ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4114 18092 2026-06-04T14:23:05Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox တက္ကသိုလ် | တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= Technological University (Sittwe) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)=TU(Sittwe) |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် = |..." 18092 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် | တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= Technological University (Sittwe) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)=TU(Sittwe) |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာဖြင့် နိုင်ငံအကျိုး သယ်ပိုးအံ့ |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) =Develop Our Nation Through Technology |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် =၁၉၉၉ |တည်နီရာ = ရီချမ်းပြင်၊ [[စစ်တွေမြို့]]၊ <br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အမျိုးအစား = အများဆိုင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |ပါမောက္ခချုပ် = |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် =ဒေါက်တာ ကျော်လှိုင်ဦး |သင်ပြသူ ဦးရေ= |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= |ကျောင်းသား = |ကျောင်းသူ= |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု =[[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]]၊ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ရန်ပုံဖေသာ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် =အဖြူ၊ နက်ပြာ |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် = {{url|http://www.tusittwe.edu.mm/}} }} [[ဖိုင်:TU(Sittwe).jpg|thumb|ပင်မ​ဆောင်]] '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)'''စွာ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေမြို့]]၊ ရီချမ်းပြင်မာ တည်ဟိရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်ဟိ ကျောင်းသားလူငယ်များ အိုးအိမ်မကွာ အလွယ်ချေတက်ရောက်နိုင်ဖို့ စစ်တွေနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ တက္ကသိုလ်အဆင့်တိုးမြင့်ခရေ။ == သမိုင်းကြောင်း == အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (စစ်တွေ)အား ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလ ၂၇ ရက်နိမာ စစ်တွေမြို့ ပြည်တော်သာရပ်ကွက်မာ အကျယ်အဝန်းဧက ၆ ဧကဟိရေ မြီကွက်မာ စတင် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ ၇ ရက်နိမာ စစ်တွေမြို့နယ်၊ ခုတင်ပိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၊ ရီချမ်းပြင်ကျေးရွာနံဘေး အကျယ်အဝန်း ၄၀ ဧကဟိရေ မြီကွက်မာ အသစ် ဆောက်လုပ်ထား ရေ သုံးထပ်ဆောင်သစ်မာ ပြောင်းရွိ သင်ကြားဖွင့်လှစ်ခရေ။ တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ တိုးမြှင့်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://tusty.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archivedate=24 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170624193258/http://tusty.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tusittwe.edu.mm/?p=3125&lang=en|title=History|accessdate=16 January 2022|archivedate=19 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210619040207/http://www.tusittwe.edu.mm/?p=3125&lang=en}}</ref> == သင်ကြားမှုစနစ် == နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)မာ ဌာနခွဲများဟိပြီးး ယင်းဌာနတိ၏ နာမည်တိမာ - # မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန #လျှပ်စစ်စွမ်းအား အိန်ဂျန်နီယာဌာန #အီလက်ထရောနစ် အိန်ဂျန်နီယာဌာန #စက်မှုလျှပ်စစ် အိန်ဂျန်နီယာဌာန #မြန်မာစာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာအိန်းဂလိချ်စာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာသချၤာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာရူပဗေဒဌာန #အိန်ဂျန်နီယာဓာတုဗေဒဌာနး ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.most.gov.mm/sittwetu/index.php?option=com_content&task=view&id=13 |accessdate=23 July 2014 |archivedate=20 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220111013/http://www.most.gov.mm/sittwetu/index.php?option=com_content&task=view&id=13 }}</ref> ===အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (ဘွဲ့ကြို) အတွက်ဘာသာရပ်တိမာ {| class="wikitable" |'''ဘာသာရပ်''' |'''ဘွဲ့''' |'''သင်တန်းကာလ''' |- |မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E. (Civil) |၆နှစ် |- |အီလက်ထ​ရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E. (EC) |၆နှစ် |- |လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E. (EP) |၆နှစ် |- |စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E (Mech) |၆နှစ် |} == ဆက်စပ်လီ့လာရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] == ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Official|http://www.tusittwe.edu.mm/?lang=en}} {{မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] 0drq5jtlad2quxe6aelix65z23pgshc 18093 18092 2026-06-04T14:23:53Z Retkhaberi 224 /* သင်ကြားမှုစနစ် */ 18093 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် | တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= Technological University (Sittwe) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)=TU(Sittwe) |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = နည်းပညာဖြင့် နိုင်ငံအကျိုး သယ်ပိုးအံ့ |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) =Develop Our Nation Through Technology |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် =၁၉၉၉ |တည်နီရာ = ရီချမ်းပြင်၊ [[စစ်တွေမြို့]]၊ <br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အမျိုးအစား = အများဆိုင် |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |ပါမောက္ခချုပ် = |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် =ဒေါက်တာ ကျော်လှိုင်ဦး |သင်ပြသူ ဦးရေ= |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= |ကျောင်းသား = |ကျောင်းသူ= |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု =[[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]]၊ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ရန်ပုံဖေသာ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် =အဖြူ၊ နက်ပြာ |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် = {{url|http://www.tusittwe.edu.mm/}} }} [[ဖိုင်:TU(Sittwe).jpg|thumb|ပင်မ​ဆောင်]] '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)'''စွာ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေမြို့]]၊ ရီချမ်းပြင်မာ တည်ဟိရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်ဟိ ကျောင်းသားလူငယ်များ အိုးအိမ်မကွာ အလွယ်ချေတက်ရောက်နိုင်ဖို့ စစ်တွေနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ တက္ကသိုလ်အဆင့်တိုးမြင့်ခရေ။ == သမိုင်းကြောင်း == အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (စစ်တွေ)အား ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလ ၂၇ ရက်နိမာ စစ်တွေမြို့ ပြည်တော်သာရပ်ကွက်မာ အကျယ်အဝန်းဧက ၆ ဧကဟိရေ မြီကွက်မာ စတင် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ ၇ ရက်နိမာ စစ်တွေမြို့နယ်၊ ခုတင်ပိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၊ ရီချမ်းပြင်ကျေးရွာနံဘေး အကျယ်အဝန်း ၄၀ ဧကဟိရေ မြီကွက်မာ အသစ် ဆောက်လုပ်ထား ရေ သုံးထပ်ဆောင်သစ်မာ ပြောင်းရွိ သင်ကြားဖွင့်လှစ်ခရေ။ တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ တိုးမြှင့်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://tusty.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archivedate=24 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170624193258/http://tusty.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tusittwe.edu.mm/?p=3125&lang=en|title=History|accessdate=16 January 2022|archivedate=19 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210619040207/http://www.tusittwe.edu.mm/?p=3125&lang=en}}</ref> == သင်ကြားမှုစနစ် == နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)မာ ဌာနခွဲများဟိပြီးး ယင်းဌာနတိ၏ နာမည်တိမာ - # မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန #လျှပ်စစ်စွမ်းအား အိန်ဂျန်နီယာဌာန #အီလက်ထရောနစ် အိန်ဂျန်နီယာဌာန #စက်မှုလျှပ်စစ် အိန်ဂျန်နီယာဌာန #မြန်မာစာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာအိန်းဂလိချ်စာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာသင်္ချာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာရူပဗေဒဌာန #အိန်ဂျန်နီယာဓာတုဗေဒဌာနး ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.most.gov.mm/sittwetu/index.php?option=com_content&task=view&id=13 |accessdate=23 July 2014 |archivedate=20 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220111013/http://www.most.gov.mm/sittwetu/index.php?option=com_content&task=view&id=13 }}</ref> ===အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (ဘွဲ့ကြို) အတွက်ဘာသာရပ်တိမာ {| class="wikitable" |'''ဘာသာရပ်''' |'''ဘွဲ့''' |'''သင်တန်းကာလ''' |- |မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E. (Civil) |၆နှစ် |- |အီလက်ထ​ရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E. (EC) |၆နှစ် |- |လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E. (EP) |၆နှစ် |- |စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် |B.E (Mech) |၆နှစ် |} == ဆက်စပ်လီ့လာရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] == ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Official|http://www.tusittwe.edu.mm/?lang=en}} {{မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] 7rzbgt6yimtr1f4ceiqf7jp5nphqc1v 14 4115 18094 2026-06-04T14:27:14Z Retkhaberi 224 Created page with "[[category:နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]]" 18094 wikitext text/x-wiki [[category:နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] 7s4t4tyi87lfqdodc0gt8bazm6aslba 14 4116 18095 2026-06-04T14:28:37Z Retkhaberi 224 Created page with "[[category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]]" 18095 wikitext text/x-wiki [[category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] t31trd83t5bg9w79p2hvrl81ab3mm2s 0 4117 18096 2026-06-04T14:33:15Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= Computer University, Sittwe |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် = |တံဆ..." 18096 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ) |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= Computer University, Sittwe |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် = |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = မြန်မှန်တွက်ချက် တိုင်းပြည်တွက် |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |အမျိုးအစား = အတိနန့်သက်ဆိုင်ရေ |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၄ စတ်တင်ဘာ ၂၀၀၀ |ပါမောက္ခချုပ် = |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နီရာ = စစ်တွေမြို့၊ ရခိုင်ပြည်နယ် |အကျယ်အဝန်း = ၄.၈၆၄ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံဖေသာ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် = }} '''ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)'''စွာ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေမြို့]]၊ ပြည်တော်သာရပ်ကွက်၊ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးဧ့ဖီးမာ တည်ဟိပြီး ၄.၈၆၄ ဧက ကျယ်ဝန်းရေ။ <ref name=cus>{{cite web|url=http://www.most.gov.mm/most2mm/Sittwe.do|title=ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)|publisher=သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၁-၁၄}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ဟိ နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်(စစ်တွေ)ကို ၂၀ဝ၀ ပြည့်နှစ်၊ စတ်တင်ဘာလ ၄ ရက်နိမာ ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရီးနန့် ဖွံ့ဖြိုးရီးအသင်း]] (စစ်တွေ)ရုံးမာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမာ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် အဂုနီရာသို့ ပြောင်းရွိဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀ဝ၇ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်(စစ်တွေ)ကို တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခရေ။<ref name=cus/> ==သင်တန်းတိ== ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)မှ ဖွင့်လှစ်သင်ကြား ပို့ချကေလည်းဟိရေ သင်တန်းတိမာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။<ref name=cus/> *ပထမနှစ် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနန့်နည်းပညာ *ဒုတိယနှစ် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ *ဒုတိယနှစ် ကွန်ပျူတာနည်းပညာ *တတိယနှစ် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ *တတိယနှစ် ကွန်ပျူတာနည်းပညာ *ဂုဏ်ထူးတန်း ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ *ဂုဏ်ထူးတန်း ကွန်ပျူတာနည်းပညာ ==ပီးအပ်ချီးမြှင့်ရေဘွဲ့တိ== ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)မှ ပီးအပ်ချီးမြှင့်ရေ ဘွဲ့ဒီဂရီတိနန့် အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်တိမာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။<ref name=cus/> *ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဘွဲ့ B.C.Sc *ကွန်ပျူတာနည်းပညာဘွဲ့ B.C.Tech *ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဂုဏ်ထူးဘွဲ့ B.C.Sc(Hons:) *ကွန်ပျူတာနည်းပညာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ B.C.Tech(Hons:) ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိ]] 4jpay5xool6l57hepkb66gzytleo75q 14 4118 18097 2026-06-04T14:34:08Z Retkhaberi 224 Created page with "[[category:ရခိုင်ပြည်ဟိ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိ]]" 18097 wikitext text/x-wiki [[category:ရခိုင်ပြည်ဟိ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိ]] ga015hsfwaumrqvyjq2ueunkve0kapo 0 4119 18098 2026-06-04T14:46:45Z Retkhaberi 224 Created page with "{{refimprove}} {{Infobox University |name = တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ် |image = |caption = |logo = Logo of Taunggoke Degree College.png |logo_size = |motto = ပညာ၊ သမံ၊ ဓနံ၊ နတ္ထိ |former_names= တောင်ကုတ်ကောလိပ် (၂၀၁၂) |established = {{start date and years ago|df=yes|2012}} |location = [[တောင်ကုတ်မြို့]] <br> ရခိုင်ပြည်..." 18098 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox University |name = တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ် |image = |caption = |logo = Logo of Taunggoke Degree College.png |logo_size = |motto = ပညာ၊ သမံ၊ ဓနံ၊ နတ္ထိ |former_names= တောင်ကုတ်ကောလိပ် (၂၀၁၂) |established = {{start date and years ago|df=yes|2012}} |location = [[တောင်ကုတ်မြို့]] <br> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coor = |type = အများဆိုင် |staff = |principle = ဒေါက်တာမြင့်ဆွေ |students = |undergrad = |postgrad = |city= |website = {{URL|http://www.tkuni.edu.mm/}} }} '''တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်''' (Taunggoke University) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့]]၊ ရန်ကုန်-ကျောက်ဖြူကားလမ်းမကြီနံဘေး မြေဧက ၂၁၂ ဒသမ ၂၀ ဧကထက်မာ တည်ဟိရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.mm/?q=content/%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%82%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA-%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA|title=ဒုတိယသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ တောင်ကုတ်ဒီဂရီကောလိပ် ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား တက်ရောက်|accessdate=22 October 2020|archivedate=24 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124125230/http://www.moe.gov.mm/?q=content%2F%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%82%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA-%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၂၃ ရက်နိမာ တောင်ကုတ်ကောလိပ်အနိန်နန့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နိမာ တောင်ကုတ်ဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://dctg.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background history of Taunggoke Degree College|accessdate=၈ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=25 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171225225721/http://dctg.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁ ရက်နိမာ တောင်ကုတ်ဒီဂရီကောလိပ်မှ တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=https://internetjournal.media/%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A/|title=တက္ကသိုလ် ၁၆ ခုကို အာဆီယံဒေသမားနိုင်ငံများဟိ တက္ကသိုလ်တိကဲ့သို့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|access-date=5 September 2020|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227040236/https://internetjournal.media/%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A/}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} 85x5lrfnpu6hp22o0cdhwbdjqjjrn5l 0 4120 18099 2026-06-05T01:46:51Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ကချင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Kachin People}}) သို့မဟုတ် '''ဝမ်ပေါင်''' (Wunpong) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ် နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှိမြောက်ပိုင်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်..." 18099 wikitext text/x-wiki '''ကချင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Kachin People}}) သို့မဟုတ် '''ဝမ်ပေါင်''' (Wunpong) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ် နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှိမြောက်ပိုင်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်တေ၊၊ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီး ၈ စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ {{Infobox ethnic group | group = ကချင်လူမျိုး | native_name = Wunpong (ဝမ်ပေါင်) | image = [[File:Jingpo girl, Lisu girl and Rawang girl.jpg|300px]] | image_caption = ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]]<br />∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} ([[Yunnan]])<br />{{flag|India}} ([[Arunachal Pradesh]], [[Assam]]) | population = ၁.၂ သန်း – ၁.၅ သန်း (လှောက်မှန်း) | langs = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်ဘာသာစကား|ခရာဝဝေါ်]]၊ [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]]၊ [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]] နန့် [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] | rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[အောက်သား]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ အရာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ]] }} == မျိုးနွယ်စုတိ == ကချင်လူမျိုးစုကြီးအထဲ အဓိကကတော့ခါ မျိုးနွယ်စု ၆ စု ပါဝင်ရေဟု သတ်မှတ်ကတ်ရေ: # [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] (Jinghpaw) # [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] (Zaiwa) # [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ်]] (Lhaovo) # [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] (Lachik) # [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] (Rawang) # [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] (Lisu) ကချင်လူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]မှ မြစ်ဖျားခံကာ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာခကတ်သူတိ ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ စာပီနန့် ထူးခြားရေ ယိုင်ကျေးမှုဓလိထုံးစံတိကို ပိုင်ဆိုင်ထားကတ်ရေ၊၊ ယင်းရို့၏ အထင်ရှားဆုံးရေ ဘုံယိုင်ကျေးမှုမာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်ပြီးကေ စည်းလုံးညီညွတ်မှုဧ့ ပြယုဂ်အဖြစ် ကျင်းပကတ်တေ၊၊ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအနိန်နန့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုတိ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုကတော့ခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လှာကတ်ကေလေ့ မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်သူတိလည်း ဟိကတ်ရေ၊၊ == ကချင်မျိုးနွယ်စုတိ၏ မျိုးရိုးဗီဇနန့် လူမျိုးစုဆိုင်ရေ နောက်ခံ == ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်တိစွာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှိဖက်ခြမ်းမှ ဆင်းသက်လာကြသူတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး လူမျိုးစုအလိုက် ယင်းရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Haplogroups) နန့် လူမျိုးစုဆိုင်ရေ ဖြစ်တည်မှုတိမာ အောက်ပါအတိုင်း ကွဲပြားရေ၊၊ === ဂျိန်းဖော (Jingpho) === ဂျိန်းဖောရို့စွာ ကချင်မျိုးနွယ်စုတိအနက် အခရာရေ မူလအစုအဖွဲ့ဖြစ်တေ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇအရ အာသျှမြောက်ပိုင်းဟိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းတိနန့် နံဘေးစပ်ဆုံးတူညီပြီး Haplogroups O2a2b1a1 (M117), D1a1a နန့် C2b ရို့ကို အဓိကတွိ့ဟိရရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ သမိုင်းတလျှောက်မာ တောင်တန်းဒေသများမာ "ဒူးဝါး" (Duwa) ဟုခေါ်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ဖြင့် ကိုယ်ရို့ဧ့ လူမျိုးစုလက္ခဏာကို နနောင်းစွာ တည်ဆောက်နှိုင်ခကတ်ရေ၊၊ === ဇိုင်ဝါး (Zaiwa) === ဇိုင်ဝါးရို့စွာ ဂျိန်းဖောတိနန့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ (Haplogroups O2a2b, D1a1a) အလွန်နီးစပ်ကေလေ့ တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်နံဘေးမာ နီထိုင်ကတ်ရေ ဇိုင်ဝါးမျိုးနွယ်စုတချို့မာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] မျိုးဗီဇ ရောနှောမှု စိကေချေ ဟိရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ဂျိန်းဖောတိနန့်တတူ ကချင်ပြည်နယ်အထဲ အစောဆုံး အခြီချခကြသူတိဖြစ်ပြီးကေ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအရ ဂျိန်းဖောရို့နန့် ခွဲခြားပနာမရယောင် ပေါင်းစည်းနီထိုင်ကတ်စွာ၊၊ === လာချိဒ် (Lachik) === လာချိဒ်ရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ ဂျိန်းဖောတိနန့် တူညီရေ်လည်း [[အောက်သား]] ပိုင်ယှောင် ပိုင်-ဗမာအရွီဝင် (Lolo-Burmese) တိနန့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုပြီးကေများပြားစွာကို တွိရရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ဇိုင်ဝါးနန့် ဂျိန်းဖောရို့၏ ကြားခံလူမျိုးအပုံလိုက်စံမျိုး တည်ဟိနိန်ပြီးကေ ယင်းရို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနန့် ဓလိ့တိစွာလည်း နှစ်ဖက်စလုံးဧ့ လက္ခဏာများ ရောနှောဗျာယ်ဟိရေ၊၊ === လီဆူ (Lisu) === လီဆူရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup D1a1a နန့် O2a2b1a ရို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီးသား ဂျိန်းဖောတိထက် ပိုင်-ဗမာအရွီဝင် (နမူနာ - [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]) တိနန့် မျိုးရိုးဗီဇ ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ အရာကချင်မျိုးနွယ်စုတိထက် ပိုပြီးကေမြင့်မားရေ တောင်တန်းဒေသများမာ နီထိုင်လေ့ဟိရေ အလိအထဟိပြီးး ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားရေ ရိုးရာဝတ်စုံနန့် ယိုင်ကျေးမှုလက္ခဏာတိကို နောင်းနောင်း ထိန်းသိမ်းထားကတ်ရေ၊၊ === ရဝမ် (Rawang) === ရဝမ်ရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroups D1a1a1 နန့် O2a2b1a ရို့ကို မကန်မဝှန် တွိဟိရပြီး တိဗက်ပြည်နန့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဟိ ဒေသခံလူမျိုးစုတိနန့် ပိုပြီးကေဆက်နွယ်နိန်ရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ လူမျိုးစုအရ "နမ်း" (Nungish) အနွယ်ဝင်များ ဖြိုက်ကတ်ပြီး ဂျိန်းဖောတိနန့် မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း မတူညီရေ်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ ကချင်ပြည်နယ်အထဲ တတူတကွ ရှင်သန်လာခကြရေ ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်တေ၊၊ === ခရာဝဝေါ် (Lawngwaw / Maru) === ခရာဝဝေါ် (သို့မဟုတ်) မရူ လူမျိုးတိစွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ အောက်သားများမာ တွိရလိ့ဟိရေ O1b1a မျိုးရိုးဗီဇလိုင်းများ ပါဝင်နီစွာ၊၊ သမိုင်းဦးကာလက ပိုင်-ဗမာနွယ်စုတိနန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ခကေလေ့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုတိနန့် တတူနီထိုင်လာခခြင်းကြောင့် ဒေနိခေတ်မာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုဧ့ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုအောက်မာ တည်ဟိနိန်ရေ၊၊ <ref name="vanDriem2001">van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Brill Academic Publishers. ISBN 978-9004120518.</ref><ref name="Li2015">Li, Ying, et al. (2015). "Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China: Evidence from Paternal and Maternal Lineages." ''Human Genetics'', Vol. 134, Issue 11-12. doi:10.1007/s00439-015-1596-x.</ref><ref name="Ethnologue2023">Ethnologue (2023). ''Language Family Trees: Sino-Tibetan, Tibeto-Burman, Jingpho-Konyak-Bodo, Jingpho-Luish, Jingphoic''. [https://www.ethnologue.com/ Ethnologue: Languages of the World].</ref><ref name="Sadan2013">Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.</ref><ref name="Wang2014">Wang, C. C., et al. (2014). "Genetic Affinities of the Jingpho, Zaiwa, and Lechi in Yunnan Province." ''American Journal of Physical Anthropology''.</ref> == ကချင် အရွီကွဲများ == "ဂျင်းဖော (ဂျိန်းဖော/ဂျိန်းဖော/ဂျိမ်းဖော)" ဆိုရေ စကားမာ ယေဘုယျအနိန်နန့် ကချင်တိကို ခေါ်ဝေါ်ကေလေ့ ဒေသအလိုက်ဆိုကေ တောင်ဘက် အောက်ဖက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ ကချင်တိကို "ခနာမ်(Hkap Nam)" ဟု ခေါ်ပနာ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) မာ နီထိုင်ရေ ကချင်တိကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ခခူး ဆိုရေ ကချင်စကားမာ မြစ်ဖျားဟု အဓိပ္ပာယ် ရလီရေ။ ကချင်လူမျိုးရို့၏ အစိုင်အလာအားဖြင့် သူရို့စွာ “ ဝချက်ဝ ” ဆိုရေ ရှီးဦး ဖခင်ကြီးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကတ်တေဟု ယုံကြည်ကတ်ရေ။ ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝမာ သားငါးဦးဟိရာ ထိုသားငါးဦးမှ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ထင်ရှားရေ လူမျိုး အရွီကြီး (၅) ခု ဖြစ်ပေါ်လာရေဟု အဆိုဟိရေ။ ထိုသူရို့မာ * မရစ် * လထော် * လဖိုင် * အင်ခွမ် နန့် * မရန် ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အစ်ကို အကြီးဆုံးမှ ပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကတ်ရေ မရစ်အုပ်စုမာ ယင်းရို့ လူမျိုးစုထဲမာ ဝါအရင့်ဆုံး ဖြစ်ပနာ လဖိုင်အုပ်စုမာ အင်အား အကြီးဆုံး ဖြစ်တေ။ ဒေလူမျိုးအရွီ (၅) စုရို့စွာ ရှေးအယင်အခါက လူမျိုးချင်း ရောယှက်ကာ တတူတကွ နီထိုင်လေ့ ဟိခကတ်ရေ။ ယင့်ချင့် အရွီကြီး (၅) ခုအပြင် ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝဧ့ ညီငယ်(၇) ဦးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကတ်တေဆိုရေ အရာ လူမျိုးအရွီ (၁၅) လည်း ဟိသိမ့်ကေလေ့ ထင်ရှားခြင်း မဟိကြချေ။ == ကချင်ရို့၏ မူလဇစ်မြစ် == ကချင်လူမျိုးရို့၏ မူရင်းဒေသမာ မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန်( Majoi Shingra Bum) ဖြစ်တေဟု မိရိုးဖလာ မှတ်သားထားကတ်ရေ။ ထိုစကားဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ သဘာဝအားဖြင့် ပြန့်ပြူးနိန်ရေ တောင်ထိပ်ဖြစ်တေ။ ဒေပြန့်ပြူးနိန်ရေ တောင်ထိပ်မာ [[တိဗက်|တိဗက်ပြည်]] အရှိဖက်နန့် [[စီချွမ်|စီချွန်နယ်]] အကြားဟိ ကုန်းမြင့်ဒေသဖြိုက်လီဖို့ဟု သုတေသနများမာ ယူဆကတ်ရေ။ နောင်မာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ တဆတ်ဆတ် ရောက်ဟိလာယား ဒေနိကချင်ပြည်နယ်အထဲ ရွိ့ပြောင်းအခြီချနီထိုင်လာခကတ်ရေဟု ယူဆရရေ။ == ရွှိပြောင်းနီထိုင်လှာပုံ == ကချင်မျိုးနွယ်ရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာ]] အနွယ်ဝင်တိအနက် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းကို နောက်အကျဆုံး ဝင်ရောက်လှာရေ လူမျိုးစုဖြစ်တေဟုလှောက်မှန်းရရေ။ ယင်းပိုင်ဝင်ရောက်ရာမာ [[အောက်သား|မြန်မာ(ဗမာ)]]အများစုပိုင် အရှိဖက် သျှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း နန့် အနောက်ဘက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အနောက်ဘက် ဒေသတိက ဝင်ရောက်လှာခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ မြောက်ဘက်စူစူးမှ ဝင်ရောက်လှာရေလို့ဆိုကတ်ရေ။ ထိုဒေသမာ တောတောင်ထူထပ်ယင့်အတွက် အရွီများအကြား အချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှု နည်းပါးခကတ်ယင့်အတွက် လူမျိုးစုများ၊ ဘာသာအယူအဆများ နန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေများ ပါ အနည်းနန့်အများ ဆိုပိုင်ကွဲပြားခကတ်ရရေ။ ကချင်မျိုးနွယ်စုများအထဲ လူဦးရွီအများဆုံးမာ ဂျိန်ဖော် ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက် ဒေသတိသို့ ရွှိပြောင်းလှာကတ်ရာမာ ကချင်ရို့စွာ တရုတ်၊ မြန်မာ၊ တိဗက်နန့် အာသံပြည်ရို့၏ နယ်စပ်များ ဆုံရာ တောတောင် ထူထပ်လှရေ ဒေသတဝိုက်သို့ ရောက်ဟိလာယားနောက် ထိုဒေသမှ အခွင့်ရာကေသာရေအလျှောက်တောင်ဘက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို တဆတ်ဆတ် ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ဟန်တူစွာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို ဝင်ရောက်ခပြီးကေ တြိဂံနယ်မြီ ([[မေခ]]နန့် [[မေလိခ]] မြစ်နှစ်သွယ် စပ်ကြားဟိ သုံးဒေါင့်ဒေသ) သို့ ရောက်ရအခါမှာ ရှိကို ဆက်ပနာ ရွှိပြောင်းခြင်း မပြုပဲ ကာလအတန်ကြာ အခြီစိုက်ခကတ်ဟန်တူစွာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို ရောက်ဟိပြီးကေ တောင်တန်းများတလျှောက် တောင်ဘက် ဆွမ်ပရာဘွမ်သို့၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်ကပင် တောင်ဘက် တောင်ရိုးအတိုင်းယင်း၊ အနောက်တောင်ဘက် ဒရုချက်သို့ယင်း၊ ထပ်မံခွဲသွားရေ လမ်းတသွယ်၊ တြိဂံနယ်အထဲဟိ တောင်တန်းအတိုင်း ဆက်လှာလို့ မေခမြစ်ရိုးတလျှောက် တောင်ဘက်ကို ဆင်းလှာရေ လမ်းတသွယ် ဧပိုင် လမ်းနှစ်သွယ် ကွဲပြားကာ ရွှိပြောင်း ပျံ့နှံ့ခကတ်ရေလို့ ယူဆကတ်လီရေ။ == နာမည် == ကချင်ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ အမှန်က မြန်မာရို့ခေါ်ရေ ဝေါဟာရသာ ဖြစ်တေ။ ကချင်လူမျိုးရို့၏ ဝေါဟာရ မဟုတ်ပါ။ ကချင်လူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ် ကိုယ့် “ ဂျိန်းဖောလူမျိုး ” ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ တရုတ်ရို့ကမူ ကချင်ရို့ကို “ ဂျင်ဖွဆူ ” ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ “ ဂျိန်းဖောလူမျိုး” ဟု ရဟိရေ။ တောင်ထိပ်သား ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အလွန်ရှီးကျရေ မြန်မာ ကျောက်စာတိမာ ကချင် ဆိုရေစကား သုံးနှုန်းထားရေကို မတွိရပေ။ သက္ကရာဇ် (၈၀၄) ခုမာ ရီးထိုးရေ ညောင်ဦး ရွှီစည်းခုံ ဥညံနဝ ကျောက်စာမာ “ကခြင်” ဟု ရီးထိုးထားရေကို ပထမဆုံးအနိန်နန့် တွိ့ဟိရရေ။ယကေလေ့ မြန်မာဘုရင် အမရပူရ ပထမနန်းတည်မင်းလက်ထက် အိမ်ရှိမင်းကြီးကျောက်စာမာ ပြည်မြန်မာ ဟိ တိုင်းငယ် ပြည်ငယ်ရို့ကို မှတ်တမ်းတင်ခရေ ဒေနိ ကချင်ပြည် ကို "ကိခိရဌတိုင်း" ဟုခေါ်ဆိုခပြီးကေ ကချင်လူမျိူးရို့ကို လည်း "သိန်းပေါ" "Theinbaw" ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုခကတ်ရေ။ စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ အာသံသို့ စစ်ချီတက်ရေ အခါ မိုးကောင်းအထက်မှ ‌‌‌တောင်စား စော်ဘွား ဒူဝါကြီးတိကို ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူ က ဦဆောင်းပြီး အာသံဘုရင် ကို နှိမ်နင်းရာလို့ ပါဝင်ခရေ။ ဟူးကောင်းပြည် အပိုင်စား ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူမာ မြန်မာသမိုင်းမာ ‌ဖော်ပြခံရရေ ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာဖြစ်တေ။ == ရိုးရာဓလိနန့်ယိုင်ကျေးမှု == ရိုးရာဓလိနန့်ယိုင်ကျေးမှု ကျေးရွာတိုင်း ကျေးရွာတိုင်းမာ ဆလန်(salang) ဟုခေါ်ရေ ကျေးရွာလူကြီးများ ဟိရေ။ ဆလန် ကို ပေါမှိုင်းဟု အခေါ်တိစွာ။ ထိုသူရို့စွာ ကိုယ့်ကျေးရွာအထဲ အမှုအခင်း၊ သာရီးနာရီး ကိစ္စများမာ ဦးဆောင်ကတ်လီရေ။ ဒူဝါဟုခေါ်ရေ အကြီးအကဲတိမာ ကျေးရွာပေါင်း (၂၀) မှ (၁၀၀) အထိ အသီးသီး အုပ်ချုပ်ကတ်ရေ။ ကိုလိုနီခေတ်မာ တောင်အုပ် ဆိုသူတိကိုလည်း ခန့်ထားလီရေ။ တောင်အုပ်မာ ဆလန် နန့် ဒူဝါရို့ ကြားမာ ဟိလီရေ။ တောင်အုပ်ဧ့ တာဝန်ဝတ္တရားမာ အုပ်ချုပ်မှုမာ ပြေပြစ်လွယ်ကူစီရန် ကျေးရွာလူထုနန့် ဒူဝါ ရို့ကို ဆက်သွယ်ပီးရသူ ဖြစ်တေ။ ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ဆရာကြီး ဒေါက်တာအိုလာဟန်းဆန် ဆိုသူမှ ရောမအက္ခရာတိနန့် ကချင်စာကို တီထွင်ပီးခရေ။ ကချင်လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ ဘာသာစကားဖြင့် ပြောပနာ မဖြစ်ရေအခေါ်အဝေါ်တိကို ရှမ်းစကားဖြင့်ယင်း တရုတ်စကားဖြင့်ယင်း‌ ခေါ်‌ကတ်ရေ။ === မနောပွဲ === {{main|မနောပွဲ}} မနောပွဲတော်ကို မြန်မာပြည်မာ မှီတင်းနီထိုင်ရေ လူမျိုးများစွာမှ လူမျိုးတမျိုးဖြစ်သာ ကချင်လူမျိုးများ နန့် လက်တွဲသိဟိကတ်ရေ။ ယင့်ချင့် မနောပွဲစွာ ထင်ရှားရေ ပွဲတော်တခုဖြစ်တေ။ ပွဲတော်ကို နှစ်စိုင် ကချင်ပြည်နယ်တခုလုံးကျင်းပလိဟိရေ။ ပွဲတော်ကျင်းပရခြင်းရည်ရွယ်ချက် (၃) ခုဟိရေ။ နှစ်သစ်ကူးအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပခြင်း၊ တိုက်ပွဲတိကိုအောင်နိုင်ခြင်းနန့် လူမျိုးစုပြန်ပနာ စည်းလုံးညီညွတ်ရီးအတွက် ကျင်းပခြင်းဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ မနောပွဲတော်ကို ကျယ်ဝန်းရေ ပြင်လယ်ဂေါင်အလယ်မာ မနောတိုင်ထောင်ထားပနာကျင်းပရေ။ ယင့်ချင့် မနောတိုင်ထောင်ထားရာကွင်းလယ်သို့ ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ထားရေ ကချင်အမျိုးသားအမျိုးသမီးရို့စွာ သံစဉ်အလိုက် စီးမျိုးလှည့်ပတ်ကခုန်ကြရေ ပျော်ရွှင်ဖွီရာ ပွဲတော်တခုဖြစ်လီရေ။ == အဆိုအကနန့် တူရိယာများ == ကချင်လူမျိုးတိစွာ ကခုန်ခြင်း(ကချင် အကကို... ကိုယ်ရည်သွီးအကလို့လေ့ ခေါ်ဆိုနှိုင်လီရေ။ ပြည်အက။ ၁၃၇။)၊ သီဆိုခြင်းများမာ အထူး ဝါသနာထုံရေ လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ။ မင်္ဂလာပွဲများမာယင်း၊ အသုဘကြုံရေအခါမှယင်း၊ အရာနတ်ပွဲများမာယင်း အစုလိုက် အပြုံလိုက် သီဆိုကခုန်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ လုံးချင်းတည်း ကခုန်ခြင်းကား နည်းပါးလှရေ။ ယောက်ျားနန့်မမာ့ တွဲဖက်လို့ ကကတ်ကေလေ့ တဦးကိုတဦး ကိုင်တွယ်ခြင်း မဟိကြချေ။ တဦးကိုတဦး သားမွီးယပ်တောင်တိနန့်သာ ဆက်သွယ်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ ကချင်ပြည်နယ်မာ ထင်ရှားကျော်ကြားလှရေ ပွဲတော်ကြီးတခုမာ '''မနောပွဲ(Manau)'''ခေါ် နတ်တင်ပွဲကြီးပင် ဖြစ်တေ။ ကချင်လူမျိုးရို့စွာ မိရိုးဖလာအားဖြင့် [[မောင်း (တူရိယာ)|မောင်း]](Bau)၊ [[ဝလင်းခွက်]](Shuksheng)၊ [[ဗုံရှည်]](Htawng)နန့် [[ပလွီ]][ထူရန်(Htu Ren),ပေါင်(Pau),ဒွန်ဘာ(Dumba),ပီးလန်(Pilang)ရို့ကို တီးမှုတ်လီ့ဟိရေ။ ကချင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ယိုင်ကျေးမှုမာ ကချင်ဓါးနန့်မောင်းစွာ အလွန်အရေးပါရေ အိမ်ထောင်ပစ္စည်းတခု ဖြစ်တေ။ ကချင်မနောပွဲမာ မောင်းစွာ ကချင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ခြီလှမ်းညီယောင် စိတ်ထားတူယောင် ညီညွတ်ရီး စည်းကမ်းသင်ကြားပေးပိုင် ကချင်အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားရို့ စုံဖက်မင်္ဂလာ ထိမ်းမြားရာမာလည်း မောင်းစွာ လက်ဆောင်လက်ဖွဲ့ကောင်း တခုအဖြစ် ပါဝင်ရေ။ <ref>မင်းသုဝဏ် ရီး '''နှင်းတောင်ထက်က ယိုင်ကျေးမှု''' ဆောင်းပါး၊ ဒို့ကျောင်းသား၊ အတွဲ-၄၊ အမှတ်-၆ (ဇွန် ၁၉၆၈)</ref> ==ဘာသာအယူဝါဒနန့် စာပီ== === ဘာသာ === ကချင်မျိုးနွယ်စုအသီးသီးမာ အယင်က(လွန်ခရေ နှစ် ၁၀ဝကျော်) ဘာသာစကားရို့သာဟိခပြီး စာပီမာမူမဟိခဲ့ပါ၊၊ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရေ အနိန်နန့် ခရစ်ယာန်သာဿနာပြုများမရောက်မှီအချိန်အထိ နတ်ကိုးခြင်းစွာသာ အဓိက ကိုးကွယ်မှုဖြစ်ခကတ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လှာကြထိအောင် မနောတိုင်မာ ထင်ရှားရေ ရိုးရာအမှတ်အသားအဖြစ် ကျန်ဟိနီဆဲဖြစ်တေ။ === အယူဝါဒ === ကချင်လူမျိုးများ သီကေ သူရို့ သင်္ချိုင်း ပတ်ပတ်လည်မာ ကျုံးပိုင် မြောင်းများ တူးထားပြီးကေ သင်္ချိုင်းထက်မာ ခိုင်ခန့်ရေ တင်းကုတ်များ ဆောက်လုပ်ကာ အမိုးမိုးလို့ ထားတတ်ကတ်ရေ။ သူရို့သီပြီးနောက် ဝိညာဉ်တိမာ ရှေးအဘိုးအဘောင်မတိ၏ ဝိညာဉ်များ ဟိရာသို့ လားရောက် ပူးပေါင်းကတ်ရေဟု အယူဟိကတ်ရေ။ ကချင်တဦးသီကေ သူနိစိုင် သုံးလီ့သုံးထဟိရေ ဓား၊ လှံ၊ သီနတ်နန့် အဝတ်အစားတိကို သူနန့်အတူ မြှုပ်နှံလိဟိရေ။ === စာပီ === [[ကချင်စာပီ]]စွာလေ့ အချို့ တိုင်းရင်းသားစာပီရို့နည်းတူပင် (နမူနာ [[ချင်းစာပီ]]) သာသနာပြုရောက်ဟိလာရေ ဆရာကြီးတိက ရိုးရာအသံထွက်စနစ်ကိုရီးသားနိုင်ဖို့ လက်တင်အက္ခရာများ(Latin Alphabets)အသုံးပြုပြီးကေ တီထွင်ဖော်ထုတ်ပီးခခြင်းဖြစ်တေ။(Latin-based script)လက်တင်စာအခြီခံရေ စာပီအမျိုးအစားဖြစ်တေ။ ကချင်စာပီ နှစ်ရာပြည့်ပွဲကို မကြာမြင့်မီက မန္တလေးမြို့မာစုရုံးလို့ ကချင်ရိုးရာ မနောအက ထောင်ကာအကများပါဝင်ဗျယ်ဒေး ကြီးကျယ်စွာကျင်းပခရေ။ မြစ်ကြီးနားမြို့မာ ဒေါက်တာ အိုလာဟန်ဆင်း အားဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားရေ ဟန်ဆင်းပရက်စ် နာမည်ဖြင့်ပုံနှိပ်တိုက်လည်းတည်ဟိရေ။ ==ထင်ရှားရေ ကချင်လူမျိုးများ== *ဆရာကြီး‌ [[မရန်ရော်ဘင်]] - အိန်းဂလိချ်ခေတ်ပညာဝန်၊ကချင်လွတ်လပ်ရီးတောင်းဆိုခသူ။ *ဆမား ဒူဝါ ခွန်ဆိုင်းလီ - နယ်ချဲ့ အိန်းဂလိချ် ဆန့်ကျင်ခရေ ဂေါင်းဆောင် *ဖုန်ကန်ဒူဝါ ခမ်းလိန် - နယ်ချဲ့ အိန်းဂလိချ် ဆန့်ကျင်ခရေ ဂေါင်းဆောင် *ဒိုင်ဖာ့ ဒူဝါ ဂမ် - ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာ နာမည်ဖြင့် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ နန့်အတူ အာသံ ကို စစ်ချီခရေ ဂေါင်းဆောင် *[[ပန်မူဒူဝါ လဖိုင်ဇော်တူး]] - အဂ်လိပ်ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရီးတောင်းဆိုခသူ။ *[[ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင်]] - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]]လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ပါဝင်ခရေ ကချင်ဂေါင်းဆောင်ကြီး/ဝန်ကြီး။ *[[ဦးဒိန်ရတန်]] - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]]လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ပါဝင်ခရေ ကချင်ဂေါင်းဆောင်ကြီး။ *[[ဖော်ယူးခါး]] - ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးမာ ပါဝင်ခရေ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ မြန်မာ့တပ်မတော်အရာဟိ၊ကချင်ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ‌။ *[[Brigadier Lazum Tang Ji]] - ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အထဲ မဟာမိတ်တပ်တိနန့်တတူ ပါဝင်တိုက်ပွဲတင်ခဲ့ရေ ကချင်စစ်သား။ *[[Howa Duwa ဦးခွန်ဖုန်း]] - ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရီးထိုးသူ၊ Kachin Substate လူထုဂေါင်းဆောင်။ *ဗိုလ်မှူးကြီး[[ခွန်နောင်]] - မေမြို့စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ဟောင်း၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်။ *ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အယ်လ်ကွန်ဖန်]] - မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်တိုင်းမှူး။ *[[မိတုန်နော်]] - မာရသွန် [[အရှိတောင်အာသျှ]]ချန်ပီယံ *[[ရှင်ဗွေဂမ်]] - မာရသွန် [[အရှိတောင်အာသျှ]] ချန်ပီယံ *[[အားဖူ]] - မာရသွန် [[မြန်မာ]] ချန်ပီယံ *[[ကော့ဂျာ]] - ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အမျိုးသမီးဘောလုံးပလီကိုင် *[[အောင်လအန်ဆန်း]] - MMAမစ်ဒယ်ဝိတ်တန်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ *ဦး[[တီခွန်မြတ်]] - ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက *[[ဒေးဗစ်ထန်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား *[[ကွတ်ခိုင်ကျော်မောင်]] - စတူဒီယိုအဆိုတော် *ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အင်ဘန်လ]] -‌ KIA/KIO ဥက္ကဋ္ဌ *ဗိုလ်ချုပ် [[ဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော်]] - KIA ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် *[[Lခွန်းရီ]] - အမျိုးသမီးစတူဒီယိုအဆိုတော် *[[Lဆိုင်းဇီ]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော် *[[Lလွန်းဝါ]] - အမျိုးသားအဆိုတော် *[[ကေဂျာနူး]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော် *[[ဂရေ့စ် ဒမ်ဒေါ]] - Hollywood Actress, Model and Singer *[[JZဒေါင်လွဏ်း]] - စွယ်စုံရအနုပညာသျှင် *[[မရန်ဆိုင်းနော်]] - အ‌ဆိုတော် ၊ M entertainment ပဲ့ကိုင်ရှင် *[[Z‌အဘောက်]] - သရုပ်ဆောင် *[[မေစံပယ်ဖြူ]] - အမျိုးသမီးအ‌ရီး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ *[[ရေဗက္ကာဝင်း]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော် *[[နောနော်]] - အမျိုးသားအဆိုတော် *[[မွန်းအောင်]] - အမျိုးသားအဆိုတော် (Dennis) *[[ဂျက်ဆန်ထွန်း]] - အမျိုးသားအဆိုတော် *[[လဖိုင်ဆိုင်းရော်]] - The founder of Myanmar's largest civil society group , Metta Development Foundation Founder. She was awarded a [[Ramon Magsaysay Award]] . *[[အက်စတာဇေနော]] - ကချင်လူမျိုး လူအည်းစုအခွင့်အရီးဆိုင်ရေ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူနန့် လူငယ်ရီးရာ ပေါင်းစပ်အနီချ သူ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁) အပိုင်း (က)</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]] g6m9o902zqhnx6f92wjcjpfnm1pf9ss 0 4121 18100 2026-06-05T03:05:38Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ကတူးလူမျိုး'''([[အိန်းဂလိချ်]]:'''Kadu People''') စွာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဧ့ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံဟိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်လူ..." 18100 wikitext text/x-wiki '''ကတူးလူမျိုး'''([[အိန်းဂလိချ်]]:'''Kadu People''') စွာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဧ့ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံဟိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်လူမျိုးတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ {{Infobox ethnic group | group = ကတူးလူမျိုး | population = ၃၅၀၀၀ – ၂၀၀၀၀၀ | image = | regions = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], [[ကချင်ပြည်နယ်]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | langs = ကတူးဘာသာစကား | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်]] |related = [[အောက်သား]], [[ကနန်းလူမျိုး]] }}<ref>https://joshuaproject.net/people_groups/21307/BM</ref> '''ကနန်း''' နန့် '''ကတူး''' ရို့စွာ မျိုးနွယ်တူပင်ဖြစ်တေ။ ကတူးစကားလုံးတချို့မာ ကချင်စကားလုံးတိနန့် တူညီစွာကို တွိရရေအတွက် [[ကချင်လူမျိုး]]နန့် ဆက်စပ်မှု ဟိကောင်းဟိနှိုင်ရေ။ ကချင်လူမျိုးတိပိုင် [[အောက်သား]]စုဧ့ဝီးကွာရေ အဆက်အနွယ်ဖြစ်နှိုင်ရေ။ တချို့က [[တကောင်းခေတ်]]၊ [[ပျူလူမျိုး]]တိက ဆင်းသက်ရေလို့လည်း ယူဆကတ်ပြီး သုသေသနပြုဗျာယ် ဟိကတ်ရေ။ ကတူးလူမျိုးတိစွာ [[ဝန်းသို]]၊ [[ကောလင်း]]၊ [[ထီးချိုင့်]]၊ [[ကသာ]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]]ဝန်းကျင်ရို့မာ [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]တိနန့် လက်တွဲနီထိုင်ခကတ်ရေ။ အများစုကတော့ခါ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]]များ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရိုးသားအီးချမ်းစွာ နီထိုင်ကတ်ပြီး တချို့မာ ဆင်ဖမ်းပြီး အသက်မွီးကတ်ရေ။ ကတူးလူမျိုးဆိုပနာ သတ်မှတ်ဖို့ဘာသာစကားတခုရာ [[မြန်မာဘာသာစကား]]နန့် ကွဲပြားပြီး [[စာပီ]]၊ [[ယိုင်ကျေးမှု]]၊ [[အဝတ်အစား]]၊ [[အစားအသောက်]]၊ ပွဲလမ်းသဘင်ရို့မာ အောက်သားတိနန့် တတူတူပင်ဖြစ်ရာ ဂုချိန်ခါ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဟိနီရာဖြစ်တေ။ ကတူးလူမျိုးတိမာ ရှီးကျလှရေ [[သက်လူမျိုး]]စုမာ ပါဝင်ပြီးကေ ဟိုလူမျိုးစုဝင် လူမျိုးငယ် (၅)မျိုး အနက် လူဦးရွီ အများဆုံးဖြစ်တေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူမျိုးအားဖြင့် လူဦးရွီ ၃၆၀၀ ခန့် ဟိပြီးကေ ကတူးဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူတိ ဦးရွီမာ ၂၀၀၀၀ မျှ ဟိရေ။ ကတူးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို အ-သက်၊သက်ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် ကိုယ်ရို့ဘာသာစကားဖြင့် "အစတ်က်" ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် သညာ တပ်ခေါ်ကတ်တေ။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာရို့မာ ထိုသူရို့ကို ကန္တူဟု ရီးသားဖော်ပြလို့၊ တရုတ်မှတ်တမ်း ရို့မာကား “ချိုင်တု”ဟု ရီးသားရေ။ [[ပုဂံခေတ်]][[ကျောက်စာ]]တိအရ ထိုခေတ်က ကတူးရို့စွာ တကောင်းမြို့ ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်ရေ [[သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|သင်းတွဲပြည်]]နန့် [[မူးမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်း[[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]]ဒေသရို့မာ နီခကတ်ကြောင်း သိရရေ။ (၁၃)ရာစုနှစ် အဦးပိုင်း ပုဂံခေတ်အထဲက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမာ မြို့ပြပြည်ရွာ တည်ထောင်ခပြီးကေရေ မြန်မာရို့စွာ မြောက်ဘက်ကို ပျံ့နှံ့ရွှိပြောင်း နီထိုင်ကတ်ရာမာ ကတူးရို့၏ ဒေသကိုပါ သိမ်းသွင်းခကတ်၏။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ကတူးရို့နန့် ဆက်သွယ်မှု ပိုပြီးကေများပြား ပါလတ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှရို့ တိုက်ခိုက် သိမ်းယူဖိနောက် ကတူးရို့စွာ [[ဝန်းသို]]ဒေသမှ မြောက်ဘက်ကို တဆတ်ဆတ် ရွှိပြောင်းနီထိုင်လာခကတ်ရေ။ ဂုချိန်ခါမာ သူရို့ကို [[ကသာခရိုင်]]မားဟိ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသမာ အများဆုံးတွိရရေ။ မြောက်ဘက်[[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] နန့် အနောက်မြောက်ဘက် [[ချင်းမားခရိုင် (အထက်)|အထက်ချင်းမားခရိုင်]]ရို့မာလည်း ပျံ့နှံ့နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်ရေ။ == နီထိုင်ရာဒေသ== [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]ရို့မာ အများဆုံးနီထိုင်ပြီး [[ဝန်းသိုမြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]နန့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] [[အင်းတော်ကြီးကန်|၊အင်းတော်ကြီးဒေသ]]ရို့မာလည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ အဓိက [[မဲဇာမြစ်ဝှမ်းဒေသ]]မာ အများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။ ==လူဦးရွီ == မိခင်ဘာသာစကားကို တတ်ကျွမ်းစွာပြောနိုင်သူ (၅၀၀၀၀) ခန့်မိခင်ဘာသာ မဆက်နိုင်သူ တသိန်းဝန်းကျင်ခန့် ဟိရေ။ မြန်မာနိုင်ငံသား စိစစ်ရီးကတ်ပြားမာ ကတူး နာမည် စာရင်းထည့်ခံထားရသူ (၃၀၀၀၀) ကျော်ဟိပြီးး ဗမာ နာမည်စာရင်းပေါက်နီသူ (၁၀၀၀၀၀) ဝန်းကျင်ခန့် ဟိရေ။ လက်ဟိ စုစုပေါင်း လူဦးရွီ(တနိုင်ငံလုံး) (၂၀၀၀၀၀)ခန့် ဟိရေ။ ==ကိုးကွယ်ရေဘာသာ== အများစု ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်တေ။ အရာဘာသာကိုးကွယ်မှု မဟိသလောက် နည်းပါးရေ။ ==စီးပွားရီး== တောင်သူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရွှီလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှု စိကေချေဟိရေ။ ဟင်းခင်းခြံလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရီး၊ အိုးလုပ်ငန်း၊ နပန်းတောင်းရက်ရေ လုပ်ငန်းများ၊ ဖျာရက်လုပ်ငန်း စရေ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတိလေ့ ဟိရေ။ ရိုးရာရက်ကန်းလုပ်ငန်းတိကို ပင်လယ်ဘူးမြို့ နယ်မာသာ တွိရရေ။ အရာမြို့ နယ်များမာ ပျောက်ကွယ်နိန်ယာဖြစ်တေ။ ==ပညာရီး== ခေတ်ပညာတတ်လူငယ်များ နည်းပါးရေ။ အဓိက အစိုးရပညာရီးစနစ် ဖြစ်တေ။ ခေတ်ပညာထက် ဘာသာရီးစာပီကို လိ့လာကတ်စွာက ပိုပြီးကေများရေ။ ==လမ်းပန်းဆက်သွီရီး== ကားလမ်းဖြင့်သာ အဓိက လားလာကတ်ရေ။ မိုးခါသားကာလမာ ရီကြောင်းဆက်သွယ်ရီး စိကေချေဟိရေ။ ဆက်သွယ်ရီး ခက်ခဲရေ ဒေသတခုဖြစ်တေ။ ==ဝတ်စားဆင်ယင်မှု== မြန်မာ့ရိုးရာအတိုင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအတိုင်း ဝတ်ဆင်ကတ်ရေ။ ဂုချိန်ခါ ရိုးရာဝတ်စုံ သတ်မှတ်ဝတ်ဆင်ဖို့ရာ ဖြစ်တေ။ နားတောင်းကြီးကြီး ပန်ရေ ကတူးတိလေ့ ဟိပြီးး ယင်းရို့ကို ရှေးက ငနားကြီးဟု ခေါ်ကတ်တေ။ (ပုဂံ၊ ရွှီစည်းခုံကျောက်စာမာ ကန်တု ငနားကြီး ဟု ဖော်ပြရေကို တွိရ၏။) ==စာပီ== အယင်က စာပီမဟိခဲ့ပါ၊၊ ဂုချိန်ခါ ဒေသမား စာပီပညာသျှင် ဦးထွေးမောင်ကျော်(ဘာသာဗေဒပညာသျှင်)ဧ့ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် စာပီများ ပေါ်ပေါက်လာယာ ဖြစ်တေ။ ဂရီယွန် စာရီးနည်းစနစ် (Gre-Rom Writing System)ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာက လက်ခံထားရေ နောက်ဆုံးပေါ် သရအလုံး(၅၀) နန့် ရီးရရေ စာရီးနည်းစနစ် ဖြစ်တေ။ သင်ရလွယ်ကူပြီး အတိုဆုံးလက်ရီးဖြင့် ရီးနှိုင်ရေ။ ကမ္ဘာမာဟိရေ ဇာ ဘာသာစကားကိုမဆို ရီးသားနှိုင်ရေ။ တိုင်းရင်းသား စုံညီအစည်းအဝေးမာ ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုပြီး ဖြစ်တေ။ [[မြန်မာလူမျိုး]]၊ [[သျှမ်းလူမျိုး]]ရို့နန့် ရောနှော နီထိုင်ကတ်သဖြင့် ဟိုလူမျိုးရို့၏ ယိုင်ကျေးမှု ထုံးစံဓလိ့တချို့ကို ရဟိထားသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ကတူးရို့ ပြောဆိုရေ ဘာသာစကားတွင် မြန်မာစကား အတိပင် ပါဝင်နီစွာကို တွိရ၏။ ဈီးအသုံးအနှုန်း၊ ရွီတွက်မှု အသုံးအနှုန်းရို့မာကား ရှမ်းဘာသာစကားကို အများဆုံးသုံးစွဲကတ်ရေ။ ယေကေလဲ သူရို့၏ မူရင်းဘာသာစကားမာ မြန်မာစကား၊ ရှမ်းစကား ရို့နန့် မတူပါ၊၊ ==နိုင်ငံရီး== အယင်ခေါက်ကတည်းက မြန်မာမင်းများ လက်အောက်ခံအဖြစ် အမှုထမ်းခရေ။ [[သီပေါမင်း]]ပါတော်မူစွာအထိ ကတူးတပ်ရင်း သီးသန့်ဟိခရေ။ လွတ်လပ်ရီးဆွေးနွေးချိန်မာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းစွာ ကတူးတိုင်းရင်းသားတိအား အနီချ ခြင်းမဟိဘဲ ကတူးနယ်မြီတိအား ကချင်ပြည်နယ်သို့ သတ်မှတ်ပီးလိုက်ရေ။ အိန်းဂလိချ်လက်ထက်မှစပြီးကေ ကတူးတိုင်းရင်းသားတိဧ့ စည်းရုံးရီးပြိုကွဲခပြီးကေ နိုင်ငံရီးနယ်ပယ်မာ စိတ်ပါမှု နည်းလာကတ်တေ။ ၁၉၉၀ ရွီးကောက်ပွဲမာ ပါဝင်နှိုင်ခကေလေ့ ၂၀၁၀ ရွီးကောက်ပွဲမာ ကတူးတိုင်းရင်းသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်နှိုင်ခခြင်း မဟိခဲ့ပါ၊၊ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]] 131pb81tqiuu12ihmlk0jh6o0012nm9 0 4122 18101 2026-06-05T03:34:09Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ကနန်းလူမျိုး'''([[အိန်းဂလိချ်]]: '''Ganan people''') စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများဖြစ်ရေ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနန့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတချို့မာ အဓိကနိန်ထိုင်ကြရေ လူဦးရွီနည်းရ..." 18101 wikitext text/x-wiki '''ကနန်းလူမျိုး'''([[အိန်းဂလိချ်]]: '''Ganan people''') စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများဖြစ်ရေ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနန့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတချို့မာ အဓိကနိန်ထိုင်ကြရေ လူဦးရွီနည်းရေ လူမျိုးစုတခုဖြစ်တေ။ ကနန်းလူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] မိသားစုအထဲဟိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဧ့ Luish အခွဲအုပ်စုမာ ပါဝင်ရေဟု သတ်မှတ်ထားကတ်ရေ။ {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိဟိရသိမ့် (လူဦးရွီနည်းရေ လူမျိုးစု) | population_place = မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ မြန်မာဘာသာ | religions = ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးတိစွာ အောက်သားများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ဟိနိန်ယာဖြစ်တေ တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုတိထဲက တခုဟု ယူဆနှိုင်ရေ။  ကချင်တိကို "ခနာမ်(Hkap Nam)" ဟု ခေါ်ပနာ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) မာ နီထိုင်ရေ ကချင်တိကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကတ်ရာ ခနာမ်မှ ကနန်း ဖြစ်လာရေလို့လေ့ ယူကတ်ရေ။ နိုင်ငံရီး၊ ဘာသာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ ပေါင်းစည်းမှုတိကြောင့် အချိန်ကြာလာစွာနန့်တတူ မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းကို စိမ်ဝင်လားခဲ့ကတ်ရေ။ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ ယိုင်ကျေးသိမ်မွေ့စွာ၊ ရင်းနှီးခင်မင်တတ်စွာ၊ စားဝတ်နီရီး ရို့မာ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့်ဆိုရကေ စားသည်းမာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုးကတ်ရေတောင်ယာတော ထွက်ဆန်ရီစပါးနန့်သီးနှံတိနန့်သာ စားသောက်ကတ်၏။ ဝတ်ရီးမာလည်း ကိုယ်ရို့ဘာသာယက်လုပ်ရေ ခတောင်း၊ ထပိန်၊ အင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း၊ စောင်စရေ အဝတ်အထည်တိကိုရာ ဝတ်စားဆင်ယင်ကတ်ပါဧ့။ နီထိုင်မှုမာလည်း လက်ဖြစ် သစ်၊ ဝါး၊ သက်ကယ်တိနန့်သာ ဆောက်လုပ်နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ==ဘာသာစကား== ကနန်းဘာသာစကားစွာ ကတူးဘာသာစကားနန့် အလွန်နီးစပ်ပြီး၊ ရာစုနှစ်များစွာကြာ ဗမာဘာသာစကားနန့် ထိတွိဆက်ဆံမှုတိကြောင့် ဗမာဘာသာစကား သက်ရောက်မှုတိစွာတွိရရေ။ ဒေနိခေတ်မာ ကနန်းလူမျိုးအများစုစွာ မြန်မာဘာသာကို အဓိကအသုံးပြုလာကတ်ရား ယိုင်ကျေးမှုအရလည်း အောက်သားအုပ်စုအတွင်းကို တဆတ်ဆတ် ပေါင်းစည်းလားခကတ်တေ။ ==ယိုင်ကျေးမှု== ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြိုက်ကတ်ပြီး ကိုးကွယ်မှုမာ [[အောက်သား]]ရို့ထက်ပင် ထူးထူးခြားခြား ကိုးကွယ်ခြင်းကို တွိ့ဟိရလီရေ။ အထူးအနိန်နန့် ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလီးဂရုထားပနာ ဦးစားပီးစုပေါင်းလုပ်ဆောင်ကတ်ရေ။ လူငယ် လုံမငယ်ရို့၏ရာသက်ပန်ချစ်ရီး ကြိုက်ရီး အိမ်ထောင်ရီးဘဝအတွက် ကိုယ်ရို့ ဘာသာလွလွတ်လလပ် ရွီးချယ်ပိုင်ခွင့် ဟိလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် လပျိုစွာ အပျိုအိမ်ကို လပျိုလှည့် လားရောက်ရေအခါ အပျိုဧ့မိဘ မောင်ဘွားတိက ဧည့်ခန်းမာ လွလွတ်လလပ် ပြောဆိုခွင့်ပြုထားကတ်ရား အပျိုအနေနန့်လည်း ကွမ်း၊ ဆီး၊ လက်ဘက်၊ စစွာတိနန့် လပျိုမပြန်မချင်း မိုးလင်းအောင် ညလုံးပေါက်နီကေလေ့ ကြည်ဖြူစွာပင် ဧည့်ခံတတ်ကတ်တေ။ ကတူးကနန်းရို့စွာ ညီအစ်ကိုအရင်းအခြာများဖြစ်ကြောင်း နန့် ကချင်ရို့စွာ အကိုကြီးဖြစ်တေဆိုပနာလည်း ပြောဆိုမှုတိဟိရေ။ ကတူးလူမျိုးနန့်ကနန်းလူမျိုးရို့၏စကားတိမာ အများဆုံးတူကတ်ကေလေ့ ကချင်ဘာသာ စကားဖြင့်မူ မဆိုစလောက် တလုံးစ နှစ်လုံးစသာ တူသယောင်ယောင် တွိရရေ။ ယကေလေ့ ကတူးကနန်းရို့၏စကားတွင် ဗမာစကားလည်း တလုံးစ နှစ်လုံးစ ပါတတ်စွာဖြစ်ရာ နမူနာ ဗမာစကားဖြင့် ... ''နာမည် ဘာခေါ်ပါသလေး'' ... ဟု မီးမြန်းခြင်းကို ကနန်းစကားဖြင့် ... ''နံနံမေကော'' ...၊ ကချင်စကားဖြင့် ... ''နမြင်ဖာရဲ့တာ'' ... ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဗမာစကားဖြင့်... ''အားကြီးလှတာဘဲကွယ်'' ... ဆိုလိုစွာကို ကနန်းစကားဖြင့်... ''အားကြီးကလာမာကွယ်'' ... စသည်အနိန်နန့် သုံးနှုန်းပုံမျိုးဖြစ်တေ။ ကသာခရိုင် ကတူးကနန်းနယ်အထဲပိုင်းမာ အောက်သားတိနန့်ရောနှောနီထိုင်မှု မဟိသဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်လားလာမှုမာလည်း ဂါရီလမ်းကို မဆိုထားဘိ၊ ဇင်းခါလမ်းပင်လျှင် တချို့နီရာများမာ ခက်ခက်ခဲခဲလားလာရခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကတူးကနန်းလူ မျိုးအများစုစွာ ဗမာစကားကို နားလည်သူ နည်းပါးကတ်လီရေ။ ဒေနီရာမာ ကျွန်တော်၏နယ်မြီဓလိ့ အသုံးအနှုန်း မတတ်ကျွမ်းစဉ်က ကိုယ်တွိဖြစ်ရပ်တခုကို ဆက်ပနာတင်ပြလိုရေ။ အရှေ့သများနန့်ရောနှောနီထိုင်ပြီး ဗမာလိုသာ ပြောဆိုနီထိုင်ကတ်ရေ ကနန်းနယ်စပ် ပင်လည်ဘူးမြို့နန့် ၂ မိုင်ခန့်အကွာ စိုင်းယားကြီးကျေးရွာမှ ရင်းနှီးရေအမျိုးသမီးတဦးအား ကျွန်တော်မှ ... ''အဒေါ်ကြီးတယောက်ထဲလား ... တခြားလူတိ ဇာလားကြတုန်း'' ... ဆိုပနာ ထင်းခွဲနိန်ရေအိမ်ရှင်အမျိုးသမီးအား နှုတ်ဆက်မီးမြန်းလိုက်ရာ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးစွာ ခွဲလက်စ ထင်းနန့်ဒါးမကို မြေမာ ပစ်ချပနာ အိမ်ထက်သို့ ခပ်သွက်သွက်တက်လားပြီး အခန်းအပြင်ပကိုပင် ထွက်မလာဘဲ ကျွန်တော် ပြန်ရန် နှုတ်ဆက်ရေကိုပင် ဇာတခုလေ့ ပြန်လှန်မပြောဖိပါ။ ကျွန်တော့်မာ မသူဒရူဖြင့် ရွာလည်ရာမှ ပြန်လာရကေလေ့ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးဧ့အပြုအမူကြောင့် စိတ်မကောင်းဖြစ်နီခဲ့မိပါရေ။ သို့အတွက်နန့် ဆက်ပနာလိ့လာရေအခါမှ ... ''အဒေါ်ကြီးလို့ခေါ်စွာဟာ ... လင်က မယားကိုခေါ်လတ်စကားဗျ၊ လင်မယားသာ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းရစွာကြိုက်ရေစကား၊ ယင်းချင့် သူ့ကို အဒေါ်ကြီးခေါ်လို့မတ် ကို မာန်ပါနီစွာဘဲ'' ... ဆိုပနာ အမျိုးသမီးဧ့ခအိုက ပြန်ပြောပြမှ ကျွန်တော့်မာ တအံ့တဩဖြစ်မိ ယင်း ... ''ကျွန်တော်ရို့အရပ်မာ အဒေါ်ရို့ အဒေါ်ကြီးရို့ပိုင့်ခေါ်စွာဟာ ယိုင်ကျေးရေအနိန်နန့်ခေါ် စွာပါဗျာ။ မတ်ရို့ဓလိ့ ဒေပိုင်မသိနှိုင်ပါပါ၊ နောက် ဒေပိုင် မသုံးနှုန်းပါဗျာ၊ တောင်းပန်ပါရေ'' ... ဟု ရှင်းပြယင်း တောင်းပန်ခရရေ။ "ညယ်" နန့် "မညယ်" စွာ စကားသံအားဖြင့် နီးစပ်လုနီးနီးဖြင့် "ညယ်" ထက် "မညယ်" က စကားတလုံးသာ ပိုဧ့။ ကဒူးကနန်းရို့၏ "ညယ်"ဆိုရေစကားလုံးစွာ ယိုင်ကျေးသိမ်မွေ့ရေ အသုံးအနှုန်းပင် ဖြစ်သော်ငြားလည်း "မညယ်"ဟုရေ ကချင်(ဂျိန်းဖော)လူမျိုးရို့၏စကားလုံးမာ ဆဲရေးတိုင်းထွာခြင်းသာ ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် နယ်မြီဓလိ့တိနန့်ညီအစ်ကို နောင်ဘွားသွီးရင်းသားရင်း တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများအကြောင်းကို လိ့လာသိဟိသင့်ကတ်ကြောင်း တင်ပြအပ်ပေသတည်း။ <ref>ဥက္ကလာ-သောင်း ရီးရေ စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၇၁-ခုနှစ်၊ သြဂတ်လထုတ်၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာမျက်နှာ (၃၉ မှ ၄၀)အထိ လာဟိရေ ဆောင်းပါး</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]] pqdo71e10fwsd83m6y1n1yr9bpfkabc 18102 18101 2026-06-05T03:37:01Z Retkhaberi 224 /* ယိုင်ကျေးမှု */ 18102 wikitext text/x-wiki '''ကနန်းလူမျိုး'''([[အိန်းဂလိချ်]]: '''Ganan people''') စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများဖြစ်ရေ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနန့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတချို့မာ အဓိကနိန်ထိုင်ကြရေ လူဦးရွီနည်းရေ လူမျိုးစုတခုဖြစ်တေ။ ကနန်းလူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်–ဗမာ]] မိသားစုအထဲဟိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဧ့ Luish အခွဲအုပ်စုမာ ပါဝင်ရေဟု သတ်မှတ်ထားကတ်ရေ။ {{Infobox ethnic group | group = ကနန်းလူမျိုး | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_caption = | population = မသိဟိရသိမ့် (လူဦးရွီနည်းရေ လူမျိုးစု) | population_place = မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး) | languages = ကနန်းဘာသာစကား၊ မြန်မာဘာသာ | religions = ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးများ }} သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးတိစွာ အောက်သားများ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ဟိနိန်ယာဖြစ်တေ တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုတိထဲက တခုဟု ယူဆနှိုင်ရေ။  ကချင်တိကို "ခနာမ်(Hkap Nam)" ဟု ခေါ်ပနာ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) မာ နီထိုင်ရေ ကချင်တိကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကတ်ရာ ခနာမ်မှ ကနန်း ဖြစ်လာရေလို့လေ့ ယူကတ်ရေ။ နိုင်ငံရီး၊ ဘာသာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ ပေါင်းစည်းမှုတိကြောင့် အချိန်ကြာလာစွာနန့်တတူ မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းကို စိမ်ဝင်လားခဲ့ကတ်ရေ။ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ ယိုင်ကျေးသိမ်မွေ့စွာ၊ ရင်းနှီးခင်မင်တတ်စွာ၊ စားဝတ်နီရီး ရို့မာ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့်ဆိုရကေ စားသည်းမာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုးကတ်ရေတောင်ယာတော ထွက်ဆန်ရီစပါးနန့်သီးနှံတိနန့်သာ စားသောက်ကတ်၏။ ဝတ်ရီးမာလည်း ကိုယ်ရို့ဘာသာယက်လုပ်ရေ ခတောင်း၊ ထပိန်၊ အင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း၊ စောင်စရေ အဝတ်အထည်တိကိုရာ ဝတ်စားဆင်ယင်ကတ်ပါဧ့။ နီထိုင်မှုမာလည်း လက်ဖြစ် သစ်၊ ဝါး၊ သက်ကယ်တိနန့်သာ ဆောက်လုပ်နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ==ဘာသာစကား== ကနန်းဘာသာစကားစွာ ကတူးဘာသာစကားနန့် အလွန်နီးစပ်ပြီး၊ ရာစုနှစ်များစွာကြာ ဗမာဘာသာစကားနန့် ထိတွိဆက်ဆံမှုတိကြောင့် ဗမာဘာသာစကား သက်ရောက်မှုတိစွာတွိရရေ။ ဒေနိခေတ်မာ ကနန်းလူမျိုးအများစုစွာ မြန်မာဘာသာကို အဓိကအသုံးပြုလာကတ်ရား ယိုင်ကျေးမှုအရလည်း အောက်သားအုပ်စုအတွင်းကို တဆတ်ဆတ် ပေါင်းစည်းလားခကတ်တေ။ ==ယိုင်ကျေးမှု== ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး ကိုးကွယ်မှုမာ [[အောက်သား]]ရို့ထက်ပင် ထူးထူးခြားခြား ကိုးကွယ်ခြင်းကို တွိ့ဟိရလီရေ။ အထူးအနိန်နန့် ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလီးဂရုထားပနာ ဦးစားပီးစုပေါင်းလုပ်ဆောင်ကတ်ရေ။ လူငယ် လုံမငယ်ရို့၏ရာသက်ပန်ချစ်ရီး ကြိုက်ရီး အိမ်ထောင်ရီးဘဝအတွက် ကိုယ်ရို့ ဘာသာလွလွတ်လလပ် ရွီးချယ်ပိုင်ခွင့် ဟိလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် လပျိုစွာ အပျိုအိမ်ကို လပျိုလှည့် လားရောက်ရေအခါ အပျိုဧ့မိဘ မောင်ဘွားတိက ဧည့်ခန်းမာ လွလွတ်လလပ် ပြောဆိုခွင့်ပြုထားကတ်ရား အပျိုအနေနန့်လည်း ကွမ်း၊ ဆီး၊ လက်ဘက်၊ စစွာတိနန့် လပျိုမပြန်မချင်း မိုးလင်းအောင် ညလုံးပေါက်နီကေလေ့ ကြည်ဖြူစွာပင် ဧည့်ခံတတ်ကတ်တေ။ ကတူးကနန်းရို့စွာ ညီအစ်ကိုအရင်းအခြာများဖြစ်ကြောင်း နန့် ကချင်ရို့စွာ အကိုကြီးဖြစ်တေဆိုပနာလည်း ပြောဆိုမှုတိဟိရေ။ ကတူးလူမျိုးနန့်ကနန်းလူမျိုးရို့၏စကားတိမာ အများဆုံးတူကတ်ကေလေ့ ကချင်ဘာသာ စကားဖြင့်မူ မဆိုစလောက် တလုံးစ နှစ်လုံးစသာ တူသယောင်ယောင် တွိရရေ။ ယကေလေ့ ကတူးကနန်းရို့၏စကားတွင် ဗမာစကားလည်း တလုံးစ နှစ်လုံးစ ပါတတ်စွာဖြစ်ရာ နမူနာ ဗမာစကားဖြင့် ... ''နာမည် ဘာခေါ်ပါသလေး'' ... ဟု မီးမြန်းခြင်းကို ကနန်းစကားဖြင့် ... ''နံနံမေကော'' ...၊ ကချင်စကားဖြင့် ... ''နမြင်ဖာရဲ့တာ'' ... ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဗမာစကားဖြင့်... ''အားကြီးလှတာဘဲကွယ်'' ... ဆိုလိုစွာကို ကနန်းစကားဖြင့်... ''အားကြီးကလာမာကွယ်'' ... စသည်အနိန်နန့် သုံးနှုန်းပုံမျိုးဖြစ်တေ။ ကသာခရိုင် ကတူးကနန်းနယ်အထဲပိုင်းမာ အောက်သားတိနန့်ရောနှောနီထိုင်မှု မဟိသဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်လားလာမှုမာလည်း ဂါရီလမ်းကို မဆိုထားဘိ၊ ဇင်းခါလမ်းပင်လျှင် တချို့နီရာများမာ ခက်ခက်ခဲခဲလားလာရခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကတူးကနန်းလူ မျိုးအများစုစွာ ဗမာစကားကို နားလည်သူ နည်းပါးကတ်လီရေ။ ဒေနီရာမာ ကျွန်တော်၏နယ်မြီဓလိ့ အသုံးအနှုန်း မတတ်ကျွမ်းစဉ်က ကိုယ်တွိဖြစ်ရပ်တခုကို ဆက်ပနာတင်ပြလိုရေ။ အရှေ့သများနန့်ရောနှောနီထိုင်ပြီး ဗမာလိုသာ ပြောဆိုနီထိုင်ကတ်ရေ ကနန်းနယ်စပ် ပင်လည်ဘူးမြို့နန့် ၂ မိုင်ခန့်အကွာ စိုင်းယားကြီးကျေးရွာမှ ရင်းနှီးရေအမျိုးသမီးတဦးအား ကျွန်တော်မှ ... ''အဒေါ်ကြီးတယောက်ထဲလား ... တခြားလူတိ ဇာလားကြတုန်း'' ... ဆိုပနာ ထင်းခွဲနိန်ရေအိမ်ရှင်အမျိုးသမီးအား နှုတ်ဆက်မီးမြန်းလိုက်ရာ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးစွာ ခွဲလက်စ ထင်းနန့်ဒါးမကို မြေမာ ပစ်ချပနာ အိမ်ထက်သို့ ခပ်သွက်သွက်တက်လားပြီး အခန်းအပြင်ပကိုပင် ထွက်မလာဘဲ ကျွန်တော် ပြန်ရန် နှုတ်ဆက်ရေကိုပင် ဇာတခုလေ့ ပြန်လှန်မပြောဖိပါ။ ကျွန်တော့်မာ မသူဒရူဖြင့် ရွာလည်ရာမှ ပြန်လာရကေလေ့ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးဧ့အပြုအမူကြောင့် စိတ်မကောင်းဖြစ်နီခဲ့မိပါရေ။ သို့အတွက်နန့် ဆက်ပနာလိ့လာရေအခါမှ ... ''အဒေါ်ကြီးလို့ခေါ်စွာဟာ ... လင်က မယားကိုခေါ်လတ်စကားဗျ၊ လင်မယားသာ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းရစွာကြိုက်ရေစကား၊ ယင်းချင့် သူ့ကို အဒေါ်ကြီးခေါ်လို့မတ် ကို မာန်ပါနီစွာဘဲ'' ... ဆိုပနာ အမျိုးသမီးဧ့ခအိုက ပြန်ပြောပြမှ ကျွန်တော့်မာ တအံ့တဩဖြစ်မိ ယင်း ... ''ကျွန်တော်ရို့အရပ်မာ အဒေါ်ရို့ အဒေါ်ကြီးရို့ပိုင့်ခေါ်စွာဟာ ယိုင်ကျေးရေအနိန်နန့်ခေါ် စွာပါဗျာ။ မတ်ရို့ဓလိ့ ဒေပိုင်မသိနှိုင်ပါပါ၊ နောက် ဒေပိုင် မသုံးနှုန်းပါဗျာ၊ တောင်းပန်ပါရေ'' ... ဟု ရှင်းပြယင်း တောင်းပန်ခရရေ။ "ညယ်" နန့် "မညယ်" စွာ စကားသံအားဖြင့် နီးစပ်လုနီးနီးဖြင့် "ညယ်" ထက် "မညယ်" က စကားတလုံးသာ ပိုဧ့။ ကဒူးကနန်းရို့၏ "ညယ်"ဆိုရေစကားလုံးစွာ ယိုင်ကျေးသိမ်မွေ့ရေ အသုံးအနှုန်းပင် ဖြစ်သော်ငြားလည်း "မညယ်"ဟုရေ ကချင်(ဂျိန်းဖော)လူမျိုးရို့၏စကားလုံးမာ ဆဲရေးတိုင်းထွာခြင်းသာ ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် နယ်မြီဓလိ့တိနန့်ညီအစ်ကို နောင်ဖွားသွီးရင်းသားရင်း တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများအကြောင်းကို လိ့လာသိဟိသင့်ကတ်ကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသတည်း။ <ref>ဥက္ကလာ-သောင်း ရီးရေ စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၇၁-ခုနှစ်၊ သြဂတ်လထုတ်၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာမျက်နှာ (၃၉ မှ ၄၀)အထိ လာဟိရေ ဆောင်းပါး</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]] kw1w3lkmk3r7r0co16171vbetghsh3h 0 4123 18103 2026-06-05T09:50:35Z Retkhaberi 224 Created page with "==ကမ်းယံလူမျိုး== အာသျှတိုက် အလယ်ပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ မွန်ဂိုလူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ဒေသမာ အစာရီစာ ယှားပါးသဖြင့် ရှီးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တောင်ဘက်ကို တသုတ်ပြီး တသုတ်..." 18103 wikitext text/x-wiki ==ကမ်းယံလူမျိုး== အာသျှတိုက် အလယ်ပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ မွန်ဂိုလူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ဒေသမာ အစာရီစာ ယှားပါးသဖြင့် ရှီးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တောင်ဘက်ကို တသုတ်ပြီး တသုတ် ပြောင်းရွိလှာကတ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှီးဦးစွာ ဝင်လှာသူတိမာ တိဘက်-မြန်မာလူမျိုးတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ သူရို့စွာ အရှိဖက်လမ်း၊ အနောက်ဘက်လမ်းဆိုပနာ လမ်းနှစ်သွယ်နန့် ဝင်ရောက်လှာကတ်တေ။ အရှိဖက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လှာသူစွာ မဲခေါင်မြစ်ကြောင်း၊ သံလွင်မြစ်ကြောင်း ရို့နန့် ဝင်ရောက်လှာကတ်တေ။ အနောက်ဘက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လှာသူရို့အနက် တချို့မာ ဒီဟောင်းခေါ် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ဝှမ်းအတိုင်း ဆင်းလှာကတ်ပြီးကေ အာသံနယ်မာ မြို့ပြ တည်ထောင်နီထိုင်ကတ်ရေ။ တချို့မာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း၊ ချင်းမားမြစ်ကြောင်းရို့နန့် ဝင်ရောက်လှာကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် သူရို့စွာ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နန့် ဧရာဝတီမြစ်များအကြားဟိ ရေဝေကုန်းတန်းကြီးမာ မှီတင်းနီထိုင်လှာကတ်ရာ နောင်ကာလ ကြာမြင့်သော် တောင်ဘက်ကို ပြန့်နှံ့ဗျာယ် နီထိုင်ကတ်လီရေ။ တိဘက်-မြန်မာရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံမားသို့ ရောက်လှာရေအခါ ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက်ဆိုပနာ အမျိုးသုံးစား ကွဲပြားခရေ။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတလျှောက်မာ ပျူရို့မြို့ပြ တည် ထောင်နီထိုင်ကတ်ရေ။ အနောက်ရိုးမတလျှောက်ဖြစ်ရေ တောင်ကုန်းဒေသများမာ နီထိုင်သူတိကို သက်ဟု ခေါ်တွင်ရေ။ အနောက်ရိုးမဧ့ တောင်ဘက်စွန်းဖြစ်ရေ ရခိုင်ရိုးမနန့် ဘင်္ဂလားအော်အကြားဟိ ပင်လယ်ကမ်းခြီ အရပ်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်သူတိကို ကမ်းယံဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ကာလကြာမြင့်သော် ပျူရို့စွာ ကွယ်ပျောက်လို့ မြန်မာအစု မာ ပါဝင်လှာကတ်တေဟု ဆိုရေ။ သက်နန့် ကမ်းယံ တိကိုမူ ချင်း၊ ရခိုင်အစုများမာ ထည့်သွင်းရွီတွက်ကြ လီရေ။ ကမ်းယံရို့ မှီတင်းနီထိုင်ရာဒေသမာ သံတွဲမှစပြီးကေ တောင်စဉ်ခနစ်ခရိုင်ဖြစ်ကြောင်း၊ သရေခေတ္တရာမာ ပျူရို့ ကောင်းစားစဉ် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းမာ ကမ်းယံရို့ဟိခကြောင်း ယင်းရို့မာ ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြောင်း သိရရေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]] qwpxwomehptv6u0dru73r5beqd8mhaa 0 4124 18104 2026-06-05T09:58:05Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox ethnic group | group = ကယန်း | native_name = ပဒေါင် | native_name_lang = my | flag = [[File:Flag of the Kayan people.svg|100px]] | flag_caption = ကယန်းအမျိုးသားအလံ | image = Kayan woman with neck rings.jpg | image_caption = ကယန်းအမျိုးသမီးတဦး | population = ၁၈၀,၀၀၀ | genealogy = | regions = မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိ..." 18104 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ကယန်း | native_name = ပဒေါင် | native_name_lang = my | flag = [[File:Flag of the Kayan people.svg|100px]] | flag_caption = ကယန်းအမျိုးသားအလံ | image = Kayan woman with neck rings.jpg | image_caption = ကယန်းအမျိုးသမီးတဦး | population = ၁၈၀,၀၀၀ | genealogy = | regions = မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနန့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | region1 = {{flagcountry|Myanmar}}: [[သျှမ်းပြည်နယ်]] | pop1 = ၉၀,၀၀၀ | ref1 = | region2 = {{flagcountry|Myanmar}}: [[ကယားပြည်နယ်]] | pop2 = ၇၀,၀၀၀ | ref2 = | region3 = {{flagcountry|Myanmar}}: [[ကရင်ပြည်နယ်]] | pop3 = ၁၅,၀၀၀ | ref3 = | region4 = {{flagcountry|Thailand}} | pop4 = ၆၀၀ | ref4 = | region5 = {{flagcountry|Vietnam}} | pop5 = ၆၀၀ {{Citation needed|date=ဂျူလိုင် ၂၀၁၇}} | ref5 = | region6 = {{flagcountry|USA}} | pop6 = ၆၀၀ | ref6 = | region7 = {{flagcountry|Minnesota}} | pop7 = ၆၀၀ | ref7 = | languages = [[ပဒေါင်ဘာသာစကား]] | religions = [[ရိုမန်ကတ်သလစ်]] ၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = | footnotes = }} [[File:Karen Padaung Girl Portrait.jpg|thumb|200px|ကယန်းအချေတဦး]] * ပဒေါင် ( ကယားပြည်နယ် ) * ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူ[[မျိုးနွယ်စု]] ဆင်းသက်ပုံ အရ [[ကရင်နီ]]မျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ။ '''ကယန်း'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ တောင်ပေါ်ဒေသ မာ နီထိုင်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် လူမျိုး တခုဖြစ်တေ။ ကရင်နီ မျိုးနွယ်စုဝင် လူမျိုးစုတစု ဖြစ်ပြီးကေ ကယန်းလထာ(ဇယိမ်း)၊ ကယန်းကငန်(ယင်းဘော်)၊ ကယန်းကဒေါ့(ဂေခို) နန့် ကယန်းကခေါင်း (ဝါ) ကယန်းလဟွီ([[ပဒေါင်]]) ဆိုပနာ ကယန်း မျိုးနွယ်စု လေးစုဟိရေ။ အတိက [[ပဒေါင်]]ဟု သိထားရေလူမျိုးတိစွာ [[ကယန်း]]ထဲမာ ပါဝင်ရေ။ သူရို့စွာလည်း “ပဒေါင်”ဟု ခေါ်ရေကို မကြိုက်ချေ။ “ပဒေါင်”ဆိုစွာမာ [[ရှမ်း]]ရို့က ပီးရေ နာမည်ဖြစ်တေ။ သူရို့ဘာသာ မှည့်ခေါ်ရေ နာမည် မဟုတ်။ သူရို့က ကယန်းဟု ခေါ်ရေကိုနှစ်သက်ရေ။ တခါတရံ အရာကယန်းလူမျိုးတိနန့် ကွဲပြားစီရန် သူရို့ကိုယ်သူရို့ “လိုင်ဖင်းရှည်”၊ “ကြီးကွင်းပတ်”လို့လေ့ ညွှန်းပြီး ပြောတတ်သိမ့်ရေ။ [http://mmthinker.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113040041/http://mmthinker.net/ |date=13 January 2012 }} == သမိုင်းကြောင်း == ကယန်းတိုင်းရင်းသားတိက ကိုယ်ရို့ လူမျိုးဧ့ မူလနာမည်မာ "ကန်ယန်" ဖြစ်တေဟု ဆိုရေ။ "ကန်"မာ "ပိုင်နက်၊ နယ်မြီ" ဖြစ်ပြီးကေ၊ "ယန်"မာ "စစွဲမမြဲ ဟိခြင်း၊ နိန်ရာတကျ ဟိခြင်း"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယင်းအတွက်နန့် "ကန်ယန်"ဆိုစွာမာ "''နယ်မြီဒေသတခုအထဲ နိန်ရာတကျ စစွဲမမြဲနီတတ်ရေ လူမျိုး''"ဟု ဆိုလိုရေ။ ကာလရွီ့လျောလာရေအခါ "ကန်ယန်"မှ "ကယန်း" ဖြစ်လာရေဟု ဆိုရေ။ ယင်းအပြင် ကယန်းမျိုးနွယ်မာ မျိုးနွယ်ခွဲပေါင်း (၄)မျိုးဟိရေဟု ဆိုရေ။ ယင်းရို့မာ- # ကိုယ့်ကိုယ်ကို တောင်ပေါ်ဒေသဧ့ အသျှင်သခင်ဟု ယူဆထားပြီးသား အမျိုးသမီးတိ၏ လိုင်ဖင်းနန့် ခြီထောက်ရို့မာ ကြီးခွေများ ရစ်ပတ်ဝတ်ဆင်လေ့ဟိရေ "ကယန်း" (ပဒေါင်) # မြီပြန့်လွင်ပြင်မာ အနေများပြီးကေ လိုင်ဖင်းမာ ဖေသာပြားများ ချိတ်ဆွဲဝတ်ဆင်လေ့ဟိရေ ယင်းဘော် ခေါ် "ကယန်း" (ကငန်) # တောင်ပေါ်ဒေသမာ အနီများပြီးကေ ကယန်း(ပဒေါင်)ဘာသာစကားနန့် အလွန်နီးစပ်ရေ စကားကို ပြောဆိုကတ်တေ ဂေခို ခေါ် "ကယန်း" (ကဒေါ့) # တောင်ပေါ်ဒေသ ကျောက်တုံး၊ ကျောက်စိုင်တိကြားမာ အိမ်ချေတိဆောက်ကာ အမျိုးသားတိ ကတုံးတုံးလိ့ဟိရေ ဇယိမ်း ခေါ် "ကယန်း" (လထ) ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ကယန်း (ပဒေါင်)တိုင်းရင်းသားတိကို [[ရှမ်း]]ရို့က ပဒေါင်ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ကြီးပတ်ရေသူ - "ပတ်တောင်း" ဆိုရေ [[ရှမ်းစကား]]မှ "ပဒေါင်"ဖြစ်လာရေဟု ဆိုရေ။ "ကယန်း" (ပဒေါင်) တိုင်းရင်းသားတိ ကိုယ်တိုင်ကမူ ကောင်း-ခေါင်း-ဒိုးဟု ခေါ်ကတ်တေ။ "တောင်တိ၏ အသျှင်သခင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ [[File:Pan Pat Village, Loikaw, Kayar.jpg|thumb|ကယန်းလူမျိုးများနီထိုင်ရေ ဒီးမော်ဆိုမြို့နယ်၊ ပန်ပက်ကျေးရွာ]] == ပေါ်ပေါက်လှာပုံ == ကယန်းတိုင်းရင်းသားတိက ကိုယ်ရို့လူမျိုးဖြစ်ပေါ်လှာပုံကို ''ကာကောင်း'' ဟုခေါ်ရေ လင်္ကာရှည်ကြီးဖြင့် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် နှုတ်တိုက်ရွတ်ဖတ်မှတ်သားလာခကတ်တေ။ ထိုလင်္ကာရှည်ကြီးဧ့ မြန်မာပြန် အနက်အဓိပ္ပာယ်မာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ။ ကယန်းတိုင်းရင်းသားတိစွာ မူလက မောအိုက်ရှခေါ် အာသျှမိုင်းနားအရပ်ဒေသမာ နီထိုင်ခရေ ဆို၏။ မောအိုက်ရှဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ "အကြီးဆုံးနန့် ပထမဆုံးဖြစ်ပေါ်လှာရေ နယ်မြီ"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အာသျှမိုင်းနားမာ ဟိစဉ် မျှော်စင်နီကြီးကို မိုးထိတောင်တည်ဆောက်ကတ်ရာ အသျှူတစ်ရာမြင့်ယင့်အတွက် ပြိုကျလားသဖြင့် လူ၊ သတ္တဝါအားနူံးရို့ ထီးခြင်းခံခရရေ။ ထိုနီရာကို ကယန်းရို့က ဘီလူးခေါ် ဘေဘီလုန်ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ အားလုံးပိတ်အရပ်ဖြစ်တေ။ လူ၊ သတ္တဝါရို့ထီးခြင်းခံရရေအတွက် အကြီးအမှူးဖြစ်သူ ဖူးကလိပ်ဆိုသူက မြီကြီးကို ရေဖြင့် သုံးပိုင်းပိုင်းရာမာ ကယန်းရို့စွာ နီထွက်ရာ အရှိဖက်အစိတ်မာ ပါဝင်ကတ်ကုန်သည်ဟု ဆိုရေ။ နောက်ထပ် အိုင်ရာဟုခေါ်ရေ အရပ်သို့ လားရောက်နီထိုင်ကတ်ရေအခါ လူအများစွာ ဆိုး၊ မိုက်ကြယင့်အတွက် မိုးအာကာမှ မီးကျလှာပြီး ကမ္ဘာမြီပြင်မှ မြေပြိုကျလားရေ အတွက် ကြောက်မတ်ဖွယ်ရာ မြို့(၇)မြို့၊ ရွာ(၇)ရွာ သီကြီပျက်စီးလားပြီး ဒေနိန့်ထိ '''အိုင်ရာအိုင်''' ဖြစ်လားရေဟု ဆိုရေ။ နောက်နောက်ထပ် အတ်ရတ်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်စဉ် (၇)နှစ်၊ (၇)မိုး မိုးခေါင်ရေရှား ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးကြသဖြင့် ထိုဒေသဆီမှ မိုသာခေါ် သားသဲကန္တာရအရပ်သို့ ပြောင်းရွိနီထိုင်ကတ်ရေလို့ ဆိုရေ။ ယင်းမှ တဖန် နှစ်ပေါင်းလေးရာကျော် ခရီးလားလာယား တောတောင်ထူထပ်ရေ မောဂွေခေါ် [[မွန်ဂိုလီးယား]] ဒေသကို ရောက်ဟိနီထိုင်ခကတ်ရေလို့ ဆိုရေ။ မောဂွေဧ့ အနက်မာ ''မိုးကုပ်စက်ဝိုင်းဧ့ အမြင့်ဆုံးနီရာ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ [[မွန်ဂိုလီးယား]]ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်စဉ် ကယန်းလူမျိုးစွာ လင်းယန်းနန့် လင်းချူးဆိုပနာ နှစ်ခုခွဲလာရာ နယ်မြီနီရာ အမွီခွဲရီးကိစ္စနန့် ပတ်သတ်လို့ တနားတခါမသင့်တင့်ကြဘဲ စစ်တိုက်ကတ်ယင့်အတွက် လင်းယန်းလူမျိုးစုစွာ တောင်ဘက်အရပ်သို့ထွက်ခွာလာရေ ဟူဧ့။ တဖန် ဟိုလူမျိုးစုအထဲက 'ခေ' ခေါ် '[[တရုတ်]]' နန့် 'ခဲယန်း' ခေါ် 'ကယန်း'လူမျိုးစုနှစ်စု ထပ်မံကွဲထွက်လှာပြန်လို့ နယ်မြီဂွက်နန့် ပတ်သတ်လို့ တနားတခါခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားကတ်ရာမှ ယှုံးနှိမ့်ရေ ကယန်းလူမျိုးစုစွာ တောင်ဘက်ကို ပြောင်းရွိခကတ်ရေလို့ ဆိုရေ။ ယင်းပိုင်ပြောင်းရွိလာရေ အခါ စော်ဘွားခေါ် စော်ဘွားလင်ခရန်းဆိုသူက ဦးဆောင်လို့ အုပ်ချုပ်လားရေဟူဧ့။ မွန်ဂိုလီးယာမှ တောင်ဘက်ကို ပြောင်းရွိလာရာ တောင်ဘက်ကို ပြောင်းရွိလာရာ "တောင်ဖာတောင်မက်ခေါ် တိဘက်" သို့ရောက်လှာလို့ "ကွီလုံ၊ ကွီလန် "တောင်တန်းမာ တောင်ယာတိကို စိုက်ပျိုးကြလို့ တောင်ကမ်းထောင်းပြိုကျလှာအတွက်နန့် အိုင်ကြီး(၃)ခု၊ မြစ်ကြီး(၃)သွယ် မြစ်ဖျားခံရာဒေသကို ပြောင်းရွိလာယား နီထိုင်ကတ်ရေလို့ စော်ဘွားထောဖားအမျိုးက အုပ်ချုပ်ကြီးကြပ်လာရေဟု ဆိုရေ။ == ကယန်းရို့၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီး == ကယန်းလူမျိုးရို့၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီးစွာ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်ခရေ။ အဂုဥက္ကဋ္ဌ ငိန်းကယန်းထန်စွာ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၇ ရက်နိ အရီးအခင်း ဖြစ်ပွားစဉ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မာ မောင်ရွှီအေး နာမည်ဖြင့် ကျောင်းတက်နီရေ ကျောင်းသား တယောက် ဖြစ်တေ။ နီဝင်းအစိုးရ၏ အရက်စက်ဆုံးရေ ကျောင်းသားအရီးအခင်း ဖြိုခွင်းမှုကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွိခရရေ တိုင်းရင်းသား ကျောင်းသားငယ်စွာ တုန်လှုပ်လားခီရေ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် နီဝင်းစစ်ကောင်စီလက်ထက် ပြည်မား ငြိမ်းချမ်းရီး အတွက် ခြောက်ခရိုင် လူထုဆန္ဒဖော်ထုတ်ပွဲများမာ ကျောင်းသားတယောက်အနိန်နန့် ရှိတန်းမှ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခရေ။ နီဝင်းစစ်ကောင်စီစွာ ငြိမ်းချမ်းရီးဆွေးနွေးပွဲများ တဖက်သက် ဖျက်သိမ်းပြီး တောမား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တိကို ပြန်ပနာမောင်းထုတ်ရေ ဖြစ်ရပ်ကို တွိကြုံခရပြန်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လက်နက် အားကိုးပြီး ဖိနှိပ်ဖြိုခွင်းရေ အစိုးရကို လက်နက်နန့်သာ သူတိုက်ကိုယ်တိုက် တိုက်ရဖို့ဟု စဉ်းစား ယုံကြည်မိလီရေ။ တောခိုဖို့ ကျောင်းသားတယောက်အနိန်နန့် ကရင်တော်လှန်ရီးနယ်မြီသို့ ရောက်ဟိခရေ။ ကရင်တပ်မှူးတိနန့် တတူနီထိုင်စဉ် ကယန်းလူမျိုးတယောက်အနေနန့် ကိုယ့်ဒေသမာ တော်လှန်ရီးအဖွဲ့အစည်း ဟိလိုက်စွာ၊ မဟိသိမ့်လျှင် ကိုယ့်ဒေသအထဲ ပြန်ပနာစည်းရုံး သင့်ကြောင်း အကြံပြုကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ကိုယ့်ဒေသမားသို့ စည်းရုံးရီးဆင်းရန် ပြန်လာခလီရေ။ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီးကို စတင်ရန် လူစုနေစဉ် နီဝင်းအစိုးရ မှ [[ဖေသာစက္ကူ]] ၁၀ဝ တန်တိကို တရားမဝင်အဖြစ် ကြေညာရေ။ လကုန်ရက်မာ ၁၀ဝ တန်တွေ ရထားရေ ကယန်းဝန်ထမ်းတိဧ့ လစာလေးတိ၊ တောထဲမာ ဒေသထွက်ကုန်လေးတိ ရောင်းပြီး စုထားရေ ချွေးနည်းစာ ရာတန်လေးတိ တန်ဖိုးမဲ့ကုန်ရာ။ လူထု၏ဒေါသက လူစုနိန်ရေ တော်လှန်ရီးကို အဟိန်မြင့်စီခပြီ။ ကယန်းလူမျိုး တော်တော်များများမာ ဂျပန်ခေတ်၊ အိန်းဂလိချ်ခေတ် က ရယူထားရေ လက်နက်ကောင်းတိ ၂၀ဝ လောက် ဟိပြီးသားမို့ လက်နက်အတွက် အခက်အခဲမဟိတော့။ ပထမဆုံးအနိန်နန့်တိုက်ပွဲက ဖယ်ခုံမြို့နယ် ပီကင်းကျေးရွာ ဂါတ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခရေ။ နီဝင်းအစိုးရကို စတင်တော်လှန်ရေ ထိုနိစွာ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၄ ရက်နိ၊ ကယန်းလက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီးနိ အဖြစ် ကယန်းလူမျိုးတိ၏ သမိုင်းမာ မှတ်တမ်းတင်ခရေ။ <ref>သျှင်ထွေးယဉ်(မနုဿ) ယကန်း(ပဒေါင်)-ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပီဆုရ</ref> အမျိုးသမီးရို့စွာ လည်တိုင်ရှည်မှ လှပရေဟု ယုံကြည်သဖြင့် လည်တိုင်ရှည်အောင် လိုင်ဖင်းမာ ကြီးခွေတိကို တခွေပြီးတခွေဆင့်ပနာ ရစ်ပတ်ဝတ်ဆင်ရေ အလိအထဟိရေ ပဒေါင်လူမျိုးရို့စွာ ကရင်လူမျိုး တမျိုးဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ ပဒေါင်အမျိုးသမီးများ လိုင်ဖင်းမာ ကြီးခွေစွပ်ရေ အလိအထမာ ကွယ်ပျောက်စပြုနိန်ယာ ဖြစ်တေ။ ပဒေါင်ရို့စွာ ၁၉၃၁-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရွီ ၁၆,၅ဝဝ ကျော်လှောက် ဟိပြီးကေ၊ တောင်ငူအရှိဖက် ကယားပြည်နယ်နန့် သျှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းဒေသရို့အကြားမာ အဝှမ်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းမာ ပဒေါင် ၁၄,ဝဝဝ လှောက်ဟိဟိ ကယားပြည်နယ်မာ ၂,၅၀၀ ကျော်ဟိရေ။ ပျဉ်းမနား အရှိဖက်မာ ဟိရေ ကယားပြည်နယ်ထဲ အပါအဝင် ပေါင်းလောင်းငယ် မြစ်ဝှမ်းဟိ စတုရန်းမိုင် ၁၅၀ မျှ ကျယ်ရေ မြီပြန့်မာလည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ ပဒေါင်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို '''ကေကောင်းဒု''' ဟုခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ ပဒေါင် အမျိုးသားရို့စွာ တောင်သူလူမျိုးရို့ကဲ့သို့ပင် ဖော်ရွေသူတိ ဖြစ်တေ။ ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းရေ။ အလုပ်ကို အပင်ပန်းခံလို့ လုပ်နှိုင်ကတ်ရေ။ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် နီတတ်ကတ်တေ။ ပဒေါင်ရို့စွာ တောင်ယာကို [[လှီခါးထစ်စိုက်ပျိုးနည်း]]ဖြင့် စိုက်ပျိုးရာမာ တောင်စောင်းမာ တဆင့်ပြီး တဆင့် ကန်သင်းခတ်လို့ ရီသွင်း စိုက်ပျိုးကတ်တေ။ ထိုအလုပ်မာ များစွာခက်ခဲ ပင်ပန်းရေ။ ယကေလေ့ မအယိုးမညူ လုပ်ကတ်တေ။ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် အလုပ်မာလည်း ကောင်းစွာလုပ်တတ်ကတ်ရေ။ အမဲလိုက်လည်း ဝါသနာထုံရေ။ ပတ်ဝန်းကျင်ဟိ တောင်ပေါ်သားရို့မာ ပဒေါင်ရို့စွာ အလုပ်အကိုင်မာ အတော်ဆုံး ကောင်းဘီယက် လူတမျိုးဖြစ်တေဟု ချီးကျူးခံရရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၆)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references/> * ခင်မင်းဇော် ဘလော့ဂ် [http://khinminzaw.blogspot.com/2008/07/blog-post.html] {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]] o2u9wmv898z0c81ean8penszq5re4te