ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 14210 369697 369313 2026-10-06T17:57:49Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 369697 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس پخوانی هیواد |native_name = |conventional_long_name = د درانیانو سترواکي |common_name = افغانستان |continent = Europe |region = |status = سترواکي |era = |event_start = |date_start = |year_start = ۱۷۴۷ |event_end = |date_end = |year_end = ۱۸۲۶ |event_post = |date_post = |p1 = د افشاریانو ټولواکمني |flag_p1 = |p2 = د مغولو ټولواکمني |flag_p2 = Fictional flag of the Mughal Empire.svg |p3 = د مراټایانو ټولواکمني |flag_p3 = Flag of the Maratha Empire.svg |p4 = خانات بخارى |flag_p4 = War flag of Khanate of Bukhara.svg |s1 = د افغانستان امارت |s2 = د مراټیانو ټولواکمني |s3 = د سېکانو ټولواکمني |flag_s1 = Flag of Afghanistan pre-1901.svg |flag_s2 = Flag of the Maratha Empire.svg |flag_s3 = Punjab flag.svg |image_flag = Flag of the Durrani Kingdom.svg |flag_alt = Horizontal tricolor (black, white, red) |flag = Flag of the Abdali Afghan Tribes.jpeg |image_coat = Order of the Durrani Empire Afghanistan received by Sir Thomas Willshire 1789 1862.jpg |symbol_type = سمبول |coat_alt = |image_map = Map of the Durrani Empire (1761).png |image_map_alt = د افغانستان نخشه یا داحمدشاه بابا تر قبضی لاندی سیمی په ۱۷۶۱م کال کی |image_map_caption = د افغانستان نخشه په ۱۷۴۷م کال کی |national_motto = ''[[توکل پر خدای]]'' |national_anthem = |capital = *[[کندهار]] (لمړۍ) *[[کابل]] (دویمه، د دوبي پلازمېنه) *[[پېښور]](دریمه، د ژمي پلازمېنه) *[[هرات]] (څلورمه، ۱۸۱۸–۱۸۲۶) |common_languages = ;رسمي ژبه [[پښتو]]<br/>[[پاړسي|دري]]<br/>[[اوردو ژبه|اردو]] |government_type = [[ټولواکمني]] |title_leader = [[د پښتنو ټولو واکمني|پیښلیک]] |leader1 = [[احمد شاه درانی]] |year_leader1 = ۱۷۴۷– ۱۷۷۲ |leader2 = [[شاه شجاع]] (اخري) |year_leader2 = ۱۸۳۹–۱۸۴۲ |leader3 = |year_leader3 = |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = 1871 |religion = {{plainlist| *[[اسلام]] ۱۰۰٪ }} |stat_pop1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{افغانستان}}<br />{{ایران}}<br />{{بيرغ|پاکستان}}<br />{{هند}}<br />{{تاجیکستان}}<br />{{اوزبکستان}}<br />{{تورکمنستان}}<br />{{چين}} }} {{د پښتنو تاریخ}} '''د درانيانو سترواکي'''، چې ورته سدوزی واکمني او افغان سترواکي هم ویل کېږي، يو افغان سترواکي وو چې د [[احمد شاه درانی|احمد شاه دراني]] لخوا یې بنسټ کېښودل شو او د آسیا په منځني ختیځ او سویلي خواوې کې یو شمېر برخې په کې شاملېدلې. دغې سترواکۍ په خپل اوج کې په افغانستان، معاصر پاکستان، د ایران په شمال ختیځو او سویل ختیځو برخو، ختیځ ترکمنستان او شمال لویدیځ هند واک درلود. د عثماني سترواکۍ په خوا کې، دراني سترواکي د اتلسمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې لویه مسلمانه سترواکي وه.<ref name="Lee 1996">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C&q=sadozai+kingdom&pg=PA116|title=The "Ancient Supremacy": Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|last=Lee|first=Jonathan L.|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=9789004103993|language=en}}</ref><ref name="Britannica2">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire|title=Last Afghan empire|access-date=2010-08-25|editor1-link=Louis Dupree (professor)|editor1-first=Louis|editor1-last=Dupree|first=Nancy|last=Hatch Dupree|display-editors=etal|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|year=2010}}</ref><ref>{{cite book|url=http://www.khyber.org/books/pdf/ahmad-shah-baba.pdf|title=Ahmad Shah Durrani: Father of Modern Afghanistan|last=Singh|first=Ganda|publisher=Asia Publishing House|date=1959|access-date=2013-02-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207183925/http://www.khyber.org/books/pdf/ahmad-shah-baba.pdf|archive-date=2013-02-07}}</ref><ref>{{cite book|last=Dupree|first=Louis|date=1980|title=Afghanistan|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3556|publisher=Princeton University Press|page=[https://archive.org/details/dli.pahar.3556/page/334 334]|isbn=0-691-03006-5|quote=Next to the [[Ottoman Empire]], the Durrani Empire was the greatest Muslim empire of the second half of the eighteenth century.}}</ref> احمدشاه ابدالي د محمد زمان خان ابدالي زوی (د ابدالي قبیلې مشر) او د نادر افشار یوله نامتو قوماندانانو نه و. په خپله قبیله کې په بې اتفاقۍ له برلاسۍ او د ۱۷۴۷ ز کال په جون میاشت کې د نادر افشار له مړینې وروسته، احمدشاه ابدالي همدغه کال د کندهار، غزني، کابل او پېښور په نیولو سره افغانستان خوندي او د افغانستان پاچا شو. واک ته له رسېدو وروسته احمد شاه ابدالي د خپلې قبیلې نوم «دراني» ته واړاوه، چې له دې وروسته هغه د احمدشاه دراني په نوم پېژندل کېده. په ۱۷۴۹ ز کال کې مغول واکمن د شمال لویدیځ هند د ډېری برخو حاکمیت افغانانو ته پرېښود. له دې وروسته احمد شاه لویدیځ ته مخه کړه، څو مشهد چې د شاهرخ شاه له خوا اداره کېده ونیسي، خو هغه له احمد شاه سره بیعت وکړ او د هغه حکومت یې ومانه. وروسته یې د هندوکش شمال ته ځواکونه ولېږل، څو ترآمو سیند پورې سیمې ونیسي، په ډېر لنډ مهال کې، د شمال سیمو ګڼ شمېر بېلابېلې قبیلې له ده سره یوځای شوې. له دې وروسته احمدشاه او د هغه ځواکونو څلورځله پر هند برید وکړ او د کشمیر او پنجاب سیمو کنترول یې ترلاسه کړ. د ۱۷۵۷ ز کال په لومړیو کې هغه په ډیلي برید وکړ، خو مغولي سترواک دویم عالمګیر ته یې اجازه ورکړه چې له ده نه په تابعیت کولو یا د ده د واکمنۍ په منلوسره د سیند سیند په سویلي سیمو یوازې تش په نامه واکمن پاتې شي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9o0IRPpvDjkC&pg=PA164|title=Boundary Politics and International Boundaries of Iran<!-- omit the subtitle: the one given at Google Books is truncated and the full one, visible at Universal Publishers, is too long -->|isbn=9781581129335|last1=Mojtahed-Zadeh|first1=Pirouz|year=2007}}</ref> په ۱۷۷۲ ز کال کې د احمدشاه دراني له مړینې وروسته، د هغه زوی تیمورشاه درانی د دراني لړۍ واکمن شو. د تیمورشاه د واکمنۍ پر مهال کابل د دراني سترواکۍ په پلازمېنه واوښت او پېښور یې د ژمي په موسم کې پلازمېنه وټاکله. په ورته مهال دغې سترواکۍ د شیندل کېدو پر لورحرکت وکړ. دغې لړۍ ته د نسلونو لپاره افغانستان په میراث پاتې شو، تر هغه مهاله چې دوست محمد خان په ۱۸۲۳ ز کال کې واک ترلاسه کړ. دراني سترواکي د معاصر افغانستان د بنسټ اېښودونکې په توګه پېژندل کېږي، چې احمد شاه درانی ته د «ملت د پلار» یا «بابا» لقب ورکړل شوی دی.<ref>{{cite book|last1=Malleson|first1=George|title=History of Afghanistan: From the Earliest Period to the Outbreak of the War of 1878|date=1878|isbn=0343739771|page=298|url=https://www.google.ca/books/edition/History_of_Afghanistan/0ec2AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover|access-date=31 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/|title=Afghanistan|access-date=2010-08-25|publisher=[[CIA]]|work=[[The World Factbook]]|archive-date=2021-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/|url-status=dead}}</ref> == د احمد شاه دراني واکمني (۱۷۴۷- ۱۷۷۲ ز کال) == === د افغان دولت بنسټ اېښودل === په ۱۷۰۹ ز کال کې د کندهار ولایت د غلجي قبیلې مشر میرویس خان هوتکي، له صفوي فارسیانو نه خپلواکي ترلاسه کړه. له ۱۷۲۲ ز کال نه تر ۱۷۲۵ ز کال پورې د هغه زوی محمود هوتکي د لنډ مهال لپاره د ایران په ډېرو برخو واکمني وکړه او ځان یې د فارس پاچا باله. له دې سره هوتکي لړۍ په ۱۷۳۸ ز کال کې وروسته له هغه چې د نادر افشار تر مشرۍ لاندې د فارس د افشاریانو له خوا مات او تبعید شول پای ته ورسېده. ۱۷۴۷ ز کال له مغولي او فارسي سترواکیو نه، جلا افغان سیاسي بنسټ د رامنځته کېدو شاهد و. د دغه کال په جولای میاشت کې (د نادر افشار له وژل کېدو وروسته) یوه لویه جرګه جوړه شوه. جرګې ۹ ورځې دوام وکړ او د واکمنۍ لپاره دوه مخکښان رامخته شول: حاجی جمال خان له محمدزايي او احمد خان له سدوزایي کورنۍ نه. محمد صابر خان چې یو ملنګ (سپېڅلی سړی) و او وړاندې یې هم وړاندوینه کړې وه چې احمد خان به د افغانانو مشر وي، را مخته شو، د احمد خان په پګړۍ کې یې د غنمو وږی وټومبه او هغه یې پاچا، دُر دُوران وباله.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://iranicaonline.org/articles/afghanistan-x-political-history|title=Afghanistan: x. Political History|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|author=D. Balland|date=December 15, 1983|access-date=2012-08-08}}</ref> === لومړۍ بریاوې === د احمدشاه له لومړیو پوځي عملیاتو نه له غلجیانو نه د قلات غلجي او غزني نیول وو، همدارنګه یې کابل او پېښور د مغولي والي نصیر خان نه ونیول. په ۱۷۴۹ ز کال کې، مغولي سترواک احمدشاه بهادر اړ شو، څو سیند، پنجاب سیمه او د سیند مهم سیند (Indus River) احمدشاه ته وسپاري، څو خپله پلازمېنه د افغانانو له برید نه وژغوري. له جګړې پرته په ختیځ کې د پام وړ قلمرو په لاسته راوړو، احمدشاه لویدیځ ته مخه کړه، څو مشهد چې د نادرافشار د لمسي شاهرخ افشار له خوا اداره کېده ونیسي. وروسته له هغې احمدشاه خپل ځواکونه د هندوکش غرونو د شمالي سیمو په نیولو پسې ولېږل. دغه پیاوړي ځواک، په لنډ مهال کې د شمالي افغانستان ترکمني، ازبکي، تاجکي، هزارګي او نورې قبیلې تر خپل کنټرول لاندې راوستې. احمدشاه د درېم ځل او بیا د څلورم ځل لپاره د مغولي سترواکۍ په پاتې شونو برید وکړ، له لاهور سره یې چې د افغانانو له خوا اداره کېده، په پنجاب او کشمیر سیمو کنترول ترلاسه کړ. په ۱۷۵۷ ز کال کې یې په ډیلي برید وکړ، خو مغولي لړۍ ته یې اجازه ورکړه، چې په دغه ښار ترهغه مهاله چې په پنجاب، سیند او کشمیر د احمدشاه واکمني مني، یوازې تش په نامه کنترول ولري. هغه خپل زوی تیمورشاه د خپلو ګټو ساتلو په موخه، په هند کې پرېښود او افغانستان ته راوګرځېد.<ref name="Runion 2007">{{cite book|first=Meredith L.|last=Runion|url=https://books.google.com/books?id=aZk9XzqCFGUC&q=ahmad+shah+durrani+1749+sindh+and+punjab&pg=PA69|title=The History of Afghanistan|page=69|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0313337987}}</ref> === له چین سره اړیکې === احمد شاه چې د قزاقستان تر ختیځو پولو پورې د چینايي چینګ سلسلې له مخکې تګ نه اندېښمن و، هڅه یې وکړه چې ګاونډي مسلمان خانات (سمرقند او بخارا) او قزاقان ظاهراً د خپلو لویدیځو مسلمانو د آزادولو لپاره په چین باندې د برید په موخه یو موټی کړي. احمد شاه له چینايي چینګ سره سوداګري بنده کړه او قوقند ته یې ځواکونه ولېږل. په ورته مهال په هند باندې د ده بریدونو دولتي خزانه تشه کړې وه او په مرکزي آسیا کې یې د ځواکونو د کمېدو لامل شوی و، له همدې امله د کافي منابعو د نشتوالي له امله هغه نه شو کولای، هرڅه وکړي، یوازې دا چې د ناکامو خبرو په موخه بیجینګ ته پلاوی ولېږي.<ref>{{cite book|title=Holy war in China: the Muslim rebellion and state in Chinese Central Asia, 1864–1877|last1=Kim|first1=Ho-dong|year=2004|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-4884-1|page=20|url=https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC|access-date=2010-08-25}}</ref><ref>{{cite book|title=The Empire and the Khanate: a political history of Qing relations with Khoqand c. 1760–1860|last1=Newby|first1=Laura J.|year=2005|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-14550-4|page=34|url=https://books.google.com/books?id=KTmO416hNQ8C|access-date=2010-08-25}}</ref> === وروستي کلونه === په پاني پت کې بریا د احمدشاه  او افغان ځواک د اوج ټکی و. په ورته مهال ان د ده د ژوند پر مهال سترواکي د شیندل کېدو پر لور روانه وه. احمدشاه په ۱۷۶۲ ز کال کې، د شپږم ځل لپاره د افغانستان له پولو ووت، څو سېکان تر خپل واک لاندې راولي. له دغه مهاله او له دغه مهال وروسته، د دغې سترواکۍ کنترول او واک په کمېدو شو، چې د نوموړي د مړینې پر مهال د پنجاب یو شمېر برخې سیکانو نیولې وې، همدارنګه په شمال کې یو شمېر قلمرونه، د ازبکانو لاس ته ورغلي وو، چې اړتیا یې ولیده، یوه حل لار ورته ومومي.<ref name="Runion 20073">{{cite book|first=Meredith L.|last=Runion|url=https://books.google.com/books?id=aZk9XzqCFGUC&q=ahmad+shah+durrani+1749+sindh+and+punjab&pg=PA69|title=The History of Afghanistan|page=69|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0313337987}}</ref> هغه پر لاهور برید وکړ او د سیکانو د سپېڅلي ښار امرتسر په نیولو سره سره یې، په زرګونه سیکان ووژل، د هغوی د درناوي وړ طلایي معبد یې وران کړ. د دوو کلونو په ترڅ کې سیکانو یو ځل بیا بغاوت وکړ او خپل سپېڅلی ښار امرتسر یې جوړ کړ. احمدشاه څو ځله هڅه وکړه، سیکان د تل لپاره تر خپلې ولکې لاندې راولي، خو و یې نه شو کړای. احمدشاه په شمال کې له بل بغاوت سره مخامخ شو، چې له امله یې هغه او د بخارا ازبک امیر هوکړه وکړه چې آمو سیند به د دواړو د اړوندو سیمو ترمنځ پوله وي. احمدشاه د کندهار په ختیځ غرونو کې خپل کور ته راوګرځېد، چېرې چې د ۱۷۷۲ ز کال د اکتوبر په ۱۶ مه مړ شو. هغه د قبیلوي همکاریو او مخالفتونو د توازن په برابرولو کې د پام وړ توګه بریالی و او هغه تر ډېره قبیلوي انرژي له بغاوتونو نه په لرې کېدو هدایت کوله. هغه د احمدشاه بابا یا «دافغانستان پلار» په توګه پېژندل کېږي.<ref>{{cite book|first=Purnima|last=Dhavan|title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699|url=https://archive.org/details/whensparrowsbeca0000dhav|publisher=Oxford University Press|year=2011|page=[https://archive.org/details/whensparrowsbeca0000dhav/page/112 112]}}</ref><ref name="Singh 1978">{{cite book|first=Khushwant|last=Singh|title=A History of the Sikhs|volume=I: 1469–1839|location=Delhi|publisher=Oxford University Press|year=1978}}</ref><ref>{{cite dictionary|dictionary=Punjabi–English Dictionary|editor1-first=S. S.|editor1-last=Joshi|editor2-first=Mukhtiar|editor2-last=Singh Gill|location=Patiala, India|publisher=Punjabi University Publication Bureau|year=1994|title=Ghalughara|quote=holcaust, massacre, great destruction, deluge, genocide, slaughter, (historically) the great loss of life suffered by Sikhs at the hands of their rulers, particularly on 1 May 1746 and 5 February 1762|page=293}}</ref><ref>{{cite book|last=Latif|first=Syad Muhammad|title=The History of Punjab from the Remotest Antiquity to the Present Time|publisher=Eurasia Publishing House|year=1964|location=New Delhi}}</ref><ref name="Chopra 1928 26">{{cite book|title=The Panjab as a Sovereign State|last=Chopra|first=Gulshan Lall|year=1928|publisher=Uttar Chand Kapur and Sons|location=Lahore|page=26}}</ref> ==سرچینۍ== {{د افغانستان سرليکونه}} [[وېشنيزه:د پښتنو ټولواکمنیانې]] [[وېشنيزه:د درانیانو ټولواکمنی]] [[وېشنيزه:د افغانستان پېښليک]] 58u65qzodk5qcvichfsriub0yjtmxwy 10 14211 369694 362343 2026-10-06T17:16:07Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 369694 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ايران | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-official = Flag of Iran (official).svg | flag alias-1502 = | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Islamic Republic of Iran Army Ground Forces | flag alias-navy=Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | link alias-navy=Islamic Republic of Iran Navy | link alias-naval = Islamic Republic of Iran Navy | flag alias-military=Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg | link alias-military=Islamic Republic of Iran Army | link alias-air force = Islamic Republic of Iran Air Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = official | var2 = 1502 | var3 = 1576 | var4 = 1665 | var5 = 1736 | var6 = 1760 | var7 = 1796 | var8 = 1849 | var9 = 1907 | var10 = 1910 | var11 = 1925 | var12 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = IRI </noinclude> | related1 = پارس | related2 = پهلوي ايران | related3 = قاجاري ايران }} 3f38xg31syr26ndqzgandzfvusug3bh 369695 369694 2026-10-06T17:57:30Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 369695 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ايران | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-official = Flag of Iran (official).svg | flag alias-1502 = | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Islamic Republic of Iran Army Ground Forces | flag alias-navy=Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | link alias-navy=Islamic Republic of Iran Navy | link alias-naval = Islamic Republic of Iran Navy | flag alias-military=Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg | link alias-military=Islamic Republic of Iran Army | link alias-air force = Islamic Republic of Iran Air Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = official | var2 = 1502 | var3 = 1576 | var4 = 1665 | var5 = 1736 | var6 = 1760 | var7 = 1796 | var8 = 1849 | var9 = 1907 | var10 = 1910 | var11 = 1925 | var12 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = IRI </noinclude> | related1 = پارس | related2 = پهلوي ايران | related3 = قاجاري ايران }} pzbpugq941l0ej4q1wqs42gidilz5kv 0 15620 369693 298989 2026-10-06T17:16:04Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 369693 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = |conventional_long_name = د هوتکيانو ټولواکمني<br>Hotaki Empire |common_name = د هوتکيانو ټولواکمني |continent = Asia |region = South Asia |country = [[افغانستان]]، [[ايران]] |era = لومړنی وخت |year_start = 1709 |year_end = 1738 |p1 = صفوي ټولواکمني |flag_p1 = |p2 = د مغولو ټولواکمني |flag_p2 = Fictional flag of the Mughal Empire.svg |s1 = افشاريان |flag_s1 = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg |date_start = اپرېل |date_end = 24 مارچ |event_start = د ميرويس هوتک بغاوت |event_end = د کندھار محاصره |image_flag = Black flag.svg |flag = Flag of Afghanistan |flag_type = بېرغ |image_coat = |image_map = Map of The Hotakids.png |image_map_caption = هوتکيانو ټولواکمني (1722-1729) هوتیکان په دوو ډلو ویشل شوی دی چی (۱) بابي (۲) سیدخیل دی |national_motto = |national_anthem = |capital = [[کندھار]]<br>[[اصفهان]] |common_languages = [[پښتو]]<br>[[فارسي]] |government_type = بيخي پاچايي |title_leader = [[د افغانستان د پاچايانو لړليک|مير]] |leader1 = [[ميرويس هوتک]] |year_leader1 = 1709–1715 |leader2 = [[شاه عبدالعزيز هوتک]] |year_leader2 = 1715–1717 |leader3 = [[شاه محمود هوتک]] |year_leader3 = 1717–1725 |leader4 = [[شاه اشرف هوتک]] |year_leader4 = 1725–1730 |leader5 = [[شاه حسين هوتک]] |year_leader5 = 1725–1738 |stat_year1 = |stat_pop1 = |stat_area4 = |population_density3 = |religion = [[اسلام]] |currency = |today = {{flag|افغانستان}}<br>{{flag|ايران}}<br>{{flag|پاکستان}}<br>{{flag|ترکمنستان}} }} د هوتکیانو سترواکي افغان پاچهي وه چې د پښتنو د غلجي قوم له خوا یې بنسټ کېښودل شو او د ۱۷۲۰ مې ز لسیزې په اوږدو کې یې د لنډ مهال لپاره په ایران او افغانستان کې واکمني وکړه. هوتکي سترواکي د ۱۷۰۹ ز کال په اپریل میاشت کې د میرویس خان هوتکي له خوا،چې د افغانستان د سویل په لوی کندهار سیمه کې یې د فارسي صفوي سترواکۍ پر وړاندې د بریالي انقلاب مشري وکړه تاسیس شوه.<ref name="Malleson">{{Cite book|title=History of Afghanistan, from the Earliest Period to the Outbreak of the War of 188|last1=Malleson|first1=George Bruce|year=1878|publisher=Elibron.com|location=London|isbn=1402172788|page=227|url={{Google books |plainurl=yes |id=pqNGBEmHUd4C |page=227 }}|access-date=2010-09-27}}</ref> په ۱۷۱۵ ز کال کې میرویس په خپل طبیعي مرګ مړ شو او ورور یې عبدالعزیز ځای ناستی شو. هغه ډېر مهال واکمني ونه کړه او د خپل وراره محمود له خوا ووژل شو، هغه صفوي پاچا بې وسلې کړ او په ایران کې یې خپل حکومت اعلان کړ. په ۱۷۲۵ ز کال کې د هغه د تره زوی اشرف پر محمود په ماڼۍ کې کودتاه وکړه او د ده ځای ناستی شو. اشرف هم د اوږد مهال لپاره خپل تاج او تخت و نه شو ساتلی، ځکه نادر قلي بیک (ورپسې پاچا) چې د صفویانو د بیرغ مشري یې لرله، دی مات کړ. په ۱۷۲۹ ز کال کې د دامغان جګړه او د اوسني افغانستان سویل ته د اشرف هوتک تبعید، هوتکي واکمني د خپلې پخوانۍ سترواکۍ کوچنۍ برخې ته محدوده کړه. په ۱۷۳۸ ز کال کې هغه مهال چې نادر شاه د اشرف ځای ناستی حسین هوتک، د کندهار له اوږدې محاصرې وروسته مات کړ، هوتکي واکمني پای ته ورسېده. ورپسې نادرشاه په هغو سیمو باندې د ایران د بیا واکمني رامنځته کولو پیل وکړ، کوم چې لسیزې وړاندې د ایراني سترواکۍ د اصلي سیالانو، لکه: عثماني سترواکي او روسي امپراتورۍ په لاس د دوی له لاسه وتلې وې.<ref name="Browne33">{{Cite web|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=90001014&ct=33|title=AN OUTLINE OF THE HISTORY OF PERSIA DURING THE LAST TWO CENTURIES (A.D. 1722-1922)|page=33|work=[[Edward Granville Browne]]|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|location=London|access-date=2010-09-24}}</ref> == د هوتکي سترواکي تاریخ == === د میرویس هوتکي واک ته رسېدنه او واکمني === ==== د صفویانو زوال ==== صفوي شیعه ګانو له ۱۶ مې پېړۍ نه د ۱۸ مې پېړۍ تر پیل پورې په لوی کندهار د خپل لرې پراته ختیځ قلمرو په توګه واکمني وکړه. په ورته مهال په دغه سیمه کې اصلي افغان قبیلې استوګن وې چې سني مسلمانان و. په چټکۍ سره په ختیځ کې د سني مغلو سترواکي پیل شوه، چې کله ناکله یې له پیاوړو صفویانو سره د افغانستان د سویلي قلمرو پر سر جګړه کوله. د بخارا خاناتو په ورته مهال شمالي سیمې تر ولکې لاندې لرلې. د اولسمې پېړۍ په وروستیو کې، صفویان مخ پر زوال شول. په ۱۶۲۹ ز کال کې د شاه عباس له مړینې وروسته، صفوي پاچایان چندان اغېزمن نه وو او همدا لامل شو چې دغه سترواکي له زوال سره مخامخ شي. د ۱۶۹۴ ز کال د جولای په ۲۹ مه شاه سلیمان مړ شو او سلطان حسین واک ته ورسېد. د هغه د واکمنۍ پر مهال ستونزې لا پسې پېچلې شوې. حسین د خپلې واکمنۍ پر مهال په سختۍ سره ماڼۍ پرېښوده، کوم چې د وروستیو صفوي پاچایانو ترمنځ غیر معمول نه وو. وروستي صفوي پاچایان د خپلو نیکونو په څېر متحرک نه وو کوم چې ډېر وخت یې په مبارزو کې تېراوه او کوچني دربارونه به یې لرل، دوی تر ډېره تحرک نه درلود او دربارونه یې هم له ډلو ټپلو ډک و. حکومت کمزوری و او پوځ هم اغېزمن نه و. د واک دغې تشې یو شمېر قبیلوي ډلو،لکه: ترکمنانو، بلوڅانو، عربو، کوردانو، داغستانیانو او افغانانو ته دا اجازه ورکوله چې په پوله ییزو ولایتونو بریدونه وکړي.<ref name="Romano">{{Cite book|last1=Romano|first1=Amy|url={{Google books |plainurl=yes |id=TKUxyVCrYn0C |page=28 }}|title=A Historical Atlas of Afghanistan|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=9780823938636|page=28|access-date=2010-10-17}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=Matthee|first=Rudi|url=https://books.google.com/books/about/Persia_in_Crisis.html?id=fFaw4od7nfUC|title=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan|date=2012|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-84511-745-0|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Axworthy|first=Michael|url=https://books.google.com/books/about/Sword_of_Persia.html?id=6BuDBAAAQBAJ|title=Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|date=2010-03-24|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85773-347-4|language=en}}</ref> ==== په کندهار کې د ګرګین خان واکمني ==== په ۱۷۰۴ ز کال، صفوي پاچا شاه حسین خپل ګرجي تابع او کارتلي پاچا یوولسم جورج (ګرګین خان)، چې اسلام یې منلی و، د کندهار د والي په توګه مقرر کړ. د ۱۷۰۴ ز کال د مۍ میاشتې په پیل کې هغه له کرمان نه راووت او له اووه اونیو وروسته، هغه په دغه ولایت کې رامنځته شوې نارامۍ سرکوب کړې. ډېر ژر هغه د کندهار له ښاروال (کلانتر) میرویس هوتکي سره چې د غلجیو ترمنځ یو له بډایه او اغېزمنو کسانو نه و، مخامخ شو. په پیل کې میرویس له ګرګین سره ښې اړیکې لرې، خو هغه مهال چې میرویس په ۱۷۰۶ ز کال کې د ښاروالۍ له چوکۍ ګوښه او علم شاه افغان د هغه پر ځای وګمارل شو، دغه اړیکې ترینګلې شوې.<ref>''Nadir Shah and the Afsharid Legacy'', '''The Cambridge history of Iran: From Nadir Shah to the Islamic Republic''', Ed. Peter Avery, William Bayne Fisher, Gavin Hambly and Charles Melville, (Cambridge University Press, 1991), p. 11.</ref><ref name=":2">{{Cite book|last=Lockhart|first=Laurence|title=The Fall of the Safavi Dynasty and the Afghan Occupation of Persia|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1958}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|last=Matthee|first=Rudi|url=https://books.google.com/books/about/Persia_in_Crisis.html?id=fFaw4od7nfUC|title=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan|date=2012|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-84511-745-0|language=en}}</ref><ref name=":12">{{Cite book|last=Axworthy|first=Michael|url=https://books.google.com/books/about/Sword_of_Persia.html?id=6BuDBAAAQBAJ|title=Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|date=2010-03-24|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85773-347-4|language=en}}</ref> د ټول ولایت په کچه د ګرګیانو پر وړاندې کرکه رامنځته شوې وه، ځکه دوی په سیمه ییزو وګړو باندې په وحشي توب حکومت چلاوه. دغې چارې غلجیان د صفوي حکومت پر وړاندې بغاوت ته هڅول او میرویس هم له دغو بغاوتونو نه یوه ته اړوند و. ګرګین خان دې ته متوجه شو او میرویس یې اصفهان ته ولېږه. هلته یې د صفوي دربار کمزورتیا ولیدله او د ګرګین له وحشي توب نه یې شکایت وکړ. شاه او دربار یې د هغه پر ضد وهڅاوه او د حج لپاره مکې ته ولاړ. هغه بریالی شو چې د صفویانو د ظالمې حکومتولۍ د راپرځولو په موخه دیني فتوا ترلاسه کړي. د ۱۷۰۸ ز کال په اوړي یا د ۱۷۰۹ ز کال په جنوري کې هغه کندهار ته را وګرځېد او داسې فرصت ته په تمه شو څو ګرګین خان ووژني.<ref name="Otfinoski">{{Cite book|last1=Otfinoski|first1=Steven Bruce|url={{Google books |plainurl=yes |id=fbXmk-EauHIC |page=8 }}|title=Afghanistan|publisher=Infobase Publishing|year=2004|isbn=9780816050567|page=8|access-date=2010-09-27}}</ref><ref name=":3">{{Cite thesis|title=The Pearl of Pearls: The Abdālī-Durrānī Confederacy and Its Transformation under Aḥmad Shāh, Durr-i Durrān|url=https://tspace.library.utoronto.ca/handle/1807/80750|date=November 2017|degree=Thesis|language=en|first=Sajjad|last=Nejatie}}</ref> ==== بغاوت ==== د ۱۷۰۹ ز کال په اپریل میاشت کې دغه فرصت ترلاسه شو، د کاکړو قبیلې د مالیاتو له ورکړې ډډه وکړه، له همدې امله ګرګین خان او د هغه کسان له دوی سره مبارزې ته راووتل. میرویس او د هغه کسان چې د ناشر خان غزنوي له خوا یې ساتنه کېدله، په ګرګین یې برید وکړ او د اپریل په یووېشتمه یې هغه وواژه. هغوی د ګرګین عسکر له کندهاره وشړل او پاتې شوي ګرجیان ګرشک ته وتښتېدل او منتظر پاتې شول. کله چې صفوي دربار ته دغه خبر ورسېد دوی کیخسرو خان له ۱۲۰۰۰ کسانو سره د کندهار بېرته نیولو ته ولېږه. هغه د ۱۷۰۹ ز کال په نومبر میاشت کې اصفهان د کندهار په مقصد پرېښود او د ابدالي قبیلې د کسانو له خوا ورسره مرسته کېدله. پوځ په کرارۍ سره پر مخ ته، ځکه د دربار له خوا ورسره کافي مرسته نه کېدله، دوی فراه ته د ۱۷۱۰ ز کال په اپرېل – مۍ یا نومبر کې ورسېدل. د ۱۷۱۱ ز کال په اوړي کې کیخسرو په کندهار لښکر کشي وکړه او هغه یې محاصره کړ. غلجیانو د سولې وړاندیز وکړ، خو کیخسرو و نه مانه، له همدې امله یې جګړې ته دوام ورکړ. بلوڅانو په پرله پسې توګه په ګرجیانو بریدونه وکړل او اړ یې کړل چې د اکتوبر په ۲۶ مه پر شا شي. د کندهار مدافعین راپورته شول او ګرجیان یې تعقیب کړل چې په پایله کې کیخسرو ووژل شو. بل فارسي پوځ په ۱۷۱۲ ز کال کې کندهار ته ولېږل شو، خو هغوی هېڅکله هلته ونه رسېدل، ځکه د هغوی قوماندان په هرات کې مړ شو او هوتکیان یې خپل سر ته پرېښودل. له همدې امله، میرویس وکولای شول ، په ټول کندهار ولایت واک ترلاسه کړي. په ۱۷۱۵ ز کال په نومبر میاشت کې د طبیعي لاملونو له امله، د هغه له سوله ییز مرګ وروسته، د هغه ورور عبدالعزیز د ده ځای ناستی شو، چې له اتلس میاشتو حکومتولۍ وروسته د میرویس د زوی محمود له خوا ووژل شو.<ref>{{Cite book|last=Runion|first=Meredith L.|url=https://books.google.com/books?id=aZk9XzqCFGUC&pg=PA63|title=The History of Afghanistan|date=2007|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-33798-7|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Noelle-Karimi|first=Christine|url=https://books.google.com/books/about/The_Pearl_in_Its_Midst.html?id=Kdl9oAEACAAJ|title=The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries)|date=2014|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|isbn=978-3-7001-7202-4|language=en}}</ref> ==== په ایران برید ==== په ۱۷۲۰ ز کال کې، د محمود افغان ځواکونو د سیستان له دښتې نه په تېرېدو کرمان ونیو. ده هوډ درلود چې د فارسیانو پلازمېنه اصفهان ونیسي. د ۱۷۲۲ ز کال د مارچ په اتمه د ګلن آباد په جګړه کې د فارسي ځواکونو له ماتولو وروسته، هغه اصفحان محاصره کړ. محاصرې نږدې شپږ میاشتې دوام وکړ او د اصفهان وګړي له داسې لوږې سره مخامخ شول چې ان اړ شول موږک او سپي وخوري. د ۱۷۲۲ ز کال د اکتوبر په ۲۳ مه سلطان حسین له واکه پر شا شو او محمود یې د فارس د نوي پاچا په توګه په رسمیت وپېژند. تر ۱۷۲۹ ز کال پورې د راتلونکو اوو کلونو لپاره هوتکیان عملا ًد فارس د ډېرو برخو واکمنان وو او د سویلي افغانستان سیمې یې تر ۱۷۳۸ ز کال پورې تر ولکې لاندې وې.<ref name="Browne29">{{Cite web|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=90001014&ct=29|title=AN OUTLINE OF THE HISTORY OF PERSIA DURING THE LAST TWO CENTURIES (A.D. 1722-1922)|page=29|work=Edward Granville Browne|publisher=Packard Humanities Institute|location=London|access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Britannica">{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire|title=Last Afghan empire|encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.conflicts.rem33.com/images/Georgia/Allen_14.htm|title=Account of British Trade across the Caspian Sea|work=[[Jonas Hanway]]|publisher=[[Centre for Military and Strategic Studies]]|access-date=2010-09-27}}</ref><ref>Afghanistan: A History from 1260 to the Present, page 78</ref><ref>Axworthy pp.39-55</ref><ref name="Browne31">{{Cite web|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=90001014&ct=31|title=AN OUTLINE OF THE HISTORY OF PERSIA DURING THE LAST TWO CENTURIES (A.D. 1722-1922)|page=31|work=Edward Granville Browne|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|location=London|access-date=2010-09-24}}</ref> === د هوتکي واکمنۍ زوال === په ۱۷۲۵ ز کال کې د شاه محمود هوتکي له مړینې وروسته اشرف هوتک واکمنۍ ته ورسېد. د هغه ځواکونو د ۱۷۲۹ ز کال په اکتوبر میاشت کې په دامغان جګړه کې د افشار قبیلې د بډایه ایراني سرتېري، نادر افشار له خوا چې په فارس کې د صفویانو پر ځای د افشاري واکمنۍ بنسټ اېښودونکی و، ماته وخوړه. نادرشاه له فارس نه پاتې غلجي ځواکونه وشړل او په خپل پوځ کې یې د کندهار او فراه د یو شمېر ابدالي افغانانو په ګومارنه پیل وکړ. د نادرشاه ځواکونه له دې ډلې احمدشاه ابدالي او د هغه ۴۰۰۰ ابدالي سرتېرو په ۱۷۳۸ ز کال کې کندهار ونیو. هغوی د هوتکیانو د واکمني وروستی چوکۍ چې د حسین هوتک (شاه حسین) له خوا اداره کېدله، محاصره او له منځه یووړه. نادرشاه د هغې په خوا کې نوی ښارګوټي جوړ کړ او هغه یې په خپل نوم «نادرآباد» ونوماوه. ورپسې ابدالیان د کندهار په عمومي سیمو کې ځای پر ځای شول او غلجیان یې خپلې پخوانی کلا یعنې کلات غلجي ته په شا کړل. <ref name="Britannica2">{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire|title=Last Afghan empire|encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2010-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afghanistan-x-political-history|title=AFGHANISTAN x. Political History|work=D. Balland|publisher=[[Encyclopaedia Iranica]]|access-date=2010-09-24}}</ref> == په هوتکو باندی اړوند قومونه== بابی چی ده هوتکو ده قوم پوړی اړه لری زموږ پښت پو هان ( نسب پيژندونکي) وایی بابيان په کند هار .کندز، کلات نصير خان او د سهيلي پښتو نخوا په بوري، چمن او د کوئيټې په شا بو نو مي کلي کې مېشته دي.د پاکستان دسنده ايالت په مر کز کر اچۍ کې هم يو شمير با بيان استو گنه لري. خصوصآ «کندهار» کی ډیر استوګنه دی همداراز د هندو ستان دگجرات ايالت په جو ناگړه کې هم بابيان استو گنه لري او د1747 ميلادي کال نه تر 1948ميلادي کا ل پوري با بيانو د جو ناگړه په سيمه کې يو پښتني ر ياست درلود. ډپټي حيات خان په خپل مشهور اثر تاريخ حيات افغاني کې چې په اردو ژبه کښل شوی او وروسته په انگريزي او بيا په کابل کې په پښتو تر جمه او چاپ شوی دی دبابي پښتنو په اړوند داسي ليکلي دي:" بابيان په کند هار او کلات نصير خان کې ډير با همته سو داگران دي او د خپل غوره سلوک اونرم چال چلند په و جه د ښه ژو ند څښتنان او اکثره يې شتمن دي.همداراز ددغې قبيلې خلک په ميړانه کې هم ښه شهرت لري". دبابيانو دستور کټ مټ نورو گاونډي پښتني قبيلو ته ورته دی. د روسي نا متو اتنو گر افر ستا نيشفسکي داتنو گرا فيکو معلو ما تو پر بنسټ د شلمې پيړۍ په لو مړۍ نيما يي کې دبابيانو شمير په افغا نستان او سهيلي پښتو نخواکې ٨٥ زره تنه ښودل شوې دی.بابيان ډير ښه شا عران، ليکو الان او هنر مندان لري.په او سني وخت کې لطيف جان بابی د پښتو خوږ ژبې سندر غاړی دی. د هندوستان د جو نا گړه د پجود د سيمي نواب او د هندي، اردو او گجراتي ژبو مشهور شاعر عما دالدين خان بابي چې په رسوا مظلوم سره هم متخلص و دروان ٢..٨ ميلادي کال داپريل په ٢٤ نيټه يې له دې فا ني نړۍ نه ستر گي پټې کړې. همداراز د هند دسينما فلمي اداکاره پروين بابي١٩٤٩-٢..٥ ميلادي هم بابي پښتنه او د جو نا گړه د بابي پټانانو(پښتنو) په کو رنۍ پورې يې اړه در لوده. == پاچايان == {{Succession table monarch | name1 = '''[[ميرويس هوتک]]''' | nickname1 = دادا | native1 = | life1 = 1673 – 1715 | reignstart1 = 1709 | reignend1 = 1715 | notes1 = | family1 = [[هوتک]] | image1 = | alt1 = Mirwais Hotak of Afghanistan | name2 = '''[[عبدالعزيز هوتک]]''' | nickname2 = | native2 = | life2 = ? – 1717 | reignstart2 = 1715 | reignend2 = 1717 | notes2 = د ميرويس هوتک ورور | family2 = [[هوتک]] | image2 = Sin foto.svg | alt2 = Abdul Aziz Hotak of Afghanistan | name3 = '''[[شاه محمود هوتک]]''' | nickname3 = | native3 = | life3 = 1697 – 22 اپريل 1725 | reignstart3 = 1717 | reignend3 = 22 اپريل 1725 | notes3 = د ميرويس هوتک زوي | family3 = [[هوتک]] | image3 = SHAH-MAHMUD-HOTAK.jpg | alt3 = Mahmud Hotaki of Afghanistan | name4 = '''[[شاه اشرف هوتک]]''' | nickname4 = | native4 = | life4 = ? – 1730 | reignstart4 = 22 اپريل 1725 | reignend4 = 1730 | notes4 = د ميرويس هوتک وراره | family4 = [[هوتک]] | image4 = Ashraf Shah Hotaki 1725-1729.jpg | alt4 = Ashraf Hotaki of Afghanistan | name5 = '''[[شاه حسين هوتک]]''' | nickname5 = | native5 = | life5 = ? – 1738 | reignstart5 = 22 اپريل 1725 | reignend5 = 24 March 1738 | notes5 = د ميرويس هوتک زوي | family5 = [[هوتک]] | image5 = Shah-Husain-Hotak.jpg | alt5 = Hussain Hotaki of Afghanistan }} == نور == {{د افغانستان سرليکونه}} [[وېشنيزه:د افغانستان پېښليک]] kmf4oxrw6gu5frezjs4p3qzv4m7g67x 0 21395 369692 349651 2026-10-06T17:16:01Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 369692 wikitext text/x-wiki '''پارس امپراتوري''' (د پارس امپراطوري) <ref>http://www.britannica.com/place/ancient-Iran</ref> د دوو لرغونو واکمنیو لپاره [[يوناني ژبه|یوناني]] نوم دی چې مرکز یې په [[ایران|ننني ایران]] کې وو. د هغو واکنمیو په منځ کې یوه دوره (تقريبا ۵۰۰ کاله) چې په کې د پارسې امپراتوري د سلوکیانو او وروسته اشکانیانو په لاس کې وه. خو [[د هخامنشیانو ټولواکمني|د هخامنشیانو]] په وخت کې خلکو خپل هېواد د حکمران د نوم په مطابق یادوه (د [[کوروش ۲|کوروش]] واکمنی، د [[داریوش ۱|داریوش]] واکمنی ...) کله چې د پارسې امپراتوري [[د ساسانیانو واکمني|د ساسانیانو]] په لاس کې وو نو د پارسې امپراتوري لپاره نوي نوم ''اېران شهر'' منځ ته راغلی چې په [[پښتو]] کې د آريايي واکمني معني لري. ساسانيانو دغه نوم ''اېران شهر'' مثلا په خپلو سکو کې وهل او په ډبرو کې حک کول. پارسه په رېښتیا کې [[د هخامنشیانو ټولواکمني|د هخامنشیانو]] د [[پلازمېنه|پلازمېنې]] نوم وو چې [[يونان|یونانيانو]] او وروسته نورو ولسونو د ټول هېواد لپاره د نوم په توکه کارول. {{مالومات}}[[File:AchaemenidMapBehistunInscription.png|thumb|left|د هخامنشیانو ټولواکمني]] [[File:Parthian Empire at it's greatest extent.png|thumb|left|اشکنیانو واکمني ]] [[File:Sassanian Empire 621 A.D.jpg|thumb|left|د ساسانيانو واکمني]] ==د پارسې امپراتوري== * [[File:Standard of Cyrus the Great (Achaemenid Empire).svg|22px|border]] [[د هخامنشیانو ټولواکمني]] د ۵۵۹ ق.م. څخه تر ۳۳۱ ق.م. *[[د اشکانیانو واکمني]] د ۲۷۴ ق.م. څخه تر ۲۲۴ ق.م. (د پرنیانو واکمنان) * [[File:Derafsh Kaviani.png|22px|border]] [[د ساسانیانو واکمني]] د ۲۲۴ کال مخکې له میلادی څخه تر ۶۵۱ کال میلادی وروسته ==ننني ايران== * [[صفویان|د صفویانو واکمني]] ([[۱۵۰۱]]–[[۱۷۳۶]]) * [[File:Nader Shah Flag.svg|22px|border]] [[د اشرفانو واکمني]] ([[۱۷۳۶]]–[[۱۷۹۶]]) * [[File:Zand Dynasty flag.svg|22px|border]] [[د زنديې کورنی]] ([[۱۷۵۰]]–[[۱۷۹۴]]) (د کوردیانو واکمنان) * [[File:Flag of Persia (1910-1925).svg|22px|border]] [[د قاجارانو واکني]] ([[۱۷۸۵]]–[[۱۹۲۵]]) * [[File:State flag of Iran (1964–1980).svg|22px|border]] [[پهلويان]] ([[۱۹۲۵]]–[[۱۹۷۹]]) == انځورتون == <gallery perrow ="5"> File:ArdashirIGoldCoinHistoryofIran.jpg|د ساسانیانو سکه (اردشير پاپاکان) | </gallery> ==سرچینې== <references/> [[وېشنيزه:د ایران امپراتورۍ او پاچاهۍ]] 2tbn4teli051smiqn5zxgcz7a20tg0t 0 44453 369698 323950 2026-10-06T18:05:55Z ~2026-53834-21 40888 /* */ 369698 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص | نوم =محمد ابراهیم | دوهم نوم = ارمان لوڼی | بشپړ نوم = <!-- اوږد يا غټ نوم--> | انځور = ابراهیم لوڼی.jpg | څرګندونه= ارمان لوڼی د خندا په حال کې | د زيږيدنې نيټه ={{birth year and age|۱۹۸۳}} | د زېږېدو ځای = [[سنځاوۍ]]، [[زیارت ولسوالۍ]]، [[بلوچستان]] | وفات ځای = لورلايي، [[بلوچستان]] | تاریخ نېټه = | د مړینې لامل = له پاکستاني پولیسو سره د اخ و ډب پر وخت پر سر ضربه | هيواد غړيتوب = [[افغانستان|لوی افغانستان]] | پلرنی ټاټوبی = [[سنځاوۍ]]، [[زیارت ولسوالۍ]] | دين = اسلام | دنده = [[د پښتون ژغورنې غورځنګ]] د مرکزي کمېټې غړی، استاد او شاعر }} '''ارمان لوڼی''' (پیدايښت ۱۹۸۳، سنځاوۍ) [[د پښتون ژغورنې غورځنګ]] د مرکزي کمېټې غړی، او د همدې غورځنګ د وتلې غړې [[وړانګې لوڼۍ]] ورور وو. د ارمان لوڼي نوم محمد ابراهیم و، خو د شاعرۍ پیلولو سره یې ځان ارمان لوڼی کړ. نوموړی دا مهال په کالج کې د پښتو ادبیاتو استاد هم و.<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-47106930| title=ارمان لوڼی کلا سیف الله کې خاورو ته وسپارل سو| author=بي بي سي پښتو| date= ٣ فبروري ٢٠١٩| publisher= | via=}}</ref> ==د وژنې دوسيه او نور څه== '''ابراهیم ارمان لوڼی''' د یکشنبې په ماسخوتن (٣ فبروري ٢٠١٩) په کلاسیف الله کې خاورو ته وسپارل سو. نوموړی د شنبې په ورځ (٢ فبروري ٢٠١٩) په [[لورلایي]] سیمه کې له پاکستاني پولیسو سره د اخ و ډب پر وخت پر سر د ضربې له کبله ووژل سو. د هغه په جنازه کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران لکه [[منظور پښتین]]، [[محسن دوړ]] او [[علي وزیر]] د غورځنګ د وژل سوي غړي ارمان لوڼي په جنازه کې د ګډون لپاره کلا سیف الله ته تللي وو. ددې سره سره په زرګونه نور کسان هم په جنازې کې د ګډون لپاره هلته راټول سوي وو. د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د جنازې ګډونوالو ته په ٣ فبروري ٢٠١٩ کي وویل، سبا دوشنبه (۴ فبروري ٢٠١٩) به په ټوله نړۍ کې د ارمان لوڼي غیبي جنازه او د سه شنبې پر ورځ (۵ فبروري ٢٠١٩) به د هغه د وژنې پر ضد نړیوال احتجاج کېږي. نوموړي ژمنه وکړه چې په راتلونکو درېیو ورځو کې (۴-۵-۶ فبروري ٢٠١٩) به د دې پېښې په اړه د خپل راتلونکی پلان او تګلاره اعلان کړي. له سیمې رپوټونه وويل، د ارمان لوڼي خور وړانګې لوڼۍ هم د خپل ورور په جنازه کې ګډون وکړ، او د جنازې ګډونوالو ته یې وینا هم وکړه. له دې سره سره د بلوچستان صوبې په ژوب سیمه کې هغو خلکو د امنیتي ځواکونو له پوستو سره د حکومت ضد احتجاج وکړ چې د ارمان لوڼي جنازې ته نه پرېښودل کېدل. امنیتي سرتېرو د دوی د مخنیوي لپاره د ژوب او کوټې لویه لار د ټولو موټرو په مخ تړلې وه. *د پېښې یو شمېر عیني شاهدان ويلي وو: ''پاکستاني پولیس هلته د یو بل فعال د نیول لپاره ورغلي وو،‌ او د دواړو خواو ترمنځ د اخ و ډب پر وخت ارمان لوڼي پر سر ضربه وخوړه او ووژل سو.'' *د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین پر پولیسو تور پور کړی، چې ارمان لوڼی یې د تشدد له لارې وژلی دی. *په خواله رسنیو کې د خپرو سویو ویډیوو له مخې، د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران جنازې ته پر لاره درول سوي وو او مخکې تلو ته نه پرېښودل کېدل. وروسته دوی له موټره ښکته سول او پر پښو روان سول. په ویډیو کې مشران او نور ملګري یې په پښو روانېږي او ګاډي پسې له شا ځي. امنیتي ځواکونو یې د مخنیوي هڅه کول او ویډیو کې غږ کېږي چې په ګاډو ډزې وکړه '''یو دې وواژه بل هم ووژنه''' *د ارمان لوڼي جنازې ته له ژوب او نورو سیمو خلک هم ورتلل، خو پولیسو یې مخه نیولې وه او دوی ته يې د مخته تلو اجازه نه ورکوله. د امنیتي کسانو د دې عمل پر ضد سیمه کې مظاهره هم وسوه. مظاهره چیانو دا شعارونه ور کول: '''ارمانه ستا په وینه انقلاب راولو- لر او بر یو افغان- کومه ترهګري چې ده د پوځ یې تر شا لاس دی'''. *بلوچستان ته د پښتون ژغورنې غورځنګ د مشر منظور پښتین، علي وزیر او محسن داوړ پر تګ هم بندیز لګېدلی دی، خو دوی بیا هم هلته ځانونه ورسول. او تر دې ١ مياشت مخکې په منظور له کراچۍ په الوتکه کې کوټې ته ورسېد، خو هلته له هوايي ډګر بېرته کراچۍ ته ستون کړل سو. منظور غوښتل د ورکو بلوڅانو د مېرمنو په مظاهره کې ګډون وکړي. *د هغه خور وړانګې لوڼۍ په یوه ویډیويي پیغام کې له خلکو غوښتنه کړې، چې د عدم تشدد پر لاره کلک او منظم پاتې سي. ==سرچينې== q5r3io08kgw6dwbyjkjpodl9ct0jjlx 369699 369698 2026-10-06T18:08:00Z ~2026-53834-21 40888 /* */ 369699 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص | نوم =محمد ابراهیم | دوهم نوم = ارمان لوڼی | بشپړ نوم = <!-- اوږد يا غټ نوم--> | انځور = ابراهیم لوڼی.jpg | څرګندونه= ارمان لوڼی د خندا په حال کې | د زيږيدنې نيټه ={{birth year and age|۱۹۸۳}} | د زېږېدو ځای = [[سنځاوۍ]]، [[زیارت ولسوالۍ]]، [[بلوچستان]] | وفات ځای = لورلايي، [[بلوچستان]] | تاریخ نېټه = | د مړینې لامل = له پاکستاني پولیسو سره د اخ و ډب پر وخت پر سر ضربه | هيواد غړيتوب = [[افغانستان|لوی افغانستان]] | پلرنی ټاټوبی = [[سنځاوۍ]]، [[زیارت ولسوالۍ]] | دين = اسلام | دنده = [[د پښتون ژغورنې غورځنګ]] د مرکزي کمېټې غړی، استاد او شاعر }} '''ارمان لوڼی''' (پیدايښت ۱۹۸۳، سنځاوۍ) ،[[د پښتون ژغورنې غورځنګ]] د مرکزي کمېټې غړی، او د همدې غورځنګ د وتلې غړې [[وړانګه لوڼۍ|وړانګې لوڼۍ]] ورور وو. د ارمان لوڼي نوم محمد ابراهیم و، خو د شاعرۍ پیلولو سره یې ځان ارمان لوڼی کړ. نوموړی دا مهال په کالج کې د پښتو ادبیاتو استاد هم و.<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-47106930| title=ارمان لوڼی کلا سیف الله کې خاورو ته وسپارل سو| author=بي بي سي پښتو| date= ٣ فبروري ٢٠١٩| publisher= | via=}}</ref> ==د وژنې دوسيه او نور څه== '''ابراهیم ارمان لوڼی''' د یکشنبې په ماسخوتن (٣ فبروري ٢٠١٩) په کلاسیف الله کې خاورو ته وسپارل سو. نوموړی د شنبې په ورځ (٢ فبروري ٢٠١٩) په [[لورلایي]] سیمه کې له پاکستاني پولیسو سره د اخ و ډب پر وخت پر سر د ضربې له کبله ووژل سو. د هغه په جنازه کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران لکه [[منظور پښتین]]، [[محسن دوړ]] او [[علي وزیر]] د غورځنګ د وژل سوي غړي ارمان لوڼي په جنازه کې د ګډون لپاره کلا سیف الله ته تللي وو. ددې سره سره په زرګونه نور کسان هم په جنازې کې د ګډون لپاره هلته راټول سوي وو. د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د جنازې ګډونوالو ته په ٣ فبروري ٢٠١٩ کي وویل، سبا دوشنبه (۴ فبروري ٢٠١٩) به په ټوله نړۍ کې د ارمان لوڼي غیبي جنازه او د سه شنبې پر ورځ (۵ فبروري ٢٠١٩) به د هغه د وژنې پر ضد نړیوال احتجاج کېږي. نوموړي ژمنه وکړه چې په راتلونکو درېیو ورځو کې (۴-۵-۶ فبروري ٢٠١٩) به د دې پېښې په اړه د خپل راتلونکی پلان او تګلاره اعلان کړي. له سیمې رپوټونه وويل، د ارمان لوڼي خور وړانګې لوڼۍ هم د خپل ورور په جنازه کې ګډون وکړ، او د جنازې ګډونوالو ته یې وینا هم وکړه. له دې سره سره د بلوچستان صوبې په ژوب سیمه کې هغو خلکو د امنیتي ځواکونو له پوستو سره د حکومت ضد احتجاج وکړ چې د ارمان لوڼي جنازې ته نه پرېښودل کېدل. امنیتي سرتېرو د دوی د مخنیوي لپاره د ژوب او کوټې لویه لار د ټولو موټرو په مخ تړلې وه. *د پېښې یو شمېر عیني شاهدان ويلي وو: ''پاکستاني پولیس هلته د یو بل فعال د نیول لپاره ورغلي وو،‌ او د دواړو خواو ترمنځ د اخ و ډب پر وخت ارمان لوڼي پر سر ضربه وخوړه او ووژل سو.'' *د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین پر پولیسو تور پور کړی، چې ارمان لوڼی یې د تشدد له لارې وژلی دی. *په خواله رسنیو کې د خپرو سویو ویډیوو له مخې، د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران جنازې ته پر لاره درول سوي وو او مخکې تلو ته نه پرېښودل کېدل. وروسته دوی له موټره ښکته سول او پر پښو روان سول. په ویډیو کې مشران او نور ملګري یې په پښو روانېږي او ګاډي پسې له شا ځي. امنیتي ځواکونو یې د مخنیوي هڅه کول او ویډیو کې غږ کېږي چې په ګاډو ډزې وکړه '''یو دې وواژه بل هم ووژنه''' *د ارمان لوڼي جنازې ته له ژوب او نورو سیمو خلک هم ورتلل، خو پولیسو یې مخه نیولې وه او دوی ته يې د مخته تلو اجازه نه ورکوله. د امنیتي کسانو د دې عمل پر ضد سیمه کې مظاهره هم وسوه. مظاهره چیانو دا شعارونه ور کول: '''ارمانه ستا په وینه انقلاب راولو- لر او بر یو افغان- کومه ترهګري چې ده د پوځ یې تر شا لاس دی'''. *بلوچستان ته د پښتون ژغورنې غورځنګ د مشر منظور پښتین، علي وزیر او محسن داوړ پر تګ هم بندیز لګېدلی دی، خو دوی بیا هم هلته ځانونه ورسول. او تر دې ١ مياشت مخکې په منظور له کراچۍ په الوتکه کې کوټې ته ورسېد، خو هلته له هوايي ډګر بېرته کراچۍ ته ستون کړل سو. منظور غوښتل د ورکو بلوڅانو د مېرمنو په مظاهره کې ګډون وکړي. *د هغه خور وړانګې لوڼۍ په یوه ویډیويي پیغام کې له خلکو غوښتنه کړې، چې د عدم تشدد پر لاره کلک او منظم پاتې سي. ==سرچينې== akj72uvgoknzoik51i098kyf75v07kt 10 75386 369691 364336 2026-10-06T17:15:58Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 369691 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = پهلوي کورنۍ | shortname alias = پارس | flag alias = Flag of Iran (1964).svg | flag alias-1502 = | flag alias-1524 = Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1855 = Early 20th Century Qajar Flag.svg | flag alias-1907 = State flag of Persia (1907–1933).svg | flag alias-1933 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-air force =State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-army = State Flag of Iran (1925).svg | link alias-army = پارس پوځ | flag alias-naval = Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg | link alias-naval = پارس سمندري ځواک | link alias-air force =پارس هوايي ځواک | flag alias-navy = Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg | link alias-navy = Persian Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1502 | var2 = 1524 | var3 = 1576 | var4 = 1665 | var5 = 1736 | var6 = 1760 | var7 = 1849 | var8 = 1855 | var9 = 1907 | var10 = 1933 | related1 = ايران | related2 = پهلوي ايران | related3 = قاجاري ايران </noinclude> }} gcssz18i4wsnnxvvjh44y8kk6o4fhix 369696 369691 2026-10-06T17:57:33Z CommonsDelinker 161 Removing [[:c:File:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 369696 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = پهلوي کورنۍ | shortname alias = پارس | flag alias = Flag of Iran (1964).svg | flag alias-1502 = | flag alias-1524 = Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1855 = Early 20th Century Qajar Flag.svg | flag alias-1907 = State flag of Persia (1907–1933).svg | flag alias-1933 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-air force =State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-army = State Flag of Iran (1925).svg | link alias-army = پارس پوځ | flag alias-naval = Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg | link alias-naval = پارس سمندري ځواک | link alias-air force =پارس هوايي ځواک | flag alias-navy = Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg | link alias-navy = Persian Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1502 | var2 = 1524 | var3 = 1576 | var4 = 1665 | var5 = 1736 | var6 = 1760 | var7 = 1849 | var8 = 1855 | var9 = 1907 | var10 = 1933 | related1 = ايران | related2 = پهلوي ايران | related3 = قاجاري ايران </noinclude> }} k9fl3kxous4109a2rsn27y3hdtrf5lp 3 84006 369689 353345 2026-10-06T16:08:36Z Mfield 38514 Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Kartal1071]] مخ [[د کارن خبرې اترې:ŞirdalBeg]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kartal1071|Kartal1071]]" to "[[Special:CentralAuth/ŞirdalBeg|ŞirdalBeg]]" 353345 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Kartal1071}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۲:۰۶, ۱۸ جولای ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) fpy8iltzm63forvo0p3s5a421fkwhcq 3 87756 369688 2026-10-06T15:24:35Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 369688 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=Mr.noorzi}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۶ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 3tuhtrctgjn20dap8qvrv6w8eikvii4 3 87757 369690 2026-10-06T16:08:36Z Mfield 38514 Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Kartal1071]] مخ [[د کارن خبرې اترې:ŞirdalBeg]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kartal1071|Kartal1071]]" to "[[Special:CentralAuth/ŞirdalBeg|ŞirdalBeg]]" 369690 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:ŞirdalBeg]] mg79w9h95m5vf0yhucjl2mjw5ubxwvu