Wikipedia
quwiki
https://qu.wikipedia.org/wiki/Qhapaq_p%27anqa
MediaWiki 1.47.0-wmf.17
first-letter
Midya
Sapaq
Rimanakuy
Ruraq
Ruraq rimanakuy
Wikipidiya
Wikipidiya rimanakuy
Rikcha
Rikcha rimanakuy
MediaWiki
MediaWiki rimanakuy
Plantilla
Plantilla rimanakuy
Yanapa
Yanapa rimanakuy
Katiguriya
Katiguriya rimanakuy
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Arjintina
0
822
691286
687454
2026-08-27T02:38:48Z
Andeanscorpion
35306
691286
wikitext
text/x-wiki
{{MamaLlaqta
| nombre_oficial = ''República Argentina''<br />Arjintina Ripuwlika
| nombre_común = Argentina
| imagen_bandera = Flag of Argentina.svg
| imagen_escudo = Coat_of_arms_of_Argentina.svg
| imagen_escudo_tamaño = 90px
| imagen_mapa = Argentina_orthographic.svg
| lema_nacional = ''En unión y libertad'' <small>(kastilla simipi: ''T'inkipi qispipipas'')</small>
| himno_nacional = ''[[Himno Nacional Argentino]]''
| capital = [[Buenos Aires]]
| capital_población = 2.890.151
| capital_coor = 34_40_S_58_24_W_ 34°40′ S 58°24′ O
| ciudad_principal = [[Buenos Aires]]
| idioma_oficial = [[Kastilla simi]]
| gobierno = [[Republika]], [[Dimukrasya]]
| dirigentes_títulos = [[Arhintinapa umalliqnin|Umalliq]]<br /> [[Umalliq ranti]]
| dirigentes_nombres = [[Javier Milei]]<br /> [[Victoria Villaruel]]
| fundación = [[Qispikusqa]]
| fundación_hitos = • [[Primera Junta]]<br /> • Rimarisqa
| fundación_fechas = [[Ispaña]]manta<br />[[25 ñiqin aymuray killapi]] [[1810]]<br />[[9 ñiqin anta situwa killapi]] [[1816]]
| superficie = 2.791.810
| superficie_puesto = 8
| superficie_agua = 1,1%
| fronteras = 9.665 [[kilómetro|km]]
| costas = 4.989 km
| población = 40.117.096
| población_puesto = 32
| población_densidad = 14,42 hab./km²
| PIB_nominal = [[Dólar estadounidense|USD]] 212.702 millones
| PIB_nominal_año = 2006
| PIB_nominal_puesto = 31
| PIB_nominal_per_cápita = [[Dólar estadounidense|USD]] 5.458 (2006)}
| PIB = [[Dólar estadounidense|USD]] 621.070 millones
| PIB_año = 2006
| PIB_puesto = 19
| PIB_per_cápita = [[Dólar estadounidense|USD]] 15.937 (2006)
| IDH = 0.863
| IDH_año = 2006
| IDH_puesto = 36
| IDH_categoría = <span style="color:#009900;">alto</span>
| moneda = [[Peso Convertible (moneda)|Peso]] ($, <code>[[ISO 4217|ARS]]</code>)
| gentilicio = arhintinapa
| horario = [[Tiempo Universal Coordinado|UTC]]-3
| cctld = [[.ar]]
| código_telefónico = 54
| prefijo_radiofónico = AYA-AZZ, LOA-LWZ, L2A-L9Z
| código_ISO = 032 / ARG / AR
| miembro_de = [[Organización de las Naciones Unidas|ONU]], [[Organización de los Estados Americanos|OEA]], [[Comunidad Sudamericana de Naciones|CSN]], [[Mercosur]]
}}
[[Rikcha:Ar-map.png|thumb|right|290px|Saywitu (Arjintina)]]
[[Rikcha:Mensaje de fin de año de la Presidenta.jpg|thumb|right|290px|[[Cristina Fernández de Kirchner]], [[ex-umalliq]]]]
[[Rikcha:ViñedoCafayate.jpg|thumb|right|290px|[[Salta wamani]]]]
'''Arhjintina, Arhintina''' icha '''Qullqillaqta''' nisqaqa [[Uralan Awya Yala]]pi huk [[mama llaqta]]m. [[Uma llaqta]]nqa [[Buenos Aires]] llaqtam. Arhintina suyupiqa 3.921833 tiyaqmi kawsachkanku. Hallka k'iti k'ancharn kay 2.766.890 km².
== Allpa saywachi ==
=== Sallqa suyukuna ===
* [[Pampa-pampa]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Misuputamya (Arhintina)]]
* [[Pataqunya]]
* [[Antikuna]]
=== Hatun urqukuna ===
{|
|
* [[Aqunqhawaq]], 6962 m
* [[Ojos del Salado]], 6880 m
* [[Pillanwasi]], 6795 m
* [[Bonete urqu (Arhintina)|Bonete]], 6759 m
* [[Tres Cruces Sur]], 6748 m
* [[Yuyayyaku]], 6739 m
* [[Mercedario]], 6720 m
* [[Inkawasi urqu|Inkawasi]], 6620 m
* [[Tupungato]], 6570 m
* [[El Muerto]], 6488 m
* [[Antofalla]], 6440 m
* [[Nacimiento]], 6436 m
* [[Kuntur urqu|Kuntur]], 6414 m
* [[El Libertador]], 6380 m
* [[Turu urqu (Arhintina)|Turu]], 6168 m
* [[Solo]], 6205 m
|
* [[Tortolas]], 6160 m
* [[Famatina]], 6097 m
* [[Quela]], 6135 m
* [[Palermo (Urqu)|Palermo]], 6120 m
* [[San Juan (Berg)|San Juan]], 6111 m
* [[Sierra Nevada de Lagunas Bravas]], 6103 m
* [[Marmolejo]], 6100 m
* [[Negro (Urqu)|Negro]], 6070 m
* [[Polleras]], 5993 m
* [[Juncal (Urqu)|Juncal]], 5950 m
* [[Galan]], 5942 m
* [[Maipo]], 5264 m
* [[Lanín]] nina urqu , 3747 m
* [[Fitz Roy]], 3405 m
* [[Torre urqu]], 3133 m
* [[Poincenot]], 3002 m
|}
=== Hatun mayukuna ===
* [[Río de la Plata]]
* [[Parawayi mayu]], 2549 km, 4300 m³/s
* [[Río Salado del Norte]], 2000 km, 15 m³/s
* [[Paraná mayu]], 1800 km, 16806 m³/s
* [[Río Salado del Oeste]] (Bermejo-Desaguadero-Salado), 1700 km, 14 m³/s
* [[Uruwayi mayu]], 1100 km, 5026 m³/s
* [[Río Bermejo-Teuco]], 1000 km, 339 m³/s
* [[Río Colorado]], 860 km, 134 m³/s
* [[Pillkumayu]], 850 km, 152 m³/s
* [[Chubut mayu]], 810 km, 48 m³/s
* [[Río Salado (Buenos Aires)]], 700 km, 88 m³/s
* [[Yanamayu (Arhintina)|Yanamayu]], 635 km, 865 m³/s
* [[San Juan mayu (Arhintina)|San Juan mayu]], 500 km, 56m³/s
* [[Mendoza mayu]], 400 km, 50 m³/s
=== Hatun quchakuna ===
* [[Laguna Mar Chiquita]], 5770 km²
* [[Lago Argentino]], 1415 km²
* [[Viedma qucha]], 1088 km²
* [[Buenos Aires qucha]], 881 km²
* [[Colhué Huapi]], 803 km²
* [[Nahuel Huapi]], 550 km²
=== Hatun wat'akuna ===
* [[Malwina wat'akuna]]
* [[Ninasuyu]]
== Tiyaqkuna ==
Arhintina: 86.4% [[iwrupa]] panakayuq, 8% [[misti]], 1.6% [[indihina]] runa, 750.000 wamaq runa
([[Buliwya]]manta, [[Piruw]]manta, [[Parawayi]]manta, [[Hapun]]manta, [[Kuriya]]manta)
=== Simikuna ===
* [[Kastilla simi]] (36.000.000 rimaq)
* [[Qhichwa simi]] (100.000 rimaq)
* [[Mapuchi simi]] ''(Mapudungun)'' (30.000 rimaq)
* [[Waraniyi simi]] (10.000 rimaq)
* hukkunapas
== Llaqtakuna ==
{| {{prettytable}}
|-----
|colspan="7" align="center" bgcolor="#FFA500" | '''Arhintina suyupi hatun llaqtakuna '''
|-----
|rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Llaqta''' || colspan="4" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Runakuna''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Suyu'''
|-----
|align="center" bgcolor="#98FB98" | '''1980''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''1991''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''2001''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''2005'''
|-----
|align=right | 1. || [[Buenos Aires]] || align=right | 2.922.829 || align=right | 2.965.403 || align=right | 2.776.138 || align=right | 2.746.761 || [[Buenos Aires]]
|-----
|align=right | 2. || [[Córdoba (Arhintina)|Córdoba]] || align=right | 970.570 || align=right | 1.157.507 || align=right | 1.267.521 || align=right | 1.318.992 || [[Córdoba wamani]]
|-----
|align=right | 3. || [[La Matanza]] (GBA)|| align=right | 949.566 || align=right | 1.120.088 || align=right | 1.253.921 || align=right | 1.306.729 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 4. || [[Rosario (Arhintina)|Rosario]] || align=right | 794.127 || align=right | 907.718 || align=right | 908.163 || align=right | 923.823 || [[Santa Fe wamani]]
|-----
|align=right | 5. || [[Lomas de Zamora]] (GBA)|| align=right | 510.130 || align=right | 574.330 || align=right | 591.345 || align=right | 603.699 ||[[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 6. || [[La Plata (llaqta)|La Plata]] || align=right | 459.054 || align=right | 521.759 || align=right | 563.943 || align=right | 568.445 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 7. || [[Mar del Plata]] || align=right | 414.696 || align=right | 512.809 || align=right | 541.733 || align=right | 563.748 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 8. || [[San Miguel de Tucumán]] || align=right | 394.117 || align=right | 470.809 || align=right | 527.150 || align=right | 548.872 || [[Tucumán wamani]]
|-----
|align=right | 9. || [[Almirante Brown]] (GBA)|| align=right | 331.919 || align=right | 449.018 || align=right | 514.491 || align=right | 548.180 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 10. || [[Quilmes llaqta|Quilmes]] (GBA) || align=right | 446.587 || align=right | 511.234 || align=right | 518.788 || align=right | 530.405 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 11. || [[Salta llaqta|Salta]] || align=right | 260.744 || align=right | 367.550 || align=right | 462.051 || align=right | 503.693 || [[Salta wamani]]
|-----
|align=right | 12. || [[Merlo (Buenos Aires)|Merlo]] (GBA)|| align=right | 292.587 || align=right | 390.042 || align=right | 468.745 || align=right | 502.641 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 13. || [[Lanús]] (GBA)|| align=right | 466.980 || align=right | 468.561 || align=right | 452.512 || align=right | 453.082 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 14. || [[Moreno]] (GBA)|| align=right | 194.440 || align=right | 285.643 || align=right | 379.300 || align=right | 419.482 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 15. || [[General San Martín]] (GBA)|| align=right | 385.625 || align=right | 406.809 || align=right | 403.107 || align=right | 408.106 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 16. || [[Santa Fe (Arhintina)|Santa Fe]] || align=right | 291.966 || align=right | 348.325 || align=right | 368.668 || align=right | 381.244 || [[Santa Fe wamani]]
|-----
|align=right | 17. || [[Florencio Varela]] (GBA)|| align=right | 173.452 || align=right | 249.625 || align=right | 341.507 || align=right | 379.789 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 18. || [[Corrientes (llaqta)|Corrientes]] || align=right | 180.612 || align=right | 258.103 || align=right | 314.546 || align=right | 341.176 || [[Corrientes wamani]]
|-----
|align=right | 19. || [[Tres de Febrero]] (GBA)|| align=right | 345.424 || align=right | 349.376 || align=right | 336.467 || align=right | 334.164 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 20. || [[Avellaneda]] (GBA)|| align=right | 334.145 || align=right | 344.991 || align=right | 328.980 || align=right | 328.969 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 21. || [[Tigre (llaqta)|Tigre]] (GBA)|| align=right | 206.349 || align=right | 254.723 || align=right | 296.189 || align=right | 311.697 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 22. || [[Malvinas Argentinas]] (GBA)|| align=right | k.A. || align=right | 239.113 || align=right | 290.691 || align=right | 307.853 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 23. || [[Berazategui]] (GBA)|| align=right | 201.862 || align=right | 244.083 || align=right | 286.735 || align=right | 303.113 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 24. || [[San Isidro]] (GBA)|| align=right | 289.170 || align=right | 299.023 || align=right | 291.505 || align=right | 293.808 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 25. || [[Resistencia (Chaku)]] || align=right | 174.419 || align=right | 229.212 || align=right | 274.490 || align=right | 292.975 || [[Chaku wamani]]
|-----
|align=right | 26. || [[Bahía Blanca]] || align=right | 214.370 || align=right | 260.096 || align=right | 274.509 || align=right | 292.206 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 27. || [[Morón]] (GBA) || align=right | 598.420 || align=right | 334.301 || align=right | 309.380 || align=right | 280.561 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 28. || [[Posadas]] || align=right | 143.889 || align=right | 201.663 || align=right | 252.981 || align=right | 275.542 || [[Misiones wamani]]
|-----
|align=right | 29. || [[Vicente López]] (GBA)|| align=right | 291.072 || align=right | 289.505 || align=right | 274.082 || align=right | 271.327 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 30. || [[San Miguel (Buenos Aires)|San Miguel]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 212.692 || align=right | 253.086 || align=right | 266.584 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 31. || [[Pilar]] (GBA*)|| align=right | 84.429 || align=right | 136.569 || align=right | 226.517 || align=right | 265.143 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 32. || [[Esteban Echeverría]] (GBA) || align=right | 188.923 || align=right | 196.875 || align=right | 243.186 || align=right | 253.131 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 33. || [[San Salvador de Jujuy]] || align=right | 124.950 || align=right | 178.748 || align=right | 231.229 || align=right | 253.053 || [[Jujuy wamani]]
|-----
|align=right | 34. || [[Paraná (Entre Ríos)|Paraná]] || align=right | 161.638 || align=right | 207.041 || align=right | 235.967 || align=right | 249.539 || [[Entre Ríos wamani]]
|-----
|align=right | 35. || [[Santiago del Estero (llaqta)|Santiago del Estero]] || align=right | 148.758 || align=right | 189.947 || align=right | 230.614 || align=right | 245.853 || [[Santiago del Estero wamani]]
|-----
|align=right | 36. || [[José Carlos Paz]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 186.681 || align=right | 230.208 || align=right | 244.358 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 37. || [[Villa Nueva]] (GM) || align=right | 164.670 || align=right | 200.447 || align=right | 223.365 || align=right | 233.213 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 38. || [[Neuquén]] || align=right | 90.089 || align=right | 167.296 || align=right | 201.868 || align=right | 227.460 || [[Neuquén wamani]]
|-----
|align=right | 39. || [[Formosa (Arhintina)|Formosa]] || align=right | 93.603 || align=right | 147.636 || align=right | 198.074 || align=right | 221.477 || [[Formosa wamani]]
|-----
|align=right | 40. || [[Belén de Escobar]] (GBA*) || align=right | 71.801 || align=right | 121.833 || align=right | 173.155 || align=right | 196.433 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 41. || [[Godoy Cruz]] (GM) || align=right | 142.408 || align=right | 179.553 || align=right | 182.563 || align=right | 189.432 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 42. || [[Las Heras]] (GM) || align=right | 101.579 || align=right | 145.650 || align=right | 169.248 || align=right | 181.536 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 43. || [[Hurlingham]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 166.935 || align=right | 172.245 || align=right | 173.178 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 44. || [[San Luis (Arhintina)|San Luis]] || align=right | 70.999 || align=right | 110.136 || align=right | 153.322 || align=right | 171.336 || [[San Luis wamani]]
|-----
|align=right | 45. || [[Ituzaingó]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 142.317 || align=right | 158.121 || align=right | 162.653 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 46. || [[La Rioja (Arhintina)|La Rioja]] || align=right | 67.043 || align=right | 103.727 || align=right | 143.684 || align=right | 161.183 || [[La Rioja wamani]]
|-----
|align=right | 47. || [[Qhatamarka]] || align=right | 78.799 || align=right | 109.882 || align=right | 140.741 || align=right | 153.159 || [[Qhatamarka wamani]]
|-----
|align=right | 48. || [[Rio Cuarto]] || align=right | 110.254 || align=right | 134.355 || align=right | 144.021 || align=right | 149.986 || [[Córdoba wamani]]
|-----
|align=right | 49. || [[San Fernando (Arhintina)|San Fernando]] (GBA) || align=right | 133.624 || align=right | 141.063 || align=right | 148.064 || align=right | 149.562 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 50. || [[Concordia (Arhintina)|Concordia]] || align=right | 94.222 || align=right | 117.865 || align=right | 138.099 || align=right | 144.884 || [[Entre Ríos wamani]]
|-----
|align=right | 51. || [[Comodoro Rivadavia]] || align=right | 96.817 || align=right | 124.104 || align=right | 135.632 || align=right | 142.810 || [[Chubut wamani]]
|-----
|align=right | 52. || [[Ezeiza]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 74.114 || align=right | 118.072 || align=right | 135.580 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 53. || [[San Nicolás de los Arroyos|San Nicolás]] || align=right | 98.495 || align=right | 119.302 || align=right | 125.408 || align=right | 129.868 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 54. || [[San Juan (Argentinien)|San Juan]] || align=right | 118.046 || align=right | 119.423 || align=right | 112.778 || align=right | 115.195 || [[San Juan wamani]]
|-----
|align=right | 55. || [[San Rafael (Argentinien)|San Rafael]] || align=right | 70.959 || align=right | 94.651 || align=right | 106.386 || align=right | 111.013 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 56. || [[Mendoza|Mendoza]] || align=right | 119.088 || align=right | 121.620 || align=right | 110.993 || align=right | 109.526 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 57. || [[Villa Krause]] (GSJ) || align=right | 66.693 || align=right | 83.872 || align=right | 102.225 || align=right | 108.752 || [[San Juan wamani]]
|-----
|align=right | 58. || [[Villa Mercedes]] || align=right | 50.992 || align=right | 77.077 || align=right | 96.781 || align=right | 106.377 || [[San Luis wamani]]
|-----
|align=right | 59. || [[La Banda]] (SDE) || align=right | 47.701 || align=right | 71.877 || align=right | 95.178 || align=right | 105.401 || [[Santiago del Estero wamani]]
|-----
|align=right | 60. || [[Tandil]] || align=right | 79.429 || align=right | 91.101 || align=right | 101.010 || align=right | 104.507 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 61. || [[Santa Rosa de Toay]] || align=right | 51.689 || align=right | 75.067 || align=right | 94.340 || align=right |102.610 || [[La Pampa wamani]]
|-----
|align=right | 62. || [[Olavarría]] || align=right | 64.097 || align=right | 75.714 || align=right | 83.738 || align=right | 102.055 || [[Buenos Aires wamani]]
|}
== Suyukuna ==
[[Rikcha:Argentina - Map - Provinces with names.png|thumb|right|290px|[[Arhintina]] suyupi pruwinsyakuna]]
Kanmi 23 wamani astawan huk ''Autónoma Llaqta'':
* [[Buenos Aires]] Autónoma Llaqta
* [[Buenos Aires wamani]]
* [[Qhatamarka wamani]]
* [[Córdoba wamani]]
* [[Corrientes wamani]]
* [[Chaku wamani]]
* [[Chubut wamani]]
* [[Mayupura wamani]]
* [[Formosa wamani]]
* [[Jujuy wamani]]
* [[Pampa wamani]]
* [[La Rioja wamani]]
* [[Mendoza wamani]]
* [[Misiones wamani]]
* [[Neuquén wamani]]
* [[Yanamayu wamani]]
* [[Salta wamani]]
* [[San Juan wamani]]
* [[San Luis wamani]]
* [[Santa Krus wamani]]
* [[Santa Fe wamani]]
* [[Santiago del Estero wamani]]
* [[Ninasuyu wamani]]
* [[Tucumán wamani]]
== Llaqta taki ==
* [[Oíd, Mortales]]
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg|Quebrada de las conchas
Rikcha:Acta Independencia argentina quechua.jpg|Arhintinap [[Kachariy|kacharina]] qillqan ([[kastilla simi]]pi [[qhichwa simi]]pipas)
Rikcha:Population of Argentina 1869 to 2015.png|Arhintinapi runakuna 1869 watamanta 2015 watakama
Rikcha:Argentina population pyramid 2005.png|Runakunap chuntun, Arhintina
Rikcha:Cerro Torre.jpg|[[Torre urqu]]
Rikcha:Glaciar-Perito-Moreno-01.jpg|[[Lago Argentino]] [[Galciar Perito Moreno]]wan, [[Pataqunya]]
Rikcha:Rio de la Plata BA 2.JPG|[[Río de la Plata]] [[Buenos Aires]]wan
</gallery>
== Kaypipas qhaway ==
==Hawa t'inkikuna==
{{commons|Argentina}}
{{Punku p'anqa Arhintina|Punku p'anqa: Arhintina}}
* [https://web.archive.org/web/20060825022404/http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/ActaIndependencia.html El Acta de la Independencia] (''Versión original en quechua/ Versión en español/ Versión en quechua moderno'')
* [https://web.archive.org/web/20061218134455/http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/himno.htm Qollqe Llaqta Puytu]
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Arhintina|!]]
0mymx9u6jmegn7po736l6c6j86v0uz3
691343
691286
2026-08-27T10:31:19Z
Qhapaqkanki
27936
691343
wikitext
text/x-wiki
{{MamaLlaqta
| nombre_oficial = ''República Argentina''<br />Arjintina Ripuwlika
| nombre_común = Argentina
| imagen_bandera = Flag of Argentina.svg
| imagen_escudo = Coat_of_arms_of_Argentina.svg
| imagen_escudo_tamaño = 90px
| imagen_mapa = Argentina_orthographic.svg
| lema_nacional = ''En unión y libertad'' <small>(kastilla simipi: ''T'inkipi qispipipas'')</small>
| himno_nacional = ''[[Himno Nacional Argentino]]''
| capital = [[Buenos Aires]]
| capital_población = 2.890.151
| capital_coor = 34_40_S_58_24_W_ 34°40′ S 58°24′ O
| ciudad_principal = [[Buenos Aires]]
| idioma_oficial = [[Kastilla simi]]
| gobierno = [[Republika]], [[Dimukrasya]]
| dirigentes_títulos = [[Arhintinapa umalliqnin|Umalliq]]<br /> [[Umalliq ranti]]
| dirigentes_nombres = [[Javier Milei]]<br /> [[Victoria Villaruel]]
| fundación = [[Qispikusqa]]
| fundación_hitos = • [[Primera Junta]]<br /> • Rimarisqa
| fundación_fechas = [[Ispaña]]manta<br />[[25 ñiqin aymuray killapi]] [[1810]]<br />[[9 ñiqin anta situwa killapi]] [[1816]]
| superficie = 2.791.810
| superficie_puesto = 8
| superficie_agua = 1,1%
| fronteras = 9.665 [[kilómetro|km]]
| costas = 4.989 km
| población = 40.117.096
| población_puesto = 32
| población_densidad = 14,42 hab./km²
| PIB_nominal = [[Dólar estadounidense|USD]] 212.702 millones
| PIB_nominal_año = 2006
| PIB_nominal_puesto = 31
| PIB_nominal_per_cápita = [[Dólar estadounidense|USD]] 5.458 (2006)}
| PIB = [[Dólar estadounidense|USD]] 621.070 millones
| PIB_año = 2006
| PIB_puesto = 19
| PIB_per_cápita = [[Dólar estadounidense|USD]] 15.937 (2006)
| IDH = 0.863
| IDH_año = 2006
| IDH_puesto = 36
| IDH_categoría = <span style="color:#009900;">alto</span>
| moneda = [[Peso Convertible (moneda)|Peso]] ($, <code>[[ISO 4217|ARS]]</code>)
| gentilicio = arhintinapa
| horario = [[Tiempo Universal Coordinado|UTC]]-3
| cctld = [[.ar]]
| código_telefónico = 54
| prefijo_radiofónico = AYA-AZZ, LOA-LWZ, L2A-L9Z
| código_ISO = 032 / ARG / AR
| miembro_de = [[Organización de las Naciones Unidas|ONU]], [[Organización de los Estados Americanos|OEA]], [[Comunidad Sudamericana de Naciones|CSN]], [[Mercosur]]
}}
[[Rikcha:Ar-map.png|thumb|right|290px|Saywitu (Arjintina)]]
[[Rikcha:Mensaje de fin de año de la Presidenta.jpg|thumb|right|290px|[[Cristina Fernández de Kirchner]], [[ex-umalliq]]]]
[[Rikcha:ViñedoCafayate.jpg|thumb|right|290px|[[Salta wamani]]]]
'''Arqhintina, Arhintina''' icha '''Qullqillaqta'''qa [[Uralan Awya Yala|Uran Apya Yala]]pi huk [[mama llaqta]]m. [[Uma llaqta]]nqa [[Buenos Aires]] llaqtam. Arhintina suyupiqa 3.921833 tiyaqmi kawsachkanku. Hallka k'iti k'ancharn kay 2.766.890 km².
== Allpa saywachi ==
=== Sallqa suyukuna ===
* [[Pampa-pampa]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Misuputamya (Arhintina)]]
* [[Pataqunya]]
* [[Antikuna]]
=== Hatun urqukuna ===
{|
|
* [[Aqunqhawaq]], 6962 m
* [[Ojos del Salado]], 6880 m
* [[Pillanwasi]], 6795 m
* [[Bonete urqu (Arhintina)|Bonete]], 6759 m
* [[Tres Cruces Sur]], 6748 m
* [[Yuyayyaku]], 6739 m
* [[Mercedario]], 6720 m
* [[Inkawasi urqu|Inkawasi]], 6620 m
* [[Tupungato]], 6570 m
* [[El Muerto]], 6488 m
* [[Antofalla]], 6440 m
* [[Nacimiento]], 6436 m
* [[Kuntur urqu|Kuntur]], 6414 m
* [[El Libertador]], 6380 m
* [[Turu urqu (Arhintina)|Turu]], 6168 m
* [[Solo]], 6205 m
|
* [[Tortolas]], 6160 m
* [[Famatina]], 6097 m
* [[Quela]], 6135 m
* [[Palermo (Urqu)|Palermo]], 6120 m
* [[San Juan (Berg)|San Juan]], 6111 m
* [[Sierra Nevada de Lagunas Bravas]], 6103 m
* [[Marmolejo]], 6100 m
* [[Negro (Urqu)|Negro]], 6070 m
* [[Polleras]], 5993 m
* [[Juncal (Urqu)|Juncal]], 5950 m
* [[Galan]], 5942 m
* [[Maipo]], 5264 m
* [[Lanín]] nina urqu , 3747 m
* [[Fitz Roy]], 3405 m
* [[Torre urqu]], 3133 m
* [[Poincenot]], 3002 m
|}
=== Hatun mayukuna ===
* [[Río de la Plata]]
* [[Parawayi mayu]], 2549 km, 4300 m³/s
* [[Río Salado del Norte]], 2000 km, 15 m³/s
* [[Paraná mayu]], 1800 km, 16806 m³/s
* [[Río Salado del Oeste]] (Bermejo-Desaguadero-Salado), 1700 km, 14 m³/s
* [[Uruwayi mayu]], 1100 km, 5026 m³/s
* [[Río Bermejo-Teuco]], 1000 km, 339 m³/s
* [[Río Colorado]], 860 km, 134 m³/s
* [[Pillkumayu]], 850 km, 152 m³/s
* [[Chubut mayu]], 810 km, 48 m³/s
* [[Río Salado (Buenos Aires)]], 700 km, 88 m³/s
* [[Yanamayu (Arhintina)|Yanamayu]], 635 km, 865 m³/s
* [[San Juan mayu (Arhintina)|San Juan mayu]], 500 km, 56m³/s
* [[Mendoza mayu]], 400 km, 50 m³/s
=== Hatun quchakuna ===
* [[Laguna Mar Chiquita]], 5770 km²
* [[Lago Argentino]], 1415 km²
* [[Viedma qucha]], 1088 km²
* [[Buenos Aires qucha]], 881 km²
* [[Colhué Huapi]], 803 km²
* [[Nahuel Huapi]], 550 km²
=== Hatun wat'akuna ===
* [[Malwina wat'akuna]]
* [[Ninasuyu]]
== Tiyaqkuna ==
Arhintina: 86.4% [[iwrupa]] panakayuq, 8% [[misti]], 1.6% [[indihina]] runa, 750.000 wamaq runa
([[Buliwya]]manta, [[Piruw]]manta, [[Parawayi]]manta, [[Hapun]]manta, [[Kuriya]]manta)
=== Simikuna ===
* [[Kastilla simi]] (36.000.000 rimaq)
* [[Qhichwa simi]] (100.000 rimaq)
* [[Mapuchi simi]] ''(Mapudungun)'' (30.000 rimaq)
* [[Waraniyi simi]] (10.000 rimaq)
* hukkunapas
== Llaqtakuna ==
{| {{prettytable}}
|-----
|colspan="7" align="center" bgcolor="#FFA500" | '''Arhintina suyupi hatun llaqtakuna '''
|-----
|rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Llaqta''' || colspan="4" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Runakuna''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Suyu'''
|-----
|align="center" bgcolor="#98FB98" | '''1980''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''1991''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''2001''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''2005'''
|-----
|align=right | 1. || [[Buenos Aires]] || align=right | 2.922.829 || align=right | 2.965.403 || align=right | 2.776.138 || align=right | 2.746.761 || [[Buenos Aires]]
|-----
|align=right | 2. || [[Córdoba (Arhintina)|Córdoba]] || align=right | 970.570 || align=right | 1.157.507 || align=right | 1.267.521 || align=right | 1.318.992 || [[Córdoba wamani]]
|-----
|align=right | 3. || [[La Matanza]] (GBA)|| align=right | 949.566 || align=right | 1.120.088 || align=right | 1.253.921 || align=right | 1.306.729 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 4. || [[Rosario (Arhintina)|Rosario]] || align=right | 794.127 || align=right | 907.718 || align=right | 908.163 || align=right | 923.823 || [[Santa Fe wamani]]
|-----
|align=right | 5. || [[Lomas de Zamora]] (GBA)|| align=right | 510.130 || align=right | 574.330 || align=right | 591.345 || align=right | 603.699 ||[[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 6. || [[La Plata (llaqta)|La Plata]] || align=right | 459.054 || align=right | 521.759 || align=right | 563.943 || align=right | 568.445 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 7. || [[Mar del Plata]] || align=right | 414.696 || align=right | 512.809 || align=right | 541.733 || align=right | 563.748 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 8. || [[San Miguel de Tucumán]] || align=right | 394.117 || align=right | 470.809 || align=right | 527.150 || align=right | 548.872 || [[Tucumán wamani]]
|-----
|align=right | 9. || [[Almirante Brown]] (GBA)|| align=right | 331.919 || align=right | 449.018 || align=right | 514.491 || align=right | 548.180 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 10. || [[Quilmes llaqta|Quilmes]] (GBA) || align=right | 446.587 || align=right | 511.234 || align=right | 518.788 || align=right | 530.405 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 11. || [[Salta llaqta|Salta]] || align=right | 260.744 || align=right | 367.550 || align=right | 462.051 || align=right | 503.693 || [[Salta wamani]]
|-----
|align=right | 12. || [[Merlo (Buenos Aires)|Merlo]] (GBA)|| align=right | 292.587 || align=right | 390.042 || align=right | 468.745 || align=right | 502.641 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 13. || [[Lanús]] (GBA)|| align=right | 466.980 || align=right | 468.561 || align=right | 452.512 || align=right | 453.082 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 14. || [[Moreno]] (GBA)|| align=right | 194.440 || align=right | 285.643 || align=right | 379.300 || align=right | 419.482 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 15. || [[General San Martín]] (GBA)|| align=right | 385.625 || align=right | 406.809 || align=right | 403.107 || align=right | 408.106 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 16. || [[Santa Fe (Arhintina)|Santa Fe]] || align=right | 291.966 || align=right | 348.325 || align=right | 368.668 || align=right | 381.244 || [[Santa Fe wamani]]
|-----
|align=right | 17. || [[Florencio Varela]] (GBA)|| align=right | 173.452 || align=right | 249.625 || align=right | 341.507 || align=right | 379.789 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 18. || [[Corrientes (llaqta)|Corrientes]] || align=right | 180.612 || align=right | 258.103 || align=right | 314.546 || align=right | 341.176 || [[Corrientes wamani]]
|-----
|align=right | 19. || [[Tres de Febrero]] (GBA)|| align=right | 345.424 || align=right | 349.376 || align=right | 336.467 || align=right | 334.164 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 20. || [[Avellaneda]] (GBA)|| align=right | 334.145 || align=right | 344.991 || align=right | 328.980 || align=right | 328.969 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 21. || [[Tigre (llaqta)|Tigre]] (GBA)|| align=right | 206.349 || align=right | 254.723 || align=right | 296.189 || align=right | 311.697 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 22. || [[Malvinas Argentinas]] (GBA)|| align=right | k.A. || align=right | 239.113 || align=right | 290.691 || align=right | 307.853 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 23. || [[Berazategui]] (GBA)|| align=right | 201.862 || align=right | 244.083 || align=right | 286.735 || align=right | 303.113 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 24. || [[San Isidro]] (GBA)|| align=right | 289.170 || align=right | 299.023 || align=right | 291.505 || align=right | 293.808 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 25. || [[Resistencia (Chaku)]] || align=right | 174.419 || align=right | 229.212 || align=right | 274.490 || align=right | 292.975 || [[Chaku wamani]]
|-----
|align=right | 26. || [[Bahía Blanca]] || align=right | 214.370 || align=right | 260.096 || align=right | 274.509 || align=right | 292.206 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 27. || [[Morón]] (GBA) || align=right | 598.420 || align=right | 334.301 || align=right | 309.380 || align=right | 280.561 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 28. || [[Posadas]] || align=right | 143.889 || align=right | 201.663 || align=right | 252.981 || align=right | 275.542 || [[Misiones wamani]]
|-----
|align=right | 29. || [[Vicente López]] (GBA)|| align=right | 291.072 || align=right | 289.505 || align=right | 274.082 || align=right | 271.327 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 30. || [[San Miguel (Buenos Aires)|San Miguel]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 212.692 || align=right | 253.086 || align=right | 266.584 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 31. || [[Pilar]] (GBA*)|| align=right | 84.429 || align=right | 136.569 || align=right | 226.517 || align=right | 265.143 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 32. || [[Esteban Echeverría]] (GBA) || align=right | 188.923 || align=right | 196.875 || align=right | 243.186 || align=right | 253.131 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 33. || [[San Salvador de Jujuy]] || align=right | 124.950 || align=right | 178.748 || align=right | 231.229 || align=right | 253.053 || [[Jujuy wamani]]
|-----
|align=right | 34. || [[Paraná (Entre Ríos)|Paraná]] || align=right | 161.638 || align=right | 207.041 || align=right | 235.967 || align=right | 249.539 || [[Entre Ríos wamani]]
|-----
|align=right | 35. || [[Santiago del Estero (llaqta)|Santiago del Estero]] || align=right | 148.758 || align=right | 189.947 || align=right | 230.614 || align=right | 245.853 || [[Santiago del Estero wamani]]
|-----
|align=right | 36. || [[José Carlos Paz]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 186.681 || align=right | 230.208 || align=right | 244.358 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 37. || [[Villa Nueva]] (GM) || align=right | 164.670 || align=right | 200.447 || align=right | 223.365 || align=right | 233.213 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 38. || [[Neuquén]] || align=right | 90.089 || align=right | 167.296 || align=right | 201.868 || align=right | 227.460 || [[Neuquén wamani]]
|-----
|align=right | 39. || [[Formosa (Arhintina)|Formosa]] || align=right | 93.603 || align=right | 147.636 || align=right | 198.074 || align=right | 221.477 || [[Formosa wamani]]
|-----
|align=right | 40. || [[Belén de Escobar]] (GBA*) || align=right | 71.801 || align=right | 121.833 || align=right | 173.155 || align=right | 196.433 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 41. || [[Godoy Cruz]] (GM) || align=right | 142.408 || align=right | 179.553 || align=right | 182.563 || align=right | 189.432 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 42. || [[Las Heras]] (GM) || align=right | 101.579 || align=right | 145.650 || align=right | 169.248 || align=right | 181.536 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 43. || [[Hurlingham]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 166.935 || align=right | 172.245 || align=right | 173.178 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 44. || [[San Luis (Arhintina)|San Luis]] || align=right | 70.999 || align=right | 110.136 || align=right | 153.322 || align=right | 171.336 || [[San Luis wamani]]
|-----
|align=right | 45. || [[Ituzaingó]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 142.317 || align=right | 158.121 || align=right | 162.653 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 46. || [[La Rioja (Arhintina)|La Rioja]] || align=right | 67.043 || align=right | 103.727 || align=right | 143.684 || align=right | 161.183 || [[La Rioja wamani]]
|-----
|align=right | 47. || [[Qhatamarka]] || align=right | 78.799 || align=right | 109.882 || align=right | 140.741 || align=right | 153.159 || [[Qhatamarka wamani]]
|-----
|align=right | 48. || [[Rio Cuarto]] || align=right | 110.254 || align=right | 134.355 || align=right | 144.021 || align=right | 149.986 || [[Córdoba wamani]]
|-----
|align=right | 49. || [[San Fernando (Arhintina)|San Fernando]] (GBA) || align=right | 133.624 || align=right | 141.063 || align=right | 148.064 || align=right | 149.562 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 50. || [[Concordia (Arhintina)|Concordia]] || align=right | 94.222 || align=right | 117.865 || align=right | 138.099 || align=right | 144.884 || [[Entre Ríos wamani]]
|-----
|align=right | 51. || [[Comodoro Rivadavia]] || align=right | 96.817 || align=right | 124.104 || align=right | 135.632 || align=right | 142.810 || [[Chubut wamani]]
|-----
|align=right | 52. || [[Ezeiza]] (GBA) || align=right | k.A. || align=right | 74.114 || align=right | 118.072 || align=right | 135.580 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 53. || [[San Nicolás de los Arroyos|San Nicolás]] || align=right | 98.495 || align=right | 119.302 || align=right | 125.408 || align=right | 129.868 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 54. || [[San Juan (Argentinien)|San Juan]] || align=right | 118.046 || align=right | 119.423 || align=right | 112.778 || align=right | 115.195 || [[San Juan wamani]]
|-----
|align=right | 55. || [[San Rafael (Argentinien)|San Rafael]] || align=right | 70.959 || align=right | 94.651 || align=right | 106.386 || align=right | 111.013 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 56. || [[Mendoza|Mendoza]] || align=right | 119.088 || align=right | 121.620 || align=right | 110.993 || align=right | 109.526 || [[Mendoza wamani]]
|-----
|align=right | 57. || [[Villa Krause]] (GSJ) || align=right | 66.693 || align=right | 83.872 || align=right | 102.225 || align=right | 108.752 || [[San Juan wamani]]
|-----
|align=right | 58. || [[Villa Mercedes]] || align=right | 50.992 || align=right | 77.077 || align=right | 96.781 || align=right | 106.377 || [[San Luis wamani]]
|-----
|align=right | 59. || [[La Banda]] (SDE) || align=right | 47.701 || align=right | 71.877 || align=right | 95.178 || align=right | 105.401 || [[Santiago del Estero wamani]]
|-----
|align=right | 60. || [[Tandil]] || align=right | 79.429 || align=right | 91.101 || align=right | 101.010 || align=right | 104.507 || [[Buenos Aires wamani]]
|-----
|align=right | 61. || [[Santa Rosa de Toay]] || align=right | 51.689 || align=right | 75.067 || align=right | 94.340 || align=right |102.610 || [[La Pampa wamani]]
|-----
|align=right | 62. || [[Olavarría]] || align=right | 64.097 || align=right | 75.714 || align=right | 83.738 || align=right | 102.055 || [[Buenos Aires wamani]]
|}
== Suyukuna ==
[[Rikcha:Argentina - Map - Provinces with names.png|thumb|right|290px|[[Arhintina]] suyupi pruwinsyakuna]]
Kanmi 23 wamani astawan huk ''Autónoma Llaqta'':
* [[Buenos Aires]] Autónoma Llaqta
* [[Buenos Aires wamani]]
* [[Qhatamarka wamani]]
* [[Córdoba wamani]]
* [[Corrientes wamani]]
* [[Chaku wamani]]
* [[Chubut wamani]]
* [[Mayupura wamani]]
* [[Formosa wamani]]
* [[Jujuy wamani]]
* [[Pampa wamani]]
* [[La Rioja wamani]]
* [[Mendoza wamani]]
* [[Misiones wamani]]
* [[Neuquén wamani]]
* [[Yanamayu wamani]]
* [[Salta wamani]]
* [[San Juan wamani]]
* [[San Luis wamani]]
* [[Santa Krus wamani]]
* [[Santa Fe wamani]]
* [[Santiago del Estero wamani]]
* [[Ninasuyu wamani]]
* [[Tucumán wamani]]
== Llaqta taki ==
* [[Oíd, Mortales]]
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg|Quebrada de las conchas
Rikcha:Acta Independencia argentina quechua.jpg|Arhintinap [[Kachariy|kacharina]] qillqan ([[kastilla simi]]pi [[qhichwa simi]]pipas)
Rikcha:Population of Argentina 1869 to 2015.png|Arhintinapi runakuna 1869 watamanta 2015 watakama
Rikcha:Argentina population pyramid 2005.png|Runakunap chuntun, Arhintina
Rikcha:Cerro Torre.jpg|[[Torre urqu]]
Rikcha:Glaciar-Perito-Moreno-01.jpg|[[Lago Argentino]] [[Galciar Perito Moreno]]wan, [[Pataqunya]]
Rikcha:Rio de la Plata BA 2.JPG|[[Río de la Plata]] [[Buenos Aires]]wan
</gallery>
== Kaypipas qhaway ==
==Hawa t'inkikuna==
{{commons|Argentina}}
{{Punku p'anqa Arhintina|Punku p'anqa: Arhintina}}
* [https://web.archive.org/web/20060825022404/http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/ActaIndependencia.html El Acta de la Independencia] (''Versión original en quechua/ Versión en español/ Versión en quechua moderno'')
* [https://web.archive.org/web/20061218134455/http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/himno.htm Qollqe Llaqta Puytu]
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Arhintina|!]]
k5jbcqgk89pd3zjg6ggtjyb60nfmynl
Iwrupa
0
1144
691308
685648
2026-08-27T05:50:20Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691308
wikitext
text/x-wiki
'''Iwrupa''', '''Yiwrupa''', '''Yurupa''' icha '''Khanawi''' nisqaqa huk [[allpa pacha]]m. Iwrupapiqa hatun [[kulunyalista|mitmachaq]] [[mama llaqta]]kunam karqan, [[Awya Yala (Mulanpi)|Apya Yalata]] atiqkunapas. Kunan pachaqa Yurupapi [[Chinchay Awya Yala|Chinchay Apya Yalapipas]] lliw [[tiksi muyu]]ntimpi aswan [[kañina|qullqiyuq]] mama llaqtakunam.
{| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+ <big>'''Iwrupa - Khanawi'''</big>
|-
| align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[Rikcha:LocationEurope.png|280px|Iwrupa]]
|-
| align="center" colspan="4" style="background:#f9f9f9;" | '''Mama llaqtakuna huk suyukunapas Iwrupapi'''
|-
|
* {{ALB}}
* {{GER}}
* {{AND}}
* {{ARM}}
* {{AZE}}
* {{AUT}}
* {{BLR}}
* {{BEL}}
* {{BUL}}
* {{BIH}}
* {{CZE}}
* {{MKD}}
* {{DNK}}
* {{GRE}}
* {{GBR}}
* {{CRO}}
* {{IRL}}
* {{ISL}}
* {{SVK}}
* {{SLO}}
* {{ESP}}
* {{EST}}
* {{ITA}}
* {{GEO}}
* {{KOS}}
* {{LIE}}
|
* {{LAT}}
* {{LTU}}
* {{LUX}}
* {{HUN}}
* {{MLT}}
* {{MDA}}
* {{MON}}
* {{NOR}}
* {{FIN}}
* {{POL}}
* {{POR}}
* {{FRA}}
* {{ROM}}
* {{RUS}}
* {{SMR}}
* {{SRB}}
* {{SWE}}
* {{SUI}}
* {{TUR}}
* {{UKR}}
* {{NED}}
* {{VAT}}
* {{MGO}}
<br />
|-
| colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | '''Allpa Pacha Urganisasyunkuna:''' [[Europe Union|EU]]
|}
[[Rikcha:Europe political map.png|Yurupa|thumb|right|290px|]]
[[Rikcha:Europe countries map es.png|Yurupa|thumb|right|290px|]]
== Allpa saywachi ==
* [[Urqu]]kuna
* [[Qucha]]kuna
* [[Mayu]]kuna
== Mama llaqtakuna ==
<div style="display:flex; justify-content:center;">
{{Iwrupa rakiy}}
</div>
== Yurupapi uma llaqtakuna ==
• [[Tirana]]
• [[Andorra la Vella]]
• [[Brussel]]
• [[Sarajevo]]
• [[Sofiya]]
• [[København]]
• [[Berlin]]
• [[Tallin]]
• [[Helsinki]]
• [[Paris]]
• [[Athina]]
• [[Baile Átha Cliath]]
• [[Reykjavík]]
• [[Roma]]
• [[Astana]]
• [[Zagreb]]
• [[Riga]]
• [[Vaduz]]
• [[Vilnius]]
• [[Luksimbur (llaqta)|Luksimbur]]
• [[Valletta]]
• [[Skopje]]
• [[Chişinău]]
• [[Munaku]]
• [[Podgorica]]
• [[Amsterdam]]
• [[Oslo]]
• [[Wien]]
• [[Warszawa]]
• [[Lisboa]]
• [[Bukuresti]]
• [[Moskwa]]
• [[San Marino (llaqta)|San Marino]]
• [[Stockholm]]
• [[Bern]]
• [[Beograd]]
• [[Bratislawa]]
• [[Ljubljana]]
• [[Madrid]]
• [[Praha]]
• [[Ankara]]
• [[Kiyiw]]
• [[Budapest]]
• [[London]]
• [[Watikanu llaqta]]
• [[Minsk]]
== Iñiy ==
Iwrupapi iñiykuna:
* [[Kathuliku Inlisya|Kathulisismu]]
* [[Orthodoksa Inlisya]]
* [[Protestantismu]]
* [[Sunni Islam]]
* [[Shiya Islam]]
* [[Huriyu iñiy]]
[[Katiguriya:Iwrupa|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
czt4lnzsk5obl82kl6a0fg6ne01uq2w
691309
691308
2026-08-27T06:30:27Z
Andeanscorpion
35306
Creacion de ficha de continente
691309
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Iwrupa
|imagen=
|mapa=Europe (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, hanaq pacha
|superficie=10 530 751
|poblacion=744 864 906
|densidad=33,8 runa/km²
|suyukuna=44
|territorios=[[Yanaurqu]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Elbrus urqu: 5 642 m
|punto_mas_bajo=[[Kaspi hatun qucha]]: −28 m
|extension_norte_sur=ñalla 4 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 6 000 km
|zona_horaria=UTC−0 a UTC+5
|idiomas=Iwrupa simikuna: [[Ransis simi]], [[Kastilla simi]], [[Alimanya simi]], [[Inlis simi]], [[Italia simi]], [[Rusu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Iwrupayuq runakuna
}}
'''Iwrupa''', '''Yiwrupa''', '''Yurupa''' icha '''Khanawi''' nisqaqa huk [[allpa pacha]]m. Iwrupapiqa hatun [[kulunyalista|mitmachaq]] [[mama llaqta]]kunam karqan, [[Awya Yala (Mulanpi)|Apya Yalata]] atiqkunapas. Kunan pachaqa Yurupapi [[Chinchay Awya Yala|Chinchay Apya Yalapipas]] lliw [[tiksi muyu]]ntimpi aswan [[kañina|qullqiyuq]] mama llaqtakunam.
== Allpa saywachi ==
* [[Urqu]]kuna
* [[Qucha]]kuna
* [[Mayu]]kuna
== Mama llaqtakuna ==
<div style="display:flex; justify-content:center;">
{{Iwrupa rakiy}}
</div>
== Yurupapi uma llaqtakuna ==
• [[Tirana]]
• [[Andorra la Vella]]
• [[Brussel]]
• [[Sarajevo]]
• [[Sofiya]]
• [[København]]
• [[Berlin]]
• [[Tallin]]
• [[Helsinki]]
• [[Paris]]
• [[Athina]]
• [[Baile Átha Cliath]]
• [[Reykjavík]]
• [[Roma]]
• [[Astana]]
• [[Zagreb]]
• [[Riga]]
• [[Vaduz]]
• [[Vilnius]]
• [[Luksimbur (llaqta)|Luksimbur]]
• [[Valletta]]
• [[Skopje]]
• [[Chişinău]]
• [[Munaku]]
• [[Podgorica]]
• [[Amsterdam]]
• [[Oslo]]
• [[Wien]]
• [[Warszawa]]
• [[Lisboa]]
• [[Bukuresti]]
• [[Moskwa]]
• [[San Marino (llaqta)|San Marino]]
• [[Stockholm]]
• [[Bern]]
• [[Beograd]]
• [[Bratislawa]]
• [[Ljubljana]]
• [[Madrid]]
• [[Praha]]
• [[Ankara]]
• [[Kiyiw]]
• [[Budapest]]
• [[London]]
• [[Watikanu llaqta]]
• [[Minsk]]
== Iñiy ==
Iwrupapi iñiykuna:
* [[Kathuliku Inlisya|Kathulisismu]]
* [[Orthodoksa Inlisya]]
* [[Protestantismu]]
* [[Sunni Islam]]
* [[Shiya Islam]]
* [[Huriyu iñiy]]
[[Katiguriya:Iwrupa|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
fgkffs6a5lv7rjl5kddvauh52bd25uu
691310
691309
2026-08-27T06:58:04Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691310
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Iwrupa
|imagen=
|mapa=Europe (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, hanaq pacha
|superficie=10 530 751
|poblacion=744 864 906
|densidad=33,8 runa/km²
|suyukuna=44
|territorios=[[Yanaurqu]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Elbrus urqu: 5 642 m
|punto_mas_bajo=[[Kaspi hatun qucha]]: −28 m
|extension_norte_sur=ñalla 4 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 6 000 km
|zona_horaria=UTC−0 a UTC+5
|idiomas=Iwrupa simikuna: [[Ransis simi]], [[Kastilla simi]], [[Alimanya simi]], [[Inlis simi]], [[Italia simi]], [[Rusu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Iwrupayuq runakuna
}}
'''Iwrupa''', '''Yiwrupa''', '''Yurupa''' icha '''Khanawi''' nisqaqa huk [[allpa pacha]]m. Iwrupapiqa hatun [[kulunyalista|mitmachaq]] [[mama llaqta]]kunam karqan, [[Awya Yala (Mulanpi)|Apya Yalata]] atiqkunapas. Kunan pachaqa Yurupapi [[Chinchay Awya Yala|Chinchay Apya Yalapipas]] lliw [[tiksi muyu]]ntimpi aswan [[kañina|qullqiyuq]] mama llaqtakunam.
== Allpa saywachi ==
* [[Urqu]]kuna
* [[Qucha]]kuna
* [[Mayu]]kuna
== Mama llaqtakuna ==
{| class="wikitable"
|-
| {{GER}} <!-- Alimaña -->
| {{ALB}} <!-- Alpaña -->
| {{AND}} <!-- Anthura -->
|-
| {{AZE}} <!-- Asarsuyu -->
| {{AUT}} <!-- Awstiriya -->
| {{CZE}} <!-- Chiksuyu -->
|-
| {{MKD}} <!-- Chinchay Masithuña -->
| {{DNK}} <!-- Dansuyu -->
| {{ARM}} <!-- Hayasuyu -->
|-
| {{GBR}} <!-- Hukllachasqa Qhapaq Suyu -->
| {{CRO}} <!-- Hurwatsuyu -->
| {{IRL}} <!-- Irihallp'a -->
|-
| {{ISL}} <!-- Islantha -->
| {{SVK}} <!-- Isluwakya -->
| {{SLO}} <!-- Isluwinya -->
|-
| {{ESP}} <!-- Ispaña -->
| {{ITA}} <!-- Italya -->
| {{EST}} <!-- Iyisti -->
|-
| {{GEO}} <!-- Kartulsuyu -->
| {{KOS}} <!-- Kos -->
| {{LAT}} <!-- Latwiya -->
|-
| {{LIE}} <!-- Liechtenstein -->
| {{LTU}} <!-- Lituwa -->
| {{LUX}} <!-- Luksimbur -->
|-
| {{MLT}} <!-- Malta -->
| {{HUN}} <!-- Mayarsuyu -->
| {{MDA}} <!-- Multhuwa -->
|-
| {{MON}} <!-- Munaku -->
| {{NOR}} <!-- Nuriqi -->
| {{POL}} <!-- Pulunya -->
|-
| {{BUL}} <!-- Pulqarya -->
| {{POR}} <!-- Purtuqal -->
| {{BIH}}
|-
| {{FRA}} <!-- Ransiya -->
| {{ROM}} <!-- Rumanya -->
| {{RUS}} <!-- Rusya -->
|-
| {{SMR}} <!-- San Marinu -->
| {{SRB}} <!-- Sirpiya -->
| {{FIN}} <!-- Suwami -->
|-
| {{SWE}} <!-- Suwiriqi -->
| {{SUI}} <!-- Suwisa -->
| {{TUR}} <!-- Turkiyi -->
|-
| {{UKR}} <!-- Ukrayina -->
| {{NED}} <!-- Urasuyu -->
| {{VAT}} <!-- Watikanu llaqta -->
|-
| {{BEL}} <!-- Wilhika -->
| {{MGO}} <!-- Wulqarya -->
| {{MGO}} <!-- Yana Urqu -->
|}
== Mana riqsisqa suyukuna ==
*
* [[Apsuwasuyu]]
* Gibraltar
* Hurin Osetia
* Transnistria
</div>
== Yurupapi uma llaqtakuna ==
• [[Tirana]]
• [[Andorra la Vella]]
• [[Brussel]]
• [[Sarajevo]]
• [[Sofiya]]
• [[København]]
• [[Berlin]]
• [[Tallin]]
• [[Helsinki]]
• [[Paris]]
• [[Athina]]
• [[Baile Átha Cliath]]
• [[Reykjavík]]
• [[Roma]]
• [[Astana]]
• [[Zagreb]]
• [[Riga]]
• [[Vaduz]]
• [[Vilnius]]
• [[Luksimbur (llaqta)|Luksimbur]]
• [[Valletta]]
• [[Skopje]]
• [[Chişinău]]
• [[Munaku]]
• [[Podgorica]]
• [[Amsterdam]]
• [[Oslo]]
• [[Wien]]
• [[Warszawa]]
• [[Lisboa]]
• [[Bukuresti]]
• [[Moskwa]]
• [[San Marino (llaqta)|San Marino]]
• [[Stockholm]]
• [[Bern]]
• [[Beograd]]
• [[Bratislawa]]
• [[Ljubljana]]
• [[Madrid]]
• [[Praha]]
• [[Ankara]]
• [[Kiyiw]]
• [[Budapest]]
• [[London]]
• [[Watikanu llaqta]]
• [[Minsk]]
== Iñiy ==
Iwrupapi iñiykuna:
* [[Kathuliku Inlisya|Kathulisismu]]
* [[Orthodoksa Inlisya]]
* [[Protestantismu]]
* [[Sunni Islam]]
* [[Shiya Islam]]
* [[Huriyu iñiy]]
[[Katiguriya:Iwrupa|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
e21evkmjynvu3e3s8z0s2mb6f6sf9zq
691311
691310
2026-08-27T07:04:39Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691311
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Iwrupa
|imagen=
|mapa=Europe (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, hanaq pacha
|superficie=10 530 751
|poblacion=744 864 906
|densidad=33,8 runa/km²
|suyukuna=44
|territorios=[[Yanaurqu]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Elbrus urqu: 5 642 m
|punto_mas_bajo=[[Kaspi hatun qucha]]: −28 m
|extension_norte_sur=ñalla 4 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 6 000 km
|zona_horaria=UTC−0 a UTC+5
|idiomas=Iwrupa simikuna: [[Ransis simi]], [[Kastilla simi]], [[Alimanya simi]], [[Inlis simi]], [[Italia simi]], [[Rusu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Iwrupayuq runakuna
}}
'''Iwrupa''', '''Yiwrupa''', '''Yurupa''' icha '''Khanawi''' nisqaqa huk [[allpa pacha]]m. Iwrupapiqa hatun [[kulunyalista|mitmachaq]] [[mama llaqta]]kunam karqan, [[Awya Yala (Mulanpi)|Apya Yalata]] atiqkunapas. Kunan pachaqa Yurupapi [[Chinchay Awya Yala|Chinchay Apya Yalapipas]] lliw [[tiksi muyu]]ntimpi aswan [[kañina|qullqiyuq]] mama llaqtakunam.
== Allpa saywachi ==
* [[Urqu]]kuna
* [[Qucha]]kuna
* [[Mayu]]kuna
== Mama llaqtakuna ==
<div style="margin:auto; width:fit-content;">
{{Iwrupa rakiy}}
</div>
{| class="wikitable"
|-
| {{GER}} <!-- Alimaña -->
| {{ALB}} <!-- Alpaña -->
| {{AND}} <!-- Anthura -->
|-
| {{AZE}} <!-- Asarsuyu -->
| {{AUT}} <!-- Awstiriya -->
| {{CZE}} <!-- Chiksuyu -->
|-
| {{MKD}} <!-- Chinchay Masithuña -->
| {{DNK}} <!-- Dansuyu -->
| {{ARM}} <!-- Hayasuyu -->
|-
| {{GBR}} <!-- Hukllachasqa Qhapaq Suyu -->
| {{CRO}} <!-- Hurwatsuyu -->
| {{IRL}} <!-- Irihallp'a -->
|-
| {{ISL}} <!-- Islantha -->
| {{SVK}} <!-- Isluwakya -->
| {{SLO}} <!-- Isluwinya -->
|-
| {{ESP}} <!-- Ispaña -->
| {{ITA}} <!-- Italya -->
| {{EST}} <!-- Iyisti -->
|-
| {{GEO}} <!-- Kartulsuyu -->
| {{KOS}} <!-- Kos -->
| {{LAT}} <!-- Latwiya -->
|-
| {{LIE}} <!-- Liechtenstein -->
| {{LTU}} <!-- Lituwa -->
| {{LUX}} <!-- Luksimbur -->
|-
| {{MLT}} <!-- Malta -->
| {{HUN}} <!-- Mayarsuyu -->
| {{MDA}} <!-- Multhuwa -->
|-
| {{MON}} <!-- Munaku -->
| {{NOR}} <!-- Nuriqi -->
| {{POL}} <!-- Pulunya -->
|-
| {{BUL}} <!-- Pulqarya -->
| {{POR}} <!-- Purtuqal -->
| {{BIH}}
|-
| {{FRA}} <!-- Ransiya -->
| {{ROM}} <!-- Rumanya -->
| {{RUS}} <!-- Rusya -->
|-
| {{SMR}} <!-- San Marinu -->
| {{SRB}} <!-- Sirpiya -->
| {{FIN}} <!-- Suwami -->
|-
| {{SWE}} <!-- Suwiriqi -->
| {{SUI}} <!-- Suwisa -->
| {{TUR}} <!-- Turkiyi -->
|-
| {{UKR}} <!-- Ukrayina -->
| {{NED}} <!-- Urasuyu -->
| {{VAT}} <!-- Watikanu llaqta -->
|-
| {{BEL}} <!-- Wilhika -->
| {{MGO}} <!-- Wulqarya -->
| {{MGO}} <!-- Yana Urqu -->
|}
== Mana riqsisqa suyukuna ==
*
* [[Apsuwasuyu]]
* Gibraltar
* Hurin Osetia
* Transnistria
</div>
== Yurupapi uma llaqtakuna ==
• [[Tirana]]
• [[Andorra la Vella]]
• [[Brussel]]
• [[Sarajevo]]
• [[Sofiya]]
• [[København]]
• [[Berlin]]
• [[Tallin]]
• [[Helsinki]]
• [[Paris]]
• [[Athina]]
• [[Baile Átha Cliath]]
• [[Reykjavík]]
• [[Roma]]
• [[Astana]]
• [[Zagreb]]
• [[Riga]]
• [[Vaduz]]
• [[Vilnius]]
• [[Luksimbur (llaqta)|Luksimbur]]
• [[Valletta]]
• [[Skopje]]
• [[Chişinău]]
• [[Munaku]]
• [[Podgorica]]
• [[Amsterdam]]
• [[Oslo]]
• [[Wien]]
• [[Warszawa]]
• [[Lisboa]]
• [[Bukuresti]]
• [[Moskwa]]
• [[San Marino (llaqta)|San Marino]]
• [[Stockholm]]
• [[Bern]]
• [[Beograd]]
• [[Bratislawa]]
• [[Ljubljana]]
• [[Madrid]]
• [[Praha]]
• [[Ankara]]
• [[Kiyiw]]
• [[Budapest]]
• [[London]]
• [[Watikanu llaqta]]
• [[Minsk]]
== Iñiy ==
Iwrupapi iñiykuna:
* [[Kathuliku Inlisya|Kathulisismu]]
* [[Orthodoksa Inlisya]]
* [[Protestantismu]]
* [[Sunni Islam]]
* [[Shiya Islam]]
* [[Huriyu iñiy]]
[[Katiguriya:Iwrupa|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
ekyj7ts39kbau4vf89xwm7a1z0yrps6
691326
691311
2026-08-27T08:43:19Z
Andeanscorpion
35306
691326
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Iwrupa
|imagen=
|mapa=Europe (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, hanaq pacha
|superficie=10 530 751
|poblacion=744 864 906
|densidad=33,8 runa/km²
|suyukuna=44
|territorios=[[Yanaurqu]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Elbrus urqu: 5 642 m
|punto_mas_bajo=[[Kaspi hatun qucha]]: −28 m
|extension_norte_sur=ñalla 4 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 6 000 km
|zona_horaria=UTC−0 a UTC+5
|idiomas=Iwrupa simikuna: [[Ransis simi]], [[Kastilla simi]], [[Alimanya simi]], [[Inlis simi]], [[Italia simi]], [[Rusu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Iwrupayuq runakuna
}}
'''Iwrupa''', '''Yiwrupa''', '''Yurupa''' icha '''Khanawi''' nisqaqa huk [[allpa pacha]]m. Iwrupapiqa hatun [[kulunyalista|mitmachaq]] [[mama llaqta]]kunam karqan, [[Awya Yala (Mulanpi)|Apya Yalata]] atiqkunapas. Kunan pachaqa Yurupapi [[Chinchay Awya Yala|Chinchay Apya Yalapipas]] lliw [[tiksi muyu]]ntimpi aswan [[kañina|qullqiyuq]] mama llaqtakunam.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Hatun qucha]]kuna:''' [[Atlantiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Mama llaqtakuna ==
<div style="margin:auto; width:fit-content;">
{{Iwrupa rakiy}}
</div>
{| class="wikitable"
|-
| {{GER}} <!-- Alimaña -->
| {{ALB}} <!-- Alpaña -->
| {{AND}} <!-- Anthura -->
|-
| {{AZE}} <!-- Asarsuyu -->
| {{AUT}} <!-- Awstiriya -->
| {{CZE}} <!-- Chiksuyu -->
|-
| {{MKD}} <!-- Chinchay Masithuña -->
| {{DNK}} <!-- Dansuyu -->
| {{ARM}} <!-- Hayasuyu -->
|-
| {{GBR}} <!-- Hukllachasqa Qhapaq Suyu -->
| {{CRO}} <!-- Hurwatsuyu -->
| {{IRL}} <!-- Irihallp'a -->
|-
| {{ISL}} <!-- Islantha -->
| {{SVK}} <!-- Isluwakya -->
| {{SLO}} <!-- Isluwinya -->
|-
| {{ESP}} <!-- Ispaña -->
| {{ITA}} <!-- Italya -->
| {{EST}} <!-- Iyisti -->
|-
| {{GEO}} <!-- Kartulsuyu -->
| {{KOS}} <!-- Kos -->
| {{LAT}} <!-- Latwiya -->
|-
| {{LIE}} <!-- Liechtenstein -->
| {{LTU}} <!-- Lituwa -->
| {{LUX}} <!-- Luksimbur -->
|-
| {{MLT}} <!-- Malta -->
| {{HUN}} <!-- Mayarsuyu -->
| {{MDA}} <!-- Multhuwa -->
|-
| {{MON}} <!-- Munaku -->
| {{NOR}} <!-- Nuriqi -->
| {{POL}} <!-- Pulunya -->
|-
| {{BUL}} <!-- Pulqarya -->
| {{POR}} <!-- Purtuqal -->
| {{BIH}}
|-
| {{FRA}} <!-- Ransiya -->
| {{ROM}} <!-- Rumanya -->
| {{RUS}} <!-- Rusya -->
|-
| {{SMR}} <!-- San Marinu -->
| {{SRB}} <!-- Sirpiya -->
| {{FIN}} <!-- Suwami -->
|-
| {{SWE}} <!-- Suwiriqi -->
| {{SUI}} <!-- Suwisa -->
| {{TUR}} <!-- Turkiyi -->
|-
| {{UKR}} <!-- Ukrayina -->
| {{NED}} <!-- Urasuyu -->
| {{VAT}} <!-- Watikanu llaqta -->
|-
| {{BEL}} <!-- Wilhika -->
| {{MGO}} <!-- Wulqarya -->
| {{MGO}} <!-- Yana Urqu -->
|}
== Mana riqsisqa suyukuna ==
*
* [[Apsuwasuyu]]
* Gibraltar
* Hurin Osetia
* Transnistria
</div>
== Yurupapi uma llaqtakuna ==
• [[Tirana]]
• [[Andorra la Vella]]
• [[Brussel]]
• [[Sarajevo]]
• [[Sofiya]]
• [[København]]
• [[Berlin]]
• [[Tallin]]
• [[Helsinki]]
• [[Paris]]
• [[Athina]]
• [[Baile Átha Cliath]]
• [[Reykjavík]]
• [[Roma]]
• [[Astana]]
• [[Zagreb]]
• [[Riga]]
• [[Vaduz]]
• [[Vilnius]]
• [[Luksimbur (llaqta)|Luksimbur]]
• [[Valletta]]
• [[Skopje]]
• [[Chişinău]]
• [[Munaku]]
• [[Podgorica]]
• [[Amsterdam]]
• [[Oslo]]
• [[Wien]]
• [[Warszawa]]
• [[Lisboa]]
• [[Bukuresti]]
• [[Moskwa]]
• [[San Marino (llaqta)|San Marino]]
• [[Stockholm]]
• [[Bern]]
• [[Beograd]]
• [[Bratislawa]]
• [[Ljubljana]]
• [[Madrid]]
• [[Praha]]
• [[Ankara]]
• [[Kiyiw]]
• [[Budapest]]
• [[London]]
• [[Watikanu llaqta]]
• [[Minsk]]
== Iñiy ==
Iwrupapi iñiykuna:
* [[Kathuliku Inlisya|Kathulisismu]]
* [[Orthodoksa Inlisya]]
* [[Protestantismu]]
* [[Sunni Islam]]
* [[Shiya Islam]]
* [[Huriyu iñiy]]
[[Katiguriya:Iwrupa|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
fkjnj0hozqd8li0kfrch3835kwakkwc
691327
691326
2026-08-27T08:45:18Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691327
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Iwrupa
|imagen=
|mapa=Europe (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, hanaq pacha
|superficie=10 530 751
|poblacion=744 864 906
|densidad=33,8 runa/km²
|suyukuna=44
|territorios=[[Yanaurqu]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Elbrus urqu: 5 642 m
|punto_mas_bajo=[[Kaspi hatun qucha]]: −28 m
|extension_norte_sur=ñalla 4 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 6 000 km
|zona_horaria=UTC−0 a UTC+5
|idiomas=Iwrupa simikuna: [[Ransis simi]], [[Kastilla simi]], [[Alimanya simi]], [[Inlis simi]], [[Italia simi]], [[Rusu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Iwrupayuq runakuna
}}
'''Iwrupa''', '''Yiwrupa''', '''Yurupa''' icha '''Khanawi''' nisqaqa huk [[allpa pacha]]m. Iwrupapiqa hatun [[kulunyalista|mitmachaq]] [[mama llaqta]]kunam karqan, [[Awya Yala (Mulanpi)|Apya Yalata]] atiqkunapas. Kunan pachaqa Yurupapi [[Chinchay Awya Yala|Chinchay Apya Yalapipas]] lliw [[tiksi muyu]]ntimpi aswan [[kañina|qullqiyuq]] mama llaqtakunam.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:'''[[Atlantiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Mama llaqtakuna ==
<div style="margin:auto; width:fit-content;">
{{Iwrupa rakiy}}
</div>
{| class="wikitable"
|-
| {{GER}} <!-- Alimaña -->
| {{ALB}} <!-- Alpaña -->
| {{AND}} <!-- Anthura -->
|-
| {{AZE}} <!-- Asarsuyu -->
| {{AUT}} <!-- Awstiriya -->
| {{CZE}} <!-- Chiksuyu -->
|-
| {{MKD}} <!-- Chinchay Masithuña -->
| {{DNK}} <!-- Dansuyu -->
| {{ARM}} <!-- Hayasuyu -->
|-
| {{GBR}} <!-- Hukllachasqa Qhapaq Suyu -->
| {{CRO}} <!-- Hurwatsuyu -->
| {{IRL}} <!-- Irihallp'a -->
|-
| {{ISL}} <!-- Islantha -->
| {{SVK}} <!-- Isluwakya -->
| {{SLO}} <!-- Isluwinya -->
|-
| {{ESP}} <!-- Ispaña -->
| {{ITA}} <!-- Italya -->
| {{EST}} <!-- Iyisti -->
|-
| {{GEO}} <!-- Kartulsuyu -->
| {{KOS}} <!-- Kos -->
| {{LAT}} <!-- Latwiya -->
|-
| {{LIE}} <!-- Liechtenstein -->
| {{LTU}} <!-- Lituwa -->
| {{LUX}} <!-- Luksimbur -->
|-
| {{MLT}} <!-- Malta -->
| {{HUN}} <!-- Mayarsuyu -->
| {{MDA}} <!-- Multhuwa -->
|-
| {{MON}} <!-- Munaku -->
| {{NOR}} <!-- Nuriqi -->
| {{POL}} <!-- Pulunya -->
|-
| {{BUL}} <!-- Pulqarya -->
| {{POR}} <!-- Purtuqal -->
| {{BIH}}
|-
| {{FRA}} <!-- Ransiya -->
| {{ROM}} <!-- Rumanya -->
| {{RUS}} <!-- Rusya -->
|-
| {{SMR}} <!-- San Marinu -->
| {{SRB}} <!-- Sirpiya -->
| {{FIN}} <!-- Suwami -->
|-
| {{SWE}} <!-- Suwiriqi -->
| {{SUI}} <!-- Suwisa -->
| {{TUR}} <!-- Turkiyi -->
|-
| {{UKR}} <!-- Ukrayina -->
| {{NED}} <!-- Urasuyu -->
| {{VAT}} <!-- Watikanu llaqta -->
|-
| {{BEL}} <!-- Wilhika -->
| {{MGO}} <!-- Wulqarya -->
| {{MGO}} <!-- Yana Urqu -->
|}
== Mana riqsisqa suyukuna ==
*
* [[Apsuwasuyu]]
* Gibraltar
* Hurin Osetia
* Transnistria
</div>
== Yurupapi uma llaqtakuna ==
• [[Tirana]]
• [[Andorra la Vella]]
• [[Brussel]]
• [[Sarajevo]]
• [[Sofiya]]
• [[København]]
• [[Berlin]]
• [[Tallin]]
• [[Helsinki]]
• [[Paris]]
• [[Athina]]
• [[Baile Átha Cliath]]
• [[Reykjavík]]
• [[Roma]]
• [[Astana]]
• [[Zagreb]]
• [[Riga]]
• [[Vaduz]]
• [[Vilnius]]
• [[Luksimbur (llaqta)|Luksimbur]]
• [[Valletta]]
• [[Skopje]]
• [[Chişinău]]
• [[Munaku]]
• [[Podgorica]]
• [[Amsterdam]]
• [[Oslo]]
• [[Wien]]
• [[Warszawa]]
• [[Lisboa]]
• [[Bukuresti]]
• [[Moskwa]]
• [[San Marino (llaqta)|San Marino]]
• [[Stockholm]]
• [[Bern]]
• [[Beograd]]
• [[Bratislawa]]
• [[Ljubljana]]
• [[Madrid]]
• [[Praha]]
• [[Ankara]]
• [[Kiyiw]]
• [[Budapest]]
• [[London]]
• [[Watikanu llaqta]]
• [[Minsk]]
== Iñiy ==
Iwrupapi iñiykuna:
* [[Kathuliku Inlisya|Kathulisismu]]
* [[Orthodoksa Inlisya]]
* [[Protestantismu]]
* [[Sunni Islam]]
* [[Shiya Islam]]
* [[Huriyu iñiy]]
[[Katiguriya:Iwrupa|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
jiitb7298zl2xrmkowm2vvqubq99ixw
Apya Yala (Mulanpi)
0
1243
691336
685270
2026-08-27T09:17:50Z
Andeanscorpion
35306
creacion de lista de paises
691336
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Apya Yala
|imagen=
|mapa=Americas (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, hanaq pacha, uray pacha
|superficie=42 549 000
|poblacion=1 050 000 000
|densidad=24,7 runa/km²
|suyukuna=35
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]]: 6 961 m
|punto_mas_bajo= Hudson Bay: −258 m
|extension_norte_sur=ñalla 15 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 7 000 km
|zona_horaria=UTC−10 - UTC−1
|idiomas=Amerika simikuna: [[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Apya Yalaq runakuna
}}
'''Awya Yala''', '''Apya Yala''' icha '''Awyala''' nisqaqa ([[Kuna simi]]manta ''Abya-yala,'' [[Qhichwa simi]]pi: ''Puqusqa pacha'', ''Qunti Kuskanrunp'u'', [[Chincha Qhichwa|Kichwa simipi]]: ''Pantinsaya''), '''Amirika''' icha '''Amerika''' nisqapas [[Tiksi muyu]]p huk [[allpa pacha]]nmi. Mu Lan Pi (Chunwa simipi. 1100 K. q.) chaymanta '''Mulanpi'''<ref> Héctor Béjar. ''Justicia Social Política Social'' ISBN 978-612-4201-36-3 last'a 92 </ref>
Iskaymi hatun rakinkuna kan:
* [[Chinchay Awya Yala]]
*[[Chawpi Awya Yala]]
** [[Chawpi Awya Yalap Wat'ankuna]]
* [[Uralan Awya Yala]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Chiriqunuy ==
== Flora Faunapas ==
== Mama llaqtakuna ==
{| class="wikitable"
|-
|
* {{HTI}}
* {{AIA}}
* {{PER}}
* {{ANT}}
* {{ARG}}
* {{ABW}}
* {{PRI}}
* {{BHS}}
* {{BRB}}
* {{BLZ}}
* {{BMU}}
* {{BOL}}
* {{BRA}}
|
* {{CYM}}
* {{CHL}}
* {{DAM}}
* {{DOM}}
* {{GRD}}
* {{GLP}}
* {{GRL}}
* {{USA}}
* {{SLV}}
* {{ECU}}
* {{CAN}}
* {{VEN}}
* {{COL}}
|
* {{CRI}}
* {{CUB}}
* {{FLK}}
* {{MTQ}}
* {{MEX}}
* {{NIC}}
* {{GUF}}
* {{PAN}}
* {{PRY}}
* {{ATG}}
* {{JAM}}
* {{KNA}}
* {{VCT}}
* {{SPM}}
|
* {{LCA}}
* {{SUR}}
* {{TTO}}
* {{TCA}}
* {{HND}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{GTM}}
|}
== Runakuna ==
==Rimaykuna==
=== Awya Yala rimaykuna ===
Awya Yalapi paqarisqa rimaykuna
* [[Qhichwa simi]] (Runasimi): [[Piruw]], [[Buliwya|Puliwya]], [[Ikwayur]], [[Kulumbya|Kulunsuyu]], [[Arhintina]]
* [[Aymara simi]]: [[Puliwya|Wuliwya]], [[Piruw]]
* [[Waraniyi simi]]: [[Parawayi]], [[Parasil]], [[Arhintina]]
* [[Nawatl simi]]: [[Mishiku]], [[Salwathur]]
* [[Maya simi]]: [[Mishiku]] ([[Yukatan yaqa wat'a]])
* [[K'iché simi]]: [[Watimala]]
* [[Kaqchikel simi]]: [[Watimala]]
* [[Mam simi]]: [[Watimala]]
* [[Qeqchí simi]]: [[Watimala]]
* [[Mapuchi simi]] (Mapudungun): [[Chili]], [[Arhintina]]
* [[Saputika simi]]: [[Mishiku]] ([[Washaka]])
* [[Mishtika simi]]: [[Mishiku]] ([[Washaka]])
* [[Tsotsil simi]]: [[Mishiku]] ([[Chiapas]])
* [[Tseltal simi]]: [[Mishiku]] ([[Chiapas]])
* [[Chol simi]]: [[Mishiku]] ([[Chiapas]])
* [[Ñañu simi]] (Otomí): [[Mishiku]]
* [[Wastika simi]]: [[Mishiku]]
* [[Tsutuhil simi]]: [[Watimala]]
* [[Wayuwu simi]]: [[Kulumbya|Kulunsuyu]], [[Winisuyla]]
* [[Kuna simi]]: [[Panama]]
* [[Waymiyi simi]]: [[Panama]]
* [[Miskitu simi]]: [[Nikarawa]], [[Hunruras]]
* [[Garifuna simi]]: [[Watimala]], [[Hunruras]], [[Nikarawa]]
* [[Ashaninka simi]]: [[Piruw]]
* [[Awahun simi]]: [[Piruw]]
* [[Shuwar simi]]: [[Ikwadur]]
* [[Nawahu simi]]: [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]], [[Mishiku]]
* [[Lakota simi]]: [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]]
* [[Tsalaki simi]] (Cherokee icha Tsalagi): [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]]
* [[Kri simi]]: [[Kanata]]
* [[Chipiwa simi]] (Ojibwa): [[Kanata]]
* [[Salish simi]]: [[Kanata]]
* [[Tupi simi]] (Ñengatu): [[Parasil]]
* [[Inwit simi|Inuwit simi]] (Inuktitut): [[Kalalit Nunat]], [[Kanata]]
=== Iwrupamanta Awya Yalapi rimaykuna ===
[[Iwrupa]]pi paqarisqa, ichaqa Awya Yalapi aswan rimasqa, ufisyal nisqa rimaykuna
* [[Kastilla simi]]: achka mama llaqtakunapi
* [[Purtuyis simi]]: [[Parasil]]
* [[Inlish simi]]: [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]], [[Kanata]], [[Shamayka]], [[Pahamakuna]], [[Purinkin]] ''(Puerto Rico)''
* [[Fransis simi]]: [[Kanata]] ([[Kebék]]), [[Ayti mama llaqta]], [[Ransis Wayana|Pharansis Wayana]], [[Martinik|Martiníku]], [[Wathalupi]]
* [[Nirlandis simi]]: [[Surinam]], [[Nirlanthis Chawpi Apya Yalap Wat'ankuna]]
* [[Aslla simi]]kuna: [[Aliman simi]], [[Italya simi]], [[Pulaku simi|Puliska simi]], [[Yithish simi]], hukkunapas
== Wiñay kawsay ==
== Mama llaqtakuna ==
{|
|-
|
* [[Antiwa Barbudawan|Antiwa Parputha ima]]
* [[Arhintina]]
* [[Pahamakuna]]
* [[Parpathus]]
* [[Wilis]]
* [[Wuliwya|Puliwya]]
* [[Parasil]]
* [[Kanata]]
* [[Chili]]
* [[Kulumpiya]]
* [[Kustarika]]
* [[Kuwa]]
| width="20" |
| valign=top |
* [[Thuminikana]] ''([[Ayti wat'a]]pi)''
* [[Thuminika]]
* [[Ikwayur|Ikwathur]]
* [[Salwathur|El Salvador]]
* [[Qirinatha]]
* [[Watimala]]
* [[Wayana]]
* [[Ayti mama llaqta]]
* [[Hunruras]]
* [[Shamayka]]
* [[Mishiku]]
* [[Nikarawa]]
| width="20" |
| valign=top |
* [[Panama]]
* [[Parawayi]]
* [[Piruw]]
* [[San Kits Niwiswan|San Cristóbal y Nevis]]
* [[Santa Lusiya wat'a]]
* [[San Wisinti Qaranathinas ima|San Vincente y las Granadinas]]
* [[Surinam]]
* [[Trinidad y Tobago|Tirinithat Tupaqu ima]]
* [[USA]] ([[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]])
* [[Uruwayi]]
* [[Winisuyla]]
|}
== Yachay tarpuy ==
== Karu puriy ==
== Yachay ==
== Yachaychiy ==
== Musiku ==
== Apaykachana ==
== Paqarisqa runakuna ==
==Pukyukuna==
{{listaref}}
== Kaypipas qhaway ==
== Hawa t'inkikuna ==
[[Katiguriya:Awya Yala|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
__YUYARINANNAQ__
0zzpqh01yu2bdo75e0e72nznn7dw6nv
691337
691336
2026-08-27T09:18:59Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691337
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Apya Yala
|imagen=
|mapa=Americas (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, hanaq pacha, uray pacha
|superficie=42 549 000
|poblacion=1 050 000 000
|densidad=24,7 runa/km²
|suyukuna=35
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]]: 6 961 m
|punto_mas_bajo= Hudson Bay: −258 m
|extension_norte_sur=ñalla 15 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 7 000 km
|zona_horaria=UTC−10 - UTC−1
|idiomas=Amerika simikuna: [[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Apya Yalaq runakuna
}}
'''Awya Yala''', '''Apya Yala''' icha '''Awyala''' nisqaqa ([[Kuna simi]]manta ''Abya-yala,'' [[Qhichwa simi]]pi: ''Puqusqa pacha'', ''Qunti Kuskanrunp'u'', [[Chincha Qhichwa|Kichwa simipi]]: ''Pantinsaya''), '''Amirika''' icha '''Amerika''' nisqapas [[Tiksi muyu]]p huk [[allpa pacha]]nmi. Mu Lan Pi (Chunwa simipi. 1100 K. q.) chaymanta '''Mulanpi'''<ref> Héctor Béjar. ''Justicia Social Política Social'' ISBN 978-612-4201-36-3 last'a 92 </ref>
Iskaymi hatun rakinkuna kan:
* [[Chinchay Awya Yala]]
*[[Chawpi Awya Yala]]
** [[Chawpi Awya Yalap Wat'ankuna]]
* [[Uralan Awya Yala]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Chiriqunuy ==
== Flora Faunapas ==
== Mama llaqtakuna ==
{| class="wikitable"
|-
|
* {{HTI}}
* {{AIA}}
* {{PER}}
* {{ANT}}
* {{ARG}}
* {{ABW}}
* {{PRI}}
* {{BHS}}
* {{BRB}}
* {{BLZ}}
* {{BMU}}
* {{BOL}}
* {{BRA}}
|
* {{CYM}}
* {{CHL}}
* {{DAM}}
* {{DOM}}
* {{GRD}}
* {{GLP}}
* {{GRL}}
* {{USA}}
* {{SLV}}
* {{ECU}}
* {{CAN}}
* {{VEN}}
* {{COL}}
|
* {{CRI}}
* {{CUB}}
* {{FLK}}
* {{MTQ}}
* {{MEX}}
* {{NIC}}
* {{GUF}}
* {{PAN}}
* {{PRY}}
* {{ATG}}
* {{JAM}}
* {{KNA}}
* {{VCT}}
* {{SPM}}
|
* {{LCA}}
* {{SUR}}
* {{TTO}}
* {{TCA}}
* {{HND}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{GTM}}
|}
== Runakuna ==
==Rimaykuna==
=== Awya Yala rimaykuna ===
Awya Yalapi paqarisqa rimaykuna
* [[Qhichwa simi]] (Runasimi): [[Piruw]], [[Buliwya|Puliwya]], [[Ikwayur]], [[Kulumbya|Kulunsuyu]], [[Arhintina]]
* [[Aymara simi]]: [[Puliwya|Wuliwya]], [[Piruw]]
* [[Waraniyi simi]]: [[Parawayi]], [[Parasil]], [[Arhintina]]
* [[Nawatl simi]]: [[Mishiku]], [[Salwathur]]
* [[Maya simi]]: [[Mishiku]] ([[Yukatan yaqa wat'a]])
* [[K'iché simi]]: [[Watimala]]
* [[Kaqchikel simi]]: [[Watimala]]
* [[Mam simi]]: [[Watimala]]
* [[Qeqchí simi]]: [[Watimala]]
* [[Mapuchi simi]] (Mapudungun): [[Chili]], [[Arhintina]]
* [[Saputika simi]]: [[Mishiku]] ([[Washaka]])
* [[Mishtika simi]]: [[Mishiku]] ([[Washaka]])
* [[Tsotsil simi]]: [[Mishiku]] ([[Chiapas]])
* [[Tseltal simi]]: [[Mishiku]] ([[Chiapas]])
* [[Chol simi]]: [[Mishiku]] ([[Chiapas]])
* [[Ñañu simi]] (Otomí): [[Mishiku]]
* [[Wastika simi]]: [[Mishiku]]
* [[Tsutuhil simi]]: [[Watimala]]
* [[Wayuwu simi]]: [[Kulumbya|Kulunsuyu]], [[Winisuyla]]
* [[Kuna simi]]: [[Panama]]
* [[Waymiyi simi]]: [[Panama]]
* [[Miskitu simi]]: [[Nikarawa]], [[Hunruras]]
* [[Garifuna simi]]: [[Watimala]], [[Hunruras]], [[Nikarawa]]
* [[Ashaninka simi]]: [[Piruw]]
* [[Awahun simi]]: [[Piruw]]
* [[Shuwar simi]]: [[Ikwadur]]
* [[Nawahu simi]]: [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]], [[Mishiku]]
* [[Lakota simi]]: [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]]
* [[Tsalaki simi]] (Cherokee icha Tsalagi): [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]]
* [[Kri simi]]: [[Kanata]]
* [[Chipiwa simi]] (Ojibwa): [[Kanata]]
* [[Salish simi]]: [[Kanata]]
* [[Tupi simi]] (Ñengatu): [[Parasil]]
* [[Inwit simi|Inuwit simi]] (Inuktitut): [[Kalalit Nunat]], [[Kanata]]
=== Iwrupamanta Awya Yalapi rimaykuna ===
[[Iwrupa]]pi paqarisqa, ichaqa Awya Yalapi aswan rimasqa, ufisyal nisqa rimaykuna
* [[Kastilla simi]]: achka mama llaqtakunapi
* [[Purtuyis simi]]: [[Parasil]]
* [[Inlish simi]]: [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna]], [[Kanata]], [[Shamayka]], [[Pahamakuna]], [[Purinkin]] ''(Puerto Rico)''
* [[Fransis simi]]: [[Kanata]] ([[Kebék]]), [[Ayti mama llaqta]], [[Ransis Wayana|Pharansis Wayana]], [[Martinik|Martiníku]], [[Wathalupi]]
* [[Nirlandis simi]]: [[Surinam]], [[Nirlanthis Chawpi Apya Yalap Wat'ankuna]]
* [[Aslla simi]]kuna: [[Aliman simi]], [[Italya simi]], [[Pulaku simi|Puliska simi]], [[Yithish simi]], hukkunapas
== Wiñay kawsay ==
== Yachay tarpuy ==
== Karu puriy ==
== Yachay ==
== Yachaychiy ==
== Musiku ==
== Apaykachana ==
== Paqarisqa runakuna ==
==Pukyukuna==
{{listaref}}
== Kaypipas qhaway ==
== Hawa t'inkikuna ==
[[Katiguriya:Awya Yala|!]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
__YUYARINANNAQ__
en50ya160zs6by03vtu7wagjcwqueil
Bogotá
0
2134
691296
677084
2026-08-27T04:22:43Z
Andeanscorpion
35306
691296
wikitext
text/x-wiki
{{metropoli
| suti = Kikinta Rurakun
| waq sutikuna =
| wallqanqa =
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha =
| qillqa =
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| name2 =
| language name2 =
| name3 =
| language name3 =
| name4 =
| language name4 = <!-----kikinta rurakun----->
| name5 =
| language name5 =
| name6 =
| language name6 =
| mamallaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| country2 =
| name of division1 = Suyu
| division1 = <!-----kikinta rurakun----->
| name of division2 = Wamani
| division2 =
| name of division3 = K'iti
| division3 =
| districts = <!-----kikinta rurakun----->
| simikuna = Kichwa, Kastilla
| title authority1 = Kuraka
| authority1 = <!-----kikinta rurakun----->
| mandate authority1 =
| title authority2 =
| authority2 =
| mandate authority2 =
| title authority3 =
| authority3 =
| mandate authority3 =
| prefect =
| prefect mandate =
| postal code name = Postal yupaynin
| cp = <!-----kikinta rurakun----->
| name of date1 = Kamasqa wata
| name of date2 =
| name of date3 =
| name of date4 =
| date1 =
| date2 =
| date3 =
| date4 =
| runap-sutin = Bogota-runa
| pop_name = Runakuna
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes =
| pop_year =
| density =
| nom_pop division a =
| nom_pop division1 =
| population division a =
| year_pop division a =
| area division a =
| area agglomeration =
| nom_pop division b =
| population division b =
| year_pop division b =
| area division b =
| area division =
| population division notes =
| name various demography =
| various demography =
| name various demography2 =
| various demography2 =
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata = Q2887
| alt mini =
| alt max =
| highlight =
| ñaña llaqtakuna = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = <!-----kikinta rurakun----->
|area = <!-----kikinta rurakun----->
|notes area =
|name miscellaneous geo =
|various geo =
|name miscellaneous geo2 =
|various geo2 =
| saywitu = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa saywitu = qillqasqa saywitu
| size saywitu = 130px
| altitude = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous =
| miscellaneous =
| site name = Llaqtap panq'an
| city site =
| url =
| url2 =
| url3 =
| url4 =
| Website =
| name site2 =
| source1 =
| source2 =
| source3 =
| source4 =
}}
'''Bogotá''', '''Bakata''' icha '''Santa Fe de Bogotá''' nisqaqa [[Kulumbya|Kulumpiya]]p uma llaqtanm.
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Bogotá.jpg|Mawk'a Bogotá
Rikcha:Bogota Eje ambiental.JPG|Bogotá Monserratemanta rikusqa
Rikcha:CapitolioNacionalDeColombia2004-7.jpg|''Capitolio Nacional'', Bogotá
Rikcha:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg| [[Katidral Primada]], Bogotá
Rikcha:J p montoya.jpg|[[Juan Pablo Montoya]]
</gallery>
== Llaqtapi paqarisqa ==
== Ñaña llaqtakuna ==
* [[Rikcha:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Arhintina]], [[Buenos Aires]]
* [[Rikcha:Flag of the United Kingdom.svg|20px|]] [[Hukllachasqa Qhapaq Suyu]], [[Lunrun]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Los Angeles]]
* [[Rikcha:Flag of Spain.svg|20px]] [[Ispaña]], [[Madrid]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Miami (Florida)|Miami]]
* [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Mishiku]], [[Mishiku llaqta]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[New York]]
* [[Rikcha:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanata]], [[Ottawa]]
* [[Rikcha:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Urin Kuriya]], [[Siul]]
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
<references/>
== Hawa tinkikuna ==
{{commons|Bogotá}}
* [http://www.bogota.gov.co/ Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.]
* [http://www.concejodebogota.gov.co/cbogota/site/edic/base/port/inicio.php Concejo de Bogotá D.C.]
* [http://www.transmilenio.gov.co/ TransMilenio]
* [http://www.idrd.gov.co/ Instituto Distrital de Recreación y Deporte]
* [http://www.idu.gov.co/ Instituto de Desarrollo Urbano]
* [http://www.saludcapital.gov.co/ Secretaría de Salud Distrital]
* [https://web.archive.org/web/20080820073729/http://www.culturayturismo.gov.co/ Instituto Distrital de Cultura y Turismo]
* [http://www.dane.gov.co/ Departamento Nacional de Estadística]
* [http://www.veeduriadistrital.gov.co/ Veeduría Distrital]
* [http://www.dama.gov.co/ Departamento Técnico Administrativo del Medio Ambiente]
* [http://www.bogotaturismo.gov.co/ Turismo en Bogotá]
[[Katiguriya:Llaqta (Kulumbya)]]
[[Katiguriya:Uma llaqta]]
[[Katiguriya:Uma llaqta (Urin Awya Yala)]]
b9vucepmdv7nzcvjtrdxhpx9dd3898y
691297
691296
2026-08-27T04:27:45Z
Andeanscorpion
35306
691297
wikitext
text/x-wiki
{{metropoli
| suti = Kikinta Rurakun
| waq sutikuna =
| wallqanqa =
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha =
| qillqa =
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| name2 =
| language name2 =
| name3 =
| language name3 =
| name4 =
| language name4 = <!-----kikinta rurakun----->
| name5 =
| language name5 =
| name6 =
| language name6 =
| mamallaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| country2 =
| name of division1 = Suyu
| division1 = <!-----kikinta rurakun----->
| name of division2 = Wamani
| division2 =
| name of division3 = K'iti
| division3 =
| districts = <!-----kikinta rurakun----->
| simikuna = Kichwa, Kastilla
| title authority1 = Kuraka
| authority1 = <!-----kikinta rurakun----->
| mandate authority1 =
| title authority2 =
| authority2 =
| mandate authority2 =
| title authority3 =
| authority3 =
| mandate authority3 =
| prefect =
| prefect mandate =
| postal code name = Postal yupaynin
| cp = <!-----kikinta rurakun----->
| name of date1 = Kamasqa wata
| name of date2 =
| name of date3 =
| name of date4 =
| date1 =
| date2 =
| date3 =
| date4 =
| runap-sutin = Bogota-runa
| pop_name = Runakuna
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes =
| pop_year =
| density =
| nom_pop division a =
| nom_pop division1 =
| population division a =
| year_pop division a =
| area division a =
| area agglomeration =
| nom_pop division b =
| population division b =
| year_pop division b =
| area division b =
| area division =
| population division notes =
| name various demography =
| various demography =
| name various demography2 =
| various demography2 =
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata = Q2887
| alt mini =
| alt max =
| highlight =
| ñaña llaqtakuna = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = <!-----kikinta rurakun----->
|area = <!-----kikinta rurakun----->
|notes area =
|name miscellaneous geo =
|various geo =
|name miscellaneous geo2 =
|various geo2 =
| saywitu = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa saywitu = qillqasqa saywitu
| size saywitu = 130px
| altitude = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous =
| miscellaneous =
| site name = Llaqtap panq'an
| city site =
| url =
| url2 =
| url3 =
| url4 =
| Website =
| name site2 =
| source1 =
| source2 =
| source3 =
| source4 =
}}
'''Bogotá''', '''Bakata'''<ref>https://bogota.gov.co/mi-ciudad/cultura-recreacion-y-deporte/historia-del-nombre-de-bogota-por-que-la-ciudad-se-llama-asi?utm_source=chatgpt.com</ref> icha '''Santa Fe de Bogotá''' nisqaqa [[Kulumbya|Kulumpiya]]p uma llaqtanm.
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Bogotá.jpg|Mawk'a Bogotá
Rikcha:Bogota Eje ambiental.JPG|Bogotá Monserratemanta rikusqa
Rikcha:CapitolioNacionalDeColombia2004-7.jpg|''Capitolio Nacional'', Bogotá
Rikcha:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg| [[Katidral Primada]], Bogotá
Rikcha:J p montoya.jpg|[[Juan Pablo Montoya]]
</gallery>
== Llaqtapi paqarisqa ==
== Ñaña llaqtakuna ==
* [[Rikcha:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Arhintina]], [[Buenos Aires]]
* [[Rikcha:Flag of the United Kingdom.svg|20px|]] [[Hukllachasqa Qhapaq Suyu]], [[Lunrun]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Los Angeles]]
* [[Rikcha:Flag of Spain.svg|20px]] [[Ispaña]], [[Madrid]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Miami (Florida)|Miami]]
* [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Mishiku]], [[Mishiku llaqta]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[New York]]
* [[Rikcha:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanata]], [[Ottawa]]
* [[Rikcha:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Urin Kuriya]], [[Siul]]
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
<references/>
== Hawa tinkikuna ==
{{commons|Bogotá}}
* [http://www.bogota.gov.co/ Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.]
* [http://www.concejodebogota.gov.co/cbogota/site/edic/base/port/inicio.php Concejo de Bogotá D.C.]
* [http://www.transmilenio.gov.co/ TransMilenio]
* [http://www.idrd.gov.co/ Instituto Distrital de Recreación y Deporte]
* [http://www.idu.gov.co/ Instituto de Desarrollo Urbano]
* [http://www.saludcapital.gov.co/ Secretaría de Salud Distrital]
* [https://web.archive.org/web/20080820073729/http://www.culturayturismo.gov.co/ Instituto Distrital de Cultura y Turismo]
* [http://www.dane.gov.co/ Departamento Nacional de Estadística]
* [http://www.veeduriadistrital.gov.co/ Veeduría Distrital]
* [http://www.dama.gov.co/ Departamento Técnico Administrativo del Medio Ambiente]
* [http://www.bogotaturismo.gov.co/ Turismo en Bogotá]
[[Katiguriya:Llaqta (Kulumbya)]]
[[Katiguriya:Uma llaqta]]
[[Katiguriya:Uma llaqta (Urin Awya Yala)]]
m0ufe1whpf6gbr0lzwtfkfpqqq37j0c
691298
691297
2026-08-27T04:29:53Z
Andeanscorpion
35306
691298
wikitext
text/x-wiki
{{metropoli
| suti = Kikinta Rurakun
| waq sutikuna =
| wallqanqa =
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha =
| qillqa =
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| name2 =
| language name2 =
| name3 =
| language name3 =
| name4 =
| language name4 = <!-----kikinta rurakun----->
| name5 =
| language name5 =
| name6 =
| language name6 =
| mamallaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| country2 =
| name of division1 = Suyu
| division1 = <!-----kikinta rurakun----->
| name of division2 = Wamani
| division2 =
| name of division3 = K'iti
| division3 =
| districts = <!-----kikinta rurakun----->
| simikuna = Kichwa, Kastilla
| title authority1 = Kuraka
| authority1 = <!-----kikinta rurakun----->
| mandate authority1 =
| title authority2 =
| authority2 =
| mandate authority2 =
| title authority3 =
| authority3 =
| mandate authority3 =
| prefect =
| prefect mandate =
| postal code name = Postal yupaynin
| cp = <!-----kikinta rurakun----->
| name of date1 = Kamasqa wata
| name of date2 =
| name of date3 =
| name of date4 =
| date1 =
| date2 =
| date3 =
| date4 =
| runap-sutin = Bogota-runa
| pop_name = Runakuna
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes =
| pop_year =
| density =
| nom_pop division a =
| nom_pop division1 =
| population division a =
| year_pop division a =
| area division a =
| area agglomeration =
| nom_pop division b =
| population division b =
| year_pop division b =
| area division b =
| area division =
| population division notes =
| name various demography =
| various demography =
| name various demography2 =
| various demography2 =
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata = Q2887
| alt mini =
| alt max =
| highlight =
| ñaña llaqtakuna = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = <!-----kikinta rurakun----->
|area = <!-----kikinta rurakun----->
|notes area =
|name miscellaneous geo =
|various geo =
|name miscellaneous geo2 =
|various geo2 =
| saywitu = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa saywitu = qillqasqa saywitu
| size saywitu = 130px
| altitude = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous =
| miscellaneous =
| site name = Llaqtap panq'an
| city site =
| url =
| url2 =
| url3 =
| url4 =
| Website =
| name site2 =
| source1 =
| source2 =
| source3 =
| source4 =
}}
'''Bogotá''', '''Bakatá'''<ref>https://bogota.gov.co/mi-ciudad/cultura-recreacion-y-deporte/historia-del-nombre-de-bogota-por-que-la-ciudad-se-llama-asi?utm_source=chatgpt.com</ref> icha '''Santa Fe de Bogotá''' nisqaqa [[Kulumbya|Kulumpiya]]p uma llaqtanm.
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Bogotá.jpg|Mawk'a Bakatá
Rikcha:Bogota Eje ambiental.JPG|Bakatá Monserratemanta rikusqa
Rikcha:CapitolioNacionalDeColombia2004-7.jpg|''Capitolio Nacional'', Bakatá
Rikcha:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg| [[Katidral Primada]], Bakatá
Rikcha:J p montoya.jpg|[[Juan Pablo Montoya]]
</gallery>
== Llaqtapi paqarisqa ==
== Ñaña llaqtakuna ==
* [[Rikcha:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Arhintina]], [[Buenos Aires]]
* [[Rikcha:Flag of the United Kingdom.svg|20px|]] [[Hukllachasqa Qhapaq Suyu]], [[Lunrun]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Los Angeles]]
* [[Rikcha:Flag of Spain.svg|20px]] [[Ispaña]], [[Madrid]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Miami (Florida)|Miami]]
* [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Mishiku]], [[Mishiku llaqta]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[New York]]
* [[Rikcha:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanata]], [[Ottawa]]
* [[Rikcha:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Urin Kuriya]], [[Siul]]
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
<references/>
== Hawa tinkikuna ==
{{commons|Bogotá}}
* [http://www.bogota.gov.co/ Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.]
* [http://www.concejodebogota.gov.co/cbogota/site/edic/base/port/inicio.php Concejo de Bogotá D.C.]
* [http://www.transmilenio.gov.co/ TransMilenio]
* [http://www.idrd.gov.co/ Instituto Distrital de Recreación y Deporte]
* [http://www.idu.gov.co/ Instituto de Desarrollo Urbano]
* [http://www.saludcapital.gov.co/ Secretaría de Salud Distrital]
* [https://web.archive.org/web/20080820073729/http://www.culturayturismo.gov.co/ Instituto Distrital de Cultura y Turismo]
* [http://www.dane.gov.co/ Departamento Nacional de Estadística]
* [http://www.veeduriadistrital.gov.co/ Veeduría Distrital]
* [http://www.dama.gov.co/ Departamento Técnico Administrativo del Medio Ambiente]
* [http://www.bogotaturismo.gov.co/ Turismo en Bogotá]
[[Katiguriya:Llaqta (Kulumbya)]]
[[Katiguriya:Uma llaqta]]
[[Katiguriya:Uma llaqta (Urin Awya Yala)]]
9zzuov74lvbfty1j6z5cu8b14morafz
691299
691298
2026-08-27T04:31:19Z
Andeanscorpion
35306
691299
wikitext
text/x-wiki
{{metropoli
| suti = Kikinta Rurakun
| waq sutikuna =
| wallqanqa =
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha =
| qillqa =
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| name2 =
| language name2 =
| name3 =
| language name3 =
| name4 =
| language name4 = <!-----kikinta rurakun----->
| name5 =
| language name5 =
| name6 =
| language name6 =
| mamallaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| country2 =
| name of division1 = Suyu
| division1 = <!-----kikinta rurakun----->
| name of division2 = Wamani
| division2 =
| name of division3 = K'iti
| division3 =
| districts = <!-----kikinta rurakun----->
| simikuna = Kichwa, Kastilla
| title authority1 = Kuraka
| authority1 = <!-----kikinta rurakun----->
| mandate authority1 =
| title authority2 =
| authority2 =
| mandate authority2 =
| title authority3 =
| authority3 =
| mandate authority3 =
| prefect =
| prefect mandate =
| postal code name = Postal yupaynin
| cp = <!-----kikinta rurakun----->
| name of date1 = Kamasqa wata
| name of date2 =
| name of date3 =
| name of date4 =
| date1 =
| date2 =
| date3 =
| date4 =
| runap-sutin = Bakatá-runa
| pop_name = Runakuna
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes =
| pop_year =
| density =
| nom_pop division a =
| nom_pop division1 =
| population division a =
| year_pop division a =
| area division a =
| area agglomeration =
| nom_pop division b =
| population division b =
| year_pop division b =
| area division b =
| area division =
| population division notes =
| name various demography =
| various demography =
| name various demography2 =
| various demography2 =
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata = Q2887
| alt mini =
| alt max =
| highlight =
| ñaña llaqtakuna = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = <!-----kikinta rurakun----->
|area = <!-----kikinta rurakun----->
|notes area =
|name miscellaneous geo =
|various geo =
|name miscellaneous geo2 =
|various geo2 =
| saywitu = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa saywitu = qillqasqa saywitu
| size saywitu = 130px
| altitude = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous =
| miscellaneous =
| site name = Llaqtap panq'an
| city site =
| url =
| url2 =
| url3 =
| url4 =
| Website =
| name site2 =
| source1 =
| source2 =
| source3 =
| source4 =
}}
'''Bogotá''', '''Bakatá'''<ref>https://bogota.gov.co/mi-ciudad/cultura-recreacion-y-deporte/historia-del-nombre-de-bogota-por-que-la-ciudad-se-llama-asi?utm_source=chatgpt.com</ref> icha '''Santa Fe de Bogotá''' nisqaqa [[Kulumbya|Kulumpiya]]p uma llaqtanm.
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Bogotá.jpg|Mawk'a Bakatá
Rikcha:Bogota Eje ambiental.JPG|Bakatá Monserratemanta rikusqa
Rikcha:CapitolioNacionalDeColombia2004-7.jpg|''Capitolio Nacional'', Bakatá
Rikcha:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg| [[Katidral Primada]], Bakatá
Rikcha:J p montoya.jpg|[[Juan Pablo Montoya]]
</gallery>
== Llaqtapi paqarisqa ==
== Ñaña llaqtakuna ==
* [[Rikcha:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Arhintina]], [[Buenos Aires]]
* [[Rikcha:Flag of the United Kingdom.svg|20px|]] [[Hukllachasqa Qhapaq Suyu]], [[Lunrun]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Los Angeles]]
* [[Rikcha:Flag of Spain.svg|20px]] [[Ispaña]], [[Madrid]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Miami (Florida)|Miami]]
* [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Mishiku]], [[Mishiku llaqta]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[New York]]
* [[Rikcha:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanata]], [[Ottawa]]
* [[Rikcha:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Urin Kuriya]], [[Siul]]
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
<references/>
== Hawa tinkikuna ==
{{commons|Bogotá}}
* [http://www.bogota.gov.co/ Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.]
* [http://www.concejodebogota.gov.co/cbogota/site/edic/base/port/inicio.php Concejo de Bogotá D.C.]
* [http://www.transmilenio.gov.co/ TransMilenio]
* [http://www.idrd.gov.co/ Instituto Distrital de Recreación y Deporte]
* [http://www.idu.gov.co/ Instituto de Desarrollo Urbano]
* [http://www.saludcapital.gov.co/ Secretaría de Salud Distrital]
* [https://web.archive.org/web/20080820073729/http://www.culturayturismo.gov.co/ Instituto Distrital de Cultura y Turismo]
* [http://www.dane.gov.co/ Departamento Nacional de Estadística]
* [http://www.veeduriadistrital.gov.co/ Veeduría Distrital]
* [http://www.dama.gov.co/ Departamento Técnico Administrativo del Medio Ambiente]
* [http://www.bogotaturismo.gov.co/ Turismo en Bogotá]
[[Katiguriya:Llaqta (Kulumbya)]]
[[Katiguriya:Uma llaqta]]
[[Katiguriya:Uma llaqta (Urin Awya Yala)]]
mkki4jhh8wpzzm7tqm059wcjglxdlio
691300
691299
2026-08-27T04:32:37Z
Andeanscorpion
35306
691300
wikitext
text/x-wiki
{{metropoli
| suti = Kikinta Rurakun
| waq sutikuna =
| wallqanqa =
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha =
| qillqa =
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| name2 =
| language name2 =
| name3 =
| language name3 =
| name4 =
| language name4 = <!-----kikinta rurakun----->
| name5 =
| language name5 =
| name6 =
| language name6 =
| mamallaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| country2 =
| name of division1 = Suyu
| division1 = <!-----kikinta rurakun----->
| name of division2 = Wamani
| division2 =
| name of division3 = K'iti
| division3 =
| districts = <!-----kikinta rurakun----->
| simikuna = Kichwa, Kastilla
| title authority1 = Kuraka
| authority1 = <!-----kikinta rurakun----->
| mandate authority1 =
| title authority2 =
| authority2 =
| mandate authority2 =
| title authority3 =
| authority3 =
| mandate authority3 =
| prefect =
| prefect mandate =
| postal code name = Postal yupaynin
| cp = <!-----kikinta rurakun----->
| name of date1 = Kamasqa wata
| name of date2 =
| name of date3 =
| name of date4 =
| date1 =
| date2 =
| date3 =
| date4 =
| runap-sutin = Bakatá-runa
| pop_name = Runakuna
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes =
| pop_year =
| density =
| nom_pop division a =
| nom_pop division1 =
| population division a =
| year_pop division a =
| area division a =
| area agglomeration =
| nom_pop division b =
| population division b =
| year_pop division b =
| area division b =
| area division =
| population division notes =
| name various demography =
| various demography =
| name various demography2 =
| various demography2 =
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata = Q2887
| alt mini =
| alt max =
| highlight =
| ñaña llaqtakuna = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = <!-----kikinta rurakun----->
|area = <!-----kikinta rurakun----->
|notes area =
|name miscellaneous geo =
|various geo =
|name miscellaneous geo2 =
|various geo2 =
| saywitu = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa saywitu = qillqasqa saywitu
| size saywitu = 130px
| altitude = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous =
| miscellaneous =
| site name = Llaqtap panq'an
| city site =
| url =
| url2 =
| url3 =
| url4 =
| Website =
| name site2 =
| source1 =
| source2 =
| source3 =
| source4 =
}}
'''Bogotá''', '''Bakatá'''<ref>https://bogota.gov.co/mi-ciudad/cultura-recreacion-y-deporte/historia-del-nombre-de-bogota-por-que-la-ciudad-se-llama-asi?</ref> icha '''Santa Fe de Bogotá''' nisqaqa [[Kulumbya|Kulumpiya]]p uma llaqtanm.
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Bogotá.jpg|Mawk'a Bakatá
Rikcha:Bogota Eje ambiental.JPG|Bakatá Monserratemanta rikusqa
Rikcha:CapitolioNacionalDeColombia2004-7.jpg|''Capitolio Nacional'', Bakatá
Rikcha:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg| [[Katidral Primada]], Bakatá
Rikcha:J p montoya.jpg|[[Juan Pablo Montoya]]
</gallery>
== Llaqtapi paqarisqa ==
== Ñaña llaqtakuna ==
* [[Rikcha:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Arhintina]], [[Buenos Aires]]
* [[Rikcha:Flag of the United Kingdom.svg|20px|]] [[Hukllachasqa Qhapaq Suyu]], [[Lunrun]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Los Angeles]]
* [[Rikcha:Flag of Spain.svg|20px]] [[Ispaña]], [[Madrid]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[Miami (Florida)|Miami]]
* [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Mishiku]], [[Mishiku llaqta]]
* [[Rikcha:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]], [[New York]]
* [[Rikcha:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanata]], [[Ottawa]]
* [[Rikcha:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Urin Kuriya]], [[Siul]]
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
<references/>
== Hawa tinkikuna ==
{{commons|Bogotá}}
* [http://www.bogota.gov.co/ Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.]
* [http://www.concejodebogota.gov.co/cbogota/site/edic/base/port/inicio.php Concejo de Bogotá D.C.]
* [http://www.transmilenio.gov.co/ TransMilenio]
* [http://www.idrd.gov.co/ Instituto Distrital de Recreación y Deporte]
* [http://www.idu.gov.co/ Instituto de Desarrollo Urbano]
* [http://www.saludcapital.gov.co/ Secretaría de Salud Distrital]
* [https://web.archive.org/web/20080820073729/http://www.culturayturismo.gov.co/ Instituto Distrital de Cultura y Turismo]
* [http://www.dane.gov.co/ Departamento Nacional de Estadística]
* [http://www.veeduriadistrital.gov.co/ Veeduría Distrital]
* [http://www.dama.gov.co/ Departamento Técnico Administrativo del Medio Ambiente]
* [http://www.bogotaturismo.gov.co/ Turismo en Bogotá]
[[Katiguriya:Llaqta (Kulumbya)]]
[[Katiguriya:Uma llaqta]]
[[Katiguriya:Uma llaqta (Urin Awya Yala)]]
6n8goem8g2rnin6n3pclp47r8xgqdwz
Hurin Apya Yala
0
2202
691278
684246
2026-08-26T19:28:19Z
Andeanscorpion
35306
691278
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= Ransis Wayana, huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Aconcagua — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=aprox. 7 000 km
|extension_este_oeste=aprox. 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=Kastilla simi, Purtuqis simi, Inlis simi, Nederland simi, Fransis simi, huk simikuna
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun [[allpa k'iti]]mi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{BOL}}
* {{BRA}}
* {{CHL}}
* {{COL}}
* {{ECU}}
* {{GUY}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{VEN}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:SACN member states.jpg|right|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
64r06a4om1zzuy6zupd16wft5y0kos1
691279
691278
2026-08-26T19:30:18Z
Andeanscorpion
35306
691279
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= Ransis Wayana, huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Aconcagua — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=aprox. 7 000 km
|extension_este_oeste=aprox. 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=Kastilla simi, Purtuqis simi, Inlis simi, Nederland simi, Fransis simi, huk simikuna
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{BOL}}
* {{BRA}}
* {{CHL}}
* {{COL}}
* {{ECU}}
* {{GUY}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{VEN}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], Trinidadwan Tubagu maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:SACN member states.jpg|right|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
fhqkiho3pjmm0pchs1txdg754u7mdwr
691280
691279
2026-08-26T19:31:26Z
Andeanscorpion
35306
691280
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= Ransis Wayana, huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Aconcagua — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=aprox. 7 000 km
|extension_este_oeste=aprox. 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=Kastilla simi, Purtuqis simi, Inlis simi, Nederland simi, Fransis simi, huk simikuna
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{BOL}}
* {{BRA}}
* {{CHL}}
* {{COL}}
* {{ECU}}
* {{GUY}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{VEN}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], Trinidadwan Tubagu maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
[[Rikcha:SACN member states.jpg|right|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
6pdprne0e7qq0wo2ojp2yyg86l5tvm6
691281
691280
2026-08-26T19:32:09Z
Andeanscorpion
35306
691281
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= Ransis Wayana, huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Aconcagua — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=aprox. 7 000 km
|extension_este_oeste=aprox. 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=Kastilla simi, Purtuqis simi, Inlis simi, Nederland simi, Fransis simi, huk simikuna
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{BOL}}
* {{BRA}}
* {{CHL}}
* {{COL}}
* {{ECU}}
* {{GUY}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{VEN}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], Trinidadwan Tubagu maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
[[Rikcha:SACN member states.jpg|left|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
of92j5og6u39m20oo5z343z67emzc64
691282
691281
2026-08-26T19:34:40Z
Andeanscorpion
35306
Creacion de box-continente
691282
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= Ransis Wayana, huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Aconcagua — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=aprox. 7 000 km
|extension_este_oeste=aprox. 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=Kastilla simi, Purtuqis simi, Inlis simi, Nederland simi, Fransis simi, huk simikuna
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{BOL}}
* {{BRA}}
* {{CHL}}
* {{COL}}
* {{ECU}}
* {{GUY}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{VEN}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], Trinidadwan Tubagu maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
[[Rikcha:SACN member states.jpg|left|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
me7f2fujngjzvx6wn7bzxs4pzahkacz
691285
691282
2026-08-27T02:37:39Z
Andeanscorpion
35306
Orden alfabético
691285
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= Ransis Wayana, huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Aconcagua — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=aprox. 7 000 km
|extension_este_oeste=aprox. 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=Kastilla simi, Purtuqis simi, Inlis simi, Nederland simi, Fransis simi, huk simikuna
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], Trinidadwan Tubagu maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
[[Rikcha:SACN member states.jpg|left|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
3va0kdo3akaxfrn3rlad0gt7ru8fqj4
691287
691285
2026-08-27T02:53:40Z
Andeanscorpion
35306
691287
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= Ransis Wayana, huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=Aconcagua — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=aprox. 7 000 km
|extension_este_oeste=aprox. 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=Kastilla simi, Purtuqis simi, Inlis simi, Nederland simi, Fransis simi, huk simikuna
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
[[Rikcha:SACN member states.jpg|left|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
5kho5f32uj3xczrjz545ntn595qvuxv
691288
691287
2026-08-27T03:12:20Z
Andeanscorpion
35306
correcciones elementales
691288
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]] nina urqu
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]] - [[P'uchqu qucha]] - [[Quwiqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]] - [[Pastasa mayu]] - [[Napu mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]]
[[Rikcha:SACN member states.jpg|left|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
rckc91pypcquy7l8b3wqr058nzidxdm
691289
691288
2026-08-27T03:19:46Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691289
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]] (6.421 m), [[Illimani]] (6.439 m), [[Sahama]] (6.542 m), [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]], nina urqu.
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], nina qucha.
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]]
[[Rikcha:SACN member states.jpg|left|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
1eh0kubrgbhu8ed019vqv5wj1pghx17
691292
691289
2026-08-27T04:08:37Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691292
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
[[Rikcha:SACN member states.jpg|left|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
qqusebm4rxlu61mj7c3n30jfieo1ejm
691293
691292
2026-08-27T04:09:23Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691293
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
[[Rikcha:SACN member states.jpg|right|210px|thumb|[[UNASUR]]pi mama llaqtakuna]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
s3xv8he2156za4vj7n4sba0fbb29vn7
691294
691293
2026-08-27T04:10:08Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691294
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 hab./km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
ipw9a76edfnmgj8y1v7ke8aisb6zjn2
691295
691294
2026-08-27T04:12:43Z
Andeanscorpion
35306
691295
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 runa/km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Santiago de Chile]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Lima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
0fdhjpuraikxummtdm3b3q3ge0h0v25
691301
691295
2026-08-27T04:35:50Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691301
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=Sud-america-quechua.svg
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 runa/km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires|Allin Wayrakuna]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Tupawi]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá|Bakata]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunsiyun]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Limaq]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Karakas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
ptdw1x3hh0aqekbccsj6ynttkgh6avz
691302
691301
2026-08-27T04:37:39Z
Andeanscorpion
35306
691302
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 runa/km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires|Allin Wayrakuna]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Tupawi]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá|Bakata]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunsiyun]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Limaq]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Karakas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
ca13r1iuhuvnjrqvdkts1w3k42xk3qs
691304
691302
2026-08-27T05:29:05Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691304
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 runa/km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{{Hurin Apya Yala|width=700px}}
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires|Allin Wayrakuna]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Tupawi]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá|Bakata]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunsiyun]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Limaq]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Karakas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
ho9dwwq30x1b4xhzkjrjq4igr557pl3
691306
691304
2026-08-27T05:37:40Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691306
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 runa/km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{{Hurin Apya Yala}}
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires|Allin Wayrakuna]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Tupawi]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá|Bakata]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunsiyun]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Limaq]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Karakas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
h787go1rhdfujfjht9n7xyumxxjy3uj
691325
691306
2026-08-27T08:41:31Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691325
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 runa/km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Hatun qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Atlantiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{{Hurin Apya Yala}}
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires|Allin Wayrakuna]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Tupawi]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá|Bakata]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunsiyun]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Limaq]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Karakas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
8qchx9u4ajsox1gtp7ck00xjjz4fg5a
691328
691325
2026-08-27T08:46:18Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691328
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Hurin Apya Yala
|imagen=
|mapa=South America (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti yaykuy pacha, uray pacha
|superficie=17 840 000
|poblacion=434 000 000
|densidad=24,3 runa/km²
|suyukuna=12
|territorios= [[Ransis Wayana]], huk kamachisqa allpakunapas
|punto_mas_alto=[[Aqunqhawaq]] — 6 961 m
|punto_mas_bajo=Laguna del Carbón — −105 m
|extension_norte_sur=ñalla 7 000 km
|extension_este_oeste=ñalla 5 300 km
|zona_horaria=UTC−5 a UTC−2
|idiomas=[[Apya Yala simikuna]]: [[Shuwar simi]], [[Waraniyi simi]], [[Aymara simi]], [[Kastilla simi]], [[Purtuyis simi]], [[Inlis simi]], [[Urasuyu simi]], [[Phransia simi]]
|gentilicio=Hurin Apya Yala runakuna
}}
'''Hurin Apya Yala, Hurin Apyala, Urin [[Awya Yala|Apya Yala]], Ura Amirika''' icha '''Hurin Amirika''' nisqa [[allpa pacha]]piqa hatun allpa k'itimi.
Hurin Apya Yalapiqa kay [[suyu]]kuna kanku:
* {{ARG}}
* {{CHL}}
* {{ECU}}
* {{COL}}
* {{BRA}}
* {{PRY}}
* {{PER}}
* {{SUR}}
* {{URY}}
* {{GUY}}
* {{VEN}}
* {{BOL}}
Chaymantapas:
* {{GUF}}
[[Panama]], [[Tirinithat Tupaqu ima]] maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Atlantiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:''' [[Chimpurasu]], [[Impapura]], [[Pichincha]], [[Qutuphaqsi]], [[Tunqurawra]], [[Kayampi urqu]], [[Sangay]], [[Illampu]], [[Illimani]], [[Sahama]], [[Aqutanku]], [[Anquhuma]], [[Kapurata]], [[Chakaltaya]], [[Chawpi Urqu]], [[Wayna P'utuqsi]], [[P'utuqsi urqu]], [[Huriqi]], [[Likankawur]], [[Mururata]], [[Parinaquta]], [[Pumirapi]], [[Sapaliri]], [[Tuqurpuri]], [[Huriqi]], [[Wayaqi]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]], [[Sayrikapur]],[[Yuyayyaku]], [[Parinaquta]], [[Likankawur]], [[Villarrica]], [[Puyewe nina urqu]], [[Ojos del Salado]], [[Shuyturahu]], [[Awsanqati]], [[Sallqantay]], [[Saksarayuq]], [[Shaprarahu]], [[Waskaran]], [[Yerupaja]].
* '''[[Ariq]]kuna:''' [[Ampay]], [[Chhachani]], [[Chupiqiña]], [[Hamp'atu urqu]], [[Misti urqu]]
* '''[[Qucha]]kuna:''' [[Impaqucha]], [[P'uchqu qucha]], [[Quwiqucha]], [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]], [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]], [[Chinchayqucha]], [[Pallqaqucha]], [[Aqupiya qucha]], [[Chuqllu qucha]], [[Lankilayu]], [[Parinaqucha]], [[Pumaqanchi qucha]], [[Qunuqucha]], [[Salinas qucha]], [[Siwinaqucha]]
* '''[[Mayu]]kuna:''' [[Wayas mayu]], [[Pastasa mayu]], [[Napu mayu]], [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]], [[Putumayu]], [[Apurimaq]], [[Huchusuma mayu]], [[Mantaru]], [[Marañun]], [[Mayutata]], [[Pampas mayu]], [[Rimaq mayu]], [[Santa mayu]], [[Tampu mayu]], [[Tumpis mayu]], [[Ukayali]], [[Willkamayu]], [[Lawqa mayu]], [[Luwa mayu]], [[Maule mayu|Mawlli mayu]], [[Biobío mayu|Phiw-Phiw mayu]], [[Valdivia mayu|Walthiwiya mayu]]
* '''[[Wat'a]]kuna:''' [[Yawatisuyu]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Challwawat'a]], [[Chilliqa wat'a]], [[Killawat'a]], [[Pansa wat'a]], [[Qhuchiwat'a]], [[Chiloé|Chiluwiy wat'akuna]], [[Mocha wat'a]], [[Ninasuyu]], [[Rapanuy]] (Paskwa wat'a), [[Chincha wat'akunakuna]], [[Ballestas wat'akuna]], [[Yuraqwat'a]], [[Titiqaqa wat'a]], [[Amantani]], [[Intika]], [[Uru wat'akuna]]
* '''[[:Katiguriya:Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Abiseo mayu mamallaqta parki]], [[Alto Purús mamallaqta parki]], [[Bahuaja-Sonene mamallaqta parki]], [[Cerros de Amotape mamallaqta parki]], [[Cordillera Azul mamallaqta parki]], [[Cutervo mamallaqta parki]], [[Manu mamallaqta parki]], [[Paraqas mamallaqta parki]], [[Tinku Mariya mamallaqta parki]], [[Utishi mamallaqta parki]], [[Waskaran mamallaqta parki]], [[Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki]]
== Mama llaqtakuna ==
{{Hurin Apya Yala}}
{| {{tablabonita}}
|- bgcolor="#ECECEC"
! Mama llaqta,<br /> unancha
! Hallka k'iti kanchar<br />km²
! Runakuna<br />(1-VII-2005 c.)
! Runa ñit'inakuy<br />/ km²
! Uma llaqta
|-
| style="text-align:left;" | {{ARG}}
| align="right" | 2.766.890
| align="right" | 39,537,943
| align="right" | 14.3/km²
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires|Allin Wayrakuna]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BRA}}
| align="right" | 8.514.877
| align="right" | 187,550,726
| align="right" | 22.0/km²
| style="text-align:left;" | [[Brasilia]]
|-
| style="text-align:left;" | {{BOL}}
| align="right" | 1.098.580
| align="right" | 8,857,870
| align="right" | 8.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Chuqiyapu]], [[Chuqichaka]]
|-
| style="text-align:left;" | {{CHL}}
| align="right" | 756.950
| align="right" | 15,980,912
| align="right" | 21.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Tupawi]]
|-
| style="text-align:left;" | {{ECU}}
| align="right" | 283.560
| align="right" | 13,363,593
| align="right" | 47.1/km²
| style="text-align:left;" | [[Kitu]]
|-
| style="text-align:left;" | {{COL}}
| align="right" | 1.138.910
| align="right" | 42,954,279
| align="right" | 37.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Bogotá|Bakata]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraway]]
| align="right" | 406.750
| align="right" | 6,347,884
| align="right" | 15.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Asunsiyun]]
|-
| style="text-align:left;" | {{PER}}
| align="right" | 1.285.220
| align="right" | 27,925,628
| align="right" | 21.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Limaq]]
|-
| style="text-align:left;" | {{SUR}}
| align="right" | 163.270
| align="right" | 438,144
| align="right" | 2.7/km²
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{URY}}
| align="right" | 176.220
| align="right" | 3,415,920
| align="right" | 19.4/km²
| style="text-align:left;" | [[Montevideo]]
|-
| style="text-align:left;" | [[Rikcha:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wayana]]
| align="right" | 214.970
| align="right" | 765,283
| align="right" | 3.6/km²
| style="text-align:left;" | [[Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" | {{VEN}}
| align="right" | 912.050
| align="right" | 25,375,281
| align="right" | 27.8/km²
| style="text-align:left;" | [[Karakas]]
|}
== Paqarisqa runakuna ==
== Kaypipas qhaway ==
== Puykukuna ==
== Hawa t'inkikuna ==
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Urin Awya Yala]]
[[Katiguriya:Awya Yala]]
k8wwa4luh24kcrh5zilcr751xped9x5
Asia (allpa pacha)
0
5739
691316
685689
2026-08-27T08:01:21Z
Andeanscorpion
35306
691316
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=Qullay urqu: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
== Mama llaqtakuna ==
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{QAT}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
2btadjg8w62ifb4yz993kh6bz37q193
691317
691316
2026-08-27T08:05:54Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691317
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=Qullay urqu: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|280x280px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{QAT}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
1oyphaegbb43t0iwpfsnkyygk3hgo31
691318
691317
2026-08-27T08:08:35Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691318
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=Qullay urqu: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{QAT}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
31dc33ytpyjzb9gdir13h1iglzcvl27
691319
691318
2026-08-27T08:12:48Z
Andeanscorpion
35306
/* Mama llaqtakuna */
691319
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=Qullay urqu: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
g23arfei7k5jhbj6a8u2jetsvnv1gay
691320
691319
2026-08-27T08:19:08Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691320
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=Qullay urqu: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' : Chomolungma
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
7c6dg5rh66kt4qh947tsrx57dsk6pov
691321
691320
2026-08-27T08:20:20Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691321
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=Qullay urqu: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' : [[Chomolungma]],
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
o948e6cnx6o4j83mrxksj7qqhncrh4n
691322
691321
2026-08-27T08:21:21Z
Andeanscorpion
35306
691322
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=[[Chomolungma]]: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' : [[Chomolungma]],
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
3djnnd3xbfx1yu83jexpohm0p7g9elb
691323
691322
2026-08-27T08:35:48Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691323
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=[[Chomolungma]]: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:''' : [[Chomolungma]],
* '''[[Qucha]]kuna:''': [[Baykal qucha]], [[Kaspi hatun qucha]], Yssykköl
* '''[[Mayu]]kuna:''' : [[Yangsi mayu]], Irtysh, Kerulen, Argun, Amur, Ider, Selenga, Angara, Yenissey, Q'illumayu (Huáng Hé), Mekong, Onon, Shilka, Lena mayu, Katun
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
6lzdervfses6xegwfedkk4yddkfk0k2
691324
691323
2026-08-27T08:38:46Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691324
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=[[Chomolungma]]: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Hatun qucha]]:''' : [[Pasiphiku]], [[Indiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:''' : [[Chomolungma]],
* '''[[Qucha]]kuna:''': [[Baykal qucha]], [[Kaspi hatun qucha]], Yssykköl
* '''[[Mayu]]kuna:''' : [[Yangsi mayu]], Irtysh, Kerulen, Argun, Amur, Ider, Selenga, Angara, Yenissey, Q'illumayu (Huáng Hé), Mekong, Onon, Shilka, Lena mayu, Katun
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
s3y1vnavmd2cimju0anhrpb22epzla9
691329
691324
2026-08-27T08:47:23Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691329
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=[[Chomolungma]]: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Atlantiku]], [[Indiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:''' : [[Chomolungma]]
* '''[[Qucha]]kuna:''': [[Baykal qucha]], [[Kaspi hatun qucha]], Yssykköl
* '''[[Mayu]]kuna:''' : [[Yangsi mayu]], Irtysh, Kerulen, Argun, Amur, Ider, Selenga, Angara, Yenissey, Q'illumayu (Huáng Hé), Mekong, Onon, Shilka, Lena mayu, Katun
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
3t9mjewstwlowruvxacpvgcrcn8dsnj
691330
691329
2026-08-27T08:56:46Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691330
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Asya - Aruchaka
|imagen=
|mapa=Asia (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha
|superficie=44 579 000
|poblacion=4 835 000 000
|densidad=108,5 runa/km²
|suyukuna=48
|punto_mas_alto=[[Chomolungma]]: 8 849 m
|punto_mas_bajo=Qattara pampa: −133 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC+2 - UTC+12
|idiomas=Asya simikuna: [[Han simi]], [[Arabi simi]], [[Hindi simi]], [[Rusu simi]], [[Nihun simi]], [[Inlis simi]], [[Kuryu simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Asyayuq runakuna
}}
'''Asya''' icha '''Aruchaka''' nisqaqa lliwmanta aswan hatun [[Allpa pacha|hallp'a pacham]].
[[Rikcha:Populous_Asia_(physical,_political,_population)_with_legend.jpg|rikchacha|Asya suyupi aswan achka runayuq suyupa mapan, aychapi, pulitikapi, runapa imayna kayninta qawachispan, 2018 watapi hina]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Atlantiku]], [[Indiku]], [[Artiku mama qucha
|Artiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:''' : [[Chomolungma]]
* '''[[Qucha]]kuna:''': [[Baykal qucha]], [[Kaspi hatun qucha]], Yssykköl
* '''[[Mayu]]kuna:''' : [[Yangsi mayu]], Irtysh, Kerulen, Argun, Amur, Ider, Selenga, Angara, Yenissey, Q'illumayu (Huáng Hé), Mekong, Onon, Shilka, Lena mayu, Katun
== Mama llaqtakuna ==
[[Rikcha:Asia-quechua.svg|450x367px|Asya]]
{| class="wikitable"
|-
| {{AFG}} || {{MAS}} || {{CHN}}
|-
| {{TLS}} || {{MDV}} || {{RUS}}
|-
| {{AZE}} || {{MNG}} || {{SAU}}
|-
| {{ARE}} || {{MMR}} || {{SGP}}
|-
| {{ARM}} || {{JAP}} || {{SYR}}
|-
| {{JOR}} || {{NPL}} || {{LKA}}
|-
| {{IDN}} || {{PAK}} || {{KOR}}
|-
| {{IND}} || {{BGD}} || {{TJK}}
|-
| {{IRN}} || {{BHR}} || {{THA}}
|-
| {{IRQ}} || {{PHL}} || {{TWN}}
|-
| {{ISR}} || {{BTN}} || {{TUR}}
|-
| {{KHM}} || {{BRN}} || {{TKM}}
|-
| {{GEO}} || {{KAZ}} || {{OMN}}
|-
| {{KGZ}} || {{QAT}} || {{UZB}}
|-
| {{KUW}} || {{RUS}} || {{VNM}}
|-
| {{LAO}} || {{SAU}} || {{YEM}}
|-
| {{PLE}} || ||
|}
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Asya]]
6bsmbcbcmuf00fz7csx26ql9tmrzllp
Hatun Piritaña
0
5911
691284
657840
2026-08-26T22:37:59Z
Qhapaqkanki
27936
691284
wikitext
text/x-wiki
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; width:25%; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:#9BCD9B;"
!colspan="2" style="background-color: #9BCD9B" |'''<font size="3">Hatun Piritaña'''
|- bgcolor="#f3fff3"
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:smaller" | [[Rikcha:Three cliffs bay gower rb 200507.jpg|center|290px|]]
|- bgcolor="#f3fff3"
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:smaller" |''Three Cliffs Bay'', ''Gower'', Urin [[Kamri]], [[Hatun Britanya|Hatun Piritaña]]
|-bgcolor="#ffffff"
|[[Mama llaqta]]: || {{ENG}} ''(England)''<br />{{ESC}} ''(Scotland)''<br />{{GAL}} ''(Wales)''
|-bgcolor="#ffffff"
|Tiyay || [[Atlantiku mama qucha]], [[Iwrupa]]
|-bgcolor="#ffffff"
|[[Tinkurachina siwi]]kuna ||
|-bgcolor="#ffffff"
|[[Hallka k'iti k'anchar]] || 229.850 [[km²]]
|-bgcolor="#ffffff"
|Aswan hanaq urqu || [[Ben Nevis]] (1344 m) ([[Iskusya|Iskuthallp'a]])
|-bgcolor="#ffffff"
|[[Runa]]kuna: || 57,100,000 (2001)
|-bgcolor="#ffffff"
|[[Runa ñit'inakuy]]: ||
|-bgcolor="#ffffff"
|Aswan hatun llaqta: || [[London|Lunrun]]
|-bgcolor="#ffffff"
|[[Karu puriq]]kuna / [[wata]]: ||
|-bgcolor="#ffffff"
| [[Pacha suyu]]: ||
|-
!colspan="2" align="center" bgcolor="#9BCD9B" style="text-align:center; font-size:larger; color:#black;" | '''Iwrupapi tiyay'''
|-bgcolor="#FFFFFF"
|colspan="2" style="text-align:center; font-size:smaller" |[[Rikcha:LocationIslandGreatBritain.png|290px|]]<br />
|-
!colspan="2" align="center" bgcolor="#9BCD9B" style="text-align:center; font-size:larger; color:#black;" | '''Hatun Britanya (NASA)''':
|-bgcolor="#FFFFFF"
|colspan="2" style="text-align:center; font-size:smaller" |[[Rikcha:Satellite image of Great Britain and Northern Ireland in April 2002.jpg|290px|]]<br />
|-
|}
'''Hatun Ritanya, Hatun Piritanya, Hatun Piritaña''' ([[inlish simi]]pi: ''Great Britain'') nisqaqa [[Atlantiku mama qucha]]pi huk [[wat'a]]m, [[Ilanda wat'a|Irlantha wat'a]]p antinpi, [[Iwrupa]]man kapuq. Ilanda wat'apiqa [[Ilanda|Irlantha]] ripuwlikam, [[Hukllachasqa Qhapaq Suyu]]man kapuq.
== Suyukuna ==
Hatun Piritañamanqa kay suyukunam kapunku:
* {{ENG}} ''(England)''
* {{ESC}} ''(Scotland)''
* {{GAL}} ''(Wales)''
== Allpa saywachi ==
* Aswan hatun [[urqu]]: [[Ben Nevis]] (1344 m) ([[Iskusya|Iskuthallp'a]])
* Aswan suni [[mayu]]:
==Hawa t'inkikuna==
{{commonscat|Great Britain}}
[[Katiguriya:Wat'a (Iwrupa)]]
1q6f4c0e6rdr3lbnl9accczt7d5f1pw
Plantilla:BU
10
8230
691342
684440
2026-08-27T10:30:20Z
Andeanscorpion
35306
691342
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Flag of Bolivia.svg|20px]] [[Qullasuyu]]<noinclude>[[Katiguriya:Wikipedia:Wiphalakunap Plantillankukuna|BOL]]</noinclude>
c2dhblwtoq9mmk5ns4fe1ni1areihmp
691347
691342
2026-08-27T11:11:56Z
Andeanscorpion
35306
691347
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Flag of Bolivia.svg|20px]] [[Puliwya]]<noinclude>[[Katiguriya:Wikipedia:Wiphalakunap Plantillankukuna|BOL]]</noinclude>
rr05u3lracm7qizwpru95uzpmr7j0r9
Plantilla:ECU
10
8383
691341
657699
2026-08-27T10:22:12Z
Andeanscorpion
35306
691341
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Flag of Ecuador.svg|20px]] [[Ikwadur]]<noinclude>
[[Katiguriya:Wikipedia:Wiphalakunap Plantillankukuna|ECU]]
</noinclude>
grm4a38ey71gitxrppkqksuzguqu7az
Plantilla:FLK
10
8464
691338
615990
2026-08-27T09:27:04Z
Andeanscorpion
35306
691338
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Flag of the Falkland Islands.svg|20px]] [[Malwina wat'akuna]]<noinclude>[[Katiguriya:Wikipedia:Wiphalakunap Plantillankukuna|{{PAGENAME}}]]</noinclude>
425194yyfy5tvsytroirbsairtfkodd
Pulipya
0
8849
691290
690342
2026-08-27T03:23:27Z
Andeanscorpion
35306
691290
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Pulipya
| waq sutikuna = Estado Plurinacional de Bolivia, <br>Wuliwya marka markayuq kamachiyniyuq llaqta
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Pulipya''', '''Wuliwya''' icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> (Kastilla simipi: ''Bolivia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Wuliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Wuliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Buliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
0zev9oar5a22xxjfykq3jgnv4c6e58r
691291
691290
2026-08-27T03:45:49Z
Andeanscorpion
35306
nombre adicional segun la constitución
691291
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Pulipya
| waq sutikuna = Estado Plurinacional de Bolivia, <br>Wuliwya marka markayuq kamachiyniyuq llaqta
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Pulipya''', '''Wuliwya''', '''Bolivia suyu''' (Suyup Kuraq Kamachiynin)<ref>https://tcpbolivia.bo/wp-content/uploads/2025/04/CPE_QUECHUA.pdf?</ref> icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> (Kastilla simipi: ''Bolivia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Wuliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Wuliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Buliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
swd9nzz9znuda2w5qi9nrjei9ccxcn8
691344
691291
2026-08-27T10:57:45Z
Andeanscorpion
35306
Estandarizacion de los nombres segun la version ultima en español.
691344
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Pulipya
| waq sutikuna = Estado Plurinacional de Bolivia, <br>Wuliwya marka markayuq kamachiyniyuq llaqta
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Puliwya''', '''Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta''', Pulipya icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> ([[Kastilla simi]]pi: ''Bolivia''), ([[Aymara simi]]pi: ''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''), ([[Warani simi]]pi: ''Tetã Hetate'ýigua Mborívia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Wuliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Wuliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Buliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
q3puhtk53dfn19dbw5nybtm52hdnbcj
691345
691344
2026-08-27T10:58:42Z
Andeanscorpion
35306
691345
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Pulipya
| waq sutikuna = Estado Plurinacional de Bolivia, <br>Wuliwya marka markayuq kamachiyniyuq llaqta
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Puliwya''', '''Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta''', Pulipya icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> ([[Kastilla simi]]pi: ''Estado Plurinacional de Bolivia''), ([[Aymara simi]]pi: ''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''), ([[Warani simi]]pi: ''Tetã Hetate'ýigua Mborívia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Wuliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Wuliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Buliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
hfdjbb4o626hnlbpp0au3ufpvvh0m49
691346
691345
2026-08-27T11:10:41Z
Andeanscorpion
35306
691346
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta
| waq sutikuna = <small>''Estado Plurinacional de Bolivia''</small><br><small>''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''</small><br><small>''Tetã Hetate'ýigua Mborívia''</small>
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Puliwya''', '''Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta''', Pulipya icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> ([[Kastilla simi]]pi: ''Estado Plurinacional de Bolivia''), ([[Aymara simi]]pi: ''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''), ([[Warani simi]]pi: ''Tetã Hetate'ýigua Mborívia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Wuliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Wuliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Buliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
6geii0vg8l5kd9hhgrtl6clk6q1300x
691348
691346
2026-08-27T11:21:36Z
Andeanscorpion
35306
691348
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta
| waq sutikuna = <small>''Estado Plurinacional de Bolivia''</small><br><small>''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''</small><br><small>''Tetã Hetate'ýigua Mborívia''</small>
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Puliwya''', '''Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta''', Pulipya icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> ([[Kastilla simi]]pi: ''Estado Plurinacional de Bolivia''), ([[Aymara simi]]pi: ''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''), ([[Warani simi]]pi: ''Tetã Hetate'ýigua Mborívia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Puliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Puliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Buliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
74t0l9f9sd2i7owqfcmenoxxfkj5h5c
691349
691348
2026-08-27T11:29:48Z
Andeanscorpion
35306
691349
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta
| waq sutikuna = <small>''Estado Plurinacional de Bolivia''</small><br><small>''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''</small><br><small>''Tetã Hetate'ýigua Mborívia''</small>
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Puliwya''', '''Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta'''<ref>https://www.emboliviafrancia.fr/index.php/es/para-saber-mas/109-estado-plurinacional-de-bolivia.html Puliwyapa Ransia suyupi kawsay wasi</ref>, Pulipya icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> ([[Kastilla simi]]pi: ''Estado Plurinacional de Bolivia''), ([[Aymara simi]]pi: ''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''), ([[Warani simi]]pi: ''Tetã Hetate'ýigua Mborívia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Puliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Puliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Buliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
mkdc2srngwvfgawiq0wujeengu2brm0
691350
691349
2026-08-27T11:37:13Z
Andeanscorpion
35306
/* Rikchakuna */
691350
wikitext
text/x-wiki
{{Mamallaqta2
| suti = Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta
| waq sutikuna = <small>''Estado Plurinacional de Bolivia''</small><br><small>''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''</small><br><small>''Tetã Hetate'ýigua Mborívia''</small>
| rikchap uranpi wallqanqa = no
| color = <!-----kikinta rurakun----->
| wallqanqa = [[File:Coat of arms of Bolivia (2).svg|thumb|Coat of arms of Bolivia (2)]]
| qillqa wallqanqa = <!-----kikinta rurakun----->
| cadre unancha = no
| unancha = [[File:Flag of Bolivia (state).svg|thumb|State flag of Bolivia]]
| qillqa unancha = <!-----kikinta rurakun----->
| audio = <!-----kikinta rurakun----->
| rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| hatun-kaq rikcha = <!-----kikinta rurakun----->
| qillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta qayanqillqa = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqta taki =
| Mamallaqtapa raymin =
| Kamachina laya = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq = <!-----kikinta rurakun----->
| Umalliq pacha =
| Umalliq ministru =
| Parlamento = <!-----kikinta rurakun----->
| Simikuna = [[Qhichwa simi]],<br>[[Aymara simi]]<br>[[Kastilla simi]]<br>Wak [[simi]]kuna
| Uma llaqta = <!-----kikinta rurakun----->
| wikidata =
| Suyukuna = <!-----kikinta rurakun----->
| Hatunnin llaqta = Santa Kurus
| pop =
| wata1 =
| alt mini = <!-----kikinta rurakun----->
| alt max = <!-----kikinta rurakun----->
| area = <!-----kikinta rurakun----->
| landarya =
| Yaku = <!-----kikinta rurakun----->
| pacha UTC = <!-----kikinta rurakun----->
|coords = {{cal coor|globe:Earth|region:{{{kodea}}}_type:city|display=inline}}
|notes area = {{{notes area|}}}
|name miscellaneous geo = {{{name miscellaneous geo|}}}
|various geo = {{{various geo|}}}
|name miscellaneous geo2 = {{{name miscellaneous geo2|}}}
|various geo2 = {{{various geo2|}}}
| name of date1 = Paqarisqan pacha
| name of date2 = Piruw-Qullasuyu Huñunakuy
| name of date3 = Pasiphiku Maqanakuy
| name of date4 =
| date1 = <!-----kikinta rurakun----->
| date2 = 1836-1839
| date3 = 1879-1884
| date4 =
| runap-sutin = <!-----kikinta rurakun----->
| pop_name = <!-----kikinta rurakun----->
| population = <!-----kikinta rurakun----->
| population notes = {{{population notes|}}}
| density = <!-----kikinta rurakun----->
| nom_pop division a =
| population division a =
| nom_pop division b =
| population division b =
| population division notes = {{{population division notes|}}}
| name various demography = {{{name various demography|}}}
| various demography = {{{various demography|}}}
| name various demography2 = {{{name various demography2|}}}
| various demography2 = {{{various demography2|}}}
| warmi-qhari = <!-----kikinta rurakun----->
| name miscellaneous = {{{name miscellaneous|}}}
| miscellaneous = {{{miscellaneous|}}}
| Sutichasqa RLR = <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) = <!-----kikinta rurakun----->
| Sutichasqa RLR per cápita= <!-----kikinta rurakun----->
| RLR (RKK) per cápita = <!-----kikinta rurakun----->
| Llamkanaqkaq indisi = <!-----kikinta rurakun----->
| Inflasyun = <!-----kikinta rurakun----->
| RPI = <!-----kikinta rurakun----->
| Llaqtaqullqi = <!-----kikinta rurakun----->
| ISO tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Internet tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Karurimana tuyru = <!-----kikinta rurakun----->
| Kaypi wankurisqa = <!-----kikinta rurakun----->
| name divers2 = {{{name divers2|}}}
| divers2 = {{{divers2|}}}
| source1 = {{{source1|}}}
| source2 = {{{source2|}}}
| source3 = {{{source3|}}}
| source4 = {{{source4|}}}
}}'''Puliwya''', '''Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta'''<ref>https://www.emboliviafrancia.fr/index.php/es/para-saber-mas/109-estado-plurinacional-de-bolivia.html Puliwyapa Ransia suyupi kawsay wasi</ref>, Pulipya icha '''Qullasuyu'''qa<ref>Mana Tawantinsuyumanta Qullasuyuñachu, Kay suyuqa kamakurqa chay Kiriwllu runakunaptin Kastilla icha Ipiyra runakunamanta kamachiyninkuta kutichimusqankumantataq.</ref> ([[Kastilla simi]]pi: ''Estado Plurinacional de Bolivia''), ([[Aymara simi]]pi: ''Wuliwya Walja Ayllunakana Marka''), ([[Warani simi]]pi: ''Tetã Hetate'ýigua Mborívia'') [[Urin Awya Yala|Urin Apya Yala]]pi [[mama llaqta|llaqta]]m. Uma llaqtakunaqa [[Chuqichaka]], [[Chuqiyapu]] ima kachkanku. Llaqtap pirsiritinqa [[Rodrigo Paz Pereira|Rutriku Pasmi]] kachkan.
== Hallp'a saywacha ==
* '''[[:Katiguriya:Urqu (Buliwya)|Urqu]]kuna:''' [[Illampu]] ( 6.421 m) - [[Illimani]] (6.439 m) - [[Sahama]] (6.542 m) - [[Aqutanku]] - [[Anquhuma]] - [[Kapurata]] - [[Chakaltaya]] - [[Chawpi Urqu]] - [[Wayna P'utuqsi]] - [[P'utuqsi urqu]] - [[Huriqi]] - [[Likankawur]] - [[Mururata]] - [[Parinaquta]] - [[Pumirapi]] - [[Sapaliri]] - [[Tuqurpuri]] - [[Huriqi]] - [[Wayaqi]] - [[Lipis]] - [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]] - [[Sayrikapur]]
* '''[[:Katiguriya:Qucha (Buliwya)|Qucha]]kuna:''' [[Titiqaqa qucha]], [[Uru-Uru qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Puwpu qucha]], [[Chilata qucha]], [[Quwiphasa kachi qucha]], [[Uyuni kachi qucha]], [[Suárez qucha]] , [[Suchi qucha]], [[Kañapa qucha]], [[Asnaq qucha]]
* '''[[:Katiguriya:Mayu (Buliwya)|Mayu]]kuna:''' [[Amarumayu]], [[Chuqiyapu mayu]], [[Beni mayu]], [[Hatun Sach'amayu]], [[Huchusuma mayu]], [[Wapay mayu]], [[Mayutata]], [[Mamuriy mayu]], [[Pillku Mayu|Pillkumayu]], [[Kunturillu mayu]], [[Arqi mayu]]
* '''[[:Katiguriya:Wat'a (Buliwya)|Wat'a]]kuna:''' [[Titiqaqa wat'a]] - [[Challwawat'a]] - [[Chilliqa wat'a]] - [[Killawat'a]] - [[Pansa wat'a]] - [[Qhuchiwat'a]]
* '''[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:''' [[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyukuna - mamallaqta parkikuna risirwakunapas]]
== Llaqta pusay rak'iy ==
Puliwya llaqtapiqa hisq'un [[:Katiguriya:Suyu (Puliwya)|suyu]]m, 112 [[:Katiguriya:Puruwinsiya (Puliwya)|ruwinchha]], 339 [[:Katiguriya:Munisipyu (Buliwya)|munisipyu]].
{| {{tablabonita}} style="width:35%;" border="3"
|-
|- style="background:#006400; color:white"
! '''Suyu'''
! '''km²'''
! '''Runakuna'''
! '''Runakuna/km²'''
! '''Uma llaqta'''
!rowspan=17|[[File:Bolivia departments.png|center|250px]]
|-
|[[Beni|Wini]]
|213.564
|362.521
|1,70
|[[Kimsantin llaqta]]
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|51.524
|531.522
|10,32
|[[Chuqichaka]]
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|55.631
|1.455.711
|26,17
|[[Quchapampa]]
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|133.985
|2.350.466
|18,04
|[[Chuqiyapu]]
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|53.588
|391.870
|7,31
|[[Uru Uru]]
|-
|[[Pando|Pando nisqa]]
|63.827
|52.525
|0,82
|[[Cobija]]
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|118.218
|709.013
|6,00
|[[P'utuqsi]]
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|370.621
|2.029.471
|5,48
|[[Santa Krus llaqta|Santa Kurus]]
|-
|[[Tarija suyu|Tariha]]
|37.623
|391.226
|10,40
|[[Tarija|Tariha]]
|-
|llapan
|1.098.581
|8.274.325
|7,56
|.
|}
:* [[Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)]]
== Kawpay ==
* Rimana huñunakuyninqa [[Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuy]]mi.
* [[Wuliwiyap Umalliqnin|Puliwyap Umalliqnin]]
== Runakuna ==
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
=== Runa llaqtakuna ===
Puliwya suyupiqa achka [[runa llaqta]]m, [[indihina|inrihina]] ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 [[indihina|inrihina]] kanku (''ine.'' 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
{{QQ|Buliwya suyupi runa llaqtakuna}}
{|
|- valign="top"
|
* [[Afroboliviano]]
* [[Araona]]
* [[Aymara runa|Aymara]]
* [[Ayoreo]]
* [[Baure runa|Baure]]
* [[Kanichana runa|Kanichana]]
* [[Caripuna]]
* [[Caviña]] icha [[Cavineño]]
* [[Kayuwawa runa|Kayuwawa]]
* [[Chácobo]]
* [[Chapacura]]
* [[Chiman]] icha [[Tsiman]]
* [[Chikitus runa|Chikitus]]
|
* [[Esse Ejja]] ([[Chama]])
* [[Guarasugwe]]
* [[Guarayo]]
* [[Itunama]]
* [[Joaquiniano]]
* [[Lecos]]
* [[Kallawaya]]
* [[Machineri]]
* [[Marupa]]
* [[Moré]]
* [[Mosetén]]
* [[Muwima]]
* [[Moxos runa|Moxos]]
|
* [[Nawa runa (Amarumayu)|Nawa]]
* [[Pacahuara]]
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]]
* [[Sirionó]]
* [[Takana runa|Takana]]
* [[Toba runa|Toba]]
* [[Turumuna]]
* [[Uru runa|Uru Chipaya]], [[Uru runa|Uru Iruito]]
* [[Waraniyi runa|Waraniyi]]
* [[Weenhayek]]
* [[Yaminawa runa|Yaminawa]]
* [[Yuqui]]
* [[Yurakari runa|Yurakari]]
|}
==== Pachan runakuna ====
[[Rikcha:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]]]]
[[Rikcha:Macheteros.JPG|thumb|right||250px]]
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|50.630
|23.174
|27.456
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|345.010
|114.889
|230.121
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|999.963
|446.960
|553.003
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|1.402.184
|709.445
|692.739
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|238.829
|106.269
|132.560
|-
|[[Pando]]
|6.039
|2.895
|3.144
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|572.592
|134.518
|438.074
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|447.955
|276.559
|171.396
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|69.936
|42.633
|27.303
|-
|llapan
|4.133.138
|1.857.342
|2.275.796
|}
Uma runa llaqtakuna'''
* [[Qhichwa runa|Qhichwa]] (1.558.277)
* [[Aymara runa|Aymara]] (1.098.317)
* [[Chikitanu runa|Chikitanu]] (184.288)
* [[Waraniyi runa|Chiriwanu]] (133.393)
* [[Moxos runa|Moxos]] (76.073)
* [[Muwima]] (5.162)
* [[Warayu runa|Warayu]] (9.863)
* [[Chiman]] (4.528)
* [[Takana runa|Takana]] (3.056)
<small> Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)</small> [https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.amazonia.bo/pueblos.php?opcion=pueblos&codigo=5]
==== Halla runakuna ====
{| {{tablabonita}} style="width:40%;" border="3"
|'''Suyu'''
|'''Llapan'''
|'''Llaqta kiti'''
|'''Chakrapura kiti'''
|-
|[[Beni]]
|311.891
|225.978
|85.913
|-
|[[Chuqichaka suyu|Chuqichaka]]
|186.512
|103.237
|83.275
|-
|[[Quchapampa suyu|Quchapampa]]
|455.748
|409.449
|46.299
|-
|[[Chuqiyapu suyu|Chuqiyapu]]
|948.282
|842.701
|105.581
|-
|[[Uru Uru suyu|Uru Uru]]
|153.041
|129.841
|23.200
|-
|[[Pando]]
|46.486
|17.925
|28.561
|-
|[[P'utuqsi suyu|P'utuqsi]]
|136.421
|104.565
|31.856
|-
|[[Santa Krus suyu|Santa Kurus]]
|1.581.516
|1.269.089
|312.427
|-
|[[Tarija suyu|Tarija]]
|321.290
|205.103
|116.187
|-
|llapan
|4.141.187
|3.307.888
|833.299
|}
* ''<small>(Pukyu: [https://web.archive.org/web/20090619211505/http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20501.HTM www.ine.gov.bo, (2001)])</small>''
=== Rimaykuna ===
{{QQ|Buliwyapi rimaykuna}}
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.<ref>[http://obd.descentralizacion.gov.bo/departamental/fichas/ obd.descentralizacion.gov.bo / ''Observatorio Bolivia Democrático''] (kastilla simi)</ref>
{|{{tablabonita}} border="1" style="width:30%;" border="1"
|-bgcolor=#EFEFEF
! '''Simi'''
! '''Rimaqkuna'''
|-
|[[Qhichwa simi]]
|align="right" |2.281.198
|-
|[[Aymara simi]]
|align="right" |1.525.321
|-
|[[Waraniyi simi|Chiruwanu simi]]
|align="right" |62.575
|-
|Huk [[indihina|pachan]] simi
|align="right" |49.432
|-
|[[Kastilla simi]]
|align="right" |6.821.626
|-
|Hawa simi
|align="right" |250.754
|-
|Pachan similla
|align="right" |960.491
|-
|Kastilla simi pachan simipas
|align="right" |2.739.407
|-
|Kastilla simi hawa simipas
|align="right" |4.115.751
|-
|}
=== Iñiy ===
* [[Kristiyanu iñiy]]
* [[Tawantinsuyu iñiy]]
* hukkunapas
== Astawan hatun llaqtakuna ==
{| class="wikitable" border="0" style="background:#ffffff" align="top" class="sortable wikitable" font- size:95%
|+ style="background:#CC3300; color:white;" | Puliwya suyupi aswan hatun llaqtakuna<ref name="[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-38&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1npn]"> {{cite web|url=http://world-gazetteer.com/|title=world-gazetteer|archiveurl=http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/|archivedate=2001-03-09}} </ref>
|-
! Llaqta
! Runakuna <br /> (2001)
! Runakuna <br /> (~ 2009)
! Llaqta
! Runakuna <br />(2001)
! Runakuna <br />(~ 2009)
|-
| [[Santa Krus llaqta|Santa Krus]]
| align=right | 1.113.582
| align=right | 1.614.618
| [[Wiyacha]]
| align=right | 29.108
| align=right | 35.968
|-
| [[Chuqiyapu]]
| align=right | 789.585
| align=right | 887.512
| [[Villazón]]
| align=right | 28.045
| align=right | 34.787
|-
| [[Altu llaqta]]
| align=right | 647.350
| align=right | 949.912
| [[Tikipaya]]
| align=right | 26.732
| align=right | 30.480
|-
| [[Quchapampa]]
| align=right | 516.683
| align=right | 616.943
| [[Kamiri]]
| align=right | 26.505
| align=right | 33.216
|-
| [[Uru Uru]]
| align=right | 201.230
| align=right | 232.114
| [[Panti llaqta]] (''Bermejo'')
| align=right | 26.059
| align=right | 32.992
|-
| [[Chuqichaka]]
| align=right | 193.876
| align=right | 295.455
| [[Tupisa]]
| align=right | 21.707
| align=right | 24.842
|-
| [[Tarija]]
| align=right | 135.783
| align=right | 204.423
| [[Kuwiha]]
| align=right | 20.820
| align=right | 43.813
|-
| [[P'utuqsi]]
| align=right | 132.966
| align=right | 164.600
| [[Llallawa]]
| align=right | 20.065
| align=right | 18.340
|-
| [[Sakawa]]
| align=right | 92.581
| align=right | 105.105
| [[San Inasyu]]
| align=right | 19.401
| align=right | 27.657
|-
| [[Montero (Buliwya)|Montero]]
| align=right | 78.294
| align=right | 100.911
| [[Warnes]]
| align=right | 17.872
| align=right | 26.888
|-
| [[Kimsantin llaqta]] (''Trinidad'')
| align=right | 75.987
| align=right | 94.348
| [[San Borja]]
| align=right | 16.891
| align=right | 23.664
|-
| [[Killaqullu]]
| align=right | 74.980
| align=right | 85.224
| [[Villamontes]]
| align=right | 16.113
| align=right | 23.732
|-
| [[Yakuywa]]
| align=right | 64.611
| align=right | 87.914
| [[Qutuqa]]
| align=right | 15.181
| align=right | 22.842
|-
| [[Riberalta]]
| align=right | 64.511
| align=right | 88.059
| [[Wanuni]]
| align=right | 15.106
| align=right | 17.172
|-
| [[Qullqapirwa]]
| align=right | 41.637
| align=right | 47.430
| [[Punata]]
| align=right | 14.742
| align=right | 17.336
|-
| [[Wayaramirin]]
| align=right | 33.095
| align=right | 37.612
| [[Yapakani]]
| align=right | 14.589
| align=right | 22.569
|-
|}
** [[Sinru qillqa: Llaqtakuna (Buliwya)]]
== Mama llaqta ==
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq [[hatun kamachi]] riqsin.
=== Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta ===
* [[Hernán Siles Zuazo]] (1982-1985)
* [[Víctor Paz Estenssoro]] (1985-1989)
* [[Jaime Paz Zamora]] (1989-1993)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (1993-1997)
* [[Hugo Banzer|Hugo Banzer Suárez]] (1997-2001)
* [[Jorge Quiroga|Jorge Quiroga Ramírez]] (2001-2002)
* [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] (2002-2003)
* [[Carlos Mesa]] (2003-2005)
* [[Eduardo Rodríguez Veltzé]] (2005-2006)
* [[Evo Morales]] (2006 - 2010)
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi [[Evo Morales]] [[Susyalismuman Rikch'arimuy]] partidumanta ''Movimiento al Socialismo (MAS)'' nisqa, huk ñiqin [[umalliq]] inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
=== Raki pusanakuna===
Suti (Kamaqkuna)
* [[Acción Democrática Nacionalista]] ADN ([[Hugo Banzer Suárez]])
* [[Izquierda Unida(Bolivia)|Izquierda Unida]] IU
* [[Susyalismuman Rikch'arimuy (Buliwya)|Susyalismuman Rikch'arimuy]] MAS ([[Evo Morales]])
* [[Movimiento Bolivia Libre]] MBL
* [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Bolivia)|Movimiento de Izquierda Revolucionaria]] MIR ([[Jaime Paz Zamora]])
* [[Movimiento Nacionalista Revolucionario]] MNR ([[Víctor Paz Estenssoro]])
* [[Nueva Fuerza Republicana]] NFR ([[Manfred Reyes Villa]])
* [[Partido Socialista de Bolivia]] PS ([[Marcelo Quiroga Santa Cruz]])
*[[Poder Democrático Social]] PODEMOS ([[Jorge Quiroga Ramírez]])
* [[Movimiento Sin Miedo]] MSM ([[Juan Del Granado Cosio]])
* [[Falange Socialista Boliviana]] FSB ([[Oscar Unzaga de la Vega]])
[[Pachakuti Indihina Rikch'arimuy|Pachakuti inrihina Rikch'arimuy]] (''Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)'') nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq [[indihina|inrihina]] tantanakuymi, 2000 watapi [[Felipe Quispe]]p kamarisqan.
=== Saywakuna ===
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Saywakuna'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Rikcha:Bolivia rel93.jpg|center|220px]]
|-
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mama llaqta'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Pacha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Mayu / Qucha'''
! style="background:#e8e8e8;" | '''Llapan'''
|-
| style="background:#efefef;" |{{ARG}}
| style="background:#efefef;" align=center|471
| style="background:#efefef;" align=center|302
| style="background:#efefef;" align=center|773
|-
|{{BRA}}
|align=center|750
|align=center|2.673'''¹'''
|align=center|3.423
|-
| style="background:#efefef;" |{{CHL}}
| style="background:#efefef;" align=center|830
| style="background:#efefef;" align=center|20
| style="background:#efefef;" align=center|850
|-
| [[Rikcha:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Parawayi]]
|align=center|691
|align=center|50
|align=center|741
|-
| style="background:#efefef;" |{{PER}}
| style="background:#efefef;" align=center|513
| style="background:#efefef;" align=center|534'''²'''
| style="background:#efefef;" align=center|1.047
|-
|'''Pacha'''
|align=center|'''3.469'''
|align=center|
|align=center|
|-
| style="background:#efefef;" |'''Mayu / Qucha'''
| style="background:#efefef;" align=center|
| style="background:#efefef;" align=center|'''3.579'''
| style="background:#efefef;" align=center|
|-
|'''Llapan'''
|align=center|
|align=center|
|align=center|'''6.834'''
|-
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>
'''1''' = 95 km [[qucha]]kuna<br />
'''2''' = 150 km [[Titiqaqa qucha]].</small>
|-
|}
</div>
== Musiku ==
* [[Qhuya]], [[allpa llamk'ay]], [[challway]], [[atukay]]
=== Karu puriy ===
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, [[raymi]]kunayuq, [[taki]]kunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: [[qaqa siqay]]kuna, mayupi [[wamp'u]]pi tuytuykuna, [[puriy]]kuna, [[pisqu]]kuna, [[sallqa kawsay qhaway]]kunapas, [[q'uñi]] [[unu]] [[wayt'ay]]kuna, ñawpa willakuykuna, [[wasichakuy]], ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
[[Santa Krus suyu]]pi tarikullantaq [[Noel Kempff Mercado mamallaqta parki]]. 2000 watapi [[UNESCO]] nisqa [[Tukuy runakunap qhapaq kaynin]] rimarirqan. Suqta llaqtaqa [[Santa Krus suyu]]pi [[tukuy runakunap qhapaq kaynin]] kan, ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]'' nisqa. [[Chuqiyapu suyu]]pitaq [[Titiqaqa qucha]] [[Titiqaqa wat'a]] wan [[Killawat'a]] wan, hinaspa [[Tiwanaku]] kan. [[P'utuqsi suyu]]pitaq askha sumaq quchakuna [[kachi qucha]]kunapas ([[Uyuni kachi qucha]], [[Pukaqucha]], [[Q'umirqucha]], [[Yuraqqucha]], [[Uru-Uru qucha]]), hatun urqukuna ([[Aqutanku]], [[Likankawur]], [[Lipis]], [[Uturunku (nina urqu)|Uturunku]]) hinaspapis [[ch'in pacha]] tarikullantaq. [[Chuqichaka]] llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. [[Quchapampa suyu]]taq unay pacha mawk'a [[Inkallaqta]] llaqtayuq, askha sumaq quchakunapas.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
{|
|- valign="top"
|
* [[Apulupampa sallqa pacha suyu]]
* [[Beni kawsay pacha risirwa]]
* [[Chuqiyapu]]
* [[Inka Wayq'u]]
* [[Hatun Chaku]]
* [[Qurani qucha]]
* [[Paqariy Inti]]
* ''[[Misiones jesuíticas de Bolivia]]''
|
* [[Madidi mamallaqta parki]]
* [[Rurrenabaque]] kit'i
* [[Sahama mamallaqta parki]]
* [[Samaypata pukara]]
* [[Tunari mamallaqta parki]]
* [[Tupisa]]
* [[Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa]]
* [[Wapumu qucha]]
|-
|}
<gallery>
Rikcha:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|[[Tiwanaku]]
Rikcha:Colorful_street_in_Copacabana_October2007.jpg|[[Qupaqhawana]], [[Titiqaqa qucha]]
Rikcha:Lago Titicaca 001.jpg|[[Titiqaqa qucha]]
Image:Siloli - Arbol de Piedra.jpg|Sach'a Rumi, [[Siluli ch'in pacha]]pi
Rikcha:Yungas03.jpg|[[Yunka suyu]], [[Buliwya]]
Rikcha:Palacio del Congreso Nacional La Paz Bolivia.jpg|'''[[Rimana huñunakuy|Rimana huñunakuypa wasin]]''', [[Chuqiyapu]] llaqtapi
Rikcha:Palacio de Justicia o de Gobierno Sucre (Bolivia).jpg| '''''[[Corte Suprema de Justicia|Palacio de la Corte Suprema de Justicia]]''''', [[Chuqichaka]] llaqtapi
Image:Ejecucion del Siku por indigenas de Bolivia.JPG|[[Siku]] takiqkuna, Buliwya
Image:Suri Sicuri Bolivia.jpg|[[Suri Sicuri]], ([[Chuqiyapu]])
Rikcha:Carnaval de Oruro dia I (61).JPG|[[Uru Uru pukllay]] llaqtapi (2007 watapi)
</gallery>
== Yachay tarpuy ==
=== Raymikuna ===
* [[Anata Andina]], [[Pujllay (raymi)|Pujllay]]
* [[Uru Uru pukllay]]
=== Tusuykuna ===
[[Caporales]], [[Diablada]], [[Cueca]], [[Llamerada]], [[Macheteros]], [[Morenada]], [[Saya (tusuy)|Saya]], [[Suri Sikuri]], [[Takirari]], [[Tobas]]
===Simi kapchiy===
'''[[Qillqaq]]kuna:'''
{|
|- valign="top"
|
* [[Nataniel Aguirre]]
* [[Oscar Alfaro]]
* [[Alcides Arguedas]]
* [[Alcira Cardona]]
* [[Oscar Cerruto]]
* [[Adolfo Costa Du Rels]]
* [[Antonio Díaz Villamil]]
* [[Ricardo Jaimes Freyre]]
* [[Jesús Lara]]
* [[Franz Tamayo]]
|
* [[Juan Claudio Lechín]]
* [[Asunta Limpias de Parada]]
* [[Carlos Medinaceli]]
* [[Jaime Mendoza]]
* [[Víctor Montoya]]
* [[Gabriel René Moreno]]
* [[María Josefa Mujia]]
* [[Fausto Reinaga]]
* [[Gustavo Navarro]]
* [[Gustavo Adolfo Otero]]
|
* [[Natalia Palacios]]
* [[Jaime Saenz]]
* [[Pedro Shimose]]
* [[Gastón Suárez]]
* [[Franz Tamayo]]
* [[Juan Wallparrimachi Mayta]]
* [[Adela Zamudio]]
* [[Pigro Duran]]
* [[Ricardo Jaimes Freyreentre]]
|}
=== Kapchiy ===
* [[Llimpiq]]kuna / [[Kapchqiq]]kuna: [[Melchor Pérez de Holguín]], [[Marina Núñez del Prado]]
=== Taki kapchiy ===
* [[Kusituy|Qutukuna]]: [[Pukaj Wayra]], [[Los Kjarkas]], [[Wara kusituy|Wara]], [[Khanata]], [[Paja Brava]], [[Savia Andina]], [[Ruphay]], [[Grupo Aymara]]
* [[Takiq]]kuna: [[Natividad Betty Veizaga Siles]], payqa [[Pukaj Wayra]] qutumanta (1977); [[Luzmila Carpio]], Emma Junaro
* [[Waqachina]]kuna: [[Siku]], [[Qina]], [[Tarka]], [[Pinkuyllu]], [[Charanku]]
=== Rikchakuna ===
<gallery>
Rikcha:Satellite image of Bolivia in June 2002.jpg|Poliwya (NASA, 2002)
Image:Mujer bailando Tinkuy, Bolivia.jpg|[[Tinku]]
Image:WLK-Sbg254.jpg|[[Suri Sicuri]], [[Salzburg]]opi, [[Austria]]pi 2007
Image:WLK-Sbg239.jpg|[[Suri Sicuri]], Salzburgopi, Austriapi 2007
Image:Entrada Virrey Arzobispo Morcillo.jpg|''Entrada del Virrey Arzobispo Morcillo en Potosí'', [[Melchor Pérez de Holguín]] (''Museo de América'', [[Madrid]])
Image:Miners at Work Potosi (pixinn.net).jpg|[[Qhuya]], [[P'utuqsi]]
Image:Boliviapop.svg|Puliwya suyup runa chuntun (waranqakunapi), <- qhari - warmi ->
Rikcha:Bolivia-demography.png|Puliwyapi runakuna, (1961-2003)
Rikcha:Quechuas de Tuichi.jpg|[[Qhichwa runa|Qhichwa]] rimaq [[Takana runa]]kuna [[Tuychi mayu]] patapi
</gallery>
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** [[Buliwyapi indihina yachay suntur|Puliwyapi inrihina yachay suntur]]kuna
*** [[Yachay Suntur Casimiro Huanca]] ([[qhichwa simi]]pi, [[Chimuri munisipyu|Chimuripi]])
*** [[Yachay Suntur Tupaq Katari]] ([[aymara simi]]pi, [[Warisata kantun|Warisatapi]])
*** [[Yachay Suntur Apiaguaki Tüpa]] ([[waraniyi simi]], [[Kuruyuki]]pi)
== Llaqta taki ==
* [[Buliwyap llaqta takin|Puliwyap llaqta takin]]
== Kaypipas qhaway ==
* [[Antikuna]]
* [[Qullaw]]
* [[Simón Bolívar]]
* [[Yunka suyu]]
== Pukyukuna ==
<references/>
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://tanzgruppebolivia.wordpress.com/tag/bolivianische-tanze/ kawsaywan culturawan quechua runaqta] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20090320075009/http://www.ine.gov.bo/PDF/DIFD/DesarrolloMilenio.pdf Desarrollo del Milenio Nisqamanta Ruwaykuna, Desarrollo Human o Nisqaman Khusqachasqa] (Kastilla simipi, Qhichwa simipi, Aymara simipi, Guarani simipi)
* [https://web.archive.org/web/20070927152504/http://www.comunica.gov.bo/index.php?i=enlace&j=documentos/discursos/200506/09.06.05PosePresiQuechua.html Bolivia suyumanta Presidente Constitucional Eduardo Rodriguez Veltzé parlaynin, 9-VI-2005]
* [https://web.archive.org/web/20090405121627/http://www.aeci.int.bo/aeci_bolivia_quechua.htm Agencia Española de Cooperación Internacional (AECI) en Bolivia]
{{Punku p'anqa Buliwya}}
{{Puliwya}}
{{Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna}}
{{Buliwyapi runa llaqtakuna}}
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Buliwya|!]]
bjxwshy5ytah0t9m9ikuaifpej7ng2n
Salwathur
0
9254
691340
690322
2026-08-27T09:33:33Z
Andeanscorpion
35306
691340
wikitext
text/x-wiki
{{MamaLlaqta
| nombre_oficial = ''República de El Salvador''<br />Salwathur Ripuwlika
| nombre_común = Salwadur
| de = de
| imagen_bandera = Flag of El Salvador.svg
| imagen_escudo =Coat of arms of El Salvador.svg
| imagen_escudo_tamaño = 100px
| símbolos =
| imagen_mapa = LocationElSalvador.svg
| lema_nacional = «Dios, Unión, Libertad»
| himno_nacional = [[Himno nacional de El Salvador]]
| | capital = [[San Salvador|San Salwadur]]
| capital_población = 2.224.223(est. 2006)
| capital_coor_fmt =
| capital_coor = 13_40_N_89_10_W_ 13°40′ N 89°10′ O
| ciudad_principal = [[San Salvador|San Salwadur]]
| idiomas_oficiales = [[Kastilla simi]]
| gobierno = [[Republika]]
| dirigentes_títulos = [[Umalliq]]
| dirigentes_nombres = [[Mauricio Funes]]
| fundación = [[Kachariy]]
| fundación_hitos = • Punchaw
| fundación_fechas = [[Ispaña]]manta<br />{{Pun|15|09|1821}}
| superficie = 21041
| superficie_puesto = 152
| superficie_agua = 1.5
| fronteras = 545 [[kilómetro|km]]
| costas = 307 km
| población = 6,822,378(est. Anta situwa [[2006]])
| población_puesto = 99
| población_densidad = 324.24 (est. 2006)
| PIB = [[Dólar internacional|$]] 32,350 hunu
| PIB_año = 2006
| PIB_puesto = 94
| PIB_per_cápita = $ 4,620 (est. 2006) ([[Lista de países por PIB (PPA) per cápita|111º]])
| IDH = 0.729
| IDH_año = 2006
| IDH_puesto = 101
| IDH_categoría = <font color="#ffcc00">medio</font>
| moneda = [[Dólar de los Estados Unidos|Dolar estadounidense]] (<code>[[ISO 4217|USD]]</code>)<sup>1</sup>
| alfabetismo = 83%
| esperanza de vida = 69.4 wata
| gentilicio = salvadoreño, -a
| horario = [[Tiempo Coordinado Universal|UTC]] -6
| horario_verano = =
| cctld = .sv
| código_telefónico = 503
| prefijo_radiofónico = HUA-HUZ
| código_ISO = 222 / SLV / SV
| miembro_de = [[OEA]], [[ONU]]
| notas = <sup>1</sup> [[2001]] watakama, [[Colón salwaduriñu]] (<code>[[ISO 4217|SVC]]</code>)
}}
'''Salwathur''', '''Salwarur''', '''Ilsalwarur''' icha '''Salwayur''' ([[kastilla simi]]: El Salvador, ''"[[Qispichiq]]"'') nisqaqa [[Chawpi Awya Yala]]pi huk [[mama llaqta]]m. * [[Uma llaqta]]: [[San Salvador|San Salwathur]] ''(Qispichiq Santu Llaqta)''
Salwathurpiqa 6 822,378 runakunam (2006 watapi) kawsachkanku.
== Wiñay kawsay ==
Kamasqa [[Ispaña]]manta {{Pun|15|09|1821}}
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Waki ==
=== Runakuna ===
=== Simikuna ===
* [[Kastilla simi]]
* [[Nawat simi]] (yaqa wañusqa)
== Pulitika rakiy ==
=== Suyukuna ===
{| class="wikitable" align="center" style="line-height:140%;font-size: 90%;"
|-
! colspan="3" align=center| Salwador inlisya
|-
| colspan="3" align=center| [[Rikcha:El Salvador Departments Map Mapa Departamentos El Salvador.png|400px|Pulitika rakiy (San Salwadur).]]
|-
|''' Kuntisuyu '''<br />[[Ahuachapán suyu|Ahuachapán]] (''[[Ahuachapán]]'')<br />[[Santa Ana suyu|Santa Ana]] (''[[Santa Ana (Salwadur)|Santa Ana]]'')<br />[[Sonsonate suyu|Sonsonate]] (''[[Sonsonate]]'') || ''' Chawpisuyu '''<br />[[La Libertad (Salwadur) suyu|La Libertad]] (''[[Santa Tecla]]'')<br />[[Chalatenango suyu|Chalatenango]] (''[[Chalatenango]]'')<br />[[Cuscatlán suyu|Cuscakán]] (''[[Cojutepeque]]'')<br />[[San Salwadur suyu|San Salwathur]] (''[[San Salwadur|San Salwathur]]'')<br />[[La Paz (Salwadur) suyu|La Paz]] (''[[Zacatecoluca]]'')<br />[[Cabañas suyu|Cabañas]] (''[[Sensuntepeque]]'')<br />[[San Vicente (Salwadur) suyu|San Vicente]] (''[[San Vicente (Salwadur))|San Vicente]]'')|| ''' Antisuyu '''<br />[[Usulután suyu|Unsulután]] (''[[Usulután]]'')<br />[[San Miguel (Salwadur) suyu|San Miguel]] (''[[San Miguel de la Frontera|San Miguel]]'')<br />[[Morazán suyu|Morazán]] (''[[San Francisco Gotera]]'')<br />[[La Unión (Salwadur) suyu|La Unión]] (''[[San Carlos de la Unión]]'')
|-
| colspan="3" | ''Nota: (Uma llaqta).
|-
|}
== Llaqtakuna ==
{| {{tablabonita}}
|-----
|colspan="6" align="center" bgcolor="#FFA500" | '''Salwathurpi llaqtakuna'''
|-----
|rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''.''' || colspan="3" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Runakuna''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Suyu'''
|-----
|align="center" bgcolor="#98FB98" | '''1971''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''1992''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''2006'''
|-----
|align=right | 1. || [[San Salvador]] || align=right | 337.200 || align=right | 415.346 || align=right | 534.409 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 2. || [[Soyapango]] || align=right | 42.900 || align=right | 261.122 || align=right | 334.911 || [[San Salvador suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 3. || [[Santa Ana (Salwadur)|Santa Ana]] || align=right | 96.306 || align=right | 139.389 || align=right | 179.500 || [[Santa Ana suyu|Santa Ana]]
|-----
|align=right | 4. || [[San Miguel (Salwadur)|San Miguel]] || align=right | 59.304 || align=right | 127.696 || align=right | 164.485 || [[San Miguel (Salwadur) suyu|San Miguel]]
|-----
|align=right | 5. || [[Mejicanos]] || align=right | 54.916 || align=right | 131.972 || align=right | 162.369 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 6. || [[Santa Tecla]] || align=right | 35.106 || align=right | 98.392 || align=right | 126.697 || [[La Libertad (Salwadur) suyu|La Libertad]]
|-----
|align=right | 7. || [[Apopa]] || align=right | 18.600 || align=right | 88.827 || align=right | 113.928 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 8. || [[Delgado (Salwadur)|Delgado]] || align=right | 44.367 || align=right | 56.701 || align=right | 72.724 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 9. || [[Sonsonate suyu|Sonsonate]] || align=right | 33.562 || align=right | 46.830 || align=right | 60.433 || [[Sonsonate suyu|Sonsonate]]
|-----
|align=right | 10. || [[San Marcos (Salwadur)|San Marcos]] || align=right | 22.700 || align=right | 43.254 || align=right | 55.477 || [[San Salwadur suyu|Salwathur]]
|-----
|align=right | 11. || [[Usulután]] || align=right | 19.600 || align=right | 40.971 || align=right | 52.743 || [[Usulután suyu|Usulután]]
|-----
|align=right | 12. || [[Cojutepeque]] || align=right | 20.600 || align=right | 38.230 || align=right | 49.185 || [[Cuscatlán suyu|Cuscatlán]]
|-----
|align=right | 13. || [[Cuscatancingo]] || align=right | 18.700 || align=right | 35.139 || align=right | 45.069 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 14. || [[Zacatecoluca]] || align=right | 15.700 || align=right | 31.268 || align=right | 40.249 || [[La Paz (Salwadur) suyu|La Paz]]
|-----
|align=right | 15. || [[San Martín (Salwadur) suyu|San Martín]] || align=right | 14.000 || align=right | 31.173 || align=right | 39.982 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 16. || [[Ilopango]] || align=right | 19.000 || align=right | 30.800 || align=right | 39.504 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 17. || [[San Vicente (Salwadur)|San Vicente]] || align=right | 18.900 || align=right | 29.455 || align=right | 37.925 || [[San Vicente (Salwadur) suyu|San Vicente]]
|-----
|align=right | 18. || [[Ahuachapán]] || align=right | 17.200 || align=right | 26.840 || align=right | 34.656 || [[Ahuachapán suyu|Ahuachapán]]
|-----
|align=right | 19. || [[Antiguo Cuscatlán]] || align=right | k.A. || align=right | 26.722 || align=right | 34.302 || [[La Libertad (Salwadur) suyu|La Libertad]]
|-----
|align=right | 20. || [[Chalchuapa]] || align=right | 19 600 || align=right | 25 545 || align=right | 32.793 || [[Santa Ana suyu|Santa Ana]]
|-----
|align=right | 21. || [[Quezaltepeque]] || align=right | 12.600 || align=right | 22.859 || align=right | 29.343 || [[La Libertad (Salwadur) suyu|La Libertad]]
|-----
|align=right | 22. || [[La Unión]] || align=right | 17.200 || align=right | 21.091 || align=right | 27.244 || [[La Unión (Salwadur) suyu|La Unión]]
|-----
|align=right | 23. || [[Ayutuxtepeque]] || align=right | k.A. || align=right | 20.137 || align=right | 25.827 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 24. || [[Ilobasco]] || align=right | 6.600 || align=right | 18.092 || align=right | 23.237 || [[Cabañas suyu|Cabañas]]
|-----
|align=right | 25. || [[Acajutla]] || align=right | 8.600 || align=right | 18.008 || align=right | 23.125 || [[Sonsonate suyu|Sonsonate]]
|-----
|align=right | 26. || [[Aguilares (Salwadur)|Aguilares]] || align=right | 10.100 || align=right | 16.984 || align=right | 21.783 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 27. || [[Sensuntepeque]] || align=right | 7.200 || align=right | 16.021 || align=right | 20.720 || [[Cabañas suyu|Cabañas]]
|-----
|align=right | 28. || [[Chalatenango]] || align=right | 7.600 || align=right | 15.306 || align=right | 19.672 || [[Chalatenango suyu|Chalatenango]]
|-----
|align=right | 29. || [[Izalco]] || align=right | k.A. || align=right | 15.187 || align=right | 19.502 || [[Sonsonate suyu|Sonsonate]]
|-----
|align=right | 30. || [[Metapán]] || align=right | 7.700 || align=right | 15.148 || align=right | 19.446 || [[Santa Ana suyu|Santa Ana]]
|-----
|align=right | 31. || [[San Rafael Oriente]] || align=right | 11.200 || align=right | 15.110 || align=right | 19.397 || [[San Miguel (Salwadur) suyu|San Miguel]]
|-----
|align=right | 32. || [[Puerto El Triunfo]] || align=right | k.A. || align=right | 15.092 || align=right | 19.377 || [[Usulután suyu|Usulután]]
|-----
|align=right | 33. || [[La Libertad (Salwadur)|La Libertad]] || align=right | k.A. || align=right | 13.338 || align=right | 17.122 || [[La Libertad (Salwador) suyu|La Libertad]]
|-----
|align=right | 34. || [[Gotera]] || align=right | k.A. || align=right | 12.659 || align=right | 16.420 || [[Morazán suyu|Morazán]]
|-----
|align=right | 35. || [[Sonzacate]] || align=right | k.A. || align=right | 12.219 || align=right | 15.691 || [[Sonsonate suyu|Sonsonate]]
|-----
|align=right | 36. || [[Santiago de María]] || align=right | k.A. || align=right | 11.894 || align=right | 15.271 || [[Usulután suyu|Usulután]]
|-----
|align=right | 37. || [[Armenia (Salwadur)|Armenia]] || align=right | k.A. || align=right | 11.864 || align=right | 15.235 || [[Sonsonate suyu|Sonsonate]]
|-----
|align=right | 38. || [[Santo Tomás (Salwadur)|Santo Tomás]] || align=right | 10.600 || align=right | 11.548 || align=right | 14.811 || [[San Salwadur suyu|Salwathur]]
|-----
|align=right | 39. || [[Santa Rosa de Lima (Salwadur)|Santa Rosa de Lima]] || align=right | 5.700 || align=right | 10.480 || align=right | 13.459 || [[La Unión suyu|La Unión]]
|-----
|align=right | 40. || [[Zaragoza (Salwadur)|Zaragoza]] || align=right | k.A. || align=right | 9.298 || align=right | 11.936 || [[La Libertad (Salwadur) suyu|La Libertad]]
|-----
|align=right | 41. || [[Berlín (Salwadur)|Berlín]] || align=right | k.A. || align=right | 8.951 || align=right | 11.492 || [[Usulután suyu|Usulután]]
|-----
|align=right | 42. || [[Guazapa]] || align=right | k.A. || align=right | 8.708 || align=right | 11.169 || [[San Salwadur suyu|San Salwathur]]
|-----
|align=right | 43. || [[Jucuapa]] || align=right | k.A. || align=right | 8.388 || align=right | 10.769 || [[Usulután suyu|Usulután]]
|-----
|align=right | 44. || [[Arce llaqta]] || align=right | k.A. || align=right | 7.989 || align=right | 10.255 || [[La Libertad (Salwadur) suyu|La Libertad]]
|-----
|align=right | 45. || [[Musuq Kunsipsyun]] || align=right | k.A. || align=right | 7.903 || align=right | 10.148 || [[Chalatenango suyu|Chalatenango]]
|-----
|align=right | 46. || [[Juayúa]] || align=right | k.A. || align=right | 7.860 || align=right | 10.093 || [[Sonsonate suyu|Sonsonate]]
|}
== Kaypipas qhaway ==
* [[Pulitika rakiy (Salwadur)|Pulitika rakiy (Salwathur)]]
== Hawa t'inkikuna ==
{{commons|El Salvador}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:El Salvador|!]]
6xx6jn6506oltgmszoybx7joswassra
Usiyaña
0
9597
691331
658308
2026-08-27T08:57:49Z
Andeanscorpion
35306
691331
wikitext
text/x-wiki
[[Rikcha:LocationOceania.png|rikchacha|Mamaquchaku]]
'''Usiyaña''', '''Usiyanya''' icha '''Mamaquchaku''' ([[Kastilla simi|Kastilla simipi]]: Oceanía) nisqaqa [[Pasiphiku]] mama quchapi [[wat'a]]kunam, [[Awstralya allpa pacha|Awustaralya]] allpa pacha, [[Musuq Silantha]] wat'akunapas.
[[Awstralya|Awustaralya]], [[Musuq Silanda|Musuq Silantha]], [[Papwa Ñukini]], [[Kiripati]], [[Wanwatu]], [[Tuwalu]], [[Phiyi]], [[Tunua]], [[Samuwa]], [[Nawru]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Indiku]], [[Antartiku mama qucha|Antartiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Suyukuna ==
* [[Awustaralya allpa pacha|Awustaralya]]
* [[Mikrunisya (mama llaqta)|Mikrunisya]]
* [[Milanisya]]
* [[Pulinisya]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Usiyaña|!]]
[[Katiguriya:Mamaquchaku|!]]
8iimkrgzhpzlofif7ww3hp3jceugwr8
691332
691331
2026-08-27T09:04:53Z
Andeanscorpion
35306
Tabla de datos
691332
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Usiyaña - Mamaquchaku
|imagen=
|mapa=Oceania (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, uray pacha
|superficie=8 525 989
|poblacion=46 000 000
|densidad=5,4 runa/km²
|suyukuna=14
|punto_mas_alto=Puncak Jaya: 4 884 m
|punto_mas_bajo=Kati Thal qucha: −15 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC−11 a UTC+14
|idiomas=Oceanía simikuna: [[Inlis simi]], [[Phiyi simi]], [[Mawri simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Usiyañayuq runakuna
}}
'''Usiyaña''', '''Usiyanya''' icha '''Mamaquchaku''' ([[Kastilla simi|Kastilla simipi]]: Oceanía) nisqaqa [[Pasiphiku]] mama quchapi [[wat'a]]kunam, [[Awstralya allpa pacha|Awustaralya]] allpa pacha, [[Musuq Silantha]] wat'akunapas.
[[Awstralya|Awustaralya]], [[Musuq Silanda|Musuq Silantha]], [[Papwa Ñukini]], [[Kiripati]], [[Wanwatu]], [[Tuwalu]], [[Phiyi]], [[Tunua]], [[Samuwa]], [[Nawru]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Indiku]], [[Antartiku mama qucha|Antartiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Suyukuna ==
* [[Awustaralya allpa pacha|Awustaralya]]
* [[Mikrunisya (mama llaqta)|Mikrunisya]]
* [[Milanisya]]
* [[Pulinisya]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Usiyaña|!]]
[[Katiguriya:Mamaquchaku|!]]
rkjfjya5vu3f6mijg95lzr6my2i108h
691333
691332
2026-08-27T09:05:44Z
Andeanscorpion
35306
691333
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Usiyaña - Mamaquchaku
|imagen=
|mapa=Oceania (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, uray pacha
|superficie=8 525 989
|poblacion=46 000 000
|densidad=5,4 runa/km²
|suyukuna=14
|punto_mas_alto=Puncak Jaya: 4 884 m
|punto_mas_bajo=Kati Thal qucha: −15 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC−11 a UTC+14
|idiomas=Usiyañayuq simikuna: [[Inlis simi]], [[Phiyi simi]], [[Mawri simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Usiyañayuq runakuna
}}
'''Usiyaña''', '''Usiyanya''' icha '''Mamaquchaku''' ([[Kastilla simi|Kastilla simipi]]: Oceanía) nisqaqa [[Pasiphiku]] mama quchapi [[wat'a]]kunam, [[Awstralya allpa pacha|Awustaralya]] allpa pacha, [[Musuq Silantha]] wat'akunapas.
[[Awstralya|Awustaralya]], [[Musuq Silanda|Musuq Silantha]], [[Papwa Ñukini]], [[Kiripati]], [[Wanwatu]], [[Tuwalu]], [[Phiyi]], [[Tunua]], [[Samuwa]], [[Nawru]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Indiku]], [[Antartiku mama qucha|Antartiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Suyukuna ==
* [[Awustaralya allpa pacha|Awustaralya]]
* [[Mikrunisya (mama llaqta)|Mikrunisya]]
* [[Milanisya]]
* [[Pulinisya]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Usiyaña|!]]
[[Katiguriya:Mamaquchaku|!]]
nrski001kdi90wjvuqeivk25r22qlo7
691334
691333
2026-08-27T09:06:55Z
Andeanscorpion
35306
/* Allpa saywachi */
691334
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Usiyaña - Mamaquchaku
|imagen=
|mapa=Oceania (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, uray pacha
|superficie=8 525 989
|poblacion=46 000 000
|densidad=5,4 runa/km²
|suyukuna=14
|punto_mas_alto=Puncak Jaya: 4 884 m
|punto_mas_bajo=Kati Thal qucha: −15 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC−11 a UTC+14
|idiomas=Usiyañayuq simikuna: [[Inlis simi]], [[Phiyi simi]], [[Mawri simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Usiyañayuq runakuna
}}
'''Usiyaña''', '''Usiyanya''' icha '''Mamaquchaku''' ([[Kastilla simi|Kastilla simipi]]: Oceanía) nisqaqa [[Pasiphiku]] mama quchapi [[wat'a]]kunam, [[Awstralya allpa pacha|Awustaralya]] allpa pacha, [[Musuq Silantha]] wat'akunapas.
[[Awstralya|Awustaralya]], [[Musuq Silanda|Musuq Silantha]], [[Papwa Ñukini]], [[Kiripati]], [[Wanwatu]], [[Tuwalu]], [[Phiyi]], [[Tunua]], [[Samuwa]], [[Nawru]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Indiku]], [[Antartiku mama qucha|Antartiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Suyukuna ==
* [[Awustaralya allpa pacha|Awustaralya]]
* [[Mikrunisya (mama llaqta)|Mikrunisya]]
* [[Milanisya]]
* [[Pulinisya]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Usiyaña|!]]
[[Katiguriya:Mamaquchaku|!]]
fafgmknsqai6uqzxkdhovtpaaj5cb75
691335
691334
2026-08-27T09:07:58Z
Andeanscorpion
35306
691335
wikitext
text/x-wiki
{{Allpa pacha
|nombre_oficial=Usiyaña - Mamaquchaku
|imagen=
|mapa=Oceania (orthographic projection).svg
|ubicacion=Inti lluqsiy pacha, uray pacha
|superficie=8 525 989
|poblacion=46 000 000
|densidad=5,4 runa/km²
|suyukuna=14
|punto_mas_alto=Puncak Jaya: 4 884 m
|punto_mas_bajo=Kati Thal qucha: −15 m
|extension_norte_sur=ñalla 8 500 km
|extension_este_oeste=ñalla 11 000 km
|zona_horaria=UTC−11 a UTC+14
|idiomas=Usiyañayuq simikuna: [[Inlis simi]], [[Phiyi simi]], [[Mawri simi]], huk simikunapas
|gentilicio=Usiyañayuq runakuna
}}
'''Usiyaña''', '''Usiyanya''' icha '''Mamaquchaku''' ([[Kastilla simi|Kastilla simipi]]: Oceanía) nisqaqa [[Pasiphiku]] mama quchapi [[wat'a]]kunam, [[Awstralya allpa pacha|Awustaralya]] allpa pacha, [[Musuq Silantha]] wat'akunapas.
== Mama llaqtakuna ==
[[Awstralya|Awustaralya]], [[Musuq Silanda|Musuq Silantha]], [[Papwa Ñukini]], [[Kiripati]], [[Wanwatu]], [[Tuwalu]], [[Phiyi]], [[Tunua]], [[Samuwa]], [[Nawru]]
== Allpa saywachi ==
* '''[[Mama qucha]]kuna:''' [[Pasiphiku]], [[Indiku]], [[Antartiku mama qucha|Antartiku]]
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Suyukuna ==
* [[Awustaralya allpa pacha|Awustaralya]]
* [[Mikrunisya (mama llaqta)|Mikrunisya]]
* [[Milanisya]]
* [[Pulinisya]]
[[Katiguriya:Allpa pacha]]
[[Katiguriya:Usiyaña|!]]
[[Katiguriya:Mamaquchaku|!]]
qwpra07nb8c1d4fv5obdegb7csydoqb
Ransis Wayana
0
42610
691339
669567
2026-08-27T09:29:22Z
Andeanscorpion
35306
adaptacion del frances a runa simi de la capital
691339
wikitext
text/x-wiki
{{MamaLlaqta
| nombre_oficial = ''Guyane''<br />Ransis Wayana
| nombre_común =
| de = de
| imagen_bandera = Flag of France.svg
| imagen_escudo = Coat of arms of French Guiana, according to the original displayed at the Museum Franconie, at Cayenne.svg
| símbolos =
| imagen_mapa = French Guiana (orthographic projection).svg
| lema_nacional =
| himno_nacional =
| capital = Kayen
| capital_población = 65.956 ([[2020]])
| capital_coor_fmt =
| capital_coor =
| ciudad_principal = Kayen
| idioma_oficial = [[Ransiya simi]]
| gobierno =
| dirigentes_títulos = [[Chilipa umalliqnin|Umalliq]]
| dirigentes_nombres = [[Nicolas Sarkozy]]
| fundación =
| fundación_hitos =
| fundación_fechas =
| superficie = 86.504
| superficie_puesto = 38
| superficie_agua = 2%
| fronteras =
| costas =
| población = 301.099 (2023)
| población_puesto = 187
| población_densidad = 3,6
| PIB_nominal =
| PIB_nominal_año =
| PIB_nominal_puesto =
| PIB_nominal_per_cápita =
| PIB =
| PIB_año =
| PIB_puesto =
| PIB_per_cápita =
| IDH =
| IDH_año =
| IDH_puesto =
| IDH_categoría = <font color="#009900">'''Alto'''</font>
| moneda = [[Euro]]
| gentilicio =
| horario = [[UTC]]-3
| horario_verano = [[UTC]]-3
| cctld = [[.gf]]
| código_telefónico = 56
| prefijo_radiofónico =
| código_ISO =
| miembro_de =
}}
[[Rikcha:Cayenne_city_(8525272038).jpg|thumb|right|230px|Kayen llaqta]]
'''Ransis Wayana''' icha '''Pharansis Wayana''' nisqaqa [[Uralan Awya Yala]]pi huk [[ransiya]] [[kulunya]]m. Uma llaqtanqa Kayen llaqtam.
{{Urin Awya Yalapi mama llaqtam}}
[[Katiguriya:Mama llaqta (Awya Yala)]]
[[Katiguriya:Ransiya|!]]
tkkktg90h5f9rqcgkcp8i747fttzbzo
Ruraq rimanakuy:AlimanRuna
3
47850
691313
678024
2026-08-27T07:27:40Z
Andeanscorpion
35306
691313
wikitext
text/x-wiki
[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu1|Archiwu1]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu2|Archiwu2]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu3|Archiwu3]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu4|Archiwu4]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu5|Archiwu5]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu6|Archiwu6]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu7|Archiwu7]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu8|Archiwu8]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu9|Archiwu9]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu10|Archiwu10]]
- [[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Archiwu11|Archiwu11]]
Rimaykullayki masiykuna. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 16:03 25 may 2011 (UTC)
== Aphrika ==
Me podrias dejar editar el articulo? Gracias, quisiera implementar las nuevas plantillas. --[[Ruraq:Andeanscorpion|Andeanscorpion]] ([[Ruraq rimanakuy:Andeanscorpion|rimanakuy]]) 07:27 27 awu 2026 (UTC)
==Saludos, buscando a algún/a editor/a de Wikipedia en quechua que vive en Perú==
Hola, estamos organizando un encuentro sobre lenguas indígenas y tecnología para el próximo mes en la ciudad de Cusco. Me gustaría saber si conoces a algun/a editor/a del proyecto que viva en la ciudad de Cusco para mandar una invitación para presentar. Gracias
== Hola ==
Hola, quisiera saber de donde eres y porque tiene un conocimiento tan elevado en Runa Simi. Tschüß! --[[Ruraq:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] 18:55 12 hun 2011 (UTC)
== Manku, Pawkar ==
Wir müssten mal herausfinden, was ''manku'' eigenlich impliziert.
* Titalayuq pawkar / Yana manku ((Psarocolius decumanus)
* Chawamanku (Cacicus cela) (Achtung, der Kichwaname gilt noch für eine andere Art, im Moment komme ich nicht darauf, welche das war)
* K'ichkimat'i pawkar / wata manku (Psarocolius angustifrons)
* weitere Vögel mit Endung - manku
* '''Manku''' im Kichwa Shimiyuk Kamu: " '''manku''' [maŋgu] s. amz. ''tipo de pájaro''. Yurak kiruyuk, killu sikiyuk, killu rikrayuk, yana patpayuk, chuntata mikuk pishku. ''Manku chunta muyuta mikushka rikurin''."
Manku und Pawkar könnten dasselbe bezeichnen. Oder Manku = Icteridae (wegen: Chawa manku (Cacicus cela)).
- Und wegen der Beschreibung der Fledermäuse ebendort: Das sind vielleicht Volksweisheiten. Sei mal gnädig. Ist jedenfalls lustig. -- [[Ruraq:CaTi0604|CaTi0604]] 20:17 21 hun 2011 (UTC)
:Ja, richtig, Volksweisheiten. ;-)
:Die Gleichung manku=pawkar geht wohl in die richtige Richtung, allerdings ist auch Pawkar=Cacicus, so dass wir aufpassen müssen. Richtig sieht es wohl eher nach manku=pawkar=(Psarocolius+Cacicus) aus, oder einfach Vögel innerhalb der Icteridae mit hängenden Nestern; die Brutparasiten aus dieser Familie ([[Taraqchi]]) sind mit Sicherheit nicht inbegriffen. In den nächsten Tagen werden womöglich in diesem Bereich ein paar Verschiebungen notwendig. Schöne Grüße und gute Nacht. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 20:37 21 hun 2011 (UTC)
Hier darf ich vielleicht hinzufügen:
* Cuchara mangu (Crotophaga major), Cuculidae, Cuculiformes
* "dos especies de mangus (Cacicus sclateri y C. haemorrhus)". ref.: [http://www.latautonomy.org/sarayaku.pdf]
* Mangu. (Cacicus cela) [Andua Sumak Kawsana Ñambi Plan de Vida de la Nacionalidad Andoa]
HG -- [[Ruraq:CaTi0604|CaTi0604]] 21:03 21 hun 2011 (UTC)
== Plurales en Quechua ==
Gracias Aliman runa, fue un error lo de ''michi'''kuna''' mikhuchkan'''ku'''''. Gracias y sigue adelante.[[Ruraq:Rafaelkelvin|Rafaelkelvin]] 02:21 8 hul 2011 (UTC)
== Import Wp/qxn/==
Folgende Artikel haben noch keine Gegenstücke in Wp/qxn/:
* [[Qoriyunka wamani]]
* [[Ashuka wamani]]
* [[Waras wamani]]
Gute Idee, reicht evt. noch nicht. Dann könntest du notfalls aus den Artikeln hier alles bis auf die templates oben (zum Weiterleiten) löschen oder geht das zu weit? Die ''templates'' im Wp/qxn/-Inkubator (Ankash runa shimichaw panqanam kaykan Urin Qhichwa Wikipidiyachaw. Kaymanmi ashtashqa kanman.) habe ich auch noch nicht entfernt, weil die Artikel evt. doch zuerst noch hier weiterbearbeitet werden. HG -- [[Ruraq:CaTi0604|CaTi0604]] 19:09 17 hul 2011 (UTC)
:Es wurde schon importiert. Danke für deinen Hinweis, die drei von dir ergänzten Artikel stelle ich in einen erneuten Import-Antrag. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 19:24 17 hul 2011 (UTC)
::Ach ja, es sollte keine Doppelartikel geben. Man könnte aber für ein paar Wochen einen Hinweis reinstellen (Fließtext ganz weg), dass der jeweilige Artikel jetzt im Ancash-Testwiki steht. Später dann Artikel ganz löschen bzw. Weiterleitung auf den Urin-Runasimi-Artikel, bei nicht doppelten Artikeln (ich glaube aber, bisher sind alle doppelt) Umformulierung auf Urin Runasimi. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 19:31 17 hul 2011 (UTC)
:::Ich weiß, dass schon importiert wurde, ich habe alle Artikel doch schon bearbeitet :-). Und genau das meinte ich. Wenn es also nicht zu dreist ist, jemanden gleich zum Inkubator weiterzuleiten, dann am besten so schnell wie möglich hier den Fließtext entfernen. Es wird sonst hier weitergearbeitet. HG -- [[Ruraq:CaTi0604|CaTi0604]] 19:45 17 hul 2011 (UTC) P.S. Eine Bitte, überfliegst du bitte mal die heute importierten Artikel bei Wp/qxn/ bzgl. 1. template 2. Category, um zu sehen, ob das alles nun in Ordung ist. Danke! -- [[Ruraq:CaTi0604|CaTi0604]] 19:50 17 hul 2011 (UTC)
== Napaykullaykim ==
Quichwata yachashani. Piruwmanta kani. Inlis simita, kastillanu simita, phransis simita ima rimani. Chaykama! --[[Ruraq:Asuka Rei|Asuka Rei]] 05:38 24 awu 2011 (UTC)
== Request for translation. Yanka Kupala and Yakub Kolas ==
Warm greeting from Belarusian Wikipedia!
This year we celebrate 130. birthday of Belarusian great poets [[en:Yanka Kupala]] and [[en:Yakub Kolas]]
Could you help us to translate articles into your unique and honourable language? Thank you in advance! --[[Ruraq:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Ruraq rimanakuy:Rymchonak|rimanakuy]]) 05:28 8 hun 2012 (UTC)
== Hola ==
Hola, puede ayudarme a mejorar y ampliar este articulo, algunas partes las he puesto en español porque no se como se traducen al Ruma Simi. Gracias por adelantado: [[María de León Bello y Delgado]].--[[Sapaq:Rurasqakuna/81.32.234.140|81.32.234.140]] 17:27 5 dis 2012 (UTC)
== Article requests==
Hi! Do you do article requests? [[:en:University of San Simón]] is located in Bolivia. Are you interested in writing a Southern Quechua article on this subject? [[Ruraq:WhisperToMe|WhisperToMe]] ([[Ruraq rimanakuy:WhisperToMe|rimanakuy]]) 09:52 26 dis 2012 (UTC)
== Hola ==
Hola, puede ayudarme a ampliar este articulo, gracias; [[Cristo de La Laguna]].
==Ama yaqa kaychu==
Churamuy ima nin [[Riwi]] Kastilla simipi. Nuqa suyani.--[[Ruraq:Tarpuq|Tarpuq]] ([[Ruraq rimanakuy:Tarpuq|rimanakuy]]) 00:08 19 ini 2014 (UTC)
:Rimaykullayki, naypaykuyki Tarpuq masillay. ''Riwi'' nisqaqa kastilla simipi ''ceral'' ninmi. Kaypi qhaway: ''[http://www.katari.org/diccionario/diccionario.php?listletter=quechua&display=21 Diccionario Quechua - Aymara al español: Riwi (s.): Trigo, cebada, cereal]''. Maymantam kanki? Chay simi qullqaqa [[Buliwya]]mantam, Qusqu icha Ayakuchu suyupitaq wakin hinachá kanman ... -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 19:53 2 phi 2014 (UTC)
==Kushikumi==
kutimunqaykita, nuqa yaykamushka qanyan watamantana. Mana allitsu, ama tayta
(latín) nishuntsu. B mana kantsu runasimipi, tsaymi nii ''Puliwya''. Kimsa kikinpashtaqkuna: a, i, u, yapaa aa, ii, uu. Barranco = paranku. Boyal = quyall. Qipatanam aswanta rimashun. Mana munatsu kastilla simimanta lluta tsariita.--[[Ruraq:Tarpuq|Tarpuq]] ([[Ruraq rimanakuy:Tarpuq|rimanakuy]]) 06:51 3 phi 2014 (UTC)
:''Tayta'' nisqaqa latin simimantachu? Latin simipiqa tayta nisqapaqqa ''pater'' (chaymanta kastilla simipi ''padre'') nirqanku. Ichataq arí, wawa simipi ''tata, taita'' nirqanku. Ichataq tukuy Piruwpi qhichwa rimaykunapim ''tayta'' nispa ninku, huk k'itikunapi hinallataqmi ''yaya'' ninku. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 10:28 3 phi 2014 (UTC)
==Ñawiriy==
'''taita''' (Del lat. ''taita'', padre). Voz infantil con que se designa al padre[...]U. también c. coloq. ''Taita cura'' (Vide pág.2124 DRAE 2001). Tsaynuupa qillqaa ''yaya'', 'tayta'pa rantin.--[[Sapaq:Rurasqakuna/190.118.23.196|190.118.23.196]] 23:33 3 phi 2014 (UTC)
== Country names and pages ==
As previously discussed, I wanted to come up with a finalized list of country names that the Quechua Wikipedia can permanently use. [[Bolivia]] alone has seen a myriad number of changes (Bulibya, Wuliwya, Puliwya), and I was hoping to get feedback from native Quechua speakers about methods and standards for transcribing into Quechua. I think getting pronounceable Quechua names for all countries would provide a solid base for future pages, and it's important to have some agreement before the Wiki expands too much. Plus, since there seems to be few existing guidelines for transcribing into Quechua or constructing neologisms, this presents the Quechua Wikipedia (and its community of native speakers) with an opportunity to develop and implement standards of its own.
For the time being, I converted my user page to a workspace, and I would appreciate it if you (or anyone else that is interested) give me some feedback on what is there so far. I have only reached the B's, since I don't have much time to work on it, but already I've encountered some recurring issues, like voiced obstruents and consonant clusters. If you know any other users who may be interested, please let them know as well. Thank you for your help!
-[[Ruraq:Sumiaz|Sumiaz]] ([[Ruraq rimanakuy:Sumiaz|rimanakuy]]) 02:04 18 phi 2014 (UTC)
Thank you for the thesis; the examples in it were helpful in trying to transcribe names into Quechua. I wanted to make a more thorough list, but I at least have a transcription for every country on my user page. If you have the time, would you be able to look over the italic names in the right column? I tried my best to use the guidelines from the thesis you posted, as well as entries from Soto-Ruiz's Ayacucho-Chanka dictionary, to come up with names that fit Quechua orthography.
-[[Ruraq:Sumiaz|Sumiaz]] ([[Ruraq rimanakuy:Sumiaz|rimanakuy]]) 03:12 24 phi 2014 (UTC)
== Eine Frage ==
Imaynalla. Ich will nur fragen, was bedeutet "nisqa(qa)"?
:"Der/Die/Das ... genannte" -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 09:24 1 awu 2014 (UTC)
==Imanuw kanki==
Unayna qillqamunkitsu, willakamuy. Kutimuykama.--[[Ruraq:Tarpuq|Tarpuq]] ([[Ruraq rimanakuy:Tarpuq|rimanakuy]]) 20:20 31 awu 2014 (UTC)
:Rikaykullayki masillay. Allillanmi kachkani, achkata llamk'achkaspaypas, chayrayku kunan pisillata kayman qillqamuchkani. Ratullakama. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 15:19 1 sit 2014 (UTC)
== Big Hero 6 ==
Should [[Big Hero 6 (film)]] be renamed? And what about [[Monsters, Inc.]] or [[Tangled]]? What should they be renamed to? [[Sapaq:Rurasqakuna/162.72.246.123|162.72.246.123]] 17:15 30 nuw 2014 (UTC)
:Hi Bambifan, actually new articles should have some relevance for the readers of this Wikipedia. Of course, the movies mentioned here are important, but there are obviously priorities for this Wikipedia in other areas. Therefore I will have to ignore your new articles or delete them. As to you, Bambifan, I think most contributors to the various Wikipedias don't appreciate your approach. I thought you are able to learn something from it. Maybe you should learn some Quechua, or - as Magaly Solier told some guy who wanted to talk much about the language without knowing it: ''Qichwa simim riki yachanyki!''. Huk kuti qhichwapi rimanakuspa tupanasunchik riki. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 17:22 30 nuw 2014 (UTC)
==Ama yarpachakuytsu==
*Qillqayan Qosqo, Qusqu.
*Ankashqa shamun 'anqas'manta nir qillqasqa Manuel Reina Loli, 1964 ''Forjando Ancash''chaw. Payqa manan yachantsu runa shimita ( "kichwa shimi'', tsaynaw niyan runa mahikuna)
*Santiago Matos Colchado ''Huaylas y Conchucos en la historia regional'' yachay panqachaw manam imatapis nintsu 'Ancash' simipaq.
*Juan Benigno Ghiggo Cerna ''Historia regional de Ancash'' yachay panqachaw manam imatapis nintsu 'Ancash' simipaq. '''Riachuelo Ancash''' ninmi
*''Ancash. Historia y cultura'' yachay panqachaw manam ancash sutipaq imatapis niyantsu.
*''Ankash'' , tsaynaw qillqan " Qheswa- español-qheswa" simi taqe. ( Qusqu Kuraq Wasi)[[http://cbiblioteca.unsaac.edu.pe/Usuario/temporal/DICIONARIO/Diccionario%20Quechua%20Peru.pdf]]
* ''Anqash'' niyan huk ichik markata, Kachka listrituchaw; Anqashkancha ( angaskancha) wasi wasi, Wayllan listrituchaw. ''Anqush mayu'' Anti hirkapita uramun, ''Urqun qucha''ta yaykapun ( Llanganuco)
* ''Ankas''- ''anqas''- ''angas'' nir churashqa shimi qullqanchaw Abdón Yaranga Valderrama ( Diccionario. Quechua- español. Runa simi- español)
* Liyunil Minachuwan, kikinwan rimashqaa, pay manam allipaqa imatapis nintsu. Maypis ''Anqas simi qullqa''ta churashqa Ruyulhu Sirrun Paluminu ( Rodolfo Cerrón Palomino), kunaakuptin.
* ''Kay allish chiinaqa asul llullinpasqam'' niyanmi.
* ''Ankash suyu'' sutiqa kutinqa ''Waylas suyu'' sutiman. 2021 wata shumatsiyanqa ishkay pachak watayuq kanqanta.
* Ankash nunakuna manaqa Ankash runakuna niyan: '''Ankashmi kallaa, wawqi'''. Allim nuqallapitaqa ''Ankash qallu''pis, ''Ankash suyu''pis.
* Manam allipaqa musyayantsu ''Piruw ima'' ninqantapis.
* Alpriyu Turirupis pantashqa nir " quechua conchucos norte, quechua conchucos sur'', nimman "yurma yanamayu kichwa, mushna puchka kichwa''.
* Nuqaqam kawaq puriq runakunawan kichwachaw rimaa, tapunakuw; tsaynawmi yachakuntsik, pantar, qunqar, ishkirpis. kikiipawanqa allishtukuw.--[[Ruraq:Tarpuq|Tarpuq]] ([[Ruraq rimanakuy:Tarpuq|rimanakuy]]) 16:25 8 dis 2014 (UTC)
:Añaychayki willasqaykimanta. Way way, allin simi qullqanchikkunam kananmi, ankash qallu nisqapipas. Imaraykutaq chay Liyunil Minachuqa chaychika qillqaspa uyanchayta atin, mana allin qillqaq kaspaqa? Ñuqaqa kay Wikipidiyapi tukuy ''Anqash'' ("Ancash") nisqamanta qillqakunata "an'''k'''ash" nisqaman astayman, mana iskayrayaspaqa, ''Ankash''/"Ancash" runakuna chiqapta ''ankash'' niptinqa. Pitaq chay Manuel Reina Loli? Manam payta riqsinichu. Aslla ratukama masillay. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 23:55 8 dis 2014 (UTC)
== Runa Simi, Kichwa y la Incubadora. ==
Saludos. Excúsome primeramente de no hablar kichwa ni runa simi, pero es importante que pueda contactarte. Andando por aquí, llegué a ver un hilo en lo que supuse es el Portal de la Comunidad de esta wikipedia. Gracias a que el hilo estaba en inglés, pude comprender que de alguna forma estás involucrado en la incubadora de la wikipedia en kichwa, y si no me equivoco, ¿eres ecuatoriano también? Si es así, quisiera saber cuál es tu relación con el proyecto en incubadora y si podemos hablar más a fondo del mismo. Gracias, de antemano.
Greetings. Sorry for not speaking neither kichwa nor runa simi, but it's important for me to talk to you. Going through pages here, I read a thread on what I suppose is the Village Pump for this community. Thanks to the thread being in english I understood that you're kind of involved in the Incubator kichwa wikipedia's project, and, correct me if I'm wrong, are you an ecuadorian too? If so, I'd like to know what's your relationship with the project at Incubator and if we could talk more about it. Thanks a lot. --[[Ruraq:Edjoerv|Edjoerv]] ([[Ruraq rimanakuy:Edjoerv|rimanakuy]]) 08:02 17 phi 2015 (UTC)
:Hola Edjoerv. Soy alemán y hablo quechua y también un poco kichwa. Quisiera apoyar el proyecto y contribuir. ¿Cuánto sabes de kichwa? -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 21:28 17 phi 2015 (UTC)
::No me ha notificado que ya habías respondido, por eso me disculpo por la demora. Verás, conozco muy poco de kichwa, realmente sólo las palabras que han quedado en la jerga popular ecuatoriana. El asunto es que junto con otros wikipedistas ecuatorianos estamos intentando conformar programas para la educación y el desarrollo de pueblos indígenas, y sobre todo de que haya conocimiento disponible en sus lenguas. Mis compañeros me comentaron sobre el proyecto de la incubadora en kichwa, y queremos darle movimiento de la mejor manera. Pero para ello, necesitamos aún de personas que conozcan dicha lengua, y de aquellas quienes quieran ayudar en la misma. Tenemos como ideas conseguir también tutores que puedan contribuir desde aquí en editatones, en programas de edición y educación y así. ¿Quisieras realmente seguir contribuyendo? Por ahora estamos buscando la mejor opción para llevar adelante la idea. --[[Ruraq:Edjoerv|Edjoerv]] ([[Ruraq rimanakuy:Edjoerv|rimanakuy]]) 17:00 21 awr 2015 (UTC)
:::Sí, estoy interesado y sé bastante para contribuir artículos. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 20:52 21 awr 2015 (UTC)
==Tupay==
Si Ud. está en Lima, pudiéramos encontrarnos por motivo del Día de las Lenguas Nativas, que es el 21 del mes presente. Más fácil es encontrarnos en el centro de Lima, o frente a la Municipalidad de Pueblo Libre. Hay buenos restaurantes. Hay mucha lana que escarmenar. " Atskam millwa hichiipaq". --[[Ruraq:Tarpuq|Tarpuq]] ([[Ruraq rimanakuy:Tarpuq|rimanakuy]]) 02:00 18 phi 2015 (UTC)
:Way way, manam Lima llaqtapi kachkanichu. Ima hinataq qayna punchaw Limapi karqan? Tupananchikkama masillay. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 13:30 22 phi 2015 (UTC)
==Maycha==
Uchuk qurakuna, rapran laatan patsachaw; waytan qallwa, hallqamanpa yachan, allish muqashqapaq, qiripaq, alkulchaw ushmusha. '''Maycha''' = aarnika ( árnica)tsuraq? Tsayta musyaykamuy, yachay panqata, shimiqullqakunata ñawirir, alli kanaykitam munaa, hukkamayaq .--[[Ruraq:Tarpuq|Tarpuq]] ([[Ruraq rimanakuy:Tarpuq|rimanakuy]]) 20:52 17 mar 2015 (UTC)
:[[Ankash suyu]]piqa, ''maycha'' (icha ''maytsa''?) nisqa manachá [[Qusqu suyu]]pi ''maycha'' nisqawan kaqllachu. Piruwpiqa huk yurakunapaqmi (''hachakunapaq'') arnika (icha ''aarnika'') ninku, chay waytakuna mana [[Carl von Linné]]pa ''[[Arnica]]'' nisqan kaptinpas. Pukyu qillqakunapi qhaway, wakin ''arnika'' sutiyuq yurakunatapas tarinkichá. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 21:00 17 mar 2015 (UTC)
== Translating the interface in your language, we need your help ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Hello AlimanRuna, thanks for working on this wiki in your language. [http://laxstrom.name/blag/2015/02/19/prioritizing-mediawikis-translation-strings/ We updated the list of priority translations] and I write you to let you know. The language used by this wiki (or by you in your preferences) needs [[translatewiki:Translating:Group_statistics|about 100 translations or less]] in the priority list. You're almost done!
[[Image:Translatewiki.net logo.svg|frame|link=translatewiki:|{{int:translateinterface}}]]
Please [[translatewiki:Special:MainPage|register on translatewiki.net]] if you didn't yet and then '''[[translatewiki:Special:Translate/core-0-mostused|help complete priority translations]]''' (make sure to select your language in the language selector). With a couple hours' work or less, you can make sure that nearly all visitors see the wiki interface fully translated. [[User:Nemo_bis|Nemo]] 14:06 26 awr 2015 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Nemo bis@metawiki mediante la lista en http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Sandbox&oldid=12031713 -->
== Wikipedistas en Perú ==
Hallo! Wie geht's? Soy de Colombia y hace unos meses hicimos un trabajo junto a [https://rising.globalvoices.org/ Rising Voices] en el que dimos charlas sobre Wikipedia. Ahora me contactaron pues quieren hacer algo similar en Perú y buscan Wikipedistas. Si estás interesado en ayudar o conocer alguien que podría querer por favor contáctame. También si pudieras hacer un llamado a la comunidad te lo agradecería. --[[Ruraq:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] ([[Ruraq rimanakuy:Sahaquiel9102|rimanakuy]]) 17:53 8 dis 2015 (UTC)
== [[:Metawiki:Americalang/en]] ==
Welcome, This a new project for Indigenous languages and Minority languages in the Americas, thank you for your participation in this program, you can to contact other Native-American people in Wikimedia and Wikipedias, See you next time.--[[Ruraq:Marrovi|Marrovi]] ([[Ruraq rimanakuy:Marrovi|rimanakuy]]) 19:03 19 awu 2016 (UTC)
== Translation ==
Hello, could you please translate '''Automatic refresh (Automatische Aktualisierung, Actualización automática, Samodejno posodabljanje, Automatsko ažuriranje)''' to {{#language:qu}}? Thanks [[Ruraq:-XQV-|-XQV-]] ([[Ruraq rimanakuy:-XQV-|rimanakuy]]) 19:24 13 ini 2017 (UTC)
:Kikinmanta musuqchay -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 19:26 13 ini 2017 (UTC)
==Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin==
Estimado AlimanRuna, tengo un amigo quechuahablante que esta muy interesado en redactar un articulo destacado en quechua sobre su universidad: [[Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin]]. Ha avanzado bastante, pero tiene problemas porque no sabe aun como elaborar una tabla "infobox" para universidades en Wikipidiya. Asi tambien, quizas necesita algo de orientacion en las referencias. Quizas estes interesado en orientarlo, su usuario es [[Ruraq:Katariq]]. Saludos.--[[Ruraq:Marco Carrasco|Marco Carrasco]] ([[Ruraq rimanakuy:Marco Carrasco|rimanakuy]]) 02:29 9 awu 2017 (UTC)
==Wikipedias en Wikimedia Incubator==
Hola AlimanRuna quisiera saber qué opinas sobre el desarrollo de [[User: Michael junior obregon pozo/Taller 2|Wikipedias en Wikimedia Incubator]] en otras lenguas quechuas
[[Ruraq:Michael junior obregon pozo|Michael junior obregon pozo]] ([[Ruraq rimanakuy:Michael junior obregon pozo|rimanakuy]]) 01:26 20 dis 2017 (UTC)
== Blume des Monats ==
[[File:Tridax procumbens flower.jpg|thumb|right|Tridax procumbens]]
Hallo AlimanRuna
Für dein großes Engagement für die Quechua-Wikipedia verleihe ich dir die [[:als:Wikipedia:Blueme vum Monet|Blume des Monats]].
Liebe Grüße --[[Ruraq:Holder|Holder]] ([[Ruraq rimanakuy:Holder|rimanakuy]]) 18:46 7 hul 2018 (UTC)
:Vielen Dank. Yusulpayki. -- [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]<sub>[[Ruraq rimanakuy:AlimanRuna|willaway]]</sub> 10:50 12 hul 2018 (UTC)
== Estimado AlimanRuna ==
Estimado AlimanRuna. Buenas tardes, será posible puedas indicarme tu correo. Quisiera escribirte brevemente respecto a un tema concerniente a la Wikipidiya en Quechua. Puedes indicar tu correo por aquí o a mi email: marco_carrasco@hks.harvard.edu Desde ya quedo muy agradecido ante tu pronta respuesta.
*Rimaykullayki AlimanRuna! I hope you have read the email. Best regards. --[[Ruraq:Marco Carrasco|Marco Carrasco]] ([[Ruraq rimanakuy:Marco Carrasco|rimanakuy]]) 06:01 17 awr 2020 (UTC)
== Hello ==
Hello, please save the [[Qaem Shahr]] article and link it to the wiki data item. Thanks [[Ruraq:Viera iran|Viera iran]] ([[Ruraq rimanakuy:Viera iran|rimanakuy]]) 12:59 25 hul 2021 (UTC)
Hello, the article [[Qaem Shahr]] is not attached to the wiki data item, please connect. [[Ruraq:Viera iran|Viera iran]] ([[Ruraq rimanakuy:Viera iran|rimanakuy]]) 13:26 28 mar 2022 (UTC)
Hello, please save the [[F.C. Nassaji Mazandaran]] article and link it to the wiki data item. Thanks [[Ruraq:Viera iran|Viera iran]] ([[Ruraq rimanakuy:Viera iran|rimanakuy]]) 14:01 4 may 2022 (UTC)
== {{Plantilla:Invitación a grupo de Telegram/Cabecera}} ==
{{Plantilla:Invitación a grupo de Telegram/Cuerpo/General
|reason = eres un contribuidor frecuente a esta Wiki
}}
[[Ruraq:Rdrg109|Rdrg109]] ([[Ruraq rimanakuy:Rdrg109|rimanakuy]]) 05:19 11 dis 2021 (UTC)
== How we will see unregistered users ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin=content/>
¡Hola!
Estás recibiendo este mensaje porque eres administrador de un wiki de Wikimedia.
Cuando alguien edita un wiki de Wikimedia sin haber iniciado sesión, mostramos su dirección IP. Como quizá ya sepas, no podremos seguir haciendo esto en el futuro. Es una decisión del departamento legal de la Fundación Wikimedia porque las normas y regulaciones para la privacidad en línea han cambiado.
En lugar de la IP mostraremos una identidad enmascarada. Tú, como administrador, '''podrás seguir accediendo a la dirección IP'''. También habrá un nuevo permiso de usuario para aquellos que no son administradores, pero necesitan ver las direcciones IP completas para luchar contra el vandalismo, el acoso y el spam. Los patrulleros también verán parte de la IP incluso sin este permiso. También estamos trabajando en [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|mejores herramientas]] que sirvan de ayuda.
Si aún no lo has hecho, [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|puedes leer más en Meta]]. Si quieres asegurarte de no perderte los cambios técnicos en los wikis de Wikimedia, puedes [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|suscribirte]] al [[m:Tech/News|boletín técnico semanal]].
Tenemos [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|dos propuestas]] sobre el posible funcionamiento del enmascaramiento de direcciones IP. Apreciaremos tus comentarios sobre cómo piensas que esto funcionaría mejor para ti y tu wiki, ahora y en el futuro. Puedes hacérnoslo saber en la [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|página de discusión]]. Puedes escribir en tu idioma. Las sugerencias se publicaron en octubre y decidiremos después del 17 de enero.
Gracias.
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/>
</div>
18:19 4 ini 2022 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Johan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 -->
== Reconocimiento ==
{| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;"
|rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Image:Barnstar-AV.png|100px]]
|style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Felicitaciones'''
|-
|style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Glorioso(a) AlimanRuna, recibe este premio por tus contribuciones admirables en la Wikipedia, por contribuir y mejorar los artículos en general; por tu gran trabajo colosal. ¡AlimanRuna eres el(la) mejor! [[Ruraq:Santi Chuco|Santi Chuco]] ([[Ruraq rimanakuy:Santi Chuco|rimanakuy]]) 17:21 9 sit 2022 (UTC)
|}
== Create some car manufacturer pages on Quechuan language ==
Hi AlimanRuna!
Please can you create these car manufacturer pages on Quechuan language:
Create car pages on Qaraqalpaqsha Wikipedia
* Acura
* Audi
* BMW
* Borgward
* Buick
* Cadillac
* Chevrolet
* Chrysler
* Citroen
* Dacia
* Daewoo
* Daihatsu
* Dodge
* Fiat
* Ford
* GMC
* Honda
* Hyundai
* Infiniti
* Jaguar
* Jeep
* Lada
* Lancia
* Land Rover
* Lexus
* Lincoln
* Lotus
* Maserati
* Mazda
* Mini
* Mitsubishi
* Nissan
* Opel
* Peugeot
* Pontiac
* Renault
* SAAB
* SEAT
* Skoda
* Smart
* Subaru
* Toyota
* Volkswagen
* Volvo
Because on this Wikipedia there's only Mercedes-Benz page and not other car manufacturer pages. I wanted them to have more languages available for them.
Thanks
==Permisokunata mañakuy==
Kuyasqa [[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]]
Ñuqaqa Osama Eid kani, simikunamanta investigador, derechomanta graduado estudiante.
Chaypi yachakusqayraykum kastilla simita allinta yacharqani, chaymi quechua culturata, rimaytapas riqsirqani.
Kay Wikipidiyap rikch'ayninpi llamk'apuyta qallarirqani, kastilla simipi Wikipidiyapipas permisoyuqmi kani.
Sapa kutim kaypi allichachkani, Wikipidiyata wiñachiyta munaspa musuq qillqakunata paqarichiypi llamk'achkani.
Mañakuykichik atiykunata quwanaykipaq, chaynapi yanapawanaykipaq hinalla edición nisqapi hinaspa vandalismo nisqawan maqanakuypi.
Napaykuyniy --[[Ruraq:Osps7|Osps7]] ([[Ruraq rimanakuy:Osps7|rimanakuy]]) 10:51 24 nuw 2022 (UTC)
:@[[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]] [[Ruraq:Osps7|Osps7]] ([[Ruraq rimanakuy:Osps7|rimanakuy]]) 17:40 28 nuw 2022 (UTC)
::@[[Ruraq:AlimanRuna|AlimanRuna]] [[Ruraq:Osps7|Osps7]] ([[Ruraq rimanakuy:Osps7|rimanakuy]]) 17:59 18 phi 2023 (UTC)
== Wiki hyperlinks ==
I want to talk to you about wiki hyperlinks [[Ruraq:Qhapaqkanqi|Qhapaqkanqi]] ([[Ruraq rimanakuy:Qhapaqkanqi|rimanakuy]]) 13:01 20 ini 2023 (UTC)
:Hallo? So viele fucking Sprachen? [[Ruraq:Encyclopédisme|Encyclopédisme]] ([[Ruraq rimanakuy:Encyclopédisme|rimanakuy]]) 18:54 1 may 2024 (UTC)
== Your advanced permissions on quwiki ==
Hello. A [[:m:Admin activity review|policy]] regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|community consensus]] in 2013. According to this policy, the stewards are reviewing activity on wikis with no inactivity policy.
You meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for 2 years) on this wiki. Since this wiki, to the best of our knowledge, does not have its own rights review process, the global one applies.
If you want to keep your advanced permissions, you should inform the community of the wiki about the fact that the stewards have sent you this information about your inactivity. A community notice about this process has been also posted on the local Village Pump of this wiki. If the community has a discussion about it and then wants you to keep your rights, please contact the stewards at the [[:m:Stewards' noticeboard]], and link to the discussion of the local community, where they express their wish to continue to maintain the rights.
If you wish to resign your rights, please [[m:SRP|request removal of your rights on Meta]].
If there is no response at all after one month, stewards will proceed to remove your administrator and/or bureaucrat rights. In ambiguous cases, stewards will evaluate the responses and will refer a decision back to the local community for their comment and review. If you have any questions, please contact the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards]].
Yours faithfully. [[Ruraq:EPIC|EPIC]] ([[Ruraq rimanakuy:EPIC|rimanakuy]]) 23:05 22 phi 2025 (UTC)
k4embdj22n6uxeut5hvkkvfznc6d342
Rimanakuy:Aphrika
1
62631
691312
658043
2026-08-27T07:21:07Z
Andeanscorpion
35306
/* Suti */ Respuesta
691312
wikitext
text/x-wiki
== Suti ==
Ap-ri-ka icha A-phi-ri-ka Ñuqapaq aswan kusa sutikaman [[Ruraq:Qhapaqkanqi|Qhapaqkanqi]] ([[Ruraq rimanakuy:Qhapaqkanqi|rimanakuy]]) 17:16 7 may 2023 (UTC)
:Sichus manam kay p'anqata llamk'apuyta saqiwankichu, manam atisaqchu kaypi musuq tabla rikch'aykunata churayta, ñam Hurin Apya Yala hinaspa Iwrupa qillqasqakunapi churarqani. [[Ruraq:Andeanscorpion|Andeanscorpion]] ([[Ruraq rimanakuy:Andeanscorpion|rimanakuy]]) 07:21 27 awu 2026 (UTC)
abgbhakfh60tfba8avnfo644x6ww8hs
MoneyGram
0
64998
691262
2026-08-26T13:29:34Z
Qhapaqkanki
27936
Creado al traducir la página «[[:en:Special:Redirect/revision/1359598761|MoneyGram]]»
691262
wikitext
text/x-wiki
[[Rikcha:MoneyGram Logo.svg|rikchacha]]
'''MoneyGram International, Inc.''' ñisqaqa [[Hukllachasqa Amirika Llaqtakuna|Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta]] llaqtapura, marka markapi kaq [[P2P|peer-to-peer]] ñisqa yanaymanta qullqi quy, qullqi apachiymanta ima Kumpaniyam, [[Dallas]], Texaspi qullanawasiyuq.<ref>{{Cite web|last=Steve Brown|date=24 September 2010|title=MoneyGram chooses downtown Dallas for new headquarters|url=http://www.dallasnews.com/news/community-news/downtown-dallas/headlines/20100922-MoneyGram-chooses-downtown-Dallas-for-new-7514.ece}}</ref>
subfrl63uxsumsxpmh967iau4jgajdd
Andy Burnham
0
64999
691263
2026-08-26T13:56:00Z
Qhapaqkanki
27936
Creado al traducir la página «[[:en:Special:Redirect/revision/1371329661|Andy Burnham]]»
691263
wikitext
text/x-wiki
[[Rikcha:Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4) 2.jpg|rikchacha]]
'''Andrew Murray Burnham'''qa (7 kaq Iniru killa, 1970 watapi yurisqa) [[Hukllachasqa Qhapaq Marka|Rintanyamanta]] pulitikaqmi, Hulyu killa, 2026 watamantapachataq Hukllachasqa Qhapaq Markap Qullana Minisrunmi, Labour Partypa umanmi ima.
[[Katiguriya:Uma kamayuq (Hukllachasqa Qhapaq Suyu)]]
[[Katiguriya:Paqarisqa 1970]]
dk37a0dgo9nkbuscicegvws6w3eewb0
Western Union
0
65000
691264
2026-08-26T14:03:54Z
Qhapaqkanki
27936
Creado al traducir la página «[[:en:Special:Redirect/revision/1368203380|Western Union]]»
691264
wikitext
text/x-wiki
[[Rikcha:Western Union current logo.svg|rikchacha]]
'''Western Union Company'''qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta marka markapi tiyaq qullqi kamachiy yanaykuna kumpaniyam, [[Denver (Colorado)|Denver]], Coloradopi tiqsiwasiyuq.
bsofs9htilxrbulttwd7n4468i6cfwm
Plantilla:Infobox allpa pacha
10
65001
691265
2026-08-26T17:18:41Z
Andeanscorpion
35306
Musuq p'anqa: {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Infobox|infobox | title = {{{suti|}}} | image = {{{rikcha|}}} | caption = {{{rikchaq sutinqa|}}} | label1 = [[Allpa pacha#Hatun kaynin|Hatun kaynin]] | data1 = {{{hatun_kaynin|}}} | label2 = [[Runa|Runakuna]] | data2 = {{{runakuna|}}} | label3 = [[Runakuna#Ruray|Runakunaq rakiy]] | data3 = {{{runakunaq_rakiy|}}} | label4 = [[Kañina|Kañina]] | data4 = {{{kañina|}}} | label5 = [[Qullqi|Qullqi]] | data5 = {{{qullqi|}}} | lab…
691265
wikitext
text/x-wiki
{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Infobox|infobox
| title = {{{suti|}}}
| image = {{{rikcha|}}}
| caption = {{{rikchaq sutinqa|}}}
| label1 = [[Allpa pacha#Hatun kaynin|Hatun kaynin]]
| data1 = {{{hatun_kaynin|}}}
| label2 = [[Runa|Runakuna]]
| data2 = {{{runakuna|}}}
| label3 = [[Runakuna#Ruray|Runakunaq rakiy]]
| data3 = {{{runakunaq_rakiy|}}}
| label4 = [[Kañina|Kañina]]
| data4 = {{{kañina|}}}
| label5 = [[Qullqi|Qullqi]]
| data5 = {{{qullqi|}}}
| label6 = [[Suyu|Suyukuna]]
| data6 = {{{suyukuna|}}}
| label7 = [[Allpa pacha|Allpa pachap sutinqa]]
| data7 = {{{allpa_pachap_sutinqa|}}}
| label8 = [[Rimay|Rimaykuna]]
| data8 = {{{rimaykuna|}}}
| label9 = [[Kawsay|Kawsaykuna]]
| data9 = {{{kawsaykuna|}}}
| label10 = [[Yachay|Yachay]]
| data10 = {{{yachay|}}}
| label11 = [[Pacha suyu|Pacha suyu]]
| data11 = {{{pacha_suyu|}}}
| label12 = [[Internet|Internet tuyru]]
| data12 = {{{internet_tuyru|}}}
| name = Infobox allpa pacha
}}
pnx0qhptrq9rqihbllwhwdwjevylo4y
691266
691265
2026-08-26T17:27:23Z
Andeanscorpion
35306
691266
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Plantilla:Infobox/styles.css" />
{{#invoke:Infobox|infobox
| title = {{{suti|}}}
| image = {{{rikcha|}}}
| caption = {{{rikchaq sutinqa|}}}
| label1 = Hatun kaynin
| data1 = {{{hatun_kaynin|}}}
| label2 = Runakuna
| data2 = {{{runakuna|}}}
| label3 = Runa ñit'inakuy
| data3 = {{{runa_ñit'inakuy|}}}
| label4 = Qullqi
| data4 = {{{qullqi|}}}
| label5 = Rimaykuna
| data5 = {{{rimaykuna|}}}
| label6 = Kawsaykuna
| data6 = {{{kawsaykuna|}}}
| label7 = Suyukuna
| data7 = {{{suyukuna|}}}
| label8 = Pacha suyu
| data8 = {{{pacha_suyu|}}}
| label9 = Allpa Pacha Urganisasyunkuna
| data9 = {{{urganisasyunkuna|}}}
| name = Infobox allpa pacha
}}
ipsjwxxano1c9152na5guvua2tnp2jq
691267
691266
2026-08-26T17:38:31Z
Andeanscorpion
35306
691267
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Plantilla:Infobox/styles.css" />
{{#invoke:Infobox|infobox
|title={{{suti|}}}
|image={{{rikcha|}}}
|caption={{{rikchaq sutinqa|}}}
|label1=Hatun kaynin
|data1={{{hatun_kaynin|}}}
|label2=Runakuna
|data2={{{runakuna|}}}
|name=Infobox allpa pacha
}}
k891r26s5x39qj9qqhavf47o573m9li
691268
691267
2026-08-26T17:45:27Z
Andeanscorpion
35306
691268
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width:22em; float:right; margin:0 0 1em 1em;"
|+ style="font-size:135%; padding-bottom:0.5em;" | '''{{{suti|{{PAGENAME}}}}}'''
{{#if:{{{rikcha|}}}|
{{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[File:{{{rikcha}}}|250px]]
}}
{{#if:{{{qillqa|}}}|
{{!}} colspan="2" style="text-align:center; font-size:90%;" {{!}} {{{qillqa}}}
}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Hatun kaynin
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | {{{hatun_kaynin|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Runakuna
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | {{{runakuna|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Runa ñit'inakuy
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | {{{runa_nit'inakuy|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Qullqi
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | {{{qullqi|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Rimaykuna
|-
| colspan="2" | {{{rimaykuna|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Kawsaykuna
|-
| colspan="2" | {{{kawsaykuna|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Suyukuna
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | {{{suyukuna|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Pacha suyu
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | {{{pacha_suyu|n/d}}}
|-
! colspan="2" style="text-align:center; background:#E1E1E1;" | Allpa Pacha Urganisasyunkuna
|-
| colspan="2" | {{{organisasyunkuna|n/d}}}
|}
81jkvp1mh694pjdqm3n6mp5f2a7e2xh
691270
691268
2026-08-26T18:18:21Z
Andeanscorpion
35306
P'anqap tukuy samiqnin '<includeonly>{{#invoke:Infobox|build|nom=Allpa pacha}}</includeonly><noinclude> {{documentación}} </noinclude>'-wan huknachasqa
691270
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Infobox|build|nom=Allpa pacha}}</includeonly><noinclude>
{{documentación}}
</noinclude>
81w2wkap11ytnwxxdfqe25205mw0w3c
Módulo:Infobox/Alla pacha
828
65002
691269
2026-08-26T18:15:10Z
Andeanscorpion
35306
Musuq p'anqa: local p = {} p.maincolor = '#E1E1E1' p.secondcolor = '#E1E1E1' p.thirdcolor = '#000000' p.parts = { { type = 'title', value = 'nombre', }, { type = 'images', imageparameters = { 'imagen', 'mapa', }, captionparameter = 'pie', altparameter = 'alt', }, { type = 'row', label = 'Gentilicio', value = 'gentilicio', }, { type = 'row', label = 'Superficie', value = 'superficie', }, { type = 'row', label = 'Costa', value = 'costa',…
691269
Scribunto
text/plain
local p = {}
p.maincolor = '#E1E1E1'
p.secondcolor = '#E1E1E1'
p.thirdcolor = '#000000'
p.parts = {
{
type = 'title',
value = 'nombre',
},
{
type = 'images',
imageparameters = {
'imagen',
'mapa',
},
captionparameter = 'pie',
altparameter = 'alt',
},
{
type = 'row',
label = 'Gentilicio',
value = 'gentilicio',
},
{
type = 'row',
label = 'Superficie',
value = 'superficie',
},
{
type = 'row',
label = 'Costa',
value = 'costa',
},
{
type = 'row',
label = 'Evolución territorial',
value = 'evolucion_territorial',
},
{
type = 'row',
label = 'Población',
value = 'poblacion',
},
{
type = 'row',
label = 'Densidad',
value = 'densidad',
},
{
type = 'row',
label = 'Subdivisiones',
value = 'subdivisiones',
},
{
type = 'row',
label = 'Países',
value = 'paises',
},
{
type = 'row',
label = 'Dependencias',
value = 'dependencias',
},
{
type = 'row',
label = 'Países no reconocidos',
value = 'paises_no_reconocidos',
},
{
type = 'row',
label = 'Sin reclamo con reserva',
value = 'sin_reclamo_con_reserva',
},
{
type = 'row',
label = 'Reclamos territoriales',
value = 'reclamos_territoriales',
},
{
type = 'row',
label = 'Capitales',
value = 'capitales',
},
{
type = 'row',
label = 'Instalaciones científicas',
value = 'instalaciones_cientificas',
},
{
type = 'row',
label = 'Idioma',
value = 'idioma',
},
{
type = 'row',
label = 'Idiomas regionales',
value = 'idiomas_regionales',
},
{
type = 'row',
label = 'Formas de gobierno',
value = 'formas_de_gobierno',
},
{
type = 'row',
label = 'Zona horaria',
value = 'zona_horaria',
},
{
type = 'row',
label = 'Prefijo telefónico',
value = 'prefijo_telefonico',
},
{
type = 'row',
label = 'Internet TLD',
value = 'internet',
},
{
type = 'row',
label = 'Ciudades más extensas',
value = 'ciudades_mas_extensas',
},
{
type = 'row',
label = 'Ciudades más pobladas',
value = 'ciudades_mas_pobladas',
},
{
type = 'row',
label = 'Moneda',
value = 'moneda',
},
{
type = 'row',
label = 'IDH',
value = 'IDH',
},
{
type = 'row',
label = 'Organizaciones regionales',
value = 'organizaciones_regionales',
},
{
type = 'row',
label = 'Anexos',
value = 'anexos',
},
}
p.footer = {}
return p
kft9c4h3ptc0se7u056wd8c2i6xi9g1
Módulo:Infobox/Allpa pacha
828
65003
691271
2026-08-26T18:34:11Z
Andeanscorpion
35306
Musuq p'anqa: local p = {} local frame = mw.getCurrentFrame() function p.main(frame) local parent = frame:getParent() local args = parent.args -- Obtiene un parámetro y devuelve un valor por defecto si está vacío local function arg(name, default) local value = args[name] if value and mw.text.trim(value) ~= '' then return value end return default end -- Genera una fila de la infobox local function row(label, value) if not value or mw.text.trim(tostring(value)) ==…
691271
Scribunto
text/plain
local p = {}
local frame = mw.getCurrentFrame()
function p.main(frame)
local parent = frame:getParent()
local args = parent.args
-- Obtiene un parámetro y devuelve un valor por defecto si está vacío
local function arg(name, default)
local value = args[name]
if value and mw.text.trim(value) ~= '' then
return value
end
return default
end
-- Genera una fila de la infobox
local function row(label, value)
if not value or mw.text.trim(tostring(value)) == '' then
return ''
end
return string.format([[
|-
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | '''%s'''
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | %s
]], label, value)
end
local title = arg(
'nombre_oficial',
mw.title.getCurrentTitle().text
)
local result = {}
-- CONTENEDOR
table.insert(result,
'<div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; font-size: 90%; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: 1.4em;">'
)
table.insert(result,
'<div style="border: 1px solid #ccd2d9; width: 24em; background: #f9f9f9; text-align: left; padding: 0.5em 1em;">'
)
table.insert(result,
'{| class="infobox toccolours right toptextcells" style="width:22.7em; line-height:1.4em; text-align:left; padding:.23em;"'
)
-- TÍTULO
table.insert(result,
'|+ style="margin-left: inherit; font-size: 135%; padding-bottom: 0.5em; line-height: 1.1em;" | \'\'\'' ..
title ..
'\'\'\''
)
-- IMAGEN PRINCIPAL
local imagen = arg('imagen')
if imagen then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="text-align:center;" | [[Image:' ..
imagen ..
'|' ..
arg('imagen_tamaño', '250px') ..
'|' ..
title ..
']]'
)
local pie = arg('pie_imagen')
if pie then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="text-align:center; font-size:90%;" | ' ..
pie
)
end
end
-- MAPA
local mapa = arg('imagen_mapa')
if mapa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; vertical-align: top; text-align: center;" | [[Image:' ..
mapa ..
'|center|' ..
arg('mapa_tamaño', '250px') ..
'|Mapa de ' ..
title ..
']]'
)
end
-- DATOS GENERALES
table.insert(result,
row(
'[[Allpa pacha]]',
arg('tipo', 'Continente')
)
)
table.insert(result,
row(
'[[Mama llaqtap hawan]]',
arg('superficie')
)
)
table.insert(result,
row(
'Superficie terrestre',
arg('superficie_tierra')
)
)
table.insert(result,
row(
'Superficie de agua',
arg('superficie_agua')
)
)
table.insert(result,
row(
'[[Runa]]kuna',
arg('población')
)
)
table.insert(result,
row(
'Densidad de población',
arg('población_densidad')
)
)
-- PAÍSES Y TERRITORIOS
table.insert(result,
row(
'Países',
arg('países')
)
)
table.insert(result,
row(
'Territorios dependientes',
arg('territorios')
)
)
-- REGIONES
table.insert(result,
row(
'Regiones',
arg('regiones')
)
)
table.insert(result,
row(
'Subregiones',
arg('subregiones')
)
)
-- GEOGRAFÍA
table.insert(result,
row(
'Punto más alto',
arg('punto_más_alto')
)
)
table.insert(result,
row(
'Punto más bajo',
arg('punto_más_bajo')
)
)
table.insert(result,
row(
'Longitud máxima',
arg('longitud')
)
)
table.insert(result,
row(
'Anchura máxima',
arg('anchura')
)
)
table.insert(result,
row(
'Costas',
arg('costas')
)
)
-- OCÉANOS Y MARES
table.insert(result,
row(
'Océanos',
arg('océanos')
)
)
table.insert(result,
row(
'Mares',
arg('mares')
)
)
-- RÍOS / LAGOS / MONTAÑAS
table.insert(result,
row(
'Río más largo',
arg('río_más_largo')
)
)
table.insert(result,
row(
'Lago más grande',
arg('lago_más_grande')
)
)
table.insert(result,
row(
'Montaña más alta',
arg('montaña_más_alta')
)
)
-- IDIOMAS
table.insert(result,
row(
'Lenguas',
arg('lenguas')
)
)
-- ZONAS HORARIAS
table.insert(result,
row(
'[[Pacha suyu]]',
arg('zonas_horarias')
)
)
-- HEMISFERIOS
table.insert(result,
row(
'Hemisferios',
arg('hemisferios')
)
)
-- COORDENADAS
table.insert(result,
row(
'Coordenadas',
arg('coordenadas')
)
)
-- DATOS ADICIONALES
table.insert(result,
row(
'Formación geológica',
arg('formación_geológica')
)
)
table.insert(result,
row(
'Supercontinente de origen',
arg('supercontinente')
)
)
-- NOTAS
local notas = {}
for i = 1, 9 do
local nota = arg('nota' .. i)
if nota then
table.insert(
notas,
'<sup>' .. i .. '</sup> ' .. nota
)
end
end
if arg('notas') then
table.insert(notas, arg('notas'))
end
if #notas > 0 then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; font-size:95%;" | ' ..
table.concat(notas, '<br />')
)
end
-- CIERRE
table.insert(result, '|}')
table.insert(result, '</div>')
table.insert(result, '</div>')
return table.concat(result, '\n')
end
return p
lnj5iljmm8o2oz70dl7jg2fv8vhlizo
691272
691271
2026-08-26T18:36:39Z
Andeanscorpion
35306
modificacion
691272
Scribunto
text/plain
local p = {}
local localdata = require('Módulo:Infobox/localdata')
local frame = mw.getCurrentFrame()
function p.main(frame)
local args = frame:getParent().args
local function arg(name, default)
local value = args[name]
if value and mw.text.trim(value) ~= '' then
return value
end
return default
end
local function row(label, value)
if not value or mw.text.trim(tostring(value)) == '' then
return ''
end
return string.format([[
|-
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | '''%s'''
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | %s
]], label, value)
end
local title = arg('suti', mw.title.getCurrentTitle().text)
local result = {}
table.insert(result,
'<div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; font-size: 90%; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: 1.4em;">'
)
table.insert(result,
'<div style="border: 1px solid #ccd2d9; width: 24em; background: #f9f9f9; text-align: left; padding: 0.5em 1em;">'
)
table.insert(result,
'{| class="infobox toccolours right toptextcells" style="width:22.7em; line-height:1.4em; text-align:left; padding:.23em;"'
)
-- Nombre
table.insert(result,
'|+ style="margin-left: inherit; font-size: 135%; padding-bottom: 0.5em; line-height: 1.1em;" | \'\'\'' ..
title .. '\'\'\''
)
-- Imagen
local imagen = arg('rikcha')
if imagen then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="text-align:center;" | [[Image:' ..
imagen .. '|center|250px]]'
)
end
-- Mapa
local mapa = arg('mapa')
if mapa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | [[Image:' ..
mapa .. '|center|250px]]'
)
end
-- Ubicación / hemisferios
table.insert(result, row(
'[[Allpa pacha]]',
arg('ubicacion')
))
-- Superficie
local superficie = arg('hawan')
if superficie then
superficie = superficie .. ' km²'
end
table.insert(result, row(
'[[Hawan]]',
superficie
))
-- Población
table.insert(result, row(
'[[Runa]]kuna',
arg('runa_kuna')
))
-- Densidad
table.insert(result, row(
'[[T\'iqisqa kay]]',
arg('runa_tiqisqa')
))
-- Países / estados
table.insert(result, row(
'[[Suyu]]kuna',
arg('suyukuna')
))
-- Territorios
table.insert(result, row(
'Territorios',
arg('territorios')
))
-- Punto más alto
table.insert(result, row(
'Punto más alto',
arg('aswan_hatun')
))
-- Punto más bajo
table.insert(result, row(
'Punto más bajo',
arg('aswan_uchuy')
))
-- Longitud norte-sur
table.insert(result, row(
'Extensión norte-sur',
arg('norte_sur')
))
-- Longitud este-oeste
table.insert(result, row(
'Extensión este-oeste',
arg('este_oeste')
))
-- Zona horaria
table.insert(result, row(
'[[Pacha suyu]]',
arg('pacha_suyu')
))
-- Idiomas
table.insert(result, row(
'[[LLaqtap simin]]',
arg('simin')
))
-- Gentilicio
table.insert(result, row(
'[[Runa llaqtap sutin]]',
arg('runa_lagta_sutin')
))
-- Organizaciones / regiones
local wankurisqa = arg('wankurisqa')
if wankurisqa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | ' ..
'Kaypi wankurisqa: ' .. wankurisqa
)
end
-- Notas
local notas = {}
for i = 1, 9 do
local nota = arg('nota' .. i)
if nota then
table.insert(
notas,
'<sup>' .. i .. '</sup> ' .. nota
)
end
end
if arg('notas') then
table.insert(notas, arg('notas'))
end
if #notas > 0 then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; font-size:95%;" | ' ..
table.concat(notas, '<br />')
)
end
table.insert(result, '|}')
table.insert(result, '</div></div>')
return table.concat(result, '\n')
end
return p
i2kr19aox9ai7x3uykbmde0dzrq9pcz
691274
691272
2026-08-26T18:43:05Z
Andeanscorpion
35306
691274
Scribunto
text/plain
local p = {}
local frame = mw.getCurrentFrame()
function p.main(frame)
local args = frame:getParent().args
local function arg(name, default)
local value = args[name]
if value and mw.text.trim(value) ~= '' then
return value
end
return default
end
local function row(label, value)
if not value or mw.text.trim(tostring(value)) == '' then
return ''
end
return string.format([[
|-
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | '''%s'''
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | %s
]], label, value)
end
local title = arg('suti', mw.title.getCurrentTitle().text)
local result = {}
table.insert(result,
'<div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; font-size: 90%; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: 1.4em;">'
)
table.insert(result,
'<div style="border: 1px solid #ccd2d9; width: 24em; background: #f9f9f9; text-align: left; padding: 0.5em 1em;">'
)
table.insert(result,
'{| class="infobox toccolours right toptextcells" style="width:22.7em; line-height:1.4em; text-align:left; padding:.23em;"'
)
-- Nombre
table.insert(result,
'|+ style="margin-left: inherit; font-size: 135%; padding-bottom: 0.5em; line-height: 1.1em;" | \'\'\'' ..
title .. '\'\'\''
)
-- Imagen
local imagen = arg('rikcha')
if imagen then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="text-align:center;" | [[Image:' ..
imagen .. '|center|250px]]'
)
end
-- Mapa
local mapa = arg('mapa')
if mapa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | [[Image:' ..
mapa .. '|center|250px]]'
)
end
-- Ubicación / hemisferios
table.insert(result, row(
'[[Allpa pacha]]',
arg('ubicacion')
))
-- Superficie
local superficie = arg('hawan')
if superficie then
superficie = superficie .. ' km²'
end
table.insert(result, row(
'[[Hawan]]',
superficie
))
-- Población
table.insert(result, row(
'[[Runa]]kuna',
arg('runa_kuna')
))
-- Densidad
table.insert(result, row(
'[[T\'iqisqa kay]]',
arg('runa_tiqisqa')
))
-- Países / estados
table.insert(result, row(
'[[Suyu]]kuna',
arg('suyukuna')
))
-- Territorios
table.insert(result, row(
'Territorios',
arg('territorios')
))
-- Punto más alto
table.insert(result, row(
'Punto más alto',
arg('aswan_hatun')
))
-- Punto más bajo
table.insert(result, row(
'Punto más bajo',
arg('aswan_uchuy')
))
-- Longitud norte-sur
table.insert(result, row(
'Extensión norte-sur',
arg('norte_sur')
))
-- Longitud este-oeste
table.insert(result, row(
'Extensión este-oeste',
arg('este_oeste')
))
-- Zona horaria
table.insert(result, row(
'[[Pacha suyu]]',
arg('pacha_suyu')
))
-- Idiomas
table.insert(result, row(
'[[LLaqtap simin]]',
arg('simin')
))
-- Gentilicio
table.insert(result, row(
'[[Runa llaqtap sutin]]',
arg('runa_lagta_sutin')
))
-- Organizaciones / regiones
local wankurisqa = arg('wankurisqa')
if wankurisqa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | ' ..
'Kaypi wankurisqa: ' .. wankurisqa
)
end
-- Notas
local notas = {}
for i = 1, 9 do
local nota = arg('nota' .. i)
if nota then
table.insert(
notas,
'<sup>' .. i .. '</sup> ' .. nota
)
end
end
if arg('notas') then
table.insert(notas, arg('notas'))
end
if #notas > 0 then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; font-size:95%;" | ' ..
table.concat(notas, '<br />')
)
end
table.insert(result, '|}')
table.insert(result, '</div></div>')
return table.concat(result, '\n')
end
return p
1xuial51hmfo1qbkswxhlxubakluit9
691275
691274
2026-08-26T18:47:52Z
Andeanscorpion
35306
691275
Scribunto
text/plain
local p = {}
local frame = mw.getCurrentFrame()
function p.main(frame)
local args = frame.args
local function arg(name, default)
local value = args[name]
if value and mw.text.trim(value) ~= '' then
return value
end
return default
end
local function row(label, value)
if not value or mw.text.trim(tostring(value)) == '' then
return ''
end
return string.format([[
|-
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | '''%s'''
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | %s
]], label, value)
end
local title = arg('suti', mw.title.getCurrentTitle().text)
local result = {}
table.insert(result,
'<div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; font-size: 90%; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: 1.4em;">'
)
table.insert(result,
'<div style="border: 1px solid #ccd2d9; width: 24em; background: #f9f9f9; text-align: left; padding: 0.5em 1em;">'
)
table.insert(result,
'{| class="infobox toccolours right toptextcells" style="width:22.7em; line-height:1.4em; text-align:left; padding:.23em;"'
)
-- Nombre
table.insert(result,
'|+ style="margin-left: inherit; font-size: 135%; padding-bottom: 0.5em; line-height: 1.1em;" | \'\'\'' ..
title .. '\'\'\''
)
-- Imagen
local imagen = arg('rikcha')
if imagen then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="text-align:center;" | [[Image:' ..
imagen .. '|center|250px]]'
)
end
-- Mapa
local mapa = arg('mapa')
if mapa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | [[Image:' ..
mapa .. '|center|250px]]'
)
end
-- Ubicación / hemisferios
table.insert(result, row(
'[[Allpa pacha]]',
arg('ubicacion')
))
-- Superficie
local superficie = arg('hawan')
if superficie then
superficie = superficie .. ' km²'
end
table.insert(result, row(
'[[Hawan]]',
superficie
))
-- Población
table.insert(result, row(
'[[Runa]]kuna',
arg('runa_kuna')
))
-- Densidad
table.insert(result, row(
'[[T\'iqisqa kay]]',
arg('runa_tiqisqa')
))
-- Países / estados
table.insert(result, row(
'[[Suyu]]kuna',
arg('suyukuna')
))
-- Territorios
table.insert(result, row(
'Territorios',
arg('territorios')
))
-- Punto más alto
table.insert(result, row(
'Punto más alto',
arg('aswan_hatun')
))
-- Punto más bajo
table.insert(result, row(
'Punto más bajo',
arg('aswan_uchuy')
))
-- Longitud norte-sur
table.insert(result, row(
'Extensión norte-sur',
arg('norte_sur')
))
-- Longitud este-oeste
table.insert(result, row(
'Extensión este-oeste',
arg('este_oeste')
))
-- Zona horaria
table.insert(result, row(
'[[Pacha suyu]]',
arg('pacha_suyu')
))
-- Idiomas
table.insert(result, row(
'[[LLaqtap simin]]',
arg('simin')
))
-- Gentilicio
table.insert(result, row(
'[[Runa llaqtap sutin]]',
arg('runa_lagta_sutin')
))
-- Organizaciones / regiones
local wankurisqa = arg('wankurisqa')
if wankurisqa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | ' ..
'Kaypi wankurisqa: ' .. wankurisqa
)
end
-- Notas
local notas = {}
for i = 1, 9 do
local nota = arg('nota' .. i)
if nota then
table.insert(
notas,
'<sup>' .. i .. '</sup> ' .. nota
)
end
end
if arg('notas') then
table.insert(notas, arg('notas'))
end
if #notas > 0 then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; font-size:95%;" | ' ..
table.concat(notas, '<br />')
)
end
table.insert(result, '|}')
table.insert(result, '</div></div>')
return table.concat(result, '\n')
end
return p
kulh099hvku06pfiucz2cyo555er65a
691276
691275
2026-08-26T19:05:44Z
Andeanscorpion
35306
691276
Scribunto
text/plain
local p = {}
local frame = mw.getCurrentFrame()
function p.main(frame)
local args = frame.args
local function arg(name, default)
local value = args[name]
if value and mw.text.trim(value) ~= '' then
return value
end
return default
end
local function row(label, value)
if not value or mw.text.trim(tostring(value)) == '' then
return ''
end
return string.format([[
|-
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | '''%s'''
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | %s
]], label, value)
end
local title = arg('nombre_oficial', mw.title.getCurrentTitle().text)
local result = {}
table.insert(result,
'<div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; font-size: 90%; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: 1.4em;">'
)
table.insert(result,
'<div style="border: 1px solid #ccd2d9; width: 24em; background: #f9f9f9; text-align: left; padding: 0.5em 1em;">'
)
table.insert(result,
'{| class="infobox toccolours right toptextcells" style="width:22.7em; line-height:1.4em; text-align:left; padding:.23em;"'
)
-- Nombre
table.insert(result,
'|+ style="margin-left: inherit; font-size: 135%; padding-bottom: 0.5em; line-height: 1.1em;" | \'\'\'' ..
title .. '\'\'\''
)
-- Imagen
local imagen = arg('imagen')
if imagen then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="text-align:center;" | [[Image:' ..
imagen .. '|center|250px]]'
)
end
-- Mapa
local mapa = arg('mapa')
if mapa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | [[Image:' ..
mapa .. '|center|250px]]'
)
end
-- Ubicación
table.insert(result, row(
'[[Allpa pacha]]',
arg('ubicacion')
))
-- Superficie
local superficie = arg('superficie')
if superficie then
superficie = superficie .. ' km²'
end
table.insert(result, row(
'[[Hawan]]',
superficie
))
-- Población
table.insert(result, row(
'[[Runa]]kuna',
arg('poblacion')
))
-- Densidad
table.insert(result, row(
'[[T\'iqisqa kay]]',
arg('densidad')
))
-- Países / estados
table.insert(result, row(
'[[Suyu]]kuna',
arg('suyukuna')
))
-- Territorios
table.insert(result, row(
'Allpa k\'itikuna',
arg('territorios')
))
-- Punto más alto
table.insert(result, row(
'Aswan hanaq chani',
arg('punto_mas_alto')
))
-- Punto más bajo
table.insert(result, row(
'Aswan uray chani',
arg('punto_mas_bajo')
))
-- Extensión norte-sur
table.insert(result, row(
'Hanaq–uray mast\'arisqa',
arg('extension_norte_sur')
))
-- Extensión este-oeste
table.insert(result, row(
'Inti lluqsiy–inti yaykuy mast\'arisqa',
arg('extension_este_oeste')
))
-- Zona horaria
table.insert(result, row(
'[[Pacha suyu]]',
arg('zona_horaria')
))
-- Idiomas
table.insert(result, row(
'[[LLaqtap simin]]',
arg('idiomas')
))
-- Gentilicio
table.insert(result, row(
'[[Runa llaqtap sutin]]',
arg('gentilicio')
))
-- Organizaciones / regiones
local wankurisqa = arg('wankurisqa')
if wankurisqa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | ' ..
'Kaypi wankurisqa: ' .. wankurisqa
)
end
-- Notas
local notas = {}
for i = 1, 9 do
local nota = arg('nota' .. i)
if nota then
table.insert(
notas,
'<sup>' .. i .. '</sup> ' .. nota
)
end
end
if arg('notas') then
table.insert(notas, arg('notas'))
end
if #notas > 0 then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; font-size:95%;" | ' ..
table.concat(notas, '<br />')
)
end
table.insert(result, '|}')
table.insert(result, '</div></div>')
return table.concat(result, '\n')
end
return p
0nnsx4r5npkwmfk7m0knqpuvisc7v9x
691305
691276
2026-08-27T05:34:53Z
Andeanscorpion
35306
691305
Scribunto
text/plain
local p = {}
local frame = mw.getCurrentFrame()
function p.main(frame)
local args = frame.args
local function arg(name, default)
local value = args[name]
if value and mw.text.trim(value) ~= '' then
return value
end
return default
end
local function row(label, value)
if not value or mw.text.trim(tostring(value)) == '' then
return ''
end
return string.format([[
|-
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | '''%s'''
| style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | %s
]], label, value)
end
local title = arg('nombre_oficial', mw.title.getCurrentTitle().text)
local result = {}
table.insert(result,
'<div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; font-size: 90%; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: 1.4em;">'
)
table.insert(result,
'<div style="border: 1px solid #ccd2d9; width: 24em; background: #f9f9f9; text-align: left; padding: 0.5em 1em;">'
)
table.insert(result,
'{| class="infobox toccolours right toptextcells" style="width:22.7em; line-height:1.4em; text-align:left; padding:.23em;"'
)
-- Nombre
table.insert(result,
'|+ style="margin-left: inherit; font-size: 135%; padding-bottom: 0.5em; line-height: 1.1em;" | \'\'\'' ..
title .. '\'\'\''
)
-- Imagen
local imagen = arg('imagen')
if imagen then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="text-align:center;" | [[Image:' ..
imagen .. '|center|250px]]'
)
end
-- Mapa
local mapa = arg('mapa')
if mapa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | [[Image:' ..
mapa .. '|center|250px]]'
)
end
-- Ubicación
table.insert(result, row(
'[[Allpa pacha]]',
arg('ubicacion')
))
-- Superficie
local superficie = arg('superficie')
if superficie then
superficie = superficie .. ' km²'
end
table.insert(result, row(
'[[Hawan]]',
superficie
))
-- Población
table.insert(result, row(
'[[Runa]]kuna',
arg('poblacion')
))
-- Densidad
table.insert(result, row(
'[[T\'iqisqa kay]]',
arg('densidad')
))
-- Países / estados
table.insert(result, row(
'[[Suyu]]kuna',
arg('suyukuna')
))
-- Territorios
table.insert(result, row(
'Allpa k\'itikuna',
arg('territorios')
))
-- Punto más alto
table.insert(result, row(
'Aswan hanaq chani',
arg('punto_mas_alto')
))
-- Punto más bajo
table.insert(result, row(
'Aswan uray chani',
arg('punto_mas_bajo')
))
-- Extensión norte-sur
table.insert(result, row(
'Hanaq–uray mast\'arisqa',
arg('extension_norte_sur')
))
-- Extensión este-oeste
table.insert(result, row(
'Inti lluqsiy–inti yaykuy mast\'arisqa',
arg('extension_este_oeste')
))
-- Zona horaria
table.insert(result, row(
'[[Pacha suyu]]',
arg('zona_horaria')
))
-- Idiomas
table.insert(result, row(
'LLaqtap simin',
arg('idiomas')
))
-- Gentilicio
table.insert(result, row(
'Runa llaqtap sutin',
arg('gentilicio')
))
-- Organizaciones / regiones
local wankurisqa = arg('wankurisqa')
if wankurisqa then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align:center;" | ' ..
'Kaypi wankurisqa: ' .. wankurisqa
)
end
-- Notas
local notas = {}
for i = 1, 9 do
local nota = arg('nota' .. i)
if nota then
table.insert(
notas,
'<sup>' .. i .. '</sup> ' .. nota
)
end
end
if arg('notas') then
table.insert(notas, arg('notas'))
end
if #notas > 0 then
table.insert(result, '|-')
table.insert(result,
'| colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; font-size:95%;" | ' ..
table.concat(notas, '<br />')
)
end
table.insert(result, '|}')
table.insert(result, '</div></div>')
return table.concat(result, '\n')
end
return p
l6jckj8wd9cb1dg0zzoqvxwnfjlf2ml
Plantilla:Allpa pacha
10
65004
691273
2026-08-26T18:39:20Z
Andeanscorpion
35306
Musuq p'anqa: {{#invoke:Infobox/Allpa pacha|main | suti = | rikcha = | mapa = | ubicacion = | hawan = | runa_kuna = | runa_tiqisqa = | suyukuna = | territorios = | aswan_hatun = | aswan_uchuy = | norte_sur = | este_oeste = | pacha_suyu = | simin = | runa_lagta_sutin = | wankurisqa = | nota1 = | nota2 = | nota3 = | nota4 = | nota5 = | nota6 = | nota7 = | nota8 = | nota9 = | notas = }}
691273
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Infobox/Allpa pacha|main
| suti =
| rikcha =
| mapa =
| ubicacion =
| hawan =
| runa_kuna =
| runa_tiqisqa =
| suyukuna =
| territorios =
| aswan_hatun =
| aswan_uchuy =
| norte_sur =
| este_oeste =
| pacha_suyu =
| simin =
| runa_lagta_sutin =
| wankurisqa =
| nota1 =
| nota2 =
| nota3 =
| nota4 =
| nota5 =
| nota6 =
| nota7 =
| nota8 =
| nota9 =
| notas =
}}
jgv7nawm0ku5mx2yx8k7ba7urzrowoc
691277
691273
2026-08-26T19:08:58Z
Andeanscorpion
35306
691277
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Infobox/Allpa pacha|main
|nombre_oficial={{{nombre_oficial|}}}
|imagen={{{imagen|}}}
|mapa={{{mapa|}}}
|ubicacion={{{ubicacion|}}}
|superficie={{{superficie|}}}
|poblacion={{{poblacion|}}}
|densidad={{{densidad|}}}
|suyukuna={{{suyukuna|}}}
|territorios={{{territorios|}}}
|punto_mas_alto={{{punto_mas_alto|}}}
|punto_mas_bajo={{{punto_mas_bajo|}}}
|extension_norte_sur={{{extension_norte_sur|}}}
|extension_este_oeste={{{extension_este_oeste|}}}
|zona_horaria={{{zona_horaria|}}}
|idiomas={{{idiomas|}}}
|gentilicio={{{gentilicio|}}}
|wankurisqa={{{wankurisqa|}}}
|notas={{{notas|}}}
|nota1={{{nota1|}}}
|nota2={{{nota2|}}}
|nota3={{{nota3|}}}
|nota4={{{nota4|}}}
|nota5={{{nota5|}}}
|nota6={{{nota6|}}}
|nota7={{{nota7|}}}
|nota8={{{nota8|}}}
|nota9={{{nota9|}}}
}}</includeonly>
ox0toy077orl26i78vikdpevdbwz67i
Rimanakuy:Hurin Apya Yala
1
65005
691283
2026-08-26T19:37:27Z
Andeanscorpion
35306
Musuq raki: /* Plantilla continente */
691283
wikitext
text/x-wiki
== Plantilla continente ==
Hola
He usado el modelo estandar de continente para crear el modelo para Runa Simi
Con enunciados en espanol para que podamos hacer un trabajo colaborativo los que no hablamos Runa Simi, pero para colaborar creando nuevas plantillas y mejorando los articulos entre todos
Recuerden
Modulo: Runa simi - Español
Plantilla: Runa simi
Plantilla completada en la pagina: Español con complementos en Runa simi [[Ruraq:Andeanscorpion|Andeanscorpion]] ([[Ruraq rimanakuy:Andeanscorpion|rimanakuy]]) 19:37 26 awu 2026 (UTC)
2vxv0ogqan9dglkk51o5y5qwchdtupq
Plantilla:Hurin Apya Yala
10
65006
691303
2026-08-27T05:18:37Z
Andeanscorpion
35306
Creacion del mapa
691303
wikitext
text/x-wiki
{{Image label begin
|image=BlankMap-South-America.png
|width=500
}}
{{Image label
|x=0.26
|y=0.38
|scale=500
|text=[[Piruw]]
}}
{{Image label
|x=0.42
|y=0.51
|scale=500
|text=[[Wuliwya]]
}}
{{Image label
|x=0.26
|y=0.81
|scale=500
|text=[[Chilisuyu]]
}}
{{Image label
|x=0.15
|y=0.24
|scale=500
|text=[[Ikwayur]]
}}
{{Image label
|x=0.27
|y=0.16
|scale=500
|text=[[Kulunsuyu]]
}}
{{Image label
|x=0.56
|y=0.09
|scale=500
|text=[[Wayana]]
}}
{{Image label
|x=0.59
|y=0.16
|scale=500
|text=[[Surinam]]
}}
{{Image label
|x=0.66
|y=0.13
|scale=500
|text=[[Ransis Wayana]]
}}
{{Image label
|x=0.36
|y=0.06
|scale=500
|text=[[Winisuyla]]
}}
{{Image label
|x=0.68
|y=0.36
|scale=500
|text=[[Parasil]]
}}
{{Image label
|x=0.52
|y=0.64
|scale=500
|text=[[Parawayi]]
}}
{{Image label
|x=0.43
|y=0.87
|scale=500
|text=[[Arhintina]]
}}
{{Image label
|x=0.57
|y=0.80
|scale=500
|text=[[Uruwayi]]
}}
ia0xatihmgtkf7o3pcn4kneyq1qkbey
Plantilla:Iwrupa rakiy
10
65007
691307
2026-08-27T05:47:15Z
Andeanscorpion
35306
Creacion de la plantilla con el modelo ya existente
691307
wikitext
text/x-wiki
{{Image label begin
|image=BlankMap-Europe-v6.png
|left
|width=400
|float=none
}}
{{Image label small|x=0.62|y=0.77|scale=400|text=[[Albanya]]}}
{{Image label small|x=0.28|y=0.76|scale=400|text=[[Andurra|<small>Andurra</small>]]}}
{{Image label small|x=0.50|y=0.64|scale=400|text=[[Awstrya]]}}
{{Image label small|x=0.68|y=0.40|scale=400|text=[[Bilarus]]}}
{{Image label small|x=0.32|y=0.56|scale=400|text=[[Bilhika]]}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.71|scale=400|text=[[Busna-Hirsiguwina|Busna]]}}
{{Image label small|x=0.72|y=0.69|scale=400|text=[[Bulgarya]]}}
{{Image label small|x=0.53|y=0.685|scale=400|text=[[Hurwatsuyu|<small>Hurwatsuyu</small>]]}}
{{Image label small|x=0.93|y=0.85|scale=400|text=[[Kuprus]]}}
{{Image label small|x=0.49|y=0.575|scale=400|text=[[Chiksuyu]]}}
{{Image label small|x=0.41|y=0.43|scale=400|text=[[Dansuyu]]}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.30|scale=400|text=[[Istunya]]}}
{{Image label small|x=0.56|y=0.21|scale=400|text=[[Phinsuyu]]}}
{{Image label small|x=0.30|y=0.66|scale=400|text=[[Ransiya]]}}
{{Image label small|x=0.44|y=0.77|scale=400|text=[[Kursika|FR]]}}
{{Image label small|x=0.42|y=0.55|scale=400|text=[[Alimanya]]}}
{{Image label small|x=0.72|y=0.80|scale=400|text=[[Grisya]]}}
{{Image label small|x=0.585|y=0.61|scale=400|text=[[Magyarsuyu|<small>Magyarsuyu</small>]]}}
{{Image label small|x=0.06|y=0.19|scale=400|text=[[Islandya]]}}
{{Image label small|x=0.115|y=0.49|scale=400|text=[[Ilanda]]}}
{{Image label small|x=0.51|y=0.75|scale=400|text=[[Italya]]}}
{{Image label small|x=0.455|y=0.825|scale=400|text=[[Sardinya|<small>(IT)</small>]]}}
{{Image label small|x=0.56|y=0.87|scale=400|text=[[Sichilya|<small>(IT)</small>]]}}
{{Image label small|x=0.60|y=0.35|scale=400|text=[[Litunya]]}}
{{Image label small|x=0.46|y=0.64|scale=400|text=[[Liechtenstein|<small>Li.</small>]]}}
{{Image label small|x=0.57|y=0.39|scale=400|text=[[Lituwa]]}}
{{Image label small|x=0.38|y=0.595|scale=400|text=[[Luksimbur|<small>Luksimbur</small>]]}}
{{Image label small|x=0.685|y=0.745|scale=400|text=[[Chinchay Masitunya|<small>Mak.</small>]]}}
{{Image label small|x=0.57|y=0.91|scale=400|text=[[Malta]]}}
{{Image label small|x=0.73|y=0.565|scale=400|text=[[Mulduwa|<small>Mulduwa</small>]]}}
{{Image label small|x=0.36|y=0.74|scale=400|text=[[Munaku|<small>Munaku</small>]]}}
{{Image label small|x=0.62|y=0.73|scale=400|text=[[Yanaurqu|Yan.]]}}
{{Image label small|x=0.36|y=0.52|scale=400|text=[[Urasuyu|<small>Urasuyu</small>]]}}
{{Image label small|x=0.34|y=0.28|scale=400|text=[[Nurgi]]}}
{{Image label small|x=0.55|y=0.50|scale=400|text=[[Pulska]]}}
{{Image label small|x=0.09|y=0.85|scale=400|text=[[Purtugal]]}}
{{Image label small|x=0.68|y=0.64|scale=400|text=[[Rumanya]]}}
{{Image label small|x=0.80|y=0.25|scale=400|text=[[Rusya]]}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.42|scale=400|text=[[Kaliningrad|<small>(RU)</small>]]}}
{{Image label small|x=0.47|y=0.71|scale=400|text=[[San Marinu|<small>S. Mar.</small>]]}}
{{Image label small|x=0.64|y=0.687|scale=400|text=[[Sirbya]]}}
{{Image label small|x=0.60|y=0.57|scale=400|text=[[Isluwakiya|<small>Isluwakya</small>]]}}
{{Image label small|x=0.53|y=0.66|scale=400|text=[[Isluwinya|<small>Isluwinya</small>]]}}
{{Image label small|x=0.20|y=0.83|scale=400|text=[[Ispaña]]}}
{{Image label small|x=0.46|y=0.34|scale=400|text=[[Suwidsuyu]]}}
{{Image label small|x=0.40|y=0.68|scale=400|text=[[Suwisa]]}}
{{Image label small|x=0.87|y=0.75|scale=400|text=[[Turkiya]]}}
{{Image label small|x=0.75|y=0.50|scale=400|text=[[Ukranya]]}}
{{Image label small|x=0.215|y=0.49|scale=400|text=[[Hukllachasqa Qhapaq Suyu|Hukllachisqa<br />Qhapaq<br />Suyu]]}}
{{Image label small|x=0.50|y=0.79|scale=400|text=[[Watikanu llaqta|<small>Watikanu</small>]]}}
9ncg3xsztsdmxwie6psd91lvzf68im7
Ruraq:Andeanscorpion
2
65008
691314
2026-08-27T07:28:44Z
Andeanscorpion
35306
Musuq p'anqa: Hola I need more time to create this page Not a professional of Runa Simi but the one who makes good tmeplates for it
691314
wikitext
text/x-wiki
Hola
I need more time to create this page
Not a professional of Runa Simi but the one who makes good tmeplates for it
hzra9a58n3mxle2oa6zn77m4852xo8b
691315
691314
2026-08-27T07:29:40Z
Andeanscorpion
35306
691315
wikitext
text/x-wiki
Hola
I need more time to create this page
Not a professional in Runa Simi but the one who makes usefull and good quality templates for Native American Languages
2p0q468qek1f4hy85cdwmpfxpj2ovjo