos/596d0c549efa894cdf38430b |archive-date=May 25, 2019 |access-date=May 6, 2019 |website=Makers.com |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Futurism&quot;&gt;{{Cite news|date=July 20, 2016|title=Margaret Hamilton: The Untold Story of the Woman Who Took Us to the Moon|language=en-US|newspaper=Futurism|url=http://futurism.com/margaret-hamilton-the-untold-story-of-the-woman-who-took-us-to-the-moon/|url-status=live|access-date=December 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220104403/http://futurism.com/margaret-hamilton-the-untold-story-of-the-woman-who-took-us-to-the-moon/|archive-date=December 20, 2016}}&lt;/ref&gt;

== مسلک ==
په بوسټون کې، هاملتون په پیل کې قصد وکړ ځان د برندیس د پوهنتون د اختصاري ریاضیاتو په تکمیلې زده کړو کې شامل کړي، خو د کال ۱۹۵۹ په نیمایي کې ادوارد نورتون لورینز ( یو امریکایي ریاضي پوه و) لپاره د ماساچوست د تکنولوژۍ انستیتوت (ام آی ټي) کې د هوا پېژندنې په څانګه کې کار پیل کړ. هغې د هوا د وړاندوېنې لپاره سافت وېرونه، اود ماروین مینسکي ( یو امریکایی کمپیوتر پوه و) د مک په پروژه کې یې د LGP-30 او PDP-1 کمپیوترونو لپاره  پروګرامونه جوړ کړل . دهغې کار د لورینز په خپرونو کې چې د chaos theory ( کمپیوتري ګډوډۍ) نظریې په اړوند یې کولې برخه در لوده . په دې وخت کې کمپیتور ساینس او د سافتوېر انجنیري دسیلینونه نه و ایجاد کړي، او په ځای یې پروګرامرانو  د دندې په مهال په فزیکې ډول د کمپیوتري سیستم په کار اچول زده کول. هغې د کال ۱۹۶۱ په دوبې  کې بله پروژه پیل کړه او الین فېتر ( داهم یوه امریکایۍ کمپیوتر پوهه وه) یې د ځان د ځای ناستې په توګه وروزله او وګومارله. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&amp;pg=RA2-PA62|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology|date=February 28, 2019|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-61069-094-2|editor-last=Welch|editor-first=Rosanne|volume=3|pages=62|language=en|editor-last2=Lamphier|editor-first2=Peg A.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ProfessorLorenz&quot;&gt;{{cite journal|url=http://eaps4.mit.edu/research/Lorenz/The_Statistical_Prediction_of_Solutions_1962.pdf|last=Lorenz|first=Edward|title=The statistical prediction of solutions of dynamic equations|date=March 1962|journal=Proceedings of the International Symposium on Numerical Weather Prediction in Tokyo, November 7–13, 1960|pages=629–635|publisher=The Meteorological Society of Japan|access-date=September 3, 2019|archive-date=May 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523190103/http://eaps4.mit.edu/research/Lorenz/The_Statistical_Prediction_of_Solutions_1962.pdf|url-status=dead|archivedate=May 23, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190523190103/http://eaps4.mit.edu/research/Lorenz/The_Statistical_Prediction_of_Solutions_1962.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wayne2011&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gPGZJ_YuMwgC&amp;pg=PA480|title=American Women of Science Since 1900|last=Wayne|first=Tiffany K.|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2011|isbn=978-1-59884-158-9|pages=480–82|access-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317110451/http://books.google.com/books?id=gPGZJ_YuMwgC&amp;pg=PA480|archive-date=March 17, 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Hackers: Heroes of the Computer Revolution|last=Levy|first=Steven|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|year=1984|isbn=0-385-19195-2|pages=Chapter 5:The Midnight Computer Wiring Society|title-link=Hackers: Heroes of the Computer Revolution}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Sokol |first=Joshua |date=May 20, 2019 |title=The Hidden Heroines of Chaos |url=https://www.quantamagazine.org/hidden-heroines-of-chaos-ellen-fetter-and-margaret-hamilton-20190520/ |access-date=May 25, 2019 |website=Quanta Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;klabs&quot;&gt;{{Cite web |title=About Margaret Hamilton |url=http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206145513/http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-date=December 6, 2010 |access-date=May 25, 2019 |website=klabs.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Sokol |first=Joshua |date=May 20, 2019 |title=The Hidden Heroines of Chaos |url=https://www.quantamagazine.org/hidden-heroines-of-chaos-ellen-fetter-and-margaret-hamilton-20190520/ |access-date=May 25, 2019 |website=Quanta Magazine}}&lt;/ref&gt;

=== د سېج  (SAGE)پروژه ===
له کال ۱۹۶۱ څخه تر ۱۹۶۳ پورې، هامیلتون د ماساچوست د تکنالوژۍ د انستیتوت د لینکولن په لابراتوار کې د نیمه اتوماتیک ځمکني چاپېریال Semi-Automatic Ground Environment (SAGE) په پروژه کار وکړ. په دې پروژه کې دا یو له هغو پروګرام جوړونکو وه چې د AN/FSQ-7  لومړۍ نمونې کمپیوتر لپاره د the XD-1 سافت وېر چمتو کړ چې د امریکا د هوایي قواوو له خوا د دښمن د الوتکو د لټولو لپاره کارول کېده. هغې د کمبردیج د تحقیقاتي لابراتوار لپاره د ستلایت د څرک لګولو یو سافت ویر هم چمتو کړ. د سېج پروژه د ویرل ویند د پروژې دوام و چې د ماساچوست د تکنالوژۍ د انستیتوت له خوا پیل شوې وه تر څو داسې یو کمپیوتري سیستم جوړ کړي چې د هوا د وړاندوېنې سیستمونه پېشبینی کړي او د مشابه جوړونکو آلاتو په کارونې سره د دې سیستمونو څرک ولګوي. د سېج پروژې ته ډېر ژر د هوایي دفاع په برخه کې د الوتکو ضد لپاره پراختیا ورکړل شوه. &lt;ref name=&quot;Wayne20112&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gPGZJ_YuMwgC&amp;pg=PA480|title=American Women of Science Since 1900|last=Wayne|first=Tiffany K.|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2011|isbn=978-1-59884-158-9|pages=480–82|access-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317110451/http://books.google.com/books?id=gPGZJ_YuMwgC&amp;pg=PA480|archive-date=March 17, 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Spicer20172&quot;&gt;{{Cite web |last=Spicer |first=Dan |date=April 27, 2017 |title=2017 CHM Fellow Margaret Hamilton |url=http://www.computerhistory.org/atchm/2017-chm-fellow-margaret-hamilton/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212190351/https://www.computerhistory.org/atchm/2017-chm-fellow-margaret-hamilton/ |archive-date=February 12, 2019 |access-date=February 11, 2019 |website=Computer History Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;هاملتون به ویل: کله چې تاسو دې مؤسسې ته د تازه کار په توګه راشۍ، نو هغه څه چې دوی یې تر سره کوي هغه داده چې هغوی به تاسو ته داسې پروګرام  درکړی چې هېچا نشو کشف کولای او نه به یې پر مخ بیولای شو. کله چې په دې مؤسسه کې تازه کاره وم، دوی ماته همداسې پروګرام راکړ، هغه څه چې پېښ شول هغه دا وه چې دا يوه پېچلې پروګرام ليکنه وه، اوهغه چا چې دالیکلی وه په دې خوښ و چې ټول نظریات یې په لاتینه او یوناني ژبه وي. ماته دا پروګرام وسپارل شواو ما داسې جوړ کړ چې کار یې وکړ. دې پروګرام حتی خپل ځوابونه په لاتینې او یوناني ژبه چاپ کړل. زه لومړی څوک وم چې دا پروګرام مې په کار واچاوه. په دې پروژه کې د هامیلتون هڅې د دې لامل شوې چې هغه په ناسا کې د اپولو د الوتنې د سافت وېر جوړونکې موقف ته کاندیده وي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=AGC – Conference 1: Margaret Hamilton's introduction |url=http://authors.library.caltech.edu/5456/1/hrst.mit.edu/hrs/apollo/public/conference1/hamilton-intro.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131233720/http://authors.library.caltech.edu/5456/1/hrst.mit.edu/hrs/apollo/public/conference1/hamilton-intro.htm |archive-date=January 31, 2016 |access-date=December 9, 2015 |website=authors.library.caltech.edu |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&amp;pg=RA2-PA62|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology|date=February 28, 2019|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-61069-094-2|editor-last=Welch|editor-first=Rosanne|volume=3|pages=62|language=en|editor-last2=Lamphier|editor-first2=Peg A.}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== د ماساچوست د تکنالوزۍ د انستیتوت د اندازه اخیستلو د آلاتو د کارونې لابراتوار او د اپولو لارښود کمپیوتر ===
هامیلتون له دې وروسته، د ماساچوسیت د تکنالوژۍ په انستیتوت کې د انداز اخیستلو د آلاتو د کارونې په لابراتوار کې کار پیل کړ چې دې لابراتوار په سپوږمي که د اپولو د اکتشافي پروګرام لپاره کمپیوتر جوړ کړ. هامیلتون هغه لومړۍ پروګرامره وه چې د اپولو د پروژې لپاره وګومارل شوه او په کال ۱۹۶۵ کې د سافت وېر انجنیري برخې مشره شوه. هغه د هغه ټیم مسؤله وه چې د اپولو د هوایي بېړۍ د پرواز ، قوماندې، د سپوږمۍ مودیول او له هغه وروسته د سکېلاب د فضایي ستشن سافت وېرونه چمتو او ازمایل. د هغې د ټيم بلې برخې د سیستم سافت وېرونه دیزان او جوړ کړل چې په دې سافت وېرونو کې د بیا چالانولو او د ربط ورکوونکو روتینونو  په څیر د تېروتنو موندلو او رغولو سافت وېرونه  چې د لومړیتوب ښودونکو په نامه هم یاديږې شامل و، دې ټولو سافت ویرونو ته هامیلتون پراختیا ورکړه. کله چې د کمپوتر ساینس کورسونه غیر معمول و او د سافت انجنیری کورسونه نه وه هغې هڅه وکړه چې په فزیکی ډول د کمپیوترې پروسې کارولو کې تجربه لاس ته راوړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=George |first2=Alice |title=Margaret Hamilton Led the NASA Software Team That Landed Astronauts on the Moon |url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/margaret-hamilton-led-nasa-software-team-landed-astronauts-moon-180971575/ |access-date=2023-03-05 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHM&quot;&gt;{{Cite web |title=Margaret Hamilton 2017 Fellow |url=http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/margaret-hamilton |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629015545/http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/margaret-hamilton/ |archive-date=June 29, 2017 |access-date=June 26, 2017 |website=[[Computer History Museum]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=NASA Engineers and Scientists-Transforming Dreams Into Reality |url=http://www.nasa.gov/50th/50th_magazine/scientists.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629170224/http://www1.nasa.gov/50th/50th_magazine/scientists.html |archive-date=June 29, 2010 |access-date=July 29, 2010 |website=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hoag&quot;&gt;{{cite report|url=http://klabs.org/history/history_docs/mit_docs/1711.pdf|last=Hoag|first=David|title=The History of Apollo On-board Guidance, Navigation, and Control|date=September 1976|publisher=[[Charles Stark Draper Laboratory]]|access-date=September 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105060425/http://klabs.org/history/history_docs/mit_docs/1711.pdf|archive-date=November 5, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;klabs2&quot;&gt;{{Cite web |title=About Margaret Hamilton |url=http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206145513/http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-date=December 6, 2010 |access-date=May 25, 2019 |website=klabs.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HQ_03281&quot;&gt;''Michael Braukus'' NASA News [http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html &quot;NASA Honors Apollo Engineer&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124231727/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html|date=November 24, 2010}} (September 3, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PriorityDisplays&quot;&gt;{{cite report|url=http://www.ibiblio.org/apollo/hrst/archive/1706.pdf|last=Green|first=Alan|title=Keyboard and Display Program and Operation|page=29|date=June 1967|publisher=Charles Stark Draper Laboratory|access-date=September 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160717160137/http://www.ibiblio.org/apollo/hrst/archive/1706.pdf|archive-date=July 17, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;klabs3&quot;&gt;{{Cite web |title=About Margaret Hamilton |url=http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206145513/http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-date=December 6, 2010 |access-date=May 25, 2019 |website=klabs.org}}&lt;/ref&gt;

هغې په لاندې برخو کې مهارتونه درلودل: د سیستمونو دیزاین او د سافت وېر پراختیا، تجارت او دپروسې مودل جوړول، د نمونې پراختیا، درسمي سیستونو د مدل جوړولو ژبې، دسیستم د مودل جوړولو او پراختیا لپاره په سیستم ولاړ اشیاء، د ژوند د دوران اتومات چاپېریالونه، د سافت وېرونو باوري کېدو او بیا کارونې د ډېرولو متودونه، د سیستمونو د حوزې تحلیل، د داخلي ژبې د خصوصیاتو په واسطه اصلاح کول، د ځواکمنو سیستمونو لپاره د پرانستې معمارۍ تخنیکونه، د ژوند د بشپړ دوران اتومات کول، د کیفیت تضمین، بې درزه یوه ټوټه کول، د تېروتنې د کشف او رغونې تخنیکونه، د بشر او ماشین ربط ورکوونکي سیستمونه، عملیاتي سیستمونه، سر تر پایه ازمایښت کوونکي سیستمونه او د ژوند د دوران د مدیریت تخنیکونه. دا تخنیکونه د دې لپاره په پام کې نیول کیږي چې کودونه نور هم د باور وړ شي ځکه کودونه پروګرام جوړونکو سره مرسته کوي چې تېروتنې د پرمختیا په پروسه کې  ژر تشخیص کړي او ورغوي.  &lt;ref name=&quot;klabs4&quot;&gt;{{Cite web |title=About Margaret Hamilton |url=http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206145513/http://klabs.org/home_page/hamilton.htm |archive-date=December 6, 2010 |access-date=May 25, 2019 |website=klabs.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weinstock2016&quot;&gt;{{Cite web |last=Weinstock |first=Maia |date=August 17, 2016 |title=Scene at MIT: Margaret Hamilton's Apollo code |url=https://news.mit.edu/2016/scene-at-mit-margaret-hamilton-apollo-code-0817 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818061951/http://news.mit.edu/2016/scene-at-mit-margaret-hamilton-apollo-code-0817 |archive-date=August 18, 2016 |access-date=August 17, 2016 |website=MIT News}}&lt;/ref&gt;

==== د اپولو ۱۱ ناسته ====
د اپولو ۱۱ د ماموریت په یوه حساسه شېبه کې، د اپولو د لارښودنې کمپیوتر، د هوایي بیړۍ د پروار داخلي سافت وېر سره په سپوږمۍ د ښکته کېدو مخنیوی وکړ. درې دقیقي دمخه چې په سپوږمۍ کې ښکته کېدونکې هوایي بېړۍ د سپوږمۍ سطحې ته ورسيږي، د خطرڅو کمپیوترې زنګونه فعال شول. د سافت وېر انجینیر رابرت ویلز په وېنا، بوز الدرین ( دا یو امریکایي ستور مزلی او دویم کس و چې په سپوږمۍ کې یې قدم کېښود) کودونه داخل کړل ترڅو له کمپیوتر وغواړي چې د بحر له سطحې څخه ارتفاع او نورمعلومات د کمپیوټر په سکرین ښکاره کړي. د کمپيوټر سیستم داسې ديزاین شوی و چې په هم مهاله توګه اوه پروګرامونه وچلوی خو د الدرین غوښتنه اتمه غوښتنه وه. دا هغه عمل و چې ده څو ځله په داسې حال کې وغوښت چې ده په مشابه کوونکې دستګاه باندې کار کاوه. پایله د ژوندې ښکته کېدو په مهال یولړغیر متوقعه اشتیباه کودونه و. په الوتکه کې د نصب شوي کاریال ( سافت وېر) دا خبرداری (( هېڅکله د پېښېدو تمه نه درلودلو ښودنه )) له لارې ترلاسه کړل. او د ستور مزلو د لومړيتوب لرونکي خبرداري ښودلو کې یې خلل پیدا کړ.    هامیلتون کلونه پخوا د داسې شرایطو لپاره چمتو شوې وه:   &lt;ref&gt;{{cite web |date=July 15, 2019 |title=Moon landing memories:'Apollo 11 changed civilisation and I had a part in it' |url=https://www.thetimes.co.uk/article/moon-landing-memories-apollo-11-changed-civilisation-and-i-had-a-part-in-it-2b8mx53km?region=global |url-access=registration |newspaper=The Times of London}}&lt;/ref&gt;

د سیستم د تخریب د مخنیوي لپاره یو بل څه هم و چې هامیلتون غوښتل په یاد یې ولري. د هغې له خوا د (( د لومړيتوب د ښودونکي)) نوښت دا خطر پیدا کړی و چې د ستورمزلی او کمپیوتر له همغږۍ څخه هغه وخت بهر شي چې دا همغږي ډېره مهمه وه.  څنګه چې خبرداري بند شول، او د عادي ښودنو ځای د لومړیتوب ښودنو ونیو، دسکرینونو شاته نویو پروګرامونو ته فعلي بدلون د نن ورځې په پرتله (( یو ګام کرار )) د منځ ته راتلو په حال کې و. &lt;ref name=&quot;EylesTales&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.doneyles.com/LM/Tales.html|last=Eyles|first=Don|title=Tales from the Lunar Module Guidance Computer|access-date=July 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160720013844/http://www.doneyles.com/LM/Tales.html|archive-date=July 20, 2016|journal=27th Annual Guidance and Control Conference of the American Astronautical Society|url-status=live|via=DonEyles.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BlairSmith2011&quot;&gt;{{cite journal|last=Blair-Smith|first=Hugh|journal=IEEE Aerospace and Electronic Systems Magazine|volume=26|issue=11|pages=16–24|title=System integration issues in Apollo 11|date=November 7, 2011|doi=10.1109/MAES.2011.6065654|s2cid=13420135}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USL&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hamilton|first1=Margaret|first2=William|last2=Hackler|title=Universal Systems Language: Lessons Learned from Apollo|url=https://archive.org/details/computer_2008-12_41_12/page/34|journal=[[IEEE Computer]]|volume=41|issue=12|pages=34–43|date=December 12, 2008|doi=10.1109/MC.2008.541|s2cid=15870726|issn=1558-0814}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wills |first=Robert |date=October 26, 2019 |title=Light-years ahead |url=https://www.youtube.com/watch?v=B1J2RMorJXM&amp;t=4124s |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/B1J2RMorJXM |archive-date=2021-12-21 |via=The National Museum of Computing}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Collins|first1=Michael|last2=Aldrin|first2=Edwin E. Jr.|author-link2=Buzz Aldrin|editor-last=Cortright|editor-first=Edgar M|editor-link=Edgar Cortright|title=Apollo Expeditions to the Moon|url=http://www.hq.nasa.gov/pao/History/SP-350/cover.html|access-date=June 13, 2013|date=1975|publisher=NASA|location=Washington, D.C.|oclc=1623434|id=NASA SP-350|chapter=A Yellow Caution Light|chapter-url=https://history.nasa.gov/SP-350/ch-11-4.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219204538/https://history.nasa.gov/SP-350/ch-9-5.html|archive-date=February 19, 2008|url-status=live}} Chapter 11.4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.americanscientist.org/article/moonshot-computing|magazine=American Scientist|last=Hayes|first=Brian|title=Moonshot Computing|date=May–June 2019|access-date=2023-10-29|archive-date=2019-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001235511/https://www.americanscientist.org/article/moonshot-computing|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EylesTales2&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.doneyles.com/LM/Tales.html|last=Eyles|first=Don|title=Tales from the Lunar Module Guidance Computer|access-date=July 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160720013844/http://www.doneyles.com/LM/Tales.html|archive-date=July 20, 2016|journal=27th Annual Guidance and Control Conference of the American Astronautical Society|url-status=live|via=DonEyles.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DigitalApollo149&quot;&gt;{{cite book|last=Mindell|first=David A.|title=Digital Apollo|publisher=[[MIT Press]]|year=2011|page=149}}&lt;/ref&gt;

هامیلتون  په دې اړوند پخوا او جدي فکر کړی و. دا په دې معنی و چې که الدرین، ډېر ژر د لومړيتوب د ښودونکې تڼۍ کېکاږي هغه به لاهم د (( نارمل ځواب تر لاسه کړي)). د هاملیتون حل لاره دا وه: کله چې تاسو د لومړیتوب ښودونکی ووينئ نو په پیل کې تر پنځو شمار وکړئ. &lt;ref name=&quot;HQ_032812&quot;&gt;''Michael Braukus'' NASA News [http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html &quot;NASA Honors Apollo Engineer&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124231727/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html|date=November 24, 2010}} (September 3, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MITNEWSDL&quot;&gt;{{Cite web |last=Lickly |first=Dan |date=July 17, 2009 |title=Recalling the 'Giant Leap' |url=https://news.mit.edu/2009/apollo-vign-0717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915221805/http://news.mit.edu/2009/apollo-vign-0717 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 8, 2016 |website=MIT News}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>kumbreo0gn744ww1l6g0a8g4y1t3imi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د شهید محمدی سب اسپیشلټی روغتون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80380</id>
    <revision>
      <id>369649</id>
      <parentid>359562</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T03:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8542" sha1="91kc665rj5vdr24k0v5ms15f1ekjkvs" xml:space="preserve"> 

د شهید محمدی روغتون په بندرعباس کې یو دولتی تعلیمی او طبی مرکز دی [1] [2] [3] چې د هرمزګان د طبی علومو پوهنتون لخوا اداره کیږی.. 

دا روغتون چې د لوی پیغمبر د تعلیمي، معالجوي او څیړنیزو کمپلکس یوه فرعي برخه ده، د 448 فعال بسترونو سره، د هرمزګان ولایت ترټولو لوی دولتي طبي کمپلکس ګڼل کیږي [5] [6] [7] او تل د مختلفو ناروغانو هرکلی کوي. د هرمزګان او ګاونډیو ولایتونو برخې. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

دا روغتون د بندر عباس اسلامي جمهوریت په بولیوارډ کې د فرهنګیان کوی مخې ته موقعیت لري

== تاریخ ==
د شهید محمدي روغتون لومړنی پلان په ۱۳۴۶ کال کې د ۷۰ بستریز روغتون په توګه تصویب شو، خو په ۱۳۴۷ کال کې یې د جوړولو چارې په ۲۲۲ بسترونو بدلې شوې او په ۱۳۵۹ کال کې یې د ودانۍ له بشپړیدو وروسته په کار پیل وکړ. [۷] دا روغتون د شهید پیلوټ جګړن مسعود محمدي په نوم نومول شوی دی.  

د دغه روغتون د بيارغاونې چارې په ۲۰۰۳ کال کې پيل شوې او په ۲۰۱۱ کال کې د دغه ولايت د ځانګړو اړتياوو له مخې د روغتون د بيړنۍ خونې له ډيزاين او جوړولو وروسته بشپړې شوې
[[دوتنه:ShahidMohammadi-Hospital-6.jpg|بټنوک|300x300px| د شهید محمدي روغتون بیړنۍ څانګه]]
[[دوتنه:ShahidMohammadi-Hospital-5.jpg|بټنوک|300x300px| په شهید محمدی روغتون کی د جورجانی د زړه د جراحی مرکز]]
[[دوتنه:ShahidMohammadi-Hospital-3.jpg|بټنوک|300x300px| د شهید محمدي روغتون د غاښونو کلینیک]]

== برخې ==

=== د امید کیموتراپي او وړانګو درملنې مرکز ===
د امید کیموتراپي او وړانګو درملنې مرکز

دا مرکز چې په ۲۰۱۳ کال کې په لاره اچول شوی و، د کیموتراپي په څانګه کې ۱۴ فعال بسترونه لري او د رادیولوژي او آنکولوژي څانګې هم لري   &lt;ref name=&quot;khalijefars.isna.ir&quot; /&gt;

=== د شفا سوپر سپیشل د سوځولو حادثې مرکز  ===
دغه مرکز چې ۳ عملیاتي خونې، د جراحي ترمیم خونه، د معایناتو څانګه، بیړنۍ څانګه، لابراتوار او رادیولوژي لري، په ۲۰۱۳ کال کې په یوه ودانۍ کې چې ۵۸۷۸ مربع متره زیربنا لري جوړ شو

=== د داخل بستر څانګې ===

* [[دوتنه:ShahidMohammadi-Hospital-2.jpg|بټنوک|300x300px| د شهید محمدي روغتون سیمه]] بیړنی جراحی
* داخلي بیړني حالت
* متخصص داخلي
* داخلي انفیکشن
* داخلي مغز او اعصاب
* داخلي ۴
* ارتوپيديکس ۱
* ارتوپيديکس ۲
* عمومي جراحي
* د سینې جراحي
* عصبي جراحی
* د سترګو جراحي
* غوږ، ستونی او پوزه
* عمومي ICU
* عصبي ICU
* داخلي ICU
* د زړه ICU
* CCU
* پوسټ CCU
* انجیوګرافي
* د عصبي متخصص څانګه (د پښتورګو) 

=== د بهر ناروغانو څانګې ===

* د بهر ناروغانو خدمتونه
* hemodialysis
* بیړني حالتونه 

=== پاراکلینیک برخې ===

* لابراتوار
* انځورګري
* تغذیه
* ايکوکارديوګرافي
* [[اېنډوسکوپي|Endoscopy]]
* برونکسکوپي 

=== عملیاتي خونې ===

* عمومي عملیاتي خونه
* د اورتوپیدي عملیات خونه
* د زړه عملیاتي خونه 
** د پښتورګو د انتقال څانګه 
* MRI 
* CT انجیو &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* د حرفوي طب متخصص مرکز 
* د پوستکي کلینیک 
* د فزیوتراپي کلینیک &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[تی (سینه)|د سینې]] ځانګړی کلینیک 

== بهرنۍ لینک ==
[https://web.archive.org/web/20160216160657/http://www.hums.ac.ir/ د هرمزګان طبي علومو پوهنتون]

[https://web.archive.org/web/20241207014836/https://shmh.hums.ac.ir/ د ستر پیغمبر تعلیمي، معالجوي او څیړنیز کمپلیکس]

== سرچینې ==
{{لړسرچينې|۲}}
https://web.archive.org/web/20190329150320/


http://ejtemaee.behdasht.gov.ir/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DB%B2%DB%B8-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329150320/http://ejtemaee.behdasht.gov.ir/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DB%B2%DB%B8-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |date=2019-03-29 }}


https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-62/249173-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221023115124/https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-62/249173-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1 |date=2022-10-23 }}
https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-4/408462-%D8%A7%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329150334/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-4/408462-%D8%A7%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3 |date=2019-03-29 }}
https://web.archive.org/web/20190329150232/https://www.farsnews.com/news/13950323000064/%D9%84%D8%B2%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AA%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86--%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%98-%D8%AF%D8%B1
http://khalijefars.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&amp;SSLID=46&amp;NID=18195
http://khalijefars.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&amp;SSLID=46&amp;NID=12276
http://www.irna.ir/hormozgan/fa/News/82781373/
https://web.archive.org/web/20190329172541/http://shmh.hums.ac.ir/index.aspx?siteid=28&amp;fkeyid=&amp;siteid=28&amp;pageid=1295
http://khalijefars.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&amp;SSLID=46&amp;NID=6030
https://snn.ir/fa/news/141888/%D8%AA%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF
https://www.magiran.com/article/1470191</text>
      <sha1>91kc665rj5vdr24k0v5ms15f1ekjkvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د شهید راجی بندر یا د شهید راجی بندر ځانګړی اقتصادی زون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80419</id>
    <revision>
      <id>369648</id>
      <parentid>359561</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T03:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4940" sha1="70nyc91yzbbttm2zyt73q0yhr0j5phd" xml:space="preserve">مدیریت

د شهید راجايي بندر د ځانګړي اقتصادي زون مدیریت په هرمزګان ولایت کې د بندرونو او بار وړلو مدیریت په ورته وخت کې د یو کس مسؤلیت دی چې اوس مهال د حسین عباس نژاد مسؤلیت دی.
== جغرافيايي موقعيت ==

== دا بندر د هرمزګان ولایت د مرکز بندر عباس لوېدیځ ته په ۲۳ کیلومترۍ کې پروت دی. ==
دا بندر [[هرمزگان ولایت|د هرمزګان ولایت]] د مرکز [[بندر عباس]] لوېدیځ ته په ۲۳ کیلومترۍ کې موقعیت لري.

== ځانګړتیاوې ==
دا بندر د 2,400 هکتارو څخه ډیر مساحت (عملیاتي او شاته ساحه) سره، په کال کې د 88 ملیون ټنو څخه ډیر مالونو ترلاسه کولو ظرفیت لري.  په ۲۰۱۲ کال کې دغه بندر د نړۍ له ۸۰ بندرونو سره مالونه تبادله کړل.

== ځانګړتیاوې ==
د 2010 کال د جولای په 2 (د 2011 د جون 23) [8] د Tidewater Middle East شرکت د بندیز سره، چې په دې بندر کې د مالونو د بارولو او لیږد مسولیت په غاړه درلود، دا بندر په عملي توګه د جرګا څخه د فعال بندرونو څخه لیرې شو. ایران ته د توکو د واردولو ساحه. د دغه بندر له فعاليتونو څخه د دغه شرکت په وتلو سره د ٢٠١٤ کال د اګست له پيل څخه له بهرنيو هېوادونو څخه ايران ته په دغه بندر کې د مالونو د تبادلې ډګر بيا پيل شو 

== بندیز ==
د 2010 کال د جولای په 2 (د 2011 د جون 23) [8] د Tidewater Middle East شرکت د بندیز سره، چې په دې بندر کې د مالونو د بارولو او لیږد مسولیت په غاړه درلود، دا بندر په عملي توګه د جرګا څخه د فعال بندرونو څخه لیرې شو. ایران ته د توکو د واردولو ساحه. د دغه بندر له فعاليتونو څخه د دغه شرکت په وتلو سره د ٢٠١٤ کال د اګست له پيل څخه له بهرنيو هېوادونو څخه ايران ته په دغه بندر کې د مالونو د تبادلې ډګر بيا پيل شو. 

== اړونده لټونونه ==

* د امام خمینی بندر ځانګړی اقتصادی زون
* د بوشهر ځانګړي اقتصادي زون

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}
https://web.archive.org/web/20130606161856/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/118258.

https://shahidrajaeeport.pmo.ir/fa/news/59153/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D9%84-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

http://www.bandaronline.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%B9-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303153753/http://www.bandaronline.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%B9-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF.html |date=2014-03-03 }}.

http://www.entekhab.ir/fa/news/174825 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034414/http://www.entekhab.ir/fa/news/174825 |date=2015-09-24 }}.

http://jomhouri.com/jomhouri/archives/16669.

http://www.seanews.com.tr/article/TURSHIP/PORTS/111139/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170831082923/http://www.seanews.com.tr/article/TURSHIP/PORTS/111139/ |date=2017-08-31 }}.

http://www.mashreghnews.ir/fa/news/289234/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%DB%B1%DB%B5-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D9%86%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D8%B3%D8%AF.

http://etedaal.ir/fa/text/6526 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725114115/http://etedaal.ir/fa/text/6526 |date=2014-07-25 }}

[[وېشنيزه:ځانگړي صنعتي زون]]</text>
      <sha1>70nyc91yzbbttm2zyt73q0yhr0j5phd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د نړۍ لوړ وګړي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81565</id>
    <revision>
      <id>369652</id>
      <parentid>369214</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T04:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30448" sha1="i9xjfueiqqccwqlcij2zhbpkf2ilah5" xml:space="preserve">'''د نړۍ لوړ وګړي''' يا '''د نړۍ هسک وګړي''' هغه وګړي دي چې په نړيواله کچه تر ټولو لوړه ونه (قد لري).
د گینیس ورلډ ریکارډونو له مخې، د متحده ایالاتو رابرټ واډلو (۱۹۱۸-۱۹۴۰) په [[ليکلی تاريخ|ليکلي تاریخ]] کې ترټولو لوړ سړی و، چې اندازه یې د  هغه د مړینې په وخت  . {{قد|cm=272}} وه.
د لوړ قد لرونکو په اړه گڼ شمېر ادعاوې او راپورونه شته، چې تر ډېره د باوري سرچينو له خوا نه دي تائيد شوي. [[لرغونې اروپا|د لرغونو زمانو]] راهیسې، د لویو انساني کنکالونو موندنې راپور شوي. چې فکر کېده چې دا به د افسانوي پېريانو ډانچې وي، دا هډوکي وروسته د تاریخي حیواناتو لکه نهنگانو او [[پیل|پيلانو]] پاتې شونو په توگه گڼل شوي. &lt;ref name=&quot;Agnesi2007&quot;&gt;{{Cite journal|date=January 2007}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mayor2001&quot;&gt;{{کتابي سرچينه|date=2001}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gaston2009&quot;&gt;{{Cite journal|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Bradać2015&quot;&gt;{{Cite journal|date=December 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Marco2017&quot;&gt;{{Cite journal|date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt; په ۱۸ او ۱۹ پېړیو کې په امریکایي ورځپاڼو کې د لوی انساني کنکالونو په اړه منظم راپورونه &lt;ref name=&quot;Newspapers2&quot;&gt;{{cite web|author=Jim Vieira, Micah Ewers|url=http://www.sydhav.no/giants/newspapers.htm|title=Old newspaper articles are serious about giant skeletons|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025623/http://www.sydhav.no/giants/newspapers.htm|archive-date=31 August 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Tribble2013&quot;&gt;{{Cite web|date=September 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lepper2020&quot;&gt;{{Cite news|date=27 December 2020}}&lt;/ref&gt; خپاره شول چې شايد  د &quot;پیټریفایډ&quot; کارډیف جاینټ له قضيې يې الهام اخيستی وي. &lt;ref name=&quot;Tribble2013&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite journal|author=Marshall Joseph Becker|url=https://digitalcommons.wcupa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1149&amp;context=anthrosoc_facpub|title=Origins of the Unusual Stature of the Susquehannock: Skeletal Remains from the Murray Garden Site (36BR2)|journal=Pennsylvania Archaeologist: Bulletin of the Society for Pennsylvania Archaeology, Inc.|volume=91|issue=2|pages=35–46|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027234954/https://digitalcommons.wcupa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1149&amp;context=anthrosoc_facpub|archive-date=27 October 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|date=2005}}&lt;/ref&gt;
{{مالومات
|انځور=Robert_Wadlow_postcard.jpg
|د انځور اړوند=رابرټ واډلو ، ترټولو لوړ تصدیق شوی انسان، د هغه سره{{Convert|5|ft|11+1/2|in|cm|0}}  پلا
}}
== نارینه ==
دا '''د نړۍ تر ټولو لوړو ونو لرونکو وگړو نوملړ'''  دی چې ''د گینیس نړۍ ريکارډونو'' یا نورو باوري سرچینو لخوا تایید شوی.
{{legend2|#F9F9F9|مړه|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#D0F0C0|ژوندي|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#E9B06B|جنجالي|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;۱۰۰%&quot;
! bgcolor=&quot;#CEDAF2&quot; | هېواد
! bgcolor=&quot;#CEDAF2&quot; | لوړوالی (ونه) 
! style=&quot;width:15%;&quot; bgcolor=&quot;#CEDAF2&quot; | نوم
! bgcolor=&quot;#CEDAF2&quot; | توضيح
! style=&quot;width:5%;&quot; bgcolor=&quot;#CEDAF2&quot; | ژوندمهال
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{بيرغ|ګانا}} || |{{convert|۲٫۸۹|m|ftin|abbr=on}} ||[[سليمانه عبدالصمد]] || رسماً په گينس نړيوال ريکاډونو کې ثبت نه دی.&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date= جنوري ۲۰۲۳|title=د ګانا دا ځوان د نړۍ تر ټولو لوړ سړی ګڼل شوی |url=https://www.bbc.com/pashto/world-64142724 |website=بي بي سي پښتو}}&lt;/ref&gt; ||
|-
|{{هېواد بيرغ|USA}}[[امریکا متحده ايالات|امريکا متحده ايالات]] ||{{convert|۲٫۷۲|m|ftin|abbr=on}}||[[رابرت وادلو]] ||په تاريخ کې تر ټولو لوړ قد لرونکی انسان  په اتلس کلنۍ کې یې وزن ۱۹۹ کیلو گرامه و. ده یوازې ۲۲ کاله عمر وکړ او مړ شو. د واډلو په جنازه کې ۴۰۰۰۰ څلوېښت زره کسانو گډون کړی وو. دی د امریکا متحده ایالتونو په الټون ښار کې زېږیدلی و.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt; دا موضوع [[ګينس نړيوال ريکاډونه|گينس نړيوالو ريکاډونو]] هم تائيدکړې ده.&lt;ref&gt;{{وېب سرچينه |url=http://www.guinnessworldrecords.com/records/human_body/extreme_bodies/tallest_man.aspx |title=Robert Wadlow |accessdate=۱۹ مارچ ۲۰۱۰ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100319004913/http://www.guinnessworldrecords.com/records/human_body/extreme_bodies/tallest_man.aspx |archivedate=۱۹ مارچ ۲۰۱۰ |dead-url=no}}&lt;/ref&gt; ||۱۹۱۸–۱۹۴۰|| 
|-|-
|- bgcolor=&quot;E9B06B&quot;
|{{هېواد بيرغ|USA}} ||{{convert|۲٫۶۷|m|ftin|abbr=on}}||[[جان روګان|جان روگان]]|| د نړۍ دوهم جگ قدی انسان. هغه ۷۹ کيلوگرامه وزن درلود او د بندونو د سختوالي [[انکليوز]] لرلو له کبله نشو ودرېدلی. په ۱۹۰۵ز کال کې د سختۍ ناروغۍ له امله ومړ. روگان یوازې ۳۷ کاله عمر وکړ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt; ||۱۸۶۸–۱۹۰۵
|-bgcolor=&quot;E9B06B&quot;
|{{هېواد بيرغ|USA}} ||{{convert|۲٫۶۴|m|ftin|abbr=on}}||[[جان اېف.کارول]] ||۲٫۴۴ ولاړ لوړوالی، ۲.۶۴ متره، د ملا د تیر طبیعي انحنانیت فرض کول.
|۱۹۳۲–۱۹۶۹
|-
|{{هېواد بيرغ|Iran}} ||{{convert|۲٫۵۹|m|ftin|abbr=on}} ||[[سياه خان لپويي]] || په اسيا لويه وچه کې لومړنی او په نړۍ کې څلورم جگ قدی انسان چې ۲۵۰ کيلوگرامه وزن لري.||۱۹۱۲–۱۹۳۳
|-
|{{بيرغ|اوکراين}} ||{{convert|۲٫۵۷|m|ftin|abbr=on}} ||[[ليونډ سټاډنيک]]|| د سټاډنیک قد ۲،۵۷ متره و؛ خو تر اخره یې د نړۍ د لوړ قدلرونکو په کتاب کې نوم ونه لیکل شو. د نړۍ د ریکارډونو کتاب«گینس» کې یې د نوم د نه لیکلو علت تراوسه پټ دی.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt; ||۱۹۰۹–۱۹۶۳
|-
|{{هېواد بيرغ|Finland}} ||{{convert|۲٫۵۱|m|ftin|abbr=on}} ||[[واينو ميليرين]]|| د ۱۹۴۰ز نه تر ۱۹۶۳ز کلونو ترمنځ میلیرین د نړۍ د اوږدې ونې خاوند و. د نوموړي قد ۲،۵۱ سانتي متره و. دی د فنلنډ و او د خپلې لوړې ونې له امله ډېرو خلکو پېژانده.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt; ||۱۹۰۹–۱۹۶۳
|-
|{{هېواد بيرغ|Canada|۱۸۶۸}} |||{{convert|۲٫۵۱|m|ftin|abbr=on}}||[[اېډوارډ بيوپريا]]
|د نړۍ جگ قدی ځواکمن غېږنيوونکی په کال ۱۸۸۱ز کال د جنوري په نهمه زېږیدلی و او د ۱۹۰۴ز کال د جولای په درېیمه مړ شو.  د ده قد ۲،۵۱ سانتي متره و. بیوپره د وخت مشهور کښتۍ چلوونکی و او په سرکس کې یې هم کار کاوه. دی د کاناډا و او په امریکا کې ومړ&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt;.
| ۱۸۸۱–۱۹۰۴
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Turkey}} || |{{convert|۲٫۵۱|m|ftin|abbr=on}} ||[[سلطان کوسن]] || د نړۍ د ریکارډونو کتاب«گینس» په ۲۰۰۹ز کال کې کاسان د نړۍ د لوړې ونې لرونکي په نامه ثبت کړ. د کاسان قد ۲،۵۱ سانتي متره و. کاسان د ترکیې په مردین ښار کې زېږیدلی و او په ترکیه کې د لوړې ونې په نامه یې شهرت درلود.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;SultanKosen&quot;&gt;{{وېب سرچينه |url=http://www.guinnessworldrecords.com/Search/Details/Tallestman---living/48406.htm |title=Tallest man - living&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt; |accessdate=۹ مارچ ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906034751/http://www.guinnessworldrecords.com/Search/Details/Tallestman---living/48406.htm |archivedate=۶ سېپتمبر ۲۰۱۱ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ||۱۹۸۲–
|-
|{{هېواد بيرغ|USA}} || |{{convert|۲٫۴۹|m|ftin|abbr=on}}||[[برنارډ کوين]]||چې د لومړۍ نړېوال جگړې ثبت پېژندکارت کې يې ۸ فوټه قد ښودل شوی، چې شايد د مرگ پرمهال ۸ فوټه او ۴ اېنچه(۲.۵۴متره) قد درلود.د متحده ایالاتو په انټون ښار کې زېږیدلی و. د ده قدر ۲،۵۴ سانتي متره و، چې په خپله سیمه کې د لوړې ونې په نامه یې شهرت لاره.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt;
|۱۸۹۷–۱۹۲۱
|-
|{{هېواد بيرغ|USA}} || |{{convert|۲٫۴۹|m|ftin|abbr=on}}||[[ډون کوېهلر]]||په ۱۹۷۰ لسيزه کې د نړۍ تر ټول جگ قد لرونکی شخص. هغه يوه غبرگونې خور هم لرله چې ۱.۷۵ متره (۵ فوټ ۹ انچه)ونه يې لرله.په کال په ۱۹۷۰ز کې د کوهلر د نړۍ د اوږدې ونې لرونکی شخص و. کوهلر د متحده ایالاتو په مونتانا ښار کې زېږیدلی و.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt;
|۱۹۲۵–۱۹۸۱
|-
|- bgcolor=&quot;E9B06B&quot;
|{{هېواد بيرغ|India}} || |{{convert|۲٫۴۹|m|ftin|abbr=on}}||[[ويکاس اوپال]]
| په کال ۱۹۸۶ز کال په هندوستان کې وزېږیده. کومار ډېر عمر ونه کړ او د ۲۰۰۷ز کال د جون په دېرشمه یې له دې نړۍ د ډیلي په یوه روغتون کې سترگې پټې کړې. کومار تر اوسه په هندوستان کې د لوړې ونې لقب گټلی دی.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ژباړن:خوشال درانی |date= ۱۰اکتوبر ۲۰۱۷|title=د نړۍ لس د اوږده قد لرونکي سړي |url=https://kabull.com/?p=42754 |website=کابل ټکی کام}}&lt;/ref&gt; په رسمي ډول گينز نه دی اندازه کړی. || ۱۹۸۶–۲۰۰۷
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Iran}} |||{{convert|۲٫۴٧|m|ftin|abbr=on}}||[[مرتضی مهرزاد]] ||په اوس وخت کې په ایران کې تر ټولو لوړ سړی او د ایران د والیبال د ملي ټیم لوبغاړی.&lt;ref&gt;{{وېب سرچينه |url=http://www.thetallestman.com/mortezamehrzad.htm |title=Morteza Mehrzad The tallest man Iran&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt; |accessdate=۹ مارچ ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304125201/http://www.thetallestman.com/mortezamehrzad.htm |archivedate=۴ مارچ ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;||۱۹۸۷-
|-
|{{هېواد بيرغ|Ireland}} |||{{convert|۲٫۴۶|m|ftin|abbr=on}} ||[[پاټریک کوپر او.برين]]||د خپل وخت تر ټولو لوړ او په طبي تاريخ کې لومړی انسان چې ۸ فوټه قد يې درلود، د هغه پاتې شوني هډوکي په ۱۹۷۲ کال کې بيا ترڅېړنې لاندې ونيول شول او رسماً يې د هغه لوړوالی تائيد کړ.
|۱۷۶۰–۱۸۰۶
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Morocco}} |||{{convert|۲٫۴۶|m|ftin|abbr=on}} ||[[براهيم تکی اله]]|| د نړۍ تر ټولو اوږده پل لرونکی انسان چې ۱ فوټ او ۳ اینچه (۳۸ سانتي متره) د پښتو تلي لري.&lt;ref name=&quot;BrahimTakioullah&quot;&gt;[http://www.guinnessworldrecords.com/news/2011/10/confirmed-brahim-takioullah-sets-world-record-for-largest-feet/ Confirmed: Brahim Takioullah sets world record for largest feet - October 2011 - - Latest news - Guinness World Records&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt;]&lt;/ref&gt;||۱۹۸۲-
|-
|{{هېواد بيرغ|Germany}} ||{{convert|۲٫۴۶|m|ftin|abbr=on}}||[[جوليوس کخ]]||دا چې د ده او روگان د ژوند کلونه هممهاله وو، نو شايد د نړۍ تر ټولو لوړ سړی و نه اوسي.
|۱۸۷۲–۱۹۰۲
|-
|{{هېواد بيرغ|Mozambique}}|| {{convert|۲٫۴۶|m|ftin|abbr=on}}||[[ګابرېل اوستوانو|گابرېل اوستوانو]]||هغه د گينس ريکاډونو په کتاب کې له ۱۹۸۸ تر ۱۹۹۰ پور لوړ قدر لرونکی شخص وو.کېدای شي د افريقا تر ټولو جگ قد لرونکي شخص په توگه ثبت شوی وي.||۱۹۴۴–۱۹۹۰
|-
|- bgcolor=&quot;E9B06B&quot;
|{{هېواد بيرغ|Libya}}|| {{convert|۲٫۴۵|m|ftin|abbr=on}}||[[سليمان علي نشنوس]]
| يو ليبيايي شخص چې شايد د باسکټبال تر ټولو لوړ قد لرونکی شخص واوسي.{{Citation needed|date=March 2009}} ||۱۹۴۳–۱۹۹۱
|-
|{{هېواد بيرغ|Germany}} ||{{convert|۲٫۴۴|m|ftin|abbr=on}}||[[انتون دوفرانکن پوينټ]]
| د [[دېرش کلنه جګړه|دېرش کلنې جگړې]] پرمهال يې ژوند کاوه. د هغې اسکلېټ وروسته اندازه شو، چې ۸ فوټه (۲۴۴سانتي متره) تثبيت کړای شو.||نامالوم
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|China}} || {{convert|۲٫۴۲|m|ftin|abbr=on}}||ژنگ چونکای || د چين تر ټولو لوړ سړی چې لاهم ژوندی دی||۱۹۸۳–
|-
| {{هېواد بيرغ|Romania}}|| {{convert|۲٫۴۲|m|ftin|abbr=on}} ||گوجيانو ميتو|| په تاريخ کې د مسلکي څوک وهنې لوړترين شخص.|| ۱۹۱۴–۱۹۳۶
|-
| {{هېواد بيرغ|Indonesia}}|| {{convert|۲٫۴۲|m|ftin|abbr=on}}|| سوپاروونو || د ۲۰۰۹ ز کال د ډېسمبر مياشت کې د اندونېزيا ملي موزيم(MURI) له خوا رسمي ثبت شوی لوړ قدی شخص.&lt;ref&gt;[http://www.straitstimes.com/BreakingNews/SEAsia/Story/STIStory_461611.html Breaking News | The Straits Times&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt;]&lt;/ref&gt;|| ۱۹۸۵–۲۰۱۲
|-
| {{هېواد بيرغ|Puerto Rico}}|| {{convert|۲٫۴۲|m|ftin|abbr=on}}||فليپ بيريل
|  په [[پورتوريکو]] کې ثبت شوی تر ټولو لوړ ترين قد ريکاډ.
||۱۹۱۶–۱۹۹۴
|-
| {{هېواد بيرغ|Soviet Union}}|| {{convert|۲٫۴۱|m|ftin|abbr=on}}||الېگساندر سيزوننکو
| د[[شوروي اتحاد|شوروي]] باسکټبال لوبغاړی.&lt;ref name=&quot;klm-hannover.de&quot;&gt;[http://www.klm-hannover.de/medien/z-980823.htm So lebt der längste Mensch der Welt, Jens Hartmann] {{de icon}}&lt;/ref&gt; || ۱۹۵۹–۲۰۱۲
|-
| {{هېواد بيرغ|Croatia}}|| {{convert|۲٫۳۸|m|ftin|abbr=on}}||گروگو کوسيچ
|د ریکارډ له مخې تر ټولو لوړ کروشیايي. په هغه وخت کې د اتریش-هنگري تر ټولو لوړ قدی تبعه.&lt;ref&gt;{{fr icon}} [http://www.afrv.ch/Page_18_infosaviez.htm Le saviez-vous?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427151034/http://www.afrv.ch/Page_18_infosaviez.htm |date=۲۷ اپريل ۲۰۰۹}} Les gullivers de Dalmatie&lt;/ref&gt; || ۱۸۹۲–۱۹۱۸
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|China}} || {{convert|۲٫۳۶|m|ftin|abbr=on}}||[[بايو شيشون]]|| په گينس نړيوال ريکاډونه کې تر سېپتمبر ۲۰۰۹ پورې لوړ قدی انسان چې ځای يې سلطان کسن ونيو.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6502203.stm World's tallest man gets married] 2007/03/28 BBC&lt;/ref&gt;|| ۱۹۵۱–
|-
|- bgcolor=&quot;E9B06B&quot;
|{{هېواد بيرغ|Mongolia}} ||{{convert|۲٫۳۶|m|ftin|abbr=on}}||اوندور گونگور ||د شلمې پېړۍ په لومړيو کې د منگولیا یو ډېر لوړ سړی. ځینې ​​نورې سرچینې حتی د هغه قد ۲.۴۵ متره (۸ فوټه) وايي.
|۱۸۸۰/۸۵ – ۱۹۲۵/۳۰
|-
|{{هېواد بيرغ|United Kingdom}} ||{{convert|۲٫۳۶|m|ftin|abbr=on}}||انگوس ماکاسکيل
| د سکاټلينډ تر ټولو لوړ سړی. ||۱۸۲۵–۱۸۶۳
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|China}} ||{{convert|۲٫۳۶|m|ftin|abbr=on}}||سون مينگ مينگ
| د چين د باسکيټبال لوبغاړی چې د خپل ژوند په اوږدو کې يې په چين کې د دوهم لوړ سړي په توگه درجه بندي شوی وه.||۱۹۸۳–
|-
|-
|{{هېواد بيرغ|Germany}} ||{{convert|۲٫۳۶|m|ftin|abbr=on}}||والټر اشترواب
| د ژوند تر اخره د جرمني تر ټولو لوړ سړی گڼل کېده.&lt;ref&gt;http://www.thetallestman.com/riesewalterstraub.htm{{مړلينک|date=اکتوبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;
||۱۹۲۵–۱۹۸۶
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|North Korea}} ||{{convert|۲٫۳۵|m|ftin|abbr=on}}||[[ري ميونګ هون|ري ميونگ هون]]
|د شمالي کوريا پخوانی باسکيټبال لوبغاړی.
|۱۹۶۷–
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Tunisia}} ||{{convert|۲٫۳۵|m|ftin|abbr=on}}||[[رضوان شربيب]]
| له بايو شيشون او سون مينگ مينگ دمخه د گينس نړيوال ريکاډونه کتاب کې تر  ۲۰۰۵ ز کال جنورۍ ۱۵ مې د نړۍ تر ټولو لوړ سړی.&lt;ref name=autogenerated1/&gt;||۱۹۶۸–
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|USA}}/{{هېواد بيرغ|Ukraine}} ||{{convert|۲٫۳۵|m|ftin|abbr=on}}||ايگور ووکووينسکي
| اوسمهال په متحده ايالاتو کې اوسېدونکی تر ټولو لوړ سړی، هغه په اصل کې د اوکراين تبعه دی، چې روچستر ماينسوتا ته په دې خاطر وکوچېده، چې ترڅو په مايو روغتون کې د هغه درملنه وشي، په دې ورستي کې هغه په فلمونو او سوداگريزو اعلاناتو کې هم راڅرگنديږي، هغه د خپل هغه کميس له کبله چې «د اوباما لوی ملاتړی» پرې ليکل شوی وو، مشهور دی.&lt;ref name=&quot;igor&quot;&gt;[http://www.imdb.com/name/nm2912972/ IMDB - Igor Vovkovinskiy]&lt;/ref&gt; ||۱۹۸۲–
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|USA}} ||{{convert|۲٫۳۴|m|ftin|abbr=on}}||جورج بل
| پخوانی لوړه ونه لرونکی امريکايي.&lt;ref name=&quot;msn1&quot;&gt;{{Cite web |title=MSNBC – 7-foot-8 deputy nation's tallest man |url=http://www.msnbc.msn.com/id/21677547/ |access-date=2025-01-25 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119060251/http://www.msnbc.msn.com/id/21677547 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;||۱۹۵۷–
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Japan}} ||{{convert|۲٫۳۴|m|ftin|abbr=on}}||ياسوکا اوکاياما
|د باکسيټبال ملي انجمن کې ترټولو لوړه ونه لرونکی لوبغاړی.
|۱۹۵۴–
|-
|{{هېواد بيرغ|Austria}} || {{convert|۲٫۳۴|m|ftin|abbr=on}}||ادم راينر
|هغه د ۲۱ کلنۍ په عمر کې ۱.۱۸ متره (۳ فوټ ۱۰ انچه) او د مړینې پر مهال ۲.۳۴ متره (۷ فوټ ۸ انچه) لوړ و.
| ۱۸۹۹–۱۹۵۰
|-
| {{هېواد بيرغ|Iceland}}|| {{convert|۲٫۳۴|m|ftin|abbr=on}}||يوهان کريسټين پيټرسون
| د آيسلينډ يو جگ قدی شخص.
| ۱۹۱۳–۱۹۸۴
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Pakistan}} || {{convert|۲٫۳۴|m|ftin|abbr=on}}||ناصر صومرو
| په پاکستان کې استوگن لوړ قدی سړی.&lt;ref&gt;{{وېب سرچينه |url=http://pakistaniat.com/2010/03/31/big-and-tall-in-pakistan/ |title=The Tall Guys of Pakistan: ALL THINGS PAKISTAN&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt; |accessdate=۹ مارچ ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920044803/http://pakistaniat.com/2010/03/31/big-and-tall-in-pakistan/ |archivedate=۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{وېب سرچينه |url=http://www.thetallestman.com/naseersoomro.htm |title=Naseer Soomro - The tallest man Pakistan&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt; |accessdate=۹ مارچ ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504003709/http://www.thetallestman.com/naseersoomro.htm |archivedate=۴ می ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|-bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|UK}} || {{convert|۲٫۳۴|m|ftin|abbr=on}}||پل استرجس
|نوموړی په متحده ايالاتو کې د پوهنتونو(کالجونو) باسکيټبال لوبغاړو کې يو جگ قدی لوبغاړی و.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.vancouversun.com/sports/college+basketball+tallest+player+foot+from+England/2702747/story.html | work=The Vancouver Sun | title=U.S. college basketball's tallest player is 7-foot-8 and from England | date=March 19, 2010 | accessdate=Dec 7, 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621133355/http://www.vancouversun.com/sports/college+basketball+tallest+player+foot+from+England/2702747/story.html | archivedate=۲۱ جون ۲۰۱۰ | dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;||۱۹۸۷-
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|UK}} ||{{convert|۲٫۳۲|m|ftin|abbr=on}} ||نيل فينگلتون
| پخوانی لوړه ونه لرونکی انگرېز.&lt;ref name=&quot;thesun1&quot;&gt;{{وېب سرچينه |url=http://www.thesun.co.uk/article/0,,2-2007140078,00.html |title=The Sun |accessdate=9 مارچ 2012 |archive-date=22 اپريل 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070422214649/http://www.thesun.co.uk/article/0,,2-2007140078,00.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;telegram1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070216%2FNEWS%2F702160734%2F0%2FFRONTPAGE|title=A high honor: Former Crusader is tallest man in U.K.|date=February 16, 2007|publisher=Telegram|author=Jennifer Toland|access-date=۹ مارچ ۲۰۱۲|archive-date=۳۰ می ۲۰۱۹|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530051933/https://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070216%2FNEWS%2F702160734%2F0%2FFRONTPAGE|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;||۱۹۸۰–
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Somalia}} ||۲٫۳۱ ||[[حسين بيساد]]|| په سوماليا کې تر ټولو لوړه ونه لرونکی سړی.||۱۹۷۵–
|-
|{{هېواد بيرغ|Pakistan}} ||{{convert|۲٫۳۱|m|ftin|abbr=on}}||الام چانا || تر ۱۹۸۸ ز کال پورې لوړه ونه لرونکی شخص گڼل کېده.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/125593.stm | work=BBC News | title=World's tallest man dies | date=July 3, 1998 | accessdate=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;||۱۹۵۳–۱۹۹۸
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|USA}} ||{{convert|۲٫۳۱|m|ftin|abbr=on}}||کني جورج ||لوړه ونه لرونکی باسکيټبال لوبغاړی.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/01/09/sports/ncaabasketball/09asheville.html?_r=1&amp;ref=ncaabasketball&amp;oref=slogin|title=7 Feet 7 and 360 Pounds, With Bigger Feet Than Shaq's|publisher=New York Times|author=ANNA KATHERINE CLEMMONS|date=January 9, 2008}}&lt;/ref&gt;||۱۹۸۷–
|-
|{{هېواد بيرغ|Argentina}} || {{convert|۲٫۳۱|m|ftin|abbr=on}}||[[خورخه ګونزاليس|خورخه گونزاليس]] || باسکيټبال لوبغاړی، هنرمند او د [[ډبليو ډبليو اي]] لوبغاړی.||۱۹۶۶–۲۰۱۰
|-
|{{هېواد بيرغ|Ireland}} ||{{convert|۲٫۳۱|m|ftin|abbr=on}}||چارليز بيرنا || د هغې اسکليټ ډانچه د ښکاريانو موزيم کې خوندي ده.||۱۷۶۱–۱۷۸۳
|-
|{{هېواد بيرغ|USA}} ||۲٫۳۱ ||[[ماکس پالمېر]]|| لوبغاړی او مسکلي غېږنيونکی.&lt;ref&gt;Reference Below GBWR '72-'73 etc.&lt;/ref&gt;||۱۹۲۷–۱۹۸۴
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Romania}} ||{{convert|۲٫۳۱|m|ftin|abbr=on}}||[[ګېروګې مورېسان|گېروگې مورېسان]]|| د بل چا سره په گډه د NBA باسکیټبال تاریخ کې د ترټولو لوړ لوبغاړي په توگه.||۱۹۷۱–
|-
|{{هېواد بيرغ|Sudan}} ||{{convert|۲٫۳۱|m|ftin|abbr=on}}||[[مانوتې بول]]|| د بل چا سره په گډه د NBA باسکیټبال تاریخ کې د ترټولو لوړ لوبغاړي په توگه||۱۹۶۲–۲۰۱۰
|-
|{{هېواد بيرغ|Vietnam}} ||{{convert|۲٫۳۰|m|ftin|abbr=on}}||[[تران تان پو]]|| د هغه تر مرگه ۲۰۱۰ پورې د ختيځې اسيا لوړ قد لرونکی سړی&lt;ref&gt;{{وېب سرچينه |url=http://www.thetallestman.com/tranthanhpho.htm |title=Tran Thanh Pho - The tallest man Vietnam&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt; |accessdate=۹ مارچ ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120130104803/http://www.thetallestman.com/tranthanhpho.htm |archivedate=۳۰ جنوري ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;||۱۹۴۷–۲۰۱۰.
|
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{بيرغ|افغانستان}} || {{convert|۲٫۳۰|m|ftin|abbr=on}}||[[شېرخان]]|| د افغانستان تر ټولو لوړ قد لرونکی انسان.&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=۱۳۹۸/۱۰/۲۹
۱۳۹۸ جدي ۲۹, یکشنبه |title=قدبلند ترین مرد افغانستان درگیر بیماری و بی توجهی |url=https://www.dw.com/fa-af/%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AF%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-52059118 |website= |location= |publisher=ډي دبليو فارسي}}&lt;/ref&gt;||
|
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|UK}} ||{{convert|۲٫۲۹|m|ftin|abbr=on}}||[[کريسټوفر ګرينر|کريسټوفر گرينر]]|| پخوانی لوړه ونه لرونکی انگرېز ||۱۹۴۳-
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Algeria}} ||{{convert|۲٫۲۹|m|ftin|abbr=on}}||[[ساد کايچې]]|| باکسيټبال لوبغاړی CB Breogán.&lt;ref&gt;[http://www.solobasket.com/contenidos/saad/kaiche/sus/229/centimetros/prueba/lugo/c-15630.html Saad Kaiche y sus 229 centímetros, a prueba en Lugo]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{وېب سرچينه |url=http://www.thetallestman.com/saadkaiche.htm |title=The Tallest Man, Saad Kaiche |accessdate=۹ مارچ ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323015035/http://www.thetallestman.com/saadkaiche.htm |archivedate=۲۳ مارچ ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;||۱۹۸۵–
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Montenegro}} ||{{convert|۲٫۲۹|m|ftin|abbr=on}}||[[سلاوکو ورانېس]]||د مونتېنېگرو باسکيټبال ملي لوبډله کې لوړه ونه لرونکی لوبغاړی||۱۹۸۳–
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|China}} ||{{convert|۲٫۲۹|m|ftin|abbr=on}}||[[يايو مينګ|يايو مينگ]] || د [[امريکا باسکيټبال ملي اتحايه|NBA]]  کېتر ټولو لوړه ونه لرونکی لوبغاړی تر هغې چې په ۲۰۱۱ کې تقاعد شو.||۱۹۸۰–
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|USA}} ||{{convert|۲٫۲۹|m|ftin|abbr=on}}||[[شاون برډلي]] || د [[مريکا باسکيټبال ملي اتحايه|NBA]]، پخوانی لوبغاړی ۱۹۹۳–۲۰۰۵.||۱۹۷۲–
|-
|{{هېواد بيرغ|USA}} || {{convert|۲٫۲۹|m|ftin|abbr=on}}||[[ماتيو مک ګروري|ماتيو مک گروري]]|| د هغه د مرگ نېټې ۲۰۰۵ پورې د نړۍ لوړه ونه لرونکی لوبغاړی.&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150801222737/http://matthewmcgrory.com/ |archivedate=2015-08-01 |title=Matthew McGrory official site |url=http://matthewmcgrory.com/ |access-date=2025-01-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;||۱۹۷۳–۲۰۰۵
|-
|- bgcolor=&quot;D0F0C0&quot;
|{{هېواد بيرغ|Peru}} ||{{convert|۲٫۲۸|m|ftin|abbr=on}}||[[مارګاريتو ماچوکوای|مارگاريتو ماچوکوای]]|| دا مهال د جنوبي امریکا تر ټولو لوړ کس او په امریکا کې پنځم لوړ کس دی.&lt;ref&gt;{{يوټيوب|Ne9pscWExCw|Margarito Machacuay - UPN - YouTube&lt;!-- روباټ سم کړی سرليک --&gt;}}&lt;/ref&gt;||۱۹۶۵–
|}

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}

== بهرنۍ تړنې ==

* Media related to Tall people at Wikimedia Commons
* {{کتابي سرچينه|date=14 August 1880}}
*  
* {{Cite journal|date=January 2007}}
* {{Cite journal|date=December 2015}}
* {{Cite journal|date=26 June 2017}}</text>
      <sha1>i9xjfueiqqccwqlcij2zhbpkf2ilah5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راني گټ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82165</id>
    <revision>
      <id>369657</id>
      <parentid>363929</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T06:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10838" sha1="cquui1q8z2r2d3jofvrs004uxf9u3l8" xml:space="preserve">'''رانيګاټ'''، '''راڼي ګټ''' يا '''راني ګټ''' د [[خېبر پښتونخوا|خيبر پښتونخوا ايالت]] په [[بونير ولسوالۍ|بونير دره]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pakhtoonmagazine.com/other-writers/3845/|title=بونېر کښې د سېلګرۍ تنوع|date=ناڅرگند|accessdate=۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۲۶مه|website=پښتون مجله|last=افغان|first=ايلم}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;کې د دوهمې زېږديزې پېړۍ د بودايي دور کنډوالې دې چې په ۴ کېلومتره مربع (۱.۵ ميل مربع) سيمه کې خپرې دي او د [[گندهارا|گندهارا تمدن]] پورې اړه لري.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۱۷ اکتوبر ۱۸ مه
|title       = راني ګټ د بونیر لرغونې شتمني
|url         = https://www.mashaalradio.com/a/28801996.html
|website     = مشال راډيو.کام 
}}&lt;/ref&gt;
د لرغونپوهانو په وينا، رانيگاټ د پېړيو لپاره د بودايي هنر او کلتور مرکز پاتې شوی وو، راڼي گاټ د وخت د فولکلور يوه مهمه برخه وه چې په اړه يې ګڼ شمېر کيسې او سندرې هم ليکل شوې دي.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.dawn.com/news/1125480| title = Ranigat: Mystical beauty of ancient Buddhist ruins - Pakistan - DAWN.COM}}&lt;/ref&gt;

ويل کېږي چې راني گټ د خپل وخت يوه غوره ښوونيز ځای پاتې شوی دی او لوی عالم پانيني په راني گټ پوهنتون کې د سنسکريت ژبې استاد و.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pakhtoonmagazine.com/other-writers/3845/|title=بونېر کښې د سېلګرۍ تنوع|date=ناڅرگند|accessdate=۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۲۶مه|website=پښتون مجله|last=افغان|first=ايلم}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{مالومات
|عمومي مالومات=[[کنډوالې]]، [[کلا]]، [[د لرغون پېژندنې ځای]]، [[کلتوري لرغونځی]] 
|ځای=[[بونير ولسوالۍ]]
|اداري سیمه=[[بونير ولسوالۍ ]]
|هېواد={{بيرغ|خيبر پښتونخوا}}
|تاريخي اثار=[[د یونيسکو نړیوال میراث]]،  
|د ميراث ډول=[[نړيوال نوماند ميراثځی]]
|د ميراثېدو کال=۲۰۰۴
|میراثونه=(ii) (en)  — (iv) (en)  
|د پېژندنې شمیره= 
|نور مالومات=
|کورډي‌نېشن=
}}
== نوم‌ريښې ==
'''راني گټ''' يا '''راڼيگاټ''' کره پښتو ويوکی دی چې د دوه بېلابېلو نومونو له يوځای کېدو څخه جوړ شوی دی، چې يو يې '''راڼي''' يا '''راني''' چې د ملکې په مانا ده او بل يې د '''ګټ''' چې د لويې ډبرې په مانا ده، مطلب د ملکې اړوند ډبرې. راني گټ د [[ګندهارا]] کلتور يوه ښه پخوانی پاتې شونی دی چې د غونډۍ په سر کې پروت دی، چې ورختلو لپاره اړياست چې په زينو ورپورته شئ، کومې چې په دې وروستيو کې د جاپانيانو له خوا جوړې شوې دي.
دا چې دا ډبره د غونډۍ په داسې برخه کې ده چې تر لرې لرې ټوله سيمه ترې په ښه شکل ښکاري، نو دا هم کېدای شي چې له همدې وجې دې ځای ته راڼي گټ يانې هغه ډبره چې ټوله سيمه ترې ښه رڼه ښکاري، ايښودل شوی وي. 
د ځايي خلکو کيسه ده چې په هغې غونډۍ يوه راڼۍ اوسېده چې هر ماښام به په هغه گټ کېناستله چې د غر په څنډې ولاړه ده.&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date        = ۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵
 |title       = راني ګټ
 |url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
 |website     = صفيه حليکم.کام
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20250419120700/https://www.safiahaleem.com/?p=3770
 |archivedate = 2025-04-19
 |access-date = 2025-02-23
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
== جوړښت ==
د راني گټ د ستوپا د پام وړ برخه يوه لويه ډبره ده چې د پخوانيو خلکو له خوا جوړې شوه ده، چې شايد دوی يې عبادت کاوه، دا ښارګی په خپله وخت کې په ډېره ښه بڼه جوړ شوی وو او د ځايي غرونو ډبرې پکې په ډېر مهارت سره کارول شوې وې، دا ځای له [[سوابۍ ولسوالۍ|سوابۍ]] څخه ۲۰ کيلومتره او له [[پېښور ولسوالۍ|پېښور]] [[اسلام اباد]] څخه ۱۰۰ کيلومتره واټن سره پروت دی.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date        = ۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵
 |title       = راني ګټ
 |url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
 |website     = صفيه حليکم.کام
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20250419120700/https://www.safiahaleem.com/?p=3770
 |archivedate = 2025-04-19
 |access-date = 2025-02-23
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
د راني گټ ودانۍ په څلورو برخو وېشل شوې ده، چې د لومړيو درېوو برخو نه يې اووه متره لوړ دېوال راتاو دی.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1879/ Archaeological Site of Ranigat - UNESCO World Heritage Centre]&lt;/ref&gt;
سوېي برخه د غونډۍ په ټيټه سطحه کې ده، ختيځه برخه چې د ۴۰ او ۴۵ متر کې ده، تر ټولو لويه برخه ده او سمې ودانۍ لري دلته يوه لويه ستوپا ده چې چاپېر ترې د نذر ۵۰ وړې ستوپې جوړې دي.منځنۍ ستوپا وړه وه، خو وروسوته له پلټنو پکې د دې د بهرني دېوال نه اته سکې وموندل شوې، چې د لومړي کشان باچاهانو (۱ او ۲ مې ز پېړۍ) د وخت نه پکې نذر لپاره اېښودل شوې وې او داسې ښايي چې هماغه وخت د دې د پراخولو په موخه پرې دوهم دېوال جوړ شوی دی.&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date        = ۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵
 |title       = راني ګټ
 |url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
 |website     = صفيه حليکم.کام
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20250419120700/https://www.safiahaleem.com/?p=3770
 |archivedate = 2025-04-19
 |access-date = 2025-02-23
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
په لوېديځه برخه کې څو پوړۍ يو لوی تالار ته ختلي دي چې ښايي هلته به خلک د عبادت لپاره راټولېدل. دلته تر ټولو زړه ستوپا او څلورو خواوو ته وړې سټوپې دي. ورسره ځينې زيارتونه او د دهليز نه بهر يوه د تيږې کوټنۍ ده.&lt;ref&gt;{{cite web
 |author  = &lt;!-- not stated --&gt;
 |date    = ۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵
 |title   = راني ګټ
 |url     = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
 |website = صفيه حليکم.کام
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== تګلاره ==
دا ځای د بونير ولسوالۍ په نوګرام کلي کې پروت دی چې د نوګرام څخه د يو کوچني کليوالي سړک په مرسته هلته ورتللی شئ، په ياد ځای کې د جاپان حکومت په مرسته د موټرو تمځی جوړ شوی چې په يو وخت کې ۱۵ کوچني موټر هلته ځايېدلی شي، له هغه ځايه بيا د هغه ۵۰۰ پوړيو په مرسته چې يادې غونډۍ ته د ختلو په موخه د جاپان حکومت له خوا جوړې شوي ورختلی شئ.
په اصلي ځای کې ستوپا، خانقاګانې، اوبو ايستلو سيستم او يوه لويه ډبره ده چې شايد هغوی به ورته عبادت کاوه، شامل دي، دا ښارګی په ډېره ښه بڼه جوړ شوی دی او د ځايي غرونو ډبرې پکې په ډېره ښه بڼه کارول شوې دي.
دا ځای له [[سوابۍ ولسوالۍ|سوابۍ]] څخه ۲۰ کيلومتره او له [[پېښور ولسوالۍ|پېښور]] [[اسلام اباد]] څخه ۱۰۰ کيلومتره واټن سره پروت دی.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;/&gt;

راڼي ګټ د ځايي غونډۍ په سر یوه لویه ډبره ده او د خیبر پښتونخوا ايالت دوه ولسوالۍ، [[سوابۍ ولسوالۍ|سوابۍ]] او [[بونير ولسوالۍ|بونیر]]، سره جلا کوي. د راني ګټ لوړوالی تقریبا ۴۰ متره (۱۳۰ فوټه) دی، او پلنوالی یې کابو ۲۵ متره (۸۲ فوټه) دی، چې د يو کوچني منار بڼه لري، ځايي خلک د سياحت په موخه دې سيمې ته ورځي او د ځايي سيمو د ښکلي او شنه طبيعت ننداره کوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۱۸ سېپتمبر ۱۵ مه
|title       = راني ګټ د بونیر تاریخي لرغونې اثار
|url         = https://www.mashaalradio.com/a/29491654.html
|website     = مشال راډيو.کام 
}}&lt;/ref&gt;
== ساتنه ==
د ۱۹۸۰ لسيزې راهيسې د يونېسکو او جاپان د گډ کلتوري ټيم د کيندنو راهيسې دا ځای د ورانکارۍ او له منځه تللو گواښ سره مخ دی&lt;ref&gt;[http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001470/147075mb.pdf Ranigat: 2nd to 6th Century AD]&lt;/ref&gt; ، چې اوسمهال تر څار لاندې دی او د اغزن تار په وسيله تړل شوی دی.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1879/ Archaeological Site of Ranigat - UNESCO World Heritage Centre]&lt;/ref&gt;
دا ځای د ۲۰۰۴ ز کال د جنورۍ په ۳۰ مه د يونېسکو نړيوالو ميراثځايونو په نوماند نوملړ کې ورگډ .&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;/&gt;

== د راني گټ انځورونه ==
&lt;gallery widths=&quot;190px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
دوتنه:Ranigat.jpg|د راڼي گټ بشپړه مخبڼه
دوتنه:Main Entrance of Ranigat Ruins.jpg|د راڼي گټ کنډوالو ور
دوتنه:A Room Fully made of Single Stone at Ranigat.jpg|راني گټ کې د يوې ډبرې څخه په بشپړه توگه جوړه شوې خونه
دوتنه:Stupa at Ranigat.jpg|راني گټ ستوپا
&lt;/gallery&gt;

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>cquui1q8z2r2d3jofvrs004uxf9u3l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سليمان غرونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82284</id>
    <revision>
      <id>369660</id>
      <parentid>358348</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T07:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="838xg3l4ko8c8z8xw7xzo3kd5umob72" xml:space="preserve">د '''سليمان غرونه''' يا '''کسې غرونه''' ({{Lang-fa|کوه سليمان}}) د [[هندوکش]] د غرونو سوېلي لړۍ ده چې له [[زابل ولايت|زابل]]، [[کندهار]]، [[پکتيا ولايت|پکتيا]]، [[وزيرستان]]، [[ډېره اسماعيل خان]]، [[بلوچستان|شمالي بلوچستان]] تر سوېلي [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] پورې غځېدلې ده.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۱۸ اگست ۳۰ مه
|title         = د سلیمان غرونه
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=5487
|website         = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl         = https://web.archive.org/web/20250123105016/https://www.safiahaleem.com/?p=5487
|archivedate         = 2025-01-23
|access-date         = 2025-03-03
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;{{مالومات}}
د غرونو دا لړۍ د [[پکتيا ولايت|پکتيا]] له شمال نه د [[گردېز]] شمال ختيځ کې له [[سپين غر]] سره يو ځای کيږي چې د غرونو دا لړۍ''' کوه سليمان''' نوميږي چې هره څوکه يې ځانته بېل نوم لري. په [[پښتو]] کې يې مشهور د '''کسي غر''' دی.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۱۸ اگست ۳۰ مه
|title         = د سلیمان غرونه
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=5487
|website         = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl         = https://web.archive.org/web/20250123105016/https://www.safiahaleem.com/?p=5487
|archivedate         = 2025-01-23
|access-date         = 2025-03-03
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt; او لوړه څوکه يې تخت سليمان نوميږي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۱۸ اگست ۳۰ مه
|title         = د سلیمان غرونه
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=5487
|website         = صفيه حليم ټکی کام
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = اشنا
|first         = حسيب الله
|date         = ۲۰۱۲ جولای ۲۶ مه
|title         = غرونه او سيندونه
|url         = https://ketabton.com/index.php/articles/1092
|website         = کتابتون ټکی کام
}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; چې {{convert|3487|m|ft|abbr=}} لوړوالی لري.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Park|first=Graham|url=https://books.google.com/books?id=j1xwDwAAQBAJ&amp;q=takht-e-sulaiman+height&amp;pg=PT226|title=Mountains: The origins of the Earth's mountain systems|date=2017-11-09|publisher=Dunedin Academic Press Ltd|isbn=978-1-78046-579-1|language=en}}&lt;/ref&gt;

د [[پښتانه|پښتنو]] د ولسي کيسو له مخې د دې غر د پاسه د [[سليمان|حضرت سليمان (ع)]] تخت جوړ و يا د هغه تخت دلته و. يو بل داستان کې وايي چې د [[نوح|حضرت نوح(ع)]] کشتۍ د دې غر په څوکه ايساره شوې وه. &lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۱۸ اگست ۳۰ مه
|title         = د سلیمان غرونه
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=5487
|website         = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl         = https://web.archive.org/web/20250123105016/https://www.safiahaleem.com/?p=5487
|archivedate         = 2025-01-23
|access-date         = 2025-03-03
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;

== دا هم وگورئ ==
* [[هندوکش]]
* [[سپين غر]]
* [[پښتانه]]
* [[بلوڅان]]

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>838xg3l4ko8c8z8xw7xzo3kd5umob72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماڼو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82538</id>
    <revision>
      <id>369666</id>
      <parentid>349111</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T09:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3505" sha1="73ytumota7r59yjhx30wi4jdv4h69o0" xml:space="preserve">{{توپير|ماڼو(کښتۍ چلوونکی)}}'''ماڼو''' چې جمعه '''ماڼوگان '''کيږي ({{Lang-en |Myrtus ياmyrtle }}) یو خوشبویه، مېوه دار [[بوټی]] دی. خلک يې د [[سپېلني|سپېلنو]] په څېر نظر ماتي لپاره لوگی کوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|title       = ماڼو 
|url         = https://glosbe.com/ps/en/%D9%85%D8%A7%DA%BC%D9%88
|website     = Glosbe 
}}&lt;/ref&gt;
ماڼو د [[ګل لرونکی بوټی|گل لرونکو بوټو]] له نسله دی چې د [[مورديان|مورديانو]] کورنۍ غړی دی، د لومړي ځل لپاره په ۱۷۵۳ ز کال کې د سوېډيني [[بوټپوهنه|بوټي‌پوه]] [[کارل لینئوس|کارلوس لينا]] له خوا تشريح شو.&lt;ref name=u&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40024747 Tropicos, ''Myrtus'' L.]&lt;/ref&gt;
'''ماڼو''' يوه توربخنه مېوه نيسي چې په [[پښتو]] کې ورته '''ماڼوگان'''، '''کروسکې''' او '''بيغۍ''' هم وايي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۲۱ جون ۲۱ مه
|title         = ماڼو- مانړو
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=6418
|website         = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl         = https://web.archive.org/web/20240803011149/https://www.safiahaleem.com/?p=6418
|archivedate         = 2024-08-03
|access-date         = 2025-03-16
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;
د [[د هند نيمه لويه وچه|هند لويې وچې]] نه ماڼو [[عربي هېوادونه|عربي هېوادنو]] او له هغه ځايه [[مدیترانې سمندرګی|مديترانې سواحلو]] ته يوړل شو.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۲۱ جون ۲۱ مه
|title         = ماڼو- مانړو
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=6418
|website         = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl         = https://web.archive.org/web/20240803011149/https://www.safiahaleem.com/?p=6418
|archivedate         = 2024-08-03
|access-date         = 2025-03-16
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;
{{مالومات}}
د ماڼو ونه تر ۵ مترو لوړوالی لري او تل شنه وي، له پاڼو يې خوشبويه غوړ ويستل کيږي، گل يې وړوکی او سپين رنگه وي، مېوه يې توره وي، چې په [[پخلی|پخلي]] کې د خوند او خوشبويي لپاره کارول کيږي.&lt;ref&gt;{{cite web
|last         = حليم
|first         = صفيه
|date         = ۲۰۲۱ جون ۲۱ مه
|title         = ماڼو- مانړو
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=6418
|website         = صفيه حليم ټکی کام
|archiveurl         = https://web.archive.org/web/20240803011149/https://www.safiahaleem.com/?p=6418
|archivedate         = 2024-08-03
|access-date         = 2025-03-16
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;
== د ماڼوگانو انځورونه ==
&lt;gallery widths=&quot;190px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
دوتنه:Myrtus communis in Schönbrunn - The Maria Theresa Bridal Myrtle.jpg|د ماڼو ونه
دوتنه:Starr 080304-3229 Myrtus communis.jpg|د ماڼو گل
دوتنه:Myrtus communis5.jpg|د ماڼو مېوه يا ماڼوگان
دوتنه:Myrtus communis6.jpg|بټنوک|ماڼوگانو بڼ
&lt;/gallery&gt;
== داهم وگورئ! ==
* [[سپېلني]]
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>73ytumota7r59yjhx30wi4jdv4h69o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:AfghanTsakhtan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>83846</id>
    <revision>
      <id>369640</id>
      <parentid>369632</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]] مخ [[د کارن خبرې اترې:AfghanTsakhtan]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b|Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/AfghanTsakhtan|AfghanTsakhtan]]&quot;</comment>
      <origin>357303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="buy7mxfnmyaqd63se8r9sadh52ldrqk" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=AfghanTsakhtan}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۸:۴۷, ۳۰ جون ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== شمس النهار ==

د شمس النهار په نوم یو بل مخ هم شتون لري، چي له معلوماتو بشپړ خالي دی، او ستاسو د معلوماتي مخ د نوم ګرځېدنه یې هم له خنډ سره مخ کړې ده. که چیري غواړی هغه مخ له منځه ولاړ سي، او ځای یې ستاسي مخ له سم نامه سره ونیسي د یو پازوال سره اړیکه ونیسئ. 

مننه [[کارن:Subhan Ahmad KDR|Subhan Ahmad KDR]] ([[د کارن خبرې اترې:Subhan Ahmad KDR|خبرې اترې]]) ۰۷:۵۲, ۱۰ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>buy7mxfnmyaqd63se8r9sadh52ldrqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د میاظفر کلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84782</id>
    <revision>
      <id>369650</id>
      <parentid>368816</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T04:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8332" sha1="587320hwau13apyzep3ww59tgobwgl3" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=میا ظفر کلی|native_name=د میا ظفر کلی|settlement_type=کلی|subdivision_type=هېواد|subdivision_name=[[افغانستان]]|subdivision_type1=ولایت|subdivision_name1=[[تخار ولایت]]|subdivision_type2=ولسوالۍ|subdivision_name2=[[بهارک ولسوالۍ(تخار)]]|population_total=شاوخوا ۳۰۰ کورنۍ|pushpin_map=Afghanistan|pushpin_label_position=right|pushpin_map_caption=په افغانستان کې موقعیت|اسم=Mia Zafar Village}}'''میا ظفر کلی''' {{Lang-en|Mia Zafar Village}} د [[افغانستان]] د [[تخار ولایت]] د [[بهارک ولسوالۍ (تخار)|بهارک ولسوالۍ]] یو پېژندل شوی، منځنی او تاریخي کلی دی چې د [[تالقان]] ښار لویدیځ لوري ته د شش‌ تیپې یا شپږ تیپې په سیمه کې موقعیت لري. دا کلی د تالقان ښار له مرکز څخه شاوخوا ۱۰ کیلومتره واټن لري او د سیمې په کچه د خپل کرنیز چاپېریال، ټولنیز یووالي، د علم او دین د درناوي، او د خلکو د همکارۍ له امله ځانګړی شهرت لري. د کلي نوم د سیمې له یو مخکښ، ټولنیز او باوقاره مشر «میا ظفر» څخه اخیستل شوی دی، چې د ۱۹۲۴ کال په شاوخوا کې یې د دې کلي د بنسټ ډبره کېښوده.

== جغرافیه ==
میا ظفر کلی د تخار ولایت په لویدیځو دښتو او کرنیزو سیمو کې موقعیت لري. د سیمې جغرافیه په عمومي ډول هواره ده او د کرنې لپاره ځانګړې وړتیا لري. د کلي شاوخوا د اوبو د لارو، موسمي چینو او کرنیزو کانالونو شتون د دې سیمې د حاصل‌خېزۍ کچه لوړه کړې ده.

د هوا له پلوه، دا سیمه د څلورو فصلونو څرګند بدلونونه تجربه کوي.  د اوړي موسم ګرم او وچ وي، د مني موسم ارام او معتدل وي، د ژمي موسم ډېر ساړه وي او کله ناکله د واورې ورښت هم پکې کېږي، او د پسرلي موسم د شنو بوټو او کرنیزو فعالیتونو د پیل لپاره مناسب دی.

د کلي طبیعي چاپېریال د کرنې ترڅنګ د مالدارۍ لپاره هم مناسب دی، ځکه شنې ډاګونه، څړځایونه او د اوبو سرچینې پکې شتون لري.

== تاریخ ==
د میا ظفر کلی تاریخ د ۲۰مې پېړۍ له لومړیو لسیزو سره تړاو لري. د ۱۹۲۴ کال په شاوخوا کې د سیمې یو باوقاره او ټولنیز مشر «میا ظفر» د دې سیمې د ابادولو بنسټ کېښود. هغه د خلکو د یووالي، د ځمکو د وېش، د اوبو د لارو د جوړولو، د کورونو د جوړېدو او د کلي د بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره پراخې هڅې وکړې.

د هغه د شخصیت ځانګړتیاوې لکه عدالت، مشرتوب، د خلکو تر منځ د سولې ټینګښت او د دیني ارزښتونو درناوی د دې لامل شول چې خلک ورسره یوځای شي او د کلي د پراختیا لپاره ګډ کار وکړي. د هغه په ژوند او وروسته د سیمې د مشرانو په هڅو دا کلی پراخ شو او اوس مهال شاوخوا ۳۰۰ کورنۍ پکې ژوند کوي.

د کلي اوسېدونکي د بېلابېلو قومونو څخه دي، خو د یووالي، ورورولۍ، سولې او ګډ ژوند فضا یې د سیمې د ټولنیز ثبات یوه ښکاره بېلګه ده.

== اقتصاد ==
د میا ظفر کلي اقتصاد په بنسټیز ډول پر کرنه ولاړ دی. د سیمې د حاصل‌خېزې خاورې، د اوبو د مناسب جریان او د خلکو د کرنیزو تجربو له امله دا کلی د تخار ولایت د کرنیزو سیمو له مهمو ځایونو څخه شمېرل کېږي.

د کلي مهم کرنیز محصولات په لاندې ډول دي:  غنم، وریجې، جوار، کونځلې، زغر، مۍ، لوبیا او سبزیجات.

مالداري هم د کلي د اقتصاد یوه مهمه برخه ده. خلک غواګانې، پسونه، وزې او اسونه ساتي. د لبنیاتو تولید، د څارویو پلور او د څړځایونو شتون د مالدارۍ د پراختیا لپاره ښه شرایط رامنځته کړي دي.

سوداګري هم په وروستیو کلونو کې وده کړې ده. ځینې کورنۍ په کوچنیو دوکانونو، د کرنیزو توکو په پلور، د ترانسپورټ په خدماتو او نورو کوچنیو کاروبارونو بوختې دي.

== ښوونه او روزنه ==
میا ظفر کلی د تعلیم له پلوه د تخار ولایت د هغو سیمو له ډلې دی چې د زده‌کړې کچه پکې لوړه ده. د کلي د خلکو د علم او پوهې سره مینه، د ښوونځیو شتون او د کورنیو هڅې د دې لامل شوي چې د سیمې ډېری ځوانان لوستي او مسلکي شي.

په کلي کې دوه عالي لیسې شتون لري:

'''۱) [[د نثار احمد شهید عالي لیسه]]'''  دا لیسه د هلکانو لپاره یو مهم تعلیمي مرکز دی. زده کوونکي پکې له لومړنیو ټولګیو څخه تر دولسم ټولګي پورې زده‌کړې کوي.

'''۲) [[د حضرت علي تخته کوپرک عالي لیسه]]'''  دا لیسه د نجونو لپاره یوه مهمه تعلیمي اداره ده. د سیمې نجونې پکې تر دولسم ټولګي زده‌کړې کوي او د ښځو د تعلیم په پراختیا کې مهم رول لري.

د دواړو لیسو فارغان د افغانستان په بېلابېلو پوهنتونونو کې لوړې زده‌کړې کوي او ډېری یې اوس د ښوونې، طب، انجینرۍ، اقتصاد، دیني علومو او نورو برخو کې فعال دي. میا ظفر کلی د تخار ولایت یو تاریخي، کرنیز، ټولنیز او تعلیمي مرکز دی چې د خپل جغرافیایي موقعیت، د خلکو د یووالي، د کرنې د پراختیا، د تعلیم د ودې او د تاریخي شالید له امله ځانګړی اهمیت لري. دا کلی د سولې، ورورولۍ، ګډ ژوند، علم او اخلاقو یوه ښکاره بېلګه ده او د سیمې د پرمختګ لپاره مهم رول لري.

== سرچینې ==

* د افغانستان د احصایې او معلوماتو ملي اداره – د تخار ولایت عمومي احصایوي معلومات:

  https://nsia.gov.af {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110093636/https://nsia.gov.af/ |date=2019-11-10 }}

* د افغانستان د پوهنې وزارت – د ښوونځیو رسمي لېست او تعلیمي راپورونه:

  https://moe.gov.af

* د افغانستان د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت – د تخار ولایت کرنیز راپورونه:

  https://mail.gov.af

* د افغانستان ملي جغرافیایي معلوماتي سیستم (NGIC) – د تخار ولایت نقشه:

  https://ngic.gov.af{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* د تخار ولایت د بهارک ولسوالۍ سیمه‌ییز راپورونه (UN OCHA):

  https://data.humdata.org/dataset/afghanistan-administrative-boundaries {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* د تالقان ښار او شش‌تیپې سیمې جغرافیایي معلومات – OpenStreetMap:

  https://www.openstreetmap.org

* د سیمې د مشرانو شفاهي روایتونه او تاریخي معلومات (لومړنۍ سرچینه).

== وېشنیزه ==
[[وېشنیزه:تخار ولایت]]  [[وېشنیزه:کلي]]  [[وېشنیزه:افغانستان]]</text>
      <sha1>587320hwau13apyzep3ww59tgobwgl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناصر غلامي هوجقان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87571</id>
    <revision>
      <id>369670</id>
      <parentid>369566</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T10:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>369670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9215" sha1="mr0yfbl85dp25lsgnuyp08cfu8yolli" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

'''ناصر غلامي هوجقان''' (په {{Lang-fa|ناصر غلامی هوجقان}}؛ زېږېدلی د ۱۹۷۷ کال د اپرېل په ۱، [[آبادان]]) يو ايرانی خبريال، راپور ورکوونکی، ليکوال او ورزشي مدير دی.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=د ناصر غلامي هوجقان ژوندليک|url=https://www.ilna.ir/بخش-تولید-تجارت-خدمات-32/1428247-بیوگرافی-ناصر-غلامی-هوجقان|website=ilnanews|language=fa|date=2023-12-10|access-date=2026-08-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702213512/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-32/1428247-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%AC%D9%82%D8%A7%D9%86|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ناصر غلامي هوجقان؛ له خبريالۍ څخه تر عامه اړيکو پورې|url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%A9-12/970715-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%AC%D9%82%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C|website=Roknanews|language=fa|access-date=2024-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240208032819/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%A9-12/970715-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%AC%D9%82%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C|archivedate=2024-02-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مسؤل وټاکل شو|url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-8/946272-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|website=Rokna|language=fa|access-date=2024-01-24|archive-date=2024-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204092943/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-8/946272-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ناصر غلامي هوجقان څوک دی؟|url=https://www.salameno.com/news/55429803/ناصر-غلامی-هوجقان-خبرنگار-آزاد-کیست-بیوگرافی|website=salameno|language=fa|date=2022-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=د تبريز خبريال د غړو د بسپنې سفير شو|url=https://mehre-saba.ir/miayneh/136962|website=mehre-saba|language=fa|date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=له تبريزي خبريال ناصر غلامي هوجقان سره مرکه|url=http://www.ensafnews.com/455506/گفتگو-با-ناصر-غلامی-هوجقان-خبرنگار-تبر/|website=ensafnews|language=fa|date=2022-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مدير معرفي شو|url=https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020918000443/مدیر-روابط-عمومی-سبک-شین-کیوکشین-کاراته-استان-آذربایجان-شرقی-معرفی-شد|website=farsnews|language=fa|date=2023-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=د ختيځ آذربايجان د هو کونګ فو د عامه اړيکو مسؤل وټاکل شو|url=https://avayevarzeshnews.ir/?p=26356|website=avayevarzeshnews|language=fa|date=2023-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=د عامه اړيکو درې د ګومارنې حکمونه صادر شول|url=http://sedaytabriz.com/%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%DB%8C%DA%A9/|website=sedaytabriz|language=fa|date=2023-12-18|access-date=2026-08-01|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218185722/http://sedaytabriz.com/%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%DB%8C%DA%A9/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

هغه د ختيځ آذربايجان ولايت د ازاد کونګ فو، هو کونګ فو، ګنګ توان، شين کيوکوشين کاراته، الپاګوت، فارسي کيک بوکسنګ، فايټر سټايل او پاور کيک بوکسنګ د ټولنو د عامه اړيکو مسؤل دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=د رسنيو د فعال ستاينه د ايرانيانو د غړو د بسپنې د ټولنې د سفير په توګه|url=https://farsnews.ir/azarbaijan_sharghi/1720264715444795973|website=farsnews|language=fa|date=2024-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=يو ژغورونکی په وروستيو شېبو کې په معجزه‌يي ډول له مرګه وژغورل شو|url=https://adinehpress.ir/%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87%D8%A2%D8%B3%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%AA%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%AE/|website=adinehpress|language=fa|date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مدير معرفي شو|url=http://qalampress.ir/مدیر-روابط-عمومی-سبک-شین-کیوکشین-کارات/|website=qalampress|language=fa|date=2023-11-21}}&lt;/ref&gt;

==آثار==

===خبريالي===
هغه په ۲۰۱۲ کال کې خپله خبريالي د خبر روز، صدای تبريز، تيتربرتر، باش خبر، دارا خبر او نورو خبري رسنيو سره پيل کړه او وروسته مشهور شو.

===نور فعاليتونه===
هغه د ايران د ملي رېکارډونو د کمېټې د مشر رضايي له خوا د ۱۴۰۲ کال د عامه اړيکو د حکمونو د رېکارډ لرونکي په توګه معرفي شو او د رېکارډ حکم، مډال او نښان يې ترلاسه کړ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=په تبريز کې يو کس په يوه کال کې د رزمي ورزشونو د عامه اړيکو درې حکمونه ترلاسه کړل|url=http://www.daranews.ir/تصاحب-سه-حکم-روابط-عمومی-ورزش-های-رزمی-د/|website=daranews|language=fa|date=2023-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250702204733/http://www.daranews.ir/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D8%B3%D9%87-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C-%D8%AF/|archivedate=2025-07-02|access-date=2026-08-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

هغه د غړو د بسپنې د سفير او همدارنګه د شمال لوېديځ او اردبيل د سولې د کور د سفير په توګه هم وټاکل شو.

د سره مياشتې د ټولنو د ښارونو او ولايت چارواکو هم هغه د ختيځ آذربايجان د پېښو د راپور ورکولو د رېکارډ لرونکي په توګه وستايه.

هغه په ۱۴۰۳ کال کې د ولايت د غوره عامه اړيکو مسؤل هم وپېژندل شو او د ختيځ آذربايجان د ازاد کونګ فو په برخه کې يې د عامه اړيکو د غوره والي مجسمه او لوح ترلاسه کړه.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ناصر غلامي هوجقان د ختيځ آذربايجان د شين کيوکوشين کاراته د عامه اړيکو مدير وټاکل شو|url=http://sedaytabriz.com/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA/|website=sedaytabriz|language=fa|date=2023-11-21|access-date=2026-08-01|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218133909/http://sedaytabriz.com/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==سرچينې==</text>
      <sha1>mr0yfbl85dp25lsgnuyp08cfu8yolli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87755</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:AfghanTsakhtan" />
    <revision>
      <id>369641</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]] مخ [[د کارن خبرې اترې:AfghanTsakhtan]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b|Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/AfghanTsakhtan|AfghanTsakhtan]]&quot;</comment>
      <origin>369641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="fqmcbvrplzjkfiwud4x3zpmerflvou3" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:AfghanTsakhtan]]</text>
      <sha1>fqmcbvrplzjkfiwud4x3zpmerflvou3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>