ကယားလူမျိုး

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကယားလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4125</id>
    <revision>
      <id>18105</id>
      <timestamp>2026-06-05T13:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ကယားလူမျိုး''' ({{lang-en|Kayah People}}) သို့မဟုတ် '''ကရင်နီ''' (Karenni) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ အရှိဖက်တောင်တန်းဒေသများဖြစ်ရေ [[ကယားပြည်နယ်]]မာ အဓိကနိန်ထိုင်ကတ်တေ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ကရင်နွယ်စု]]ဝင်...&quot;</comment>
      <origin>18105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14904" sha1="71dlbmrsjzswficu5ge4may10ivsnkl" xml:space="preserve">'''ကယားလူမျိုး''' ({{lang-en|Kayah People}}) သို့မဟုတ် '''ကရင်နီ''' (Karenni) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ အရှိဖက်တောင်တန်းဒေသများဖြစ်ရေ [[ကယားပြည်နယ်]]မာ အဓိကနိန်ထိုင်ကတ်တေ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ကရင်နွယ်စု]]ဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စော်ဘွားနယ်မြီတိအဖြစ် ရပ်တည်ခရေ ရာဇဝင်ဟိရေ၊၊

{{Infobox ethnic group
| group = ကယားလူမျိုး
| native_name = {{lang|kyu|Kayah}}, {{lang|kyu|Kayan-ne}} ꤊꤢ꤬ꤛꤢ꤭ꤜꤟꤤ꤬-ꤖꤢꤨ
| image = Kayar.jpg
| caption = ကယား (ကရင်နီ) ရိုးရာဝတ်စုံ
| population = ၂၅၀,၀၀၀ ကျော် (လှောက်မှန်း)
| regions = {{flag|Myanmar}}&lt;br /&gt;∟ [[ကယားပြည်နယ်]]&lt;br /&gt;∟ [[ကရင်ပြည်နယ်]]&lt;br /&gt;∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{flag|Thailand}}&lt;br /&gt;∟ [[မေဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]
| languages = [[ကယားဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]
| religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (ကတိုးဘိုး)
| related = [[ကရင်လူမျိုး]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး]]
}}

== သမိုင်းကြောင်းနန့် နာမည်ရင်းမြစ် ==
ကယားလူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို လူနှင့်ငှက် အမျိုးအနွယ်ဖြစ်ရေ [[ကိန္နရီ ကိန္နရာ]] ရို့မှ ဆင်းသက်လာရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ၊၊ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ခေတ်မာ ယင်းရို့ ဝတ်ဆင်ရေ အင်္ကျီအရောင်ကို အစွဲပြုပနာ &quot;ကရင်နီ&quot; (Red Karen) ဟု ခေါ်ဆိုခကတ်ရေ၊၊ ၁၈၇၅ ခုနှစ်မာ မြန်မာဘုရင် [[မိုဃ်းကျောက်မင်း]] နန့် ဗြိတိသျှအစိုးရရို့အကြား ချုပ်ဆိုခရေ စာချုပ်အရ ကရင်နီနယ်မြီကို လွတ်လပ်ရေ ကြားနီနယ်မြီအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခကတ်တေ၊၊

လွတ်လပ်ရီးရပြီးနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမာ လွှတ်တော်မာ အတည်ပြုချက်အရ &quot;ကရင်နီပြည်နယ်&quot; နာမည်မှ [[ကယားပြည်နယ်]] အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခစွာ၊၊ ယကေလေ့ ကရင်နီအမျိုးသားရီးလှုပ်ရှားသူတိကမူ ဧပိုင်နာမည်ပြောင်းလဲခြင်းစွာ ယင်းရို့၏ သမိုင်းဝင်လွတ်လပ်မှုကို မှေးမှိန်စီရန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ယူဆကတ်ပြီး ဒေနိန့်ထိ &quot;ကရင်နီ&quot; ဆိုရေ နာမည်ကိုရာ ပိုပြီးကေ နှစ်သက်စွာ အသုံးပြုကတ်တေ၊၊

== ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ==
ကယားလူမျိုးအများစုကတော့ခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တိနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ မိရိုးဖလာ &quot;ကတိုးဘိုး&quot; (ခေါ်) တင်းခွန်တိုင်နတ်တင်ပွဲ ဓလိ့ကိုမူ ရိုးရာမပျက် ထိန်းသိမ်းထားကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့၏ အထင်ရှားဆုံးပွဲတော်မာ ကယားပြည်နယ်နိ (ဂျန်နဝါရီ ၁၅) နန့် တင်းခွန်တိုင်ပွဲတော်ရို့ ဖြစ်တေ၊၊

==ကယားလူမျိုးစု ==
မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိုင်းရင်းသား ကယားလူမျိုးစု (၉)စု ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;moi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.moi.gov.mm/?q=news/7/02/2016/id-9556|title=ဒွေးရာနန်းရို့ပျော်စံရာ ကယားမြေ|author=ခွန်းဆက်နေ|publisher=ပြန်ကြားရီးဝန်ကြီးဌာန|date=၇ ဖေဖဝါရီ ၂၀၁၆|accessdate=၁၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;
# [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]
# [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်းပဒေါင်]] (ကယန်းကခေါင်း/ကယန်းလဟွီ)
# [[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို]] (ကယန်းကဒေါ့)
# [[ဇယိမ်းလူမျိုး]] (ကယန်းလထာ)
# [[ယင်းဘော်လူမျိုး]] (ကယန်းကငန်)
# [[ပရဲလူမျိုး]] (ကယော)
# [[မနူမနောလူမျိုး]] (ကော်ယော်မနုမနော)
# [[ယင်းတလဲလူမျိုး]]
# [[ဂေဘားလူမျိုး]] ရို့ဖြစ်တေ။
[[File:Kayah State Cultural Museum 1.jpg|thumb|[[ကယားပြည်နယ်ယိုင်ကျေးမှုပြတိုက်]]အထဲမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိ]]

== ကယားနန့် ကရင်နီ အခေါ်အဝေါ် ==
ဝတ်ဆင်ရေ အဝတ်အထည်ရို့၏ နီရေ အရောင်အသွီးကို လိုက်ပြီးကေ မြန်မာရို့က ကယားလူမျိုးရို့ကို ရှီးအခါက ကရင်နီဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ အသားရောင်နီမြန်းခြင်းကြောင့် ကရင်နီဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမဟုတ်။ ကယားလူမျိုးရို့ကမူ သူရို့ကိုယ်သူရို့ &quot;ကယား&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကယားလိ&quot;ဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ ကယားဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်မာ ကယားဘာသာစကားအရ &quot;လူ&quot;ဟု အဓိပါယ်ရပြီးကေ ကယားလိဆိုရေ ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်မာ &quot;လူနီ&quot;ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ လှောက်မှန်းခြေ လူဦးရွီ ၉၀၀၀၀ လှောက်ဟိမည်။
[[မြန်မာပြည်|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်]] ဖွဲ့အစည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြီခံဥပဒေ (၁၉၄၇) နှစ်မာ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဖွဲ့စည်းရေအခါမာ ကရင်နီနယ်ကိုပါ ထည့်သွင်းရန် ရည်မှန်းချက်ဟိခသည္။၁၉၅၁ခုနှစ် အထဲက နာမည်ပြောင်းလဲရီးနန့် ကယားပြည်နယ် သီးသန့်တည်ဟိရီးရို့အတွက် ပါလီမန်မှ အက်ဥပဒေပြုလုပ်ဗျာယ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြီခံဥပဒေမာ လိုအပ်ရေ ပုဒ်မတိကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရဟိခရေ။
	

[[Image:Kayah1120.JPG|thumb| ရန်ကုန်တိုင်းရင်းသားကျေးရွာမာ တွိရရေ ကယားလူမျိုးစု ရုပ်တုများ]]

== ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ ==
&lt;ref&gt;[http://knkystudies.blogspot.com/2008/08/blog-post_20.html Karenni(Kayah) and Kayan Studies: ကကရင္နီ (ကယား) စုံတြဲ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
ကယားလူမျိုးတိစွာ အရပ်အမောင်း (5)ပေကျော်လောက်ဟိပြီးး မျက်လုံးမျက်ခုံ ကောင်းပနာ ရိုးမြင့်ရေနှာတံ အနီတော်ဖြစ်ပြီးကေ မေးရိုးဝိုင်းစွာအသားညိုစွာ ဆံပင်နက်လို့ စိကေချေကြမ်းပုံပေါ်စွာ ယောက်ျားတိက ဆံထုံးထုံးကြလို့ အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းရေ။ အရဲရောင်ပေါင်ဖ နန့်အင်္ကျီ ရင်ကွဲကိုဝတ်ကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိက လည်း ဆံထုံးထုံးလို့ အရဲရောင်ပုဝါကိုပေါင်းရေ။ အရဲ သို့မဟုတ် အနက်ရောင် လက်ပြတ်အင်္ကျီ တိကိုဝတ်ဆင်လို့အရဲရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ခြုံထည်လွှမ်းခြုံထားလိ့ဟိရေ။ (5)ပေလောက်ရှည်ရေ အဖြူရောင်ခေါင်းခါးစည်း ကိုလေ့ စဉ်းစားကြလိဟိရေ အနက်ရောင် သင်တိုင်းကိုဝတ်လို့ ခြေသလုံးမာသစ်ဆီးသုတ်ရေကြိုးခွေများ ပတ်လီ့ဟိရေ။ ဖေသာနားဆွဲ၊ နားတောင်းတိကို ဆွဲကတ်တေ။ ဖေသာလက်ကောက်အလုံးတိကိုဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဖေသာဆံထိုး တိကိုထိုးရား ခြီကျင်းဝတ်မာ ပုတီစိတိကိုစီတန်းလို့ ဆွဲလီ့ဟိရေ။
== ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုနန့် ဓလိထုံးစံ ==
ကယားရို့စွာ ရိုးရာနတ်နန့်ဗုဒ္ဓဘာသာကိုကိုးကွယ်ရေ။ တင်းခွန်တိုင်နတ်စင်စွာအဓိကဖြစ်တေ။ ရာသီပွဲများနေဖြင့် ကောက်ညှင်းထုပ်ပွဲ၊ ကေထိုးဘိုး (ခေါ် ) တင်းခွန်တိုင်ပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာပွဲ နန့် တောလိုက်ပွဲများဟိကတ်တေ။ ဗုံတို၊ ဗုံရှည်၊ မောင်း၊ လင်းခွက်၊ ပလွီ၊ ဖားစည် စရေတူရိယာတိကိုသုံးပြီးကေ တင်းခွန်တိုင်အက၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာအက၊ ဒေချင့်ကူးအက၊ ဝါးညှပ်အက ဆွမ်းယင်အကနန့် နိုင်ငံအကများ ကိုကလေ့ဟိကတ်တေ။ ကွယ်လွန်သူ၏အဂေါင်းကိုလေ့ ဖေသာတောင်ပြည်ဘက်ကို ဦးလှည့်ပနာ ထားတတ်ကတ်ရေ။ ကယား ပြည်နယ်ဧ့ထူးခြားရေ အထိမ်းအမှတ်ပစ္စည်းဖြစ်ရေ ဖားစည် (ခေါ်)  ကြီးနက်စည်ကြီးကိုလေ့ ဖေသာတောင်ပြည်မာသွန်းလုပ်ခစွာ ဟုဆိုရေ။

ကယားရို့စွာ အယင်ခေါက်က မြန်မာတိနန့်တတူ စစ်ရီးစစ်ရာမာတတူလက်တွဲပြီးကေတိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးရေ အထောက်အထားတိကိုလည်းဟိပါရေ။ &quot;ပျိုလေးတို့အိမ်မိုး ထိုးလာတဲ့ပေဖူးလွှာ၊ ဘာစာတဲ့ မေး။ မေးပါနဲ့အေ။ ယိုးဒယားငယ်နဲ့ ကုလားကို စစ်ချီတော့ ကရင်နီအောင်တပ်က ဆံဖြတ်မောင်စီလိုကရေ လွမ်းစာတဲ့လေ&quot; ဆိုရေ ရှေးဟောင်းတွေ သားလီမာစစ်သားဘဝဧ့ချစ်ရီးချစ်ရာတိကို လွမ်းစဖွယ်ကောင်းယောင် ဖော်ပြထားရုံမက ရှေးဟောင်းကာလကပင် ကယားလူမျိုးရို့စွာ မြန်မာရို့နန့် စစ်ရီးမာတတူလက်တွဲတိုက်ခိုက်ခကတ်ဖူးရေဆိုရေ သာဓကကိုပါထင်ရှားစွာဖော်ပြထား ခြင်းဖြစ်တေ။
&lt;ref&gt;http://www.mwaf.org.mm/Developing%20Sector_mm/DevSector_mm/Details.asp?id=645{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>71dlbmrsjzswficu5ge4may10ivsnkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရင်ဖြူလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4126</id>
    <revision>
      <id>18106</id>
      <timestamp>2026-06-05T13:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;တောင်ပေါ်ကရင် တမျိုး ဖြစ်ပြီးကေ တောင်ငူခရိုင်ဟိ တောင်များမာ အများဆုံး တွိရရေ။ မြောက်ဘက် ရမည်းသင်းခရိုင်ဟိ တောင်များ နန့် အရှိဖက် ကယားပြည်နယ် အထိ ပျံ့နှံ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ပ...&quot;</comment>
      <origin>18106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1535" sha1="0qyhas92si6h7691ow91wqkqwiwfmb1" xml:space="preserve">တောင်ပေါ်ကရင် တမျိုး ဖြစ်ပြီးကေ တောင်ငူခရိုင်ဟိ တောင်များမာ အများဆုံး တွိရရေ။ မြောက်ဘက် ရမည်းသင်းခရိုင်ဟိ တောင်များ နန့် အရှိဖက် ကယားပြည်နယ် အထိ ပျံ့နှံ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ပေါင်းလောင်းမြစ်ဝှမ်းဟိ လွယ်လုံ ဒေသ နန့် ပျဉ်းမနား အရှိမြောက်ဘက် တောင်များမာလည်း တွိရတတ်ရေ။

ကရင်ဖြူ  လူမျိုးရို့မာ [[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲကရင်]]ကိုလေ့ ထည့်သွင်းတတ်ကတ်ရေ။ မဲပု လို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။ အသွင်ပြင်မာ တောင်သူနန့် ပိုတူစွာ&lt;ref&gt;မောင်ခတောင်းကြမ်း (၂၀၁၄)၊ ''တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်''၊ အလင်းသစ်စာပီ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>0qyhas92si6h7691ow91wqkqwiwfmb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18107</id>
      <parentid>18106</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>18107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1532" sha1="p2s8hc0lwcu48tjmz680sx8itcmy1g0" xml:space="preserve">တောင်ပေါ်ကရင် တမျိုး ဖြစ်ပြီးကေ တောင်ငူခရိုင်ဟိ တောင်များမာ အများဆုံး တွိရရေ။ မြောက်ဘက် ရမည်းသင်းခရိုင်ဟိ တောင်များ နန့် အရှိဖက် ကယားပြည်နယ် အထိ ပျံ့နှံ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ပေါင်းလောင်းမြစ်ဝှမ်းဟိ လွယ်လုံ ဒေသ နန့် ပျဉ်းမနား အရှိမြောက်ဘက် တောင်များမာလည်း တွိရတတ်ရေ။

ကရင်ဖြူ  လူမျိုးရို့မာ [[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲကရင်]]ကိုလေ့ ထည့်သွင်းတတ်ကတ်ရေ။ မဲပု လို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။ အသွင်ပြင်မာ တောင်သူနန့် ပိုတူရေ။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း (၂၀၁၄)၊ ''တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်''၊ အလင်းသစ်စာပီ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>p2s8hc0lwcu48tjmz680sx8itcmy1g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရင်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4127</id>
    <revision>
      <id>18108</id>
      <timestamp>2026-06-05T13:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ကရင်လူမျိုး'''တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီးကေ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိ...&quot;</comment>
      <origin>18108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57647" sha1="if9y9gsb7cxhahsj99ir3ak3p5dof15" xml:space="preserve">'''ကရင်လူမျိုး'''တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီးကေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်လူမျိုးတိဖြစ်တေ။အဓိကကတော့ခါ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကရင်ပြည်နယ်]] နန့် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]]များမာ နီထိုင်ကတ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်ပေါ်ဒေသများမာလည်းနီထိုင်ကတ်ရေ။ကရင်မျိုးနွယ်စု (၇)မျိုးဟိရေ။

{{Infobox ethnic group
| group            = ကရင်လူမျိုး
| flag  =  [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]]
| flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အောင်လံတော်
| image            = A Karen woman.jpg
| image_caption    = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားရေ ကရင်အမျိုးသမီးတဦး
| total            = ၄,၁၉၁,၀၅၀
| total_ref        =
| region1          = {{flag|Myanmar}}
| pop1             = ၃,၆၀၄,၀၀၀
| ref1             = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Thailand}}
| pop2             = ၁,၃၅၀,၀၀၀
| ref2             = &lt;ref name=&quot;CERD/C/THA/1-3&quot;&gt;{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flag|United States}}
| pop3             = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈)
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flag|Australia}}
| pop4             = ၁၁,၀၀၀
| ref4             = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flag|Canada}}
| pop5             = ၆၀၅၀
| ref5             = &lt;ref name=2016Census&gt;{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Ethnic%20origin&amp;TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|India}} ([[ကလမဲကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]])
| pop6             = ၂,၅၀၀
| ref6             = &lt;ref name=&quot;Maiti&quot;&gt;{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{flag|Sweden}}
| pop7             =၁,၅၀၀
| ref7             = 
| rels             = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နန့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
| langs            = [[ကရင်ဘာသာစကားတိ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားတိ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နန့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] 
| related          = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]
| native_name      = 
| native_name_lang = 
}}
[[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]]
[[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]]
[[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]]

== သမိုင်းကြောင်း ==

ကရင်ဒဏ္ဍာရီတိအရ ကရင်လူမျိုးတိစွာ ရှီးဦးစွာ '''&quot;ထီးဆဲ့မဲ့ယွား&quot;''' (သို့မဟုတ်) '''&quot;ထီဆေ့မေ့ယွား&quot;''' ဒေသမာ နီထိုင်ခကတ်ရေ။ ထိုစကားရပ်ရေ အဓိပ္ပာယ်မာ &quot;သဲစီးရေချောင်း&quot; (သို့မဟုတ်) &quot;ရီထိုးသဲစီး&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အလွန်ကျယ်ပြန့်ရေ သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာမာ ရီနန့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းလားခြင်းကို အစွဲပြုပနာ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်တေ။ ကရင်လူမျိုးအများစုစွာ ထိုဒေသမာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။

ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသကို မရောက်မီ ရှီးဦးစွာ '''&quot;ထီးဆဲ့မဲ့ဘော&quot;''' (ရီထိုးသဲဝါ) ဒေသကို ရောက်ဟိခရေလို့ ဆိုကတ်ရာ၊ ယင်းမာ သဲနုန်းတိကြောင့် အဝါရောင်သန်းနိန်ရေ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ဟိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နှိုင်ရေဟု ယူဆရရေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနန့်ယင်းရို့၏ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေအချက်အလက်များ&lt;/ref&gt; ဒေဒေသစွာ တိဗက်-အောက်သား များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။

=== မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ဟိလာခြင်း ===
ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်ရေ ''&quot;သက်နန့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ&quot;'' ဆိုရေ စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးစွာ ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' တိက ဆင်းသက်လာရေလို့လေ့ ယူဆချက်တိ ဟိရေ။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးတိစွာ သံတွဲနန့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတလျှောက်မာ နီထိုင်ခကတ်သူတိ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မှန်နန်းရာဇဝင်&lt;/ref&gt;

ကရင်လူမျိုးတိစွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကတ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို အစောဆုံး ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေ လူမျိုးစုတိထဲမာ တစုအပါအဝင် ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့၏ ရွှိပြောင်းလှာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လိ့လာနှိုင်ရေ။

ကရင်လူမျိုးတိ၏ ဘိုးဖီးတိစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) နံဘေးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်ကို အဆင့်ဆင့် ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ရေလို့ ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီတိနန့် သမိုင်းသုတေသီတိက ဆိုရေ။ ယင်းရို့စွာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းကတဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသကို ရောက်ဟိခကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;KHC&quot;&gt;{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို လှောက်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုကနိန် (၈) ရာစုအထဲ လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေလို့ ယူဆရရေ။&lt;ref name=&quot;Luce&quot;&gt;{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}&lt;/ref&gt;သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်ရေ အရှိဖက်လမ်းကြောင်းကတဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နန့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသတိသို့ ဝင်ရောက်လှာခကတ်ပိုင် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်ကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနန့် အောက်ပိုင်းဒေသတိသို့ ဝင်ရောက်လှာခသူတိနန့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတလျှောက် နီထိုင်အခြီချသူတိလည်းဟိရေ။

ဘာသာဗေဒပညာသျှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ဧ့ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးတိစွာ [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နန့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]ရို့ မြန်မာနိုင်ငံမာ အထွန်းကားဆုံးအချိန်များမာပင် အခြီချနီထိုင်ပြီး ဖြစ်နှိုင်ရေဟု လှောက်မှန်းထားရေ။ ယင်းရို့စွာ အောက်သားများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အရွီပြတ်နန့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ဟိနီကတ်သူတိ ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |year=1991}}&lt;/ref&gt;

=== ကိုလိုနီခေတ်နန့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ===
[[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]ရို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးကေ ကရင်လူမျိုးအများစုကတော့ခါ ဗြိတိသျှအစိုးရ ဝန်ထမ်းတိအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခကတ်ပြီးကေ သာသနာပြုလုပ်ငန်းတိကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ များပြားပါလတ်တေ။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အထဲ ကရင်လူမျိုးတိစွာ မဟာမိတ်တပ်များဘက်မှ ပါဝင်ပြီးကေ ဖက်ဆစ်ဂျပန်ရို့ကို တိုက်ခိုက်ခကတ်ရေ။&lt;ref&gt;https://my.m.wikipedia.org/wiki/ဒုတိယအိန်းဂလိချ်-မြန်မာစစ်{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== လွတ်လပ်ရီး ကြိုးပမ်းမှုနန့် နိုင်ငံရီး ===
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီး ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းမာ ကရင်လူမျိုး ဂေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကတ်ရေ [[မန်းဘခိုင်]] နန့် [[မန်းလိုက်းမောင်]] ရို့စွာ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခကတ်တေ။ တဖက်မာလည်း ကရင်အမျိုးသားတိဧ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နန့် လွတ်လပ်ရီးအတွက် [[စောဘဦးကြီး]] က [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] (KNU)၊ [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရီး တပ်မတော်]] (KNLA) နန့် [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရီးအဖွဲ့]] (KNDO) ရို့ကို တည်ထောင်လို့ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီး ဆောင်ရွက်ခရေ။ ဂုချိန်ခါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်ရီးနှင် ဖက်ပြားဆတ်မူရဟိရီးအတွက် တိုင်ပွဲဝင်နီဆဲဖြစ်တေ။

== ကလမဲကျွန်း(အက်ဒမန်)ဟိကရင်လူမျိုး ==
&lt;references group=&quot; Maiti, Sameera. &amp;quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&amp;quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093.&quot; /&gt;
အိန္ဒိယပိုင်နက် ကလမဲကျွန်း(အက်ဒမန်)မာ ကရင်လူဦးရွီ ၂,၅၀၀ ဦးဟိရေ။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများနံဘေးဟိ ကရင်လူမျိုးအများစုကတော့ခါ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကလမဲကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နန့် နီကိုဘာကျွန်းစုတိ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အထဲ မြောက်ပိုင်း ကလမဲ ကျွန်းတိ၏ မာယာဘွန်ဒါ ရေဆီးလ် မာ ကန့်သတ်ထားရေ။ ယင်းရို့အားနုန်းနီးပါးစွာ နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်တိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အသိုင်းအဝိုင်းအထဲ ဆက်သွယ်ပြောဆိုဖို့အတွက် ယင်းရို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားကေလေ့ ကရင်မဟုတ်ရေ အိမ်နီးချင်းတိနန့် ဆက်သွယ်ဖို့အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကတ်တေ။

== ဘာသာရီး ==
ကရင်လူမျိုးအများစုစွာ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နန့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်သူတိဧ့။ ပိုးကရင်စွာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုရာ ယုံကြည်သူတိပြီး စကောကရင်စွာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနန့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှုရို့ကိုပါ ယုံကြည်ကြသူတိရေ။ ၁၅-၃၀ ရာခိုင်နှုန်း‌ရေ ကရင်လူမျိုးရို့စွာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူတိလည်းဟိပြီး မွတ်စလင်ဟု ခံယူကတ်တေ။ အများစုကတော့ခါ အိန္ဒိယလူမျိုးရောကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;kbddf&quot;&gt;{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Keenan&quot;&gt;{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

ကရင်လူမျိုးတိစွာ ဘာသာစကားအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်–တိဗက်ဘာသာမိသားစု]]ဧ့ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]]အုပ်စုမာ ပါဝင်သော်လည်း၊ မျိုးရိုးဗီဇ အရ အရှိတောင်အာသျှဒေသခံတိနန့် ပေါင်းစပ်မှုဟိရေ ထူးခြားရေ မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာတိကို ပိုင်ဆိုင်ထားကတ်တေ။

ကရင်အမျိုးသားတိဧ့ Y-DNA အချက်အလက်တိအရ Haplogroup O (O-M175) အုပ်စု အောက်ဟိ O2 (O-M122) နန့် O1b1a (O-M95) ရို့ကို အများဆုံးတွိဟိရရေ။ ဒေဗီဇတိစွာ အရှိတောင်အာသျှနန့် တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသများမာ ကျယ်ပြန့်စွာတွိရရေ မျိုးရိုးတိဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Haplogroup O2a (O-M324)ကို ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တွိဟိရယား ယင်းစွာ တရုတ်တောင်ပိုင်းနန့် တိဗက်ဒေသဟိ တိုင်းရင်းသားတိနန့် သမိုင်းအဆက်အသွယ်ဟိကြောင်း ဖော်ပြနိန်ရေ။&lt;ref&gt;Karmin, M., et al. (2015). &quot;A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture&quot;. ''Genome Research''. 25(4): 459–466.&lt;/ref&gt;Haplogroup Dစွာ အနည်းစုရေ ကရင်အုပ်စုတချို့မာ တွိဟိရရေ။ ယင်းစွာ တိဗက်နန့်ဂျပန်ကျွန်းစု ရို့မာ တွိရလိ့ဟိရေ ရှီးဦးအာသျှမျိုးရိုးဗီဇတခု ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;He, Jun, et al. (2012). &quot;Y Chromosome Evidence of Earliest Modern Human Settlement in East Asia and Multiple Origins of Tibetan and Japanese Populations&quot;. ''BMC Biology''. 10: 82.&lt;/ref&gt;

ယေဘုယျအနိန်နန့် ကရင်လူမျိုးရို့၏ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သီာဗီဇစွာ [[အောက်သား|အောက်သားများ]] ပိုင်ပင် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုနန့် နီးစပ်ကေလေ့၊ကရင်လူမျိုးနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေအောက်သားတိစွာ တိဗက်-ဗမာရင်းမြစ် ဗီဇပိုပြီးကေအားကောင်းသဖြင့် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုတိနန့် ပိုတူစွာယကေလေ့ကရင်လူမျိုးများမာ အရှိတောင်အာသျှဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်တိ၏ ဗီဇ (O-M95) သက်ရောက်မှု ပိုပြီးကေပါဝင်နီကြောင်း တွိဟိရရေ။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;အရှိတောင်အာသျှ ဒေသခံ ဗီဇတိနန့် ပိုပြီးကေရောနှောသွားသဖြင့် အောက်သားတိနန့် နှိုင်းနိူင်းပါက မြောက်ပိုင်းသားလက္ခဏာ စိကေချေ လျော့နည်းလားခြင်း ဖြစ်တေ။

မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သီာ Mitochondrial DNA လိ့လာမှုတိအရ ကရင်လူမျိုးများမာ Haplogroup B5a, F1a နန့် M7b ရို့ အများဆုံးဖြစ်ကတ်ောင်း တွိဟိရရေ။ ဒေအမျိုးအစားတိစွာ တရုတ်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနန့် ထိုင်းနိုင်ငံဟိ ဒေသခံမိခင်မျိုးရိုးတိနန့် နီးစပ်မှုဟိရေ။&lt;ref&gt;van Driem, G. (2020). ''The Tale of Genomic and Linguistic Co-Evolution in Mainland Southeast Asia''. Brill.&lt;/ref&gt;

ကရင်မျိုးရိုးဗီဇစွာ သမိုင်းတလျှောက် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ချိုင့်ဝှမ်းနန့် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းတိအနှုန်း ရွှိပြောင်းအခြီချခကြစဉ်အထဲ အရှိတောင်အာသျှဒေသဟိ တခြားသော လူမျိုးစုတိနန့် ထိတွိဆက်ဆံမှုတိကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ပေါင်းစည်းမှုတိ ဟိလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ကရင်လူမျိုးတိစွာ တရုတ်-တိဗက်မိသားစုဝင်များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ ဗီဇအနက်မာ အရှိတောင်အာသျှ မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာတိကို ပိုပြီးကေသယ်ဆောင်ထားကတ်တေဟု သုတေသနတိက ကောက်ချက်ချထားပါရေ။

== လူမျိုးစုတိ ==
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးဟိရေ။&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;&gt;{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမီးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4965:135-counting-races-in-burma&amp;catid=115:opinions&amp;Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4965:135-counting-races-in-burma&amp;catid=115:opinions&amp;Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}&lt;/ref&gt;

:၁။ [[ကရင်လူမျိုး]]
:၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]]
:၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]]
:၄။ [[ပလီကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး)
:၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]]
:၆။ [[တလောင်းပွာလူမျိုး]] (တလောင်းပွား)
:၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]]
:၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား)
:၉။ [[ပကူးလူမျိုး]]
:၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်)
:၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ)

ကရင်လူမျိုးမာ စကောကရင် နန့် ပိုးကရင် ဆိုပနာ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုဟိရေ။ ယင်းလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမာ ဓလိ့စရိုက် နန့် အသုံးပြုရေ ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုတိဟိရေ။ ကရင်မျိုးနွယ်စုမာ အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်ရေ ပိုးကရင် (အရှိပိုး နန့် အနောက်ပိုးကရင်) နန့် စကောကရင်ရာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလောင်းပွာကရင်၊ ပလီကီးကရင် စရေမျိုးနွယ်စုတိစွာလည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲမာပါဝင်ရေ။

စကောကရင်လူမျိုးတိစွာ ကလွေသျှေတိ၏ နာမည်ရှိ့မာ &quot;စော&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်ဝေါ်လေ့ဟိကတ်ရား ကလိန့်မေသျှေနာမည်ရှိ့မာ &quot;နော်&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်ဝေါ်လေ့ဟိကတ်တေ။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှိပိုးကရင်တိ၏ နာမည်ရှိ့မာ အမျိုးသားဆိုခကေ &quot;စော&quot; နန့် &quot;မန်း&quot;  ထည့်လို့ အမျိုးသမီး နာမည်ရှိ့မာ &quot;နန်း&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်ဝေါ်လေ့ဟိကတ်တေ။ အနောက်ပိုးကရင်တိ၏ နာမည်ရှိ့မာမူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုခကေ &quot;စ&quot; နန့် &quot;မန်း&quot; ထည့်လို့ ခေါ်ပြီးကေ အမျိုးသမီး နာမည်ရှိ့မာ &quot;နန့်&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်‌လေ့ဟိကတ်တေ။

== ယိုင်ကျေးမှု ==
===ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိဖြစ်ပေါ်လှာပုံ===
{{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိ}}
&quot;ဒေါကလု&quot; ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Assoiation)စွာ မြန်မာနိုင်ငံရီး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစပနာ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ(ဆစ်ဒနီလူနီဧ့ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနန့် တခြားသော ကရင်အမျိုးသားဂေါင်းဆောင်ကြီးတိက တည်ထောင်ခရေ အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်တေ။ ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) စွာ &quot;ဒေါကလု&quot;ဧ့ ပထမဆုံးအနိန်နန့် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ပနာ စောဘမောင်(Bar-at-Law)စွာ အိန်းဂလိချ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာလားရေအထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတဦး ဖြစ်၏။

ကရင်အမျိုးသား ဂေါင်းဆောင်ကြီးတိစွာ ကရင်အမျိုးသားနိကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အိန်းဂလိချ်အစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမဟိဘဲ ယင့်ချင့်နိအစား အရာနိတနိကို ဆက်ပနာထပ်မံတင်သွင်းပါဖို့ ပြန်ပနာအဆိုပြုခရေ။ ကရင်အမျိုးသား ဂေါင်းဆောင်ကြီးတိက သမိုင်းဝင်နိအတွက် ဆွေးနွေးအနီချ ခကတ်ရာမာ &quot;ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိ&quot;ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခကတ်ရေ။

ထိုအချိန်မာ ကရင်အမျိုးသားရို့စွာ နှစ်သစ်ကူးနန့်ပတ်သက်ပနာ ကျင်းပခကတ်ရေနိ၊ ရက်၊ လတိစွာ ဒေသတခုနန့်တခု တူညီမှုမဟိခကြောင်း တွိဟိခရရေ။ တောင်ပေါ်ဒေသမာ နီထိုင်ရေ ကရင်အမျိုးသားတချို့စွာ တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးကေ ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကတ်၏။ ယေပြီးနောက်မာ ဆက်လက်ပြီးကေ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကတ်တေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးရို့မာ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိကဲ့သို့ပင် သင်္ကြန်ကျပြီးကေ နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နိကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်ရို့မာမူ ဝါကျွတ်လအထဲ စနီနိ တရက်ရက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်တိက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတရက်ဖြစ်ရေ ဂျန်နဝါရီလ တရက်နိမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်တိနန့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဟိ အချို့ကရင်တိစွာ နှစ်သစ်ကူးနိကို တပို့တွဲလဆန်း တရက်နိမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြီပြန့်ဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ ကရင်တိနန့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နီထိုင်ရေ ကရင်တချို့ရို့စွာလည်း ပြာသိုလဆန်း တရက်နိမာပင်ဖြစ်ဖြစ် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကတ်တေ။

ယင်းအတွက်နန့်ပင် သမိုင်းဝင်နီ့တရက်ရဟိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိအဖြစ် တင်သွင်းရာမာ အယင်ဦးဆုံး အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရဖို့ဖြစ်ပနာ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦးဧ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ရေ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းစွာ နိရက်သတ်မှတ်ရီးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ယင်းခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းစွာ တောင်ငူမြို့ဟိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူတချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခပြီးကေ သရာမိုးလိုအား ဆက်ပနာတာဝန် လွှဲအပ်ခကတ်ရေ။ သရာမိုးလိုစွာ ကရင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်စွာ နှစ်ပေါင်းဇာလောက်ဟိကြောင်းနန့် ကရင်အမျိုးသားရို့ဧ့ နှစ်သစ်ကူးနိစွာ ဇာနိ၊ လမာ ဖြစ်ကတ်ောင်းဆိုရေ အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်ပနာ ရှာဖွီသုတေသန လုပ်ခပြီးကေ ပြန်ပနာတင်ပြခရေ။

အရှိတိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်ရေ ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ်(G.H.Luce)နန့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ(G.E.Harvey)ရို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်တိအရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျားရီးသားရေ မြန်မာရာဇဝင်အရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှီးဦးစွာ ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေမာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကတ်ောင်း သိဟိရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးရို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေ ထိုခုနှစ်မှအစပြုပနာ ရွီတွက်ရန် အဆိုပြုခဧ့။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်မာ တင်သွင်းခရေ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေ ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ရွီတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ဟိခယာ ဖြစ်တေ။

တောင်ငူမြို့ဟိ သက်ကြီးဝါကြီးသူတိဧ့ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်ရေ နိရက် &quot;သလေး လဆန်း ၁ ရက်&quot;ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်မာ တင်သွင်းရေအဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရီးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမာ တင်သွင်းခ၏။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ သြဂတ်လ ၂၃ ရက်နိမာ ကျင်းပပြုလုပ်ရေ ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented)ဆိုပနာ မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။

ယင်းကိစ္စနန့်ပတ်သက်ပနာ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌအထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်ပနာဦးဆောင်လို့ ဝန်ကြီးစောဖေသာနန့် အနီချ ပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြလို့ အစိုးရအဖွဲ့ဧ့ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power)ဖြင့် ဘုရင်ခံထံကို တင်ပြနိူင်လို့ ဘုရင်ခံဧ့ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးတိနန့် လွှဲပြောင်းနှိုင်ရေ စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instrument act.) အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရဟိခရေ။

အစိုးရ၏ ပထမဆုံးအနိန်နန့် အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်)နိဖြစ်ပြီးကေ ယင်းနိမာ ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံရွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခရေ။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်မာ ပေါ်ထွက်လှာရေ &quot;သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး&quot;ပြုစုရီးဆွဲရေ ကရင်အမျိုးသားပက္ခဒိန်အရ တနှစ်ပြည့်မြောက်လို့ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလ ၂၁ ရက်နိမာ ကျရောက်ရေ ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်မာ ကရင်အမျိုးသား ဂေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကတ်ရေ စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှီဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနန့် စောဖေသာရို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပီးပို့ခရေ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ|author=မန်းလင်းမြတ်ကျော်}}&lt;/ref&gt;

=== ကရင်အမျိုးသားနိ ===
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ (၃) ရက်နိမာ KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပီးဖို့အတွက် စာရီးတောင်းဆိုခရေ။ စာကို တလအထဲ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မာ့ခ်ျလ (၃) ရက်နိနောက်ဆုံးထားပြီးသား ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရဟိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပီးဖို့အတွက် ငြင်းဆိုခကေ ကရင်အမျိုးသားတိ ခြီတလှမ်း တက်လှမ်းဖို့လို့ ပါဟိရေ။ ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုပြီးကေလီးနက်စီရန် ဖေဖဝါရီလ (၁၁) ရက်နိမာ မြန်မာနှစ်သိုက်လုံးဟိ ကရင်အမျိုးသားတိအားနူံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်ပနာ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခကတ်တေ။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ (၁၁) ရက်နိမာ မြန်မာပြည်တပြည်လုံးဟိ ကရင်အမျိုးသားတိ မြို့ပေါ်တက်ပနာ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလီရေ။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုဟိရာ ဒေသများမာရာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ သျှမ်းပြည်နယ်မာ နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားဟိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းမာ မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရီနံချောင်း စသည်အနိန်နန့် နှစ်သိုက်လုံးမာ ဆန္ဒပြကတ်တေ။ ဖဆပလ ကလည်း မျောက်ခြောက်ခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခရေ။ ယကေလေ့ နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တမျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်ပနာ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြလို့ ထိုနိရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းမာ အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခရေ။ ကရင်အမျိုးသားတိစွာ ကြွီးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခကတ်တေ။

=== ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော် ===
{{main|ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော်}}
[[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော်]]
၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]ဧ့ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်မာ ကရင်အမျိုးသားအမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်ကြီးဧ့ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အထဲဟိ ကရင်အမတ်တိစွာ
# ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိ(ကရင်အမျိုးသားနိ)
# ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်း
# ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော် စသည်ရို့ကို တောင်းဆိုခကတ်ရေ၊၊

ဒေတောင်းဆိုချက်တိရဟိရေအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးရေ ကရင်ဂေါင်းဆောင်တိနန့် ကရင်အမျိုးသားတိထံ “ကရင်အမျိုးသားအောင်လံ” ပုံစံများရီးဆွဲလို့ တင်ပို့ကတ်ရန် မေတ္တာရပ်ခံခရေ။ ရောက်ဟိလာရေ ကရင်အောင်လံပုံစံ တရာအနက်မှ မန်းဘခင်(ဝန်ကြီးဟောင်း) ရီးဆွဲရေအောင်လံပုံစံကို အတည်ပြု ရွီးချယ်ခရေ။
အရဲရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ထက်မာ တက်သစ်စနီဝန်းနန့် ဖားစည်ပါဟိရေ အောင်လံစွာ ကရင်အမျိုးသားအောင်လံပင် ဖြစ်တေ။

ကရင်အမျိုးသားတိစွာ [[ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲတိနန့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနိ အခမ်းအနားများမာ ပြည်ထောင်စုအောင်လံတော်နန့် လက်တွဲလို့ စိုက်ထူကတ်တေ။

=== ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်း ===
ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်းကို စောစံဘ နန့် စောသာအေးကြီးရို့က ရီးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်းဆိုပနာ ပေါ်ပေါက်လာဧ့။ တေးခြင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရေအခမ်းအနားများ၊ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ ဓလိထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများမာ အဖွင့်တေးခြင်းနန့် အမျိုးသားအောင်လံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလိဟိရေ။

===စာပီနန့် ဘာသာစကား===
အယင်ခေါက်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) တိကို အသုံးပြုခကတ်ကေလေ့ ဂုချိန်ခါ ထိုစာတိကို တတ်မြောက်သူတိ မဟိတော့ပါ၊၊ မှတ်တမ်းတိအရသာ သိဟိနိုင်လီရေ။ တချို့ကို ပီစာတိအဖြစ် စာကြည့်တိုက်တချို့ရို့မာ အလွန်နည်းပါးရေ အရွီအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားရေကို တွိရရေ။ ဂုချိန်ခါမာ အသုံးပြုနိန်ရေ စာ‌ပီတိမာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပီ]] (ဒေါက်တာဝိတ် -၁၈၃၀မာ တီထွင်ခရေ။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပီ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန်- ၁၈၄၀လောက်မာတီထွင်ခရေ။)၊ [[အရှိပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှိပိုးကရင်စာပီ]] ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ သုံးနှုန်းရေ ဘာသာစကားတိစွာ နီရာဒေသကိုလိုက်လို့ ခြားနားမှုဟိရေ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း|vol=အတွဲ-၁|page=၉၆}}&lt;/ref&gt;

==နီထိုင်ရာဒေသများ&lt;ref&gt;{{cite book|title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း|vol=အတွဲ-၁|page=၉၆၊၉၇}}&lt;/ref&gt;==
# စကောကရင်- ရဖို့းသင်းခရိုင်မှ တောင်ဘက် မြိတ်ခရိုင်အထိ အများဆုံးတွိရရေ။ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာလည်း အဝှမ်းနီထိုင်ကတ်ရေ။
# ပိုးကရင် - ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ အများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။
# ပအိုဝ်း(တောင်သူ) - သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနန့်အနောက်တောင်ပိုင်းတောင်ကုန်းဒေသများ နန့် သထုံခရိုင်၊ ကျိုက္ခမီခရိုင်။
# ကရင်နီ (ကယား) - ကယားပြည်နယ်အဝှမ်း။
# ပဒေါင် - တောင်ငူအရှိဖက်၊ကယားပြည်နယ်နန့် သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းစပ်ကြားဒေသ။
#  ပကူး - တောင်ငူခရိုင်နန့် သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း။
#  ပ၏(ပလကူး) - ကယားပြည်နယ် ဘော်လခဲနန့် ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်၊ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း မိုးဗြဲနယ်၊ တောင်ငူခရိုင်အရှိဖက်နန့် မြေလတ်တောင်ဘက်။
#  ဘွဲ - တောင်ငူခရိုင်၊ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ကယားပြည်နယ်။
#  ကရင်ဖြူ - တောင်ငူခရိုင်၊ ရဖို့းသင်းခရိုင်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ပေါင်းလောင်းမြစ်ဝှမ်း၊ လွယ်လုံ၊ ခမောင်းနား။
#  ဇယိမ်း - သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း လွယ်လုံ၊ မိုးဗြဲ။
# ဂေခို - တောင်ငူ အရှိဖက်၊ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း။
# မိုးပွား - တောင်ငူခရိုင် သံတောင်။
# ယင်းဘော် - တောင်ငူခရိုင် လိပ်သိုနန့် သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း။

==ထင်ရှားရေ ကရင်လူမျိုးများ==
*[[ခင်ကြည်|ဒေါ်ခင်ကြည်]] - မြန်မာ့လွတ်လပ်ရီးဂေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]ဧ့ ဇနီး
*[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ဂေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး
*[[မန်းလိုက်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းလိုက်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဧ့ တတိယမြောက်သမ္မတ
*[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရီးဦးစီးချုပ်
* [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ဧ့ ပထမဆုံး ဂေါင်းဆောင် 
*[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]]
*[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မေဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း
*[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]]
*[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]]
*မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းမာ ရောင်းအားကောင်းဘီယက် စံချိန်တင်ခသူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] 
*အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]]
*[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]]
*[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းလိုက်းခိုင်သန်း]]
*ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရီးတိအတွက် နိုင်ငံတိုင်းမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုထိအောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ
*[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းဂေါင်းဆောင်
*[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာသျှင်
*[[မန်းဘခင်]]
*[[စောစံဘ]]
*[[စောသာအေးကြီး]]

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>if9y9gsb7cxhahsj99ir3ak3p5dof15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကူကီးလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4128</id>
    <revision>
      <id>18109</id>
      <timestamp>2026-06-05T14:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ကူကီးလူမျိုး'''တိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ|ကူကီး-ချင်း]]မျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်...&quot;</comment>
      <origin>18109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187191" sha1="oo649dog7oj5uw9vuied2jdrbkmcdqk" xml:space="preserve">'''ကူကီးလူမျိုး'''တိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ|ကူကီး-ချင်း]]မျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးဖြစ်တေ။ ကူကီးလူမျိုးစွာ ချင်းပြည်နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှိမြောက်ပိုင်းဒေသ၊ဘင်္ဂလာဒေ့ နိုင်ငံ ဒေသတချို့မာ နီထိုင်အခြီချကတ်တေ။

==ဆင်းသက်လာကတ်ပုံ အကြောင်း==
ကိုယ်ရို့ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ရှီးပဝေသဏီ အချိန်က (Khul) ဂူ မှတဆင့် တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခကတ်တေဆိုပနာ ကူကီးလူမျိုးတိက သမိုင်းစဉ်အဆက်ဆက် အခိုင်အမာ ယုံကြည်လက်ခံလှာခကတ်ရေ။ Khulကို NoiMang-Gam လို့လေ့ ခေါ်ဆိုပြီး NoiMang-Pa ဘွဲ့နာမည်ကိုခံယူကြရေ အကြီးအကဲများ (သျှင်ဘုရင်များ)မှ အုပ်ချုပ်ကတ်တေ။

==ကူကီးနာမည်နာမနန့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်==

ကူကီးဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ ဇာအချိန်မှစပြီးကေ ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း ခုနှစ်သက္ကရာဇ် အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခြင်း မဟိခကေလေ့ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇ရာစုက လူမျိုးများအကြောင်းကို ရီးသားခကတ်ရေ အနောက်တိုင်းပညာသျှင်ရို့ သုတေသနလုပ်ခကတ်တေ စာအုပ်တိမာ စတင်မှတ်တမ်းတင်ခကတ်ပြီးကေဖြစ်ရာ အိန္ဒိယ−မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသတိမာ နီထိုင်ကတ်ရေလူမျိုးတိအနက် ရှီးအကျဆုံး အုပ်စုမာ ပါဝင်ကြောင်း သိရရေ။ ထိုသုတေသီရို့၏ မှတ်တမ်းတိအရ ကူကီးဆိုရေနာမည်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုခကတ်တေ။ တချို့မှတ်တမ်းများမာ ကူကီးဆိုရေဝေါဟာရဖို့ ဘင်္ဂါလီစကားဖြစ်ရေ ကူဆီး(Cuci)မှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ဆိုရေ။ ထို CUCI မှတဆင့် KOOKIES ဆိုပနာထပ်မံသုံးစွဲလှာကတ်တေ။ အချိန်ကာလ ကြာလာရေနန့်တတူ ဒေနိ အများစု သိဟိနားလည်ကြရေ KUKI ဆိုရေ ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာရေဆို၏။ သို့အတွက်နန့် မူလဝေါဟာရ Cuciဆိုစွာမှာ ဘင်္ဂါလီစကားအရ ချုပ်ချယ်မှုကို မကြိုက်သူတိ၊ ကိုယ့် သဘောဆန္ဒအရ နီထိုင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် Mera Cuci He ဆိုရေ ကုလားစကားမာ ကျွန်ုပ်သဘောရာဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ် ရဟိပိုင် Upka Cuci He ဆိုစွာမှာလည်း မတ်ဧ့သဘောရာ ဆိုပနာ အနက်ရ၏။ သို့အတွက်နန့် Cuci ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့လွတ်လပ်သူတိ (သို့) လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးသူတိဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်လီရေ။ 
ယင်းချင့်အပြင် ရှီးကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် တောတောင်ဒေသများမာ အုတ်ပြတ်ဖြစ်စီ၊ လုံးချင်းတည်းဖြစ်စီ၊ အမဲလိုက်ခြင်း၊ သားငါးရို့ကိုရှာဖွီခြင်းနန့်တောင်ယာများမာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခကတ်ရင်းအလုပ်စချိန်၊ အလုပ်သိမ်းချိန်ရို့အပြင် အိမ်ပြန်ချိန်ရို့မာ ထိုဘက်ဒေဘက်လူပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်းအကြားကူးဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကီး ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အပြန်အလှန် အချက်ပီးလေ့ဟိကတ်တေ။ 
ယင်းအတွက်နန့်လည်း ယင်းရို့၏အိမ်နီးချင်းလူမျိုးရို့မှ ထိုအသံကို အစွဲပြုကေး(ကူး)သို့မဟုတ် (ကီး)ဟုကျွီးသူတိဟု ပြောဆိုခကတ်ရာမှ ကူကီးဆိုရေနာမည်နာမ ပေါ်ပေါက်လာခခြင်းဖြစ်တေလို့လေ့သိဟိရလီရေ။
ထိုနည်းတူ တချို့မှတ်တမ်းတိအရ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ (Khul)ဂူမှဆင်းသက်လာခကတ်ရေ လူမျိုးများဖြစ်ကတ်တေ နန့်အညီ လူမျိုးခြားများထံ ကိုယ်ရို့ကိုကိုယ်ရို့ မိတ်ဆက်ကတ်ရာမာ ခူလ်မီး(Khulmi) ဆိုပနာပြောဆိုကတ်ကြောင်း သိဟိရလီရေ။ ကူကီး ဘာသာဖြင့် ခူလ်ဆိုရေဝေါ်ဟာရဖို့ မြန်မာဘာသာဖြင့် ဂူဟုအဓိပ္ပာယ်ရဟိပြီး (မီး)မာ လူသား ဆိုပနာအဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ သို့အတွက်နန့် (Khulmi)ဆိုရေ ကူကီးဝေါ်ဟာရဖို့ မြန်မာဘာသာဖြင့် ဂူသား(သို့မဟုတ်)ဂူမှ ပေါက်ဖွားသူတိဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်ပေ ရေ။ ကူကီးလူမျိုးအုပ်စုမာ တချို့လူမျိုးတိစွာ ဒေနိအထိ Khulmi (ဂူသား)ဆိုရေနာမည်ဖြင့်ရပ်တည်နီကြဆဲဖြစ် စွာကို တွိမြင်နိန်ရလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် မဏိပူပြည်နယ်ဟိ ချန်ဒေလ် ခရိုင်မာနီထိုင်လာခကတ်ရား သုတေသီရို့မှ (Old Kuki)ရှီးကျရေ ကူကီးလူမျိုးများ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းခံ ခကတ်ရေ Kom, Chothe,  Anal, Maring, Mujol, Lamkang, Khoibu, Monsang,စရေလူမျိုးစုအသီးသီး ရို့စွာ ဒေနိအထိ Khulmi(ဂူသား)ဆိုရေနာမည်ကို ခံယူကြဆဲဖြစ်ရေ အပြင်၊ ယင်းရို့နီထိုင်ရာဒေသကိုလေ့ Khulmi Region ဂူမှဆင်းသက်လာသူတိဧ့ဒေသဆိုပနာပင်သတ်မှတ်ကတ်လီရေ။
        
ထိုနည်းတူ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ဆင်းသက်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်းအရ Khul(ဂူ)မှဆင်းသက်လာခကြသူတိအနက် (Pu Vanthang)မှ အုပ်စုဝင်တိစွာ ဒေဒေသကို အဦးဆုံးရောက်ဟိလာခကြရေ အုပ်စုဖြစ်တေဟုခံယူခကတ်တေ။ ထိုကြောင့် လည်း ထိုအုပ်စုဝင်ရို့စွာ ယင်းရို့အား(Milui)လူဟောင်းဟုအဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ သီးသန့်နာမည်နာမကိုခံယူ ထားကတ်လီရေ။ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာမှစပြီးကေ ကိုယ်ရို့ဘိုး ဘွားပိုင်နယ်မြီမာ လွတ်လပ် စွာနီထိုင်လာခကတ်ရေ တအူထုံ့ဆင်း ညီရင်းအစ်ကို တော်စပ်သူတိဖြစ်ခကတ်စွာကို ကာယကံရှင်ဖြစ်ရေ Old Kuki, NewKuki ရို့အပြင် Pu Vanthang အုပ်စုရို့၏ တူညီရေနောက်ခံသမိုင်းကြောင်း၊ ပထဝီနယ်မြီဒေသ၊ ကိုယ်ပိုင်စကား ရို့အပြင် ရိုးရာယိုင်ကျေးမှု၊ ဓလိထုံးစံတိကို တွိမြင်ရုံဖြင့်လှောက်မှန်းနှိုင်ရေ။ ထိုနည်းတူ အထက်ပါကူကီးအုပ်စုဝင် အသီးသီးရို့ စွာ ပြည့်ဝရေအမျိုးသားရီးဧ့ ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်တိကို ပိုင်ဆိုင် ကတ်တေနန့်အညီ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်လုံး ဇာလူမျိုး ခြားရို့ကိုမျှဩဇာခံဖူးခြင်းမဟိခကတ်ရေ လွတ်လပ်ရေ လူမျိုးတိပင်ဖြစ်ကတ်လီရေ။

==ဆင်းသက် ပြန့်နှံ့လာခကတ်ပုံ==

ကူကီးလူမျိုးများအကြောင်းကို လိ့လာမည်ဆိုခကေ(Khul)မှဆင်းသက်လာရေဟု ခံယူလာကြသူတိနန့် Pu. Vanthang မျိုးဆက်များဟု ခံယူလာခကတ်သူရို့ဧ့ သမိုင်းကြောင်းကို သိဟိဖို့လိုအပ်လီရေ။ ထိုနည်းတူ သမိုင်းကြောင်းအရ ဇာလောက်ပင်ကွဲ ပြားမှုဟိစီကာမူ Vangthang ဧ့မျိုးနွယ်စုဆိုပနာ ခံယူသူတိမာ ထာဒိုဟု သတ်မှတ်ခြင်းခံရရေ မျိုးနွယ်စုတိနန့် ဇာတခုလေ့ မခွဲခြားနိူင်ကြောင်းကို သိဟိခြင်းအားဖြင့် ကူကီးလူမျိုးတိ၏ ထူးခြားမှုအပေါ်တစ်စုံတရီပိုပြီးကေသိဟိနိူင်မည်ဖြစ်တေ။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ ကာမူ လူမျိုးတိုင်းအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့ဧ့သမိုင်းကြောင်းကို ကိုယ်ရို့ကိုယ်တိုင်လွတ်လပ်စွာဖော်ထုတ်ပိုင်ခွင့်ဟိ စွာနန့်အညီ ကူကီးလူ မျိုးတိနန့် ပတ်သတ်ပြီးကာယကံရှင် အသီးသီးရို့မှ လက်ခံယုံကြည်လာခကြရေ သမိုင်းမှတ်တမ်း တိကိုအခြီခံပြီးတင်ပြလို လီရေ။

==ကူကီးအစ ဂူသားက==

ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့လူမျိုးတိက သမိုင်းစဉ်ဆက် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ ယုံကြည်စွာဆုပ်ကိုင်လာခကြရေ ဆင်းသက်လှာပုံသမိုင်းကြောင်း အကျိုင်းချုပ်မာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ ကူကီးလူမျိုးအများစုရို့ ယင်းရို့အား ရှီးပဝေသဏီ အချိန်က khul (ဂူ)မှတဆင့် ဆင်းသက်လာခရေသျှင်ဘုရင်တပါးဧ့ ညီတော်ဖြစ်သူ Pu Songthu ဧ့မျိုးဆက်ဖြစ်ကတ်တေဟု ယုံကြည်လာခကတ်တေ။ ထို (Khul) အားတချို့မှ Noi gam လို့လေ့ခေါ်ဆိုခကတ်ရေ ကူကီးစကားဖြင့် Khul မာ ဂူဟုအဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်ယား သဘာဝကျေက်ဂူ၊  လှိုင်ဂူရို့ကိုလည်း Khul ဟုပင်ခေါ်ဆိုရေ။ တချို့မှတ်တမ်းအရ ထိုဂူ khul ကို Noigam လို့လေ့သိဟိရရေ Noigam မာ Noi (အောက်)နန့် Gam (တိုင်းပြည်)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေဖြစ်ရာ Khul နန့် Noigam မာ အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနီလီရေ ထိုရာဇဝင်သမိုင်းကြောင်းအရ ထို Khul (သို့)Noigam  ကို Noi mangpa မှ အုပ်ချူပ်ခ ရေလို့သိရရေ။ Noi mangpa ဆိုစွာမှာ အောက်ပြည်၊ အောက်နိုင်ငံဧ့ အုပ်ချူပ်သူဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ ထို Noi mang pa ရာထူးဆက်ခံခကတ်သူတိအနက် ပထမဆုံးအုပ်ချုပ်သူမာ Tungchin ဖြစ်ပြီ ဒုတိယအုပ်ချူပ်သူမာ ယင်းဧ့သား Chon kim ဖြစ်ကာ တတိယမင်းဆက်မာ Chonkim ဧ့သား Taichin ဖြစ်တေ။ Taichin စွာ Chongthu,Chonghen နန့် Chongmang ဟုခေါ်ရေ သားသုံးယောက်ထွန်းကာခရေ။ ထိုသားသုံးယောက်အနက် Chongthu မာ ကူကီးလူမျိုးများ ဖခင်ဖြစ်ကြောင်း ရာဇဝင်မှတ်တမ်းအရသိရရေ။ ထိုသမိုင်းကြောင်းကိုယုံကြည်လာခကတ်ရေ ထာဒိုကူကီး လူမျိုးတိက ကိုယ်ရို့ စွာ Khul ဟု ခေါ်ရေ ကမ္ဘာ့မြီကြီးဧ့ မြီမျက်နှာပြင်အောက် (Bowels of earth)မာနီထိုင်ခရေ Pu songthu မှဆင်း သက်လာခကြ သူတိဖြစ်တေဟု ခံယူခကတ်တေ။ Pu songthu စွာ Noigam(အောက်ပြည်)မှ အထက်ပြည်အထက်ရွာ (Chunggam)မှ လက်ဟိဒေသရို့ ရောက်ဟိလာခပုံမာ အောက်ပါဖော်ပြထားရေအတိုင်းဖြစ်တေ။ Pu songthu စွာ Khul (သို့) Noigam ဟုခေါ်ရေ အောက်ပြည်အောက်ရွာဟိ ယင်းဧ့ခမည်းတော် Taichin ဧ့အုပ်ချုပ်မှုအောက်မာအစစအရာရာ လိုလီသိမ့်မဟိဘဲ အဆောင်အယောင်အပြည့်ဖြင့် နီထိုင်ပါလတ်တေ။ ထို Taichin ကို Noimangpa လို့လေ့ခေါ်ဆိုရာယင်းကို အောက်ပြည်ဧ့ ပြည့်ရှင်မင်း (သို့) အသျှင်သခင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu songthu စွာ ထိုဒေသမာပျော်ရွင်စွာ နီထိုင်ခကေ တရက်နိခါ သူ၏ခွီးနန့် အမဲလိုက်လားခစွာက နယ်ကျွံပြီး လက်ဟိလူသားတိနီထိုင်ရေ ဒေကမ္ဘာမြီကြီးသို့ ရောက်ဟိခရေလို့  ထိုရာဇဝင်သမိုင်းအရ သိဟိရရေ။ ထိုနီရာရေ အလွန်သာယာရေအပြင်အသားငါးတိပေါများပြိီ နီချင်စဖွယ် ဖြစ်တေအတွက် Pu songthu စွာ ထိုနယ်မြီသစ်မာနီထိုင်ရန် ဆန္ဒဟိလာခလှေးရေ။ ထိုကြောင့်လည်း Pu Songthu စွာဖခင်ဟိရာ Noikhopi ဒေသကို ပြန်လာခပြီး တချိန်တည်းမာလည်း ထိုဒေသကိုရောက်ဟိနှိုင်ဖို့ နည်းလမ်းကို ရှာဖွီ ကြံစည်လာလီရေ။ ဖခင်ဟိရာ Noikhopi သို့ ပြန်ရောက်လှာချိန်မာ Pu Song thu စွာ ယင်းဧ့ ခမည်းတော် Tai chin ခေါ်ရေ Noimangpa (အောက်ပြည်အောက်ရွာကိုအုပ်ချုပ်အစိုးရသူ)နန့် ဦးလေးတော်သူ Pu Chong ja ရို့ပါး မိမိရေ အမဲလိုက်လားရင်အထက်အရပ်မာ နယ်မြီသစ်ကို တွိဟိခကြောင်းနန့် ထိုဒေသမာ အသားငါးတိပေါတိကြွယ်ဝရေ အပြင် တချိန်တည်းမာလည်းမိမိရေ ထိုဒေသကို နီထိုင်လိုသဖြင့် ခွင့်ပြုဖို့တောင်းဆိုခလီရေ။ ယေကေလဲ ယင်းဧ့ဖခင် Noimangpa နန့် ဝရီးတော်သူရို့မှသဘောတူခြင်း မဟိခကတ်ရေကြောင့် စိတ်မကောင်းစွာ ဖြစ်ခရလီရေ။ PU Chongthu စွာ ခမည်းတော်ဧ့ ခွင့်ပြုချက်မရဟိရေလည်းထိုဒေသရို့ အခြီချနီထိုင်လိုစိတ်မာ အလွန်ပြင်းပြခစွာဖြစ်ရာ အချိန်ဟိ သရွီ့ ထိုဒေသ (Chonggam) သို့ အခြီချနိူင်ရန်နည်းမျိုးစုံနန့် အကြံထုတ်ခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့်နောက်ဆုံးမှာ Pu songthu စွာ သူ၏အပေါင်းအသင်းရို့၏အကြံပီးချက်အရသူ၏ ခမည်းတော် Noimangpa ပွဲတော်တည်နေအချိန်မာ ပြဿနာ ဖန်တီးပြီး ယင်းကနိန်တဆင့် ကိုယ့်ဖြစ်လိုတော်အခြီအနီသို့ ရောက်ဟိနိုင်ဖို့ဆက်ပနာပြီး မီးစင်ကြည့်ကဗျာယ် မရရယောင် အကောင် အထည်ဖော်ရန်ဆုံးဖြတ်ချက် ချခလီရေ။ ထိုကြောင့်လည်း Pu songthu စွာသူ၏ အစီအစိုင်အတိုင်း ခမည်းတော် Noimangpa ပွဲတော်တည်နေမာ အသုံးပြုဖို့ ယင်းဧ့ဓားအား ဇကုန်သွီးထားကာ ဓားအိမ်ထဲမာ စနစ်တကျသိမ်းထား ခလီရေ။ ထိုပွဲတော်စွာအလွန်စည်းကာတော်ပွဲတော်ဖြစ်တေနန့်အညီ Pu songthu စွာလေ့ထိုပွဲတော်မာ အထူး အစီအစိုင်တရပ်အနိန်နန့် ကရဖို့ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu songthu စွာ သူကမည်အလဲရောက်ရေအခါ သူ၏ဓားကို ကိုင်ဆောင်ပြီးပွဲတော်သို့ရောက်လှာသူတိကို တယောက်ပြီးတယောက် ပိုင်းလိုက်ရာ ထိုပွဲတော်အတွင်းမှာသွီးချောင်းစီးဗျာယ် ကြည့်အဆိုးမြင်မကောင်းဖြစ်ခကတ်တေ။ ထိုအဖြစ်ကြောင့် ပရိသတ်တိမာ ထိန့်လန့်ကျပြီ ထိုပွဲတော်မာလေ့သော့ ကြောက်မက် ဖွယ်ရာ နိဂုံးချုပ်ခြင်းခံခရ ရေ။ ဒေပိုင်နန့် သားတော်ဧ့ လုပ်စွာကြောင့် လူပုံအလယ်မာအရှက်တကွဲ အကျိုးနညးခရသူ Noimangpa စွာယင်းဧ့ သားတော် Pu songthu အားကော်ဆဲပြီး ထိုပွဲတော်အမာမှ မောင်းထုတ်ခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ဒီယုန်မြင်လို့ ဒေခြံထွင်ရေ Pu songthu စွာ ခမည်းတော်ဧ့ ဆဲဆိုကတ်ိမ်းမောင်းမှုအပေါ် အခွင့်ကောင်းယူကာ ကိုယ့်ကြိုတင် စီစိုင်ခရေအတိုင်း အခြွီအရံနောက်လိုက်တိနန့် Chungkhopi ဟုခေါ်သော် အထက်အရပ် ဒေသကိုစတင်ထွက်ခွာ လာခကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းသိဟိရရေ။       
ဒေပိုင်နန့် Pu songthu နန့် ယင်းဧ့အဖွဲ့သားရို့မာ Chung Kho pi သို့ ရောက်ဟိလာခကတ်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထို Chongkhopi မာ ဒေနိ ကျနော်ရို့နီထိုင်ကတ်ရေ ကမ္ဘာမြီကြီးပင်ဖြစ်ကြောင်း ယင်းကနိန်တ်တမ်းအရသိဟိရလီရေ။ Pu songthu စွာ Chungkhopi ခေါ် အထက်အရပ်သို့ ပြောင်းရွေးလာခချိန်မာ သျှင်ဘုရင်တပါးပိုင် အခြွီအရံအဆောင်အယောင်အပြည့်ဖြင့် ရောက်ဟိလာခ ကြောင်းသိဟိရရေ။ Pu songthu နန့် တတူပါလာရေ အခြွီအရံအပေါင်းအသင်းတိမာ 1 .A thu te , 2 . A be te , 3. A soh te, 4. A se mang နန့် ApaChong ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ 
အချို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများမာ ဒေကမ္ဘာမြီကြီးထက်တို့ရောက်ဟိရန် ဦးဆောင်သူစွာ ထို Noikhopi( Bowels of earth) ကိုအုပ်ချုပ်ခရေသျှင်ဘုရင်ဧ့ သားတော်ဖြစ်တေဟု မှတ်တမ်းတင်ထားကတ်ရေလည်း တချို့မှတ်တမ်းများမာ ညီဖြစ်တေဟု တွိဟိရလီရေ။ နမူနာအနိန်နန့် Tuck နန့် Betteran ရို့၏ The Chin hill စာအုပ် Vol. 1, Chapter 12 ဖော်ပြချက်မာ သျှင်ဘုရင်ဧ့ညီ (King's brother )ဟုမှတ်တမ်းတင်ထားလီရေ။ ယေကေလဲ (Tarun Goswami )ဧ့ (Kuki life lore) စာအုပ်မှ ဖော်ပြချက်အရ Pu songthu မာ Noimangpa ဧ့ သားတော်ဖြစ်ကြောင်း သိဟိရရေ။ သို့အတွက်နန့် အထက်ပါမတ်တမ်းအသီးသီးရို့ မာ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ယင်းမှတ်တမ်းတိအနက် တခုတည်းရေ တူညီမှုကိုအောက်ပြည်ဖြစ်ရေ (Khul)မှ အထက်အရပ် ရို့ ရောက်ဟိလာသူမာ Pu songthu ရာကေဖြစ်ကြောင်းကိုထင်ရှားစွာ မြင်တွိသိဟိနိုင်လီရေ။ ထိုအချက်ကို သုံးသပ်ခြင်းအနိန်နန့် အချိန်ကာလ ကြာရှည်မူကို အုပ်စုတခုနန့် တခုအကြား မှတ်တမ်းများစိကေချေ စီကွဲပြားလာခြင်းဖြစ်နိုင် စွာကိုတွိဟိရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် Pu.songthuနန့် တတူပါလာရေ အကြီးအကဲရို့၏ နာမည်နာမတိကို KUKI LIFE AND LORE စာအုပ်မာ အောက်ပါအတိုင်းရီးသားထားလီရေ။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ရို့၏ နာမည်တိမာ--
# Chongthu (Suppreme-Chief (or)King)
# Pu.Thangtol,(Semangpa).
# Khongthang (Khongpo (or)Drummer.) 
# Dalsiempu,(Dahchal Choi(or)Gong player)
# Sanglhu (Neichingpa,(or)Treasurer 
# Hangmipa ,( Fearles warrior)
# Jahong General Caretaker 
# Khupngam Care taker of chongthu's dogs.   
# Lankhoul (Road Guide)
# Thangthudip (Personal attendent)
# Santhuh (Massenger)
# Vangalpa Lifter of Store boulders.
# Thangchoi ( Curry of arrows and poson)ရို့ဖြစ်တေ။ 


ဒေပိုင်နန့် Pu songthu ဦးဆောင်ရေအဖွဲ့စွာ Chungkhopi သို့ဦးတည်လှာခကတ်ရာ လမ်းခရိီးမာ Gulheupi ဟုခေါ်ရေ ဧရာမမြွီကြီးတကောင်ဧ့ ထီးနှောက်ယှက်ခြင်းကိုခံခကတ်ရေကြောင့် Pu songthu စွာ သူ၏(Joudi-Chem) ဓားကို ထုတ်ပြီးခုတ်ရာ ထိုမြွီကြီးမာခုနှစ်ပိုင်းအတိ ပြတ်လားရေလို့သိဟိရရေ။ ထိုနောက်ခရီးဆက် ခကတ်ရာ Pi nemneh ဟုနာမည်ရရေ မဆမအဘောင်သျှင်မကြီးတဦးရေ။ လမ်းခုလတ်မာယင်းဧ့ အရေးကြီးရေ ပစ္စည်းတချို့ကို မိန့်ကျန်ခရေကြောင့်ထိုပစ္စည်းတိကို ပြန်ယူရန်မူလ Noikhopi သို့ပြန်လားခရေ။ ထိုပစ္စည်းတိမာ-

# Nihsan (အရဲရောင်အောက်ခံထဘီ)	
#Adumdip (ဆီးရွက်ထည့်စွာအိတ်) 
#Patkong (ခြည်ငင်ရေကိရိယာ)	
#Juchih koi na belbing(အရက်ပြင်းထည့်ရေအိုး)နန့်	
#Muchi Chivo(မျိုးစိ)တိပင်ဖြစ်ကတ်တေ။ 

ဒေပိုင်နန့် Pu.Chongthu နန့် အဖွဲ့စွာ Pi nemneh ကိုမစောင့်ဘဲ Khulkot (ဂူဧ့ထွက်ပေါက်) ကိုကမ္ဘာလောက်မား ရေကျောက်တုံးဖြင့်ထီးကာထိုခရီးကိုဆက်ခကတ်လီရေ။khulkotကိုထီးခကတ်ရေထိုဧရာမ  ကျောက်တုံကြီးမာ Vangalpa ရာကေမနှိုင်ရေဖြစ်ရာ Pu.songthu စွာ သူ၏လက်ကိုလေ့ရိုက်ချိုးခလီရေ။ ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ရခြင်းကာလည်း Noimangpa နန့်ယင်းဧ့အဖွဲ့သားတိစွာ ကိုယ်ရို့နောက်ကိုမလိုက်နိုင်ဖို့ပင်ဖြစ်တေ။
 ဒေပိုင်နန့် အချိန်အတန်ကြာရားနောက် ကိုယ့်မိန့်ကျန်ခရေ ပစ္စည်းတိကို ပြန်ယူခရေ Pi.Nemneh စွာမူလနီရာသို့ ပြန်ပနာရောက်ဟိလာခသော်လည်း Pu.Songthu နန့်အဖွဲ့စွာ မစ္စည်းမိန့်ကျန်ခသူ Pi.Nemneh ကိုမစောင့်ရုံမျှမကဘဲနန့် ထိုထွက်ပေါက်ကိုပါ ထပ်မံထီးထားခကတ်ရာ ကာယကံရှင် Pi.Nemneh စွာအလွန်မာန်ပါပြီး ကိုယ့်ကို ချန်ရစ်ခကတ်ရေ Pu.Songthuအုပ်စုအားအောက်ပါအတိုင်းကြိမ်ဆိုခရေ။                                                                                      &quot; Netnan juiin, Satna juijui, gunat changnat nan juijun, Hitse gausen juijun, Gamin tup min, juijun,gelkel dangchah in juijun&quot;ဆိုပနာကျိန်ဆိုခခြင်းဖြစ်တေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ ရောက်ရာနီရာတိုင်းမာ ဖျားနာခြင်း၊ သီဆုံးခြင်း၊ ငတ်ပြတ်ခြင်းနန့် ဒုက္ခဆင်းရဲအပေါင်းတိကို ရှိဆိုင်ကတ်ရား ဖိစီးမှုမျိုးစုံရို့စွာ လားလီရာနီရာတိုင်းမာ အရိပ်လိုကပ်ပါစီဟု ဆီလျှော်အောင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်လီရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pi.Nemneh စွာ အထက်ပါအတိုင်း ခပစာတိုက်ပြီးကေ (Khulkot)ခေါ် ဂူဧ့ထွက်ပေါက်ကိုထီးရေ ကျောက်တုံးအားသူ၏ တွန်းဆီး။ဖြင့်ထွေးရာ ထိုတွန်းဆီး။မာ ကျောက်တုံးနန့်ထိတွိပြီး မီးတောက် လာရေဟုသိဟိရရေ။ အထက်ပါအတိုင်း ကျိန်ဒက်ရုံးပြီးကေ Pi.Nemneh စွာထိုနီရာမှတဆင့် မူလနီရာ Noikhopiသို့ပြန်လားခကြောင်းသိဟိရလီရေ။ 											 အထက်ပါသမိုင်းကြောင်းနန့် ပတ်သက်ပြီးကေထိုအချိန်က ဖြစ်ပေါ်ခရေကာလ၊ ဒေသနန့် ပယောဂအခြီအနီများအပါ် ဆက်စပ်ကြည့်ကေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ Pu.Songthu မခွဲထွက်ခင် ကာလကပင် မိခင်အုပ်စိုးရေ ကာလကိုကျော်လွန်ခပြီး ဖခင်အုပ်စိုးရေကာလသို့ ရောက်ဟိနီကတ်ရားဖြစ်ကြောင်းသိဟိနှိုင်ရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ Pu.Songthuဧ့ ခမည်းတော် ဖြစ်ရေ Noimangpa မှပွဲတော်တည်ခြင်း(သို့) အလှူမင်္ဂလာပြုလုပ်ချိန်မာ ဓားလှံတိကို ကြွယ်ဝစွာအသုံးပြုခကတ်ရား ဖြစ်ရေ အပြင် ဝတ်ဆင်ခကတ်ရေ အဝတ်အစားများ အပါအဝင် လူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများပါ ပြည့်စုံကြွယ်ဝခကတ်ရာဖြစ်ကြောင်း Pu.Songthu မျိုးဆက်ရို့၏ Lapi ခေါ်ရဲရင့်ကျူးကဗျာအရ ထင်ရှားစွာ သိဟိနိုင်လီရေ။ ထိုရဲရင့်ကျူးကဗျာမာ-
&quot; Khula kapennin kachunle kajon thangnam chembang ei-oie. kajon eichoi e thangnam chemphabangin eichoije, Thangnam eichoiie, Nam chempha bangin eichoie, Thangnam eichoie, Namchem eichoie.&quot;ဆိုပနာ သီဆိုကြွီးကြော် လာကတ်လီရေ။
    ထိုရဲရင့်ကျူးဧသံဖြစ် ကဗျာလင်္ကာဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ ကျွန်ုပ် Khul (ဂူ)မာ ဖွားမြင်ခယင့်အချိန်မာ ကျေးဇူးသျှင်မိဘနှစ်ပါးရို့မှ အစွမ်းထက်ရေ ဓားလက်နက်ပမာ အားကိုးသမှုပြုခကတ်တေဟု ကိုယ့်မွီးဖွားခြင်းအပေါ် ဂုဏ်ဖော်ခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ထိုအချက်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် Pu. Songthu နန့်သူ၏ အဖွဲ့သားတိမာ အထက်အရပ် (Chungkhopi)သို့ ရောက်လှာကတ်ရေ အခါ အဂုဆိုပိုင် အိမ်ရာဆောက်လုပ်နိုင်ခြင်းမဟိသိမ့်ဘဲ အိမ်မဟိယာမဟိဘဝဖြင့် ဆုတ်ယုတ်ရေဘဝ သို့ပြန်ရောက်ခကြ ဟန်တူလီရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ အဂယင့်ရှီးဦး ကျောက်ခေတ်လူသားဘဝမာ လူသားတိစွာ အချင်းချင်းစကား တိပင်မပေါက်ကြဘဲ ကိုယ်ဟန်လက်ဟန်ဖြင့်သာ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်နီခကတ်တေဖြစ်ကေလေ့ Pu.Songthu အုပ်စုစွာ ဂူ (Khul) မှတဆင့် အထက်အရပ်သို့ ရောက်ဟိချိန်မာ အချင်းချင်းအကြား ဘာသာစကားကို တတ်ကျွမ်းပိုင်နိုင်စွာ ပြောဆိုနီခကတ်ရား ဖြစ်ရုံမျှမက မင်းဘုရင်ပိုင်အဆောင်အယောင် အခြွီအရံရို့နန့် ထွက်ခွါလာခကတ်ကြောင်း ယင်းကနိန်တ်တမ်း အရသိဟိရလီရေ။ ယကေလေ့သော့ကိုယ်ရို့ရောက်ဟိလာကြရေ နယ်သစ်ပယ်သစ်မာ သဘာဝရာသီဥတုဖီးဒဏ်နန့် သားရဲတိရစ္ဆာန်ရို့၏ ဖီးရန်မှကာကွယ်တိမ်းရှောင်နိုင်ဖို့ ဂူအောင်းရင်း မူလဘဝသို့ ပြန်ပနာ ရောက်ဟိကတ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ဘွယ်ရာ ဟိလီရေ။ အထူးအနိန်နန့် အမျိုးသမီးတိစွာ အချေမွီးဖွားရာမာ ဝေဒနာပြင်းပြစွာ ခံစားကတ်စွာနန့်အညီ ယင်းချိန်တွင် ယင်းရို့အတွက် ခိုလုံရန်အရိပ် အာဝါပိုင်အပ်လာမည်ဖြစ်တေ။ သို့အတွက်နန့် ယင်းရို့အနိန်နန့် လီဒဏ်မိုးဒဏ်ရို့မှ ရည်ရှည်မာ အကာအကွယ်ရဟိစီရန်ကျောက်ဂူ၊ ကျောက်ကြား၊ သစ်ခေါင်း၊ လှိုင်ခေါင်းကြီးတိကို အိမ်ရိပ် ပိုင်ပြုလုပ် ကတ်ခြင်းဖြစ်တေမာ ယုံမားသံသယ ဟိစရာမလိုရေ ဆင်ခြီနန့် ကြောင်းကျိုးဆက်နွယ်မှုပင်ဖြစ်လီရေ။ ဧပိုင် ဖြစ်လှာရခြင်းကာလည်း Noikhopi မှထွက်ခွါလာစဉ် အချိန်က Pi.Nemneh ဧ့ကျိန်ဆိုခြင်းကို ခံခရေကြောင့် ဒုက္ခရောက်ကတ်ရခြင်း ဖြစ်တေဟုယုံကြည်ကတ်တေ။ ဇာပိုင်ပင် ဆိုစီကာမူ Pu.Songthu 2မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခကြရေ မျိုးဆက်ရို့စွာ ဇာလောက်ပင် များပြားပြီး ဇာနီရာသို့ ရောက်ဟိကြစီကာမူ ယင်းရို့၏ကြွီးကြော်သံကို ကြားရခြင်းနန့် အချင်းချင်းအကြား နားလည်သိဟိနိုင် ကတ်လီရေ။ Pu.Songthu မျိုးဆက်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကြုံတွိခကတ်ရေ ပြဿနာတိကို မကြောက်မရွံ့ ရှိဆိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခကြချိန်မာ ရဲရင့်ကျူးအဖြစ် &quot; Tah chapa Pu.Songthu tupa Khulla Kon&quot; ဆိုပနာ ဇာတိဂုဏ်ကိုဖော်ကျူးခကတ်ပေ ရေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ ငါဟဲ့ခင်ပွန်း Pu.songthu ၏မျိုးရိုး၊ ငါ့ကိုဇာသူနိူင်းဝံ့လဲဆိုပနာ ဆိုလို ခြင်းဖြစ်တေ။ ထို့ပိုင် ကြွီးကြော်ခြင်းနန့် ကိုယ်ရို့ဧ့သတ္တိနန့် ရဲရင့်မူတိကို ဂုဏ်ဖော်ခကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ထိုနည်းတူ Pu.Songthu မျိုးဆက်ရို့စွာ၊ ကျား၊ ဆင်၊ ခြင်္သေ့ အစဟိရေ သားရဲတိရစ္ဆာန်တိကို သတ်ဖြတ်ကြချိန်မားယင်း၊ ရန်သူတိကို အောင်ပွဲခံခကတ်ချိန်များမာယင်း၊ အောက်ပါအတိုင်း ကြွီးကြော်လာခကတ်တေ။
	&quot; Kathange Kathange , Namtin Khovaiphei laija. Chonghi tuson kathange. Kajon eichoie, Namchem phabang eichoie. Chunnin eichoie. Aikep pha bang eichoie.&quot; &quot;(Khovaiphei ရွာသားငါစွာ ကမ္ဘာတလွှားဟိ လူမျိုးတိုင်းရို့၏ အလယ်မာဘုန်းတန်ခိုး ထွန်းတောက်ကျော်ကြားရေ Pu.Songthu ဧ့မျိုးဆက်ဖြစ်တေ။ ကျွန်ုပ်၏ဖခင် မှအစွမ်းထက်ရေ ဓားရတနာပိုင်၊ မိခင်မှ Aikep ပမာမြတ်နိုးယုယစွာဖြင့် အငါ့ကို မွီးခရကျိုးနပ်လီရေ&quot;  ဟု အဓိပ္ပာယ် ရဟိရေ။ ထိုကြွီးကြော်သံမာ Pu.Songthu ဧ့မြေးဖြစ်သော် Pu.Thangpiဧ့ Chon ပွဲတော်ကျင်းပချိန်မှစလို့ ကြွီးကြော်လာ ခခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင်အစိုင်အလာအရ Thangpi ခေတ်မှစပြီးကေ သားရဲတိရစ္ဆာန်တိနန့် ရန်သူတိကိုသတ်ဖြတ် ကြချိန်မာ ထိုအလောင်းဖီးမာအောက်ပါအတိုင်းဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာဖြင့်ကြွီးကြော်လာခကတ်လီရေ။ &quot; Tahchapa Chongthu chapa, Napu kei pujou lou napa keipa joulou nangin la keinei joulou&quot;ဆိုပနာဖြစ်တေ။ အထက်ပါ ကြွီးကြော်သံဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ &quot;ခင်ပွန်းဘသား Pu Chongthu ၏အမျိုး မင်းဧ့အဘိုးစွာ ငါ့အဘိုးကိုမယှဉ်နှိုင်ခ၊ မင်းအဖစွာ ငါ့အဘာကိုမယှဉ်နှိုင်ခ၊ အသင်လည်းငါ့ကိုနိူင်းနှိုင်ဖို့မဟုတ်&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်ရေ။  နောက်ပိုင်းမာ လူဦးရွီများပြားလာရေနန့်တတူ ဆွီမျိုးစုအလိုက်ရွာတည်လှာကတ်ရာ ယင်းကနိန်တဆင့် ယင်းရို့စွာကိုယ်ရို့ဆွီမျိုးနာမည်နန့် နီထိုင်ခရေ ရွာတိကို အခြီခံလာ ခကတ်ကေကြောင့် ကြွီးကြော်သံတိမာလေ့ ဆွီမျိုးအလိုက်ကွဲပြားလာခရလီရေ။
         Pu. Songthu အုပ်စုအနိန်နန့်လူဦးရွီတိုးပွားလာရေနန့်အညီ Khovaiphi မှတဆင့်အရာရွာတိကိုလေ့ထူထောင် နှိုင်ခကတ်ရာ ပထမဆုံးတည်ထောင်ခရေရွာတိမာ ManHaom, ManChuh နန့် Makong အစဟိစွာရို့ဖြိုက်ကတ်ပြီး ထိုရွာသုံးရွာမာ Laili တောင်နံဘေးမာ ခုံတောက်ဆိုင်ကတ်ကြောင်း သိဟိရရေ။ 
       အထက်ပါသမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သတ်လို့ ဆန်းစစ်ပါက ဂူ(Khul)မာ ကမ္ဘာဦးကျောက်ခေတ်လူသားဘဝက ကျောက်ဂူလိုဏ်ဂူ များမာနီထိုင်ခကတ်ရေ ကျောက်ခေတ်လူသားဘဝကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်လီဖို့ဟုတချို့ပုဂ္ဂိုလ်ရို့မှယုံကြည်ကတ်တေ။
    ယကေလေ့သော့ထိုသမိုင်းအကြောင်းအရ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ဂူ(Khul) မာ နီထိုင်စဉ်ကပင် ဓား၊လှံ၊လေးမြားအစဟိစွာ ရို့ကို အသုံးပြုခကတ်ရာဖြစ်တေကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် ယင်းရို့အနိန်နန့် ကျောက်ကြမ်းခေတ်ကို ကျော်ဖြတ်လာခပြီးဖြစ်ကြောင်း သိဟိ နိုင်လီရေ။ ထိုနည်းတူတချို့သုတေသီရို့၏ သုံးသပ်ချက်အရ ကူကီးလူမျိုးတိမာ တိဘက်တို ဘာမင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ကတ်တေနန့် အညီ ဂူ(Khul)ဆိုစွာမှာ ကိုယ်ရို့ မွန်ဂိုလီယန်း ကုန်ပြင်မြင့်မာ လှည့်လည်ခစဉ်က နီထိုင်ခကတ်ရေသဘာဝကျောက်ဂူ (သို့) တချို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရို့ အနိန်နန့်လည်း ဂူ(Khul)ဆိုစွာမှာ တရုတ်နိုင်ငံဟိ ဂရိတ်ဝေါ(Greatwall) ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နှိုင်ရေဟုသုံးသပ် ကတ်လီရေ။ 
     ရှီးကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့စွာဘုရားသခင်ဧ့ အလိုတော်အရကမ္ဇာယှင့်ဧ့ မြီမျက်နှာပြင်အောက်ဘက်ဟိ ဂူ (Khul)ဟု ခေါ်ဆိုကေ နီရာမှဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ ယုံကြည်လာခ ကတ်တေ။ ထိုကြောင့်လည်းကူကီးရိုးရာအရ ကိုယ်ရို့လူမျိုးများအတွင်းမှာ ဝါစဉ်ကိုလိုက်ပြီး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အုပ်ချုပ်သော် အုပ်ချူပ်ရီးစနစ်ကို ကျင့်သုံးလာခကတ်ရာမာ ဝါငယ်သူမှ ဝါကြီးသူအား ယင်းရို့သတ်ဖြတ်ခကြရေ သားကောင်ဧ့ ကျောသား ကိုဆက်သရလီရေ။ ယင်းပိုင် ဝါစဉ်အလိုက် တဆင့်ပြီးတဆင့် ဆက်သကတ်ရာမာ ဝါအကြီးဆုံဖြစ်သူဟု သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသူအနိန်နန့်ယင်းရို့ ရဟိကတ်ရေ သားကောင်ဧ့ကျောသားကို ကျောက်ဂူ လိုဏ်ဂူရို့နန့် လိုဏ်ခေါင်း သစ်ခေါင်းများ အထဲ ချထားခကတ်လီရေ။ ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ရရေအကြောင်းမာလေ့သော့ ယင်းရို့စွာ ဝါအကြီးဆုံးဖြစ်တေနန့် အညီယင်းရို့ဆင်းသက် ခကတ်ရေနီရာမာ ဂူ (Khul)ဟုခေါ်ရေ ယင့်ချင့်မြေဂူ၊ လိုဏ်ဂူ အစဟိရေ နီရာဒေသတိဖြစ်တေဟု ခံယူလာကတ်ရေ  ကြောင့် ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ကတ်ခြင်းရာဖြစ်တေ။                
Pu. Vang Thang မျိုးဆက်များဆင်းသက်လာကတ်ပုံ
     ကူကီးလူမျိုးများအတွင်းမှာ Pu. Vang Thang ဧ့မျိုးနွယ်စုတိစွာ Pu. Songthu မျိုးဆက်တိနန့်သမိုင်းကြောင့်အရ ကွဲပြားခြားနားမူများဟိကတ်လီရေ။ယင်းရို့၏မှတ်တမ်းရ ကိုယ်ရို့မာအစောပိုင်းကာလကပင် ဒေဒေသကိုရောက်ဟိခကတ်ရာဖြစ် ရေလို့ခံယူခကတ်တေ။ ယင်းရို့အနိန်နန့် ဂူ(Khul)မှဆင်းသက်လာခရေအဖြစ်ကိုမူ တချို့မှလက်ခံခြင်းမဟိကတ်လီ။ သို့အတွက်နန့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်ဆန်လှရေ Pu . Vangthang မျိုးနွယ်စုဧ့ဆင်းသက်လှာပုံသမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သက်ပြီး ကာယကံသျှင်ရို့မှ မှတ်သားလာခကြရေအတိုင်း အောက်မာ အကျိုင်းခြုံးပြီးဖော်ပြလိုက်လီရေ။ 
       လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာအချိန်မာ ကြယ်တာရာအသွင်သဏ္ဌာန်တခုစွာ အာကာမှမြီကြီးထက်တို့ကျလှာ ခရေ။ ထိုကြယ်တာရာသဏ္ဌာန်အရာရေ (Twisoget)ဟု ခေါ်ရေ ပင်လယ်ကမ်းထက်တို့ကျလှာခရေ ထိုအရာမာ လူတဦးအဖြစ်ကိုပြောင်းလဲခရေ။ ယင်းပိုင်အာကာမှကျလှာရေကို အစွဲပြုပြီး Vangthang ဟုနာမည်မာခလီရေ။ Vangthang စွာ(Doithu) ဂါထာမန္ဒရားအတတ်ပညာတတ်ကျွမ်းပြီးကိုယ့်ဖြစ်လိုရေ အရာကိုဖြစ်နှိုင်ရေကြောင့် ကြယ်တာရာ သဏ္ဌာန်ဖြင့် အာကာမှမြီကြီးသို့ ကျလှာနှိုင်ခခြင်းဖြစ်တေဟု သိဟိရရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကမ်းစသို့ကျလှာရေ Vangthang စွာ Twisoget ပင်လယ်ကမ်းစမာ နေထိုခရေ။ တနိသော်အခါ ယင်းသူမာကမ်းနံချင်းပြိုင်ဟိ တုံးတခုထက်မာ အိပ်ပျော်နေစဉ် ထိုပင်လယ်ဟိမြွီနဂါး(နတ်မြွီ)တကောင်မှ ယင်းဧ့ကိုယ်ခန္ခာကို ရစ်ပတ်ထားရေ။ သို့အတွက်နန့် ဦးVangthang နိုးလာရေအခါ ယင်းဧ့ကိုယ်ခန္ခာအား ဧရာမမြွီကြီးဧ့ ရစ်ပတ်ထားခြင်းခံရရေအဖြစ်ကြောင့်အလွန်စိုးရိမ်ချောက်ချားခလေ ရေ။ ယေကေလဲ သူစွာ(Doithu) ဂါထာမန္ဒရားအတတ်ပညာတတ်ကျွမ်းသူဖြစ်တေအတွက် သူ၏ဂါထာပညာဖြင့် ထိုမြွီကို တိုက်ရန်ကြံရွယ်ခရေ ထိုဧရာမမြွီကြီးမာ အဂုမြွီအဖြစ်မှ အလွန်ချောမောလှပရေ အပျိုအသွင်သို့ကူးပြောင်းလှာခ လီရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu.Vangthang မာယင်းကို မသတ်ရက်ရုံမျှမကဘဲနန့် ထိုအပျိုကို အဂုပင်သံယောဇဉ်ငြိတွယ် လာခလီရေ။ 
            ဒေပိုင်နန့် Pu.Vangthang စွာလေ့ ထိုကလိန်မေအားဇာသူဇာဝါဖြစ်ကြောင်းကို မီးမြန်ခရေ ထိုကလိန်မေမှ ကိုယ့်မာ Twisoget ပင်လယ်ဧ့အောက်ခြီဟိ မြီလွှာခုနှစ်ထပ်ဧ့အောက်ခရင်းအထပ်မားနီထိုင်ကြောင်း ပြောပြပြီးကေဗြုန်းခနဲပျောက် ကွယ်လားလီလီရေ။ 
         ထိုအချိန်မှစပြီးကေ Pu.Vangthang စွာ ခဏတာအထဲ တွိဆုံခရေထိုကလိန်မေကို ကကောင်းချစ်ကြိုက်ရေစိတ်ကြောင့် မနီနှိုင်လောက်ယောင်ဖြစ်ကာ ထိုပင်လယ်ကမ်းစနီရာအဝှမ်းသို့ လှည့်လည်ရှာဖွီလေလီရေ။ ဧပိုင်နီရာအနှံ့ရှာ ဖွေခရေလည်းမတွိရှိသဖြင့် နောက်ဆုံးမှာပင်လယ်ကမ်းခြီဟိညောင်ပင်တပင်ဧ့ အကိုင်းထက်မာအိပ်ပျော်လီရေ။ ယင်းပိုင် အိပ်ပျော်နေချိန်ခါး သူ၏အိပ်မက်မာ ယောကျာ်းတဦးရောက်လှာပြီး ယင်းမှသင်လိုက်ယှာနိန်ရေကလိန်မေမာ Twisoget အသျှင်သခင်ဧ့ သမီးဖြစ်ကြောင်းယင်းသူမကို တွေ့လိုကေဒေနီရာမှ အတန်ကြာလားကေ မြင်းဖြူတကောင်ကိုတွေ့မည်ဖြစ်ပြီးကေ ထိုမြင်းဖြူကိုစီးဗျာယ် နနောင်းဆုပ်ကိုင်ပါက နောက်ဆုံးမှာသင်လိုက်ယှာနိန်ရေကလိန်မေထံရောက်ဟိလိမ့်မေဟု ကြားလီရေ။
      ဒေပိုင်နန့် Pu.Vangthang စွာအိပ်ရာမှနိုးလာရေအခါ အိပ်မက်ကိုအောက်မိအတွက်နန့် ထိုနီရာမှစိကေချေ ဆက်လားခရေ မြင်းဖြူတကောင်ကိုအမှန်အကန်ပင်တွိဟိလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း အိပ်မက်မားကြားခရေအတိုင်း ထိုမြင်းဖြူကိုစီးရင် နနောင်းတွယ်ဖက်ခရေ ထိုမြင်းစွာပင်လယ်ပြင်အတွင်းကို ခုန်ဆင်းပြီး နောက်ဆုံးမှာ ကိုယ့်အမြဲတမ်းတရေ ကလိန်မေထံကို ရောက်ဟိခလီရေ။ ထိုကလိန်မေမာ Tuisoget အသျှင်သခင်ဧ့ တဦးတည်ရေ သမီးပျိုဖြစ်ရေအပြင် သူမဧ့ နာမည်မာ Lhangminu ဟုခေါ်ဆိုရေ။ Pu.Vangthang မာ Lhangminu နန့် တွိဆုံယပြီးနောက်ပိုင်းမာ ကာလအတန်ကြာ တတူတူနီထိုင်ကတ်ရာမှ တဦးပေါ်တဦး အပြန်အလှန်ချစ်ကြိုက်ခရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu.Vangthang စွာ Lhangminu ကိုထိမ်းမြားရန် သူ၏မိဘတိထံ တောင်းရမ်းခလီရေ။ Lhangminu ဧ့ ဖခင်စွာ ငြင်းပယ်ဖို့ မကောင်းတတ် အတွက်နန့် တကယ်လို့သူ၏သမီးကို ထိမ်းမြားလိုကေ အောက်ပါရို့ကိုဆောင်ရွက်မှရာ ထိမ်းမြားခွင့်ပြုဖို့လို့ မဖြစ်နှိုင်ရေအရာ တိကိုတောင်းဆိုခလီရေ။ ထိုတောင်းဆိုချက်တိမာ-
၁။ တိရစ္ဆာန်နန့် ငှက်သတ္တဝါများ ထိတွိဘူးခြင်းမဟိရေ ရီကြိုင်(၇)အိုးကိုဇာသတ္တဝါမျှထိတွိဘူးခြင်းမဟိရေ နှပျိုးဖက်နန့် သယ်လာရန်၊
၂။ ချုပ်ရိုးမဟိရေ စောင်တထည်ကိုယူလာရန်၊
၃။ အဖြူရောင်အမွီးပါရေ ဘဲတကောင်ကိုယူလာရန်။  စသည်အနိန်နန့် ထိုအချက်တိအပေါ်ဆောင်ရွက်နိုင်မှကျကေကိုယ့်သမီးကို ထိမ်းမြားနှိုင်ဖို့ဟုပြောကြားခလီရေ။ Vangthang မာ (Doithu) ဂါထာပညာတတ်ကျွမ်းသူဖြစ်တေနန့်အညီ ထိုအရာ အားလုံးကို အခက်အခဲမဟိဘဲ ဖြည့်စွက်နိုင်ခရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း Vangthang စွာ Lhangminu အားထိမ်းမြားကာ ယင်းဧ့နီအိမ်သို့ခေါ်လာလတ်ကတ်တေ။ Vangthang နန့် Lhangminu စွာသားနှစ်ယောက်ထွန်းကာခကာ ယင်းရို့၏နာမည်တိမာ Dathang နန့် Dapa ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ Dathang နန့် Dapa ရို့မွီးဖွားပြီးကေ Lhangminu သီဆုံးခရေ  Pu.Vangthang စွာ Meithainu ဟုခေါ်ရေ အမျိုးသမီးတဦးနန့် ထပ်မံနီစပ်ခလီရေ။ ထို Meithainu စွာ Pu.Vangthang ဧ့သားနှစ်ယောက်ဖြစ်ရေ Dathang နန့် Dapa ကို အလိုမဟိရေကြောင့် နိစိုင်နန့်အမျှ အပြစ်ယှာပြီး အမျိုးမျိုးနှိပ်စက်ခလေ ရေ။ ထိုမျှမကဘဲနန့် သူ၏ယောကျာ်း Pu.Vangthang ထံမာလည်း  ထိုအချေနှစ်ယောက်ကိုမောင်းထုတ်ရန် အမြဲပူဆာခရေ Pu. Vangthang စွာနောက်ဆုံးမှာ သူ၏သားနှစ်ယောက်အားယင်းရို့မသိနှိုင်ရေ တောနက်ရာဒေသကိုခေါ်ဆောင်လားပြီး ချန်ရစ်ကာ သူတယောက်တည်း ပြန်ခလီရေ။ ယင်းသူနှစ်ဦးစွာ ငယ်ရွယ်သူတိပီပီ အိမ်ကိုမပြန်တတ်ဘဲ တောထဲဟိသစ်သီး ဝလံတိကို စားသောက်ရင်း ရပ်တည်လှာခကတ်ရေ။ ဒေပိုင်နန့်တရက်နိခါ ယင်းရို့နှစ်ဦးစွာ အစာရှာကတ်ကေး အောက်ချင်းငှက် (Vaphol)ဧ့ အသိုက် တခုကိုတွိဟိကတ်ရာအချေဖြစ်သူ Dapa မာထိုအပင်ထက်တို့မတက်နှိုင်ရေကြောင့် အကြီးဖြစ်သူ Dathang စွာ ထိုအပင်ထက်တို့တက်ကာ ထိုအပင်ထက်မာငှက်ဥကိုတွိဟိအတွက်နန့် ရေက်ကြည့်ရာ အမွီးများပေါက်လာယားအဂုပင်အောက်ချင်း ငှက်အဖြစ်ကူးပြောင်းခလီရေ။ ယပြီးနောက်ညီဖြစ်သူDapa မာထိုတောထဲ မာတယောက်ထဲလှည့်လှည်ခရေ ထိုညီငယ်ဖြစ်ရေ Dapa မာ ဘုရားသခင်ပါးကကောင်းကြီးကို ခံစားရရေကြောင့် ထိုတော ထဲကတဆင့် လူသူနိန်ရှိရေ ရွာတရွာသို့ ရောက်ဟိကာ နောက်ဆုံးမှာသူ၏အစွမ်းသတ္တိကြောင့် နယ်မြီတခုကိုအုပ်ချုပ်ရေ အကြီးအကဲ ဖြစ်လှာခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ယင်းဧ့မျိုးဆက်တိမာလေ့ အမြောက်အမြားဟိပါလတ်တေဟု ထိုရာဇဝင်မာ ပါဟိလီရေ။


Pu.Vangthang စွာ Dathang နန့် Dapa ကိုတောထဲကိုသွားပို့ပြီးကေ Meithainu နန့်သားနှစ်ယောက်ထပ်မံရဟိခရေ ယင်းရို့နာမည်မာ Tomlou နန့် Tamang ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ဒေနိ Khongsai ဟုကိုယ့်ကိုယ် ကိုယ်ရို့ ခေါ်ဆိုကတ်သူအားနူံး မာ Pu.Vanthang ဧ့ ပထမမမာ့နန့် ဒုတိယမမာ့ရို့မှ ရဟိခရေ ယောက်ျား(သုံးယောက်) ရို့၏ မျိုးဆက်တိပင် ဖြစ်ကတ်ကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရသိဟိရရေ။
 ကူကီးလူမျိုးအဖြစ်ခံယူသူတိအတွင်းမှာ Pu.Vanthang ဧ့ မျိုးနွယ်စုတိဖြစ်တေဟု ခံယူလာကြသူတိနန့် Pu.Songthuအုပ်စုအဖြစ် ခံယူလာခကြသူတိကို လိ့လာသုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ဆင်းသက်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်းမာ ကွဲပြားမှုတိဟိကတ်ကေလေ့ ယင်းရို့၏ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်မူ၊ ရိုးရာယိုင်ကျေးမူနန့် ဓလိထုံးစံအစဟိစွာရို့မာ ကွဲပြားခြားနားမူမဟိကြောင်း သိဟိရရေ။ ထိုနည်းတူ ထိုအုပ်စုနှစ်စုရို့စွာ နယ်မြီတခုအတွင်းမှာ နှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ အချိန်မှစပြီးကေ တမြေထဲနေတရီထဲရေက် သုံးလာကြသူတိ ဖြစ်တေနန့်အညီ တိမာယင်းရို့အား Khongsai အုပ်စုဟုခံယူကတ်တေနန့်အညီ ယင်းရို့အနိန်နန့် တူညီရေ သမိုင်းအကြောင်းတိကိုတတူတကွ ပိုင်ဆိုင်လာကြသူတိလည်းဖြစ်ကတ်လီရေ။

==ဆန်စပါး၊ ဆား၊ အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်တိကို တွိဟိလာခကတ်ခြင်း==

ကူကီးရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်းအရ ယင်းရို့မာဇာလူမျိုးခြား ရို့နန့် တတူတကွနီထိုင်ခခြင်း မဟိခကတ်ကြောင်းမှတ် သားလာခကတ်တေနန့်အညီ ကိုယ်ရို့ဧ့သမိုင်းမှတ်တမ်းမာ လူသားတိအတွက် မဟိမဖြစ်ရေ လိုအပ်ချက်တိဖြစ်ကတ်ရေ ဆန်စပါး၊ ပြောင်း၊ ဂျုံအစဟိစွာရို့အပြင် နွားနောက်၊ ဆိတ်၊ ကြက်နန့် တခြားသော အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်တိအား ဇာမျိုးဇာပိုင် တွေ ဟိလာခကတ်ကြောင်းကိုခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ မှတ်သားလာခကတ်ရာမာ Pu.Chongthu နန့် Pu. Vanthang တှို့ဧ့ သမိုင်းမှတ် တမ်းရို့အကြားမာ ကွဲပြားခြားနားမူများဟိခကတ်တေ။ ယေကေလဲ ထိုသမိုင်းကြောင်းအသီးသီးရို့မာ အပြင်ပန်းအားဖြင့် ကွဲပြား နေသယောင်ယောင် ထင်မြင်ရကေလေ့ အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနီကြောင်းကိုတွိဟိရလီရေ။
Pu.Chongthu အုပ်စုဧ့ မှတ်တမ်းအရ အထက်ပြည်သို့ရောက်ဟိလာခကတ်ရေ Pu.Chongthu အုပ်စုရို့စွာ လူဦးရွီ တိုးပွား လာရေနန့်အညီ Man haom,Manchuh နန့် Makong အစဟိရေ ရွာသုံးရွာရို့မာ ဖိုခနောင်ဆိုင်ပြီး နီထိုင်ခကတ်စဉ် Pu.Chongthu နန့် Khul မှတဆင့် တတူတူရောက်ဟိလာခသူဖြစ်ရေ Pu.Khupngam ဟုခေါ်သူမှ ထိုရွာသုံးရွာနံဘေးဟိ Laili တောင်ထက်မာ နွားနှောက်တကောင်ကို တွိဟိပြီး ထိုနွားနှောက်ကို စတင်မွိးမြူကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရ သိဟိရ ရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu.Songthu အုပ်စုစွာကိုယ်ရို့ မျိုးနွယ်စုအထဲဟိ သာရီး၊ နာရီးအစဟိရေ လူမူကိစ္စများမာနွား နောက်ကို စတင်အသုံးပြုလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ထိုရာဇဝင်အရတွိဟိရရေ။ ယင်းကနိန်တဆင့် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ သာရီး၊နာရီးစရေ လူမူကိစ္စမှန်သမျှမာ ရာမကဘဲ အမျိုးသမီးတိကို အသွင်းပီးရာမာလည်း အသုံးပြုလာခကတ်လီရေ။


ယင်းချင့်အပြင် Pu.Songthu အုပ်စုစွာ ကိုယ်ရို့ဒေသအထဲ လှည့်လှည်နီကတ်စဉ် တရက်သောခါ Twihat ဆိုရေမြစ်တခုမှ သစ်တုံး တတုံးမျိုးပါလာရန် ထိုသစ်တုံးထက်မာ Juthel (ရှဥ့်)တကောင်စွာ ယင်းဧ့ အသိုက်မမြုံနန့် ပါလာစွာကိုတွိဟိကတ်တေ။ သို့အတွက်နန့်သစ်တုံးကိုဆယ်ယူရန် ထိုကိုပါလာရေ Juthel ဧ့အသိုက်ထဲမာ စပါးစိတိကို တွိဟိခကတ်ရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu.Songthu အုပ်စုယေမှ ဆန်စပါးကို စတင်စိုက်ပျိုးလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ရာဇဝင်မာဖော်ပြထားလီရေ။
      ယေကေလဲ PuVangthang မှစတင်တွိဟိခကတ်ပုံမာ အောက်ပါအတိုင်းပင်ဖြစ်လီရေ။ PuVangthangစွာ Twinanghem ခေါ်မြစ်ကမ်းနားဖီးတလျှောက်မာ လှည့်လည်လားလာခရေမှ တရက်တမာ ထိုမြစ်မာ ရှဉ့်(Juthel)တကောင်မျှောပါ လာစွာကိုတွိဟိလီရေ။ ထိုရှဉ့်မှယင်းဧ့အမှီးကိုခွေထားခရာ Pu Vangthang ဧ့အမြင်မာ ကောင်းကောင်းလှပရေ ပန်းပွင့်တပွင့် ဟု ယူဆအတွက်နန့် ယင်းအရာကိုဆယ်ယူခရာ ရှဉ့်တကောင်မှ ယင်းဧ့အမှီးကိုခွေနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွိဟိရရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu Vangthang စွာလေ့ ထိုရှဉ့်ဧ့ခွေနိန်ရေ ပတုံးကိုဖြေကြည့်ရာ စပါး၊ပြောင်း၊ဂျူံအစဟိရေ မျိုးစိတိကိုတွိဟိခလေ ရေ။ ယပြီးနောက် Pu Vangthang စွာလေ့ ထိုရှဉ့်ကို သတ်ပြီး ယင်းမှသယ်ယူလာရေ မျိုးစိတိကို အိမ်ကိုယူလားရန် စိတ်ကူးဟိခရေနန့်အညီ Pu Vangthangမှ ထို Juthel ကို သတ်ဖြတ်ခရာ ယင်းပိုင်သတ်ဖြတ်ရေနန့်တပြိုင်တည်း ပတ်ဝန်းကျင်မှာ မဲမိုက်လာယား အဟိန်ပြင်းစွာရေ မုန်တိုင်းနန့်အတူ မိုးရွာခလီရေ။ တချိန်တည်းမာလည်း Pu Vangthang စွာ အာကာကလာရေ အသံတသံကို ထူးခြားစွာကြားခလီရေ။ ထိုအသံရှင်မှ ပြောပြခဲကပင်ာ &quot;သင်ရေ Juthel ပါးကရဟိရေ မျိုးစိတိကိုစိုက်ပျိုးရဖို့။ ယင်းပိုင်စိုက်ပျိုးရာမာ ထိုမျိုးစိများရှင်သန်ကြီးထွားစီရန် Daiphuကို ပြုလုပ်ရဖို့ဖြစ်ပြီးကေ ထိုDaiphu ပြုလုပ်ရာမာကြက်ဥကိုနှစ်ခြမ်းခွဲရဖို့ဟု မိန့်ကြာခလီရေ။&quot; Pu Vangthang စွာလေ့ ကိုယ့်ကြားနီရရေ အသံရှင်အားဇာသူဇာဝါဖြစ်ကြောင်းမီးမြန်းခရေ ထိုအသံရှင်မှ ကိုယ့်မာ ဘုရား(၇)ဆူကိုတက်စားပြုရေ သင်မြင်ရရေ သတင်းရီသောက်(၇)ရောင်ဖြစ်တေဟု မိန့်တော်မူခလီရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu Vangthang စွာလေ့ အသံရှင်ပါးက ကြားသိရရေအတိုင်းမိုးအာကာကိုလှည့်ကြည့်ရာ အရောင်ခုနှစ်မျိုးဖြာထွက်လှာရေ သတင်းရီသောက်ရောင်စုံအား တွိဟိခလေ ရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ Pu Vangthang မှဆန်စပါးကို စတင်ပြီးစိုက်ပျိုးလာခခြင်းဖြစ်တေဟု ထိုရာဇဝင်မာပါဟိလီရေ။
==Pu Songthu နန့် Pu Vanthang မျိုးနွယ်စုရို့၏ဆက်စပ်ပုံ==
Pu Songthuအုပ်စုဧ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ကိုယ်ရို့စွာ အထက်အပ်ဒေသကို ရောက်ဟိလာရေအခါ ကိုယ်ရို့မာ မီးမဟိသဖြင့် မီးကိုရှာဖွီကတ်ရာမာ မီးခိုးထွက်နိန်ရေတောင်ပို့တခုကို တွိခကတ်ရား ထိုတောင်ပို့အထဲမာ ဗုံသံတိကိုလည်း ကြားကတ်ရေကြောင့် ထိုတောင်ပို့ကို တူးဖော်ကြည့်ကတ်ရာ အထဲမာ Pu Lunkim အုပ်စုကိုတွိဟိကတ်တေ။ သို့အတွက်နန့်             Pu Songthu အုပ်စုစွာ Pu Lunkim အုပ်စုနန့် အဆွီခင်ပွန်းဖွဲ့ပြီးကေ Pu Lunkim ရို့အုပ်စုပါးက မီးကိုရဟိခကတ်ရေလို့ သိဟိရရေ။ ထိုဖြစ်စိုင်အရ ယင့်ချင့်အုပ်စုနှစ်ခုရို့မာ တွေ့တွေ့ခြင်း မီးကိုတောင်းယူခြင်း၊ အဆွီခင်ပွန်းဖွဲ့ခြင်းများ ဟိခကတ်စွာကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် ထိုအုပ်စုနှစ်ခုစလုံး အနိန်နန့် ဘာသာစကားတခုတည်းကို အခြီခံပြီးပြောဆိုခကတ်ကြောင်းကို ပေါ်လွင်စေလီရေ။														ထိုနည်းတူ အထက်ပါရာဇဝင်နှစ်ခုကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဆန်စပါး၊ ဆပ်၊ ပြောင်း၊ ဂျုံ အစဟိစွာရို့အား စတင်တွိဟိခကတ်ပုံ ကို ဆန်းစစ်ကြည့်ပါက Pu Songthu မျိုးဆက်တိနန့် Pu Vanthang မျိုးဆက်များအကြားမာ ဖော်ပြချက်စိကေချေကွဲပြားမှု ဟိခကတ်ကေလေ့ အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနီလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ထိုစပါးကို သယ်ဆောင်လာသူမာ Juthel ဖြစ်တေကို ထိုသမိုင်းကြောင်းနှစ်ခုစလုံးအရသိဟိရရေ။ ထိုနည်းတူ ထိုJuthel မျှောလာရေ မြစ်မာ Pu Songthuဧ့ သမိုင်းအရ Twihat ဖြစ်ပြီးကေ Pu Vangthangဧ့ သမိုင်းအရ Twinanghem ဟုခေါ်ဆိုလီရေ။ Twinanghem မာ နှီးပိုင်ထက်ရေမြစ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိပြီး Twihat မာလေ့သော့ ရီစီးသန်ရေမြစ်ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်ရဟိရာ ထိုမြစ်နှစ်ခုဧ့ သဘောသဘာဝနန့် အနှစ်သာရ ရို့မာလည်း တတူတူပင်ဖြစ်ကြောင်းသိဟိနိုင်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ယင်းရို့အချင်းချင်းစွာ သီးသန့်စီအဖြစ်ခံယူခကတ်ရား ဇာလောက်ပင် ဝိဝါဒကွဲပြားနီကတ်စီကာမူ ခွဲခြားပနာမရနှိုင်ရေ တူညီချက်တိဟိကတ်လီရေ။								သို့အတွက်နန့် Pu Songthu မျိုးဆက်တိနန့် Pu Vanthang ဧ့ မျိုးဆက်များမာ ဘာသာစကား၊ ရိုးရာထုံးစံနန့် ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုရို့အရ ကွဲပြားခြားနားမှုမဟိပေ။ ထိုနည်းတူသမိုင်းစဉ်တလျှောက်မှစပြီးကေ ဒေနိအထိကြုံတွိလာရေဒုက္ခ၊သုခ အသီး သီးရို့အား အီးအတူပူအမျှ၊ ဆိုးတူကောင်းဘက်မျှဝီခံစားလာစွာကို သုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်ရို့မာ ဇာလောက်ကွဲပြားရေဟု ယူဆကြစီကာမူ တချိန်ကတအူတုံဆင်း ညီရင်းအစ်ကိုတိပင်ဖြစ်ခကတ်ကြောင်း မှန်ကန်လို့အဖြီထုတ်ယူ နိုင်လီရေ။
==ကမ္ဘာမြီကြီးမာ အမိုက်ထုလွမ်းမိုးခခြင်း(Thimjin)==
Pu Vanthang မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခကြရေ အုပ်စုဝင်တိ၏ သမိုင်းကြောင်းမာ ကိုယ်ရို့စွာ(Thimjin) ဟုခေါ်ရေ အမိုက်ထုလွမ်းမိုးမှုကို ရှိဆိုင်ကျော်လွှားနှိုင်ခကြသူတိ ဖြစ်တေဟု ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားခကတ်ရေ။ ထိုသမိုင်း မှတ်တမ်းအရ Pu Vanthang သား Dapa ဧ့ ဒုတိယမြောက်သား Pallen မှ အိပ်မက်တခုမက်ခရေ ထိုအိပ်မက်အရ ကမ္ဇာယှင့်ကို အမိုက်ထုမှ လွမ်းမိုးမည်ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းချိန်တွင် မျက်စိမှိတ်သူနန့် အိပ်ပျော်သူတိ သီဆုံးလိမ့်မေဟု အသိပီးခလီရေ။ ထိုယောင်ပြီး မကြာခင်မာ ကမ္ဇာယှင့်ကိုအမိုက်ထုမှလွမ်းမိုးခလီရေ။ ထိုအမိုက်ထုလွမ်းမိုးခချိန်ခါ လူသားတိမှ သတ်ဖြတ်ခကတ်ရေ သားကောင်များအနှက်(Sa-Ai)ပွဲတော်မပြုလုပ်ရသိမ့်ရေ သားကောင်ရို့၏ အဂေါင်းနန့်ဂြိုတိပင်လျှင် မူလပးကောင်ဘဝသို့ပြန်ပနာရောက်ဟိခကတ်ရေ။ ယင်းနည်းတိုင်း ထိုအချိန်အထဲ မျက်စိမှိတ်သူတိနန့်ငိုက်မြည်းအိပ်ပျော် သူရို့မာ သစ်ငုပ်နန့် ကျောက်ရုပ်တိအဖြစ်သို့ရောက်ဟိကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း  Pu Lunkim အုပ်စုစွာ အသက်မသေဘဲ အမိုက်ထုကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ဖို့မီးဖိုကာ ဗုံတီးခြင်း၊ တေးချင်းဆိုခြင်းရို့ဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စီရန် ကြိုးစားခကတ်တေ။ ယေကေလဲ ထိုအမိုက်ထုလွမ်းမိုးချိန်မာ (၇)ရက်အတိ ရှည်ကြာခစွာဖြစ်ရာ ထိုလှောက်ရှည်ကြာရေကာလအထဲ ကိုယ်ရို့မီးဖိုသုံးထင်း ချောင်းများ ကုန်ဆုံးထိအောင် ထိုအမိုက်ထုမာ မကုန်ဆုံးနှိုင်ရေကြောင့် ထရံမာချိတ်ဆွဲထားရေ Sa-Ai ပွဲတော်ပြု လုပ်ပြီးရေ သားကောင်ဧ့ အဂေါင်းနန့်ဂြိုရို့ကို မီးစိုက်ခကတ်လီရေ။ ယေကေလဲ Pu Lunkim အုပ်စုစွာ အချိန်ကြာ လာရေနန့်တတူ ညောင်းညာလာခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ယင်းရို့အနိန်နန့် မျက်စိမမှိတ်စီရန် ယင်းရို့၏ မျက်ခွံနှစ်ဘက်ကို အထက်အောက် နှီးဖြင့်ထောက်ထားခကတ်ရာ အိပ်ပျော်နီကတ်စီကာမူ မျက်စိမှိတ်ခြင်းမဟိကတ်တော့ဘဲ အမိုက်ထုကိုကျော်ဖြတ် ခကတ်ရေကြောင့် သီခြင်းမှလွတ်မြောက်ခကတ်ရေလို့ ထိုရာဇဝင်မှတ်တမ်းအရ သိဟိရလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း pu Lunkim ရို့စွာ။ Mujin kheh-nin အမိုက်ထုလွမ်းမိုးချိန်မာ(Laapi)ကို သီဆိုကတ်ရင်းကိုယ့်ကို ကိုယ့်ဂုဏ်ဖော်လာခကတ်တေ။ 

==ထာဒို အစ ဟန်လင်းက==

ကူကီးလူမျိုးတိအနက် ထာဒိုကူကီးအနွယ်ဝင်များအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့မာ မြင့်မြတ်ရေ မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှဆင်းသက် လာခသူတိဖြစ်ကတ်တေဟု သမိုင်းစဉ်ဆက်တလျှောက်လုံးခံယူလာခကတ်တေ။ ယင်းပိုင်ခံယူကတ်ရာမာ ပုဂံခေတ်မရောက်ခင်က ပေါ်ပေါက်ခရေ ဟန်လင်းခေတ်ကို အခြီခံခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ထိုဟန်လင်းနိုင်ငံစွာ ကူကီးလူမျိုးများဇာမျိုး ဇာပုံဆက်နွယ်မှုတိဟိခရေကို တင်ပြလိုက်ရလီရေ။
ကူကီးရာဇဝင်အရ BC(၁)ရာစုခန့်မာ သတိုး(Thado)ဟုနာမည်ရရေမင်းတပါးစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ဆွီမျိုးအသိုင်းအဝိုင်း တိနန့်နီးစပ်ရာ မိတ်ဆွီသင်္ဂဟတိကိုစုစည်းပြီး တိုင်းပြည်တခုကို ထူထောင်ခရေ ထိုတိုင်းပြည်ကို (Hantlen)ဟတ်လင် ဟု အမည်ပီးခကြောင်းသိဟိရရေ။ ဟတ်လင်ဆိုစွာမှာ ကြီးမြတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေဖြစ်ရာ ထိုနိုင်ငံမာ ကြီးမြတ်ရေ တိုင်းပြည်(သို့မဟုတ်)ဘုန်းတန်ခိုး ထွန်းတောက်ရေတိုင်းပြည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးအနွယ်ဝင်ဖြစ်ရေ Thado -Kuki လူမျိုးစုတိက ဟံလင်းမာကိုယ်ရို့ဧ့ရှေးဟောင်းနိုင်ငံဖြစ်ခကြောင်း ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ မှတ်သားလာခကြ လီရေ။						ထာဒိုကူကီးရာဇဝင်အရ(Hatlen)နိုင်ငံစတင်တည်ထောင်ခရေ သျှင်ဘုရင်ဧ့နာမည်မာ (Thado)သတိုးမင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုသျှင်ဘုရင်အား ယင်းဧ့မျိုးဆက်များဖြစ်ခကတ်ရေ ရန်ပေါင်(Yampao), ရမ်ခိုင်(Yamkhai),ရန်မန်(Yammang)ရို့မှ ဆက်ခံ ခကတ်ရေအပြင် ထိုဟန်လင်းနိုင်ငံကို မင်းဆက်ရေ(၆)ဆက်ကြာမျှ ထိမ်းနှိုင်ခကတ်တေဟု သိဟိရရေ။				ထိုသမိုင်းကြောင်းအရ ဟန်လင်းခေါ်(Hatlen)တိုင်းပြည်စွာ တခေတ်ပြီးတခေတ် ပိုပြီးကေတိုးတက်ပါလတ်တေနန့်အညီ နောက်ဆုံးမင်းလက်ထက်မာ ထိုနိုင်ငံတော်ဟိ မင်းမျိုးမင်းနွယ်အတွင်းမာ ကလိန့်မေသျှေတဦးစွာ ထူးခြားစွာဖွားမြင်ခရာ ထို အချေကို ထုံးစံအရ သီတင်းပတ်အပြီးမာ နာမည်နာမကင်ပွန်းတပ်ခြင်းနန့် နှားဖောက်မင်္ဂလာပွဲကို စည်ကားစွာကျင်းပခကတ် ရေ။ ထိုကောင်မချေှာမင်းမျိုးမင်းနွယ်ဖြစ်ရာမကဘဲ ထူးဆန်းစွာမွီးဖွားခရေကြောင့် (Hatlen)ကို အစွဲပြုပနာ Lenchonghoi ဟုအမည်ပီးခကတ်ရေ။ ဒေပိုင်နန့် Lenchonghoiစွာ အရွယ်ရောက်လှာစွာနန့်အမျှ တစ်နိတခြားချောမောလှပလာခရာမှ ယင်းဧ့သတင်းမာလည်း နိချင်းညချင်းပြန့်နှံ့ခလီရေ။										ဒေပိုင်နန့် ထိုနိုင်ငံစွာလေ့ Lenchonghoi ဧ့ လှပမှုအဟိန်ကြောင့်ပိုပြီးကေထင်ပေါ်လှာခလီရေ။ တရက်သောခါ ထိုမင်းသမီး Lenchonghoi စွာ သူမဧ့အခြွီအရံတိနန့်တတူချောင်းသို့ဆင်းပြီးရီချိုးခရေမှ ယင်းဧ့ဆံပင်တပင်စွာ ထိုချောင်းဧ့ရီစီးအတိုင်းမျိုးပါလားခလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်းထိုချောင်းဧ့အောက်အရပ်မာနန်းစိုက်ရေ Khalvompu ဟုခေါ်ရေမင်းတပါးဧ့ရီးချိုးချိန်နန့် တိုက်ဆိုင်နီခရေဖြစ်တေအတွက် ထိုဆံပင်အား Khalvompuမှတွိဟိခလီရေ။ သို့အတွက်နန့် Khalvompu စွာလေ့ ဒေလောက်ရှည်လျားရေဆံပင်ကို တခါမျှပင်တွေ့ဘူးခခြင်းမဟိစွာဖြစ်ရာ ဆံပင်ပိုင်သျှင်အား သိဟိလိုစိတ်ပြင်းပြခလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း Khalvompu3 စွာ ယင်းဧ့အခြွီအရံတိကို ထိုချောင်းအတိုင်းဆန်တက် စီရင်း ဆံပင်ပိုင်သျှင်အမျိုးသမီးကို ယှာပုံတော်ဖွင့်စေကတ်ရေကြောင့် နောက်ဆုံးမှာ ထိုဆံပင်ပိုင်သျှင်ကို ဟန်လင်း(Hatlen) တိုင်းပြည်မာတွိဟိခကတ်ရေ။ ယင်းပိုင်တွိဟိပြီးကေ ထိုမင်းမူမင်းထမ်းတိစွာ အကြောင်းစိုကို လျှောက်ထားခကတ်ရာ မင်းကြီးစွာ မင်းမူထမ်းတိကို ထိုဟပ်လင်းပြည်သို့စေလွတ်ခပြီး လက်ဆောင်းပဏာတိကို ဆက်သစေကြရေအပြင် မကြာခင်မာ ယင်းကိုယ်တိုင်လေ့ ဟံလင်းမင်းနန့် အဆွီခင်ပွန်းဖွဲ့ခကတ်ရေ။ ယင်းပိုင်လည်ပတ်ရခြင်းကာလည်း Lenchonghoiကို သိမ်းပိုက်နိုင်ဖို့ဉာဏ်ဆင်ခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူနောက်ဆုံးမှာ ထိုအကြံကိုအကောင် အထည်ဖော်ဖို့အခွင့်အရီးကို တွိဟိလာခဲလီရေ။ ထိုအခွင့်အရီးမာ ဟံလင်းမင်းနန့်ကြွီကစပ်ပြီးအနိုင်ရဟိပါက ထို အပျိုမကို သိမ်းယူရန်ပင်ဖြစ်လီရေ။ ဒေပိုင်နန့် Khalvompu စွာ တရက်ရေအခါ ဟံလင်းမင်းထံအလည်အပတ်လားပြီးကေ ကြွီကစပ်ခြင်းနန့် ယှုံးသူမှနိုင်သူအား နိုင်ငံအလပ်နန့် ထိုနိုင်ငံအထဲဟိ ကိုယ်ရို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရေ ကလိန့်မေသျှေကိုယူရန် ကမ်းလှမ်းလာခရာ ယင်းဧ့အကြံကိုအရိပ်ကျခြင်းမဟိရေ ဟံလင်းမှ Khalvompuအားယင်းဧ့မိတ်ဆွီရင်းချားပိုင် သဖောထား ဗျာယ် သူတောင်းဆိုသမျှကို ယုံကြည်စွာ ကတိသတ်ခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် သျှင်ဘုရင်နှစ်ဦးရို့စွာ ကစပ်ကတ်ရာမှ နောက်ဆုံး မာ Khalvompuယှုံးနိမ့်ခကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရ သိဟိရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် မှန်းချက်နန့် နှမ်းထွက်မကိုက်ရေ Khalvompu စွာ ကိုယ်ရို့ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုလိုက်နာဖို့လို့ ကတိသတ်လျှက် ယင်းဧ့နီပြည်တော်သို့ပြန်လားခလီရေ။ ယကေလေ့သော့လက် တွေ့မာ Khalvompu စွာ ကတိမတည်ယုံမျှမက စစ်အင်အားအရွီပြတ်ဖြင့် ဟံလင်းနိုင်ငံတော်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခ လီရေ. ယင်းအတွက်နန့်လည်း အငိုက်မာလျှပ်တပြက်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရရေ ဟံလင်းနိုင်ငံသားတိစွာ စစ်ယှုံးပြီး အထက်အရပ်သို့ဆုတ်ခွါခကတ်လီရေ။ ယင်းပိုင်ဆုတ်ခွါခကတ်ရာမာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်ရင်း ဧရာဝတီမြစ်နန့် ချင်းမားမြစ်ဆုံရာဒေသမာ ချင်းမားမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ထပ်မံဆန်တက်ခကတ်တေ။ ယင်းကနိန်တဆင့် လုံခြုံရေနီရာဖြစ်ရေ Twikika မြစ်ဖီးမာ စခန်းချခကတ်တေဟု ထိုရာဇဝင်မှတ်တမ်းအရသိရရေ။ Twikikia ဆိုစွာမှာ မြစ်နှစ်ဂွရာနီရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိပြီး လက်ဟိချင်းမားမြစ်နန့် မြစ်သာမြစ်ရို့ဆုံရာဒေသကိုခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်းသိဟိရရေ။ ထိုမြစ်သာမြစ်ကို Gundung အဖြစ် ကူကီးလူမျိုးတိက ခေါ်ဆိုခကတ်လီရေ။ ယင်းနည်းတိုင်း ယင်းရို့စခန်းချခကြရေနီရာ Kholkip, Kholjang ဟု ခေါ်ဆိုခကတ်ရာ လက်ဟိကလေးမြို့နန့် ကလေးဝရို့ပင်ဖြစ်ကြောင်းသိဟိရရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ဟန်လင်း မှတဆင့် Kholkip,Kholjang သို့ရောက်ဟိခကတ်ပြီးကေ ယင်းကနိန်တဆင့်ဒေနိအခြီချနီထိုင်ကတ်ရေ အချေကဘော်ဒေသကို ရောက်ဟိ လာခကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းသမိုင်းမှတ်တမ်းအရသိဟိရလီရေ။								ထိုအချိန်ကာလမာ ကူကီးလူမျိုးတိမာစစ်ပြေးဒုက္ခစွာဘဝရို့ရောက်ဟိခကတ်ချိန်ဖြစ်တေနန့်အညီကိုယ်ရို့အကြား လမ်းညွှန်မှုကင်းမဲ့နေချိန်လည်းဖြစ်တေအတွက် စစ်ယှုံးသူတိအထဲဖြစ်ပေါ်တတ်လိ့ဟိရေ သဘာဝအတိုင်း ကူကီးလူမျိုးများ အတွင်းမှားအုပ်စုအသီးသီးနန့် ဂိုဏ်းဂနအသီးသီးပေါ်ပေါက်ခချိန်လည်းဖြစ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ထိုအုပ်စုအသီးသီးရို့စွာ ယင်းရို့လုံးခြုံမှုဟိဖို့ဟုယူဆရရေနယ်မြီတိကို ရွီးချယ်လာခကတ်ရာမှ တချို့စွာ တောင်ပေါ်ဒေသတိသို့ ပြောင်းရွီးခကြ ရင်ချင်းတောင်တန်းတလျှောက်မာ နီထိုင်ခကတ်ပိုင် တချို့စွာလေ့ ထိုနီရာမှတဆင့် နောက်ဖက်ဒေသကိုဦးတည်ခ ကတ်ကေလူရှည်တောင်တန်း၊ မဏိပူတောင်တန်းရို့အပြင် ကခြားနန့်အာသံဒေသတိအထိပါပြန့်နှံ့လာခကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထိုဒေသဟိ ဌာနေတိုင်းရင်သားလူမျိုးစုအသီးသီးရို့၏ သမိုင်းကြောင်းအရသိဟိရလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ကောင်းကောင်းစိမ့်မြရေ တောင်ပေါ်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်သူတိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့နီထိုင်ရေဒေကိုအခြီခံဗျာယ်လူမျိုးနာမည်ကို မီရိုး(သို့)ရိုးမီ အဖြစ် ယင်းထိုနည်းတူမြောက်ဘက်ဒေသရို့နီထိုင်ကတ်သူတိစွာလေ့ ထိုဒေသကိုအစွဲပြုပြီး ယင်းရို့၏လူမျိုးနာမည်ကို Mhar(မာလ်) ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အလယ်ဗဟိုမာနီထိုင်ကတ်သူတိမှ လိုင်းမီ ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် တောင်ဘက်ဟိလူမျိုးတိက Simte (တောင်ဘက်သားတိ)အစဟိရေဖြင့်ကိုယ်ရို့လူမျိုးနာမည်နန့် ပတ်သတ်လို့နယ်မြီဒေသတိကို အခြီခံခကတ်ခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့်အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူဟိုလူမျိုးတိစွာပင်အပြောအဆို၊အနီအထိုင်နန့် အပြုအမူများ ကွဲပြားခြားနားလာခကြ အတွက်နန့် လူမျိုးတမျိုးအဖြစ်မှ လူမျိုးပေါင်းများစွာပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ တွိဟိရလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် &quot; အနေဝီးတော့အစားကွဲ၊အစားကွဲတော့စကားကွဲ၊ စကားကွဲတော့သွီးကွဲ၊သွီးကွဲတော့လူမျိုးကွဲ&quot; ဆိုရေစကား နန့်အညီ&quot; တကျောင်းတိုင်းထာ တရွာတပုဒ်ဆန်း&quot; လာခကြစေ ကာမူအရင်းစစ်လျှင်မြီမာအဝါးတုတ်ဟူရေအတိုင်း တအူးတုံ ဆင်း ညီရင်းအစ်ကိုတိပင် ဖြစ်ကတ်လီရေ။				ဟန်လင်းနိုင်ငံနန့်ပတ်သတ်လို့မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတိစွာ မြန်မာမူအဖြစ် ဖန်တီးခကတ်စွာနန့်အညီ Hatlen(ဟန်လင်) မှဟန်လင်း(Hanlen)အဖြစ်သမုတ်လာကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းကူကီးလူမျိုးရို့မှခံယူကတ်တေ။ မြန်မာ့သမိုင်းမာအထူးအနိန်နန့် မှန်နန်းရာ ဇဝင်မာယင့်ချင့် ဘုရင်းတိမာမင်းဆက် (၈)ဆက်ထိကြာရှည်ခရေလို့ဖော်ပြထားရေအပြင် ထိုတိုင်းနိုင်ငံတော်မာလေ့သော့ သရေတနားချေတဗွေချေရာအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းခံရပီးရေ။ ထိုသမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သတ်ပြီးမှန်နန်းရာဇဝင်ဧ့ စာမျက်နှာ(၁၇၇) မာအောက်ပါအတိုင်းဖော်ပြထားလီရေ။ 											ဒွတ္တရန်မင်းကစပြီးကေ သီရိရာစ်မင်းတိုင် မင်းသျှစ်ဆက်ရို့အကြောင်း								သာသနာ့တော်သက္ကရာဇ် တရာ့ခုနှစ်ဆယ့်တခုနန့် ရောက်ရေအခါ ထိုမင်း၏ သားတော် ဒွတ္တရန်မင်းဖြစ်တော်မူဧ့။ အိမ်နိမ့်(၅၉)နှစ် စည်းစိမ်(၂၂)နှစ်၊ သက်တော်(၈၁)နှစ်မာ အနိစ္စရောက်တော်မူဧ့။ အနိကျရောက်လိုသော်တနိတည်းမာ မိုးကြိုး ခုနှစ်ချက်ကျဧ့။ သာသနာ့တော်သက္ကရာဇ် (၁၃၃)ခုသော် ထိုမင်း၏သားတော် ရန်ပေါင်းမင်းဖြစ်တော်မှုဧ့ အလှူကောင်း မှုမာ မွီးလျော်တော်မူဧ့။ ပညာဟိရို့နန့်ပေါင်းဘက်လို့ ဉာဏ်ပညာကြီးဧ့။ သာသနာ့သက္ကရာဇ်(၂၉၃) ခုနှစ်မားထိုမင်း၏ သားတော် ရန်မန် မင်းဖြစ်တော်မှုဧ့။ ထိုမင်းကာအကျင့်သဘောလျစ်လျူရှုတတ်ဧ့။ သက်တော်(၈၀)သော် အနိစ္စရောက်တော် မူဧ့။ သာသနာ့တော်(၄၉၃)ခုရောက်ရေအခါ ထိုမင်း၏သားတော် ရက္ခန်မင်းဖြစ်တော်မူဧ့။ အရောင်အဆင်းလည်းဝဧ့။ မိဖုရားလည်းပေါဧ့စသည်အနိန်နန့် ထိုမင်းဆက်ရို့၏ အကြောင်းကို ရီးသားထားကြောင်းတွိဟိရရေ

==ကူကီးစာပီ==

ကူကီးရာဇဝင်အရ ကိုယ်ရို့စွာ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာအချိန်က ကိုယ်ပိုင်စာပီဟိခကတ်ရား ထိုစာပီမာ သားရေထက်မာ ရီးသားထားရေဟုသိဟိရရေ။ ထိုစာပီအားအစိုင်အဆက်ထိမ်းသိမ်းလာခကတ်ရာမှ ပျောက်ဆုံးခကြောင်း သိဟိရရေ။ ယေကေလဲ ဇာပိုင်ပျောက်ဆုံးခြ့စွာကိုမူ တဦးနန့်တဦးအကြားဖော်ပြချက်စိကေချေစီကွဲပြားကတ်တေ။ တချို့ မှတ်တမ်းအရကိုယ်ရို့ဘိုးဘွားတိစွာ ရီကြိုင်ရာမြက်နုရာကို လားလာခကတ်ရင်း ထိုသားရီမာ မိုးရီစို သဖြင့်နီလှမ်းခကတ်ရာမှ ခွီးချီခြင်းခံခရရေဟုသိဟိရရေ။ ယေကေလဲတချို့သုံးသပ်သူရို့၏အဆိုအရတရုပ်မင်းစွာ ကူကီးလူမျိုးများမာထိုစာပီကို ပိုင်ဆိုင်ခြင်းအားဖြင့် တချိန်ချိန်မာ ကိုယ်ရို့ထက်သာလွန်မည်ကိုစိုးရိမ်ခရေကြောင့် ထိုစာကိုဖျက်ဆီးပြီး ပိုင်ရှင့်ဖြစ်ရေ ကူကီး လူမျိုးများထံ ခွီးချီသွားပြီဟု ဝါပြောဆိုခခြင်းဖြစ်တေဟုသိရရေ။							
	
ယင်းပိုင်ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ပိုင်စာပီပျောက်ဆုံးခကတ်ရေဖြစ်စီ၊မဟိခကတ်ရေဖြစ်စီ ကိုယ်ရို့ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် သမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သက်ပနာ မှတ်တမ်းတင်ထားရေစာပီ၊ ပုရပိုက်နန့်ကျောက်စာအစဟိရေ သမိုင်းဆိုင်ရေအချက်အလက်များ မာ အလွန်နည်းပါးခရေ။ ကိုယ်ရို့ဧ့သမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သက်ပြီး ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ နုတ်အားဖြင့်လက်ဆင့်ကမ်းမှတ် သားလာခကြရေ ပစရာဇဝင်တိကိုရာတွိဟိရရေ။ စာပီမဟိခရေကြောင့် ယင်းရို့ကြုံတွိခကြရေ အဖြစ်ပျက်တိ၏ အချိန်ကာလတိကို အရာသူတိထံ ပြောဆိုကတ်ရာမာဇာသူမှ ပွဲတော်ကျင်းပရေနှစ် (သို့မဟုတ်)ဇာနီရာတွင် ယာခွတ်ရေနှစ် စသည်အနိန်နန့် အတိတ်ကာလဖြစ်ပျက်မှုဧ့ အချိန်ကာလတခုခုကိုမူတည်ပြီးပြောဆိုခကတ်ရေ။ နမူနာ- အိန်းဂလိချ်နန့်စစ်ဖြစ်ခချိန်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ Poigal စသည်အနိန်နန့်အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တခုခုဧ့ အချိန်ကာလကိုမူတည်ပြီးနားလည်မှု ယူခကတ်လီရေ။														

စာပီဟိရေလူမျိုနန့်စာပီမဟိရေလူမျိုးတိစွာ ရိုးရာဓလိထုံးစံနန့် ထဥိကျေးမှုတိအပြင် လူမှုရီး၊ စီးပွားရီး၊ အုပ်ချူပ်ရီး၊ တရားစီရင်ရီး၊ ပညာရီးစရေဘက်ပေါင်းစုံမာ မြောက်မြားစွာကွာခြားလားမေဖြစ်ကေလေ့ ကူကီးလူမျိုး များမာ ကိုယ်ပိုင်စာပီမဟိခကေလေ့ ယင်းရို့ကျင့်သုံးလာခကတ်ရေ ယိုင်ကျေးမှုရိုးရာဓလိထုံးစံတိအပေါ် ပြန်ပနာသုံးသပ် ခြင်းအားဖြင့် မျက်မှောက်ခေတ်ကာလအထိ ကျင့်သုံးရန်သင့်တော်ရေပြည့်စုံကြွယ်ဝရေ ယိုင်ကျေးမှုတိကို ပိုင်ဆိုင်ခကတ် ကြောင်းတွိမြင်ရလီရေ။ ထိုအချက်ကိုသုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့်လွန်ခရေအချိန်က  ကိုယ်ရို့မာကိုယ် ပိုင်စာပီဟိခကတ်တေဆိုရေ ခံယူချက်နန့်ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေဟုဆိုရပေမည်။						

ကူကီးစာပီနန့်ပတ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီးကေ ချင်းပြည်နယ်တွန်းဇံမြို့နယ်အထဲဟိ ကူကီးရွာ ဟောင်းဖြစ်ခရေ Yampi ရွာဟောင်းမာကျောက်တိုင်တခုအပေါ်မာ ရီးသားထားခရေကျောက်စာကိုတွိဟိခကတ်ရေ။ ဒေသခံတိ၏ပြောစကားအရ ထိုကျောက်စာတွိဟိရေနီရာမာ Yampi ဟုခေါ်ရေ ထာဒိုမျိုးနွယ်စုတိ၏ ရွာဟောင်းဖြစ် ရေလို့ သိဟိရရေနန့်အညီ ထိုရွာဟောင်းကိုအစွဲပြုပြီး ထိုကျောက်စာရီးသားထားရေကျောက်တိုင်အား Yampi-Molsong ဟုခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ ဒေနိထိခေါ်ဝေါ်သမုတ်လာခကတ်တေ။ ထိုစာအားဇာသူကမျှဖတ်ပနာမရကြောင်း သိရရေအပြင် ထိုကျောက်စာနန့်ပတ်သက်ပနာ ဘာသာဗေဒဆိုင်ရေပညာသျှင်ရို့ဧ့ သုတေသနပြုချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံမာ တွိဟိခသရွိ ကျောက်စာတိအနှက် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်တေဟုသိရရေ။ အမှန်လို့ဆိုကေလည်း(Yampi)ဆိုရေရွာ နာမည်စွာ ထာဒိုကူကီး မျိုးနွယ်စုအထဲဟိ(Sitlhou)ဆွီမျိုးစုတိကခေတ်အဆက်ဆက်မာ မှည့်ခေါ်ခကြရေ ရွာနာမည် ပင်ဖြစ်တေ။			

ဒေပိုင်နန့် Yampiဆိုရေရွာနာမည်မာ ယင့်ချင့်Sit-lhouမျိုးနွယ်စုများအနိန်နန့် ဇာနီရာဒေသမာ နီထိုင်လာ ခကတ်စီကာမူ ယင်းရို့တည်ခရေရွာဧ့နာမည်ကို Yampiဆိုပနာပင်မှည့်ခေါ်လာလတ်ကတ်တေဖြစ်ရာ ထိုရွာနာမည်မာ Sitlhou မျိုးနွယ်စုရို့၏ မူပိုင်ရွာအဖြစ်ထင်ကျန်လာခရခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်းထိုမျိုးနွယ်စုများတည်လှာခကတ်ရေ ရွာဟောင်း တိကို လက်ဟိအိန္ဒိယမြန်မာနယ်စပ်ဖြစ်ရေ ချင်းပြည်နယ်။ မဏိပူလ်ပြည်နယ်နန့် အထက်ချင်းမားဒေသများမာ နနောင်းရေ အထောက်အထားတိနန့်တကွတွေမြင်နိုင်လီရေ။ ထာဒိုကူကီးသမိုင်းမာလည်း ကိုယ်ရို့စွာလွန်ခရေနှစ်ပေါင်း မြောက်မြား စွာအချိန်က Yampiရွာကို တည်ထောင်းခကတ်ကြောင်းပါဟိရေရာမကဘဲ ထိုရွာနန့်ပတ်သက်ရေ ရွာဇဝင်တခုဟိခလီရေ။															

ထိုရာဇဝင်အရ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာအချိန်မာ ကိုယ်ရို့စွာရွာတရွာကိုတည်ခကတ်ရာ ထိုရွာဧ့နာမည် အား Yampiဟုမှည့်ခေါ်ခကတ်တေဟုသိဟိရလီရေ။ ထိုရာဇဝင်အရ ထိုရွာမာ Mulaupi ဟုခေါ်ရေ လူသားစားရေ ဧရာမ ငှက်ဘီလူးတကောင်ဟိရာ ယင်းကိုတနိလျှင်လူတယောက်စီ ဆက်သရရေအပြင် တကယ်လို့ယင်းပိုင် ဆက်သခြင်းမဟိပါက ထို ငှက်ဘီလူးစွာ ရွာမားသို့ဝင်လှာကာရွာသားတိကို အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်စားလိဟိရေ။ ဒေပိုင်နန့် Yampi ရွာသားတိ စွာ ငှက်ဘီလူးအားနိစိုင်နိတိုင်းရွာသားတစ်ဦးချင်းစီဆက်သခကတ်ရာ အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူရွာသူရွာသားတိမာ ပပျောက် လုမတတ်ဖြစ်ခရရေဟု ထိုရာဇဝင်အရသိရရေ။ ယေကေလဲကံကောင်းထောက်မစွာဖြင့် ရွာသားတိပပျောက်လုနီး အချိန်မာ ထိုရွာမာသူရဲကောင်းတဦးမွီးဖွားခကာ ထိုဂဠုန်ကိုသတ်ဖြတ်ခလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ထိုရွာဧ့အကြီးအကဲစွာ ဂဠုန်ကို သတ်ဖြတ်ယင့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျောက်တိုင်စိုက်ထူကတ်ရာ ယင်းကိုYampi ကျောက်တိုင်(သို့)Yampi-Moulsong ဟုခေါ်ဆို ကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ထိုကျောက်တိုင်မာ ယင်းသူရဲကောင်းမှသတ်ဖြတ်ခရေ Mulaupiပုံ၊ သူ၏လက်နက်တိအပြင် နီလုံးပုံရို့ရီး ဆွဲထားပြီးသား ယင်းရို့အောက်မာ ကျောက်စာ(၇)ကြောင်းမျှရီးသားထားရေဟု မျက်မြင်သက်သီတိဧ့ပြောစကားအရသိဟိရ ရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်းတချို့ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ထိုကျောက်စာမာ ကိုယ်ရို့ဘိုးဘွားတိကပျောက်ဆုံးခရေ စာပီဖြစ်နိုင် ရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ။ ထိုကျောက်စာအား မဆလခေတ်မာပက္ခဒိန်အဖြစ် ထုတ်လုပ်ခကတ်ရာ အာဏာပိုင်ရို့မှတားမြစ်ခ အတွက်နန့် နောက်ပိုင်းမာ 

ထိုကျောက်စာနန့်ပတ်သက်ပြီး ပြည်သူလူထုဧ့အာရုံစူးစိုက်မှုနည်းပါးပါလတ်တေ။ တချို့မှထို ကျောက်စာကို အာဏာပိုင်ရို့မှဖျက်စီးကတ်ရာဟုပြောဆိုကတ်ကြောင်း ဝမ်းနည်းစွာသိဟိရရေ။ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် အိန်းဂလိချ် အစိုးရ အနိန်နန့် ကူကီးနယ်မြီကိုသိမ်းပိုက်ခပြီးကေ ရောမအက္ခရာကို အခြီခံပြီး ကူကီးစာပီကိုတီထွင်ပီးခကတ်လီရေ။ ထိုအချက်စွာပင် ကူကီးလူမျိုးတိအတွက် တိုင်းတပါးဧ့လက်အောက်ကိုကျရောက်ခကြစီကာမူ ထိုစာပီကို ပိုင်ဆိုင်နှိုင်ခကြ အတွက်နန့် အယှုံးထဲကအမြတ်ရဟိခကတ်ရေလို့ ဆိုရဖို့ရာဖြစ်လီရေ။ ယကေလေ့သော့ မြန်မာနိုင်ငံမာ ခေတ်အဆက်ဆက်မာ အုပ်ချူပ်သူအစိုးရ အဆက်ဆက်ရို့မှ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ စာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအား လွတ်လပ်စွာဖော်ထုတ်ခွင့်မပြုခြင်းစွာပင်ဒေနိကူကီးလူမျိုးတိကိုအရာလူမျိုးတိထက်ဘက်ပေါင်း စုံမှနောက်ကျကျန်ရစ်စေလီရေ။
  
==ကူကီးယိုင်ကျေးမှုနန့် ရိုးရာဓလိထုံးစံတိ==

ကမ္ဘာ့လူသားအသီးသီးရို့မာ ပထဝီရီမြီဒေသတိအပြင် တောတောင်ရာသီဥတုအလိုက် နီထိုင်ရာဒေသများ ကွဲပြားခရေ နန့်အညီ ဟိုလူသားတိစွာ ထိုမတူညီရေသဘာဝဧ့ ကွဲပြားခြားနားမှုကိုလိုက်လို့ လူသားတိမာအနီအထိုင်၊အပြောအဆို ရို့အပြင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိစွာလေ့ ကွဲပြားလာခရလီရေ။ ထိုမတူညီကွဲပြားမှုတိစွာလေ့ နယ်မြီဒေသကိုလိုက် လို့ အပူပိုင်းနန့် အအီးပိုင်း၊တောင်ပေါ်နန့်မြီပြန့်၊ စွတ်ရေဒေသနန့် ခြောက်သွိရေဒေသအစဟိရေဖြင့် လူသားတိဧ့ အကျင့်စာရိုက်မာလေ့သော့ ကွဲပြားလာခပြန်လီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ဒေနိကမ္ဘာ့လူသားတိအတွင်းမှာ ဘာသာစကား၊ယုံကြည်မှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံနန့် အသားအရီာင်တိရာမကဘဲနန့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရများမှာပင် လူတမျိုးနန့် အရာလူမျိုးတမျိုးအကြာမှာ ကွဲပြားမှုကို ပေါ်ပေါက်စီရေဟု သိပံပညာသျှင်ရို့မှရှာဖွီတွိဟိလာခရလီရေ။ ထိုနည်းတူကမ္ဇာယှင့်စွာနိစိုင်နန့်အမျှ တိုးတက်ပြောင်းလဲပါလတ်တေနန့်အညီ လူသားတိစွာလေ့ ထိုပြောင်းလဲမှုနန့်အတူ ကျောက်ခေတ်လူသားအရိုင်းဘဝမှ ဒေနိအထိတိုးတက်ပြောင်းလဲပါလတ်တေကိုတွိမြင်နိန်ရလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ပြောင်းလဲလာရေ လူနီမှုစနစ်ကိုလိ်ုက်လို့ လူသားတိစွာလေ့ ခေတ်နန့်အညီကိုယ်ရို့ဧ့ ယိုင်ကျေးမှုတိအပေါ်ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကို ပြုလုပ်လာခကတ်လီရေ။ ထိုနည်းတူ ဒေနိတိုးတက်လာခရေ ကမ္ဇာယှင့်မာလူသားတိအနိန်နန့် ကျင့်သုံးလာခကတ်ရေ ယိုင်ကျေးမှုစနစ်စွာလေ့ ကျောက်ခေတ်လူသားအရိုင်းဘဝနန့်များစွာကွဲပြားလာခရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုစွာမှာ လူမျိုးတိ၏အဆင့်အတန်း ကိုတိုင်းတာရေ ကိရိယာပိုင်ဖြစ်လှာခရလီရေ။ 										ထိုနည်းတူလူသားတိအနိန်နန့် နိစိုင်နန့်အမျှကိုယ်ရို့ဧ့စားဝတ်နီရီးအတွက်လူမှုရီးနယ်ပယ်အသီးသီးမာ ရုန်းကန် လှုပ်ရှားကတ်ရာမာ ကိုယ်ရို့သင့်တော်ရေ ယုံကြည်မှုတခုအပေါ်အခြီခံပြီးကျင့်ကြံလာခကတ်ရာမာ ထိုအနီအထိုင်အပြောအဆိုနန့် အပြုအမူတိစွာပင်လျှင် ကာလတာရှည် ကျင့်သုံးလာကြချိန်မာ သက်ဆိုင်ရေလူမျိုးတိအတွက်ယိုင်ကျေးမှုနန့်ရိုးရာဓလိ ထုံးစံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခရေအဖြစ်များကိုလေ့တွိမြင်ရလီရေ။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လူမျိုးတမျိုး ဧ့အင်္ဂါရပ်တိနန့်ပြည့်စုံရေ လူမျိုးများဖြစ်ကတ်တေနန့်အညီ ရှေးအစိုင်အဆက်မှစပြီးကေပြည်စုံရေ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုများ ကို ပိုင်ဆိုင်လာခကတ်ကြောင်း အောက်ပါကူကီးယိုင်ကျေးမှုတိအရ သိဟိနိုင်လီရေ။							ဒေနိကူကီးဆိုပနာ ခံယူကြသူတိစွာ ရှီးပဝေသဏီမှစပြီးကေ ယင်းရို့ကြုံတွေ့ဖြတ်သန်းလာခကတ်ရေ အဖြစ်ပျက်တိကို စာပီအားဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမဟိသော်လည်း နူတ်အားဖြင့်သားစိုင်မြီးဆက် စတင်မှတ်သားခကတ်လီရေ။ ခေတ်အဆက် ဆက်မာ ကိုယ်ရို့မာ မြင့်မြတ်သူတိအဖြင့်ခံယူခကတ်ရေကြောင့်လည်း မျိုးရိုးကိုနိူင်နင်းစွာထိန်းသိမ်နိူင်ခကတ်လီရေ။ ဧပိုင် ထိ်န်းသိမ်နိူင်ခကတ်ရေ အဓိကအကြောင်းကေမှာလည်း ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့ဧ့ ဖြစ်တည်မူကို ဂုဏ်ယူနိူင် ခကတ်ရေကြောင့်ပင်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် လူမျိုးခြားရို့နန့်သွီးနှောသူတိစွာ ကိုယ်ရို့လူမှု အတိုင်အဝိုင်းဧ့ ဝိုင်းကျင်ခြင်းခံရရေကြောင့် ယင်းသူမာ ဇာသူမဆိုဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းရစမြဲပင်ဖြစ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် လပျိုကလိန်မေျားအကြားမာ ပိုပြီးကေတွိဟိနိူင်လီရေ။ ထိုကြောင့်လည်း ကူကီးလူမျိုးများမာ ကိုယ်ပိုင်စာပီမဟိခကတ်စေကာမှု လူမျိုးပပျောက်ခြင်းမဟိဘဲ ကိုယ်ရို့ဧ့ရိုးရာယိုင်ကျေးမှု ဓလိ့ထုံစံရို့ကို ဒေနိထိ ထိန်းသိမ်နိူင်ကတ်ခြင်းရာဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင်ကူကီး လူမျိုးများမာ ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ သူတပါးဧ့ အားနည်းချက်အပေါ်အခွင့်ကောင်းယူလိုရေ စိတ်ဓာတ်မဟိကတ်လီ။ ကိုယ်ရို့မှလွတ်လပ်မူကို မြတ်နိုးယင့်နည်းတူသူတပါးဧ့ လွတ်လပ်မှုကိုလေ့ ချုပ်ချယ်လိုခြင်း၊ ဖိနှိပ်လိုရေ စိတ်ဓာတ်မဟိဘဲ ငြိမ်းချမ်းရီးကို အစိုင်တစိုက်ထိန်းသိမ်နိူင်ခကတ်လီရေ။ 		ကူကီးလူမျိုးတိစွာခရစ်ယာန်ဘာသာကိုသက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းမဟိမှီ အချိန်မာပင် ယင်းရို့၏ရိုးရာယိုင်ကျေးမူအရ လူသားတိမာ ဘုရားသခင်မှ ဖန်းဆင်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုဘုရားသျှင်စွာ လူသားအချင်းချင်း ကြီးနိုင်ငယ်ညှင်း အနိုင်ကျင့်ဖိနှိပ်ခြင်း ကိုနှစ်သက်ခြင်းမဟိပိုင် သူတပါးအပေါ်မတရားနည်းလမ်းတကျ ဖိနှိပ်အနိူင်ကျင့်စော်ကားသူတိစွာ ဘုရားသခင်ဧ့ ဒဏ်ခတ်ခြင်းကို မလွဲမသွေခံရဖို့ဟု ယုံကြည်ခကတ်ရေ။ 												ထိုနည်းတူဘုရားသခင်စွာ စင်္ကြာဝဠာ တခုလုံးဧ့ဖန်ဆင်းရှင်ဖြစ်ပြီးကေ ထိုဘုရားသျှင်အနိန်နန့် လူသားအချင်းချင်းအကြား အပြန်အလှန် ချစ်ခြင်းမေတ္တာထားဟိကတ်ရန် အလိုဟိရေဟု စွဲမြဲစွာယုံကြည်ခကတ်ရေ။ ထိုကြောင့်လည်း ရှီးခေတ်ကူကီးလူမျိုး တိစွာ ယင်းရို့၏လွတ်လပ်မှုကို ထိပါးခြင်းမဟိသလို့ ဇာလူမျိုးခြားကိုမှ ဖိနှိပ်ခြင်းမဟိခကတ်ပါ၊၊ ယင်းခါက တောင်အာသျှနန့် အရှိတောင်အာသျှ ဒေသများမာ ကျွန်စနစ်ရီပန်းစားပြီးအင်အားကြီးသူက အားနည်းသူရို့ကိုသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ကျွန်ပြုခြင်းများ ပြုလုပ်ခကြချိန်မှာပင် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လူသားအချင်းချင်းအကြား ကြီးနိူင်ငယ်ညှင်း အနိူင်ယူမှုတိနန့် မတရားကျွန်ပြု နှိပ်စက်မှုတိကို အတတ်နိူင်ဆုံးယှောင်ကြဉ်ခကတ်လီရေ။ ထိုတတူကူကီးလူမျိုးများမာ လောဘလွန်ကဲခြင်း၊ တကိုယ်ကောင်း ဆန်ခြင်းတိကို မတွိရဘဲ ဘုံစနစ်ဆန်ဆန် ဝိုင်းလုပ်ဝိုင်းစားခြင်း၊ အီးအတူပူအမျှ ကောင်းတူဆိုးဖက် နီထိုင်လာခကတ်လီ ရေ။													ရွာတိုင်းရွာတိုင်မာ စားဝတ်နီရီးအတွက် ရုန်းကန်ရှာဖွီနိူင်ခြင်းမဟိသူတိ၊ သားသမီးမထွန်းကာနိူင်ရေသက်ကြီး ရွယ်အိုတိနန့် လူမမာများအပါအဝင် မိဘမဲ့အချေသူငယ်များပါ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲရို့မှ အခါအားလျှော်စွာကူညီခကတ် ရေ။ ယင်းပိုင်ရပ်ရွာအထဲ မိသားစုစိတ်ဓာတ်ကိုအခြီခံရေ လူနီမှုစနစ်ကြောင့်လည်းစိုးရိမ်ကြောင့်ကျခြင်းမဟိဘဲ တင်းတိမ် ရောင့်ရဲ နိူင်ခကတ်လီရေ။ 												ယင်းပိုင်ဇာလုပ်ငန်းမာမဆို ဝိုင်းလုပ်ဝိုင်းစားရေ ဘုံစနစ်စွာနက်ရိုင်းစွာ ဂြင်းကပ်ခရေကြောင့် ကူကီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမာ လူတန်းစားကွာဟမှုတိ၊ အချင်းချင်းအကြားမာ မနာလိုဝန်တိုခြင်း၊ လောဘလွန်ကဲခြင်းမဟိဘဲ အား နည်းသူကိုကူညီလိုရေ အရင်းခံစိတ်ဓာတ်တိနန့် ပြည့်ဝခကတ်ရေ။ ထိုအခြီအနီတိစွာပင်လျှင် လူတန်းစားကွာဟ မှုတိကို ပပျောက်စီစွာရာမကဘဲ ရပ်ရွာဧ့ငြိမ်းချမ်ရီး၊ တရားဥပဒေစိုမိုးရီးနန့် ဒေသအထဲစည်းလုံညီညွတ်မှု ကျစ်လျစ် နနောင်း ရီးရို့ကိုများစွာ အထောက်အကူပြုစီခလီရေ။ ထိုစဉ်အခါက ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ခေတ်နန့်အညီစိုးရိမ်ကြောင့်ကျမှု မဟိဘဲ လက်သမားလုပ်ငန်း၊ ပန်းဖဲလုပ်ငန်း၊ ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ တောင်ယာလုပ်ငန်းရို့ကို လုပ်ကိုင်ကြပိုင် တော တောင်သဘာဝ ရင်ခွင်ထဲမာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ပိုက်ချခြင်း၊ ဂိုဏ်းထောင်ခြင်းစရေ ယင်းရို့၏ဝသီပါရေ လုပ်ငန်းတိကို ပျော်ရွှင်စွာလုပ်ကိုင်ခကတ်ရင်း တင်းတိမ်ရောင့်ရဲစွာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းသာယာရေ လူမှုအဖွဲ့အစည်းကိုထူထောင်နိူင်ခကတ်လီရေ။

==အခေါ်အဝေါ်၊အမျိုးတော်ပုံနန့် ခင်ပွန်းကို အထွတ်အမြတ်ထားခြင်း==

ကူကီးထုံးစံအရ အပြင်းအလှန်ခေါ်ဆိုကတ်ရာမာ ညီအစ်ကိုမှ ဆင်းသက်မွီးဖွားလာကြသူတိဖြစ်ကေ အသက်ကြီးသူမှ အသက်ငယ်သူကို ကျားမ မရွီး Naoဟုခေါ်ပြီးကေ ငယ်သူမှကြီးသူအား Uဟုခေါ်ဆိုရေ။ ယေကေလဲ မောင်နှမအချင်းချင်းရို့မှ မွီးဖွားသူတိဖြစ်ကေ ကလိန့်မေသျှေဧ့သားသမီးတိက ခင်ပွန်းဧ့သားသမီးများအနှက် ယင့်ထက်ကြီးရေ ခင်ပွန်း တိကို Puဟုခေါ်ဆိုပြီး ကလိန့်မေသျှေတိကို Nuဟုခေါ်ရရေ။ ထိုနည်းတူခင်ပွန်းဧ့သားသမီးတိက အဖေဧ့မွီးချင်း ကလိန့်မေသျှေတိ၏ သားသမီးများအနှက် ယင့်ထက်အသက်ကြီးသူအား ကျားမမရွီး Uလို့လေ့ကောင်း ငယ်သူတိကိုမူ ခင်ပွန်းဖြစ်ကေ Tupa လို့လေ့ကောင်း၊ ကလိန့်မေသျှေတိကို Tunuလို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ အဖေဧ့မွီးချင်းများ အနှက် မိန်ကောင်မချေျားကို Niဟုခေါ်ပြီးကေ ခင်ပွန်းများအနှက် အဖေထက်အသက်ကြီးသူအား Palenဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ငယ်သူတိကို Paneuလို့လေ့ကောင်းခေါ်ကတ်တေ။ အဖေနန့်အမင်နှစ်ယောက်စလုံးရို့၏အဖေ(အဖိုး)ကို Puလို့လေ့ကောင်း၊ အမင်(အဘောင်သျှင်မ)ကိုPiလို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုရေ။ ယင်းချင့်အပြင်အဖေဧ့မွီးချင်းမိန်မတိ၏ ခင်ပွန်းတိကိုမူ Gangဟုခေါ်ဆို ကတ်တေ။ ယေကေလဲ ဆွီမျိုးစုဝင်များအတွင်းမာ ဝါကိုလိုက်ပြီး အဖေနန့်ဝါတူညီသူတိအား ဇာလောက်ပင်ကြီးကြီးငယ်ငယ် Paဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ထိုနည်းတူ အဖိုးနန့်ဝါတူညီသူတိကို Puဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်ခေါ်ဆိုရရေ။ ဆက်လက်ပြီးကေ ကိုယ့်နန့် ဝါအရတူသူတိ ဖြစ်ကေ ခင်ပွန်းဖြစ်စီ ကလိန့်မေသျှေဖြစ်စီ အသက်ကြီးသူကို U လို့လေ့ကောင်း၊ ငယ်သူကိုမူ Naoလို့လေ့ကောင်း၊ ထိုနည်းတူ နီစပ်ရေကလိန့်မေသျှေများအနိန်နန့် ယင်းဧ့ခင်ပွန်းအဘာကို Gang လို့လေ့ကောင်း၊ အမိကို Niဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ခေါ်ဆိုရေအပြင် သူ၏ခင်ပွန်းတိက သူမမာ့အဘာကို Puလို့လေ့ကောင်း အမိကိုPiလို့လေ့ကောင်း ခေါ်ဆိုရေပိုင် ယင်းဧ့မမာ့ပိုင် အမိကို(Nu)အဘာကို(Pa)လို့လေ့ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင်ကလိန့်မေသျှေတယောက်ကို အပျိုးဘဝမာ ဇာပိုင်ခေါ်ဆိုစီကာမူ ယင်းသူမာကိုယ့်အစ်ကိုနန့် နီစပ်ပါက အမ(U)ဟုပင်ခေါ်ဆိုရလီရေ။ မိဘတိ ကလည်း ယင်းရို့၏ခြုပ်မကို(Mou)ဟုပင်ခေါ်ဆိုရရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးထုံးစံအရ လူတယောက်ကိုခေါ်ရာမာ ဝါကိုမူတည် ပိုင် အခြီအနီပေါ်လိုက်ပြီးကေ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုရေထုံးစံလည်းဟိလီရေ။	


ကူကီးယိုင်ကျေးမှုကိုလိ့လာပါက ကျားနန့်မအကြားမာ ခင်ပွန်းတိကို အဓိကထားခကတ်တေ။ ကလိန့်မေသျှေများ မှ မိဘမျိုးရိုးကို ဆက်ခံခွင့်မဟိရေအပြင် အမွီကိုလေ့ ခံစားခွင့်မဟိချေ။ ယင်းချင့်အပြင် သားခင်ပွန်းမထွန်းကားသူတိမာ ကလိန့်မေသျှေဇာလောက်မွီးဖွားစီကာမူ ယင်းကိုမျိုးဆက်တုံး(Ingap)ရေလို့သတ်မှတ်ခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း သားမရနှိုင်ရေ လင်မယားတစုံစလုံး ကွယ်လွန်ကေ ယင်းရို့ပိုင်ဆိုင်ရေ ဥစ္စာပစ္စည်းတိကို အစ်ကိုအကြီးဆုံးမှ ပိုင်ဆိုင်ရလီရေ။ ယင်းကို (Gamngah)ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ တကယ်လို့ ထိုသားခင်ပွန်းမဟိသူမာ ယင်းဧ့မွီးချင်းရို့အနှက် အကြီးဆုံးဖြစ်ကေ သူ၏အမွီကို ယင်းဧ့ဒုတိယမြောက်ညီဖြစ်သူမှ ပိုင်ဆိုင်ရလီရေ။ ယေကေလဲ ညီဖြစ်သူရို့၏အမွီကိုမူ ယင်းရို့၏အစ်ကိုအကြီး ဆုံးသာ ပိုင်ဆိုင်ရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် ကူကီးထုံးစံအရ သားခင်ပွန်းမထွန်းကားသူမှ သားခင်ပွန်းရဟိနိုင်ဖို့ နောက်ထပ်တရားဝင် နီစပ်ခွင့်ဟိရေ။ ထိုနည်းတူ ကူကီးရိုးရာအရ သားခင်ပွန်းအမြောက်အမြား မွီးဖွားနိုင်သူ တိကို အမျိုးကောင်းအမျိုးမြတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကတ်တေ။


ယင်းချင့်အပြင် ကူကီးရိုးရာအရ မျိုးနွယ်စုဆင်းသက်ပုံမာလည်း အမျိုးသားတိဧ့ ဆင်းသက်ပုံကိုရာ မှတ်သားကတ်လီရေ။ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဆွီမျိုးဆင်းသက်လှာပုံအား စာဖြင့်မှတ်သားခြင်းမဟိခစီကာမူ နုတ်အားဖြင့် မှတ်သားခကတ်ရေ။ ထိုနည်းတူ ကူကီးလူမှုကိစ္စရပ်မှန်သမျှရို့မာ ဝါစဉ်ကိုအခြီခံခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့်လူတိုင်းအတွက် သူ၏မျိုးရိုးဆင်းသက် လှာပုံအား သိဟိရန်မာ အလွန်ပင်အရေးကြီးလီရေ။ ကူကီးယိုင်ကျေးမှုအရ လူတိုင်းရေ ယင့်ထက်ဝါကြီးသူအား သူရဟိရေ သားကောင်ဧ့ကျောသား(Sating)ကိုဆက်သရရေ။ ယင်းပိုင်ဆက်သရာမာလည်း အထဲသား(Atingsung)နန့် အပြင်သား (Atingpo)ဆိုပနာ ျထပ်မံခွဲခြားလီရေ။ ယင့်ချင့်ကျောမားသားနန့် ကျောပြင်သားရို့ကိုလေ့ သီးသန့်စီ ဆက်သရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် ကူကီးအသိုင်းအဝိုင်းမာ ဇာသူကဝါကြီးပြီး ဇာသူမှဝါငယ်ကြောင်းသိဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းပိုင်ဆက်သရာမာ နမူနာအနိန်နန့် ဖိုး(က)မာ သားနှစ်ယောက်ဟိ်ပြီး ယင်းရို့၏နာမည်မာ အဖိုး(A)နန့် အဖိုး(B)ရို့ဖြစ်ရေအပြင် ယင်းရို့အနှက် အဖိုး(A) စွာ အစ်ကိုကြီးဟုဆိုကတ်ပါဖိ။ ယင်းရို့အိမ်ထောင်အသီးသီးကျရေနောက်ပိုင်းမာ အစ်ကိုကြီးဖြစ်ရေ ဖိုး(A)မာ ဝါအရကတ်ီး အတွက်နန့် မိဘနန့်အတူနီထိုင်ပြီး လုပ်အကျွေးပြုကာ အမွီကိုဆက်ခံမည်ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့်ယင်းရို့ သီးသန့်စီနီထိုင်ကတ် ရာမှညီဖြစ်သူ ဖိုး(B)သ်ည အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်ဖြစ်စီ၊ တောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်စီ သူသတ်ဖြတ်ရေ သားကောင်ဧ့ ကျောမားသား ကို မွီးချင်းများအနှက် အစ်ကိုကြီးဆုံးဖြစ်ရေ ဖိုး(A)ကို ဆက်သရလီရေ။ ကျောအပြင်သားကိုမူ သူ၏ဖခင် ဖိုး(က)မှ ကျောမားသားကို ဆက်သခရေ ပုဂ္ဂိုလ်ထံဆက်သရဖို့ဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ အစ်ကိုကြီးဖိုး(A)မာဖခင်ဧ့အရိုက်အရကတ်ို ခံယူရေနန့်အညီ သူရဟိရေ သားကောင်ဧ့ ကျောတွင်းနန့်အပြင်သားနှစ်ခုစလုံးကို ဖခင်ဖြစ်ရေဖိုး(က)မှ ဆက်သခ ရေအတိုင်း ဆက်လက်ပြီးကေ ဆက်သရဖို့ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ကိုယ်ရို့ဆွီမျိုးဝင်စုများအကြား ဇာနီရာတွင်ဇာလောက် ပင်ဝီးကွာကြစီကာမူ ထိုကျောသားကိုပုံမှန်ဆက်သလာခကတ်တေ။ ကျောသားအဆက်သခံသူမာ ဆက်သသူမှ (UPA)ဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်။ အဆက်သခံသူမှဆက်သသူကို Neojo(သို့)Naopa ဟုခေါ်ကတ်တေ။ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကိုယ့်ရဟိရေ ကျောသားကို ရိုးရာအရ အထက်ပါအတိုင်း ဆက်သခြင်းမဟိပါက ကံဆိုးတတ်ရေလို့ ခံယူကြပိုင် ဆက်သခြင်းနန့်လည်း ကောင်းကြီးရရေဟုယုံကြည်လာခကတ်တေ။


ယင်းချင့်အပြင် လူတယောက်အနိန်နန့် သူ၏UPA ကိုတသက်တာအထဲ မဆက်သခရေကြောင့် မျိုးရိုးမသိဟိသူတိ စွာ သိဟိလှာချိန်မာ ကျောသားဆက်သရန် နွားနှောက်တကောင်သတ်ရလီရေ။ ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ပြီးကေနောက် (UPA)မှ လည်းကြိုဆိုရေအနိန်နန့် ယင်းသူအားနွား၊နွားနှောက်၊ ဝက်စသည်ရို့ကို သတ်ပေးကာကောင်းကြီးပီးရလီရေ။ ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ရေကို (Kilhalho)ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။		
==ယူရဖို့အမျိုးနန့် ပီးရဖို့အမျိုး (Tucha le Nupa)==
ကူကီးရိုးရာအရ Tucha le Nupa (ပီးရဖို့အမျိုးနန့် ယူရဖို့အမျိုး)ဆိုပနာ တိကျရေ သတန်မှတ်ချက်တိဟိလီရေ။ ကူကီးယိုင်ကျေးမှုအရ လူတယောက်နေဖြင့် ထိမ်းမြားဖို့အမျိုးဟိပိုင် ယူရဖို့အမျိုးလည်းဟိလီရေ။ ပီးရဖို့အမျိုးကို Tu te, Tucha ဟုခေါ်ပြီးကေ ယူရဖို့အမျိုးကို Pute(သို့မဟုတ်)Nupa ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ကူကီးရိုးရာအရ ခင်ပွန်း တယောက်စွာ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားသမီးများထွန်းကားပါက သူ၏သမီးတိစွာ ယင်းသူနန့် မွီးချင်းကလိန့်မေသျှေရို့၏ သားတိမှထိမ်းမြားရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အဖေဧ့ ဆွီမျိုးကလိန့်မေသျှေတိက ပေါက်ဖွားလာသူရို့ကိုမူ Tu-teဟုခေါ်ဆိုရေ။ ထိုနည်းတူ မေဘက်ဧ့ ဆွီမျိုးခင်ပွန်းရို့မှ ပေါက်ဖွားလာသူမျိုးဆက်တိကို ထိမ်းမြားနိုင်ရာ ယင်းကို ယူရဖို့အမျိုး (Pute)ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။


ကူကီးရိုးရာအရ ယုံကြည်လက်ခံလှာခကတ်ရေမာ စုန်း၊ ကဝေ၊ သမန်းကျား အစဟိစွာရို့မာ လူသားတိအထဲ ရောနှောတတ်စွာဖြစ်ရာ ယင်းရို့ကိုသွီးမရှင်းသန့်သူတိဖြစ်ကတ်တေဟု သတ်မှတ်ခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ကူကီးဘိုးဘွား များအနိန်နန့်သွီးမစစ်သူတိ။ အမိအဖ သေချာရေရာမှုမဟိသူတိကဲ့သို့ရေ မရှင်းသန့်သူတိနန့်သွေးနှေားခြင်းထက် သေရခြင်းစွာပင် ပိုပြီးကေမြတ်ရေလို့ ခံယူထားခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ရှီးခေတ် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ယင်းရို့အနိန်နန့် အခြီအမြစ်မသိဟိကြသူတိအား အမျိုးသမီးဖြ်စစေ အမျိုးသားဖြစ်စီ ဇာလောက်ချမ်းသာကြွယ်ဝရေဖြစ်စီ အိမ်ထောင်ဘက် အဖြစ် ရွီးချယ်ရင်းသွေးနှောဖို့အစား မောင်နှမအချင်းချင်းပင်ဖြစ်စီ အဂုပိုင် ယင်းရို့မှ ဃဃနန သိဟိထားကြသူအချင်းချင်း ထိမ်းမြားစီခြင်းနန့် ကိုယ်ရို့ဧ့အမျိုးနန့်သွေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်တေဟု ခံယူခကတ်တေ။ ယင်းကို ကာလအတန်ကြာ ကျင့်သုံးလာခကတ်ရာမှ ထိုစနစ်မာ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ ရိုးရာဓလိထုံးစံပိုင်ဖြစ်လှာခဟန်တူကြောင်း သုံးသပ်နိုင်လီရေ။		ထိုနည်းတူ ကလိန့်မေသျှေရှင်ဖြစ်ရေ Nupa (ပေးသူ)နန့် ထိုကလိန့်မေသျှေကိုယူရရေ Tucha (ယူသူ)ရို့အကြားမာ Nupaမှပိုပြီးကေကြီးမြတ်ရေလို့ခံယူကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် သဖောထားကြီးစရာဟိပါက Nupaမှပိုပြီးကေ သဖောထားကြီးရလီရေ။ ယင်းအတူ Tupa စွာ Tuchaကို ကျိန်ဆိုနှိုင်ကေလေ့ Tuchaမှ Nupa ကို ကျိန်ဆိုလို့မရဟုခံယူခကတ်တေ။ တကယ်လို့ Tuchaမှ Nupa ကို ကျိန်ဆိုခကေ ထိုဝဋ်ကြွီးအား ကျိန်ဆိုသူအပေါ်ပြန်ပနာသက်ရောက်ရေဟုခံယူကတ်တေ။ ထိုနည်းတူ ကူကီးရိုးရာ အရ Nupa စွာTupa အိမ်မာသီဆုံးခွင့်မဟိချေ။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် Tute အိမ်မာ သီဆုံးဖို့အခြီအနီဟိပါက အိမ်ရှင်(Tucha)ရို့စွာ ဒုက္ခကြုံတတ်ရေလို့ယုံကြည်ခကတ်ရေ။ မသက်ပိုပြီးကေ ထိုအဖြစ်မျိုးကို ရှိဆိုင်ပါကလေ့ သီဆုံး သူ၏ မိသားစုစွာ အိမ်သျှင်ရို့အတွက် ဖီးဒုက္ခကင်းဝီးစီရန် ရက်ချုပ်ချေပေးရေအနိန်နန့် ရိုးရာယစ်ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ပီး ရရေ။ ယင်းကို Tolthehဟုခေါ်ဆိုရေ။ ထိုယစ်ပူဇော်ခြင်းပြုလုပ်ရာမာ သတ်ဖြတ်ရေယစ်ကောင်ကို အိမ်သျှင်ရို့နန့် ဝိုင်းစားရလီရေ။ ယေကေလဲ Tute မာ Nupa အိမ်မာသီဆုံးနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ကူကီးရိုးရာအရ အမင်ဧ့ဆွီမျိုးများ ဖြစ်ရေ Pute (သို့မဟုတ်)Nupaကို ရိုသေလေးစားလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးလူမှုရီးနယ်ပယ်မာ အချင်းချင်း အကြား အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရာမာ လူပုဂ္ဂိုလ်ကိုလိုက်လို့ လိုက်နာကျင့်သုံးနီထိုင်ရဖို့ရိုးရာထုံးစံများဟိလီရေ။	

==ရွာတည်ခြင်း==

ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ရွတည်ရာမာ ဆွီမျိုးစုအလိုက်ရွတည်ရေစနစ်ကို ကျင့်သုံးခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် လူတယောက်ယောက်စွာ ယင်းဧ့ရွာနာမည်ကိုပြောယုံမျှဖြင့် ယင်းသူစွာ ဇာဆွီမျိုးစုဝင်ဖြစ်ကြောင်းအပြိန်း သိဟိနိုင်လီရေ။ ဧပိုင်မျိုးရိုးအလိုက် ရွာတည်ရေစနစ်ကို ကျင့်သုံးခကတ်ရေကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများအတွင်းမှာ ဆွီမျိုးစုများပြားစွာနန့်အမျှ ရွာလေ့များပြားလာစွာကိုတွိဟိရရေ။ ယင်းပိုင်ကိုယ်ရို့စွာ ဆွီမျိုးစုအလိုက်ရွာတည်ထောင် နှိုင်ရေ အချိန်မာ ထိုဆွီမျိုးစုတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ခြီထောက်ထက်မာ ကိုယ်ရို့ရပ်တည်နှိုင်ကတ်ပြီဟုခံယူခကတ်တေ။ ဧပိုင် သီးသန့်ရွာကို တည်ထောင်ခကတ်ရာမာလည်း ထိုဆွီမျိုးစုအသိုင်းအဝိုင်းအားနူံးအနှက် ဝါအကြီးဆုံးဖြစ်သူကိုရာလျှင် အကြီးအကဲအဖြစ်ခန့်အပ်ကာ အုပ်ချူပ်စီခကတ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ကူကီးရိုးရာအရ လူတယောက်စွာဇာလောက်ပင် ချမ်းသာကြွယ်ဝရား လက်ရုံးရည်နှလုံးရည်ရို့နန့် ပြည့်စုံစီကာမူ ကိုယ့်ထက်ဝါကြီးသူတိနီထိုင်ရေ ရွာကိုအုပ်ချူပ်ပါက ကံမကောင်းတတ်ဟု ယုံကြည်ခကတ်ရေ။ သို့အတွက်နန့် လူတယောက်မာ လက်ရုံးရည်နှလုံးရည်ရို့နန့်ပြည့်ဝရား ချမ်းသာသူစွာ ရွာဧ့အကြီးအကဲဖြစ်လိုကေ ကိုယ့်ထက်ဝါနုသူတိကို စုစည်းပြီးသီးသန့်ရွာတည်ရရေ။ ကူကီးဘာသာဖြင့် ရွာဧ့အုပ်ချူပ်သူ ပုဂ္ဂိုလ်တိကို Haosa ဟုခေါ်ဆိုလီရေ။ ကူကီးရိုးရာယုံကြည်မှုတခုမာ စင်္ကြာဝဋာအထဲဟိ တောတောင်ရီမြီစရေ နီရာဒေသအသီးသီးရို့မာ သူ့နီရာနန့်သူအုပ်စိုးရေ အသျှင်သခင်ကိုယ်စီဟိကတ်ရား ယင်းရို့စွာ လူသားတိကို ဒုက္ခပီးနှိုင် စွာဆိုရေ အချက်ပင်ဖြစ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ထိုယုံကြည်ချက်အရ ရွာတည်ခြင်း(သို့)ရွာပြောင်းရွီ့ခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်လိုကေ ယင့်ချင့်ရွာတည်ဖို့နီရာ(သို့)ရွေ့ပြေင်းလိုရေ နီရာကိုလားပြီး ထိုနီရာဒေသဧ့ အသျှင်သခင်များဟု ယူဆရရေတောစောင့်နတ်နန့်တောင်စောင့်နတ်တိကို ဂါထာဆရာမှတဆင့် မေမြန်းရရေ။ နည်းမျိုးစုံကို ကျင့်သုံးနိုင် ကေလေ့ များရေအားဖြင့် ကြက်ဥကိုအသုံးပြုပြီးကေ မီးမြန်းခကတ်ရေ။ ကြက်ဥကိုအသုံးပြုပြီးကေ ရွတ်ဆိုရေ ဂါထာမာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ။												Nang katui lung theng, Nang Katui lung vah. Kadoh ngai nahi kahoungai nahi. Kapun nadoh ngai kapan nadoh ngai nahi. Hiche mun hi ka lojou nah ding leh naphul hung phahen, Lojoupon nate natileh, hungpoh jal jengin.	ဆိုပနာ ရွတ်ဆိုရရေ။ ထိုဂါထာကို မြန်မာလို ဘာသာပြန်မည်ဆိုခကေ-  				အပြစ်ကင်းစင်ပြီး ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ရေ ကြက်ဥအကျနုပ်ဧ့ ဘိုးဘွားတိစွာ သင့်ကိုမေမြန်းခကတ်ပိုင်- အကျနုပ်စွာလေ့ ဆက်လက်ပြီးကေ မီးမြန်းလိုလီရေ။ ဒေနီရာမာ ရွာတည်ခြင်းနန့် သင့်ထားပါဖို့လား တကယ်လို့သင့်တော်မည်ဆိုခကေ နိမိတ်ပြပါ။ တကယ်လို့ သင့်တော်ခြင်းဟိဖို့မဟုတ်ကလေ့ နိမိတ်ပြခြင်းနန့် သိစီတော်မူပါ။ ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ရေ။ ဧပိုင် နတ်ဆရာမှ ဂါထာတိကို အထက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုပြီးယပြီးနောက် နိမိတ်အပြကောင်းမျသာ ထိုနီရာတွင် ရွာတည်ခကတ်ခြင်းပင်ဖြစ်တေ။


TaiChin (စွာကျင်း) နာမည်ဟိရေ NoiMang-Pa ဧ့သားတော် PU.ChongThu စွာသူ၏ နောက်ပါအခြွီအရံတိနန့်တတူ  Khul (ဂူ) မှ လက်ဟိလူသားတိနီထိုင်ကတ်ရေ ကမ္ဘာ့မြီမျက်နှာပြင်ပေါ်  (Chung Gam) သို့အခြီချနီထိုင်ရန် ထွက်ခွာလာခကတ်တေ။ ကူကီးလူမျိုးဟု ခံယူကတ်ရေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ဂူ(Khul) မှ ဆင်းသက်လာရေ Pu.ChongThu ဧ့ မျိုးဆက်တိပင် ဖြစ်တေ။

ထို (Khul) ဂူမှ ဆင်းသက်လာစွာကို အဆွဲပြုပနာ (Khulmi) ဂူအောင်းလူသား မှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်လာရာ ယနေအသုံးပြု ခေါ်ဝေါ် ကတ်ရေ  (Kuki) ကူကီး ဆိုရေ ဝေါ်ဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ၊ ထို (Kuki) ကူကီး ဆိုရေနာမည်ကို ခရစ်သက့ရာဇ် ၁၇၇၇ မာ ကမ္ဘာ့သုတေသီရို့မှ စတင်မှတ်တမ်း တင်လာခကတ်တေ။ 

ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် လွတ်လပ်စွာနီထိုင်လာခကတ်ရေ နယ်မြီဒေသတိကို ဇလင်ဂါမ်(Zale’n-Gam )ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုကတ်စွာ၊ ဇလင်ဂါမ် (Zale’n-Gam ) ဆိုရေနာမည်ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုကေ လွတ်လပ်ရေနယ်မြီ လွတ်လပ်ရေနိုင်ငံ ဆိုပနာဖြစ် ရေ။

==ဟန်လင်း နိုင်ငံအကြောင်း== 
ကူကီးလူမျိုးရို့၏ ရာဇဝင်သမိုင်းကြောင်း အရ ဘီစီ (၁) ရာစု ခန် ့မာ သတိုး နာမည်ရ ရေ  မင်းတပါးစွာ ဟန်လင်း (ကြီးမြတ်ရေတိုင်းပြည်) ဟု နာမည်ရရေ တိုင်းပြည်ကို တည်ထောင်ခရေ။ ထိုဟန်လင်းတိုင်းပြည်စွာ သတိုးမင်းနန့် သူ၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်ကတ်ရေ ရန်ပေါင်၊ ရန်မန်၊ ရန်ခိုင်ရို့ အပါအဝင် မင်းဆက် ခြောက်ဆက်ထိအောင် တည်ဟိခရေ။ ဘီစီ (၃၅) ခန့်မာ ဟန်လင်းတိုင်းပြည်စွာ ရန်သူ့တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျဆုံး ပျက်စီးခရရေ။ ဟန်လင်းပျက်စီးဗျာယ် ဟန်လင်းပြည်သူတိစွာ ရန်သူတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စနစ်တကျ ပြောင်းရွိနိုင်ခြင်း မဟိဘဲ အုပ်စုအသီးသီးကွဲကာ ဆုတ်ခွာပါလတ်တေ။ တချို့ မကွေးခရိုင်ဟိ မြီပြန့်ဒေသ၊ တချို့ ချင်းတောင်တန်းဒေသ၊ တချို့ မီးဇိုရမ် တောင်တန်း ဒေသများစသည် ကိုယ်ရို့ နီးစပ်ရာ အုတ်ပြတ် ဆုတ်ခွာခကတ်ရေ။

ဟန်လင်း တိုင်းပြည်မှ ဆုတ်ခွာလာရေ အုပ်စုကြီး တခုဖြစ်ရေ ကူကီးနာမည်ကို ခံယူရေ အုပ်စုကြီး တခုစွာ ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်လာခကတ်ရေ။ ကူကီးနာမည်ကို ခံယူရေ ထိုအုပ်စုကြီးရေ ချင်းမားမြစ်အထက်ပိုင်းဒေသတိနန့် အချေကဘော် ဒေသများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြန်မာပြည်ဟိ နာဂတောင်တန်း တချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသတိနန့် ချင်းပြည်နယ် တချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသများမာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အဂု အိန္ဒိယနိုင်ငံဟိ နာဂလင်း တချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသတိနန့် မဏိပူရ် ပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသတခုလုံးမာ ပင်ဖြစ်ဖြစ် အေဒီ ၁ ရာစု အစောပိုင်းကာလကပင် ရောက်ဟိ အခြီချ နီထိုင်လာခကတ်တေ။

ယပိုင်နန့် ဟန်လင်းတိုင်းပြည်မှ အုပ်စုအသီးသီး ကွဲပနာ ဆုတ်ခွာလာခကတ်ရေ အုပ်စုတိစွာ အနေဝေကွားကာ နှစ်ကာလ အချိန်ကြာလာရေနန့် အမျှ ပြောဆိုကတ်ရေ ဘာသာစကား အသုံးအနှုန်းများ၊ ရိုးရာဓလိ ထုံးစံ ယိုင်ကျေးမှုများ ကွဲပြားခြားနားပြီး ကူကီးလူမျိုး၊ မီဇိုးလူမျိုး၊ ဇိုမီးလူမျိုး၊ အဟို နန့် ချင်းလူမျိုး ဟု သီးသန့် လူမျိုးတမျိုးစီ ဖြစ်လှာခကတ်လီရေ။

 
===အချေကဘော် (Khangmang-phai) ဒေသ တည်ထောင်ခရေ နိုင်ငံအကြောင်း===

ချင်းမားမြစ် အထက်ပိုင်းဒေသနန့် အချေကဘော် ဒေသမာ အစောဆုံး ရောက်ဟိအခြီချ နီထိုင်ခရေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လွန်ခရေ  နှစ်ပေါင်း တထောင်ကျော်လောက်မာ အချေ (Kholjang)၊ ခန်းပတ် (Khampat)၊ ဂေါမုတ် (ခိုမွန်း) (Khomun-nah) ဟု နာမည်ဟိရေ မြို့ကြီး ၃မြို့ကို အခြီချ တိုင်းပြည်တည်ထောင်ခကတ်ရေ။ ထိုတိုင်းပြည်ကို အိမ်နီးချင်း လူမျိုးတိက ရွာပေါင်းတသောင်း၊ ကျောင်းပေါင်း တထောင် ထွန်းကားရေ တိုင်းပြည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခ ကတ်တေ။

ထိုတိုင်းပြည်စွာ ရန်သူတိ ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးခမှုကြောင့် လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ခန့်ကပင် ပျက်သုဉ်းခရပြန်ရေ။ ရန်သူတိစွာ ကူကီးလူမျိုးရို့ မြို့တိုင်းပြည်များ ကို ထပ်မံ ပြန်ပနာ မထူထောင် မရပ်တည်နိုင်ဖို့ ဖျက်ဆီး ချေမှုန်း ပစ်ပြီး အဖိုးတန်ပစ္စည်း ဥစ္စာတိကို သိမ်းယူပနာ ပြန်ပနာ ထွက်ခွာလားခ ကတ်တေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ကူကီး လူမျိုးရို့စွာ ကြီးကျယ် ခမ်းနားရေ မြို့ကြီးပြကြီးတိကို ထပ်မံ မထူထောင်နိုင်တော့ဘဲ လူနီမှု စနစ် အသစ်နောက်ထပ် ပြန်ပနာ စတင်ကာ သာမန်မြို့ရွာတိကိုရာ ထူထောင်နှိုင်ခ ကတ်လီရေ။


&lt;!--
a&amp;S;uluD;vlrsdK;rsm;. tkyfcsKyfyHkESifh xif&amp;Sm;aom ordkif;a-umif;rsm; 

uluD;vlrsKd;rsm;onf vGefcJhaom&amp;mpkepfaygif; ajrmufjrm;pGmrSpI rdrdwdk@bkd;bGm;ydkife,fajrtwGif; vGwfvyfpGm aexdkifvmcJh}uaom vlrsdK;rsm;jzpfayonf// xdk@twl uluD;vlrsKd;rsm;wGif jynfhpkH }uG,f0aom udk,fydkif bmompum; / &amp;kd;&amp;m&quot;avhxkH;pHESifh ,Ofaus;rlrsm;udk ydkifqdkifcJh}uaoma}umifhvnf; vlrla&amp;;/ pD;yGm;a&amp;; / tkyfcsKyfa&amp;; ponfwdk@wGif rnfonfhvlrsdK;jcm;udkrsS  tm;udk;rSDcdkjcif;r&amp;SdbJ ordkif;pOfwavsSmufvkH;wGif vGwfvyfpGmaexdkif vmEdkifcJh}ujcif;_zpfonf ? Todk@jzifh uluD;vlrsKd;rsm;onf ,Ofaus;odrfarG@aom tkyf csKyfa&amp;;pepfudkusifhokH;cJh}uonfhtjyif aqGrsdK;pktvdkuf&amp;Gmwnf }uum xdk&amp;Gmudkwnfonfh aqGrsdK;pkrsm; t wGif; 0gt}uD;qkH;yk*kdvftm; tkyfcsKyfa&amp;;ESifh w&amp;m;pD&amp;ifa&amp;; tm%mudkvJGStyfonfh pepfudkusifhokH;cJh}uonf// xdktkyfcsKyfol t}uD;tuJrsm;udk Haosa (Chief) [k ac:qdkcJh=uayonf// xdktkyfcsKyfa&amp;; pepfudk usifhokH; cJh=uaoma=umifhvnf; oufqdkif&amp;m &amp;yf &amp;Gmrsm;. vkHjckHrludk ydkrdkpdwfcsaponfhtjyif a'otwGif;. pnf;vkH; nD!Gwfrludkvnf; ydkrdkcdkifrmuspfvpfapcJhayonf//
uluD;,Ofaus;rlt&amp; tiftm;=uD;ol t=uD;tuJwOD;onf tiftm;&amp;Sdoavmuf vl rsdK;jcm; rsm; tay:  tcGefaumufjcif; / e,fy,fcsJ@xGifjcif;rsm; jykvkyfedkifaomfvnf; rdrdwdk@ vlrsdK;rsm;twGif;wGifrl xdkt jyktrlrsm;udk rjykvkyfcJh=uay // tb,fha=umifhqdkaomf txufyg wifjycsuftwdkif; uluD;,Ofaus;rlt&amp; 0g pOftvdkuf t=uD;tuJudk owfrSwfjcif; jzpfaoma=umifh vlwOD; (odk@) e,fpm;y,fpm; wOD;onf rnfrsSyif tiftm; awmifhwif;apumrl rdrdxuf0g=uD;aom aqGrsdK;pk0if wOD;OD;tay: tiftm; okH;cGifhr&amp;Sdacs// xdkenf; wl tiftm;=uD;onfh0gekolonf  rnfrsSyif tiftm;=uD; apumrl 4if;xuf0g=uD;oltm; &amp;kdaorl tjynfht0 xm;&amp;dS&amp;ayonf // xdkrsSomrubJ xdktiftm;=uD;aomfvnf; 0gt&amp; ekolonf rdrd&amp;&amp;Sdaom pyg;cGef/ ajrcGef/ om;aumif cGefrsm;ESifh a&amp;G / aiG tp&amp;Sd aom tcGefrsm;tay: &amp;kd;&amp;mt&amp; owfrSwfxm;onfh pHESkef;twdkif; rdrdxuf0g=uD; aomoludk qufo&amp;ayonf// 
wcsdefu uoJbk&amp;if. toem;cHtulnDawmif;cHr_a=umifh Chasat t-uD;ruJrSol&amp;Jaumif; Thang kho let udkapv$wfI Ning thi bk&amp;if (awmifwGwfapmfbGm;) .acgif;udk_zwfum a[mfeef;udk ckefausmf_yD; uoJbk&amp;mtm;ay;cJhonf? rdk;aumif;bk&amp;if tkyfpdk;pOfumvudk rSwfwrf;wifxm;onfh uGefawmifrSwfwrf;wGif Tuav;uabmfa'oY uluD;vlrsdK;rsm; ta+cwus aexdkif=u+yD; +zpfa=umif; uAsnf;wifxm;onf udkawG@&amp;onf? at'D (1752) wGif tavmif;rif;w&amp;m;=uDF; OD;atmifaZ,s wyfrsm;onf t%dyl&amp;ESifh tmoHudk oGm;a&amp;mufwdkufcJhpOfu uluD;ppfonfrsm;. tultnDrsm;udk &amp;,lcJh=uonf? at'D (1820) wGiftif;0wyfrsm;. wdkufcdkufr_a=umifh uoJbk&amp;if Harachandra ESifhr%dylonf &amp;efol. odrf;ydkuf_cif;udk cHcJhI uoJvlrsdK;rsm;rSm cdkudk;&amp;mrJh_zpfcJh&amp;onf? uoJvlrsdK;wdk@. tulnDawmif;cHr+a-umifh uluD;ppfonf awmfrsm;onf &amp;efol odrf;ydkufaomf r%dyl&amp; a_rudk _yefvnf ydkifqdkifvmcJh-uonf? (1851=52) wGifcsif;awmif;&amp;Sd (Kamhao) Chief .wyfrsm;onf r%dyl udkvma&amp;muf wdkufcdkufcJh-u&amp;m uoJvlrsdL;wdk@ ta&amp;;ESdrfh_yD; uoJbk&amp;if Chandra kirty onf &amp;efol. ppfoHk@yef; t_zpf zrf;qD;_cif;cHcJh&amp;onf? xdktcsdefwGif uoJwdk@rS tulhnDawmif;cJh-u&amp;m uluD;t-uD;uJ wdk@rS uluD;ppfonf 1200 udkapv$wfI csif;awmif&amp;Sd Kamhao Chief wyfzGJ@rsm;udk oGm;a&amp;mufwdkufcdkuf tEdkif,l_yD; uoJbk&amp;if Chandra kirty udk _yefvnfu,fwifvmcJhonf?

e,fcsJ ht*FvdyfESifh uluD;vlrsKd;wdk h _zpfyGm;cJhonfh (1917-19) rwdkifrDumv ordkif;ta-umif;

uluD;apmfbGm;rsm;onf ,ae@acwf em*vif;tcsKd@udk4if;/ tmoH+ynfe,f. tcsKd@tpdwfydkif;udk4if;/ ,ck r%dyl&amp;Sd awmifwef;a'o tm;vkH; udk4if; / ,ck csif;jynfe,f. tpdwftydkif; tcsKd@udkk4if; / ,ck jrefrmjynf&amp;Sd em*awmifwef; wckvkH;tjyif uav; / uabmfcsdKKifh0Srf;a'oESifh csif;wGif;jrpf txufydkif;wav#mufudkvnf;aumif; tkyfcsKyfcJh=u v#uf pdk;&amp;drf a=umifhusjcif; r&amp;SdbJ vGwfvyfpGmaexdkifvmcJh=uonfrSm e,fcsJ@t*Fvdyftpdk;&amp;. usL;ausmf odrf;ydkufrlrcHcJh=urD ouU&amp;mpf (1919) ckepf txd yif jzpfayonf ?

e,fcsJ@ _Adwdo#onf tm&amp;SwdkufudkcsKyfudkifEdkif&amp;ef pD;yGm;a&amp;;t&amp;csnf;uyf_yD; tdENd,EdkifiH West-Bangal wGiftajcpdkufum t*Fvdyf ta&amp;›S tdENd, uky`%Dudk (17)&amp;mpkrS pwifxlaxmifcJh}ujyD; xdkrSwqifh  wjznf;jznf; e,fcshJvmcJh-uaoma-umifh (1824)ckESpf wGifatmuf jrefrmEdkifiHudkvnf;aumif;/ (1886)ck       ESpfwGif txuf jrefrmEdkifiHudkvnf;aumif; / odrf;ydkufEdkifcJh-uonfh  tjyif awmifwef;a'orsm;udkvnf; wjznf;jznf; odrf;ydkufcJh}u&amp;m at'D (1890) cef@wGif uluD;e,fajrrSvGJI vuf&amp;SdjrefrmeSifh tdENd,EdkifiH w 0Srf;vkH;onf  e,fcsJ h_Adwdo# vufatmufodk@ usa&amp;mufcJhjyD; jzpfonfukd vlrsKd;pk toD;oD;wdk@. ordkif; rSwf wrf;rsm;t&amp; awG@&amp;Sd &amp;ayonf?
xdktcsdefwGifyifuluD;vlrsKd;rsm;onft*Fvdyftpdk;&amp;.odrf;oGif;jcif;rcHcJh-uao;bJvGwfvyfonfh vlrsKd;rsm;tjzpf&amp;yfwnfcJh-uao;ayonf ? odk@aomfvnf; c&amp;pfouU&amp;mpf (1914-1918)wGif yxr urBm ppf pwifjzpfyGm;cJh&amp;m uluD;a'oudk e,fcsJ h_Adwdo#wdk hrS odrf;ydkuf&amp;ef tajctaezefwD; vmcJh&amp;ay onf//  yifv,f&amp;yfjcm;jzpfaom Oa&amp;myppfajr_yifY *smrefppfrsufeSm&amp;Sd    r[mrdwfwyfrsm;xHodk@ apvGwf&amp;ef twGuf wdkuf&amp;nf cdkuf&amp;nf usGrf;usifjyD; owdW&amp;Sdaom uluD;vlrsdK;rsm;udk apvGwf&amp;ef r%dylr[m&amp;mZmudk vnf; aumif; / csif;wGif; c&amp;kdif&amp;Sd aomifoGyfapmfbGm; udkvnf;aumif;  csnf;uyfapcJh-uaomfvnf; _idrf; csrf;a&amp;; udkjrwfEdk;-uonfh uluD;apmfbGm;rsm;taejzifh jiif;y,fcJh-uavonf//  Todk@_zifh &amp;dk;om;rSk / _idrf; csrf;rl vGwfvyfr+ ESifh w&amp;m;rsSwrl rsm;udk jrwfedk;-uaom uluD;vlrsKd;rsm;onf xdkpOfu urBmwGif ae r0if tif yg,m t_zpfausmf-um;jyD; urBmwGif -oZmt&amp;Sdeft0g t&amp;SdqkH;jzpfaom t*Fvdyftpdk;&amp;ESifh xdyf wdkuf&amp;ifqdkif vmcJh&amp; awmhonf ? 

Anglo-Kuki War (or) The Kuki Rising (1917-19)
            
uluD;apmfbGm;rsm;onf t*Fvdyftpdk;. usL;ausmfr_ tay:wGif wdkufckdufoifh rwdkufcdkufoifh qkH;jzwf&amp;ef apmfbGm;rsm;. yxr tpnf; ta0;udk Chah Sat wGif‚if;/ 'kwd, tpnf;ta0;udk Yam Pi wGif‚if;/ wwd,tpnf;ta0;udk Long Ja wGif‚if; usif;y=uum ,if;tpnf; ta0;wdk@. qkH;jzwfcsuft&amp; e,fcsJŒt*Fvdyfudk ppfa=umif;(4)a=umif; jzef@usufum ckcHwkdufcdkuf cJh=uonf? ေေေေေ
t*Fvdyfe,fcsJ@tpdk;&amp;onf uluD;apmfbGm;wdk@. wkehfjyefrltay: rauseyf}uonfhtjyif uluD;vl rsKd;rsm;onf 4if;wdk@. tusKd;pD;yGm;udkxdcdkufapEdkifrnf[k,lqcJh-uavonf? odk@jzpfI e,fcsJ@t*Fvdyf tpdk;&amp; onf uluD;vlrsdK;rsm;tm; xdef;csKyf edkif&amp;eff ESifh uluD;e,fajrudk odrf;ykduf edkif&amp;efftwGuf xdkpOfu 4if;wdk@. vufatmufcH udkvdkeDppfwyfrsm; jzpfcJh-uaom Armhvufeufudkifppfwyf(Burma Military Police) 3200 ESifh (Assam Rifle ) 2600 tygt0if ppfonf tiftm; 6200 ausmf ESifh ulvDtr+xrf;aygif; 8300 wdk@tm; uluD;bdk;bGm;ydkife,fajrudk odrf;ydkuf&amp;ef apvGwfcJh-uonf // xdkppfyJGwGif e,fcsJ@jAdwdosS tpdk; &amp;bufrS Sir.General Keary tm; ppfOD;pD;csKyftjzpfcefhtyf_yD; Brigarial Macquid tm; 'k ppfOD;pD;csKyftjzpf cef@tyfcJhonf // xdkppfyJGtm;  (1917) ESpfqef;rSpI okH;epfwdkifwdkif awmfvSefckcHcJh-u&amp;m okH;epfwmtwGif; ppfajr_yifwGif jyif;xefaom ppfyGJrsm;a-umihf jynfol rsm;onf v,fa_r ESifh awmif,mvkyfief;rsm; udkyifvkyfudkifcGifh r&amp;cJh-u&amp;bJ tiwfab; ESifh-uHK awG@ae-u&amp;onf // Todk@_zif@ aemufqkH;wGif vltiftm; / vufeuf tiftm; rr#wI uluD;vlrsKd;rsm;tm; tvGefyiftcuftcJ_zpfapcJ@onf?  xdk@a-umifhvnf; uluD;acgif;aqmifrsm;rSm jynfolrsm;ukd iJhn‡m&amp;if; wpkHw&amp;m ppfajy_idrf;a&amp;;pmcsKyf csKyfqdk_cif;r# r&amp;SdbJ tnHhcHcJh-uaoma-umifh (1919) ckESpf ESpfukefydkif; wGif uluD;vlrsdK;rsm; ESifh uluD;a_ronf t*Fvdyf tpdk;&amp; tifyg,m. tpdwftydkif;wck tjzpf odrf;oGif;jcif; cHcJh&amp;avonf?
TppfyGJwGif &amp;_H;aom uluD;ppfacgif;aqmif apmfbGm;rsm;udkvnf; ae&amp;mcGJjcm;um taemufbufa'owGif aexdkifonfh uluD;apmfbGm;rsm; jzpf=uaom 
(1) PU CHENG JA PAO	      CHIEF  OF          AISAN     
(2) PU KHO TIN THANG           CHIEF  OF          YAMPI	
(3) PU LHUNKHO MANG         CHIEF  OF          CHAH SAT
(4) PU TIN TONG	                  CHIEF  OF          LAI JANG	
(5) PU PAKANG	                  CHIEF  OF           HENG LEP
(6) PU ENJAKHPU	                  CHIEF  OF           THEN JANG
(7) PU NGUL KHUP	                  CHIEF  OF           LON PI
(8) PU HEL JA SON	                  CHIEF  OF           LOI BOL
(9) PU MANG KHO ON	      CHIEF  OF           TING KAI
(10) PU PU LET THAG	      CHIEF  OF           GO BOH
(11) PU LUN KHOLAL	      CHIEF  OF           CHONG JANG
(12) PU SEM CHUNG	      CHIEF  OF           UKHA 
   
wdk@udk tdENd,EdkifiH tuf'reftusOf;axmifwGif tusOf;csxm;um ta&amp;SŒbuf a'owGif aexkdif=uaom ppfacgif;aqmif uluD; apmfbGm;rsm;udkr_ jrefrmEdkifiH&amp;Sd awmif}uD;axmifwGif tusOf;cs xm;cJh=ua=umif; ordkif;rSwfwrf;rsm;u oufaojyv#uf &amp;Sdaeonf? ‚if;wdk@rSm

(1) PU HAO KHO PAO 	      CHIEF  OF	MOL VAI LUP
(2) PU JA LHUN 	                  CHIEF  OF	MOL VOM
(3) PU KAM JA HEN 	      CHIEF  OF	PHAI LENG JANG
(4) PU KON DEM 	                  CHIEF  OF	SACHIH
(5) PU LET JA HAO 	                  CHIEF  OF	KHO MUN NOM
(6) PU LET KHO THANG          CHIEF  OF	KHO TUH
(7) PU NOH JANG 	                  CHIEF  OF           SAI SEM
(8) PU SEM KHO LUN 	      CHIEF  OF	PHAI SAT
(9) PU SON KHO PAO 	      CHIEF  OF	TUI SOM
(10) PU TONG KHO LUN          CHIEF  OF	PHAI  LENG JANG
(11) PU TU KIH 		      CHIEF  OF	TONG LHANG
(12) PU VUM NGUL 	      CHIEF  OF	TU JANG     

wdk@ jzpf=uygonf?usef&amp;Sdaom uluD;awmfvSefa&amp;;orm; rsm;udkvnf; [krRvif;/ cEWD;/ tifzm; ponfwdk@wGif axmifcsjcif;/ tvkyf=urf;rsm; ðyvkyfcdkif;jcif;jzifh &amp;uf&amp;ufpufpuf tjypfay;cJh=uonf?

	
e,fcsJ h_Adwdo#tpdk;&amp;onf uluD;vlrsKd;rsm;.pnf;vkH;rlòyduJG&amp;efESifh trsKd;om;a&amp;;vuQ%m&amp;yfrsm;yaysmufwdrfaumap&amp;ef uluD; vlrsdl;rsm; t wGif;  aoG;cJGtkyfcsKyfa&amp;;pepfusifhoHk;vmcJh=u&amp;m uluD;vlrsKd;rsm;onf tcsdef wdkwdktwGif; bufaygif;pkHrS edrfhusvmcJh =uayonf//  xdk@tjyif tpOftvmt&amp; tkyfcsKyfa&amp;;e,fajrwcktwGif; qufpyfwnf&amp;Sdaeaom uluD;e,fa+rudk (2) ydkif;cGJum taemuf zufjcrf;udk tdENd,tkyfcsKyfa&amp;;e,fajr twGif;wGif4if; / ta&amp;S›bufjcrf;udk jrefrmEdkifiH tkyfcsKyfa&amp;;e,fajrtwGif; wGif4if; xnfhoGif;cJh=u aoma}umifh uluD;jynfolrsm;onf EDS;vsufESifha0;cJh=u+yD; e,fajrjcif;qufpyfrl&amp;SdvsufESifh qufoG,frluif;rJh cJh=uayonf //  Ttjzpf tysufrSm uluD;vlrsKd;rsm; taejzifh yxrOD;qkH; óuHawG@cHpm; cJh=uaom trsKd;om;&amp;ydkifcGifh qHk;&amp;lH;r_=uD;yif jzpfayonf ?
tdEdNtkyfcsKyfa&amp;;e,fa+rtwGif; oGwfoGif;jcif;cH&amp;onf@ uluD;e,fajrrsm;udk r%dylESif@tmoH+ynfe,fwdk@.tkyfcsKyfr_atmufwGifxm;&amp;SdcJ@onf? xdk@tjyif jrefrmEdkifiH. tkyfcsKyfr_atmufwGif oGwfoGif;jcif;cH&amp;aom uluD;e,fajrrsm; teuf HengYang apmfbGm;ydkifjzpfaom &amp;Gmaygif; (15) &amp;Gmcef@tygt0if atmufydkif;a'orsm;udk csif;awmiftkyfcsKyfa&amp;;e,fajrrsm; tjzpfvnf;aumif;/ uav; uabmfa'orsm; tygt0if tv,fydkif;a'oudk armfvdkufc&amp;kdif tkyfcsKyfa&amp;;e,fajrrsm; tjzpfvnf;aumif; /   Zdk&amp;ef (Zoyang) apmfbGm;ydkifjzpfaom &amp;Gmaygif; (30) cef@tygt0if em*awmifwef;ESifh [krRvif; òrd@e,f wdk@udk txufydkif; cED;Wc&amp;dkif tkyfcsKyfa&amp;;e,fajrrsm; tjzpfvnf;aumif; tpdwfpdwf tr$mr$m tydkif;ydkif; cGJ+cm;I xm;cJh=ujyefonf? Todk@ xyfrHcJGjcm; xm;jcif;cHcJh =uaoma=umifhvnf; vlenf;pkuluD;jynfolrsm;rSm ydkI vlenf;pkb0tjzpfodk@ a&amp;muf&amp;SdcJh=uum ydkI epfemcJh=uay onf// xdk@a]umifhvnf; uluD;vlrsdK;rsm;onf vlrla&amp;;/ pD;yGm;a&amp;;/ ynma&amp;;/ EdkifiHa&amp;; tp&amp;Sdonfwdk@wGif tokH;cscHb0tjzpfodk@om a&amp;muf&amp;SdvmcJh =ujcif; yifjzpfayonf?  xdkt=um;wGifyif ppf&amp;lH;aomuluD;jynfolrsm;tay: tjypfay;onfhtaejzifh a'otwGif;&amp;Sd wrl;-uav;vrf;/ wrl;-wkH[Jvrf;/ wrl;-tifzm;vrf; tjyif tifzm;udkA[dkðyI csL&amp;musefyl/ tkyfcGef/ wrifavmif/ q,femywDpaom vrf;r=uD;rsm;udk azgufvkyfapcJh=u&amp;m uluD; jynfolrsm;onf tjcm;vlrsKd;rsm;xuf pD;yGg;a&amp;;/ ynma&amp;;/ edkifiHa&amp;;ponfwdk@ tjyif bufaygif;pkHwGif  ydkI aemufus usef&amp;pfcJh=uayonf// xdk@a=umifhvnf; uluD;t=uD;tuJrsm;onf e,fcs›Jt*Fvdyftm; trdajrrS wGef;vSef&amp;ef tcGifhaumif;udk apmifharsmfcJh=u  ayonf?

'kwd,urBmppf=uD;twGif; e,fcsJ›t*Fvdyftpdk;&amp;tm;  xyfrHawmfvSefcJh=u+cif;
             
(1939 – 1945) 'kwd,urBmppf=uD; +zpfay:vmaomtcg uluD;acgif;aqmifrsm;+zpf=uaom uluD;apmfbGm;=uD;rsm;onf *syeftpdk;&amp;ESifh r[mrdwf+yKcJh=uonf?  t*Fvdyftpdk;&amp;tm; twlwuG vufwGJI wdkufxkwf&amp;efESifh uluD;vlrsdK;rsm; ,cifuydkifqkdifcJh=uaom e,fajrrsm;udk uluD;vlrsdK;rsm;tm; +yefvnfydkifqdkifap&amp;rnf[laom oabmwlnDr_+zifhr[mrdwf+yKcJh=u+cif;+zpfonf? xdkodk@ r[mrdwf+yK=u&amp;mwGif uluD;vlrsdK;rsm;. &amp;kd;&amp;mtwdkif; EGm;aemufudkowfI toJt+rpfudk twlwuGpm;oHk;=u+yD; Hum-Hape [kac:a0:aom usm;pG,fudk oGm;+zifhudkufI uwdopPm+yK cJh=uonf?  Todk h+zifh ,cifuydkifqkdifcJh=uaom e,fajrrsm;udkjyefvnfydkifqkdifaprnf[laom *syeftpdk;&amp;. uwday;r_udk ,kH=unfum uluD;acgif; aqmifrsm;onf rdrdwdk@e,fajrrsm; jyefvnf&amp;&amp;SdEdkifa&amp;;twGuf t*Fvdyftpdk;&amp;tm; aemufxyfwzefxyfrH wdkufckdufcJh=u+cif;+zpfonf? 
Pu.PaKang OD;aqmifonfh uluD;rsdk;cspfvli,frsm;onf rdrdwdk@e,fajrtvdkuf *syefwyfrsm;ESifh4if;/ (Subha Chandra Boss) OD;aqmif aom (INA) ESifh4if; yl;aygif;=u+yD; AdkvfcsKyfatmifqef; OD;aqmifonfh (BIA) ESifh tjyeftvSefem;vnfrlrsm; &amp;,lcJh=uum e,fcsJ›t*Fvdyftpdk;&amp;tm;  wzef awmfvSefcJh=uonf? 
Todk@jzifh *syeftpdk;&amp;onf t*Fvdyftpdk;&amp;udk uluD;e,fajrrS wkdufxkwfcJh=uaomfvnf; vufawG@wGif uluD;acgif;aqmifrsm;tay: ay;xm; onfhuwdudk csKd;azmufumuluD;e,fajrrsm;wGif*syefrsm;qufvuftkyfcsKyfcJh=uonf? xdk@a=umifh; zufqpf*syefrsm;onf uluD;acgif;aqmifrsm;ESifhXm aewdkif;&amp;if;om; a'ocH uluD;vlrsKd;rsm;. axmufcHr_rsm;udk r&amp;aoma=umifhvnf; uluD;vlrsKd;rsm; trsm;qkH; aexdkif&amp;m a'ojzpfaom r%dyl/ em*vif;wdk@wGif *syefrsm; tvG,fwul ppf&amp;_H;=u&amp;a=umif;udk orkdif;u oufao tjzpf usef&amp;pfaeygonf?
xdk 'kwd,urBmppfwGifyif t*Fvdyftpdk;&amp;OD;aqmifonfh r[mrdwfwdk@rS ppfyJGudkatmifedkifcJhaoma=umifh uluD;jynfolrsm;. vGwfvyfrl&amp;nfrSef;csufonfvnf; 'kwd,urBmppfESifhtwl arS;rSdefuG,fajymufcJh&amp;avonf// xdk'kwd,urBmppfwGif uluD;jynfolrsm;rS qifEGJcJhaom e,fcsJ@qef@usifa&amp;;ESifh ywfoufI ordkif;jzpf&amp;yfrSefudk jrefrmh vGwfvyfa&amp;;ordkif;wGif azsmufzsufjcif;cHcJh&amp;aomfvnf;  tdENd,EdkifiHvGwfvyfa&amp;;ordkif;wGif uluD;vlrsdK;wdk@. awmfvSefa&amp;;  tcef;u¾tm; xif;&amp;Sm;pGm rSwfwrf;wifjcif;cHcJh&amp;onfudk awG@&amp;Sd&amp;ayonf?--&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>oo649dog7oj5uw9vuied2jdrbkmcdqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခါ့ခူးလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4129</id>
    <revision>
      <id>18110</id>
      <timestamp>2026-06-05T14:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[File:kharku.jpg|right]] * ခါ့ခူး ( ကချင်ပြည်နယ် ) * ကချင်မျိုးနွယ်စု {{stub}}&lt;br /&gt; == ကိုးကား == &lt;br /&gt; {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="337" sha1="swd4nt5yk9pvcj0mjkqn9ckp6ash5vs" xml:space="preserve">[[File:kharku.jpg|right]]
* ခါ့ခူး ( ကချင်ပြည်နယ် )
* ကချင်မျိုးနွယ်စု
{{stub}}&lt;br /&gt;
== ကိုးကား ==
&lt;br /&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>swd4nt5yk9pvcj0mjkqn9ckp6ash5vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခေါင်စိုလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4130</id>
    <revision>
      <id>18111</id>
      <timestamp>2026-06-05T14:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ခေါင်စိုလူမျိုး''' ([[အိန်းဂလိချ်]]: '''Khongso''')&lt;ref&gt;၂၀၁၄-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းဆိုင်ရေ ချင်းအမျိုးသား အထောက်အကူပြု ကော်မတီ (Chin National Action Committee on Census 2014-CNACC) ဧ့ ချင်းလူမျိုး နာမည်စာရင်း အမှန်ရဟိရ...&quot;</comment>
      <origin>18111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="1btr4bj4711uyehx3is86dlydrn2is7" xml:space="preserve">'''ခေါင်စိုလူမျိုး''' ([[အိန်းဂလိချ်]]: '''Khongso''')&lt;ref&gt;၂၀၁၄-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းဆိုင်ရေ ချင်းအမျိုးသား အထောက်အကူပြု ကော်မတီ (Chin National Action Committee on Census 2014-CNACC) ဧ့ ချင်းလူမျိုး နာမည်စာရင်း အမှန်ရဟိရီး ဆောင်ရွက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်၊ လိ့လာတွိဟိချက်နန့် ကော်မတီဧ့ သဖောထားမှတ်ချက်နန့် အကြံပြုချက်တိ။ ၂၀၁၆၊ ဧပြီလ &lt;/ref&gt; စွာ [[ချင်းလူမျိုး]]စာရင်းဝင် မြန်မာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဖြစ်တေ။ အရာအမျိုးသားတိက ခေါင်စိုဟု ခေါ်ကတ်ကေလေ့ ခေါင်စိုအမျိုးသားရို့ကမူ သူရို့ကို သူရို့ ခေါင်မီး ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ခေါင်စိုရို့စွာ အနူး၊ ခူမီးရို့နန့် ရောနှောနီထိုင်ကတ်ရေ။ သူရို့၏ ယိုင်ကျေးမှုစွာ ခူမီးယိုင်ကျေးမှုနန့် ခြားနားခြင်း
မဟိပေ။ ခူမီးစကားကိုလေ့ ပြောဆိုတတ်ကတ်ရေ။ ခေါင်စိုရို့စွာ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။

ခေါင်စို၊ အနူး၊ ခူမီး၊ ပနမ်းအစဟိရေ ချင်းအမျိုးသား အမျိုးသမီးရို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိစွာ တဦးနန့် တဦး စိကေချေကွာခြားမှုဟိကေလေ့ သာမန်အနိန်နန့် ခွဲခြားပနာ မသိနှိုင်ကတ်လီ။ 

ခေါင်စိုအမျိုးသမီးတိစွာ ညာပက်ခုံးမှကျရေ ရင်ဖုံးစနန့် ဗေချိုင်းအောက်မှ လာရေ ရင်ဖုံးကို ညာဘက်ရင်သားထက်မာ တတည့်ချိုင်ထားရေ။ ယင်းရို့ကား အပျိုမတိနန့် လင်ဟိကေလေ့ အချေမရသိမ့်ရေ အမျိုးသမီးတိ၏ ဝတ်ဆင်ပုံဖြစ်တေ။ အိမ်ထောင်စွာ အမျိုးသမီးတိကား ရင်ကို တခုတရီ မဖုံးမဖိဘဲ မူလအတိုင်း ထားလိ့ဟိရေ။&lt;ref&gt;{{cite book|author=မောင်ပုဆိုးကြမ်း|title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>1btr4bj4711uyehx3is86dlydrn2is7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချိုးလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4131</id>
    <revision>
      <id>18112</id>
      <timestamp>2026-06-05T14:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ချိုး''' (K’CHO) ကို အတိက '''ချင်း''' ဆိုပနာ သိကတ်တေ။ [[ချိုးဘာသာစကား]]ဖြင့် '''ချိုး''' ဆိုရေစကားလုံးစွာ အထက်၊ အဖျား ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရေ။ ယကေလေ့ '''ချိုး''' စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ့် '''ချ...&quot;</comment>
      <origin>18112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12548" sha1="p4lwyhgyfam005ic16piqjyc15bw6j8" xml:space="preserve">'''ချိုး''' (K’CHO) ကို အတိက '''ချင်း''' ဆိုပနာ သိကတ်တေ။ [[ချိုးဘာသာစကား]]ဖြင့် '''ချိုး''' ဆိုရေစကားလုံးစွာ အထက်၊ အဖျား ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရေ။ ယကေလေ့ '''ချိုး''' စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ့် '''ချိုး''' ဟုခေါ်ရေ လူမျိုးတမျိုးဧ့ နာမည်နာမ ဖြစ်တေ။ နာမည်စွာ နာမည်နာမသာဖြစ်ပနာ ဇာကြောင့် '''ချိုး''' ဟုခေါ်ရေ၊ ဇာအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်တေကို ဇာသူလေ့ အတိအကျ မသိပါ၊၊

= ဆင်းသက်လှာပုံ =
ယေဘုယျအနိန်နန့်ခြုံကြည့်ကေ အရှိတောင်အာသျှနီ လူမျိုးအားနူံးစွာ မွန်ဂိုလီယား၊ တိဘက်၊ တရုတ်ပြည်မှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွိနီထိုင်လာကတ်ကြောင်း၊ ယင်းနည်းတူ '''ချိုး'''လူမျိုးရို့စွာလည်း တရုတ်ပြည်မှ ဗမာပြည်၊ ယင်းမှနိန်ပနာ ချင်းတောင်တန်းများထက်တို့ ရောက်ဟိနီထိုင်ကတ်ကြောင်း တွိဟိရဖို့။

== အမျိုးအနွယ် ==
'''ချိုး'''လူမျိုးရို့စွာ တိဘက်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်၊ မြန်မာပြည်ရို့သို့ တဆင့်တဆင့် ရွိရောက်ဟိ လာကတ်ရေ '''တိဘက်မြန်မာ'''အုပ်စုဝင် လူမျိုးဖြစ်တေ။ '''ချိုး'''လူမျိုးမာ Khan Kho KChang, Tui Li KChang, Khom-ah Kheh ဆိုရေ မျိုးနွယ်စုကြီး (Tribe) သုံးခုဟိပြီးကေ ယင်းမျိုးနွယ်စုကြီးတိက အမျိုးအနွယ် (Clan) များ အမြောက်အမြား ပွားများရေ။

= နီထိုင်ရာဒေသ =
ဂုချိန်ခါ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ အနောက်ဘက်တောင်တန်းဒေသဖြစ်ရေ [[ချင်းပြည်နယ်]]မာ- [[မတူပီမြို့နယ်]]အချို့၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]၊ [[ကန်ထလန်းဂါးမြို့နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]အချို့၊ [[မကွေးတိုင်း]]မာ- ဆောမြို့နယ်၊ ထီလင်းမြို့နယ်၊ စေတုတ္တရာ မြို့နယ်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ 
[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မာ- မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်၊ မင်းပြားမြို့နယ်၊ မြီပုံ မြို့နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ ရမ်းဗြဲ၊ မန်အောင်ကျွန်းတိအထိ နီထိုင်ကတ်တေ။ မျိုးနွယ်စုအလိုက် နယ်ပါယ်သီးခြားစီ နီထိုင်ခြင်းမဟိဘဲ ရောနှောနီထိုင်ကတ်တေ။

= ဘာသာစကားနန့် ယိုင်ကျေးမှု =

ကွဲပြားရေ [[ဘာသာစကား]]နန့် [[ယိုင်ကျေးမှု]]ဟိကတ်တေ။ Mün, MKang, Dai, Ukpu, Ng’Gah စရေဘာသာ စကားနန့် ယိုင်ကျေးမှုအုပ်စု နယ်ပါယ်တိကို တွိဟိနှိုင်ရေ။

== ဓလိထုံးစံ ==

ယောက်ျားနန့်မမာ့ ထိမ်းမြားရေအခါမာ မမာ့က ယောက်ျားနောက်လိုက်ရရေ။ မွီးဖွားလာရေ သား၊ သမီးတိစွာ ဖခင်ဧ့ အမျိုးအနွယ်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ အမျိုးအချင်းချင်း ပီးစပ်ခွင့်မဟိ။ သမီးပီးရရေ အမျိုးကို TU ဟုခေါ်ပနာ သမီးယူရရေအမျိုးကို PU ဟု ခေါ်ရေ၊ သင်၏ TU ဘက်အမျိုးမှ သမီးကလိန့်မေသျှေကို သင့်အမျိုး ဇာသူကမျှ ယူခွင့်မဟိ။ သင့် PU ဘက်အမျိုးကလေ့ သင့်အမျိုးမှ သမီးကလိန့်မေသျှေကို ယူခွင့်မဟိ။ နာရီ လက်တံစွာ ပြောင်းပြန်ပနာခွင့် မဟိပါ။ ဒေဓလိထုံးစံက အမျိုးအနွယ်ကို ထိန်းသိမ်းရေ။ ပြဿနာတစ်ခုခုဟိ ပါက အမျိုးနန့် ဖြီယှင်းရရေ။ လူတဦးတယောက်ဧ့ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်းစွာ အမျိုးဧ့ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်း ဖြစ်တေ။ လူတဦးစီကိုအမျိုးကတာဝန်ခံလို့ အမျိုးအတွက် လူတဦးစီမာ တာဝန်ဟိရေ။ သို့အတွက်နန့် ချိုးလူမျိုး၊ ချိုး နယ်မြီမာရာဇဝတ်မှု ယှားပါးရေ။ လူ့အခွင့်အရီး၊ လူ့တန်ဘိုး တူညီရေ။ [[ချိုးဥပဒေ]] ကို An eye for an eye ဥပဒေဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ယင်းကို လက်စားချေစနစ် ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ ဒေစနစ် ကြောင့် လူသတ်မှု ယှားပါးရကတ်ောင်း တွိဟိရရေ။

= မြီမျက်နှာပြင် =

သက်လတ်မြေအမျိုးအစား ဖြစ်တေ။ တောင်တန်းများ၊ စမ်းချောင်းတိနန့် သဘာဝရှုခင်း သာယာပါရေ။ ကုန်းပြင် မြီပြန့် ယှားပါးရေ။ အောက်ကျင်း(ယောနယ်ဟုလူသိများစွာ)မာ လွင်ပြင်အနည်းအကျိုင်း ဟိရေ။ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မာ ဝိတိုရိယခေါ် ‘ခေါနူ’တောင်ဖြစ်ပနာ ပေတသောင်းကျော် မြင့်ရေ။ အမြဲစိမ်းသစ်တော ဧရိယာ ဖြစ်တေ။

== ရာသီဥတု ==

တနှစ်မာ နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်းဆိုပနာ ရာသီဥတု သုံးမျိုးဟိရေ။ နွီရာသီကတိုတောင်းလို့ မိုးခါသားက ပိုကြာရေ။ မိုးရီချိန်လက္မ ရာကျော်ရေ။

== အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း ==

တောင်တန်းဒေသမာနီထိုင်ကတ်စွာနန့်အညီ ‘ချိုး’ ရို့၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းစွာတောင်ယာလုပ် ငန်းဖြစ်တေ။ တောင်ယာဆိုစွာမာ တောကိုခုတ်ထွင်၊ အချိန်တန်ကေ မီးတိုက်ရှင်းလင်းလို့ စိုက်ပျိုးရေစိုက်ခင်းဖြစ် ရေ။ အောက်ကျင်းခေါ် မြီပြန့်မာ လယ်လုပ်ငန်း လုပ်ကတ်တေ။ အမဲပစ် တောလိုက် ဝသီပါကြလို့ ‘သီနတ် ကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရေလူမျိုးများ’ ဟု အိန်းဂလိချ်ရို့က မှတ်ချက်ပြုကတ်တေ။

== လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ==

တောင်တန်းအထပ်ထပ်၊ မြစ်ချောင်းအသွယ်သွယ်ရို့ကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ခက်ခဲရေ။ မိုးခါသားကာလ မာ မိုးများသဖြင့် ရီကြီးခြင်း၊ တောင်ပြိုမြေပြိုခြင်းတိကြောင့် လားရီးလာရီး ပိုပြီးကေခက်ခဲရေ။ ဂုချိန်ခါ မြို့ပြ များဖြစ်ရေ မတူပီ၊ မင်းတပ်၊ ထီးလင်း၊ ဆော။ ကန်ထလန်းဂါးရို့ကိုသာဒုံနာကားလမ်း ဆက်သွယ်နှိုင်ပါသေး ရေ။ တောင်ဘက် စေတုတ္တရာ၊ ငဖဲနန့် အနောက်ဘက်ပလက်ဝနန့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရို့သို့ မော်တော်ကားလမ်း မဟိသိမ့်ပါ၊၊

== သစ်တောနန့် သယံဇာတ ==

နအဖစစ်အစိုးရထုတ်ယူရောင်းချရေ ကျွန်း၊ ပြိုင်း၊ ပိတောက်၊ နှော၊ အင်ကြင်း၊ ထင်းရှူးအစဟိရေ အဖိုး တန်သစ်များစာရင်းမာ ‘ချိုး’ဒေသက အများဆုံးဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ သစ်တောများ ပြုန်းတီးပြီးကေ ဖုန်းဆိုးဖြစ်စ ပြုနေ ပြီဖြစ်တေ။ ကျောက်မျက်ရတနာများ နီရာတိုင်းမာတွိဟိကေလေ့ ကမ္ဘာလောက် နုနယ်သိမ့်ရေဟု ဘူမိဗေဒ ပညာသျှင်တိက ဆိုကတ်ရေ။ ဂုချိန်ခါ ရီနံ အကြီးအကျယ်ထွက်ဟိရန် တာယက်နိန်ရေ။

= ပိုင်အလာ =

အမှန်ဆိုကေ ‘ချိုး’ဒေသစွာ သဘာဝရေလျှပ်စစ်နန့် ဖွံဖြိုးစည်ပင်ရဖို့ ဒေသဖြစ်တေ။ UNDP က လုပ်ပီး ရေနီရာအနည်းအကျိုင်းမာသာ သောက်သုံးရီသွယ်ခြင်းဟိပြီးကေ သဘာဝစမ်းချောင်းများ ခပ်ယူသုံးစွဲခြင်းသာ ဟိသိမ့်ရေ။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးသာကောင်းမွန်ပါမူ ပန်းသီး၊ လိမ္မော်၊သံပရာ စရေ ဟင်းခင်းခြံမြီထွက်ကုန် တိနန့် စည်ပင်ရဖို့ ဒေသဖြစ်တေ။

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>p4lwyhgyfam005ic16piqjyc15bw6j8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18113</id>
      <parentid>18112</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T14:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>18113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12559" sha1="cvji023xa5tjaipgirw8cpcbtibj49g" xml:space="preserve">'''ချိုး''' (K’CHO) ကို အတိက '''ချင်း''' ဆိုပနာ သိကတ်တေ။ [[ချိုးဘာသာစကား]]ဖြင့် '''ချိုး''' ဆိုရေစကားလုံးစွာ အထက်၊ အဖျား ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရေ။ ယကေလေ့ '''ချိုး''' စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ့် '''ချိုး''' ဟုခေါ်ရေ လူမျိုးတမျိုးဧ့ နာမည်နာမ ဖြစ်တေ။ နာမည်စွာ နာမည်နာမသာဖြစ်ပနာ ဇာကြောင့် '''ချိုး''' ဟုခေါ်ရေ၊ ဇာအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်တေကို ဇာသူလေ့ အတိအကျ မသိပါ၊၊

== ဆင်းသက်လှာပုံ ==
ယေဘုယျအနိန်နန့်ခြုံကြည့်ကေ အရှိတောင်အာသျှနီ လူမျိုးအားနူံးစွာ မွန်ဂိုလီယား၊ တိဘက်၊ တရုတ်ပြည်မှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွိနီထိုင်လာကတ်ကြောင်း၊ ယင်းနည်းတူ '''ချိုး'''လူမျိုးရို့စွာလည်း တရုတ်ပြည်မှ ဗမာပြည်၊ ယင်းမှနိန်ပနာ ချင်းတောင်တန်းများထက်တို့ ရောက်ဟိနီထိုင်ကတ်ကြောင်း တွိဟိရဖို့။

== အမျိုးအနွယ် ==
'''ချိုး'''လူမျိုးရို့စွာ တိဘက်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်၊ မြန်မာပြည်ရို့သို့ တဆင့်တဆင့် ရွိရောက်ဟိ လာကတ်ရေ '''တိဘက်မြန်မာ'''အုပ်စုဝင် လူမျိုးဖြစ်တေ။ '''ချိုး'''လူမျိုးမာ Khan Kho KChang, Tui Li KChang, Khom-ah Kheh ဆိုရေ မျိုးနွယ်စုကြီး (Tribe) သုံးခုဟိပြီးကေ ယင်းမျိုးနွယ်စုကြီးတိက အမျိုးအနွယ် (Clan) များ အမြောက်အမြား ပွားများရေ။

= နီထိုင်ရာဒေသ =
ဂုချိန်ခါ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ အနောက်ဘက်တောင်တန်းဒေသဖြစ်ရေ [[ချင်းပြည်နယ်]]မာ- [[မတူပီမြို့နယ်]]အချို့၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]၊ [[ကန်ထလန်းဂါးမြို့နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]အချို့၊ [[မကွေးတိုင်း]]မာ- ဆောမြို့နယ်၊ ထီလင်းမြို့နယ်၊ စေတုတ္တရာ မြို့နယ်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ 
[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မာ- မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်၊ မင်းပြားမြို့နယ်၊ မြီပုံ မြို့နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ ရမ်းဗြဲ၊ မန်အောင်ကျွန်းတိအထိ နီထိုင်ကတ်တေ။ မျိုးနွယ်စုအလိုက် နယ်ပါယ်သီးခြားစီ နီထိုင်ခြင်းမဟိဘဲ ရောနှောနီထိုင်ကတ်တေ။

== ဘာသာစကားနန့် ယိုင်ကျေးမှု ==

ကွဲပြားရေ [[ဘာသာစကား]]နန့် [[ယိုင်ကျေးမှု]]ဟိကတ်တေ။ Mün, MKang, Dai, Ukpu, Ng’Gah စရေဘာသာ စကားနန့် ယိုင်ကျေးမှုအုပ်စု နယ်ပါယ်တိကို တွိဟိနှိုင်ရေ။

== ဓလိထုံးစံ ==

ယောက်ျားနန့်မမာ့ ထိမ်းမြားရေအခါမာ မမာ့က ယောက်ျားနောက်လိုက်ရရေ။ မွီးဖွားလာရေ သား၊ သမီးတိစွာ ဖခင်ဧ့ အမျိုးအနွယ်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ အမျိုးအချင်းချင်း ပီးစပ်ခွင့်မဟိ။ သမီးပီးရရေ အမျိုးကို TU ဟုခေါ်ပနာ သမီးယူရရေအမျိုးကို PU ဟု ခေါ်ရေ၊ သင်၏ TU ဘက်အမျိုးမှ သမီးကလိန့်မေသျှေကို သင့်အမျိုး ဇာသူကမျှ ယူခွင့်မဟိ။ သင့် PU ဘက်အမျိုးကလေ့ သင့်အမျိုးမှ သမီးကလိန့်မေသျှေကို ယူခွင့်မဟိ။ နာရီ လက်တံစွာ ပြောင်းပြန်ပနာခွင့် မဟိပါ။ ဒေဓလိထုံးစံက အမျိုးအနွယ်ကို ထိန်းသိမ်းရေ။ ပြဿနာတစ်ခုခုဟိ ပါက အမျိုးနန့် ဖြီယှင်းရရေ။ လူတဦးတယောက်ဧ့ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်းစွာ အမျိုးဧ့ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်း ဖြစ်တေ။ လူတဦးစီကိုအမျိုးကတာဝန်ခံလို့ အမျိုးအတွက် လူတဦးစီမာ တာဝန်ဟိရေ။ သို့အတွက်နန့် ချိုးလူမျိုး၊ ချိုး နယ်မြီမာရာဇဝတ်မှု ယှားပါးရေ။ လူ့အခွင့်အရီး၊ လူ့တန်ဘိုး တူညီရေ။ [[ချိုးဥပဒေ]] ကို An eye for an eye ဥပဒေဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ယင်းကို လက်စားချေစနစ် ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ ဒေစနစ် ကြောင့် လူသတ်မှု ယှားပါးရကတ်ောင်း တွိဟိရရေ။

== မြီမျက်နှာပြင် ==

သက်လတ်မြေအမျိုးအစား ဖြစ်တေ။ တောင်တန်းများ၊ စမ်းချောင်းတိနန့် သဘာဝရှုခင်း သာယာပါရေ။ ကုန်းပြင် မြီပြန့် ယှားပါးရေ။ အောက်ကျင်း(ယောနယ်ဟုလူသိများစွာ)မာ လွင်ပြင်အနည်းအကျိုင်း ဟိရေ။ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မာ ဝိတိုရိယခေါ် ‘ခေါနူ’တောင်ဖြစ်ပနာ ပေတသောင်းကျော် မြင့်ရေ။ အမြဲစိမ်းသစ်တော ဧရိယာ ဖြစ်တေ။

== ရာသီဥတု ==

တနှစ်မာ နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်းဆိုပနာ ရာသီဥတု သုံးမျိုးဟိရေ။ နွီရာသီကတိုတောင်းလို့ မိုးခါသားက ပိုကြာရေ။ မိုးရီချိန်လက္မ ရာကျော်ရေ။

== အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း ==

တောင်တန်းဒေသမာနီထိုင်ကတ်စွာနန့်အညီ ‘ချိုး’ ရို့၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းစွာတောင်ယာလုပ် ငန်းဖြစ်တေ။ တောင်ယာဆိုစွာမာ တောကိုခုတ်ထွင်၊ အချိန်တန်ကေ မီးတိုက်ရှင်းလင်းလို့ စိုက်ပျိုးရေစိုက်ခင်းဖြစ် ရေ။ အောက်ကျင်းခေါ် မြီပြန့်မာ လယ်လုပ်ငန်း လုပ်ကတ်တေ။ အမဲပစ် တောလိုက် ဝသီပါကြလို့ ‘သီနတ် ကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရေလူမျိုးများ’ ဟု အိန်းဂလိချ်ရို့က မှတ်ချက်ပြုကတ်တေ။

== လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ==

တောင်တန်းအထပ်ထပ်၊ မြစ်ချောင်းအသွယ်သွယ်ရို့ကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ခက်ခဲရေ။ မိုးခါသားကာလ မာ မိုးများသဖြင့် ရီကြီးခြင်း၊ တောင်ပြိုမြေပြိုခြင်းတိကြောင့် လားရီးလာရီး ပိုပြီးကေခက်ခဲရေ။ ဂုချိန်ခါ မြို့ပြ များဖြစ်ရေ မတူပီ၊ မင်းတပ်၊ ထီးလင်း၊ ဆော။ ကန်ထလန်းဂါးရို့ကိုသာဒုံနာကားလမ်း ဆက်သွယ်နှိုင်ပါသေး ရေ။ တောင်ဘက် စေတုတ္တရာ၊ ငဖဲနန့် အနောက်ဘက်ပလက်ဝနန့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရို့သို့ မော်တော်ကားလမ်း မဟိသိမ့်ပါ၊၊

== သစ်တောနန့် သယံဇာတ ==

နအဖစစ်အစိုးရထုတ်ယူရောင်းချရေ ကျွန်း၊ ပြိုင်း၊ ပိတောက်၊ နှော၊ အင်ကြင်း၊ ထင်းရှူးအစဟိရေ အဖိုး တန်သစ်များစာရင်းမာ ‘ချိုး’ဒေသက အများဆုံးဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ သစ်တောများ ပြုန်းတီးပြီးကေ ဖုန်းဆိုးဖြစ်စ ပြုနေ ပြီဖြစ်တေ။ ကျောက်မျက်ရတနာများ နီရာတိုင်းမာတွိဟိကေလေ့ ကမ္ဘာလောက် နုနယ်သိမ့်ရေဟု ဘူမိဗေဒ ပညာသျှင်တိက ဆိုကတ်ရေ။ ဂုချိန်ခါ ရီနံ အကြီးအကျယ်ထွက်ဟိရန် တာယက်နိန်ရေ။

== အလားအလာ ==

အမှန်ဆိုကေ ‘ချိုး’ဒေသစွာ သဘာဝရေလျှပ်စစ်နန့် ဖွံဖြိုးစည်ပင်ရဖို့ ဒေသဖြစ်တေ။ UNDP က လုပ်ပီး ရေနီရာအနည်းအကျိုင်းမာသာ သောက်သုံးရီသွယ်ခြင်းဟိပြီးကေ သဘာဝစမ်းချောင်းများ ခပ်ယူသုံးစွဲခြင်းသာ ဟိသိမ့်ရေ။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးသာကောင်းမွန်ပါမူ ပန်းသီး၊ လိမ္မော်၊သံပရာ စရေ ဟင်းခင်းခြံမြီထွက်ကုန် တိနန့် စည်ပင်ရဖို့ ဒေသဖြစ်တေ။

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>cvji023xa5tjaipgirw8cpcbtibj49g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခွာဆင်းမ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4132</id>
    <revision>
      <id>18114</id>
      <timestamp>2026-06-05T14:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ခွာဆင်းမ်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းလူမျိုး|ချင်...&quot;</comment>
      <origin>18114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="c4qk9ty602fjf72admk3l4ylb42ydvo" xml:space="preserve">'''ခွာဆင်းမ်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ ဖလမ်းနယ် ခွာဆင်းမ်းချင်းရို့စွာ ပေါင်းသင်းပြီးနှစ်အတန်ကြာရေအထိ သားသမီးမရသော် နှစ်ဦးသဘောတူ ကွာယှင်းလီ့ဟိရေ။ ယင်းပိုင် ကွာရှင်းရာမာ နှစ်ဦးသဘောတူဖြစ်ကေ နီအိမ်မှ အပ ကျန်ပစ္စည်းအားလုံးကို တဝက်စီ ခွဲဝီယူကတ်တေ။ သားသမီးမရမီ မမာ့က ယောက်ျားအပေါ် တခုတရီ အပြစ်မပြဘဲ ကွာရှင်းလိုသော် မင်္ဂလာအသွင်းကြေး အားလုံးကို ပြန်ပီးရရေ။ သားသမီးရယားမှ ဧပိုင်ကွာရှင်းလိုကေ မင်္ဂလာအသွင်း တဝက် ပြန်ပီးရရေ။ 

ခွာဆင်းမ်အမျိုးသားတိဧ့ လပျိုလှည့်ပုံမာ ရှီးက လပျိုတိစွာ အပျို့အိမ်မာ စုပြီး အိပ်ကတ်စွာမာ အဂုမူ အပျို့အိမ်မာ မအိပ်ကတ်တော့ချေ။ လပျိုတိဂျည်း သီးသန့်အိပ်ကတ်တေ။ ညဇာအခါမာ လပျိုများ စုရုံးပြီး လပျိုလှည့် လားကတ်ရေအခါ ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ရေ ပလွီကို မှုတ်လို့ အချစ်တေးခြင်း ဆိုကတ်ရေ။ အပျိုက မီးပုံဘေးမာ ဝိုင်းထိုင်နီရေ လပျိုကာလသားတိကို ဧည့်ခံစကားပြောရရေ။ 

ပထမမာ မိဘတိကပါ တတူရောလို့ ထိုင်နီကတ်ရား အတန်ကြာသော် မိဘတိ အိပ်ရာဝင်ကတ်တေ။ ညဉ့်နက်ကေ လပျိုတိပြန်ကတ်ရရေ။ မျက်နှာမျက်နှာပိုးဖြင့် တဦးနန့်တဦး ချစ်ကြောင်း သိကတ်ရလျှင် လပျိုက မိဘကို ပြောပြပြီးကေ မိဘက တောင်းရမ်းထိမ်းမြား ပီးရရေ။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references /&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>c4qk9ty602fjf72admk3l4ylb42ydvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂေခိုလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4133</id>
    <revision>
      <id>18115</id>
      <timestamp>2026-06-06T02:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဂေခိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းကဒေါ့''' စွာ တောင်ထက်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်တေ။ ရမည်းသင်းနန့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ လူဦးရွီ မာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းတိအရ ၉၅၀ဝ ဖ...&quot;</comment>
      <origin>18115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="g17iya29ba64ovyhug3eez1v9marckl" xml:space="preserve">'''ဂေခိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းကဒေါ့''' စွာ တောင်ထက်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်တေ။ ရမည်းသင်းနန့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ လူဦးရွီ မာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းတိအရ ၉၅၀ဝ ဖြစ်တေ။ ဂေခိုလူမျိုးတိစွာ [[ကယားပြည်နယ်]] အထဲဟိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ နန့် [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]များမာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဂေခိုလူမျိုးတိ၏ ထင်ရှားရေ ပွဲတော်တိမာ တောင်ယာ မီးတိုက်ပွဲ၊ စပါးပျိုးကြဲပွဲ၊ ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲနန့် ကယ်ဒီးခူး (ခေါ်) စပါးဦး စားပွဲ ရို့ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631|title=ဂေခိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181311/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>g17iya29ba64ovyhug3eez1v9marckl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂေဘားလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4134</id>
    <revision>
      <id>18116</id>
      <timestamp>2026-06-06T02:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဂေဘားလူမျိုး''' စွာ တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီးကေ ကရင်ဖြူလို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။ ကယားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနန့် သျှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းမာ တွိရရေ။ လူဦးရွီမာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် စာ...&quot;</comment>
      <origin>18116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2121" sha1="6c6uuw6pjwsqurq0277u3igq8vn8acf" xml:space="preserve">'''ဂေဘားလူမျိုး''' စွာ တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီးကေ ကရင်ဖြူလို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။ ကယားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနန့် သျှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းမာ တွိရရေ။ လူဦးရွီမာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် စာရင်းတိအရ ၁၀ဝ၀ဝ ခန့် ဖြစ်တေ။ ဂေဘားတိုင်းရင်းသားတိစွာ ကယားပြည်နယ် အထဲဟိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]]များမာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်တေ။ ဂေဘား တိုင်းရင်းသားတိဧ့ ထင်ရှားရေ ပွဲတော်တိမာ စပါးစူးထိုးပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ စပါးသယ်ပွဲနန့် ကောက်သစ်စားပွဲရို့ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=120:2014-03-21-08-33-21&amp;catid=96&amp;Itemid=631|title=ဂေဘားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181430/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=120:2014-03-21-08-33-21&amp;catid=96&amp;Itemid=631}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>6c6uuw6pjwsqurq0277u3igq8vn8acf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျိန်းဖော့လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4135</id>
    <revision>
      <id>18117</id>
      <timestamp>2026-06-06T03:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဂျိန်းဖော''' (သို့မဟုတ်) '''ဂျိန်ဖွ''' ရို့စွာ [[ကချင်‌လူမျိုး]] (Kachin People) တိထဲက လူဦးရွီအများဆုံးနန့် အင်အားအကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ၊၊ ဂျိန်းဖောရို့စွာ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ...&quot;</comment>
      <origin>18117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19288" sha1="bg3o6aaof5ase2g0blvdjymuwxmqjkh" xml:space="preserve">'''ဂျိန်းဖော''' (သို့မဟုတ်) '''ဂျိန်ဖွ''' ရို့စွာ [[ကချင်‌လူမျိုး]] (Kachin People) တိထဲက လူဦးရွီအများဆုံးနန့် အင်အားအကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ၊၊ ဂျိန်းဖောရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားမာ ကချင်ပြည်နယ်ဧ့ ဘုံစကား (Lingua Franca) အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကတ်တေ၊၊

{{Infobox ethnic group
|group            = ဂျိန်းဖောလူမျိုး
|native_name      = {{lang|kac|Jinghpo}}, {{lang|kac|Wunpong}}, {{lang|atb|Zaizo}}
|image            = [[File:Kachin jingpo lady with traditional dress.jpg|300px]]
|image_caption    = ဂျိန်းဖောအမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ
|region1          = {{flag|Myanmar}}
|pop1             = ၁,၂၀၀,၀၀၀ – ၁,၅၀၀,၀၀၀ ခန့်
|region2          = {{nbsp|2}}∟ {{flag|Kachin State}}
|region3          = {{flag|China}} ([[ယူနန်]])
|pop3             = ၁၄၇,၈၂၈ (၂၀၁၀ စာရင်း)
|region4          = {{flag|India}} ([[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]], [[အာသံ]])
|pop4             = ၇,၉၅၈
|langs            = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)]]
|rels             = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|related          = [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]
}}

ဂျိန်းဖောဘာသာစကားစွာ အရာမျိုးနွယ်စုတိနန့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားရေ၊၊ နမူနာ - ကချင်မျိုးနွယ်စုဘာသာစကားအများစု မာ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]အတွင်းမှာပါဝင်သော်လည်း ဂျိန်းဖောစကားမာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဧ့ သီးသန့် ဂျိန်းဖောနွယ်စု (Jingphoish) ဖြစ်တေ၊၊ ယကေလေ့ ဂျိန်းဖောစကားစွာ ကချင်မျိုးနွယ်စုအားလုံး အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရာမာ အသုံးပြုရရေ &quot;ဘုံစကား&quot; ဖြစ်နီစွာပင် ထူးခြားချက်ဖြစ်တေ၊၊

== နာမည်ရင်းမြစ် ==
ဂျိန်းဖောရို့၏ ခံယူချက်အရ &quot;ဂျိန်းဖော&quot; ဆိုစွာမာ ယင်းရို့၏ဘာသာစကားဖြင့် &quot;လူ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ၊၊ ယင်းရို့ကိုယ်ကို &quot;ဂျိန်းဖော မရှ&quot; (Jinghpo Masha) ဟု ခေါ်ဆိုကတ်တေ၊၊ ဂျိန်းဖောဆိုရေ နာမည်စွာ &quot;နိန်ရာတကျဖြစ်ပြီးကေ အမြင်ကျယ်လာသူတိ&quot; လို့လေ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကတ်တေ။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဂျိန်းဖောလူမျိုးရို့၏ ဘိုးဘွားတိမာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] ဧ့ အရှိဖက်စွန်းဒေသတိက ဆင်းသက်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့၏ ရိုးရာပစရာဇဝင်တိအရ ယင်းရို့စွာ &quot;မဂျွယ်ယန်&quot; (Majoi Shingra) ဟု ခေါ်ဆိုရေ &quot;သဘာဝအတိုင်း တည်ဟိနီရေ လွင်ပြင်&quot; ဒေသမှ တောင်ဘက်ကို တရွိ့ရွိ့ ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ၊၊&lt;ref name=&quot;Leach1954&quot;&gt;Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.&lt;/ref&gt;

၁၅ ရာစုနန့် ၁၆ ရာစုဝန်းကျင်မာ ဂျိန်းဖောရို့စွာ ဒေနိခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နန့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားပိုင်းဟိ [[ဧရာဝတီမြစ်]] ဖျားခံရာ ဒေသတိသို့ ရောက်ဟိလာခကတ်တေ၊၊ ယင်းကနိန်တဆင့် ၁၈ ရာစုအတွင်းမာ [[ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း]] နန့် [[တြိဂံနယ်မြီ]] (မေခနန့် မေလိခမြစ်ကြား) ဒေသတိသို့ ပျံ့နှံ့အခြီချခကတ်တေ၊၊&lt;ref&gt;Lintner, B. (1997). ''The Kachin: Lords of Burma's Northern Frontier''. Teak House Books.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ဂျိန်းဖော (ကချင်) ဂေါင်းဆောင်တိနန့် မြန်မာဘုရင်တိစွာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးတူ ဆက်ဆံရီးဟိခကတ်တေ၊၊ ဂျိန်းဖောရို့စွာ တောင်တန်းဒေသတိကို စိုးမိုးထားသူတိဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဘုရင်တိအတွက် မြောက်ဘက်တန်းခါးကို စောင့်ယှောက်ပီးသူတိအဖြစ် တည်ဟိခရေ၊၊[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] အထူးအားဖြင့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက် [[တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]]မာ ဂျိန်းဖော (ကချင်) တပ်မတော်သားတိစွာ မြန်မာတပ်မတော်နန့်အတူ ပူးပေါင်းပနာ တရုတ်ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ခကတ်ရေ၊၊&lt;ref&gt;အသျှင်သီရိန္ဒာဘိဝံသ (၂၀၀၅)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းနန့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ''၊၊&lt;/ref&gt; မြန်မာဘုရင်တိစွာ ဂျိန်းဖောစော်ဘွားတိနန့် ဒူးဝါး (Duwa) တိကို &quot;ကျော်ထင်&quot;၊ &quot;နော်ရထာ&quot; စရေ ဘွဲ့တံဆိပ်များ ပီးအပ်လေ့ဟိပြီးးအသိအမှတ်ပြု ဆက်ဆံခကတ်ရေ၊၊ ဂျိန်းဖောဒေသမှ ထွက်ဟိရေ ကျောက်စိမ်း၊ ရွှီ နန့် ဆင်စွယ်တိကို အင်းဝ နန့် ရတနာပုံ နန်းတော်တိသို့ ဆက်သခကတ်တေပိုင်၊ မြန်မာဘုရင်တိကလည်း ပိုးထည်နန့် အရာတန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းတိကို ပြန်ပနာပီးသနားခကတ်ရေ၊၊&lt;ref name=&quot;Sadan2013&quot; /&gt;

ဗြိတိသျှရို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော်စဉ်အထဲ ဂျိန်းဖော (ကချင်) လူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ နယ်မြီကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်ခကတ်ရေ၊၊ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ ဗြိတိသျှရို့က ကချင်တောင်တန်းဒေသတိကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခကေလေ့ ၁၈၉၅ ခုနှစ် &quot;ကချင်တောင်တန်းဒေသများ စည်းမျှိုင်း&quot; (Kachin Hills Regulation) ကို ထုတ်ပြန်လို့ သီးသန့်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ဖြင့်သာ ထားဟိခရရေ၊၊

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးတိစွာ အမေရိကန်နန့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဘက်မှ ရပ်တည်ကာ [[ကချင်အဖွဲ့ ၁၀၁]] (Kachin Rangers) နာမည်ဖြင့် ဂျပန်တပ်တိကို ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နွှဲခကတ်ရေ၊၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနန့်အတူ [[ပင်လုံစာချုပ်]] ကို လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ကချင်ဂေါင်းဆောင်များ ပါဝင်ခပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မာ လွတ်လပ်ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ [[ကချင်ပြည်နယ်]] အဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ၊၊&lt;ref name=&quot;Sadan2013&quot;&gt;Sadan, M. (2013). ''Being and Becoming Kachin''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== လူမှုအုပ်ချုပ်ရီးစနစ် ===
သမိုင်းတလျှောက်မာ ဂျိန်းဖောရို့စွာ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် နှစ်မျိုးကို ကျင့်သုံးခကတ်တေ:
# '''ဂွမ်ဆာစနစ် (Gumsa):''' နယ်စား၊ ပဒေသရာဇ်ပုံစံ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် ဖြစ်တေ၊၊
# '''ဂွမ်လာစနစ် (Gumlao):''' လူထုဗဟိုပြု၊ ဒီမိုကရေစီဆန်ရေ တန်းတူညီမျှ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် ဖြစ်တေ၊၊
ဒေစနစ်နှစ်ခုစွာ ဂျိန်းဖောရို့၏ လူမှုတည်ဆောက်ပုံမာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးခရေ၊၊&lt;ref name=&quot;Leach1954&quot; /&gt;

== ပျံ့နှံ့နီထိုင်မှု ==
ဂျိန်းဖောလူမျိုး အများစုစွာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ မိုးညှင်း နန့် ပူတာအိုခရိုင်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်တေ။ ယင်းအပြင် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း (ကွတ်ခိုင်၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း) ဒေသများမာလည်း ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်တေ။ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်) မာလည်း &quot;ဂျင်းဖို&quot; (Jingpo) နာမည်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံနန့် အာရုနာချယ်ပရာဒေ့ရှ်) မာ &quot;ဆင်းဖို&quot; (Singpho) နာမည်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် နီထိုင်ကတ်တေ။

=== မျိုးနွယ်စု သျှစ်မျိုး ===
ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုကြီးအထဲ အဓိက မျိုးရိုးနာမည် (Clans) သျှစ်မျိုး ဟိရေ -
# '''မရစ်''' (Marip)
# '''မရမ်''' (Maram)
# '''အင်ခွန်''' (N'Khum)
# '''လဖိုင်''' (Laphai)
# '''လထော''' (Lahpai)
# '''မဂေါင်''' (Magawng)
# '''ဒူးလင်း''' (Dulang)
# '''ဂျဆင်း''' (Hpauwi)
ယင်းရို့အနက် လဖိုင်နန့် မရစ်ရို့မာ အင်အားအကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊

== ယိုင်ကျေးမှုနန့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ==
ဂျိန်းဖောရို့၏ အထင်ရှားဆုံးရေ ယိုင်ကျေးမှုပွဲတော်မာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်တေ၊၊ မူလက နတ်တင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ စည်းလုံးညီညွတ်ရီးနန့် အောင်ပွဲခံပွဲတော်အဖြစ် ကျင်းပကတ်တေ၊၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအားဖြင့် အများစုကတော့ခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်သူတိနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိလေ့ ဟိကတ်တေ၊၊

== ဘာသာစကား ==

=== ဂျိန်းဖောဘာသာစကား ===
'''ဂျိန်းဖောဘာသာစကား''' (Jinghpo language) စွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ပြောဆိုသူ ၁,၅၀၀,၀၀၀ လှောက်နန့် တရုတ်နိုင်ငံမာ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် ဟိရေ၊၊ ဒေဘာသာစကားစွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] မိသားစုဧ့ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် ကချင် (Kachinic) အုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ၊၊ ယင်းစွာ မြောက်ပိုင်းနာဂဘာသာစကားတိနန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နိန်ပြီးကေ ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားနန့်လည်း ဝေါဟာရချင်း ဆင်တူတေ။ တရုတ်နိုင်ငံမာ ရေဟုန်ဒေသ အနောက်မြောက်ဘက်ဟိ Enkun ဒေသစကားကို စံနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုပြီးကေ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာမူ ဆင်းဖို (Singpho) ဒေသစကားကို ပြောဆိုကတ်ရေ။ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားစွာ ကချင်မျိုးနွယ်စုများအကြား ဘုံစကား (Lingua Franca) ဖြစ်တေ၊၊ ဇိုင်ဝါး၊ ခရာဝဝေါ် နန့် လရှီ ဘာသာစကားတိအပေါ် သိသာစွာ လွှမ်းမိုးထားပြီးသား ရဝမ်နန့် လီဆူ ဘာသာစကားတိမာလည်း ဂျိန်းဖောဝေါဟာရတချို့ကို တွိရရေ၊၊

[[File:景颇长刀_3208.jpg|thumb|ဂျိန်းဖောရိုးရာအကများမာ အသုံးပြုရေ ဓား (Hka-nap)]]

=== ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား ===
'''ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား''' (Atsi/Zaiwa language) ကို တရုတ်နိုင်ငံမာ လူဦးရွီ ၈၀,၀၀၀ လှောက်နန့် မြန်မာနိုင်ငံမာ ၃၀,၀၀၀ ခန့် ပြောဆိုကတ်တေ။ ယင်းကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ''Zǎiwǎyǔ'' (载瓦语) ဟု ခေါ်ဆိုရေ၊၊ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားနန့် မတူညီဘဲ ဇိုင်ဝါးစွာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဧ့ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာ]] (Burmish) အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်သဖြင့် ဗမာဘာသာစကားနန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ၊၊ တရုတ်နိုင်ငံမာ Luxi ကောင်တီ၊ Xishan ဒေသ၊ Longzhun ရွာဧ့ အပြောအဆိုကို စံဇိုင်ဝါးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ၊၊ ဇိုင်ဝါးလူမျိုး အများစုစွာ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားကိုပါ ဒွန်တွဲပြီးကေ ပြောဆိုနှိုင်ကတ်တေ၊၊

=== အရာဘာသာစကားတိ ===
ဂျိန်းဖောလူမျိုးအများစုစွာ ဘာသာစကားတိစွာ တတ်မြောက်ကြသူတိ (Polyglots) ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့စွာ မိခင်ဘာသာစကားအပြင်:
* [[မြန်မာဘာသာစကား]] (ဆက်သွယ်ရီးအတွက်)
* [[မန်ဒရင်ဘာသာစကား]] (တရုတ်နိုင်ငံဟိ ဂျိန်းဖောများ)
* [[ရှမ်းဘာသာစကား]] (သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ ဂျိန်းဖောများ) ရို့ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းစွာ ပြောဆိုနှိုင်ကတ်တေ၊၊


==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>bg3o6aaof5ase2g0blvdjymuwxmqjkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂွေးတဲလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4136</id>
    <revision>
      <id>18118</id>
      <timestamp>2026-06-06T03:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဂွီးတဲ'''({{Template:Lang-my|ဂွေးတဲ}}) မျိုးနွယ်စုစွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ချင်းဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ ကူကီး သို့မဟုတ် မီဇိုးဟု သမုတ်ရေ ဇိုမီးအနွယ်ဝင်ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;Ngul Lian Zam (Guite), “Mualthum Kampau Guite Hausat...&quot;</comment>
      <origin>18118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="pch5afwdbgcqz1b326cdytsxua91i7x" xml:space="preserve">'''ဂွီးတဲ'''({{Template:Lang-my|ဂွေးတဲ}}) မျိုးနွယ်စုစွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ချင်းဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ ကူကီး သို့မဟုတ် မီဇိုးဟု သမုတ်ရေ ဇိုမီးအနွယ်ဝင်ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;Ngul Lian Zam (Guite), “Mualthum Kampau Guite Hausate Tangthu” (Amazon/CreateSpace, United States, 2018), &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1721693559&lt;/nowiki&gt;. This is a new comprehensive survey of the Guite family history.&lt;/ref&gt; နီမင်းမှဆင်းသက်လာရေဟု အယူဟိသဖြင့်၊ နီမင်းအနွယ်တော်ဟု ဆိုလိုရေ နီဂွီး၊ ဂွေးတဲ (အသံထွက်အမှန် ဂွီးတဲဟုရီးရန်) ဟု နာမည်သမုတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ရှီးခေတ်ဟောင်းကာလမာ တောင်ပိုင်၊ နယ်စားမင်းမျိုးဖြစ်လီရေ။&lt;ref&gt;See article, &quot;Guite,&quot; in Sing K. Khai, ''Zo People and Their Culture'' (Lamka, Churachandpur, India: Khampu Hatzaw, 1995), 21-22.&lt;/ref&gt;


:: &lt;br&gt;

== Endnotes ==
{{Reflist|2}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>pch5afwdbgcqz1b326cdytsxua91i7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆလုံလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4137</id>
    <revision>
      <id>18119</id>
      <timestamp>2026-06-06T03:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group = ဆလုံလူမျိုး | image            = Moken girl.jpg | caption          = သနပ်ခါးလူးထားရေ ဆလုံလူမျိုး ကလိန့်မေသျှေ | population   = ၂၀၀၀-၃၀၀၀ (၂၀၁၃)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/de15a14a-a357-11e2-ac00-00144feabdc0|title=The lost world: Myanmar's Mergui Islands|website=Financial Times|date=19 April 2013 |a...&quot;</comment>
      <origin>18119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45894" sha1="d0lzktx5rn50fmbixbbkldw69gh92k9" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = ဆလုံလူမျိုး
| image            = Moken girl.jpg
| caption          = သနပ်ခါးလူးထားရေ ဆလုံလူမျိုး ကလိန့်မေသျှေ
| population   = ၂၀၀၀-၃၀၀၀ (၂၀၁၃)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/de15a14a-a357-11e2-ac00-00144feabdc0|title=The lost world: Myanmar's Mergui Islands|website=Financial Times|date=19 April 2013 |access-date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt;
| popplace       = {{flag|Thailand}}&lt;br&gt;{{flag|Myanmar}}
| langs             = [[မော်ကယ်ဘာသာစကား]], [[မြန်မာဘာသာစကား]], [[ထိုင်းဘာသာစကား]]
| rels                = ဆလုံရိုးရာဘာသာ, [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
|related = [[မလေးလူမျိုး]]၊အရာ [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားတိ |ဩစတြိုနီးရှန်းလူမျိုးများ]]
}}

[[File:Moken kids.jpg|thumb|ထိုင်းနိုင်ငံ စူရင်ကျွန်းနားမာ ဆလုံအချေ]]

'''ဆလုံလူမျိုး (မော်ကင်း)''' ([[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Moken; also Mawken or Morgan; {{lang-th|ชาวเล|lit=sea people|translit=chao le}}) စွာ အစုအဖွဲ့အလိုက် နီထိုင်ကတ်ရေ။ အများအားဖြင့် မြိတ်ကျွန်းစုမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဆလုံလူမျိုးစွာ ဩစတြိုနီးရှန်လူမျိုး (Austronesian peoples) ထဲမာပါဝင်ရေ။

== အခေါ်အဝေါ် ==
သူရို့ကိုသူရို့ မော်ကင်းလူမျိုးဟု ခေါ်ကတ်တေ။
မော်ကင်းလူမျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံက ဆလုံလူမျိုးဟု ခေါ်ရေ။ ထိုင်နိုင်ငံက &quot;ชาวเล ချောင်လီ (chao le)&quot; အဓိပ္ပါယ် ပင်လယ်လူ (sea people) ဟုခေါ်ရေ။

မော်ကင်းလူမျိုးတိုရဲ ခြေသလုံးနီထိုင်မှုပုံစံကြောင် &quot;sea gypsies&quot; လို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။

== သမိုင်း ==
ဆလုံလူမျိုးတိ၏ သမိုင်းဝင် ဇာစ်မြစ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ထင်မြင်ချက်တိစွာ ဟိပါရေ။
ယင်းရို့စွာ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀-၆၀၀၀ က တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမာ စိုက်ပျိုးရီးသမားမျာဖြစ်ခဲရေ။ ယင်းမာကနေ ဩစထရိုနီးရှားလူမျိုးတိက တောင်အာသျှကျွန်းစု အသီးသီးကို ခွဲထွက်ပြီး အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ။ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းကျွန်းတိက ဆလုံလူမျိုးတိကို ရီထဲမာ ခြေသလုံးနီထိုင်မှုပုံစံအဖြစ် ရောင်ဟိစီခရေလို့ သီအိုရီအရ သိရရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Wolff |first=John U. |year=2018 |title=Proto-Austronesian Phonology with Glossary |location=Ithaca, New York |publisher=Cornell University Press |pages=523–524 |isbn=978-1-5017-3598-1 }}&lt;/ref&gt;

== နီထိုင်မှု ==
[[File:Moken_boat.jpg|thumb|ဆလုံလောင်း]]

ဆလုံလူမျိုးစွာ မြန်မာနိုင်ငံ [[မြိတ်ကျွန်းစု]]နန့် ထိုင်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ‌ ဒေသမာအများဆုံး နီထိုင်ကတ်စွာကို တွေရရေ။

ဆလုံလူမျိုးရို့စွာ နီရာအတိအကျမဟိဘဲ ပင်လယ်ပြင်တခွင် ဝမ်းစာအတွက် လှည့်လည်ကျက်စားကတ်ရေ။ ရီကူး၊ ရေငုပ်ရာမာ တတ်ကျွမ်းရေ။ ယင်းအတွက်နန့် &quot;Sea Gypsy&quot; အဖြစ် နာမည်မာခြင်းဖြစ်တေ။ သမိုင်းကြောင်းအရ အယင်ခေါက်က မချေကျွန်းဆွယ်မာ နီထိုင်ကတ်ပြီးတိုက်ခိုက်လုကုန်းဖြီှုတိကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေနိအခါ ဆလုံလူမျိုးတိကို ကော့သောင်းမြို့နံဘေး ကျွန်းများမာ မြင်တွိနှိုင်ရေ။

ဆလုံလူမျိုးစုစွာ ရေလုပ်ငန်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းရို့နန့် အသက်မွီးကတ်တေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြီတလျှောက် တက်ခတ်ခတ်ရင်း တကျွန်းမှတကျွန်းကူးကာ နီထိုင်လိဟိရေ။ လောင်းသျှေတိကို ပေါ့ပါးရေ သစ်လုံးတိနန့် ထွင်းယူကတ်တေ။ ယင်းလောင်းတိမာ ပင်လယ်ခရီးအတွက် အဆင်ပြေ အသုံးဝင်လှရေ။ အသုံးအဆောင်များ၊ အစာရီစာများ၊ ခွီး၊ ကြောင်၊ ကြက်တိကိုလည်း တပါးတည်း လောင်းနန့်အတူ တင်ယူလာလေ့ဟိကတ်တေ။ ဆောင်း၊နွီရာသီများမာ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ရီထွက်ပစ္စည်း ရောင်းဝယ်ခြင်းရို့ဖြင့် အသက်မွီးကတ်ရား မိုးခါသားရာသီဥတုဆိုးဝါးရေအခါ နီးစပ်ရာကျွန်းထက်မာ ဝါးခြေတိုင်ရှည်တဲတိနန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဂူများရှာပြီးကေပင်ဖြစ်ဖြစ်နီထိုင်လိဟိရေ။ Sea Gypsy ဆိုရေနာမည်နန့် လိုက်လျောညီထွေစွာပင် သဘာဝပင်လယ်ဖီးအန္တရာယ်ကိုလေ့ တိမ်းရှောင်တတ်ကတ်ရေ။

တရက်တည်း ယင်းပိုင် ရေငုပ်ခြင်းမျိုး အကြိမ်အရွီအတွက် များများလုပ်နှိုင်ရေ။ မရွတ်၊ ကမာ (မုတ်) ကောင်များ၊ ငါးကြီးအံဖတ်၊ ပင်လယ်ရီမှော်ပင်၊ ပုလဲ၊ ငှက်သိုက်၊ ပျားရည်၊ ပရဆီးပင်တိကို ရှာဖွီစုဆောင်းပြီး ရောင်းချလိဟိရေ။ ဆလုံလူမျိုးတိစွာ အရာလူမျိုးတိနန့် ရောရောနှောနှော နီထိုင်လိမဟိချေ။ ယင်းရို့၏လူနီထိုင်မှုစနစ်မာ မြို့ပြနီထိုင်မှုစနစ်နန့် ကွာခြား လွန်းလှရေ။ ယကေလေ့သော့ သူရို့၏ လူနီမှုစနစ်ကို ယုံကြည်စွာ တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းကတ်ရေ။ ဘာသာတရားနန့် ပတ်သက်ပြီးကေလည်း ယင်းရို့၏ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုကို လက်ကိုင်ထားကတ်တေ။ နတ်ကောင်းနန့် နတ်ဆိုးဆိုပနာ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှု နှစ်ခုဟိရေ။ နတ်ဆရာစွာ ယင်းရို့၏ အခရာဖြစ်တေ။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲတိကို ရာမက ဖျားနာရေအခါ၊ တဦးတယောက်သီဆုံးရေအခါမှ နတ်ဆရာဧ့ ပြောဆိုမှုအတိုင်း စပါး၊ ပြောင်း၊ အရက်၊ ပျားရည်၊ ကွမ်း၊ ဘဲသွီးစိမ်း၊ ကြက်၊ လင်းချူ၊ ပြင်သာလိပ်ရို့ကို ယဇ်ပူဇော်လိဟိရေ။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများမာ တေးတေးခြင်းများသီဆိုတီးမှုတ်ပြီး မီးပုံဖိုကာ ဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကတ်တေ။ သူရို့၏ဗုံတမျိုးမာ ပုတ်သင်ညိုသားရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ။ ဆလုံလူမျိုးရို့၏ ဂီတပင်ကိုစွမ်းရည်မာ ထက်မြက် ဆန်းကြယ်လှရေ။ &lt;ref&gt;http://e-sentiment.net/proxy/browse.php?u=Oi8vd3d3Lnp3ZWdhcGluLmNvbS9OZXdzL25ld3BhZ2UwODYuaHRtbA%3D%3D&amp;b=5&amp;f=norefer{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;


ပင်လယ်ထဲမာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သစ်၊ ဝါး၊ ရင်ကမ်းသားရို့နန့် ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက် ထားရေ ရိုးရာလောင်းကို အိမ်လိုသဖောထားပြီး မိသားစုကြီး တခုလုံး နီကတ်၊ ထိုင်ကြ၊ ချက်ပြုတ်စားသောက်ကတ်ရုံ ရာမက သူရို့ဘဝဧ့ အဖော်မွန်ဟု ခေါ်ရေ ခများကိုလေ့ တပါတည်း သယ်ဆောင်လားကတ်တေ။ ဟိန်းဇဲ၊ ဘုတ်ကျွန်း၊ မောင်းမကန်၊ ရှင်မွန်၊ မလိ၊ ပြင်ကြီး၊ မီးစိမ်း၊ ကတန်၊ ဒုံးကျွန်း၊ ဝါးကျွန်း၊ ပင်လယ်အော်၊ လန်ပိတဝိုက် မာလေ့သော့ ပင်လယ်ထဲ ရာသီဥတုဆိုးချိန်မာ ယာယီ ခြေတံရှည် တဲအိမ်ချေတိ တည်ဆောက်ပြီး နီထိုင်ကတ်ရေ။

ရီမာ တတ်ကျွမ်းသဖြင့် ပုလဲ၊ ကြွက်(ပင်လယ်ကြွက်)၊ ရီခူ၊ ငါး၊ ပုဇွန်၊ ကမာတွေငုပ်ပြီး ကင်းမွန်၊ ရှပ်၊ ငါးကြီး အန်ဖတ်တိကို ရှာဖွီရင်းနန့်လည်း အသက်မွီးတတ်ကတ်ရေ။ သူရို့ ရိုးရာဓလိများ ထဲမာ ဗုံတီးခြင်း၊ ဘင်(ပြွီရှည်)တီးခြင်း။ သူရို့ဘာသာစကားနန့် တေးချင်းဆိုပြီး ကခုန်ခြင်း၊ ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ခြင်း ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ ဆလုံရိုးရာပွဲတော်ကို ကော့သောင်းမြို့နယ်၊ စူငယ် ဇာလိုင်း ကျေးရွာအုပ်စု၊ လန်ပိကျွန်းဧ့ တဖက်ကမ်း “မကြုံဂလက်”ကျေးရွာမာ (၂၀၀၄)ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ အထဲက စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခရေ။

== ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ မွီးဖွားခြင်းအစ ==
(၁၉၆၄)ခုနှစ်က မှတ်သား တွိဟိချက်တိအရ ဆလုံတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ စတင်မွီးဖွားရေ အချေတိကို ချက်ကြိုး ဖြတ်ပြီးစွာနန့် ရီထဲကို နှစ်စက္ကန့်ခန့် ရီထဲမြှပ်လိုက်၊ နှစ်လိုက်။ ပေါ်လိုက် သုံးကတ်ိမ်ခန့် ပြုလုပ်ရေ။ သူရို့ အယူအဆမာ မွီးစကလေးငယ် ရီကို တတ်ကျွမ်းစီရန်၊ မထီစီရန် ဖြစ်တေဟု ဆို၏။ ယင်းပိုင် လွဲမားရေအယူအဆကြောင့် အချို့ အချေတိမာ မွီးစကပင် သီဆုံးလားကတ်တေ။ ဒေကား အယင်ကအဖြစ်အပျက်။ အဂုအချိန်မာမူ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့ ခေတ်မီလာရေဟု ဆိုရပါဖို့။ မွီးစကလေးငယ်ကို ရီထဲမာ မနှစ်ကတ်တော့။ ဝမ်းကြီးကို မွီးဖွားပေးရေ မွီးသည်မှာ သူရို့ဆလုံအမျိုးသမီး အချင်းချင်းပင် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ ခက်ခဲရေ မွီးဖွားမှုတိကို နာစ်ဆမနန့် မွီးလေ့ မွေးထ ဟိလှာကတ်ပါယာ။

== ဆလုံရို့၏ ကျန်းမာရီး ==

ဆလုံ တိုင်းရင်သားရို့စွာ အစစ အရာရာမာ နတ်ဆရာကိုရာ အားကိုးကတ်တေ။ တယောက်တလီ နီမကောင်းလျှင် သူရို့၏ အယူအဆမာ နတ်ဖမ်းစားရေဟု အများအားဖြင့် ယူဆကတ်တေ။ နတ်ဆရာနန့် လက်သပ်လို့ ပူဇော်ပသ၊ ကိုးကွယ်တင်မြှောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ဗလင့် ဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ အဂုချိန်ခါမာ တချို့ တိုင်းရင်းသားဆလုံရို့မာ ခေတ်မီလာရေဟု ဆိုရပါဖို့။ နီထိုင်မကောင်း ဖြစ်ရေ သူတိကို ဒက်တင်နန့် ဆီးခန်းသို့ ပြသ ကုသလာကတ်တေ။ တဖက်ကလည်း သူရို့အစွဲဖြစ်နီရေ နတ်ဆရာနန့် ပူဇော်ပသခြင်း ကိုလေ့ လုပ်မြဲလုပ်ကတ်တေ။ ဆလုံအများစုမာ ဖြစ်ပွားတတ်ရေ ရောဂါမာ ငှက်ဖျား စွဲခြင်းနန့် အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းတိပင် ဖြစ်တေ။

== ဝတ်စားဆင်ယင်ခြင်း ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ မွီးကင်းစ အချေအရွယ်မှ ငါးနှစ် ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ အယင်က အဝတ်အစား ဝတ်လေ့ဝတ်ထ မဟိရေ်လည်း ဂုချိန်ခါ အဝတ်အစား ဆင်ယင်လာကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိမာ သူရို့ဓလိ့အရ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်စွာ ဆိုကေလည်း၊ တချို့မာ အိမ်ထောင်ကျရေနန့် အပေါ်ပိုင်း ဗလာကျင်း နီတတ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါမာမူ အိုမင်းရေအဘောင်မအရွယ်တိကလွဲလို့ အမျိုးသမီးအများစုကတော့ခါ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်လာကြ လီရာ။ ဆလုံအမျိုးသားရို့မာ အများအားဖြင့် အယင်ကအောက်ပိုင်းမာ ဒယော(သို့မဟုတ်) ပေါင်ဖတိုနန့်နိန်ပြီးကေ အပေါ်ပိုင်းဗလာကျင်း နီတတ်ရေ သဘာဝဟိရေ။ သူရို့ဓလိ့အရ သင့်မိသင့်ရောင်လည်း ဖျားနာခြင်း မဟိကတ်ပါ။ ခံနိုင်ရည်ဟိရေ လူမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ သူရို့လည်း အပေါ်ပိုင်းအင်္ကျီများ၊ အများအားဖြင့် ဝတ်ဆင်လာကတ်လီပြီ။ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့စွာ ပင်လယ်နန့်နံဘေးအနားမာ နိန်ပနာလားမသိ၊ သူရို့၏အသားအရောင်မာ ညိုရောင်သန်းပါရေ။ ဂုချိန်ခါ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့မာ ခေတ်မီလာရေအလျောက် ယိုးဒယားနိုင်ငံမှရောက်လှာရေ အဝတ်အစား၊ ပါတိတ်။ တီရှပ်ရို့နန့် သစ်သစ်လွင်လွင် တောက်တောက် ပပဖြစ်လှာလီဗျာယ်။ အယင်က ချင်ပိုင်နီခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ သားသားနားနား ဝတ်ဆင်လာကတ်လီပြီ။

== အစားအသောက် ==
ဆလုံရို့စွာ ပင်လယ်ထဲမာ နိန်ရာတကျ မနိန်ဘဲ ရီကြိုင်ရာ မြက်နုရာသို့ လားလာ လုပ်ကိုင် နီထိုင်ကတ်ရေ အလျောက် ပင်လယ်ပျော်များ ဖြစ်ရေအနိန်နန့် သူရို့စားသောက်ကတ်တေမာ အများအားဖြင့် ပင်လယ်အစားအစာတိ ဖြစ်တေ။ ပင်လယ်ကျွန်းစု၊ ကျောက်ဆောင် များမာ တွယ်ကပ်ပြီးကေ ဟိရေ ဂုံး(ခရုတမျိုး အထဲမာဟိရေ)ဟု ခေါ်ရေ တငို ကိုခွာလို့ အထဲက ခရုပိုင် အရာကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကတ်တေ။ ပင်လယ် ကျောက်ဆောင် ဂူထဲမာဟိရေ လင်လုပ်၊ ဗာဒလီတိကို တုတ်ရှည်ဖြင့် ရိုက်ချပြီးကေ ခုတ်ထစ် ဖြတ်တောက် လို့လည်း ချက်ပြုတ် သုံးဆောင်ကတ်တေ။ သူရို့စွာ စားသုံးဆီသုံးစွဲမှု နည်းသူတိဖြစ်ရေ အလျှောက် တလလုံးမာ မိသားစု(၆) ယောက်အတွက် ဆီ(၂၀)ကျပ်သားလှောက်သာ ကုန်ပါရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆလုံအများစုမာသွီးတိုးရောဂါ မဟိကတ်ပါ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ ပျားအုံဖွတ်ရာ မာလည်း အလွန် တတ်ကျွမ်းသူတိပင် ဖြစ်တေ။ အပင် အမြင့်ထက်မာ စွဲကပ်နိန်ရေပျားအုံကို အုန်းလက် မီးတုတ်ဖြင့် ရိုက်ချပြီးကေ ပျားအုံမှ ပျားရည်ကို ခံယူကတ်တေ။ ပြင်စလက်နန့် ပျားပေါက်စရို့ကိုလည်း အဂုပင် လတ်လတ် ဆတ်ဆတ် စားသုံးကတ်ရေ။ ဆလုံရို့၏ သဘာဝမာ စားသောက်ရာမာလည်း သူရို့ ရိုးရာလောင်းထက်မာ မိသားစု အားလုံး သိုက်သိုက်ဝန်းဝန်း ပျော်ပျော် ရွှင်ရွှင် ချက်ပြုတ် စားသောက်ကတ်တေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ စားသုံးရေ အရွက်များ ဖြစ်ရေ ဆလုံမုန်လာ၊ ဆလုံမုန်ညင်း၊ ဆလုံကန်စွန်းရို့မာ အရွက်အသားထူရေမှ လွဲလို့ မြီပြန့်က မုန်လာ၊ မုန်ညင်း၊ ကန်စွန်းရို့နန့် အတော် ဆင်တူစွာ ထိုအရွက်ရို့မာလည်း ဆလုံဒေသ တောတောင်ထဲမာ အလိကျ ပေါက်နီကတ်ခြင်းရာ။ ကျွန်တော် တွိဖူးရေ ဆလုံကွမ်း( ကွမ်းယာ အတွက် လိုအပ်ရေ ကွမ်း) မာလေ့သော့ အရွက်အသား ပိုထူကာ အလိကျ ပေါက်နီခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံအချို့လည်း ကွမ်းစားတတ်ကတ်စွာကို ကျွန်တော် တွိဖူးပါရေ။

== အလုပ်အကိုင် ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရာမာ အားလုံးစုပေါင်း ဝိုင်းဝန်းလို့ လုပ်ဆောင်လေ့ ဟိကတ်တေ။ တောထဲမာဟိရေ အပင်ကြီးတိကို သူရို့၏ စုပေါင်းစွမ်းအားဖြင့် ခုတ်လှဲပါရေ။ လောင်းထွင်း ပါရေ။ ထိုကြီးမားရေ တူးလောင်းကို ပင်လယ်ကမ်းခြီပါးသို့ သယ်ဆောင် ထုတ်ယူရေမာလေ့သော့ အလွန်စနစ်ကျကာ အားကျဖွယ်ရာ ကောင်းပါရေ။ ပင်လယ်ကမ်းစ နီရာများမာ ပေါက်ရောက်လီ့ဟိရေ ရင်ကမ်းပင်မှ ရင်ကမ်း အလက်တိကို တစုနန့်တစု စီစီညီညီ ထပ်ကာ ပြုလုပ်ထားရေ ရင်ကမ်းလောင်းမာ အလွန်ပင်လက်ရာမြောက်လှပါရေ။ ထိုရင် ကမ်းလောင်းမာ သံချက်ဆိုလို့ တချက်မျှမပါ၊ ကြိမ်ဖြင့်သာ ရစ်ပတ်ခြင်း၊ ကွပ်ခြင်း ပြုလုပ်ထားရေမာ ခိုင်ခန့်လှပါရေ။ စိစပ်လှပါရေ။ ရေတစက်မျှ လောင်းဝန်းထဲကို မဝင်ပါ။ သူရို့၏ တတ်ကျွမ်းမှုကြောင့် လှိုင်းလေလာလည်း ကြောက်လန့်မှု မဟိကတ်ပါ။ ယကေလေ့သော့ လှိုင်းလေများ အလွန်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ် လာရေအခါ သူရို့စွာ ကမ်းခြီများ၊ လီကွယ်ရာကျွန်းစုများမာ စုပေါင်းပနာ နီထိုင်လေ့ဟိကတ်တေ။

ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အလုပ်အကိုင်ကို ဖော်ပြရကေ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်း၊ ပင်လယ် ကြွက်ငုပ်ခြင်း၊ ကနုကမာ ရှာဖွီခြင်း၊ ပျားဖွတ်ခြင်း၊ ငှက်သိုက်ရှာခြင်း၊ ရေနန့်ဆိုင်ရေ လုပ်ငန်း အဝဝကို တတ်ကျွမ်းစွာ လုပ်ကိုင်နှိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားတိပင် ဖြစ်တေ။ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားထဲကို နှစ်ခွစူး၊ မှိန်းတံရှည်နန့် ငါးထိုးနိန်ရေ အချေတိကိုလည်း ကျွန်တော်မြင်ဖူး ပါရေ။ ဂုချိန်ခါ ခေတ်မီလာရေ ဆလုံရို့မာ ရေငုပ်မျက်မှန် အကောင်းစားနန့် အောက်စီဂျင် အသက်ရှူဘူးရို့နန့် ရေငုပ်ကာ ပုလဲယှာနိန်ကတ်ရာ၊ ပင်လယ်ကြွက် ယှာနိန်ကတ်ရာ ဖြစ်တေ။

ကျွန်တော် တွိခရေ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့မာ ကလွေသျှေရော၊ ကလိန့်မေသျှေပါ အသက်(၁၀) နှစ်ခန့်မာ ရေနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အစစ အရာရာ အလွန်တတ်ကျွမ်းနီကတ်လီပြီ။ ယင်းခါက ကျွန်တော့် မျက်စိရှိ့မာပင် (၁၀)နှစ်သားခန့် ဟိရေ ဆလုံ ကလွေသျှေမာ ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်ဗျာယ် (၁၅)ပေလောက် နက်ရေ ပင်လယ်ရီထဲကို လောင်းပေါ်မှ ပလုံကနဲ ခုံဆင်း လိုက်ရေမာ (၁၀) မိနစ်ခန့်ပင် မကြာလိုက်ပါ။ သူပြန်တက်လာရေ အခါ လက်ထဲမာ (၂)ပေလောက်ဟိရေ ငါးမန်းဖြူတကောင် ပါလာစွာကို တွိရသဖြင့် ကျွန်တော်မာ ကကောင်းပင် အံ့ဩလားရေ။ မိုးထကလည်း ယင်းနည်းတူစွာ လကျောက် (လိပ်ပုံသဏ္ဍန်ငပြီယှားကြီး) တကောင်းကို ရခကြောင်း၊ ယင်းသူငယ်က လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ကျွန်တော့်ကို ပြောပြပါ သိမ့်ရေ။ ဆလုံရို့စွာ လူကြီး လူငယ်မရွီး အအားမနိန်ဘဲ အမြဲတစေ အလုပ်လုပ်နိန်ရေ လူမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးကာ တခုမဟုတ် တခု အလုပ် လုပ်နိန်ရေ တိုင်းရင်းသားတိပင်။ အများအားဖြင့် သူရို့စွာ လက်ထဲမာ ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်ကာ ကမ်းခြီ၊ ကျောက်ဆောင်၊ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားအောက်ဟိ ငါးမျိုးစုံရို့ကို ထိူးယူ ဖမ်းဆီးကတ်တေ။ ဟိုစဉ်က ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ ငါးဖမ်းစွာ ဆိုစွာမာ ငါးဖမ်း ပိုက်တိနန့် ဖမ်းလေ့ ဖမ်းထ နည်းပါး ပါရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါမာမူ ငါးဖမ်းပိုက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အင်တန်များများ ဖမ်းဆီးလာကတ်တေ။ သူရို့ဘဝမာ အယင်က ဖမ်းယူရဟိ ငါးတိနန့် ရေငုပ်လို့ ရဟိရေ ပုလဲ၊ ပင်လယ်ကြွက် ရို့ကို ရောင်းချရာမာ ဈီးနှိမ်ခြင်း ခံရကေလေ့ ဂုချိန်ခါ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဈီးမှန်၊ အလီးမှန် ရဟိခပါရာ။ ဖဲကဇပ်ကာ ကက်ဆက်နားထောင် နီကတ်ရေ ဆလုံများ၊ ရွှီဆွဲကြိုး တဝင်းဝင်းနန့် ဆလုံများ၊ ခြင်းလုံးခတ်ကာ အပန်းဖြီ နီကတ်ရေ ဆလုံ အချေများ၊ ဘာပဲပြောပြော ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ လူနီမှုဘဝ တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုးပါလတ်တေမာ အမှန်ရာ ဖြစ်တေ။

== စုံဖက်ထိမ်းမြားခြင်း ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသား ရို့စွာ အချေ မီးဖွားလျှင် မွီးဖွားလာကေ မွီးဖွားစအချေ အတွက် နတ်ဆရာနန့် နတ်ကိုးကွယ် ကတ်တေ။ သီဆုံးလား ကေလေ့ သီဆုံးသူ ကောင်းရာ မွန်ရာ ရောက်ယောင် နတ်ဆရာနန့် ပူဇော်ပသလေ့ ဟိရေ။ ယင်းနည်းတူစွာ သတိုးသားနန့် သတိုးသမီး စုံဖက် ထိမ်းမြားပွဲမာလည်း နတ်ဆရာနန့် ရိုးရာနတ်ကို ပူဇော်ပသမှု ပြုမှကျကေ လင်မယား အရာမြောက် ရေလို့ ဆလုံရို့က ယူဆပါရေ။ ဆလုံတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် နီစပ်သူတိ ဖြစ်ရေ အနိန်နန့် အသက်(၁၇)၊ (၁၈)နှစ်ခန့်မာ နီစပ်လေ့ ဟိရေ။ အမျိုးသား တယောက်စွာ အမျိုးသမီးတယောက်ကို သဖောကျနှစ်သက်ရေအခါ အမျိုးသမီး မိဘတိထံလားပနာ တောင်းရမ်းရရေ။ ယင်းပိုင် တောင်းရမ်းစဉ် အမျိုးသားနန့်အတူ မိဘ(၂)ပါး ပါရရေ။ ဆလုံရို့၏ အကြီးအကဲ ပါရရေ။ အမျိုးသမီးဘက်က လက်ခံရေအခါ မင်္ဂလာပွဲရက်ကို နိသတ်မှတ်ပနာ နတ်ဆရာနန့် လက်သပ်ကာ စားသောက် ဖွယ်ရာတိကို စီမံပြင်ဆင်ကတ်တေ။

သူရို့၏ အစားအသောက်တိကား အထူးအဆန်းမဟုတ်။ ငါးကင်များ၊ ဆီတဖဲ့ချေဖြင့် ကြော်ထားရေ လင်လုပ်ကြော်၊ ဗာဒလီကြော်၊ အူ အသည်းများ ထုတ်ထားရေ ကြက်ကောင်လုံးပြုတ်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ တခါတရီရတတ်ရေ သင်းခွေချပ်ကြော်၊ မျိုးက်သားကြော်နန့် ပျားရည်၊ အရက်ရို့ပင် ဖြစ်တေ။ မျိုးက်ချီးခါးကိုလေ့ ဆလုံရို့ စားလေ့ စားထ ဟိရေ။ မင်္ဂလာ အခမ်းအနား ကျင်းပရေ နိရက်မာ တစုတဝေးတည်း နီကတ်ရေ ဆလုံရို့မာ ဇာကိုယ်ရီး ကိုယ်တာ အလုပ်ကိုမျှ မလုပ်ဘဲ မင်္ဂလာပွဲအတွက်ရာ အားလုံး ဝိုင်းဝန်း လုပ်ဆောင် ချက်ပြုတ်ကတ်တေ။ မိုးထ(၉)နာရီခန့်မာ ဆလုံနတ်ဆရာ ရောက်လှာ ပါရေ။ သူ့လက်ထဲမာ ပလွီပိုင်ယှောင် တူရိယာလေးတခု ပါလာရေ။ ဆလုံမင်္ဂလာပွဲကို အများ အားဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းစ သဲပြင်ရှည်မာ ကျင်းပလေ့ ဟိရေ။ ဆလုံ နတ်ဆရာတယောက် မင်္ဂလာပွဲသို့ ရောက်ဟိလှာချိန်မာ နတ်တင်ပွဲအတွက် အစားအသောက်များ ပြင်ဆင်ပြီး အဆင်သင့် ဖြစ်နီပါယာ။ နတ်ဆရာစွာ ရှီးဦးစွာ သူရို့၏ ဆလုံရိုးရာနတ်ကို လက်နှစ်ဖက် ခေါင်းထက်မြှောက်ကာ အပေါ်အောက် လှုပ်ယှားဗျာယ် ပလွီမှုတ်ကာ ပင့်ဖိတ်ပါရေ။ ပြီးကေ ထိမ်းမြားဖို့ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး လက်လေးဖက်ကို ပူးယှက်စေကာ သူရို့ လက်ထက်တို့ နတ်ဆရာဧ့ လက်ဝါးနှစ်ဖက်ကို အုပ်မိုးလိုက် ပါရေ။ ယပြီးနောက် သူရို့ ရိုးရာဖြင့် ဒေမင်္ဂလာ မောင်မေကို ရာသက်ပန် စောင့်ယှောက်စေလိုကြောင်း သူရို့၏ ကျန်းမာရီးအတွက် သူရို့ အလုပ်အကိုင် အတွက် အကူအညီများ ပေးစေလိုကြောင်း တိုင်တည်ပြောဆိုရေ။ သတိုးသားနန့် သတိုးသမီးကိုလေ့ ရာသက်ပန်ရိုးရာ ရိုးမြီကျ ပေါင်းဖော်ဖို့အကြောင်း ရိုးရာနတ်ထံ လက်လေးဖက် မြှောက်ကာ တိုင်တည်စီပါရေ။

ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ တလင်တမယား စနစ်ကိုရာ ကျင့်သုံးရေသူတိ ဖြစ်တေ။ သူရို့ လောကမာ အိမ်ထောင်ရီး ဖောက်ပြန်မှုကို လုံးဝလက်မခံချေ။ အိမ်ထောင်ရီး ဖောက်ပြန်သူတိကို သူရို့အစုအဝေးမှ ရာသက်ပန်နှင်ထုတ်ပနာ သူရို့နန့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် မလုပ်ဖိပါ။ သူရို့စွာ အစုအဝေးနန့် နီတတ်ရေအနိန်နန့် ယင်းပိုင် အပြစ်ဒဏ်မျိုးကို အလွန်ပင် ကြောက်ရွံ့ကတ်တေ။ သူရို့စွာ အိမ်ထောင်ကျရေ အခါ သူရို့အတွက် (မင်္ဂလာမောင်မေအတွက်) ရိုးရာလောင်းတစင်း၊ ငါးဖမ်းပိုက်တစုံနန့် ငါးဖမ်းကိရိယာတချို့ကို လက်ဖွဲ့ လိုက်ပါရေ။ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက် ဒိုးတူပေါင်ဖက် လုပ်ကိုင် စားသောက်ကတ်တော့ဟု ဆိုလိုရေ သဘောပင်။ ယကေလေ့ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ယောက်မာ အဝီးကိုလားစရာမလို၊ ဒေအစုအဝေးမာပင် နီထိုင်စီရေ။

ဆလုံရိုးရာ နတ်ပွဲများမာ နတ်ဆရာစွာ နတ်ကိုတိုင်တည် ပူဇော်ပြီးကေ နတ်ပူးလာယား နတ်ဝင် လာရေဟု ဆိုကာ တုန်တက်လာရေ။ ပြီးကေ အရက်သောက်ပါရေ။ ငါးကင်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ အစားအသောက်များ စားပါရေ။ ပြီးကေ နတ်ဆရာ တုန်တုန်ယင်ယင်ဖြင့် ကပါရေ။ ပရိသတ်ကလေ့ လိုက်ကပါရေ။ နတ်ဆရာ နတ်ဆရာမမာ နာရီဝက်လှောက်သာ ကြာပါရေ။ နတ်ဆရာပါးက နတ်ထွက်လားရေအခါ တုန်တုန်ယင်ယင် အမူအရာများ ကွယ်ပျောက်သွား ပါရေ။ ဆလုံရို့၏ မင်္ဂလာပွဲ ကပွဲကား တနာရီခန့် ကြာမြင့်ပါရေ။

== ဆစ္ဆီကြီးပွဲ ==
ဆစ္ဆီကြီးပွဲ ဆိုစွာမာ အရာမဟုတ်။ သီဆုံးသူတိကို ကျွေးမွီးရေပွဲပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အယူအဆမာ သီဆုံးလားသူရို့စွာ ကောင်းရာ မွန်ရာရောက်သူ ဟိပိုင် အချို့မာ ဆစ္ဆီ၊ သဆီ၊ ဆစ္ဆီဖြစ်နီရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ။ ထိုဆစ္ဆီ၊ သဆီ၊ ဆစ္ဆီများ၊ စားရမဲ့၊ သောက်ရမဲ့ ဖြစ်နီစွာကို မလိုလားသဖြင့် တနှစ်တခါ သူရို့ဟိရာ သင်္ချိုင်းကိုလားလို့ သူရို့ကိုပင့်ဖိတ်ကာ ကျွေးမွီးခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံရို့စွာ သီဆုံးသူတိကို ကျွန်းတကျွန်းမာ မြှပ်နှံ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ ဟိရေ။ ထိုသင်္ချိုင်းမာ တနှစ်တခါ( နှစ်စိုင် ဂျန်နဝါရီလ ) ကျင်းပရေ ဆစ္ဆီကြီးပွဲမာ ထုံးစံအတိုင်း မပါမဖြစ်စွာက ရိုးရာ နတ်ဆရာနန့် နတ်ပွဲပင်ဖြစ်တေ။ နတ်ဆရာက ရိုးရာနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပြီးကေ အစားအသောက်တိနန့် ပူဇော်ပသလီရေ။ သီဆုံးသူတိကိုလေ့ ပင့်ဖိတ် ကျွေးမွီးလီရေ။ ပြီးကေ နတ်ဆရာက တုန်တုန် ယင်ယင်နန့် ကွေးနီအောင် ကလီဖိရေ။ ပရိသတ်များကလေ့ ဗုံတီးပြီး ကကတ်တေ။ သူရို့အကမာ အာဖရိက လူရိုင်းအကတိနန့် အတော်ပင် ဆင်တူစွာ အရက်သောက်ထားပြီးသားသွီးကြွ နီစွာလည်း ပါပါလိမ့်မေ။ ကျွန်း ကမ်းခြီ၊ ပင်လယ်သောင်စပ်မှပင် ကနိန်ကြသူ အတိရား။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ ဒေဓလိ့မာလေ့သော့ ချစ်စရာပင် မဟုတ်လော။

== ဆလုံရိုးရာလောင်းကို လွန်းတင်ခြင်း ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ သူရို့၏ တူးလောင်းနန့် စက်တပ်လောင်းတိကို တနှစ်တခါ မှန်မှန် လွန်းတင်လေ့ ဟိရေ။ ပင်လယ်သဲပြင်ရှည်ဝယ် လွန်းတင်ရန်ပြင်ဆင်ထားရေ ရိုးရာလောင်းမှ ပေါက်ပြဲနီရေ နီရာတိကို မီးတုတ်ဖြင့် ဟို့လိုက်ရေအခါ မကောင်းရေ ဘန်းတီကြိုးများ ကွာကျလှာ ပါရေ။ မီးတုတ်မာ အုန်းလက်ဖြင့် မီးတိုက်ထားခြင်းဖြစ်တေ။ ပေါက်ပြဲ ယိုစိမ့်ကျနီရေ ဘန်းတီကြိုး အဟောင်း နီရာတွင် ဘန်းတီကြိုးအသစ်ဖြင့် ဖာထေးပါရေ။ သူရို့စွာ လောင်းကို လွန်းတင်ရာမာ စုပေါင်း လုပ်ဆောင်ကြသဖြင့် ဇာလောက်ပင် ကြီးရေလောင်း ဖြစ်စီပနာမူ အများဆုံး လုပ်ရပါကေ ငါးရက်လှောက်သာ ကြာမြင့်ပါရေ။ ရင်ကမ်းလောင်းကို လွန်းတင်ရာမာ အရာလောင်းနန့်စာကေ သက်သာပါရေ။ လိုအပ်ရေ နိန်ရမာ ဘန်းတီကြိုးအသစ်ဖြင့် ဖာထေးခြင်းပင် ဖြစ်တေ။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Moken

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူမျိိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>d0lzktx5rn50fmbixbbkldw69gh92k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18120</id>
      <parentid>18119</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T04:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆစ္ဆီကြီးပွဲ */</comment>
      <origin>18120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45818" sha1="m9d3jdtbs17oh7dqy0zyxcaauh8qpoo" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = ဆလုံလူမျိုး
| image            = Moken girl.jpg
| caption          = သနပ်ခါးလူးထားရေ ဆလုံလူမျိုး ကလိန့်မေသျှေ
| population   = ၂၀၀၀-၃၀၀၀ (၂၀၁၃)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/de15a14a-a357-11e2-ac00-00144feabdc0|title=The lost world: Myanmar's Mergui Islands|website=Financial Times|date=19 April 2013 |access-date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt;
| popplace       = {{flag|Thailand}}&lt;br&gt;{{flag|Myanmar}}
| langs             = [[မော်ကယ်ဘာသာစကား]], [[မြန်မာဘာသာစကား]], [[ထိုင်းဘာသာစကား]]
| rels                = ဆလုံရိုးရာဘာသာ, [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
|related = [[မလေးလူမျိုး]]၊အရာ [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားတိ |ဩစတြိုနီးရှန်းလူမျိုးများ]]
}}

[[File:Moken kids.jpg|thumb|ထိုင်းနိုင်ငံ စူရင်ကျွန်းနားမာ ဆလုံအချေ]]

'''ဆလုံလူမျိုး (မော်ကင်း)''' ([[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Moken; also Mawken or Morgan; {{lang-th|ชาวเล|lit=sea people|translit=chao le}}) စွာ အစုအဖွဲ့အလိုက် နီထိုင်ကတ်ရေ။ အများအားဖြင့် မြိတ်ကျွန်းစုမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဆလုံလူမျိုးစွာ ဩစတြိုနီးရှန်လူမျိုး (Austronesian peoples) ထဲမာပါဝင်ရေ။

== အခေါ်အဝေါ် ==
သူရို့ကိုသူရို့ မော်ကင်းလူမျိုးဟု ခေါ်ကတ်တေ။
မော်ကင်းလူမျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံက ဆလုံလူမျိုးဟု ခေါ်ရေ။ ထိုင်နိုင်ငံက &quot;ชาวเล ချောင်လီ (chao le)&quot; အဓိပ္ပါယ် ပင်လယ်လူ (sea people) ဟုခေါ်ရေ။

မော်ကင်းလူမျိုးတိုရဲ ခြေသလုံးနီထိုင်မှုပုံစံကြောင် &quot;sea gypsies&quot; လို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။

== သမိုင်း ==
ဆလုံလူမျိုးတိ၏ သမိုင်းဝင် ဇာစ်မြစ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ထင်မြင်ချက်တိစွာ ဟိပါရေ။
ယင်းရို့စွာ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀-၆၀၀၀ က တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမာ စိုက်ပျိုးရီးသမားမျာဖြစ်ခဲရေ။ ယင်းမာကနေ ဩစထရိုနီးရှားလူမျိုးတိက တောင်အာသျှကျွန်းစု အသီးသီးကို ခွဲထွက်ပြီး အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ။ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းကျွန်းတိက ဆလုံလူမျိုးတိကို ရီထဲမာ ခြေသလုံးနီထိုင်မှုပုံစံအဖြစ် ရောင်ဟိစီခရေလို့ သီအိုရီအရ သိရရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Wolff |first=John U. |year=2018 |title=Proto-Austronesian Phonology with Glossary |location=Ithaca, New York |publisher=Cornell University Press |pages=523–524 |isbn=978-1-5017-3598-1 }}&lt;/ref&gt;

== နီထိုင်မှု ==
[[File:Moken_boat.jpg|thumb|ဆလုံလောင်း]]

ဆလုံလူမျိုးစွာ မြန်မာနိုင်ငံ [[မြိတ်ကျွန်းစု]]နန့် ထိုင်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ‌ ဒေသမာအများဆုံး နီထိုင်ကတ်စွာကို တွေရရေ။

ဆလုံလူမျိုးရို့စွာ နီရာအတိအကျမဟိဘဲ ပင်လယ်ပြင်တခွင် ဝမ်းစာအတွက် လှည့်လည်ကျက်စားကတ်ရေ။ ရီကူး၊ ရေငုပ်ရာမာ တတ်ကျွမ်းရေ။ ယင်းအတွက်နန့် &quot;Sea Gypsy&quot; အဖြစ် နာမည်မာခြင်းဖြစ်တေ။ သမိုင်းကြောင်းအရ အယင်ခေါက်က မချေကျွန်းဆွယ်မာ နီထိုင်ကတ်ပြီးတိုက်ခိုက်လုကုန်းဖြီှုတိကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေနိအခါ ဆလုံလူမျိုးတိကို ကော့သောင်းမြို့နံဘေး ကျွန်းများမာ မြင်တွိနှိုင်ရေ။

ဆလုံလူမျိုးစုစွာ ရေလုပ်ငန်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းရို့နန့် အသက်မွီးကတ်တေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြီတလျှောက် တက်ခတ်ခတ်ရင်း တကျွန်းမှတကျွန်းကူးကာ နီထိုင်လိဟိရေ။ လောင်းသျှေတိကို ပေါ့ပါးရေ သစ်လုံးတိနန့် ထွင်းယူကတ်တေ။ ယင်းလောင်းတိမာ ပင်လယ်ခရီးအတွက် အဆင်ပြေ အသုံးဝင်လှရေ။ အသုံးအဆောင်များ၊ အစာရီစာများ၊ ခွီး၊ ကြောင်၊ ကြက်တိကိုလည်း တပါးတည်း လောင်းနန့်အတူ တင်ယူလာလေ့ဟိကတ်တေ။ ဆောင်း၊နွီရာသီများမာ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ရီထွက်ပစ္စည်း ရောင်းဝယ်ခြင်းရို့ဖြင့် အသက်မွီးကတ်ရား မိုးခါသားရာသီဥတုဆိုးဝါးရေအခါ နီးစပ်ရာကျွန်းထက်မာ ဝါးခြေတိုင်ရှည်တဲတိနန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဂူများရှာပြီးကေပင်ဖြစ်ဖြစ်နီထိုင်လိဟိရေ။ Sea Gypsy ဆိုရေနာမည်နန့် လိုက်လျောညီထွေစွာပင် သဘာဝပင်လယ်ဖီးအန္တရာယ်ကိုလေ့ တိမ်းရှောင်တတ်ကတ်ရေ။

တရက်တည်း ယင်းပိုင် ရေငုပ်ခြင်းမျိုး အကြိမ်အရွီအတွက် များများလုပ်နှိုင်ရေ။ မရွတ်၊ ကမာ (မုတ်) ကောင်များ၊ ငါးကြီးအံဖတ်၊ ပင်လယ်ရီမှော်ပင်၊ ပုလဲ၊ ငှက်သိုက်၊ ပျားရည်၊ ပရဆီးပင်တိကို ရှာဖွီစုဆောင်းပြီး ရောင်းချလိဟိရေ။ ဆလုံလူမျိုးတိစွာ အရာလူမျိုးတိနန့် ရောရောနှောနှော နီထိုင်လိမဟိချေ။ ယင်းရို့၏လူနီထိုင်မှုစနစ်မာ မြို့ပြနီထိုင်မှုစနစ်နန့် ကွာခြား လွန်းလှရေ။ ယကေလေ့သော့ သူရို့၏ လူနီမှုစနစ်ကို ယုံကြည်စွာ တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းကတ်ရေ။ ဘာသာတရားနန့် ပတ်သက်ပြီးကေလည်း ယင်းရို့၏ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုကို လက်ကိုင်ထားကတ်တေ။ နတ်ကောင်းနန့် နတ်ဆိုးဆိုပနာ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှု နှစ်ခုဟိရေ။ နတ်ဆရာစွာ ယင်းရို့၏ အခရာဖြစ်တေ။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲတိကို ရာမက ဖျားနာရေအခါ၊ တဦးတယောက်သီဆုံးရေအခါမှ နတ်ဆရာဧ့ ပြောဆိုမှုအတိုင်း စပါး၊ ပြောင်း၊ အရက်၊ ပျားရည်၊ ကွမ်း၊ ဘဲသွီးစိမ်း၊ ကြက်၊ လင်းချူ၊ ပြင်သာလိပ်ရို့ကို ယဇ်ပူဇော်လိဟိရေ။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများမာ တေးတေးခြင်းများသီဆိုတီးမှုတ်ပြီး မီးပုံဖိုကာ ဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကတ်တေ။ သူရို့၏ဗုံတမျိုးမာ ပုတ်သင်ညိုသားရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ။ ဆလုံလူမျိုးရို့၏ ဂီတပင်ကိုစွမ်းရည်မာ ထက်မြက် ဆန်းကြယ်လှရေ။ &lt;ref&gt;http://e-sentiment.net/proxy/browse.php?u=Oi8vd3d3Lnp3ZWdhcGluLmNvbS9OZXdzL25ld3BhZ2UwODYuaHRtbA%3D%3D&amp;b=5&amp;f=norefer{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;


ပင်လယ်ထဲမာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သစ်၊ ဝါး၊ ရင်ကမ်းသားရို့နန့် ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက် ထားရေ ရိုးရာလောင်းကို အိမ်လိုသဖောထားပြီး မိသားစုကြီး တခုလုံး နီကတ်၊ ထိုင်ကြ၊ ချက်ပြုတ်စားသောက်ကတ်ရုံ ရာမက သူရို့ဘဝဧ့ အဖော်မွန်ဟု ခေါ်ရေ ခများကိုလေ့ တပါတည်း သယ်ဆောင်လားကတ်တေ။ ဟိန်းဇဲ၊ ဘုတ်ကျွန်း၊ မောင်းမကန်၊ ရှင်မွန်၊ မလိ၊ ပြင်ကြီး၊ မီးစိမ်း၊ ကတန်၊ ဒုံးကျွန်း၊ ဝါးကျွန်း၊ ပင်လယ်အော်၊ လန်ပိတဝိုက် မာလေ့သော့ ပင်လယ်ထဲ ရာသီဥတုဆိုးချိန်မာ ယာယီ ခြေတံရှည် တဲအိမ်ချေတိ တည်ဆောက်ပြီး နီထိုင်ကတ်ရေ။

ရီမာ တတ်ကျွမ်းသဖြင့် ပုလဲ၊ ကြွက်(ပင်လယ်ကြွက်)၊ ရီခူ၊ ငါး၊ ပုဇွန်၊ ကမာတွေငုပ်ပြီး ကင်းမွန်၊ ရှပ်၊ ငါးကြီး အန်ဖတ်တိကို ရှာဖွီရင်းနန့်လည်း အသက်မွီးတတ်ကတ်ရေ။ သူရို့ ရိုးရာဓလိများ ထဲမာ ဗုံတီးခြင်း၊ ဘင်(ပြွီရှည်)တီးခြင်း။ သူရို့ဘာသာစကားနန့် တေးချင်းဆိုပြီး ကခုန်ခြင်း၊ ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ခြင်း ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ ဆလုံရိုးရာပွဲတော်ကို ကော့သောင်းမြို့နယ်၊ စူငယ် ဇာလိုင်း ကျေးရွာအုပ်စု၊ လန်ပိကျွန်းဧ့ တဖက်ကမ်း “မကြုံဂလက်”ကျေးရွာမာ (၂၀၀၄)ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ အထဲက စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခရေ။

== ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ မွီးဖွားခြင်းအစ ==
(၁၉၆၄)ခုနှစ်က မှတ်သား တွိဟိချက်တိအရ ဆလုံတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ စတင်မွီးဖွားရေ အချေတိကို ချက်ကြိုး ဖြတ်ပြီးစွာနန့် ရီထဲကို နှစ်စက္ကန့်ခန့် ရီထဲမြှပ်လိုက်၊ နှစ်လိုက်။ ပေါ်လိုက် သုံးကတ်ိမ်ခန့် ပြုလုပ်ရေ။ သူရို့ အယူအဆမာ မွီးစကလေးငယ် ရီကို တတ်ကျွမ်းစီရန်၊ မထီစီရန် ဖြစ်တေဟု ဆို၏။ ယင်းပိုင် လွဲမားရေအယူအဆကြောင့် အချို့ အချေတိမာ မွီးစကပင် သီဆုံးလားကတ်တေ။ ဒေကား အယင်ကအဖြစ်အပျက်။ အဂုအချိန်မာမူ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့ ခေတ်မီလာရေဟု ဆိုရပါဖို့။ မွီးစကလေးငယ်ကို ရီထဲမာ မနှစ်ကတ်တော့။ ဝမ်းကြီးကို မွီးဖွားပေးရေ မွီးသည်မှာ သူရို့ဆလုံအမျိုးသမီး အချင်းချင်းပင် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ ခက်ခဲရေ မွီးဖွားမှုတိကို နာစ်ဆမနန့် မွီးလေ့ မွေးထ ဟိလှာကတ်ပါယာ။

== ဆလုံရို့၏ ကျန်းမာရီး ==

ဆလုံ တိုင်းရင်သားရို့စွာ အစစ အရာရာမာ နတ်ဆရာကိုရာ အားကိုးကတ်တေ။ တယောက်တလီ နီမကောင်းလျှင် သူရို့၏ အယူအဆမာ နတ်ဖမ်းစားရေဟု အများအားဖြင့် ယူဆကတ်တေ။ နတ်ဆရာနန့် လက်သပ်လို့ ပူဇော်ပသ၊ ကိုးကွယ်တင်မြှောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ဗလင့် ဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ အဂုချိန်ခါမာ တချို့ တိုင်းရင်းသားဆလုံရို့မာ ခေတ်မီလာရေဟု ဆိုရပါဖို့။ နီထိုင်မကောင်း ဖြစ်ရေ သူတိကို ဒက်တင်နန့် ဆီးခန်းသို့ ပြသ ကုသလာကတ်တေ။ တဖက်ကလည်း သူရို့အစွဲဖြစ်နီရေ နတ်ဆရာနန့် ပူဇော်ပသခြင်း ကိုလေ့ လုပ်မြဲလုပ်ကတ်တေ။ ဆလုံအများစုမာ ဖြစ်ပွားတတ်ရေ ရောဂါမာ ငှက်ဖျား စွဲခြင်းနန့် အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းတိပင် ဖြစ်တေ။

== ဝတ်စားဆင်ယင်ခြင်း ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ မွီးကင်းစ အချေအရွယ်မှ ငါးနှစ် ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ အယင်က အဝတ်အစား ဝတ်လေ့ဝတ်ထ မဟိရေ်လည်း ဂုချိန်ခါ အဝတ်အစား ဆင်ယင်လာကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိမာ သူရို့ဓလိ့အရ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်စွာ ဆိုကေလည်း၊ တချို့မာ အိမ်ထောင်ကျရေနန့် အပေါ်ပိုင်း ဗလာကျင်း နီတတ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါမာမူ အိုမင်းရေအဘောင်မအရွယ်တိကလွဲလို့ အမျိုးသမီးအများစုကတော့ခါ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်လာကြ လီရာ။ ဆလုံအမျိုးသားရို့မာ အများအားဖြင့် အယင်ကအောက်ပိုင်းမာ ဒယော(သို့မဟုတ်) ပေါင်ဖတိုနန့်နိန်ပြီးကေ အပေါ်ပိုင်းဗလာကျင်း နီတတ်ရေ သဘာဝဟိရေ။ သူရို့ဓလိ့အရ သင့်မိသင့်ရောင်လည်း ဖျားနာခြင်း မဟိကတ်ပါ။ ခံနိုင်ရည်ဟိရေ လူမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ သူရို့လည်း အပေါ်ပိုင်းအင်္ကျီများ၊ အများအားဖြင့် ဝတ်ဆင်လာကတ်လီပြီ။ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့စွာ ပင်လယ်နန့်နံဘေးအနားမာ နိန်ပနာလားမသိ၊ သူရို့၏အသားအရောင်မာ ညိုရောင်သန်းပါရေ။ ဂုချိန်ခါ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့မာ ခေတ်မီလာရေအလျောက် ယိုးဒယားနိုင်ငံမှရောက်လှာရေ အဝတ်အစား၊ ပါတိတ်။ တီရှပ်ရို့နန့် သစ်သစ်လွင်လွင် တောက်တောက် ပပဖြစ်လှာလီဗျာယ်။ အယင်က ချင်ပိုင်နီခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ သားသားနားနား ဝတ်ဆင်လာကတ်လီပြီ။

== အစားအသောက် ==
ဆလုံရို့စွာ ပင်လယ်ထဲမာ နိန်ရာတကျ မနိန်ဘဲ ရီကြိုင်ရာ မြက်နုရာသို့ လားလာ လုပ်ကိုင် နီထိုင်ကတ်ရေ အလျောက် ပင်လယ်ပျော်များ ဖြစ်ရေအနိန်နန့် သူရို့စားသောက်ကတ်တေမာ အများအားဖြင့် ပင်လယ်အစားအစာတိ ဖြစ်တေ။ ပင်လယ်ကျွန်းစု၊ ကျောက်ဆောင် များမာ တွယ်ကပ်ပြီးကေ ဟိရေ ဂုံး(ခရုတမျိုး အထဲမာဟိရေ)ဟု ခေါ်ရေ တငို ကိုခွာလို့ အထဲက ခရုပိုင် အရာကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကတ်တေ။ ပင်လယ် ကျောက်ဆောင် ဂူထဲမာဟိရေ လင်လုပ်၊ ဗာဒလီတိကို တုတ်ရှည်ဖြင့် ရိုက်ချပြီးကေ ခုတ်ထစ် ဖြတ်တောက် လို့လည်း ချက်ပြုတ် သုံးဆောင်ကတ်တေ။ သူရို့စွာ စားသုံးဆီသုံးစွဲမှု နည်းသူတိဖြစ်ရေ အလျှောက် တလလုံးမာ မိသားစု(၆) ယောက်အတွက် ဆီ(၂၀)ကျပ်သားလှောက်သာ ကုန်ပါရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆလုံအများစုမာသွီးတိုးရောဂါ မဟိကတ်ပါ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ ပျားအုံဖွတ်ရာ မာလည်း အလွန် တတ်ကျွမ်းသူတိပင် ဖြစ်တေ။ အပင် အမြင့်ထက်မာ စွဲကပ်နိန်ရေပျားအုံကို အုန်းလက် မီးတုတ်ဖြင့် ရိုက်ချပြီးကေ ပျားအုံမှ ပျားရည်ကို ခံယူကတ်တေ။ ပြင်စလက်နန့် ပျားပေါက်စရို့ကိုလည်း အဂုပင် လတ်လတ် ဆတ်ဆတ် စားသုံးကတ်ရေ။ ဆလုံရို့၏ သဘာဝမာ စားသောက်ရာမာလည်း သူရို့ ရိုးရာလောင်းထက်မာ မိသားစု အားလုံး သိုက်သိုက်ဝန်းဝန်း ပျော်ပျော် ရွှင်ရွှင် ချက်ပြုတ် စားသောက်ကတ်တေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ စားသုံးရေ အရွက်များ ဖြစ်ရေ ဆလုံမုန်လာ၊ ဆလုံမုန်ညင်း၊ ဆလုံကန်စွန်းရို့မာ အရွက်အသားထူရေမှ လွဲလို့ မြီပြန့်က မုန်လာ၊ မုန်ညင်း၊ ကန်စွန်းရို့နန့် အတော် ဆင်တူစွာ ထိုအရွက်ရို့မာလည်း ဆလုံဒေသ တောတောင်ထဲမာ အလိကျ ပေါက်နီကတ်ခြင်းရာ။ ကျွန်တော် တွိဖူးရေ ဆလုံကွမ်း( ကွမ်းယာ အတွက် လိုအပ်ရေ ကွမ်း) မာလေ့သော့ အရွက်အသား ပိုထူကာ အလိကျ ပေါက်နီခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံအချို့လည်း ကွမ်းစားတတ်ကတ်စွာကို ကျွန်တော် တွိဖူးပါရေ။

== အလုပ်အကိုင် ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရာမာ အားလုံးစုပေါင်း ဝိုင်းဝန်းလို့ လုပ်ဆောင်လေ့ ဟိကတ်တေ။ တောထဲမာဟိရေ အပင်ကြီးတိကို သူရို့၏ စုပေါင်းစွမ်းအားဖြင့် ခုတ်လှဲပါရေ။ လောင်းထွင်း ပါရေ။ ထိုကြီးမားရေ တူးလောင်းကို ပင်လယ်ကမ်းခြီပါးသို့ သယ်ဆောင် ထုတ်ယူရေမာလေ့သော့ အလွန်စနစ်ကျကာ အားကျဖွယ်ရာ ကောင်းပါရေ။ ပင်လယ်ကမ်းစ နီရာများမာ ပေါက်ရောက်လီ့ဟိရေ ရင်ကမ်းပင်မှ ရင်ကမ်း အလက်တိကို တစုနန့်တစု စီစီညီညီ ထပ်ကာ ပြုလုပ်ထားရေ ရင်ကမ်းလောင်းမာ အလွန်ပင်လက်ရာမြောက်လှပါရေ။ ထိုရင် ကမ်းလောင်းမာ သံချက်ဆိုလို့ တချက်မျှမပါ၊ ကြိမ်ဖြင့်သာ ရစ်ပတ်ခြင်း၊ ကွပ်ခြင်း ပြုလုပ်ထားရေမာ ခိုင်ခန့်လှပါရေ။ စိစပ်လှပါရေ။ ရေတစက်မျှ လောင်းဝန်းထဲကို မဝင်ပါ။ သူရို့၏ တတ်ကျွမ်းမှုကြောင့် လှိုင်းလေလာလည်း ကြောက်လန့်မှု မဟိကတ်ပါ။ ယကေလေ့သော့ လှိုင်းလေများ အလွန်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ် လာရေအခါ သူရို့စွာ ကမ်းခြီများ၊ လီကွယ်ရာကျွန်းစုများမာ စုပေါင်းပနာ နီထိုင်လေ့ဟိကတ်တေ။

ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အလုပ်အကိုင်ကို ဖော်ပြရကေ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်း၊ ပင်လယ် ကြွက်ငုပ်ခြင်း၊ ကနုကမာ ရှာဖွီခြင်း၊ ပျားဖွတ်ခြင်း၊ ငှက်သိုက်ရှာခြင်း၊ ရေနန့်ဆိုင်ရေ လုပ်ငန်း အဝဝကို တတ်ကျွမ်းစွာ လုပ်ကိုင်နှိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားတိပင် ဖြစ်တေ။ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားထဲကို နှစ်ခွစူး၊ မှိန်းတံရှည်နန့် ငါးထိုးနိန်ရေ အချေတိကိုလည်း ကျွန်တော်မြင်ဖူး ပါရေ။ ဂုချိန်ခါ ခေတ်မီလာရေ ဆလုံရို့မာ ရေငုပ်မျက်မှန် အကောင်းစားနန့် အောက်စီဂျင် အသက်ရှူဘူးရို့နန့် ရေငုပ်ကာ ပုလဲယှာနိန်ကတ်ရာ၊ ပင်လယ်ကြွက် ယှာနိန်ကတ်ရာ ဖြစ်တေ။

ကျွန်တော် တွိခရေ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့မာ ကလွေသျှေရော၊ ကလိန့်မေသျှေပါ အသက်(၁၀) နှစ်ခန့်မာ ရေနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အစစ အရာရာ အလွန်တတ်ကျွမ်းနီကတ်လီပြီ။ ယင်းခါက ကျွန်တော့် မျက်စိရှိ့မာပင် (၁၀)နှစ်သားခန့် ဟိရေ ဆလုံ ကလွေသျှေမာ ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်ဗျာယ် (၁၅)ပေလောက် နက်ရေ ပင်လယ်ရီထဲကို လောင်းပေါ်မှ ပလုံကနဲ ခုံဆင်း လိုက်ရေမာ (၁၀) မိနစ်ခန့်ပင် မကြာလိုက်ပါ။ သူပြန်တက်လာရေ အခါ လက်ထဲမာ (၂)ပေလောက်ဟိရေ ငါးမန်းဖြူတကောင် ပါလာစွာကို တွိရသဖြင့် ကျွန်တော်မာ ကကောင်းပင် အံ့ဩလားရေ။ မိုးထကလည်း ယင်းနည်းတူစွာ လကျောက် (လိပ်ပုံသဏ္ဍန်ငပြီယှားကြီး) တကောင်းကို ရခကြောင်း၊ ယင်းသူငယ်က လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ကျွန်တော့်ကို ပြောပြပါ သိမ့်ရေ။ ဆလုံရို့စွာ လူကြီး လူငယ်မရွီး အအားမနိန်ဘဲ အမြဲတစေ အလုပ်လုပ်နိန်ရေ လူမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးကာ တခုမဟုတ် တခု အလုပ် လုပ်နိန်ရေ တိုင်းရင်းသားတိပင်။ အများအားဖြင့် သူရို့စွာ လက်ထဲမာ ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်ကာ ကမ်းခြီ၊ ကျောက်ဆောင်၊ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားအောက်ဟိ ငါးမျိုးစုံရို့ကို ထိူးယူ ဖမ်းဆီးကတ်တေ။ ဟိုစဉ်က ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ ငါးဖမ်းစွာ ဆိုစွာမာ ငါးဖမ်း ပိုက်တိနန့် ဖမ်းလေ့ ဖမ်းထ နည်းပါး ပါရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါမာမူ ငါးဖမ်းပိုက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အင်တန်များများ ဖမ်းဆီးလာကတ်တေ။ သူရို့ဘဝမာ အယင်က ဖမ်းယူရဟိ ငါးတိနန့် ရေငုပ်လို့ ရဟိရေ ပုလဲ၊ ပင်လယ်ကြွက် ရို့ကို ရောင်းချရာမာ ဈီးနှိမ်ခြင်း ခံရကေလေ့ ဂုချိန်ခါ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဈီးမှန်၊ အလီးမှန် ရဟိခပါရာ။ ဖဲကဇပ်ကာ ကက်ဆက်နားထောင် နီကတ်ရေ ဆလုံများ၊ ရွှီဆွဲကြိုး တဝင်းဝင်းနန့် ဆလုံများ၊ ခြင်းလုံးခတ်ကာ အပန်းဖြီ နီကတ်ရေ ဆလုံ အချေများ၊ ဘာပဲပြောပြော ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ လူနီမှုဘဝ တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုးပါလတ်တေမာ အမှန်ရာ ဖြစ်တေ။

== စုံဖက်ထိမ်းမြားခြင်း ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသား ရို့စွာ အချေ မီးဖွားလျှင် မွီးဖွားလာကေ မွီးဖွားစအချေ အတွက် နတ်ဆရာနန့် နတ်ကိုးကွယ် ကတ်တေ။ သီဆုံးလား ကေလေ့ သီဆုံးသူ ကောင်းရာ မွန်ရာ ရောက်ယောင် နတ်ဆရာနန့် ပူဇော်ပသလေ့ ဟိရေ။ ယင်းနည်းတူစွာ သတိုးသားနန့် သတိုးသမီး စုံဖက် ထိမ်းမြားပွဲမာလည်း နတ်ဆရာနန့် ရိုးရာနတ်ကို ပူဇော်ပသမှု ပြုမှကျကေ လင်မယား အရာမြောက် ရေလို့ ဆလုံရို့က ယူဆပါရေ။ ဆလုံတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် နီစပ်သူတိ ဖြစ်ရေ အနိန်နန့် အသက်(၁၇)၊ (၁၈)နှစ်ခန့်မာ နီစပ်လေ့ ဟိရေ။ အမျိုးသား တယောက်စွာ အမျိုးသမီးတယောက်ကို သဖောကျနှစ်သက်ရေအခါ အမျိုးသမီး မိဘတိထံလားပနာ တောင်းရမ်းရရေ။ ယင်းပိုင် တောင်းရမ်းစဉ် အမျိုးသားနန့်အတူ မိဘ(၂)ပါး ပါရရေ။ ဆလုံရို့၏ အကြီးအကဲ ပါရရေ။ အမျိုးသမီးဘက်က လက်ခံရေအခါ မင်္ဂလာပွဲရက်ကို နိသတ်မှတ်ပနာ နတ်ဆရာနန့် လက်သပ်ကာ စားသောက် ဖွယ်ရာတိကို စီမံပြင်ဆင်ကတ်တေ။

သူရို့၏ အစားအသောက်တိကား အထူးအဆန်းမဟုတ်။ ငါးကင်များ၊ ဆီတဖဲ့ချေဖြင့် ကြော်ထားရေ လင်လုပ်ကြော်၊ ဗာဒလီကြော်၊ အူ အသည်းများ ထုတ်ထားရေ ကြက်ကောင်လုံးပြုတ်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ တခါတရီရတတ်ရေ သင်းခွေချပ်ကြော်၊ မျိုးက်သားကြော်နန့် ပျားရည်၊ အရက်ရို့ပင် ဖြစ်တေ။ မျိုးက်ချီးခါးကိုလေ့ ဆလုံရို့ စားလေ့ စားထ ဟိရေ။ မင်္ဂလာ အခမ်းအနား ကျင်းပရေ နိရက်မာ တစုတဝေးတည်း နီကတ်ရေ ဆလုံရို့မာ ဇာကိုယ်ရီး ကိုယ်တာ အလုပ်ကိုမျှ မလုပ်ဘဲ မင်္ဂလာပွဲအတွက်ရာ အားလုံး ဝိုင်းဝန်း လုပ်ဆောင် ချက်ပြုတ်ကတ်တေ။ မိုးထ(၉)နာရီခန့်မာ ဆလုံနတ်ဆရာ ရောက်လှာ ပါရေ။ သူ့လက်ထဲမာ ပလွီပိုင်ယှောင် တူရိယာလေးတခု ပါလာရေ။ ဆလုံမင်္ဂလာပွဲကို အများ အားဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းစ သဲပြင်ရှည်မာ ကျင်းပလေ့ ဟိရေ။ ဆလုံ နတ်ဆရာတယောက် မင်္ဂလာပွဲသို့ ရောက်ဟိလှာချိန်မာ နတ်တင်ပွဲအတွက် အစားအသောက်များ ပြင်ဆင်ပြီး အဆင်သင့် ဖြစ်နီပါယာ။ နတ်ဆရာစွာ ရှီးဦးစွာ သူရို့၏ ဆလုံရိုးရာနတ်ကို လက်နှစ်ဖက် ခေါင်းထက်မြှောက်ကာ အပေါ်အောက် လှုပ်ယှားဗျာယ် ပလွီမှုတ်ကာ ပင့်ဖိတ်ပါရေ။ ပြီးကေ ထိမ်းမြားဖို့ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး လက်လေးဖက်ကို ပူးယှက်စေကာ သူရို့ လက်ထက်တို့ နတ်ဆရာဧ့ လက်ဝါးနှစ်ဖက်ကို အုပ်မိုးလိုက် ပါရေ။ ယပြီးနောက် သူရို့ ရိုးရာဖြင့် ဒေမင်္ဂလာ မောင်မေကို ရာသက်ပန် စောင့်ယှောက်စေလိုကြောင်း သူရို့၏ ကျန်းမာရီးအတွက် သူရို့ အလုပ်အကိုင် အတွက် အကူအညီများ ပေးစေလိုကြောင်း တိုင်တည်ပြောဆိုရေ။ သတိုးသားနန့် သတိုးသမီးကိုလေ့ ရာသက်ပန်ရိုးရာ ရိုးမြီကျ ပေါင်းဖော်ဖို့အကြောင်း ရိုးရာနတ်ထံ လက်လေးဖက် မြှောက်ကာ တိုင်တည်စီပါရေ။

ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ တလင်တမယား စနစ်ကိုရာ ကျင့်သုံးရေသူတိ ဖြစ်တေ။ သူရို့ လောကမာ အိမ်ထောင်ရီး ဖောက်ပြန်မှုကို လုံးဝလက်မခံချေ။ အိမ်ထောင်ရီး ဖောက်ပြန်သူတိကို သူရို့အစုအဝေးမှ ရာသက်ပန်နှင်ထုတ်ပနာ သူရို့နန့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် မလုပ်ဖိပါ။ သူရို့စွာ အစုအဝေးနန့် နီတတ်ရေအနိန်နန့် ယင်းပိုင် အပြစ်ဒဏ်မျိုးကို အလွန်ပင် ကြောက်ရွံ့ကတ်တေ။ သူရို့စွာ အိမ်ထောင်ကျရေ အခါ သူရို့အတွက် (မင်္ဂလာမောင်မေအတွက်) ရိုးရာလောင်းတစင်း၊ ငါးဖမ်းပိုက်တစုံနန့် ငါးဖမ်းကိရိယာတချို့ကို လက်ဖွဲ့ လိုက်ပါရေ။ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက် ဒိုးတူပေါင်ဖက် လုပ်ကိုင် စားသောက်ကတ်တော့ဟု ဆိုလိုရေ သဘောပင်။ ယကေလေ့ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ယောက်မာ အဝီးကိုလားစရာမလို၊ ဒေအစုအဝေးမာပင် နီထိုင်စီရေ။

ဆလုံရိုးရာ နတ်ပွဲများမာ နတ်ဆရာစွာ နတ်ကိုတိုင်တည် ပူဇော်ပြီးကေ နတ်ပူးလာယား နတ်ဝင် လာရေဟု ဆိုကာ တုန်တက်လာရေ။ ပြီးကေ အရက်သောက်ပါရေ။ ငါးကင်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ အစားအသောက်များ စားပါရေ။ ပြီးကေ နတ်ဆရာ တုန်တုန်ယင်ယင်ဖြင့် ကပါရေ။ ပရိသတ်ကလေ့ လိုက်ကပါရေ။ နတ်ဆရာ နတ်ဆရာမမာ နာရီဝက်လှောက်သာ ကြာပါရေ။ နတ်ဆရာပါးက နတ်ထွက်လားရေအခါ တုန်တုန်ယင်ယင် အမူအရာများ ကွယ်ပျောက်သွား ပါရေ။ ဆလုံရို့၏ မင်္ဂလာပွဲ ကပွဲကား တနာရီခန့် ကြာမြင့်ပါရေ။

== ဆစ္ဆီကြီးပွဲ ==
ဆစ္ဆီကြီးပွဲ ဆိုစွာမာ အရာမဟုတ်။ သီဆုံးသူတိကို ကျွေးမွေးရေပွဲပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အယူအဆမာ သီဆုံးလားသူရို့စွာ ကောင်းရာ မွန်ရာရောက်သူ ဟိပိုင် အချို့မာ ဆစ္ဆီဖြစ်နီရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ။ ထိုဆစ္ဆီတိ၊ စားရမဲ့၊ သောက်ရမဲ့ ဖြစ်နီစွာကို မလိုလားသဖြင့် တနှစ်တခါ သူရို့ဟိရာ သင်္ချိုင်းကိုလားလို့ သူရို့ကိုပင့်ဖိတ်ကာ ကျွေးမွေးခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံရို့စွာ သီဆုံးသူတိကို ကျွန်းတကျွန်းမာ မြှပ်နှံ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ ဟိရေ။ ထိုသင်္ချိုင်းမာ တနှစ်တခါ( နှစ်စိုင် ဂျန်နဝါရီလ ) ကျင်းပရေ ဆစ္ဆီကြီးပွဲမာ ထုံးစံအတိုင်း မပါမဖြစ်စွာက ရိုးရာ နတ်ဆရာနန့် နတ်ပွဲပင်ဖြစ်တေ။ နတ်ဆရာက ရိုးရာနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပြီးကေ အစားအသောက်တိနန့် ပူဇော်ပသလီရေ။ သီဆုံးသူတိကိုလေ့ ပင့်ဖိတ် ကျွေးမွေးလီရေ။ ပြီးကေ နတ်ဆရာက တုန်တုန် ယင်ယင်နန့် ကွေးနီအောင် ကလီဖိ။ ပရိသတ်များကလေ့ ဗုံတီးပြီး ကကတ်တေ။ သူရို့အကမာ အာဖရိက လူရိုင်းအကတိနန့် အတော်ပင် ဆင်တူစွာ အရက်သောက်ထားပြီးသားသွီးကြွ နီစွာလည်း ပါပါလိမ့်မေ။ ကျွန်း ကမ်းခြီ၊ ပင်လယ်သောင်စပ်မှပင် ကနိန်ကြသူ အတိရား။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ ဒေဓလိ့မာလေ့သော့ ချစ်စရာပင် မဟုတ်လော။

== ဆလုံရိုးရာလောင်းကို လွန်းတင်ခြင်း ==
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ သူရို့၏ တူးလောင်းနန့် စက်တပ်လောင်းတိကို တနှစ်တခါ မှန်မှန် လွန်းတင်လေ့ ဟိရေ။ ပင်လယ်သဲပြင်ရှည်ဝယ် လွန်းတင်ရန်ပြင်ဆင်ထားရေ ရိုးရာလောင်းမှ ပေါက်ပြဲနီရေ နီရာတိကို မီးတုတ်ဖြင့် ဟို့လိုက်ရေအခါ မကောင်းရေ ဘန်းတီကြိုးများ ကွာကျလှာ ပါရေ။ မီးတုတ်မာ အုန်းလက်ဖြင့် မီးတိုက်ထားခြင်းဖြစ်တေ။ ပေါက်ပြဲ ယိုစိမ့်ကျနီရေ ဘန်းတီကြိုး အဟောင်း နီရာတွင် ဘန်းတီကြိုးအသစ်ဖြင့် ဖာထေးပါရေ။ သူရို့စွာ လောင်းကို လွန်းတင်ရာမာ စုပေါင်း လုပ်ဆောင်ကြသဖြင့် ဇာလောက်ပင် ကြီးရေလောင်း ဖြစ်စီပနာမူ အများဆုံး လုပ်ရပါကေ ငါးရက်လှောက်သာ ကြာမြင့်ပါရေ။ ရင်ကမ်းလောင်းကို လွန်းတင်ရာမာ အရာလောင်းနန့်စာကေ သက်သာပါရေ။ လိုအပ်ရေ နိန်ရမာ ဘန်းတီကြိုးအသစ်ဖြင့် ဖာထေးခြင်းပင် ဖြစ်တေ။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Moken

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူမျိိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>m9d3jdtbs17oh7dqy0zyxcaauh8qpoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိုင်းဇန်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4138</id>
    <revision>
      <id>18121</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဆိုင်းဇန်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းလူမျိုး|ချင်...&quot;</comment>
      <origin>18121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="g68hr1fx6cp63il3682obf12023z0di" xml:space="preserve">'''ဆိုင်းဇန်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ 


ဆိုင်းဇန်လူမျိုးမာ အမဲလိုက်ဝါသနာပါရေ ဘုရင့်သားတော်တပါးမှ ဆင်း
သက်လာရေ လူမျိုးဟု ဆိုရေ။ ရှီးရိုးစိုင်လာ စကားမာ တရံရောအခါ မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းမာ သျှင်ဘုရင်တပါး အုပ်ချုပ်နီရာ သားတော်သုံးပါး ဟိရေအနက် သားထွေးကို နန်းတင်လိုကတ်ရေ ခမည်းတော်၊ မေတော်ရို့စွာ သားကြီးအား မြန်မာပြည် မြီပြန့်ဒေသကို လားရောက်မင်းပြုစီရေ။ သားလတ်မာကား အမဲလိုက်ဝါသနာပါသဖြင့် အနောက်ဘက်တောင်တန်းပါးသို့ တမူးလမ်းမှ တက်လားပြီး အဂု ချင်းတောင်တန်းများမာ အမဲလိုက်နီခရေ။ တနှစ်မျှကြာလတ်သော် နီပြည်တော်သို့ ပြန်လာရေ။ လမ်းခရီးမာ ဆေပီးဟု ခေါ်ရေ နီရာသို့ရောက်ရာ ထိုရွာမာ မဆမတဦးဧ့ သမီးနန့် အကြောင်းပါလီရေ။ မင်းသားက သူ၏ဇနီးအား သား ကလွေသျှေ မွီးပါက နီပြည်တော်သို့ လိုက်လာရန် မာကြားပနာ သားရီထက်မာ စာရီးခပနာ နီပြည်တော်သို့ ပြန်လားရေ။ မင်းသားစာရီးထားခရေ သားရီမာ ခွီးစားသဖြင့် ပျက်ဆီးလားခရေ။ ကလိန့်မေသျှေစွာ သားယောက်ျားမွီးကေလေ့ နီပြည်တော်သို့ မလိုက်နိုင်ဘဲ ထိုအရပ်မှာပင် နီထိုင်ခရေ သားမှ ဆင်းသက်လာရေ သူတိစွာ ဆိုင်းဇန်လူမျိုးများ ဖြစ်လှာကတ်တေလို့ ဆိုရေ။ 
&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
&lt;references /&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>g68hr1fx6cp63il3682obf12023z0di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇယိန်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4139</id>
    <revision>
      <id>18122</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[File:Zayine.jpg|right|thumb]] '''ဇယိမ်း(ကယန်းလထာ)လူမျိုး'''စွာ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]နန့် [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]ဧ့ အရှိဖက်တောင်ပေါ်ဒေသ၊ ကယာ...&quot;</comment>
      <origin>18122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11791" sha1="mw41i4jcv8vqtf3xo3gja4m28ft49cq" xml:space="preserve">[[File:Zayine.jpg|right|thumb]]
'''ဇယိမ်း(ကယန်းလထာ)လူမျိုး'''စွာ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]နန့် [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]ဧ့ အရှိဖက်တောင်ပေါ်ဒေသ၊ [[ကယားပြည်နယ်]]ရို့မာ နီထိုင်ရေ လူမျိုးစုတစုဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်|author=ဒေါက်တာသန်းထွန်း|page=၂၈}}&lt;/ref&gt; ထိုဒေသများဟိ ကျေးရွာပေါင်း ၆၅ ရွာမာနီထိုင်ဗျာယ်ဟိပြီးး လူဦးရွီအားဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ၁၅,၂၄၅ ဦးဟိရေ။ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်းလူမျိုးစု]]များဖြစ်ရေ ကယန်းလဟွီ၊ ကယန်းလထာ၊ ကယန်းကငန် နန့် ကယန်းကဒေါ့ရို့ထဲမာ လူဦးရွီပိုနည်းရေ အစုဖြစ်တေ။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဒေအစုစွာ ရှီးအခါက လွယ်လုံပြည်ခေါ် အဂု ပင်လောင်းနယ်ကို ကြီးစိုးနှိုင်ခဖူးဧ့။ ပင်လောင်းမြို့ကို ခရစ်နှစ် ၁၇၉၄ (မြန်မာနှစ် ၁၁၅၆) ခုနှစ်မာ ဘန့်ဘာရွာမာအခြီစိုက်ခရေ ဇယိန်စော်ဘွား လတိန်ဧ့ညွန်ကြားချက်ဖြင့် လလွီ (Lalui) ဆိုသူအရာဟိတဦးက ဦးဆောင်တည်ထောင်ခကြောင်း [[ပင်လောင်းမြို့]]၊ မွေတော်ဘုရားသမိုင်းအရ သိရရေ။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၇၈၂ မှစပြီးကေ လွယ်လုံနယ်အထဲ စတင်ဝင်ရောက်နီထိုင်လာကတ်ရေ အောက်သထုံပြည်နီ ပအိုဝ်းတိနန့် ဒေသတွင်းနိန်ရှမ်းတိကို ပင်လောင်းမြို့နံဘေးတဝိုက်မာ အခြီချနီထိုင်ခွင့်ပြုပြီး ပင်လောင်းမြို့ကို စည်ကားအောင်ပြုခဧ့။ လနော နာမည်ရ စော်ဘွားလက်ထက်မာ လွယ်လုံနယ်စားဖြစ်ကတ်ောင်း ဗမာဘုရင်က လနောကို အသိအမှတ်ပြုခရေ။ နယ်စား လနောဧ့သားတော်တိထဲက ရွှီနီနာမည်ဟိသားတော်မာ ဒေသခံရှမ်းအမျိုးသမီးနန့် အကြောင်းပါယား ငပိုခေါ် သားတော်တပါးထွန်းကားဧ့။ ပင်လောင်းမြို့တောင်ဘက်ဟိ ရင်းမှီး (တဝီးမွူး) အရပ်မာတည်ထားရေ စာတီသမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ငပိုနောက်ပိုင်းမာ မင်းပါရမီဆိုသူက ပင်လောင်းမြို့စားအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဖွယ်ဟိကြောင်း သိရရေ။

အစ ပထမမာ ရှမ်းနန့် ပအိုဝ်းရို့အပေါ် လွှမ်းမိုးနှိုင်ခကေလေ့ ယင်းရို့၏ဆွီမျိုးနီးချင်းဖြင့်သာ နီစပ်ရေအလိအထကြောင့် လူဦးရွီတိုးပွားနုန်းကြာလှပေရာ နောက်ပိုင်းမာ ဇယိန်ရို့လွှမ်းမိုးမှုလျှော့ပါးလာယား ရှမ်းနန့် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]ရို့၏ လူနီမှုပုံစံအောက် ရောက်မှန်းမသိရောက်လှာခရေ။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၁၁ မာပြုလုပ်ခရေ ပဒေသရာဇ်အာဏာသျှင် စော်ဘွားတိကို တော်လှန်ရေဖြစ်စိုင် ပင်လောင်းနယ်မာလည်း ဖြစ်ပွားခရေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မာ ဗိုလ်ချုပ်နီဝင်းဂေါင်းဆောင်ရေ အငှားသားာင့်အစိုးရက သျှမ်းပြည်ဟိစီာ်ဘွားတိကို ဖိတ်ခေါ်ထိန်းသိမ်းပြီး အဏာစွန့်လွှတ်ကြောင်း လက်မှတ်ရီးထိုးစီရေနောက် ပင်လောင်းနယ်မာ ဇယိန်ရို့အုပ်ချုပ်မှု အဆုံးသတ်လားရေ။

ဂုချိန်ခါ ပင်လောင်းမြို့နယ်ဟိ ဇယိန်တိုင်းရင်းသားရို့အခြီချ နီထိုင်ခရေရွာမကန်မဝှန် ပအိုဝ်းရွာဖြစ်ကုန်ယား ဒေသအခေါ် ပအိုဝ်း-ဇယိန်ကပင် ပအိုဝ်းစကားသာပြောတတ်ရေ ဇယိန်သွီးပါ ပအိုဝ်းများဖြစ်လှာကတ်တေ။ ဝီးလံခေါင်ဖျား၊ တောင်ထူထပ်လို့ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးမကောင်းရေ ငှက်ဖျားထူထပ်ရာအရပ်များမာသာ ဇယိန်ကျေးရွာတချို့ သီးသန့်တည်ဟိလီရေ။ ဇယိန်ရို့နီထိုင်ရာဒေစွာ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပြီး ပညာရီးမာလည်း နောက်ကျကျန်နီရဆဲဖြစ်တေ။ ပေါင်းလောင်းဘက်စုံရီလှောင်တမံတည်ဆောက်မှုဧရိယာအထဲ ဇယိန်ကျေးရွာတချို့ ရီမြုပ်ရေအထဲ ပါဝင်ခကြောင်းသိရရေ။


ပုဂံခေတ်ကပင် ဒေလွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်ကို သထုံမြို့အရှိတောင်ဘက်ဟိ [[ကျိုက္ခမီခရိုင်]]နေ ဆောင်းတွမ်းကရင်ရို့ စတင်ရွိ့ပြောင်း နီထိုင်လာခကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ပင်လောင်းမြို့အနောက်ဘက်၊ ဘီလူးချောင်းစတင်ရာဒေသ၊ ဖေသာတောင်ရွာနန့် နောင်ပုလဲရွာရို့၏ အနောက်တောင်ဘက်အရပ်ဟိ တောင်ကုန်းများမာရွာတည်ကာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ရွာနာမည်ကို ဆောင်းတွမ်းဟု မှည့်ခေါ်ခကတ်၏။ နှစ်အတန်ကြာသော် ယင်းရို့ထဲကအများစုစွာ လွယ်လုံနယ်တကြော တနီရာမှတစ်နီရာသို့ ပြောင်းရွိပြီး အသစ်အသစ် ရွာတိတည်ထောင်နီထိုင်ရင်း ကိုယ်ရို့နီထိုင်ရာရွာဧ့ နယ်နိမိတ်ကို အမှတ်အသားပြုပိုင်းခြားစပြုကတ်တေ။ အခါတပါးမာ လဆာနာမည်ဟိ လုံကျယ်ရွာဧ့အကြီးအကဲက ပဆွပ်ပနီကောင်များစွာအုံဖွဲ့နိန်ရေ အပင်တန်းကို သူ့ရွာဧ့နယ်နိမိတ်ပြုခရေ။ ယင်းပိုင်ရွာနယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ပြီးမကြာခင် လနိန် အုပ်စိုးရေ ဘန့်ဖြာရွာမှအချေတဦး ပဆွပ်ပနီကောင်များ အကိုက်ခံရရေ။ လနိန်က နယ်နိမိတ်အဖြစ်သတ်မှတ်ထားရေ ပဆွပ်ပနီအုံတိနန့် အပင်တိကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးလိုက်ရေ။ ထိုအကြောင်းကို လဆာ ကြားသိသော် အလွန်မာန်ပါလားပြီးကေ ဘန့်ဖြာရွာကိုထိုးစစ်ဆင် သိမ်းယူရန်ကြံဧ့။ မဟာမိတ်ပြုရေအနိန်နန့် လတိန် နာမည်ဟိ သူ၏သားအား ဆောင်းဆီးရွာအကြီးအကဲဧ့ သမီးနန့်လက်ဆက်စေကာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေမင်္ဂလာပွဲ စီစိုင်ပီးခရေ။ ယပြီးနောက် ပိုပြီးကေသာလွန်ရေစစ်အင်အားဖြင့် ဘန့်ဖြာရွာကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဧ့။ တိုက်ပွဲကာလအထဲ ဘန့်ဖြာရွာသားမကန်မဝှန်အသတ်ခံခရရေ။ လဆာရေလည်း ဘန့်ဖြာရွာသို့ရွိ့ပြောင်း အခြီစိုက်နီထိုင်ခရေ။ လဆာလွန်သော် သူ၏သား လတိန်က အကြီးအကဲတာဝန်ကို ရယူပြီး နံဘေးပတ်ဝန်းကျင်ဟိ ကျေးရွာအတိကိုသိမ်းသွင်းဧ့။ စုစည်းထားရေရွာအတိကို တိုက်နယ်၁၂ ခုခွဲရား အနွယ်တော်တိကို အုပ်ချုပ်စီရေ။ လွယ်လုံနယ်မာ လူစည်ကားစီရန် သူ၏အရာဟိတဦးဖြစ်သူ လလွီအား အဂုပင်လောင်းမြို့ကို တည်ထောင်စီခရေ။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>mw41i4jcv8vqtf3xo3gja4m28ft49cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇာဟောင်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4140</id>
    <revision>
      <id>18123</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဇာဟောင်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တ...&quot;</comment>
      <origin>18123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="2q5hbg2jj0oqu7bwb3yujmuila1ltqr" xml:space="preserve">'''ဇာဟောင်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ ဇာဟောင်လူမျိုးတိစွာ မြောက်ပိုင်းချင်းတောင်ဒေသ ဖလမ်းမြို့နယ်အထဲ နီထိုင်ကတ်ရေ ချင်းမျိုးနွယ်စု တခုဖြစ်တေ။ 

ဇာဟောင်မျိုးနွယ်စုရို့ ဖြစ်ပေါ်လှာပုံနန့် ဆိုင်ရေ ရှီးရိုးစိုင်လာ စကားမာ ကလေးမြို့(ကောလ်ပီး)မာ ဖိုးလုံးဆိုသူ ဝါကြီးတဦးမာ မြေးယောက်ျား ငါးယောက် ဟိလီရေ။ သူကွယ်လွန်ရေအခါ အမွီခွဲရာမာ အဝီမတည့်ဖြစ်ကတ်ရာ မြီးငယ် နှစ်ယောက်က တဖက်။ အကြီးသုံးယောက်က တဖက် ကွဲလားပြီးကေ မြီးအကြီး သုံးယောက်စွာ ချင်းတောင်တန်းများထက်တို့ တက်လာကတ်တေ။ မြီးငယ်နှစ်ယောက်လည်း အကြီးသုံးယောက် နောက်ကို လိုက်ပါလာယား မင်းလည်တောင်သို့ ရောက်ရေအခါ အချေသို့ ပြန်လားကတ်လီရေ။ မြီးကြီးသုံးယောက်စွာ တောင်ထက်မာပင် လုပ်ကိုင်စားသောက် နီကတ်လီရေ။ အကြီးဆုံးနာမည်မာ ဇန်ညပ်၊ အလတ်မာ လွန်းကျော် နန့် အချေမာ လွန်းခိုင်ဟု မာရေ။ ယင်းရို့စွာ ခရီးထွက်ခရာ တီဗင်ရီအိုင်နံဘေးသို့ ရောက်သော် ဇန်ညပ်စွာ ထိုဒေသမာပင် ရွာတည်နီကျန်ရေ။ 

လွန်းကျော်နန့် လွန်းခိုင်ရို့စွာ ခရီးဆက်ကတ်ရာ လွန်ဘမ်းနံဘေး လတိရွာသို့ ရောက်ကတ်လီရေ။ ထိုနီရာမှတဖန် ဆွမ်တလားဒေသမာ မီးခိုးမြင်ကတ်ရလို့ မီးခိုးမြင်ရာသို့ လာခရာ လိုင်လွန်းဂူနားသို့ ရောက်ကတ်တေ။ ဒေမာ လိုင်ဇိုရွာသားတိ ရောက်လှာပြီး ယင်းရို့အား ခေါ်ဆောင်ရေမာ လွန်းကျော်လိုက်ပါလားပြီးကေ လိုင်ဇိုရွာမာ သူကြီးဖြစ်လားလီရေ။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]][[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>2q5hbg2jj0oqu7bwb3yujmuila1ltqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇိုင်ဝါးလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4141</id>
    <revision>
      <id>18124</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဇိုင်ဝါးလူမျိုး''' ({{lang-en|Zaiwa people}}) စွာ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ ယ...&quot;</comment>
      <origin>18124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5120" sha1="4tyjew6vzyw1yxgjqncze8bx9f94ot3" xml:space="preserve">'''ဇိုင်ဝါးလူမျိုး''' ({{lang-en|Zaiwa people}}) စွာ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့ကို ဂျိန်းဖောဘာသာစကားဖြင့် '''အဇီး''' (Atsi) လို့လေ့ ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ၊၊ ဇိုင်ဝါးရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ [[ကချင်ပြည်နယ်]]နန့် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းရို့မာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ&lt;/ref&gt;
{{Infobox ethnic group
| group = ဇိုင်ဝါးလူမျိုး
| native_name = {{lang|atb|Zaiwa}}, {{lang|kac|Atsi}}
| image = Flag of Kachin State.svg
| caption = ကချင်ပြည်နယ်အလံ
| population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (လှောက်မှန်း)
| regions = {{flag|Myanmar}}&lt;br /&gt;∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[ဆဒုံး]]၊ [[ဝိုင်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနား]])&lt;br /&gt;∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်)
| languages = [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]
| religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related = [[ဂျိန်းဖွလူမျိုး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]]
}}

== ပျံ့နှံ့နီထိုင်မှု ==
မြန်မာနိုင်ငံမာ ဇိုင်ဝါးလူမျိုးတိစွာ ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဆဒုံး]]နယ်မာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်ပြီး မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော် နန့် ဗန်းမော်ဒေသများမာလည်း အခြီချနီထိုင်ကတ်တေ။ သျှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဟိ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]] နန့် [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်]] ဒေသများမာလည်း တွိဟိရရေ၊၊ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ ရေဟုန် (Dehong) စီရင်စုမာလည်း နီထိုင်ကတ်ပြီး ယင်းရို့ကို တရုတ်အစိုးရက [[ဂျင်းဖိုလူမျိုး]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အထဲ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားရေ၊၊

== ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗေဒ ==
ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားစွာ ဂျိန်းဖောနွယ် (Jingphoic) အုပ်စုဝင် ဖြစ်ကေလေ့ ဝေါဟာရတချို့မာ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ်]]တိနန့်လည်း ဆင်တူတေ။ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လိ့လာချက်တိအရ ဇိုင်ဝါးရို့မာ Haplogroups O2a2b နန့် D1a1a ရို့ကို တွိဟိရပြီး ယင်းရို့စွာ အာသျှမြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာရေ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နိန်ရေ၊၊&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''&lt;/ref&gt;

== အကိုးအကားများ ==
{{reflist}}


&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>4tyjew6vzyw1yxgjqncze8bx9f94ot3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇိုတုံးလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4142</id>
    <revision>
      <id>18125</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဇိုင်ဝါးလူမျိုး''' ({{lang-en|Zaiwa people}}) စွာ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ ယ...&quot;</comment>
      <origin>18125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5135" sha1="moghv8zmpwsqo313kcc6gqmq27w53kd" xml:space="preserve">'''ဇိုင်ဝါးလူမျိုး''' ({{lang-en|Zaiwa people}}) စွာ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့ကို ဂျိန်းဖောဘာသာစကားဖြင့် '''အဇီး''' (Atsi) လို့လေ့ ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ၊၊ ဇိုင်ဝါးရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ [[ကချင်ပြည်နယ်]]နန့် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းရို့မာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်စွာ၊၊&lt;ref&gt;ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ&lt;/ref&gt;
{{Infobox ethnic group
| group = ဇိုင်ဝါးလူမျိုး
| native_name = {{lang|atb|Zaiwa}}, {{lang|kac|Atsi}}
| image = Flag of Kachin State.svg
| caption = ကချင်ပြည်နယ်အလံ
| population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (လှောက်မှန်း)
| regions = {{flag|Myanmar}}&lt;br /&gt;∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[ဆဒုံး]]၊ [[ဝိုင်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနား]])&lt;br /&gt;∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်)
| languages = [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]
| religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related = [[ဂျိန်းဖွလူမျိုး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]]
}}

== ပျံ့နှံ့နီထိုင်မှု ==
မြန်မာနိုင်ငံမာ ဇိုင်ဝါးလူမျိုးတိစွာ ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဆဒုံး]]နယ်မာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်ပြီး မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော် နန့် ဗန်းမော်ဒေသများမာလည်း အခြီချနီထိုင်ကတ်တေ၊၊ သျှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဟိ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]] နန့် [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်]] ဒေသများမာလည်း တွိဟိရရေ၊၊ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ ရေဟုန် (Dehong) စီရင်စုမာလည်း နီထိုင်ကတ်ပြီး ယင်းရို့ကို တရုတ်အစိုးရက [[ဂျင်းဖိုလူမျိုး]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အထဲ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားရေ၊၊

== ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗေဒ ==
ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားစွာ ဂျိန်းဖောနွယ် (Jingphoic) အုပ်စုဝင် ဖြစ်ကေလေ့ ဝေါဟာရတချို့မာ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ်]]တိနန့်လည်း ဆင်တူစွာ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လိ့လာချက်တိအရ ဇိုင်ဝါးရို့မာ Haplogroups O2a2b နန့် D1a1a ရို့ကို တွိ့ဟိရယား ယင်းရို့စွာ အာသျှမြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာရေ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နိန်ရေ၊၊&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''&lt;/ref&gt;

== အကိုးအကားများ ==
{{reflist}}


&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>moghv8zmpwsqo313kcc6gqmq27w53kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တလှေပွာလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4143</id>
    <revision>
      <id>18126</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[စံဂိုးကရင်]](စဝှော်) မျိုးကွဲမာ ပါဝင်ရေ '''တလောင်းပွာကရင်''' အမျိုးသားတိစွာ ဘောဂလိ၊ မော်ချီးကားလမ်းနန့် ၂၅-မိုင်အကွာ တောင်ပေါ်အထက်ရွာတိ ဖြစ်ကတ်ရေ ဝါဆို၊ ဟိုဆို၊ ဦးဘို၊ သေဂီလ...&quot;</comment>
      <origin>18126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="o34zte3ji1ka3n1f8o5z5h1479asjmb" xml:space="preserve">[[စံဂိုးကရင်]](စဝှော်) မျိုးကွဲမာ ပါဝင်ရေ '''တလောင်းပွာကရင်''' အမျိုးသားတိစွာ ဘောဂလိ၊ မော်ချီးကားလမ်းနန့် ၂၅-မိုင်အကွာ တောင်ပေါ်အထက်ရွာတိ ဖြစ်ကတ်ရေ ဝါဆို၊ ဟိုဆို၊ ဦးဘို၊ သေဂီလာ၊ ဘောခါ၊ လေးခို၊ မောတူဒါး၊ လေချီး၊ ဟိုချီး၊ တီးရှောဒေး၊ ထီးအေခေါ်၊ ထီးဒေါ်ခေါ်နန့် ထီးဝါးလီးရွာတိမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ 

[[စံဂိုးကရင်]]၊ [[ပကူးလူမျိုး]]ရို့နန့် နီးစပ်ပြီး အနွယ်တူစွာ ဘာသာစကားလည်း တူကတ်တေ။ တလောင်းပွာတိ၏ ရိုးရာဓလိနန့် ယုံကြည်မှုတိလည်း ပကူးကရင်ရို့နန့် မကွာခြားကေလေ့ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို တလောင်းပွာ မျိုးကွဲဟု ခံယူလိုကတ်တေ။ တလောင်းပွာလူမျိုးတိစွာ ပကူးကရင်လူမျိုးတိကဲ့သို့ပင် ကျေးရွာနိန်ရာတကျမဟိဘဲ ယာခွတ်ရင်း  တနှစ်တခေါက် ရွှိပြောင်းနီထိုင်ကတ်ရေ လူမျိုးတိပင်ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ကရင်လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>o34zte3ji1ka3n1f8o5z5h1479asjmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18127</id>
      <parentid>18126</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T05:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>18127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2204" sha1="mx1kjh5sbj4ey30ip4hvefjfpmmns5a" xml:space="preserve">[[စံဂိုးကရင်]](စဝှော်) မျိုးကွဲမာ ပါဝင်ရေ '''တလှေပွာကရင်''' အမျိုးသားတိစွာ ဘောဂလိ၊ မော်ချီးကားလမ်းနန့် ၂၅-မိုင်အကွာ တောင်ပေါ်အထက်ရွာတိ ဖြစ်ကတ်ရေ ဝါဆို၊ ဟိုဆို၊ ဦးဘို၊ သေဂီလာ၊ ဘောခါ၊ လေးခို၊ မောတူဒါး၊ လေချီး၊ ဟိုချီး၊ တီးရှောဒေး၊ ထီးအေခေါ်၊ ထီးဒေါ်ခေါ်နန့် ထီးဝါးလေးရွာတိမာ နီထိုင်ကတ်တေ။ 

[[စံဂိုးကရင်]]၊ [[ပကူးလူမျိုး]]ရို့နန့် နီးစပ်ပြီး အနွယ်တူစွာ ဘာသာစကားလည်း တူကတ်တေ။ တလှေပွာတိ၏ ရိုးရာဓလိနန့် ယုံကြည်မှုတိလည်း ပကူးကရင်ရို့နန့် မကွာခြားကေလေ့ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို တလှေပွာ မျိုးကွဲဟု ခံယူလိုကတ်တေ။ တလှေပွာလူမျိုးတိစွာ ပကူးကရင်လူမျိုးတိကဲ့သို့ပင် ကျေးရွာနိန်ရာတကျမဟိဘဲ ယာခွတ်ရင်း  တနှစ်တခေါက် ရွှိပြောင်းနီထိုင်ကတ်ရေ လူမျိုးတိပင်ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ကရင်လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>mx1kjh5sbj4ey30ip4hvefjfpmmns5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုင်ချွန်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4144</id>
    <revision>
      <id>18128</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{infobox ethnic group| |group      = တိုင်ချွန်း&lt;br/&gt;{{resize|75%|(Taisun, Tlaisun, Fahlam)}}&lt;br/&gt;{{linktext|တာရွှန်း}} |image = |caption= |region1= {{Flag|Myanmar}} (အနောက်ပိုင်း) |langs=[[တိုင်ချွန်းဘာသာစကား]] |religions  = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |related= }}  '''တိုင်ချွန်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''...&quot;</comment>
      <origin>18128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9678" sha1="2132n91len384omiq894lrtxdmfb1a0" xml:space="preserve">{{infobox ethnic group|
|group      = တိုင်ချွန်း&lt;br/&gt;{{resize|75%|(Taisun, Tlaisun, Fahlam)}}&lt;br/&gt;{{linktext|တာရွှန်း}}
|image =
|caption=
|region1= {{Flag|Myanmar}} (အနောက်ပိုင်း)
|langs=[[တိုင်ချွန်းဘာသာစကား]]
|religions  = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
|related=
}}

'''တိုင်ချွန်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တာရွှန်းလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ အလယ်ပိုင်း ချင်းလူမျိုးများမာ အပါအဝင်ဖြစ်ရေ တိုင်ချွန်းလူမျိုးစွာ ရှီးအခါက ချင်းလူမျိုးတိထဲမာ အင်အား အကြီးမားဆုံးနန့် အာဏာအဟိဆုံး အုပ်စုတစုဖြစ်ခဘူးရေ။

ယင်းရို့၏ မူလဒေသမာရွှန်ကလဖြစ်၏။ ရွာနာမည်ကို အစွဲပြုပနာ၊ ရွှန်ကလလူမျိုးလို့လေ့ ထင်ရှားရေ။ ယင်းရို့၏ ဖိုးဖွားဘီဘင်တိစွာ ထိုရွာဧ့ကျောက်တုံး
ကြီးတခုထဲက ပေါက်ဖွားလာကတ်ရေသူတိ ဖြစ်တေဟု အစိုင်အလာ အယူဟိကတ်၏။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာလတ်ရေ် တိုင်ချွန်းလူမျိုး တချို့ရို့စွာ ဖလမ်းမြို့ အနောက်ဖက်မာ ကလရွှန်းရွာကို တည်ထောင်လို့ နီကတ်ပြန်ရေ။

ရွာနာမည်က လရွှန်းမှ တာရွှန်းဆိုရေနာမည် ဆင်းသက်လာရေဟုဆို၏။ ကောင်းမကြာခင် ကလရွှန်းရွာကို ဟားခါးချင်းများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့်၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဟားခါးချင်းများ လက်အောက်မာ သုံ့ပန်းတိအဖြစ် နီခရယားနောက်၊ ယင်းရို့နန့် စီစပ်ကျီအီးကာ ဖလမ်းရွာကို တည်ထောင်နီထိုင်ခကတ်ပြန်ရေ။

ယပြီးနောက် ကိုယ်ရို့ဧ့ ဆွီမျိုးသားချင်းတိကိုရာမက အရာလူမျိုးရို့ကိုပါ ခေါ်ဆောင်ပနာ ဖလမ်းမာနီထိုင် စီ၏။ ယကေလေ့ တာရွှန်း(ရွှန်ကလ)လူမျိုး တချို့ရို့စွာ ဖလမ်းသို့ လိုက်မပါလာဘဲ၊ အရာအရပ်မာ သီးသန့် နီထိုင်ကတ်ရေ။ တာရွှန်းလူမျိုးစုမာ ရွှန်ကလ၊ ဇဟောင်၊ တခရာဝဇမ်၊ ခွာလဆီးနန့် ဝှန်လငိုဆိုပနာ ငါးမျိုးပါဝင်ရေ။ ရွှန်ကလလူမျိုးတိအနက် ဖမ်းရွာ၊ ဇောင်းတဲရွာ၊ ဆွန်းဟင်းရွာနန့် ဇာမွယ်ရွာရို့မာ နီသူများ (မူလ ရွှန်ကလ) နန့်သီးခြားရွှန်ကလများဆိုပနာ နှစ်မျိုးကွဲလားပြန်ဧ့။ ဇဟောင်လူမျိုးတိလေ့ ဧချင့်ပိုင်ပင် နှစ်မျိုးကွဲဧ့။ ဇဟောင်လူမျိုးတိလေ့ ဧချင့်ပိုင်ပင်နှစ်မျိုးကွဲဧ့။ ယင်းရို့အပြင် ကွန်လီ၊ ငွန်နန့် မင်းလယ်တောင်အုပ်စု ဆိုပနာလည်း ဟိသိမ့်ရေ။

အုပ်ချုပ်ရာမာ အကြီးအကဲ ငါးဦးပါဝင်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့ဟိ၏။ အဖွဲ့ဝင်လူကြီးတိကို ရွာတိမှ မဲဆန္ဒနန့် တင်မြှောက်ရ၏။ ယကေလေ့ များရေအားဖြင့် ဖလမ်းရွာမှပင် ရွီးကောက်ခံရသူတိဧ့ အဖွဲ့ဝင်တိစွာ နိစိုင် မိုးထတိုင်း စုဝေးလို့ ရပ်ရွာအမှုအခင်းတိကို စီရင်ရ၏။ အဖွဲ့မှကြီးမှူးလို့ ရွာတိကို အခွန်အကောက်များ စည်းကြပ်တောင်းခံဧ့။ တခါရေ် အခွန်အကောက်တိကြီး လေးသဖြင့် သီးသန့်ရွှန်ကလအပါအဝင် တချို့ရွာတိစွာ တော်လှန်ရန် စုဝေးကြလေရေ။ ယကေလေ့ ဖလမ်းဂေါင်းဆောင်တိစွာ တဖက်ကမ်းဟိ ငွန်လူမျိုး၊ မင်လယ်တောင်ဟိ ထောလူမျိုးနန့် ခွာလဆီးလူမျိုးတိကို ကိုယ်ရို့ဖက်ပါအောင်သွီးဆောင်ပနာ ကူညီစီရေ။

အင်အားချင်းမမျှအတွက်နန့် တော်လှန်လိုရေ ရွာအားလုံးပင် ဖလမ်းလက်အောက်ကို ရောက်ဟိလှာပြီးကေ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့သို့ အခွန်ဆက်လှာရလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် တာရွှန်းလူမျိုးတိစွာ တဆတ်ဆတ်နန့် အရာရွာတိကို သိမ်းသွင်းနှိုင်ခလီရေ။

ယင်းရို့စွာ မြန်မာရို့နန့်လည်း မဟာမိတ်ဖြစ်ခဖူးဧ့။ ကွန်းကြီးခေါ် မြန်မာရွာအချေကို ဟားခါးချင်းများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် တာရွှန်းရို့စွာ ဟားခါးရွာချေ တရွာကို ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးလိုက်ရေ။ ဗြိတိသျှရို့ မြန်မာပြည်မကို သိမ်းပိုက်ပြီးယပြီးနောက်မာ အင်အားကြီးမားနိန်ရေ တာရွှန်းရို့အား အလွယ်ချေ မအောင်မြင်ဘဲဟိခဧ့။ ၁၈၉၁-၉၂ ခုနှစ် ရောက်မှကျကေ ဖလမ်းကို သိမ်းယူနိုင်လီရေ။ ၁၈၉၅-၉၆ ခုနှစ်မာကား တာရွှန်းလူမျိုးများ လက်နက်ချရပြီးနောက်၊ ဗြိတိသျှရို့စွာ ယင်းရို့ ဧ့အင်အားနန့် စည်းရုံးမှုကို ဖြိုခွင်းခလီရာ၊ ဂုချိန်ခါသာမန်ချင်းလူမျိုး အုပ်စုအချေတခု အနီအထားလှောက်ရာကျန်ဟိပြီးကေ တာရွှန်းရွာချေမှာပင် နီထိုင်ဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ရှီးကထက် ပိုပြီးကေယိုင်ကျေးလာဧ့။ လူဦးရွီမာ ၁၉၅၃ ခုနှစ်သန်ကောင်စာရင်းအရ ၁၉၈၇ ယောက်ဟိ၏။

== အထင်ကရ တာရွှန်းမျိုးနွယ်စုဝင် ==

* [[ဗိုလ်ဆွန်ပက်]]

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>2132n91len384omiq894lrtxdmfb1a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တီးတိန်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4145</id>
    <revision>
      <id>18129</id>
      <timestamp>2026-06-06T05:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''တီးတိန် (တဲဒင်မ်)လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းလူမျို...&quot;</comment>
      <origin>18129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5686" sha1="52im39wku6y04wyuvjs5mja81up7wz8" xml:space="preserve">'''တီးတိန် (တဲဒင်မ်)လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အထဲ နီထိုင်ကတ်ပြီး တီးတိန် (တဲဒင်မ်)စကားပြောရေ မျိုးနွယ်စု (၁၀)စုရို့က ကိုယ်ရို့ အမျိုးအနွယ်များ စတင်ပေါက်ဖွားရေ နီရာမာ [[တီးတိန်မြို့]]မှ ခုနှစ်မိုင်အကွာဟိ ဆိုင်းဇန်ရွာနံဘေးမှ [[ကျိမ်နွဲ]]ဂူကြီးဖြစ်တေဟု ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းဂူမာ ဂုချိန်ခါ တိမ်ကောဗျာယ်ဟိပြီးးဖြစ်တေ။ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ လူနီထိုင်ရန် သင့်လျော်ရေ ရီခံမြီခံကောင်းရေအရပ် ဖြစ်ခဖူးဟန် ဟိရေ။ ဂုထိတိုင် ထိုနီရာ တဝိုက်မာ တောင်ယာနန့် ခြံစိုက်ပျိုးရီး ဖွံ့ဖြိုးဗျာယ်ဟိသိမ့်ရေ။ 

တီးတိန်မြို့နယ်အထဲဟိ လူမျိုးအုပ်စုရို့၏ ဘိုးဖီးရို့စွာ မူလရှေး ကျောက်ခေတ်ဆီလောက်က ယင်းဂူကြီးထဲမာ ခိုအောင်းနီထိုင်ခကတ်ရာမှ တဆတ်ဆတ် လူဦးရွီတိုးပွားလာသဖြင့် အဂု တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်းကို လာရောက်နီထိုင်ခကတ်တေဟု ဆိုရေ။

== ဝေါဟာရ ==
တီးတိန်ဆိုရေ အသံထွက်မာ အမှန်မဟုတ်။ သဲဒင်မ်ရာကေ ချင်းအသံထွက် အမှန်ဖြစ်တေ။ သဲဒင်မ်ကို အိန်းဂလိချ်ရို့က အသံပီသယောင် မခေါ်နိုင်သဖြင့် အဆင်ပြေပိုင် စာလုံးပေါင်းရာ တဒင်မ် ဖြစ်လှာပြီး မြန်မာရို့ကလည်း တီးတိန်ဟု ခေါ်ကတ်ပြန်ရေ။ 

သဲဒင်မ်ဟု ပီသစွာခေါ်လိုက်ရေအခါမှ ချင်းဘာသာစကားဧ့ အဓိပ္ပာယ်စွာ ပေါ်လွင်လာရေ။ ယင်းစကားကို အဓိပ္ပာယ်ပြန်ပါမူ ချင်းဘာသာအရ သဲ မာ အရောင်တောက်ခြင်း ဖြစ်ပနာ ဒင်မ် မာ ပြည့်ရေ။ သို့မဟုတ် ရီပြည့်ရေလို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ 

== ရိုးရာယိုင်ကျေးမှု ==
တီးတိန်ယောက်ျား ဝတ်ရေ အင်္ကျီမာ သင်တိုင်းမျိုးဖြစ်ပနာ အဖြူရောင်ချေထည်ဖြစ်ပြီးကေ အင်္ကျီမာ ထူးအထက်ထိ ဖုံးလီရေ။ မမာ့တိစွာ ဖေသာနန့် ကြီးနီ လက်ကောက်ကြီးတိကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ကြီးနီကွင်းတိကို လက်မောင်းမာ ဝတ်ဆင်ကြလို့ ဂျပ်ခုတ်ထည်းတိကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အင်္ကျီမာ ရင်စိလက်ရှည်အင်္ကျီ သဘောပင်ဖြစ်တေ။ လိုင်ဆွဲတန်ဆာတိအဖြစ် ပယင်းစိတိနန့် သန္တာနီတိကို စီလို့ ဆွဲကတ်တေ။  ယင်းချင့်အပြင် နာဂတောင်တန်းမှ လာရောက်ရောင်းချရေ မဟူရာ ပုတီးကြီးများ ဝတ်ဆင်လေ့ ဟိရေ။ ထပိန်တိမာ ရင်ကွဲ ထပိန်များဖြစ်ပနာ များရေအားဖြင့် ရှီးအခါက ဒူးအထက်အထိ ဝတ်ဆင်လေ့ ဟိကတ်တေ။ 
&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references /&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>52im39wku6y04wyuvjs5mja81up7wz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တေဇန်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4146</id>
    <revision>
      <id>18130</id>
      <timestamp>2026-06-06T06:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''တေဇန်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တို...&quot;</comment>
      <origin>18130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4278" sha1="b6mb76pn3hzt23ia30zvwszb25ro84d" xml:space="preserve">'''တေဇန်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အထဲ နီထိုင်ကတ်ပြီး တီးတိန် (တဲဒင်မ်)စကားပြောရေ မျိုးနွယ်စုဖြစ်တေ။ တေဇန်ချင်းအမျိုးသားတိမာ ရှီးက အရွယ်ရောက်ရေ အချိန်မှစပြီးကေ လပျို သတ်သတ် နီထိုင်ကတ်ရေ လပျိုဆောင်၊ အပျိုဆောင်များ ဟိခကတ်တေ။ အဂုကား မဟိတော့ပါ၊၊ လပျိုဂေဟာနန့် အပျိုဂေဟာမာ သီးသန့်ဖြစ်တေ။ နိခင်းဘက်မာ ကိုယ်ရို့ဧ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတိကို လုပ်ဆောင်ကတ်ပြီးနောက် ညည့်ခါသားမာ လပျို၊ အပျိုဂေဟာများမာ စုပေါင်းအိပ်ကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။   

လပျို အပျိုတွိဆုံကတ်ရာမာ ဝါးပလွီ မှုတ်လို့၊တေးခြင်းဆိုလို့ သို့မဟုတ် စောင်းပါးရိပ်ခြည် ပြောပနာ လပျိုလှည့်ကတ်တေ။ ကလိန့်မေသျှေက မေတ္တာတုံ့ပြန်ကြောင်း သိရကေ မိဘထံပြောရရေ။ မိဘသဘောတူကေ တောင်းရမ်းပီးရေ။

တေဇန်ချင်းရို့စွာ သမက်တက်ရေနိမာ သမီးသျှင်ဘက်မှ ပေါက်ဆိန်၊ ဆွဲတောင်း၊ ပုတီးနန့် ပုဆိုးတိကို သမက်သျှင်ဘက်ကို လက်ဆောင်ပီးရရေ။ မင်္ဂလာကြီးမာ နွားနောက်မကြီး တကောင်နန့် အလတ်တကောင် ဖြစ်တေ။ သမီးသျှင် ဘက်မှ သမက်တက်ရေနိမာ ၁၀ ပိဿခန့် ဟိရေ ဝက်တကောင်ကို သတ်ပီးရရေ။ သမက်တက်ပြီးကေ သုံးလကြာမှ သမီးသျှင်ကို သမက်သျှင်အိမ်ကို ပို့ရေ။ ယင်းခါမှ ပေါင်းသင်းနီထိုင်ရရေ။

တေဇန်ချင်းရို့စွာ လူတယောက် သီဆုံးလျင် ရီချိုး၊ အဝတ်လဲပြီး ရုပ်အလောင်းကို ပျိုင်ပြားထက်မာ တင်ထားရေ။ သင်္ဂြိုဟ်လျှင် မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ရေ။ မြေမြှုပ်ရာမာ ရုပ်အလောင်းဧ့ ခေါင်းကို တောင်ဘက်ကို လှည့်ထားရေ။ &lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references /&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>b6mb76pn3hzt23ia30zvwszb25ro84d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်သားလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4147</id>
    <revision>
      <id>18131</id>
      <timestamp>2026-06-06T06:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group            = တောင်သားလူမျိုး | population         = ၃၀၀၀၀ – ၃၅၀၀၀ | image            =  | regions          = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | langs        = [[ရုန်းတူဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels        = ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသ...&quot;</comment>
      <origin>18131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20512" sha1="qdtku783hhtc4iosxoc4rocf8eipd9w" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = တောင်သားလူမျိုး
| population         = ၃၀၀၀၀ – ၃၅၀၀၀
| image            = 
| regions          = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| langs        = [[ရုန်းတူဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]
| rels        = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်
|related = [[အောက်သား]]
}}

'''တောင်သားလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ရောင်တူလူမျိုး'''&lt;ref&gt;{{Citation|title=တောင်သား(ခေါ်) ရောင်တူမျိုးနွယ်စု ရို့ဧ့ လူနီမှုဘဝများ|url=https://www.youtube.com/watch?v=c5aexcMz1yI|language=my|access-date=2020-05-17|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616074716/https://www.youtube.com/watch?v=c5aexcMz1yI&amp;gl=US&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; စွာ ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တရားဝင် အသိအမှတ်မပြုထားရေ လူမျိုးအုပ်စုတခု ဖြစ်ပြီးကေ&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;&gt;{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမီးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book | title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း | publisher=[[Sarpay Beikman]] | year=1961 | volume=5 | language=my}}&lt;/ref&gt; တောင်သားလူမျိုးအား တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရီးအတွက် ကြိုးပမ်းခကေလေ့ မအောင်မြင်ခပါ၊၊&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=ပျူမျိုးနွယ်စုခေါ် တောင်သားလူမျိုးတိအား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု စာရင်းသွင်းလို့ ကုတ်နံပါတ်ရဟိရီးအဆိုကို မကွေးတိုင်းကိုယ်စားလှယ် ထက်ဝက်ကျော် ကန့်ကွက်ခရေအတွက် မှတ်တမ်းအဖြစ်သာ ထားဟိ|url=https://elevenmyanmar.com/news/32761|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my|access-date=2020-05-09|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324224934/https://elevenmyanmar.com/news/32761|url-status=live}}&lt;/ref&gt; တောင်သားလူဦးရွီစွာ ၃၀,၀၀၀ မှ ၃၅,၀၀၀ အကြားဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်းထားရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဆောမြို့နယ်မာ ပျူလူမျိုးစု (ခေါ်) တောင်သားလူမျိုးစုများ တွိ့ဆုံပွဲကျင်းပမည်|url=https://lotaya.mpt.com.mm/news/d/regional/88709|website=Lotaya|language=my|access-date=2020-05-09}}{{Dead link|date=October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းသားတိဧ့ သမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ စာပီ၊ ဓလိ့ထုံးတမ်းတိနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ မှတ်တမ်းများ ပြုစုထားဟိရေး &quot; အဆိုကို ဦးခင်မောင်ဌေး (ထီလင်းမဲဆန္ဒနယ်) ကဆွေးနွေးခြင်း {{!}} Pyithu Hluttaw|url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/node/6847|website=Pyithu Hluttaw|language=my|access-date=2020-05-09}}{{Dead link|date=October 2023 }}&lt;/ref&gt;

== တည်နီရာ ==
တောင်သားလူမျိုးတိစွာ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[ဂန့်ဂေါခရိုင်]]မာ ချင်းပြည်နယ်နန့် နယ်စပ်ဒေသမာ ရွာတိတည်ပနာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=ပုံတောင်ပုံညာတောင်တန်းကြီး အကွယ်က တောင်သားလူမျိုးစု|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/110685.html|last=နီအောင်|date=2018-05-23|website=The Myanmar Times|language=my|access-date=2020-05-09|archive-date=2021-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220125826/https://myanmar.mmtimes.com/news/110685.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မကွေး တိုင်းဒေသကြီး အထဲဟိ ပျူလူမျိုး(ခေါ်) တောင်သားလူမျိုးများ ပထမအကြိမ် တွိ့ဆုံပွဲကျင်?|url=https://yangonmedia.com/life/1675/|date=2017-12-04|website=Yangon Media Group|language=my|access-date=2020-05-09}}{{Dead link|date=October 2023 }}&lt;/ref&gt; [[ထီးလင်းမြို့နယ်]]မာ ၂၃ ရွာ၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]မာ ၃ ရွာနန့် [[ဆောမြို့နယ်]]မာ ၂၂ ရွာ ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
တောင်သားလူမျိုးတိ၏ ဇာစ်မြစ်မာ ရှင်းလင်းခြင်းမဟိပေ။ တောင်သားလူမျိုးတိစွာ ပျူလူမျိုးတိက ဆင်းသက်လာရေလို့ ဆိုကတ်တေ။ ပုဂံခေတ်ဦးကာလမာ ဟိုလူမျိုးတိစွာ ပုပ္ပားအရပ်ဇာတိ ပန်းဖဲဆရာငစိန့်နန့် သူ၏ညီမ(သမုဒ္ဒရာဇ်မင်း၏ မိဖုရား)ရို့ မင်းမျက်သင့်လို့ ဆွီမျိုးတစုလုံး ဗြီးကတ်ရကြောင်း၊ ရှမ်းစစ်သားရို့ လိုက်လံဖမ်းဆီးသဖြင့် ဝီးလံလှရေ ပုံတောင်ပုံညာတောင်တန်းများအလွန် ယောဒေသကိုရောက်လှာကတ်ကြောင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်းမကင်းနှိုင်သိမ့်သဖြင့် အနောက်အရပ်ချင်းပြည်ဘက်ကို ဆက်ပနာ ရွိပြောင်းတိမ်းရှောင်ခကြောင်း၊ ယင်းပိုင်တိမ်းရှောင်ယင်း ဘာသာစကားနန့်ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံရို့ကို ပြောင်းလဲကာ ဇာတိဖျောက်ခကြောင်း၊ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် မင်းတပ်နယ်မြောက်ပိုင်းမာ အခြီချနီထိုင်ခကြောင်း၊ အန္တရာယ်ကို မစိုးရိမ်ရလောက်ရေ အချိန်ရောက်မှ မြီပြန့်အရပ်(ယောဒေသ)သို့ ဆင်းလှာကတ်ကြောင်း၊ မြီပြန့်သားရို့က ဇာကလဲဟုမီးမြန်း နှုတ်ဆက်ကြရေအခါ မင်းမျက်သင့်ထားသူတိစွာ ပုပ္ပါးအရပ်ကဟု မပြောတော့ဘဲ တောင်တန်းတိ၏ အားသာရေအတားအဆီးတိကြောင့်သာ အသက်ရှင်ကတ်ရသဖြင့် တောင်တန်းတိ၏သားတိဖြစ်ကြောင်း မိတ်ဆက်သဖြင့်  &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &quot;တောင်သား&quot; ဆိုပနာ ခေါ်တွင်ရစ်ကြောင်းရို့ကို တောင်သားသမိုင်းများမာ အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြကတ်လီရေ။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; တောင်သားလူမျိုးရို့ ပြောဆိုရေ [[ရုန်းတူဘာသာစကား]]စွာ တောင်ပိုင်း [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ|ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကား]]များအုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီးကေ [[ချင်းပြည်နယ်]]ပြင်ပနေ ချင်းစကားပြောလူမျိုးတိနန့် တလုံးတလေ ဆင်တူစွာ ယကေလေ့ တောင်သားလူမျိုးတိစွာ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းမျိုးနွယ်]]မဟုတ်ဟု ခိုင်မာစွာငြင်းဆိုကတ်တေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=တတိယအကြိမ်မြောက် တောင်သားလူမျိုးများ တွိ့ဆုံပွဲကျင်းပ|url=http://www.mdn.gov.mm/my/ttttiyakimmeaak-tteaangsaaluumiumaa-ttechunpaikngp|last=မောဟေမာန်|date=2019-12-28|website=MDN - Myanmar Digital News|language=my|access-date=2020-05-09|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324224942/https://www.mdn.gov.mm/my/ttttiyakimmeaak-tteaangsaaluumiumaa-ttechunpaikngp|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Syntactic and Pragmatic Description of Verb Stem Alternation in K'chò, a Chin Language|url=https://inter.payap.ac.th/wp-content/uploads/linguistics_students/Kee_Shein_Mang_Thesis.pdf|last=Mang|first=Kee Shein|date=November 2006|website=Payap University|access-date=2020-05-09|archive-date=2020-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501010406/https://inter.payap.ac.th/wp-content/uploads/linguistics_students/Kee_Shein_Mang_Thesis.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုမှု ===
အယင်က တောင်သားလူမျိုးအား မှတ်ပုံတင်မာ &quot;တောင်သား&quot;ဟု ဖော်ပြခကေလေ့ ဂုချိန်ခါမာ [[အောက်သား]]အဖြစ်သာ မှတ်တမ်းရီးသွင်းဗျာယ်ဟိရေ။&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-12-28|title=တောင်သား လူမျိုးတိ လူမျိုးစု ကုဒ်နံပါတ်ရဖို့ အစိုးရ ကိုတောင်းဆို|language=my|work=DVB|url=https://www.youtube.com/watch?v=Rsli9SRKM28|access-date=2020-05-09|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616045829/https://www.youtube.com/watch?v=Rsli9SRKM28&amp;gl=US&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နိက [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]မာ ကိုယ်စားလှယ် ဦးကျော်မြင့်က တောင်သားလူမျိုးတိအား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု စာရင်းသွင်းလို့ ကုတ်နံပါတ်ရဟိရီးအတွက် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်မှ အတည်ပြုဗျာယ် တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ကတဆင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုအစိုးရ]]သို့ တင်ပြပီးရန်အဆိုကို တင်သွင်းခကေလေ့ ယှူရေခဲ့ပါ၊၊&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2017-12-05|title=မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ယောဒေသအထဲ အများဆုံးနီထိုင်ရေ ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများဟု သိဟိကတ်ရေ တောင်သားလူမျိုးတိစွာ ကုတ်နံပါတ်ရဟိရေအထိ တင်ပြဆောင်ရွက်လားမေဟု ဆို|work=Eleven Media|url=https://news-eleven.com/news/24089|access-date=2020-05-09|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307180646/https://news-eleven.com/news/24089|url-status=live}}&lt;/ref&gt; was to preserve the cultural heritage, literature, and language of the Taungtha people.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တောင်သားလူမျိုး ကုတ်နံပါတ်ရဟိရီးအဆို ယှုံးနိမ့်|url=http://thevoicemyanmar.com/local/16194-tau|date=2018-01-17|website=The Voice|language=my|access-date=2020-05-09|archive-date=2021-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221154251/http://thevoicemyanmar.com/local/16194-tau|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ကန့်ခဲ့ရေ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တိက တိမ်မြုပ်ကွယ်ပျောက်လုနီး တိုင်းရင်းသားတိကိုဖော်ထုတ်ခြင်းကို ထောက်ခံခကေလေ့ တောင်သားမျိုးနွယ်ရို့၏ သမိုင်းအချက်အလက်တိကို ပြုစုစစ်ဆီးဖို့အတွက် နက်နဲကျယ်ပြန့်ပြီး ပညာသျှင်တိပါဝင်ရဖို့ အခြီအနီနန့် ငွီကြေးသုံးစွဲရဖို့ အခြီအနီတိကို ထောက်ပြခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ဘာသာစကား ==
{{see also|ရုန်းတူဘာသာစကား}}
တောင်သားလူမျိုးတိစွာ [[တောင်ပိုင်းကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]အုပ်စုဝင် [[ရုန်းတူဘာသာစကား]]အပြင် [[ဗမာဘာသာစကား]]ကိုလေ့ ပြောဆိုကတ်ရေ။ ကိုလိုနီခေတ်မာ တောင်သားနန့် [[မွင်းဘာသာစကား]]ရို့စွာ [[ဟိုဘာသာစကား|အဟိုချင်းဘာသာစကား]]နန့် နီးစပ်ကြောင်း ပညာသျှင်တိက လိ့လာမှတ်သားခရေ။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last=Grierson|first=G.A.|url=https://books.google.com/books?id=mD5BAQAAMAAJ&amp;q=taung-tha+yaw&amp;pg=PA329|title=Linguistic Survey of India - Tibeto-Burman Family: Specimens of the Kuki-Chin and Burma Groups|publisher=Office of the Superintendent of Government Printing, India|year=1904|volume=III|language=en|access-date=2021-03-24|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324224939/https://books.google.com/books?id=mD5BAQAAMAAJ&amp;q=taung-tha+yaw&amp;pg=PA329|url-status=live}}&lt;/ref&gt; တောင်သားရို့စွာ စာပီရီးသားရေ ဘာသာစကားမဟိပိုင် ပြောဆိုရေ ဘာသာစကားမာလည်း ကွယ်ပျောက်လုနီး ဖြစ်နီရေ။ တောင်သားလူမျိုးရို့ ပြောဆိုရေ ဘာသာစကားတွင် မြောက်ပိုင်း (ထီးလင်းမြို့နယ်) နန့် တောင်ပိုင်း (ဆောမြို့နယ်) လီသံဆိုပနာ ကွဲပြားရေ။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== ယိုင်ကျေးမှု ==
=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===
ယောက်ျားတိစွာ ဗမာ‌လူမျိုးတိကဲ့သို့ ပင် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ သို့သော် ဒယောကို ပက်ခုံးမာ တင်ထားရေ။ မမာ့တိစွာ (တောင်သမဝတ်) ဟုခေါ်ရေ အဖြူရောင် ဝတ်လုံရှည်နှင် အရဲရောင်နှင် အမဲရောင်ပုဝါကို ရင်သားမှ ခါးအထိ  ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ပုဝါဧ့အရောင်စွာ အမျိုးသမီးတဦးဧ့ အသက်အရွယ်နန့် အိမ်ထောင်ရီးကို ပြောပြရေ။ ကလိန့်မေသျှေတိစွာ အဖြူရောင်ပုဝါကို ဝတ်ဆင်ကတ်ပြီး၊ အမျိုးသမီးသျှေကလိန်မေတိစွာ အရဲရောင်ပုဝါကို ဝတ်ဆင်ကတ်ပနာ၊ အိမ်ထောင်သည်အမျိုးသမီးတိစွာ အမဲအရောင်  ပုဝါကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;''

=== နီထိုင်မှု ===
တောင်သားလူမျိုးရို့စွာ လယ်ယာနန့် ခြံများ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်၏။  စပါး၊ ပဲ၊ ‌ရှောက်၊ လိမ္မော်၊ ကြက်သွန်၊ ငရုတ် စရေ ‌ကောက်ပဲသီးနှံများ စိုက်ပျိုးကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ‌နီထိုင်စား‌ရေက်ရာမာ ‌ဒေါင်းလန်းကြီးတခု မာ ထမင်းဟင်းပြည့်စုံစွာထည့်လို့ အိမ်သားအားလုံးဝိုင်းဖွဲ့ပြီးကေ လက်‌ရေတပြင်တည်း စား‌ရေက်‌လိဟိရေ။‌&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; တောင်သားလူမျိုး အပျိုလပျိုစွာ မိဘသ‌ဘောတူသူနန့်သာ ထိမ်းမြားရ ‌လီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ ၁၉၆၁&lt;/ref&gt; ရိုးရာအိမ်တိကို သစ်သားဖြင့်တည်ဆောက်ထားပြီးသား သံချောင်းတိမပါဟိဘဲ သစ်သားကပ္ပဇာတိကို အသုံးပြုပနာ အဆောက်အဦများ တွဲချိတ်ထားရေ။

== ဘာသာရီး ==
တောင်သားလူမျိုးရို့စွာ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>qdtku783hhtc4iosxoc4rocf8eipd9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထမန်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4148</id>
    <revision>
      <id>18132</id>
      <timestamp>2026-06-06T08:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; '''ထမန်းလူမျိုး'''စွာ တိဗက် မြန်မာအစုဝင် သက်အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံအထက် ချင်းတွင်းခရိုင်ဧ့မြောက်ဘက် ရှမ်း၊ ကချင်နန့် ချင်းနယ်မြီရို့ ဆုံရာဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရ...&quot;</comment>
      <origin>18132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="ecgkd9wf3lndpksmz1hf7qen12r2fsi" xml:space="preserve">
'''ထမန်းလူမျိုး'''စွာ တိဗက် မြန်မာအစုဝင် သက်အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံအထက် ချင်းတွင်းခရိုင်ဧ့မြောက်ဘက် ရှမ်း၊ ကချင်နန့် ချင်းနယ်မြီရို့ ဆုံရာဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ လူဦးရွီ ၁ဝဝဝ လှောက်ဟိဧ့။ ထမန်းရို့ပြောဆိုရေ စကားစွာ ကချင်စကား၊ နာဂစကားရို့နန့် အဆက်အစပ် ဟိရေဟု ယူဆရ၏။ 

ယေကေလဲ ကဒူးစကားပိုင်ပင် ရှမ်းနန့်ချင်းရို့၏ အငွိအသက်မကင်းစွာကို တွိရ၏။ လူမျိုး အဆက်အနွယ်အားဖြင့် [[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]]ရို့နန့် ဆက်စပ်မှုဟိရေဟု ယူဆရ၏။ ထမန်းလူဦးရွီမာ နည်းပါးလှပေရာ ထမန်းရွာဆိုပနာ နာဂတောင်တန်းခရိုင် ဟုမ္မလင်းနယ်မာ [[ထမံသီရွာ|ထမန်စွာ]] တရွာတည်းရာဟိ၏။ ယကေလေ့ အထက်ချင်းခရိုင်ဧ့ မြောက်စူးစူးဟိ ရွာချေမာလည်း ထမန်းလူမျိုးစိကေချေကို တွိရလီရေ။

===[[သမန်းကျား]](သို့)ထမန်းကျား===
ထမန်းရို့စွာ လူစင်စစ်မှ ကျားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပနာ ကိုယ်ရို့ပိုင်ပစ္စည်းတိကို ခိုးယူသူရို့အား ဒုက္ခပီးလိဟိကြောင်းကို အယင်အထက်ချင်းတွင်းအရီးပိုင်ဖြစ်ခဘူးသူ မစ္စတာ ဂရန့်ဗရောင်းဆိုသူက ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်မာ စာအုပ်ရီးသား ထုတ်ဝီခလီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၅)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>ecgkd9wf3lndpksmz1hf7qen12r2fsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထရုမ်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4149</id>
    <revision>
      <id>18133</id>
      <timestamp>2026-06-06T08:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group            = ထရုမ်းလူမျိုး | image            =  | image_caption    =  | population       = ၁၇၉ (၂၀၁၅)&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Nyunt Nyunt Win | title = The Taron: one of the hidden groups of hill ethnic groups in Myanmar | journal = Mandalay University Research Journal | volume = 6 | pages = 1-9 | date = 2015 | language = en | url = https://meral.edu.mm/record/921/files/The%20Taron%20one%20of%20t...&quot;</comment>
      <origin>18133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13523" sha1="3dm7zoefs27uvhm1h8jil0u1r0e5dr0" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = ထရုမ်းလူမျိုး
| image            = 
| image_caption    = 
| population       = ၁၇၉ (၂၀၁၅)&lt;ref&gt;{{cite journal
| last = Nyunt Nyunt Win
| title = The Taron: one of the hidden groups of hill ethnic groups in Myanmar
| journal = Mandalay University Research Journal
| volume = 6
| pages = 1-9
| date = 2015
| language = en
| url = https://meral.edu.mm/record/921/files/The%20Taron%20one%20of%20the%20hidden%20groups%20of%20hill%20ethnic%20groups%20in%20Myanmar.pdf
| access-date = 2023-03-26}}&lt;/ref&gt;
| popplace         = {{flag|Myanmar}}
| region1          = 
| pop1             = 
| ref1             = 
| region2          = 
| pop2             = 
| ref2             = 
| rels             = 
| langs            = [[ဒူရုံဘာသာစကား|ဒူရုံ]], L2: [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]
| related          = [[ဒူရုံလူမျိုး|ဒူရုံ]]၊ [[နူးလူမျိုး|နူး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]
}}
'''ထရုမ်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ထရုံလူမျိုး'''တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း ဟိမဝန္တာ တောင်ခြီရင်း ဒေသများမာ နီထိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစု ဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းရို့၏ လူဦးရွီစွာ လုံးဝ ကွယ်ပျောက်လုနီးနီးအထိ ကျဆင်းဗျာယ်ဟိရေ။ ယင်းရို့ကို &quot;အရှိအာသျှ ပစ်ဂမီများ&quot; လို့လေ့ ရည်ညွှန်းကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်များမာ [[တိဗက်]]ကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ရေ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]မာ စုစည်းနီထိုင်ရေ [[ဒူရုံလူမျိုး|ဒူရုံလူမျိုးစု]]မှ ဆင်းသက်လာရေဟု ယူဆရရေ။&lt;ref name=&quot;myanmarburma&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myanmarburma.com/blog/591/the-uncertain-fate-of-myanmars-little-people|title=The Uncertain Fate of Myanmar's Little People|publisher=myanmarburma.com|date=22 March 2013|accessdate=12 August 2013}}&lt;/ref&gt;

ဗဟိုအာဖရိကဟိ ပစ်ဂမီလူမျိုးတိနန့် အရှိတောင်အာသျှဟိ နီဂရီတိုလူမျိုးတိကဲ့သို့ပင် ထရုမ်းလူမျိုးတိစွာ အရပ်အလွန်တိုကတ်ပြီး၊ အမျိုးသားတိဧ့ ပျမ်းမျှအရပ်ရေ {{Convert|149|cm|ftin}}၊ အမျိုးသမီးတိ၏ ပျမ်းမျှအရပ်ရေ {{Convert|140|cm|ftin}} ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Trost |first=Wolfgang H. |date=2024-02-17 |title=Almost Gone: The Tarong of Myanmar’s Far North |url=https://www.irrawaddy.com/from-the-archive/almost-gone-the-tarong-of-myanmars-far-north.html |work=The Irrawaddy}}&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
ထရုမ်းလူမျိုးတိစွာ ယင်းရို့၏ မူရင်းနီရပ်ဖြစ်ရေ ထရုမ်မြစ် (ဒူရုံ/ဒူလောင်)ဧ့ မြစ်ဖျားခံရာဒေသမှ နာမည်ကို ရဟိခခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းရို့၏ မူရင်းနီရပ်ကို လွန်ခရေ နှစ် ၂၀၀ ခန့်က စွန့်ခွာလာပြီးနောက်၊ ထရုမ်းလူမျိုးတိစွာ သာလာလာခါ ခင်ဇိုင်းမှတဆင့် မြန်မာပိုင်နက်နယ်မြီအတွင်းကို ပြောင်းရွိဝင်ရောက်လှာခရေ။ ယင်းရို့စွာ [[ပူတာအိုခရိုင်]]၊ [[နောင်မွန်းမြို့နယ်]]ဟိ အဒန်လောင်မြစ်ဝှမ်းအောက်ပိုင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်မာ အခြီချနီထိုင်ခကတ်တေ။ ထိုဒေသဧ့ ပထဝီဝင်အနိန်အထားမာ သစ်တောထူထပ်လို့ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းရေ တောင်ကုန်းများ၊ ရီစီးသန်ရေ ချောင်းများ၊ နှင်းဖုံးတောင်များ ပါဝင်ကာ၊ အပြာရောင်သိုး နန့် အရွက်စားပြားဆတ် ပိုင်ယှောင် ယှားပါးသားရဲတိရစ္ဆာန်များ နီထိုင်ရာဒေသဖြစ်တေ။

၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များမာ မြန်မာသုတေသနအဖွဲ့တစ်တိုင်သားမှ မျိုးရိုးစစ် ပစ်ဂမီလူမျိုး ၅၀ ကျော် ကို တွိဟိခပြီးကေ၊ မွီးရာပါ အိုင်အိုဒင်းချို့တဲ့မှုရောဂါ၊ ဉာဏ်ရည်မမီခြင်း၊ [[လိုင်ဖင်းကြီးရောဂါ]]၊ ကြွက်သားတောင့်တင်းခြင်းနန့် အရာ ကိုယ်ခန္ဓာနန့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရေ ရောဂါဝေဒနာတိကို သတိပြုမိခကေလေ့၊ ဟိုလူ့အဖွဲ့အစည်းစွာ မိမိ ရပ်တည်နှိုင်ဖို့ဟု ယူဆခကတ်တေ။&lt;ref name=Alan&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wiSs0q_L-98 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211219/wiSs0q_L-98 |archive-date=2021-12-19 |url-status=live|website=[[YouTube]]|title=The Moth Presents Alan Rabinowitz: The Last Taron|date=November 17, 2011}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

ကချင်ပြည်နယ် အီးချမ်းသာယာရီးနန့် ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီမှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မာ တာဝန်ပီးအပ်ခရေ ကွင်းဆင်းလို့့လာမှုတခုက မျိုးရိုးစစ် ထရုမ်းလူမျိုး ၈ ဦးသာ ကျန်ဟိလီရေကို ဖော်ထုတ်ပြသခရေ။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ဦးတေဇ အစီအစိုင်နန့် ထရုန်လူပုအချေတဦး ရန်ကုန်ရောက်ဟိ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/09/25/48588.html |access-date=၁၀ ဒီဇန်ဘာ ၂၀၂၅ |work=ဧရာဝတီ |date=၂၅ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt; ဒေအချက်စွာ ထရုမ်းလူမျိုးတိကို ဒေနိကမ္ဘာထက်မာ ကွယ်ပျောက်လုနီးပါး အန္တရာယ်အဟိဆုံး လူဦးရွီတိထဲက တခု ဖြစ်စီခရေ။

[[:en:Alan Rabinowitz|အလန် ရာဘီနိုဝစ်ဇ်]] စွာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းမာ ထရုမ်းပစ်ဂမီတိ၏ ရွာသို့ လားရောက်လိ့လာခရေ။&lt;ref name=Alan/&gt; ကျန်ဟိရေ မျိုးရိုးစစ် ထရုမ်းလူမျိုးတိထဲက အသက် ၃၉ နှစ်ဟိ အထွီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သူ ဒါဝီ က မွီးလာရေ ထရုမ်းအချေတိစွာ အကြောင်းရင်းမသိရဘဲ မွီးရာပါ ချို့ယွင်းချက်တိ ပိုပြီးကေပြင်းထန်လာနီကြောင်း ယှင်းပြခရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ထရုမ်းလူကြီးတိစွာ နောက်ထပ် ကိုယ်လက်အင်္ဂါ မပြည့်စုံရေ ကောင်မချေျား မမွီးဖွားစီရန်အတွက် ယင်းရို့၏ လူဦးရွီကို မျိုးတုံးကွယ်ပျောက်လားဖို့ ဆုံးဖြတ်ခကတ်တေ။ ဒါဝီ ငယ်စဉ်ကပင် ယင်းဧ့ဖခင်က ထိမ်းမြားခြင်း သို့မဟုတ် အချေယူခြင်း မပြုလုပ်ဖို့ တောင်းဆိုခရေ။ ရာဘီနိုဝစ်ဇ် လာရောက်ယားနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မာ ကယ်လီဖိုးနီးယား သိပ္ပံအကယ်ဒမီမှ မနုဿဗေဒပညာသျှင် ပီ ခရစ်စတီယန် ကလီးဂါ က လိုက်လံလိ့လာခရေ။ ထိုနောက်မာ၊ ဒါဝီစွာ ဇနီးစွာ ရှာဖွီဖို့အတွက် တိဗက် သို့မဟုတ် ယူနန်သို့ ခရီးလားမည်ဖြစ်ကတ်ောင်း ကြေညာခရေ၊ ဇာကြောင့်ဆိုကေ တာရုံ/ဒူရုံလူမျိုး မကန်မဝှန် ထိုနီရာတွင် နီထိုင်အတွက်နန့် ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;canyons&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.canyonsworldwide.com/tibet/dawiNewsletter/html/search_for_the_dawi.html|title=The search for 'Dawi'|publisher=canyonsworldwide.com|accessdate=12 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908131226/http://canyonsworldwide.com/tibet/dawiNewsletter/html/search_for_the_dawi.html#|archive-date=2013-09-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ဒူရုံလူမျိုးတိနန့် ဆက်စပ်မှု==
[[:en:Richard D. Fisher|ရစ်ချတ် ဒီ ဖစ်ရှာ]] မှ အဆိုပြုကပင်ာ ထရုမ်းလူမျိုးတိစွာ တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ဟိ ဒူလုံတောင်ကြားမာ အခြီစိုက်ရေ [[ဒူရုံလူမျိုး]]မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်တေ။ လက်ဟိမာ ထိုတောင်ကြားဟိ သတ်မှတ်ထားရေ ရွာ ခြောက်ရွာမာ ဒူရုံတိုင်းရင်းသား လူမျိုး ၅,၀၀၀ ခန့် နီထိုင်ကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;canyons&quot;/&gt; ဒေယူဆချက်စွာ ကလီးဂါဧ့ လိ့လာမှုအပေါ် အခြီခံထားခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ဒူရုံစွာ ထရုမ်းအတွက် တရုတ်ဝေါဟာရသာ ဖြစ်တေဟု ဆိုရေ။

လူမျိုးစုနှစ်ခုကြား မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ ဆင်တူမှုတိကို လိ့လာတွိဟိထားပြီးသား၊ ထရုမ်းလူမျိုးအားလုံးစွာ ၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်များမာ တိဗက်မှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရွှိပြောင်းလှာခရေ ဒူရုံလူမျိုး သုံးဦးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်တေဟု ဆိုထားရေ။&lt;ref name=&quot;myanmarburma&quot;/&gt;

== ယိုင်ကျေးမှု ==
ထရုမ်းလူမျိုးအများစုစွာ ယင်းရို့၏ အိမ်နီးချင်း ရဝမ်လူမျိုးတိကဲ့သို့ပင် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ယင်းရို့စွာ အယင်က သဘာဝနတ်ကိုးကွယ်မှု တမျိုးကို ကျင့်သုံးခကတ်ရား၊ ထိုဘာသာရီးဆိုင်ရေ ရိုးရာဓလိတိကို ''နမ်းဆာ'' ဟုခေါ်ရေ နတ်ဆရာတဦးက ဦးဆောင်ခရေ။.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:ကချင်လူမျိုးစုတိ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>3dm7zoefs27uvhm1h8jil0u1r0e5dr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထားဝယ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4150</id>
    <revision>
      <id>18134</id>
      <timestamp>2026-06-06T08:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{copy edit}} '''ထားဝယ်လူမျိုး'''  ([[အိန်းဂလိချ်]]:Dawei/Tavoyan)စွာ ဘာသာဗေဒညာသျှင်ရို့ဧ့ အဆိုအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ အရာ[[မြန်မာ]]အုပ်စုဝင်တိဖြစ်က...&quot;</comment>
      <origin>18134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23355" sha1="g4uilhk5i31hfwdsvdzoi8wkxdng8le" xml:space="preserve">{{copy edit}}
'''ထားဝယ်လူမျိုး'''  ([[အိန်းဂလိချ်]]:Dawei/Tavoyan)စွာ ဘာသာဗေဒညာသျှင်ရို့ဧ့ အဆိုအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ အရာ[[မြန်မာ]]အုပ်စုဝင်တိဖြစ်ကတ်တေ [[ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုး]]၊ [[မရူ]] အစဟိစွာရို့ကဲ့သို့ မဟုတ်မူဘဲ၊ [[အောက်သား]]ရို့နန့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ဓလိ့ယိုင်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုရို့မာ ထပ်တူနီးပါးမျှတူညီ​ပြီး ကွဲလွဲမှုစိကေချေ ဟိရေ။ [[ရခိုင်]]၊ [[ထားဝယ်]]၊ [[ဓနု]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုး]]၊ [[မြိတ်]]၊ [[ယော]] အစဟိစွာရို့စွာ မျိုးနွယ်တခုတည်းမှဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ယူဆရရေ။ထားဝယ်လူမျိုးများမာ [[မီးပုံပျံဦးကျော်ကေ]]၊  [[သူရမချစ်ပို]]၊ [[ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး]]၊ [[ဝန်ကြီးဦးဗဆွေ]]၊ [[တွေ့မရှောင်]] ရို့စွာထင်ရှားရေ။ထားဝယ်သား[[ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး]]စွာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးသမိုင်းမာ ထင်ရှားသူဖြစ်တေ။
{{Infobox ethnic group
| group = Dawei
| native_name = {{my|ထားဝယ်}}
| native_name_lang = my
| flag = File:Dawei National Flag.png
| flag_caption = ထားဝယ်အမျိုးသားအလံ

| population = &lt;!-- total population worldwide --&gt;
| genealogy = 
| region1 = {{flag|Burma}}
| pop1 = ၈၀၀,၀၀၀&lt;ref&gt;{{https://joshuaproject.net/people_groups/19250/BM}}&lt;/ref&gt;
| ref1 = &lt;!-- &lt;ref&gt;erence/s supporting pop1 data --&gt;
| region2 = {{flag|Thailand}}
| pop2 = ၁၅၀,၀၀၀
| ref2 = 
| region3 = 
| pop3 = 
| ref3 = 
| languages = [[ထားဝယ်စကား]]
| religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related_groups = [[ဗမာ]], [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]], [[အင်းသား]]|ဓနု

| footnotes = 
}}

==ဇစ်မြစ်==
ထားဝယ်လူမျိုးတိစွာ မြန်မာ့သမိုင်းမတင်မီကာလ ကျောက်ခေတ် ကြီးခေတ်၊သံခေတ်၊ ကမ္ဘာဦးလူသားအရင်းမြစ် စတင်ပေါ်ပေါက်စဉ်အချိန်ကပင် ထားဝယ်ဒေသမာ လူသားတိ စတင်နီထိုင်လာပြီး ခေတ်ကာလအလိုက် လူမျိုးဆိုရေ ဝေါဟာရ ပေါ်လှာရပုံမာ အဆိုအမျိုးမျိုး ဟိကတ်ကေလေ့ ထားဝယ်လူမျိုးစွာ ဒေနိအချိန်ထိ အထင်အရှား ဟိနီသိမ့်ရေ။ 

[[ထားဝယ်ယိုင်ကျေးမှုပြတိုက်]]မာ ထားဝယ်ဒေသဧ့ သမိုင်းစဉ်ကို ကျောက်ခေတ်ဦး ကျောက်ခေတ်လယ် ကျောက်ခေတ်နှောင်း ကြီးခေတ် သံခေတ် ပျူခေတ် ပုဂံခေတ် စသည်အနိန်နန့် ခေတ်အဆက်ဆက် လူသားတိနီထိုင်ခမှုဖြစ်စိုင် အထောက်အထားတိကို စနစ်တကျ ခင်းကျင်းပြသထားရေ။

တချို့ကမူ မြတ်စွာဘုရား ထက်ဝယ်ဖွဲ့ ခွေ ဆွမ်းစားပီးရေအရပ်အား မွန်ရို့က 'ထဝါယ်/ထဝဲါ' (ထဝိုင်) ဟုခေါ်ရာမှ ထားဝယ်ဖြစ်လာရေဟုဆိုလို့ တချို့ပုဂ္ဂိုလ် တိကလည်း [[နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)|နရပတိစည်သူမင်းကြီး]]စွာ အဂု [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်|လောင်းလုံးမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်မားရွာ]]ဒေသနံဘေး၊ ဒေါင့်ကွယ်မြို့ကို တည်ထောင်လို့၊ ထိုဒေါင့်ကွယ်မှ ထားဝယ်ဟု ရွိပြောင်းလဲလာရေဟု ဆိုကတ်ပြန်ရေ။

ထားဝယ်ဆိုရေ ဝေါဟာရကို ပရုန်းနရုန်း အစောဆုံးတွိဟိရရေမာ AD-(5-6) ရာစု လျန်မင်းဆက်သမိုင်းမှတ်တမ်းမာ ထော်ဝမ်ဆိုရေ နာမည်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီးသား ဖြစ်တေကို တွိရရေ။ ပြည်မား စာမှတ်တမ်းအနိန်နန့် AD-11-12 ရာစုကာလမာ အစောဆုံးတွိရရေ။

ထားဝယ်လူမျိုးစွာ ကျောက် ကြီး သံ ပျူ စရေ အဆက်ဆက်ရေ ခေတ်များအလိုက် အစုအဖွဲ့တခုခုကို ​လူမျိုးဆိုရေ နာမည်ပညတ် မခေါ်ဝေါ်ကြမီကပင်ပင် ထားဝယ်ဒေသမာ အစိုင်အဆက် မှီတင်းနီထိုင်လာခကတ်ရား ပျူခေတ်လယ်ဆိုပနာ ခေါ်နှိုင်ရေ AD-5-6 ရာစုမာ ထားဝယ်ဆိုရေလူမျိုး ထားဝယ်ဆိုရေဒေသ အဖြစ် ​ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းမှတ်တမ်းမှ ပီပြင်ထင်ရှားစွာ ဟိနိန်ယာ ဖြစ်တေလို့ အခိုင်အမာတွိဟိရရေ။&lt;ref name=&quot;akp&quot;/&gt;

အထောက်အထားအရဆိုလျင် ထားဝယ်အရပ်ရေ မြန်မာမင်းရို့ ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာမာ စစ်လမ်းကျသဖြင့် [[ပုဂံခေတ်]]ကပင်လျှင်၊ အဆက်အဆံ အကူးအလူး ဟိဟန်တူစွာ [[ထားဝယ်လူမျိုး]]ရို့စွာ မြန်မာအမျိုးသားအား ဂံသားဟု ပုဂံသားအဖြစ် ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်စွာကို ထောက်ထားနိုင်လီရေ။

(ဒဝယ်ဆောင်/ဓားဝယ်ဆောင်မှ အသံထွက်ထားဝယ်ဆောင်ဖြစ်လာရေ။ )

ဂုချိန်ခါ တောင်ပိုင်းသျှမ်းပြည်၊ အင်းလေးဒေသမာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ [[အင်းသား]]ရို့စွာလည်း၊ ထားဝယ်လူမျိုးဆက် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကတ်ရေ။ အင်းသားစကားနန့် ထားဝယ်စကားရို့မာ များစွာတူကတ်၏။ ယေကေလဲ ထားဝယ်သားတိ ဇာမျိုးဇာပိုင် အင်းထဲကိုရောက်ဟိလာရေဆိုရေအချက်မာကား အယူအဆ အမျိုးမျိုးဟိကတ်၏။ 

ထားဝယ်လူမျိုးတိစွာ သက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုအတွက် ကုန်သွယ်လယ်လုပ် ယာခွတ်၊ ဟင်းခင်းစိုက်ခြင်းနန့် ယက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊သတ္တုတွင်း ရှာဖွီတူးဖော်ခြင်းအမှုရို့ကို ပြုကတ်တေ။ ထားဝယ်ခရိုင်စွာ မြန်မာနိုင်ငံမားဟိ အရာတခြားသော ဒေသတိနန့် ကုန်းကြောင်း၊ ရီလမ်း၊ လီလမ်းခရီး ဆက်သွယ်ကောင်းမွန်သဖြင့် ထားဝယ်သားတိစွာ မြန်မာနိုင်ငံအဝှမ်း နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ 

ထားဝယ်သားတိစွာ အများအားဖြင့် ဖြောင့်မတ်ရိုးသားလို့ မဟုတ်မခံရေ ဇွဲသတ္တိကောင်းသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ထားဝယ်သားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နီတတ်ကတ်တေ။ 

၁၉ဝ၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ ထားဝယ်လူမျိုးဦးရေ ၉၄၈ ယောက်ဟိကေလေ့ ၁၉၅၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရမူ ၁၅၉,၁၇၄ ယောက်ဟိရေ။
တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဧ့ ပင်ရင်းလူမျိုးဖြစ်ပြီးကေ တိုင်းအထဲလူဦးရွီးအများဆုံးနီထိုင်ကြောင်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ သိဟိရပါရေ။

== ဘာသာစကား ==
{{main|ထားဝယ်စကား}}
ဒေနိ ထားဝယ်လူမျိုးများ ပြောဆိုနီကတ်ရေ စကားတိမာ ပေါရာဏ၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ မွန်စကားတိ ရောစပ်ဗျာယ်ဟိ၏။ ယေကေလဲ အရာဇာ လူမျိုးတိနန့်မျှ မဆက်စပ်ရေ [[ထားဝယ်စကား]]စစ်စစ် ပေါရဏစကားလုံးတိလည်း ဟိရေ။ မြန်မာ၊မြိတ်၊ထားဝယ်ရို့စွာ ဘာသာဗေဒအရတော်တော်နီးစပ်မှုလည်းဟိရေကိုတွိရရေ။

ထားဝယ်ဘာသာစကား=မြန်မာဘာသာစကား

မားမာဘဲ့မှု‌ခရာဝ=သာလီစွပါ

ဗြန်/ကပ်=ဖေသာ 

ခွ/ခေါ့ဗော့ =တန်းခါး 

ပ္လန်ကွေ့=ပြန်ကွိ့

မုက္လောဆီ=မုန့်ဟင်းခါး၊မုလတ်ရေက်= မုန့်လက်သုပ်(ထားဝယ်မုန့်တီ)

မုဗန် =မုန့်တီဖက်

နောန်းနောန်/မေးမေ=ကိုကို/မမ

စီခွားသီး=ဖရဲသီး

ခွားသီး=သခွားသီး

မ္ဟောလေသီး=ဂေါ်ယိုင်သီး

ဇင်းသီး=မညင်းသီး 

သျှစ်သီး=နွားစားသရက် 

ဟိးခိုသီး=ပဒကာသီး

ဇင်းသီး=မညင်းသီး

မှန်း=ထမင်း

အီ=အိမ်

ဆိုးဖ္လူ/စောန်=‌ောင်

ပ္လိပန်း=စံပယ်ပန်း

ဘုရားဖူး=ဖျားဖူး

သျှစ်သီး=နွားစားသရက်

သျှစ်က္လစ်သီး=သီဟိုဠ်သီး

ရှားပန်း=ချရားပန်း

ဝါ=ရွာ

ဖောင်း=ဖုန်း

ကြစ်သား=ကြက်သား

ယပ်တောန်=ယပ်တောင်

ငယ်ဂျင်း=သူငယ်ချင်း

ကွဲ=ကျွဲ

ဟို/ရှင်=ချို/ချိုင် (အရသာ)

ချော့တိုအုန်းသီး=အူနီသီး

သစ်ပန်=အပင်

ကျေးဇုတန်ဟှယ်=ကျေးဇုပါနန်း

== ယိုင်ကျေးမှု ==
ထားဝယ်လူမျိုးရို့သီဆိုကတ်ရေ ထားဝယ်ဒိန်းတေးခြင်းမာကား ထားဝယ်ရို့၏ ကျော်ကြားရေ ယိုင်ကျေးမှုအနုပညာတခု ဖြစ်လီရေ။ မြန်မာရို့ တဖက်ပိတ်စည်ဝိုင်းနန့် စိကေချေဆင်ရေလို့ ဆိုရပေမည်။ ဒိန်းတေးခြင်းကို တယောက်ကတိုင်လို့ သံပြိုင်မာ အတိက လိုက်ပြီးကေဆိုရရေ။ သပိတ်မျှောပွဲ အိုးခက်ရွက်အက နှစ်ကျိတ်သျှစ်ဆူဘုရားပွဲ ရို့မာထင်ရှားရေ။ 

ရှေးထားဝယ် အကတခုဖြစ်ရေ [[ရမ်းက]] (ယန်းအက) ဆိုရေ အကမာလေ့သော့ ထင်ရှားကျော်ကြားရေ။ ဂုချိန်ခါမာ အရပ်ထဲမာ သီးသန့်ကလေ့ မဟိ​ကြ​တော့ဘဲ ထားဝယ်ရိုးရာ​ပွဲတော်တိနန့် နိုင်ငံ​​တော်မှကျင်းပရေ
ပြည်ထောင်စုပွဲပိုင်ယှောင် အခမ်းအနား​များမာသာ ကပြဖျော်ဖြီကတ်စွာကို တွိရရေ။ ထားဝယ်ကျေးလက်ကျွန်းရွာရို့မာ မြန်မာရို့၏ ကြက်တိုက်ပွဲကျင်းပပိုင် ခေတ်စားရေ ပျော်ရွှင်မှုတရပ်ကား ထားဝယ်လူမျိုးရို့၏ ကျွဲတိုက်ပွဲတိပင် ဖြစ်၏။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၅)&lt;/ref&gt;

ကျန်စစ်သားမင်းကြီးဧ့ နန်းတည် ရှေးမြန်မာကျောက်စာ (အေဒီ-၁၁၀၂)မာ မြန်မာကို &quot;မိရ္မာ&quot; (မြန်မာမဖြစ်သိမ့်)ပေါ်ချိန်မာ ထားဝယ်မြို့စားတဗျင်းများလွန်းူဒါန်းပူဇော် ရေ အုတ်ခွက်ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များမာ (ထားဝယ်ဘာသာဖြင့်) &quot;ဝါယ်&quot; ပေါ်နေနန့်ပြီး ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;ဦးမြ၊ ရှေးဟောင်းအုတ်ခွက် ရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်များ၊ ပတွဲ-စာ ၅၇-၅၈&lt;/ref&gt; လက်ဟိ ထားဝယ်မြို့မြောက်ဘက် သျှစ်မိုင်ခန့်အကွာမာဟိရေ (သာဂရ) ခေါ် ထားဝယ်မြို့ဟောင်း(လက်ဟိ- မြို့ဟောင်းကျေးရွာ) စွာ သက္ကရာဇ်(၁၁၃-၁၂၃)/ အေဒီ-(၇၅၁-၇၆၁)မာ တည်ရေလို့ အထောက်အထားဟိခရေ။ အေဒီ(၅၀၀)မှ အေဒီ(၈၃၂)အထိ တည်ဟိခရေ ဒုတိယ ပျူနိုင်ငံတော်သရေတနားချေတဗွေချေရာနန့်ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်နီရေ။&lt;ref&gt;ဗိုလ်မှူးဗရှင်၊ အနော်ရထာအစက မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ-၈၁&lt;/ref&gt;

ဒေနိ မြန်မာစကား၊ စာအရီးအသားရို့မာ လုံးဝမဟိရေ (လ-ဆွဲ)သံများ၊ (အော)သရနောက် &quot;န&quot; သတ်သံတိစွာ ထားဝယ်စကားမာ ဒေနိန့်ထိသုံးစွဲနီတုန်း ဖြစ်ပြီးကေ၊ ထိုအသံ(စာလုံးပေါင်းများ)စွာ မြန်မာထက်စောလို့ ပေါ်ခရေလို့ ပညာသျှင် များ ခန့်မှန်းအဆိုပြုထားရေ ပျူစာမာ ဟိနီခြင်း၊&lt;ref&gt;မြစာတီကျောက်စာ လေးဘာသာ၊ နိုင်ငံတော်ပြတိုက်၊ ယိုင်ကျေးမှုဗိမာန်၊ ၁၉၅၄&lt;/ref&gt; အာကာဓာတ်ပုံမှ ဖတ်ရှုလိ့လာချက်အရ၊ သာဂရ(ထားဝယ်မြို့ဟောင်း) ဧ့ မြို့ရိုးသဏ္ဌာန်စွာ ဘဲဥပုံလေ့မက စက်ဝိုင်းပုံလေ့မကျရေ အဝန်းအဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ဟိပြီးး သရေတနားချေတဗွေချေရာမှ မြို့ရိုးတိနန့်ဆင်တူနီခြင်း။&lt;ref&gt; ဦးအောင်မြင့် (သစ်တော) မြန်မာ့မြို့ဟောင်းတိကို အာကာဓာတ်ပုံမှ ဖတ်ရှုလိ့လာချက် (လက်နှိပ်စက်မူ) အမှတ်-၂၊ ၁၉၇၃)&lt;/ref&gt; ဦးအောင်မြင့်(သစ်တော)ဧ့ စာတမ်းတိကို အထောက်အထားပြုပနာ တရားဝင် မြန်မာ့သမိုင်း ကျမ်းစာတစောင်မာ ရှေးဟောင်းမြို့ဝိုင်းငါးမြို့ (သရေတနားချေတဗွေချေရာ၊ မိုင်းမော၊ ဝေသာလီ၊ ဝတီး နန့် သာဂရ) ရို့ကို စကေးပုံနန့်တကွ အရွယ်ပမာဏချင်း နှိုင်းနိူင်းဖော်ပြထားရာ၊ သရေတနားချေတဗွေချေရာရေ အကြီးဆုံးဖြစ်ပနာ မိုင်းမောစွာ ဒုတိယ ဖြစ်တေကို တွိရရေ။ ဝေသာလီ၊ ဝတီး နန့် သာဂရရို့မာ တတိယ၊ စတုတ္ထ နန့် ပဉ္စမ အသီးသီးရို့ဖြစ်တေ။ အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် ခြားနားမှုဟိရေ် လည်း မြို့ဝိုင်းပုံမာ ဆင်တူစွာဟု ဖော်ပြနိန်ရေ။

== နီထိုင်ရာနီရာ ==
ထားဝယ်လူမျိုးတိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] တလျောက် ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]၊ [[ရေဖြူမြို့နယ်]] နန့် [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]ရို့မာ ထားဝယ်လူမျိုးအများဆုံးနီထိုင်ကတ်ပြီး ယင့်ချင့်ဒေသလူဦးရွီဧ့ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်စွာ ထားဝယ်လူမျိုးများဖြစ်ကတ်တေ။ ထားဝယ်ခရိုင်‌အထဲဟိ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]စွာ ထားဝယ်လူမျိုး သီးသန့်နီထိုင်ရေမြို့နယ်တခုအဖြစ် ထင်ရှားရေ။ မြိတ်ခရိုင် [[ပုလောမြို့နယ်]] အထဲဟိ [[ပလမြို့နယ်ခွဲ]] မာလည်း အများစုနီထိုင်ကတ်ပြီး ဒေသလူဦးရွီဧ့ ၅၉% ခန့်စွာ ထားဝယ်လူမျိုးတိဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် [[မြိတ်ခရိုင်]] နန့် [[ကော့ရေင်းခရိုင်]]ရို့မာလည်း စိကေချေ ပျံ့နှံနီထိုင်ကတ်ရေ။
[[ဖိုင်:Dawei_19.jpg|thumb|center|alt=ထားဝယ်မြို့ ရွှီတောင်ဇာတီတော်
Shwe Taung Pagoda, Dawei|ထားဝယ်မြို့ ရွှေတောင်စားစေတီတော်]]

==ကိုးကား==
{{reflist|
&lt;ref&gt;ဦးဖေမောင်တင်၊ ဘာသာစကားယိုင်ကျေးမှု၊ မြန်မာ့ဝထုသမိုင်းအစနန့် စာ-၃၁၀&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt; အဂုတင်ပြခရေ အချက်အလက်တိအားလုံးစွာ စာတမ်းရှင် ဆရာ မောင်ချေတင့်&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;akp&quot;&gt;အာကာဖြိုး(ကံပေါက်)၊ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ထားဝယ်နန့် သမိုင်းတင်ပြီးခေတ် ထားဝယ်။ ၂၀၁၇။
&lt;ref name=&gt;နောန်အောန်မျိုး၊ ထားဝယ်တိုင်းရင်းသားဓလိ့ထုံးတမ်း၊ ၂၀၂၁။
}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>g4uilhk5i31hfwdsvdzoi8wkxdng8le</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>