ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>840</id>
    <revision>
      <id>18241</id>
      <parentid>2991</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="e4hdg5oxysob1qvwjrrvkbkbeiqgy5p" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:လူအဖွဲ့အစည်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ‎]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>e4hdg5oxysob1qvwjrrvkbkbeiqgy5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မောင်ပေါ်ထွန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1951</id>
    <revision>
      <id>18261</id>
      <parentid>16306</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>141</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Mg_Paw_Tun.png|Mg_Paw_Tun.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Didym|Didym]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Mg Paw Tun.png|]].</comment>
      <origin>18261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11002" sha1="t4kpcxsvrfbwq6casa7jyai403whaj7" xml:space="preserve">{{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ
| အမည် = မောင်ပေါ်ထွန်း
| နာမည်ရင်း =  ဦးခင်မောင်စိုး
| ကလောင်အမည်ခွဲများ = 
| မွီးသက္ကရာဇ် = ၁၄ မေ  ၁၉၃၅ ခုနှစ်
| Bio= ကိုယ်ရီးအကျဉ်းချုပ်
| မွီးဖွားရာနီရာ= မာန်အောင်မြို့နယ်၊ ရေမျက်ဝရွာ
| မိဘနာမည် =  အဖ ပန်းချီ၊ပန်းပု လက်သမား ဆရာကြီး ဦးမောင်ပု၊ အမိ ဒေါ်အေး 
| နိုင်ငံသား = မြန်မာနိုင်ငံ
| လူမျိုး = ရခိုင်
| ကိုးကွယ်ရေဘာသာ = ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
| ပညာအရည်အချင်း =  [[လုပ်သားတိကောလိပ်]]မှ ဝိဇ္ဇာ (သမိုင်းဘွဲ့)၊ ၁၉၇၃ခုနှစ်
| အလုပ်အကိုင် =စာရီးဆရာ
| အိမ်ထောင်ဖက် = 
|သားသမီး = 
|ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု =[[စာရီးဆရာ]]
|ထင်ယှားရေလက်ရာတိ= [[ကန္တာရ စမ်းရေအိုင်၊ မောင့်ဘက်တန်နှင့် အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ၊ ကမ္ဘာ့ရန်၊ အကြီးအကဲ]] စရေ စာအုပ်များ
| ရယှိခရေဆုတိ=  ဘာသာပြန် အမျိုးသားစာပီဆု(၁၉၉၇)၊ ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားစာပီဆု (၂၀၀၆)၊ အမျိုးသားတစ်သက်တာစာပီဆု(၂၀၁၄)
| လက်မှတ်=
| ကွန်ယက် =
 }}
== ငယ်ဘဝ ==
ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်၊ မာန်အောင်မြို့နယ် ရေမျက်ဝရွာတွင် အဖ ပန်းချီ၊ပန်းပု လက်သမား ဆရာ ကြီး ဦးမောင်ပု၊ အမိ ဒေါ်အေး ရို့မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၄ ရက်နိတွင် မွီးဖွားခရေ။ ဝချေတန်း ပညာကို ဇာတိရပ်ရွာ ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းနန့် အထက်တန်း ကျောင်းရို့မာ သင်ကြားခရေ။ ၁၅ နှစ် သားတွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်လာပြီးကေ အလွတ်ပညာကျောင်းတက်ရေ။ လှကော်မာရှယ်ကောလိပ်မှ မြန်မာ လက် ရေးတို ပထမဆု ရခရေ။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပီအသင်း (စာပီဗိမာန်) အဖွဲ့မာ လက်နှိပ်စက် လက်ရေးတိုစာရေးအဖြစ် စတင်အမှုထမ်းခရေ။ ၁၉၆၇-၆၈ခုနှစ်တွင် အခြေခံ ပညာအထက်တန်း စာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ် ဂုဏ်ထူးနန့် အောင်မြင်ရေ။ သတင်းစာပညာ အတတ်သင်ကျောင်း အပတ်စဉ်(၁)တွင် ပထမဆု ရဟိရေ။ ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် လုပ်သားတိကောလိပ်မှ ဝိဇ္ဇာ (သမိုင်းဘွဲ့) ရရေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စာပီဗိမာန် စာအုပ်အသင်း ကြီးကြပ်ရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခရေ။

== စာပီလုပ်ငန်းတိ ==
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စာပန်းချီမဂ္ဂဇင်း၌ ခုနစ်နှစ်အရွယ် သမီးငယ် (Seven Year Old Girls) ရုရှားပုံပြင် ဘာ သာပြန်နန့် စာပီလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခရေ။ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်တိတွင် ဘာသာပြန်ဝတ္ထု၊ ဆောင်း ပါးတိ ကွက်ကြား ကွက်ကြား  ရီးသားခရေ။ စာအုပ်လောက စာစောင်၊ ပန်မဂ္ဂဇင်း၊ ချယ်ရီမဂ္ဂဇင်း နန့် စီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းတိမှာ အယ်ဒီတာ၊ အယ်ဒီတာချုပ်နန့် အတိုင်ပင်ခံ အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခရေ။

စာအုပ်ဟူသည် စာအုပ်ကို မောင်ဆုရှင်နန့် လည်းကောင်း၊ စာနယ်ဇင်း ဟူသည် စာအုပ်ကို မောင်ဆုရှင်၊ သိန်းတင် (ဟံသာဝတီ) ရို့နန့်လည်းကောင်း တွဲဖက်ရီးသား ထုတ်ဝီခရေ။

နိုင်းမြစ်ဝှမ်းမှ တော်လှန်ရေး၊ ကျွန်မချစ်တဲ့ဆူကာနို၊ ပင်တဂွန်၊ ယက်ဖ်တူရှင်ကို၊ မောင့်ဘက်တန်နှင့် အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ၊ ကမ္ဘာ့ရန်၊ အကြီးအကဲ၊ ကျေရာကျေကြောင်း၊ ငွေရှာနည်း ငွေသုံးနည်း၊ စံပြအရောင်း သမား၊ ဟားဗတ်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှာ မသင်ခဲ့ရသမျှ၊ စံပြ ခေါင်းဆောင်မှု၊ ကိုယ်စွမ်းကိုယ်စဖြင့် ကြီးပွား ရေး၊ မဟာဒီလှိုင်း၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်သုံး အင်္ဂလိပ် သဒ္ဒါကျမ်း၊ ခေတ်သစ်ရောင်းဝယ်ရေး ဗျူဟာ၊ ကန္တာ ရစမ်းရေအိုင် စရေ ဘာသာပြန်လုံးချင်း စာအုပ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့် ပြန်ဆို ထုတ်ဝီခပြီး ဖြစ်ရေ။ နာမည်ရင်းမှာ ဦးခင်မောင်စိုးဖြစ်ရေ။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ ၃၄၉၊ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ (၁ဝ)ရပ်ကွက်တွင် နီထိုင်ခပါရေ။

== ရဟိခရေ ဆုတိ ==
၁၉၉၇ ခုနှစ်မာ ဘာသာပြန် အမျိုးသားစာပီဆုကို ကန္တာရစမ်းရေအိုင်စာအုပ်ဖြင့် ရဟိခပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ကံကြမ္မာ အကျဥ်းသားဘာသာပြန်စာအုပ်နန့် ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားစာပီဆု ရဟိခပါရေ။၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ အမျိုးသားတစ်သက်တာစာပီဆုကို ရဟိခပါရေ။

== မောင်ပေါ်ထွန်း ရီးသားပြုစုခရေ စာအုပ်တိ ==

# ကန္တာရ စမ်းရေအိုင်
# ကမ္ဘာ့ရန်
# ကိုယ်စွမ်းကိုယ်စဖြင့် ကြီးပွားရေး
# ကျားဘမ်း သူဌေးကြီး၏ စီးပွားရေး စွန့်စားခန်းများ
# ကျေရာကျေကြောင်း
# ကျွန်မချစ်တဲ့ ဆူကာနို
# ခေတ်သစ် ရောင်းဝယ်ရေးဗျူဟာ
# ငွေရှာနည်း ငွေသုံးနည်း
# စာနယ်ဇင်းဟူသည်
# စာအုပ်ဟူသည်
# စီးပွားရေး လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်တို့ လမ်းစဉ်
# စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဆက်ဆံရေး ကျင့်ဝတ်များ
# စံပြ ခေါင်းဆောင်မှု
# စံပြ အရောင်းသမား
# နိုင်းမြစ်ဝှမ်းမှ တော်လှန်ရေး
# ပီဒိုချီယို၏ စွန့်စားခန်းများ
# ပင်တဂွန်
# မဟာဒီလှိုင်း
# မာယာ
# မောင့်ဘက်တန်နှင့် အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ
# ယက်ဖ်တူရှင်ကို
# လုပ်ငန်းအောင်မြင်ခြင်း လျှို့ဝှက်ချက်များ
# ဟားဗတ်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် မသင်ခဲ့ရသမျှ
# အကြီးအကဲ
# အဆင့်မြင့် အောင်မြင်သူတို့၏ အလေ့အထများ
# အမြန်ဆုံး သူဌေးဖြစ်နည်း
# အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်သုံး အင်္ဂလိပ်စာ သဒ္ဒါကျမ်း

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက် မိုးထဖက် ၉ နာရီ ၄၅မိနစ်တွင် လူကြီးရောဂါနန့် ရန်ကုန်မြို့ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်ဟိ သူ၏နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခပါရေ။

==ကိုးကား==

'နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာစာရေးဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း'၊(ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်)၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(ပထမ အကြိမ်)

[[Category:ရခိုင် စာရီးဆရာတိ]]</text>
      <sha1>t4kpcxsvrfbwq6casa7jyai403whaj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကချင်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4120</id>
    <revision>
      <id>18214</id>
      <parentid>18169</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* အဆိုအကနန့် တူရိယာများ */</comment>
      <origin>18214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41441" sha1="898tylqfyesmt9ggb6j2l6iczx8aj26" xml:space="preserve">'''ကချင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Kachin People}}) သို့မဟုတ် '''ဝမ်ပေါင်''' (Wunpong) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ် နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှိမြောက်ပိုင်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်တေ၊၊ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီး ၈ စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊

{{Infobox ethnic group
| group           = ကချင်လူမျိုး
| native_name     = Wunpong (ဝမ်ပေါင်)
| image           = [[File:Jingpo girl, Lisu girl and Rawang girl.jpg|300px]]
| image_caption   = ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ
| regions         = {{flag|Myanmar}}&lt;br /&gt;∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]]&lt;br /&gt;∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{flag|China}} ([[Yunnan]])&lt;br /&gt;{{flag|India}} ([[Arunachal Pradesh]], [[Assam]])
| population      = ၁.၂ သန်း – ၁.၅ သန်း (လှောက်မှန်း)
| langs           = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်ဘာသာစကား|ခရာဝဝေါ်]]၊ [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]]၊ [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]] နန့် [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]
| rels            = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related         = [[အောက်သား]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ အရာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ]]
}}

== မျိုးနွယ်စုတိ ==
ကချင်လူမျိုးစုကြီးအထဲ အဓိကကတော့ခါ မျိုးနွယ်စု ၆ စု ပါဝင်ရေဟု သတ်မှတ်ကတ်ရေ:
# [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] (Jinghpaw)
# [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] (Zaiwa)
# [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ်]] (Lhaovo)
# [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] (Lachik)
# [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] (Rawang)
# [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] (Lisu)

ကချင်လူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]မှ မြစ်ဖျားခံကာ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာခကတ်သူတိ ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ စာပီနန့် ထူးခြားရေ ယိုင်ကျေးမှုဓလိထုံးစံတိကို ပိုင်ဆိုင်ထားကတ်ရေ၊၊ ယင်းရို့၏ အထင်ရှားဆုံးရေ ဘုံယိုင်ကျေးမှုမာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်ပြီးကေ စည်းလုံးညီညွတ်မှုဧ့ ပြယုဂ်အဖြစ် ကျင်းပကတ်တေ၊၊ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအနိန်နန့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုတိ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုကတော့ခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လှာကတ်ကေလေ့ မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်သူတိလည်း ဟိကတ်ရေ၊၊

== ကချင်မျိုးနွယ်စုတိ၏ မျိုးရိုးဗီဇနန့် လူမျိုးစုဆိုင်ရေ နောက်ခံ ==
ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်တိစွာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှိဖက်ခြမ်းမှ ဆင်းသက်လာကြသူတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး လူမျိုးစုအလိုက် ယင်းရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Haplogroups) နန့် လူမျိုးစုဆိုင်ရေ ဖြစ်တည်မှုတိမာ အောက်ပါအတိုင်း ကွဲပြားရေ၊၊

=== ဂျိန်းဖော (Jingpho) ===
ဂျိန်းဖောရို့စွာ ကချင်မျိုးနွယ်စုတိအနက် အခရာရေ မူလအစုအဖွဲ့ဖြစ်တေ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇအရ အာသျှမြောက်ပိုင်းဟိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းတိနန့် နံဘေးစပ်ဆုံးတူညီပြီး Haplogroups O2a2b1a1 (M117), D1a1a နန့် C2b ရို့ကို အဓိကတွိ့ဟိရရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ သမိုင်းတလျှောက်မာ တောင်တန်းဒေသများမာ &quot;ဒူးဝါး&quot; (Duwa) ဟုခေါ်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ဖြင့် ကိုယ်ရို့ဧ့ လူမျိုးစုလက္ခဏာကို နနောင်းစွာ တည်ဆောက်နှိုင်ခကတ်ရေ၊၊

=== ဇိုင်ဝါး (Zaiwa) ===
ဇိုင်ဝါးရို့စွာ ဂျိန်းဖောတိနန့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ (Haplogroups O2a2b, D1a1a) အလွန်နီးစပ်ကေလေ့ တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်နံဘေးမာ နီထိုင်ကတ်ရေ ဇိုင်ဝါးမျိုးနွယ်စုတချို့မာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] မျိုးဗီဇ ရောနှောမှု စိကေချေ ဟိရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ဂျိန်းဖောတိနန့်တတူ ကချင်ပြည်နယ်အထဲ အစောဆုံး အခြီချခကြသူတိဖြစ်ပြီးကေ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအရ ဂျိန်းဖောရို့နန့် ခွဲခြားပနာမရယောင် ပေါင်းစည်းနီထိုင်ကတ်စွာ၊၊

=== လာချိဒ် (Lachik) ===
လာချိဒ်ရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ ဂျိန်းဖောတိနန့် တူညီရေ်လည်း [[အောက်သား]] ပိုင်ယှောင် ပိုင်-ဗမာအရွီဝင် (Lolo-Burmese) တိနန့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုပြီးကေများပြားစွာကို တွိရရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ဇိုင်ဝါးနန့် ဂျိန်းဖောရို့၏ ကြားခံလူမျိုးအပုံလိုက်စံမျိုး တည်ဟိနိန်ပြီးကေ ယင်းရို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနန့် ဓလိ့တိစွာလည်း နှစ်ဖက်စလုံးဧ့ လက္ခဏာများ ရောနှောဗျာယ်ဟိရေ၊၊

=== လီဆူ (Lisu) ===
လီဆူရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup D1a1a နန့် O2a2b1a ရို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီးသား ဂျိန်းဖောတိထက် ပိုင်-ဗမာအရွီဝင် (နမူနာ - [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]) တိနန့် မျိုးရိုးဗီဇ ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ အရာကချင်မျိုးနွယ်စုတိထက် ပိုပြီးကေမြင့်မားရေ တောင်တန်းဒေသများမာ နီထိုင်လေ့ဟိရေ အလိအထဟိပြီးး ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားရေ ရိုးရာဝတ်စုံနန့် ယိုင်ကျေးမှုလက္ခဏာတိကို နောင်းနောင်း ထိန်းသိမ်းထားကတ်ရေ၊၊

=== ရဝမ် (Rawang) ===
ရဝမ်ရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroups D1a1a1 နန့် O2a2b1a ရို့ကို မကန်မဝှန် တွိဟိရပြီး တိဗက်ပြည်နန့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဟိ ဒေသခံလူမျိုးစုတိနန့် ပိုပြီးကေဆက်နွယ်နိန်ရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ လူမျိုးစုအရ &quot;နမ်း&quot; (Nungish) အနွယ်ဝင်များ ဖြိုက်ကတ်ပြီး ဂျိန်းဖောတိနန့် မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း မတူညီရေ်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ ကချင်ပြည်နယ်အထဲ တတူတကွ ရှင်သန်လာခကြရေ ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်တေ၊၊

=== ခရာဝဝေါ် (Lawngwaw / Maru) ===
ခရာဝဝေါ် (သို့မဟုတ်) မရူ လူမျိုးတိစွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ အောက်သားများမာ တွိရလိ့ဟိရေ O1b1a မျိုးရိုးဗီဇလိုင်းများ ပါဝင်နီစွာ၊၊ သမိုင်းဦးကာလက ပိုင်-ဗမာနွယ်စုတိနန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ခကေလေ့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုတိနန့် တတူနီထိုင်လာခခြင်းကြောင့် ဒေနိခေတ်မာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုဧ့ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုအောက်မာ တည်ဟိနိန်ရေ၊၊
&lt;ref name=&quot;vanDriem2001&quot;&gt;van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Brill Academic Publishers. ISBN 978-9004120518.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying, et al. (2015). &quot;Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China: Evidence from Paternal and Maternal Lineages.&quot; ''Human Genetics'', Vol. 134, Issue 11-12. doi:10.1007/s00439-015-1596-x.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;Ethnologue (2023). ''Language Family Trees: Sino-Tibetan, Tibeto-Burman, Jingpho-Konyak-Bodo, Jingpho-Luish, Jingphoic''. [https://www.ethnologue.com/ Ethnologue: Languages of the World].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sadan2013&quot;&gt;Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2014&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2014). &quot;Genetic Affinities of the Jingpho, Zaiwa, and Lechi in Yunnan Province.&quot; ''American Journal of Physical Anthropology''.&lt;/ref&gt;

== ကချင် အရွီကွဲများ ==
&quot;ဂျင်းဖော (ဂျိန်းဖော/ဂျိန်းဖော/ဂျိမ်းဖော)&quot; ဆိုရေ စကားမာ ယေဘုယျအနိန်နန့် ကချင်တိကို ခေါ်ဝေါ်ကေလေ့ ဒေသအလိုက်ဆိုကေ တောင်ဘက် အောက်ဖက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ ကချင်တိကို &quot;ခနာမ်(Hkap Nam)&quot; ဟု ခေါ်ပနာ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) မာ နီထိုင်ရေ ကချင်တိကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ခခူး ဆိုရေ ကချင်စကားမာ မြစ်ဖျားဟု အဓိပ္ပာယ် ရလီရေ။ ကချင်လူမျိုးရို့၏ အစိုင်အလာအားဖြင့် သူရို့စွာ “ ဝချက်ဝ ” ဆိုရေ ရှီးဦး ဖခင်ကြီးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကတ်တေဟု ယုံကြည်ကတ်ရေ။ ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝမာ သားငါးဦးဟိရာ ထိုသားငါးဦးမှ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ထင်ရှားရေ လူမျိုး အရွီကြီး (၅) ခု ဖြစ်ပေါ်လာရေဟု အဆိုဟိရေ။ ထိုသူရို့မာ 
* မရစ်
* လထော်
* လဖိုင်
* အင်ခွမ် နန့်
* မရန် ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အစ်ကို အကြီးဆုံးမှ ပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကတ်ရေ မရစ်အုပ်စုမာ ယင်းရို့ လူမျိုးစုထဲမာ ဝါအရင့်ဆုံး ဖြစ်ပနာ လဖိုင်အုပ်စုမာ အင်အား အကြီးဆုံး ဖြစ်တေ။ ဒေလူမျိုးအရွီ (၅) စုရို့စွာ ရှေးအယင်အခါက လူမျိုးချင်း ရောယှက်ကာ တတူတကွ နီထိုင်လေ့ ဟိခကတ်ရေ။ ယင့်ချင့် အရွီကြီး (၅) ခုအပြင် ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝဧ့ ညီငယ်(၇) ဦးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကတ်တေဆိုရေ အရာ လူမျိုးအရွီ (၁၅) လည်း ဟိသိမ့်ကေလေ့ ထင်ရှားခြင်း မဟိကြချေ။

== ကချင်ရို့၏ မူလဇစ်မြစ် ==
ကချင်လူမျိုးရို့၏ မူရင်းဒေသမာ မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန်( Majoi Shingra Bum) ဖြစ်တေဟု မိရိုးဖလာ မှတ်သားထားကတ်ရေ။ ထိုစကားဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ သဘာဝအားဖြင့် ပြန့်ပြူးနိန်ရေ တောင်ထိပ်ဖြစ်တေ။ ဒေပြန့်ပြူးနိန်ရေ တောင်ထိပ်မာ [[တိဗက်|တိဗက်ပြည်]] အရှိဖက်နန့် [[စီချွမ်|စီချွန်နယ်]] အကြားဟိ ကုန်းမြင့်ဒေသဖြိုက်လီဖို့ဟု သုတေသနများမာ ယူဆကတ်ရေ။ နောင်မာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ တဆတ်ဆတ် ရောက်ဟိလာယား ဒေနိကချင်ပြည်နယ်အထဲ ရွိ့ပြောင်းအခြီချနီထိုင်လာခကတ်ရေဟု ယူဆရရေ။

== ရွှိပြောင်းနီထိုင်လှာပုံ ==
ကချင်မျိုးနွယ်ရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာ]] အနွယ်ဝင်တိအနက် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းကို နောက်အကျဆုံး ဝင်ရောက်လှာရေ လူမျိုးစုဖြစ်တေဟုလှောက်မှန်းရရေ။ ယင်းပိုင်ဝင်ရောက်ရာမာ [[အောက်သား|မြန်မာ(ဗမာ)]]အများစုပိုင် အရှိဖက် သျှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း နန့် အနောက်ဘက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အနောက်ဘက် ဒေသတိက ဝင်ရောက်လှာခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ မြောက်ဘက်စူစူးမှ ဝင်ရောက်လှာရေလို့ဆိုကတ်ရေ။ ထိုဒေသမာ တောတောင်ထူထပ်ယင့်အတွက် အရွီများအကြား အချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှု နည်းပါးခကတ်ယင့်အတွက် လူမျိုးစုများ၊ ဘာသာအယူအဆများ နန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေများ ပါ အနည်းနန့်အများ ဆိုပိုင်ကွဲပြားခကတ်ရရေ။ ကချင်မျိုးနွယ်စုများအထဲ လူဦးရွီအများဆုံးမာ ဂျိန်ဖော် ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက် ဒေသတိသို့ ရွှိပြောင်းလှာကတ်ရာမာ ကချင်ရို့စွာ တရုတ်၊ မြန်မာ၊ တိဗက်နန့် အာသံပြည်ရို့၏ နယ်စပ်များ ဆုံရာ တောတောင် ထူထပ်လှရေ ဒေသတဝိုက်သို့ ရောက်ဟိလာယားနောက် ထိုဒေသမှ အခွင့်ရာကေသာရေအလျှောက်တောင်ဘက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို တဆတ်ဆတ် ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ဟန်တူစွာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို ဝင်ရောက်ခပြီးကေ တြိဂံနယ်မြီ ([[မေခ]]နန့် [[မေလိခ]] မြစ်နှစ်သွယ် စပ်ကြားဟိ သုံးဒေါင့်ဒေသ) သို့ ရောက်ရအခါမှာ ရှိကို ဆက်ပနာ ရွှိပြောင်းခြင်း မပြုပဲ ကာလအတန်ကြာ အခြီစိုက်ခကတ်ဟန်တူစွာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို ရောက်ဟိပြီးကေ တောင်တန်းများတလျှောက် တောင်ဘက် ဆွမ်ပရာဘွမ်သို့၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်ကပင် တောင်ဘက် တောင်ရိုးအတိုင်းယင်း၊ အနောက်တောင်ဘက် ဒရုချက်သို့ယင်း၊ ထပ်မံခွဲသွားရေ လမ်းတသွယ်၊ တြိဂံနယ်အထဲဟိ တောင်တန်းအတိုင်း ဆက်လှာလို့ မေခမြစ်ရိုးတလျှောက် တောင်ဘက်ကို ဆင်းလှာရေ လမ်းတသွယ် ဧပိုင် လမ်းနှစ်သွယ် ကွဲပြားကာ ရွှိပြောင်း ပျံ့နှံ့ခကတ်ရေလို့ ယူဆကတ်လီရေ။

== နာမည် ==
ကချင်ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ အမှန်က မြန်မာရို့ခေါ်ရေ ဝေါဟာရသာ ဖြစ်တေ။ ကချင်လူမျိုးရို့၏ ဝေါဟာရ မဟုတ်ပါ။ ကချင်လူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ် ကိုယ့် “ ဂျိန်းဖောလူမျိုး ” ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ တရုတ်ရို့ကမူ ကချင်ရို့ကို “ ဂျင်ဖွဆူ ” ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ “ ဂျိန်းဖောလူမျိုး” ဟု ရဟိရေ။ တောင်ထိပ်သား ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အလွန်ရှီးကျရေ မြန်မာ ကျောက်စာတိမာ ကချင် ဆိုရေစကား သုံးနှုန်းထားရေကို မတွိရပေ။ သက္ကရာဇ် (၈၀၄) ခုမာ ရီးထိုးရေ ညောင်ဦး ရွှီစည်းခုံ ဥညံနဝ ကျောက်စာမာ “ကခြင်” ဟု ရီးထိုးထားရေကို ပထမဆုံးအနိန်နန့် တွိ့ဟိရရေ။ယကေလေ့ မြန်မာဘုရင် အမရပူရ ပထမနန်းတည်မင်းလက်ထက် အိမ်ရှိမင်းကြီးကျောက်စာမာ ပြည်မြန်မာ ဟိ တိုင်းငယ် ပြည်ငယ်ရို့ကို မှတ်တမ်းတင်ခရေ ဒေနိ ကချင်ပြည် ကို &quot;ကိခိရဌတိုင်း&quot; ဟုခေါ်ဆိုခပြီးကေ ကချင်လူမျိူးရို့ကို လည်း &quot;သိန်းပေါ&quot; &quot;Theinbaw&quot; ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုခကတ်ရေ။

စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ အာသံသို့ စစ်ချီတက်ရေ အခါ မိုးကောင်းအထက်မှ ‌‌‌တောင်စား စော်ဘွား ဒူဝါကြီးတိကို ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူ က ဦဆောင်းပြီး အာသံဘုရင် ကို နှိမ်နင်းရာလို့ ပါဝင်ခရေ။ ဟူးကောင်းပြည် အပိုင်စား ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူမာ မြန်မာသမိုင်းမာ ‌ဖော်ပြခံရရေ ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာဖြစ်တေ။

== ရိုးရာဓလိနန့်ယိုင်ကျေးမှု ==
ရိုးရာဓလိနန့်ယိုင်ကျေးမှု


ကျေးရွာတိုင်း ကျေးရွာတိုင်းမာ ဆလန်(salang) ဟုခေါ်ရေ ကျေးရွာလူကြီးများ ဟိရေ။ ဆလန် ကို ပေါမှိုင်းဟု အခေါ်တိစွာ။ ထိုသူရို့စွာ ကိုယ့်ကျေးရွာအထဲ အမှုအခင်း၊ သာရီးနာရီး ကိစ္စများမာ ဦးဆောင်ကတ်လီရေ။ ဒူဝါဟုခေါ်ရေ အကြီးအကဲတိမာ ကျေးရွာပေါင်း (၂၀) မှ (၁၀၀) အထိ အသီးသီး အုပ်ချုပ်ကတ်ရေ။ ကိုလိုနီခေတ်မာ တောင်အုပ် ဆိုသူတိကိုလည်း ခန့်ထားလီရေ။ တောင်အုပ်မာ ဆလန် နန့် ဒူဝါရို့ ကြားမာ ဟိလီရေ။ တောင်အုပ်ဧ့ တာဝန်ဝတ္တရားမာ အုပ်ချုပ်မှုမာ ပြေပြစ်လွယ်ကူစီရန် ကျေးရွာလူထုနန့် ဒူဝါ ရို့ကို ဆက်သွယ်ပီးရသူ ဖြစ်တေ။ ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ဆရာကြီး ဒေါက်တာအိုလာဟန်းဆန် ဆိုသူမှ ရောမအက္ခရာတိနန့် ကချင်စာကို တီထွင်ပီးခရေ။ ကချင်လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ ဘာသာစကားဖြင့် ပြောပနာ မဖြစ်ရေအခေါ်အဝေါ်တိကို ရှမ်းစကားဖြင့်ယင်း တရုတ်စကားဖြင့်ယင်း‌ ခေါ်‌ကတ်ရေ။

=== မနောပွဲ ===
{{main|မနောပွဲ}}
မနောပွဲတော်ကို မြန်မာပြည်မာ မှီတင်းနီထိုင်ရေ လူမျိုးများစွာမှ လူမျိုးတမျိုးဖြစ်သာ ကချင်လူမျိုးများ နန့် လက်တွဲသိဟိကတ်ရေ။ ယင့်ချင့် မနောပွဲစွာ ထင်ရှားရေ ပွဲတော်တခုဖြစ်တေ။ ပွဲတော်ကို နှစ်စိုင် ကချင်ပြည်နယ်တခုလုံးကျင်းပလိဟိရေ။ ပွဲတော်ကျင်းပရခြင်းရည်ရွယ်ချက် (၃) ခုဟိရေ။ နှစ်သစ်ကူးအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပခြင်း၊ တိုက်ပွဲတိကိုအောင်နိုင်ခြင်းနန့် လူမျိုးစုပြန်ပနာ စည်းလုံးညီညွတ်ရီးအတွက် ကျင်းပခြင်းဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ မနောပွဲတော်ကို ကျယ်ဝန်းရေ ပြင်လယ်ဂေါင်အလယ်မာ မနောတိုင်ထောင်ထားပနာကျင်းပရေ။ ယင့်ချင့် မနောတိုင်ထောင်ထားရာကွင်းလယ်သို့ ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ထားရေ ကချင်အမျိုးသားအမျိုးသမီးရို့စွာ သံစဉ်အလိုက် စီးမျိုးလှည့်ပတ်ကခုန်ကြရေ ပျော်ရွှင်ဖွီရာ ပွဲတော်တခုဖြစ်လီရေ။

== အဆိုအကနန့် တူရိယာတိ==
ကချင်လူမျိုးတိစွာ ကခုန်ခြင်း(ကချင် အကကို... ကိုယ်ရည်သွီးအကလို့လေ့ ခေါ်ဆိုနှိုင်လီရေ။ ပြည်အက။ ၁၃၇။)၊ သီဆိုခြင်းများမာ အထူး ဝါသနာထုံရေ လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ။ မင်္ဂလာပွဲများမာယင်း၊ အသုဘကြုံရေအခါမှယင်း၊ အရာနတ်ပွဲများမာယင်း အစုလိုက် အပြုံလိုက် သီဆိုကခုန်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ လုံးချင်းတည်း ကခုန်ခြင်းကား နည်းပါးလှရေ။ ယောက်ျားနန့်မမာ့ တွဲဖက်လို့ ကကတ်ကေလေ့ တဦးကိုတဦး ကိုင်တွယ်ခြင်း မဟိကြချေ။ တဦးကိုတဦး သားမွီးယပ်တောင်တိနန့်သာ ဆက်သွယ်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ ကချင်ပြည်နယ်မာ ထင်ရှားကျော်ကြားလှရေ ပွဲတော်ကြီးတခုမာ '''မနောပွဲ(Manau)'''ခေါ် နတ်တင်ပွဲကြီးပင် ဖြစ်တေ။ ကချင်လူမျိုးရို့စွာ မိရိုးဖလာအားဖြင့် [[မောင်း (တူရိယာ)|မောင်း]](Bau)၊ [[ဝလင်းခွက်]](Shuksheng)၊ [[ဗုံရှည်]](Htawng)နန့် [[ပလွီ]][ထူရန်(Htu Ren),ပေါင်(Pau),ဒွန်ဘာ(Dumba),ပီးလန်(Pilang)ရို့ကို တီးမှုတ်လီ့ဟိရေ။

ကချင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ယိုင်ကျေးမှုမာ ကချင်ဓါးနန့်မောင်းစွာ အလွန်အရေးပါရေ အိမ်ထောင်ပစ္စည်းတခု ဖြစ်တေ။ ကချင်မနောပွဲမာ မောင်းစွာ ကချင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ခြီလှမ်းညီယောင် စိတ်ထားတူယောင် ညီညွတ်ရီး စည်းကမ်းသင်ကြားပေးပိုင် ကချင်အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားရို့ စုံဖက်မင်္ဂလာ ထိမ်းမြားရာမာလည်း မောင်းစွာ လက်ဆောင်လက်ဖွဲ့ကောင်း တခုအဖြစ် ပါဝင်ရေ။ &lt;ref&gt;မင်းသုဝဏ် ရီး '''နှင်းတောင်ထက်က ယိုင်ကျေးမှု''' ဆောင်းပါး၊ ဒို့ကျောင်းသား၊ အတွဲ-၄၊ အမှတ်-၆ (ဇွန် ၁၉၆၈)&lt;/ref&gt;

==ဘာသာအယူဝါဒနန့် စာပီ==
=== ဘာသာ ===
ကချင်မျိုးနွယ်စုအသီးသီးမာ အယင်က(လွန်ခရေ နှစ် ၁၀ဝကျော်) ဘာသာစကားရို့သာဟိခပြီး စာပီမာမူမဟိခဲ့ပါ၊၊ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရေ အနိန်နန့် ခရစ်ယာန်သာဿနာပြုများမရောက်မှီအချိန်အထိ နတ်ကိုးခြင်းစွာသာ အဓိက ကိုးကွယ်မှုဖြစ်ခကတ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လှာကြထိအောင် မနောတိုင်မာ ထင်ရှားရေ ရိုးရာအမှတ်အသားအဖြစ် ကျန်ဟိနီဆဲဖြစ်တေ။
=== အယူဝါဒ ===
ကချင်လူမျိုးများ သီကေ သူရို့ သင်္ချိုင်း ပတ်ပတ်လည်မာ ကျုံးပိုင် မြောင်းများ တူးထားပြီးကေ သင်္ချိုင်းထက်မာ ခိုင်ခန့်ရေ တင်းကုတ်များ ဆောက်လုပ်ကာ အမိုးမိုးလို့ ထားတတ်ကတ်ရေ။ သူရို့သီပြီးနောက် ဝိညာဉ်တိမာ ရှေးအဘိုးအဘောင်မတိ၏ ဝိညာဉ်များ ဟိရာသို့ လားရောက် ပူးပေါင်းကတ်ရေဟု အယူဟိကတ်ရေ။ ကချင်တဦးသီကေ သူနိစိုင် သုံးလီ့သုံးထဟိရေ ဓား၊ လှံ၊ သီနတ်နန့် အဝတ်အစားတိကို သူနန့်အတူ မြှုပ်နှံလိဟိရေ။
=== စာပီ ===
[[ကချင်စာပီ]]စွာလေ့ အချို့ တိုင်းရင်းသားစာပီရို့နည်းတူပင် (နမူနာ [[ချင်းစာပီ]]) သာသနာပြုရောက်ဟိလာရေ ဆရာကြီးတိက ရိုးရာအသံထွက်စနစ်ကိုရီးသားနိုင်ဖို့ လက်တင်အက္ခရာများ(Latin Alphabets)အသုံးပြုပြီးကေ တီထွင်ဖော်ထုတ်ပီးခခြင်းဖြစ်တေ။(Latin-based script)လက်တင်စာအခြီခံရေ စာပီအမျိုးအစားဖြစ်တေ။ ကချင်စာပီ နှစ်ရာပြည့်ပွဲကို မကြာမြင့်မီက မန္တလေးမြို့မာစုရုံးလို့ ကချင်ရိုးရာ မနောအက ထောင်ကာအကများပါဝင်ဗျယ်ဒေး ကြီးကျယ်စွာကျင်းပခရေ။

မြစ်ကြီးနားမြို့မာ ဒေါက်တာ အိုလာဟန်ဆင်း အားဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားရေ ဟန်ဆင်းပရက်စ် နာမည်ဖြင့် ပုံနှိပ်တိုက်လည်းတည်ဟိရေ။

==ထင်ရှားရေ ကချင်လူမျိုးများ==

*ဆရာကြီး‌ [[မရန်ရော်ဘင်]] - အိန်းဂလိချ်ခေတ်ပညာဝန်၊ကချင်လွတ်လပ်ရီးတောင်းဆိုခသူ။
*ဆမား ဒူဝါ ခွန်ဆိုင်းလီ - နယ်ချဲ့ အိန်းဂလိချ် ဆန့်ကျင်ခရေ ဂေါင်းဆောင်
*ဖုန်ကန်ဒူဝါ ခမ်းလိန် - နယ်ချဲ့ အိန်းဂလိချ် ဆန့်ကျင်ခရေ ဂေါင်းဆောင်
*ဒိုင်ဖာ့ ဒူဝါ ဂမ် - ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာ နာမည်ဖြင့် စစ်သူကြီး  မဟာဗန္ဓုလ နန့်အတူ အာသံ ကို စစ်ချီခရေ ဂေါင်းဆောင်
*[[ပန်မူဒူဝါ လဖိုင်ဇော်တူး]] - အဂ်လိပ်ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရီးတောင်းဆိုခသူ။
*[[ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင်]] - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]]လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ပါဝင်ခရေ ကချင်ဂေါင်းဆောင်ကြီး/ဝန်ကြီး။
*[[ဦးဒိန်ရတန်]] - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]]လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ပါဝင်ခရေ ကချင်ဂေါင်းဆောင်ကြီး။
*[[ဖော်ယူးခါး]] - ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးမာ ပါဝင်ခရေ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ  မြန်မာ့တပ်မတော်အရာဟိ၊ကချင်ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ‌။
*[[Brigadier Lazum Tang Ji]] - ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အထဲ မဟာမိတ်တပ်တိနန့်တတူ ပါဝင်တိုက်ပွဲတင်ခဲ့ရေ ကချင်စစ်သား။
*[[Howa Duwa ဦးခွန်ဖုန်း]] - ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရီးထိုးသူ၊ Kachin Substate လူထုဂေါင်းဆောင်။
*ဗိုလ်မှူးကြီး[[ခွန်နောင်]] - မေမြို့စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ဟောင်း၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်။
*ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အယ်လ်ကွန်ဖန်]] - မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်တိုင်းမှူး။
*[[မိတုန်နော်]] - မာရသွန် [[အရှိတောင်အာသျှ]]ချန်ပီယံ
*[[ရှင်ဗွေဂမ်]] - မာရသွန် [[အရှိတောင်အာသျှ]]  ချန်ပီယံ
*[[အားဖူ]] - မာရသွန် [[မြန်မာ]] ချန်ပီယံ
*[[ကော့ဂျာ]] - ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အမျိုးသမီးဘောလုံးပလီကိုင်
*[[အောင်လအန်ဆန်း]] - MMAမစ်ဒယ်ဝိတ်တန်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ
*ဦး[[တီခွန်မြတ်]] - ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက
*[[ဒေးဗစ်ထန်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား
*[[ကွတ်ခိုင်ကျော်မောင်]] - စတူဒီယိုအဆိုတော်
*ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အင်ဘန်လ]] -‌ KIA/KIO ဥက္ကဋ္ဌ
*ဗိုလ်ချုပ် [[ဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော်]] - KIA ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်
*[[Lခွန်းရီ]] - အမျိုးသမီးစတူဒီယိုအဆိုတော်
*[[Lဆိုင်းဇီ]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော်
*[[Lလွန်းဝါ]] - အမျိုးသားအဆိုတော်
*[[ကေဂျာနူး]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော်
*[[ဂရေ့စ် ဒမ်ဒေါ]] - Hollywood  Actress, Model and Singer
*[[JZဒေါင်လွဏ်း]] - စွယ်စုံရအနုပညာသျှင်
*[[မရန်ဆိုင်းနော်]] - အ‌ဆိုတော် ၊ M entertainment ပဲ့ကိုင်ရှင်
*[[Z‌အဘောက်]] - သရုပ်ဆောင်
*[[မေစံပယ်ဖြူ]] - အမျိုးသမီးအ‌ရီး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ
*[[ရေဗက္ကာဝင်း]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော်
*[[နောနော်]] - အမျိုးသားအဆိုတော်
*[[မွန်းအောင်]] - အမျိုးသားအဆိုတော် (Dennis)
*[[ဂျက်ဆန်ထွန်း]] - အမျိုးသားအဆိုတော်
*[[လဖိုင်ဆိုင်းရော်]] - The founder of Myanmar's largest civil society group , Metta Development Foundation Founder.  She was awarded a [[Ramon Magsaysay Award]] .
*[[အက်စတာဇေနော]] - ကချင်လူမျိုး လူအည်းစုအခွင့်အရီးဆိုင်ရေ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူနန့် လူငယ်ရီးရာ ပေါင်းစပ်အနီချ သူ

&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁) အပိုင်း (က)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]][[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>898tylqfyesmt9ggb6j2l6iczx8aj26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18216</id>
      <parentid>18214</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>18216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41441" sha1="eyu4zxprghslgg2re6etpo6rhry9da4" xml:space="preserve">'''ကချင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Kachin People}}) သို့မဟုတ် '''ဝမ်ပေါင်''' (Wunpong) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ် နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှိမြောက်ပိုင်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်တေ၊၊ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီး ၈ စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊

{{Infobox ethnic group
| group           = ကချင်လူမျိုး
| native_name     = Wunpong (ဝမ်ပေါင်)
| image           = [[File:Jingpo girl, Lisu girl and Rawang girl.jpg|300px]]
| image_caption   = ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ
| regions         = {{flag|Myanmar}}&lt;br /&gt;∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]]&lt;br /&gt;∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{flag|China}} ([[Yunnan]])&lt;br /&gt;{{flag|India}} ([[Arunachal Pradesh]], [[Assam]])
| population      = ၁.၂ သန်း – ၁.၅ သန်း (လှောက်မှန်း)
| langs           = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်ဘာသာစကား|ခရာဝဝေါ်]]၊ [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]]၊ [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]] နန့် [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]
| rels            = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related         = [[အောက်သား]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ အရာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ]]
}}

== မျိုးနွယ်စုတိ ==
ကချင်လူမျိုးစုကြီးအထဲ အဓိကကတော့ခါ မျိုးနွယ်စု ၆ စု ပါဝင်ရေဟု သတ်မှတ်ကတ်ရေ:
# [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] (Jinghpaw)
# [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] (Zaiwa)
# [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ်]] (Lhaovo)
# [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] (Lachik)
# [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] (Rawang)
# [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] (Lisu)

ကချင်လူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]မှ မြစ်ဖျားခံကာ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာခကတ်သူတိ ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ စာပီနန့် ထူးခြားရေ ယိုင်ကျေးမှုဓလိထုံးစံတိကို ပိုင်ဆိုင်ထားကတ်ရေ၊၊ ယင်းရို့၏ အထင်ရှားဆုံးရေ ဘုံယိုင်ကျေးမှုမာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်ပြီးကေ စည်းလုံးညီညွတ်မှုဧ့ ပြယုဂ်အဖြစ် ကျင်းပကတ်တေ၊၊ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအနိန်နန့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုတိ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုကတော့ခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လှာကတ်ကေလေ့ မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်သူတိလည်း ဟိကတ်ရေ၊၊

== ကချင်မျိုးနွယ်စုတိ၏ မျိုးရိုးဗီဇနန့် လူမျိုးစုဆိုင်ရေ နောက်ခံ ==
ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်တိစွာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှိဖက်ခြမ်းမှ ဆင်းသက်လာကြသူတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး လူမျိုးစုအလိုက် ယင်းရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Haplogroups) နန့် လူမျိုးစုဆိုင်ရေ ဖြစ်တည်မှုတိမာ အောက်ပါအတိုင်း ကွဲပြားရေ၊၊

=== ဂျိန်းဖော (Jingpho) ===
ဂျိန်းဖောရို့စွာ ကချင်မျိုးနွယ်စုတိအနက် အခရာရေ မူလအစုအဖွဲ့ဖြစ်တေ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇအရ အာသျှမြောက်ပိုင်းဟိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းတိနန့် နံဘေးစပ်ဆုံးတူညီပြီး Haplogroups O2a2b1a1 (M117), D1a1a နန့် C2b ရို့ကို အဓိကတွိ့ဟိရရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ သမိုင်းတလျှောက်မာ တောင်တန်းဒေသများမာ &quot;ဒူးဝါး&quot; (Duwa) ဟုခေါ်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ဖြင့် ကိုယ်ရို့ဧ့ လူမျိုးစုလက္ခဏာကို နနောင်းစွာ တည်ဆောက်နှိုင်ခကတ်ရေ၊၊

=== ဇိုင်ဝါး (Zaiwa) ===
ဇိုင်ဝါးရို့စွာ ဂျိန်းဖောတိနန့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ (Haplogroups O2a2b, D1a1a) အလွန်နီးစပ်ကေလေ့ တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်နံဘေးမာ နီထိုင်ကတ်ရေ ဇိုင်ဝါးမျိုးနွယ်စုတချို့မာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] မျိုးဗီဇ ရောနှောမှု စိကေချေ ဟိရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ဂျိန်းဖောတိနန့်တတူ ကချင်ပြည်နယ်အထဲ အစောဆုံး အခြီချခကြသူတိဖြစ်ပြီးကေ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအရ ဂျိန်းဖောရို့နန့် ခွဲခြားပနာမရယောင် ပေါင်းစည်းနီထိုင်ကတ်စွာ၊၊

=== လာချိဒ် (Lachik) ===
လာချိဒ်ရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ ဂျိန်းဖောတိနန့် တူညီရေ်လည်း [[အောက်သား]] ပိုင်ယှောင် ပိုင်-ဗမာအရွီဝင် (Lolo-Burmese) တိနန့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုပြီးကေများပြားစွာကို တွိရရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ ဇိုင်ဝါးနန့် ဂျိန်းဖောရို့၏ ကြားခံလူမျိုးအပုံလိုက်စံမျိုး တည်ဟိနိန်ပြီးကေ ယင်းရို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနန့် ဓလိ့တိစွာလည်း နှစ်ဖက်စလုံးဧ့ လက္ခဏာများ ရောနှောဗျာယ်ဟိရေ၊၊

=== လီဆူ (Lisu) ===
လီဆူရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup D1a1a နန့် O2a2b1a ရို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီးသား ဂျိန်းဖောတိထက် ပိုင်-ဗမာအရွီဝင် (နမူနာ - [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]) တိနန့် မျိုးရိုးဗီဇ ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ အရာကချင်မျိုးနွယ်စုတိထက် ပိုပြီးကေမြင့်မားရေ တောင်တန်းဒေသများမာ နီထိုင်လေ့ဟိရေ အလိအထဟိပြီးး ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားရေ ရိုးရာဝတ်စုံနန့် ယိုင်ကျေးမှုလက္ခဏာတိကို နောင်းနောင်း ထိန်းသိမ်းထားကတ်ရေ၊၊

=== ရဝမ် (Rawang) ===
ရဝမ်ရို့စွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroups D1a1a1 နန့် O2a2b1a ရို့ကို မကန်မဝှန် တွိဟိရပြီး တိဗက်ပြည်နန့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဟိ ဒေသခံလူမျိုးစုတိနန့် ပိုပြီးကေဆက်နွယ်နိန်ရေ၊၊ ယင်းရို့စွာ လူမျိုးစုအရ &quot;နမ်း&quot; (Nungish) အနွယ်ဝင်များ ဖြိုက်ကတ်ပြီး ဂျိန်းဖောတိနန့် မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း မတူညီရေ်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ ကချင်ပြည်နယ်အထဲ တတူတကွ ရှင်သန်လာခကြရေ ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်တေ၊၊

=== ခရာဝဝေါ် (Lawngwaw / Maru) ===
ခရာဝဝေါ် (သို့မဟုတ်) မရူ လူမျိုးတိစွာ မျိုးရိုးဗီဇအရ အောက်သားများမာ တွိရလိ့ဟိရေ O1b1a မျိုးရိုးဗီဇလိုင်းများ ပါဝင်နီစွာ၊၊ သမိုင်းဦးကာလက ပိုင်-ဗမာနွယ်စုတိနန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ခကေလေ့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုတိနန့် တတူနီထိုင်လာခခြင်းကြောင့် ဒေနိခေတ်မာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုဧ့ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုအောက်မာ တည်ဟိနိန်ရေ၊၊
&lt;ref name=&quot;vanDriem2001&quot;&gt;van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Brill Academic Publishers. ISBN 978-9004120518.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying, et al. (2015). &quot;Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China: Evidence from Paternal and Maternal Lineages.&quot; ''Human Genetics'', Vol. 134, Issue 11-12. doi:10.1007/s00439-015-1596-x.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;Ethnologue (2023). ''Language Family Trees: Sino-Tibetan, Tibeto-Burman, Jingpho-Konyak-Bodo, Jingpho-Luish, Jingphoic''. [https://www.ethnologue.com/ Ethnologue: Languages of the World].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sadan2013&quot;&gt;Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2014&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2014). &quot;Genetic Affinities of the Jingpho, Zaiwa, and Lechi in Yunnan Province.&quot; ''American Journal of Physical Anthropology''.&lt;/ref&gt;

== ကချင် အရွီကွဲများ ==
&quot;ဂျင်းဖော (ဂျိန်းဖော/ဂျိန်းဖော/ဂျိမ်းဖော)&quot; ဆိုရေ စကားမာ ယေဘုယျအနိန်နန့် ကချင်တိကို ခေါ်ဝေါ်ကေလေ့ ဒေသအလိုက်ဆိုကေ တောင်ဘက် အောက်ဖက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ ကချင်တိကို &quot;ခနာမ်(Hkap Nam)&quot; ဟု ခေါ်ပနာ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) မာ နီထိုင်ရေ ကချင်တိကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ခခူး ဆိုရေ ကချင်စကားမာ မြစ်ဖျားဟု အဓိပ္ပာယ် ရလီရေ။ ကချင်လူမျိုးရို့၏ အစိုင်အလာအားဖြင့် သူရို့စွာ “ ဝချက်ဝ ” ဆိုရေ ရှီးဦး ဖခင်ကြီးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကတ်တေဟု ယုံကြည်ကတ်ရေ။ ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝမာ သားငါးဦးဟိရာ ထိုသားငါးဦးမှ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ထင်ရှားရေ လူမျိုး အရွီကြီး (၅) ခု ဖြစ်ပေါ်လာရေဟု အဆိုဟိရေ။ ထိုသူရို့မာ 
* မရစ်
* လထော်
* လဖိုင်
* အင်ခွမ် နန့်
* မရန် ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အစ်ကို အကြီးဆုံးမှ ပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကတ်ရေ မရစ်အုပ်စုမာ ယင်းရို့ လူမျိုးစုထဲမာ ဝါအရင့်ဆုံး ဖြစ်ပနာ လဖိုင်အုပ်စုမာ အင်အား အကြီးဆုံး ဖြစ်တေ။ ဒေလူမျိုးအရွီ (၅) စုရို့စွာ ရှေးအယင်အခါက လူမျိုးချင်း ရောယှက်ကာ တတူတကွ နီထိုင်လေ့ ဟိခကတ်ရေ။ ယင့်ချင့် အရွီကြီး (၅) ခုအပြင် ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝဧ့ ညီငယ်(၇) ဦးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကတ်တေဆိုရေ အရာ လူမျိုးအရွီ (၁၅) လည်း ဟိသိမ့်ကေလေ့ ထင်ရှားခြင်း မဟိကြချေ။

== ကချင်ရို့၏ မူလဇစ်မြစ် ==
ကချင်လူမျိုးရို့၏ မူရင်းဒေသမာ မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန်( Majoi Shingra Bum) ဖြစ်တေဟု မိရိုးဖလာ မှတ်သားထားကတ်ရေ။ ထိုစကားဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ သဘာဝအားဖြင့် ပြန့်ပြူးနိန်ရေ တောင်ထိပ်ဖြစ်တေ။ ဒေပြန့်ပြူးနိန်ရေ တောင်ထိပ်မာ [[တိဗက်|တိဗက်ပြည်]] အရှိဖက်နန့် [[စီချွမ်|စီချွန်နယ်]] အကြားဟိ ကုန်းမြင့်ဒေသဖြိုက်လီဖို့ဟု သုတေသနများမာ ယူဆကတ်ရေ။ နောင်မာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ တဆတ်ဆတ် ရောက်ဟိလာယား ဒေနိကချင်ပြည်နယ်အထဲ ရွိ့ပြောင်းအခြီချနီထိုင်လာခကတ်ရေဟု ယူဆရရေ။

== ရွှိပြောင်းနီထိုင်လှာပုံ ==
ကချင်မျိုးနွယ်ရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာ]] အနွယ်ဝင်တိအနက် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းကို နောက်အကျဆုံး ဝင်ရောက်လှာရေ လူမျိုးစုဖြစ်တေဟုလှောက်မှန်းရရေ။ ယင်းပိုင်ဝင်ရောက်ရာမာ [[အောက်သား|မြန်မာ(ဗမာ)]]အများစုပိုင် အရှိဖက် သျှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း နန့် အနောက်ဘက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အနောက်ဘက် ဒေသတိက ဝင်ရောက်လှာခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ မြောက်ဘက်စူစူးမှ ဝင်ရောက်လှာရေလို့ဆိုကတ်ရေ။ ထိုဒေသမာ တောတောင်ထူထပ်ယင့်အတွက် အရွီများအကြား အချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှု နည်းပါးခကတ်ယင့်အတွက် လူမျိုးစုများ၊ ဘာသာအယူအဆများ နန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေများ ပါ အနည်းနန့်အများ ဆိုပိုင်ကွဲပြားခကတ်ရရေ။ ကချင်မျိုးနွယ်စုများအထဲ လူဦးရွီအများဆုံးမာ ဂျိန်ဖော် ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက် ဒေသတိသို့ ရွှိပြောင်းလှာကတ်ရာမာ ကချင်ရို့စွာ တရုတ်၊ မြန်မာ၊ တိဗက်နန့် အာသံပြည်ရို့၏ နယ်စပ်များ ဆုံရာ တောတောင် ထူထပ်လှရေ ဒေသတဝိုက်သို့ ရောက်ဟိလာယားနောက် ထိုဒေသမှ အခွင့်ရာကေသာရေအလျှောက်တောင်ဘက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို တဆတ်ဆတ် ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ဟန်တူစွာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို ဝင်ရောက်ခပြီးကေ တြိဂံနယ်မြီ ([[မေခ]]နန့် [[မေလိခ]] မြစ်နှစ်သွယ် စပ်ကြားဟိ သုံးဒေါင့်ဒေသ) သို့ ရောက်ရအခါမှာ ရှိကို ဆက်ပနာ ရွှိပြောင်းခြင်း မပြုပဲ ကာလအတန်ကြာ အခြီစိုက်ခကတ်ဟန်တူစွာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို ရောက်ဟိပြီးကေ တောင်တန်းများတလျှောက် တောင်ဘက် ဆွမ်ပရာဘွမ်သို့၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်ကပင် တောင်ဘက် တောင်ရိုးအတိုင်းယင်း၊ အနောက်တောင်ဘက် ဒရုချက်သို့ယင်း၊ ထပ်မံခွဲသွားရေ လမ်းတသွယ်၊ တြိဂံနယ်အထဲဟိ တောင်တန်းအတိုင်း ဆက်လှာလို့ မေခမြစ်ရိုးတလျှောက် တောင်ဘက်ကို ဆင်းလှာရေ လမ်းတသွယ် ဧပိုင် လမ်းနှစ်သွယ် ကွဲပြားကာ ရွှိပြောင်း ပျံ့နှံ့ခကတ်ရေလို့ ယူဆကတ်လီရေ။

== နာမည် ==
ကချင်ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ အမှန်က မြန်မာရို့ခေါ်ရေ ဝေါဟာရသာ ဖြစ်တေ။ ကချင်လူမျိုးရို့၏ ဝေါဟာရ မဟုတ်ပါ။ ကချင်လူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ် ကိုယ့် “ ဂျိန်းဖောလူမျိုး ” ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ တရုတ်ရို့ကမူ ကချင်ရို့ကို “ ဂျင်ဖွဆူ ” ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ “ ဂျိန်းဖောလူမျိုး” ဟု ရဟိရေ။ တောင်ထိပ်သား ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အလွန်ရှီးကျရေ မြန်မာ ကျောက်စာတိမာ ကချင် ဆိုရေစကား သုံးနှုန်းထားရေကို မတွိရပေ။ သက္ကရာဇ် (၈၀၄) ခုမာ ရီးထိုးရေ ညောင်ဦး ရွှီစည်းခုံ ဥညံနဝ ကျောက်စာမာ “ကခြင်” ဟု ရီးထိုးထားရေကို ပထမဆုံးအနိန်နန့် တွိ့ဟိရရေ။ယကေလေ့ မြန်မာဘုရင် အမရပူရ ပထမနန်းတည်မင်းလက်ထက် အိမ်ရှိမင်းကြီးကျောက်စာမာ ပြည်မြန်မာ ဟိ တိုင်းငယ် ပြည်ငယ်ရို့ကို မှတ်တမ်းတင်ခရေ ဒေနိ ကချင်ပြည် ကို &quot;ကိခိရဌတိုင်း&quot; ဟုခေါ်ဆိုခပြီးကေ ကချင်လူမျိူးရို့ကို လည်း &quot;သိန်းပေါ&quot; &quot;Theinbaw&quot; ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုခကတ်ရေ။

စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ အာသံသို့ စစ်ချီတက်ရေ အခါ မိုးကောင်းအထက်မှ ‌‌‌တောင်စား စော်ဘွား ဒူဝါကြီးတိကို ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူ က ဦဆောင်းပြီး အာသံဘုရင် ကို နှိမ်နင်းရာလို့ ပါဝင်ခရေ။ ဟူးကောင်းပြည် အပိုင်စား ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူမာ မြန်မာသမိုင်းမာ ‌ဖော်ပြခံရရေ ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာဖြစ်တေ။

== ရိုးရာဓလိနန့်ယိုင်ကျေးမှု ==
ရိုးရာဓလိနန့်ယိုင်ကျေးမှု


ကျေးရွာတိုင်း ကျေးရွာတိုင်းမာ ဆလန်(salang) ဟုခေါ်ရေ ကျေးရွာလူကြီးများ ဟိရေ။ ဆလန် ကို ပေါမှိုင်းဟု အခေါ်တိစွာ။ ထိုသူရို့စွာ ကိုယ့်ကျေးရွာအထဲ အမှုအခင်း၊ သာရီးနာရီး ကိစ္စများမာ ဦးဆောင်ကတ်လီရေ။ ဒူဝါဟုခေါ်ရေ အကြီးအကဲတိမာ ကျေးရွာပေါင်း (၂၀) မှ (၁၀၀) အထိ အသီးသီး အုပ်ချုပ်ကတ်ရေ။ ကိုလိုနီခေတ်မာ တောင်အုပ် ဆိုသူတိကိုလည်း ခန့်ထားလီရေ။ တောင်အုပ်မာ ဆလန် နန့် ဒူဝါရို့ ကြားမာ ဟိလီရေ။ တောင်အုပ်ဧ့ တာဝန်ဝတ္တရားမာ အုပ်ချုပ်မှုမာ ပြေပြစ်လွယ်ကူစီရန် ကျေးရွာလူထုနန့် ဒူဝါ ရို့ကို ဆက်သွယ်ပီးရသူ ဖြစ်တေ။ ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ဆရာကြီး ဒေါက်တာအိုလာဟန်းဆန် ဆိုသူမှ ရောမအက္ခရာတိနန့် ကချင်စာကို တီထွင်ပီးခရေ။ ကချင်လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ ဘာသာစကားဖြင့် ပြောပနာ မဖြစ်ရေအခေါ်အဝေါ်တိကို ရှမ်းစကားဖြင့်ယင်း တရုတ်စကားဖြင့်ယင်း‌ ခေါ်‌ကတ်ရေ။

=== မနောပွဲ ===
{{main|မနောပွဲ}}
မနောပွဲတော်ကို မြန်မာပြည်မာ မှီတင်းနီထိုင်ရေ လူမျိုးများစွာမှ လူမျိုးတမျိုးဖြစ်သာ ကချင်လူမျိုးများ နန့် လက်တွဲသိဟိကတ်ရေ။ ယင့်ချင့် မနောပွဲစွာ ထင်ရှားရေ ပွဲတော်တခုဖြစ်တေ။ ပွဲတော်ကို နှစ်စိုင် ကချင်ပြည်နယ်တခုလုံးကျင်းပလိဟိရေ။ ပွဲတော်ကျင်းပရခြင်းရည်ရွယ်ချက် (၃) ခုဟိရေ။ နှစ်သစ်ကူးအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပခြင်း၊ တိုက်ပွဲတိကိုအောင်နိုင်ခြင်းနန့် လူမျိုးစုပြန်ပနာ စည်းလုံးညီညွတ်ရီးအတွက် ကျင်းပခြင်းဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ မနောပွဲတော်ကို ကျယ်ဝန်းရေ ပြင်လယ်ဂေါင်အလယ်မာ မနောတိုင်ထောင်ထားပနာကျင်းပရေ။ ယင့်ချင့် မနောတိုင်ထောင်ထားရာကွင်းလယ်သို့ ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ထားရေ ကချင်အမျိုးသားအမျိုးသမီးရို့စွာ သံစဉ်အလိုက် စီးမျိုးလှည့်ပတ်ကခုန်ကြရေ ပျော်ရွှင်ဖွီရာ ပွဲတော်တခုဖြစ်လီရေ။

== အဆိုအကနန့် တူရိယာတိ==
ကချင်လူမျိုးတိစွာ ကခုန်ခြင်း(ကချင် အကကို... ကိုယ်ရည်သွီးအကလို့လေ့ ခေါ်ဆိုနှိုင်လီရေ။ ပြည်အက။ ၁၃၇။)၊ သီဆိုခြင်းများမာ အထူး ဝါသနာထုံရေ လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ။ မင်္ဂလာပွဲများမာယင်း၊ အသုဘကြုံရေအခါမှယင်း၊ အရာနတ်ပွဲများမာယင်း အစုလိုက် အပြုံလိုက် သီဆိုကခုန်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ လုံးချင်းတည်း ကခုန်ခြင်းကား နည်းပါးလှရေ။ ယောက်ျားနန့်မမာ့ တွဲဖက်လို့ ကကတ်ကေလေ့ တဦးကိုတဦး ကိုင်တွယ်ခြင်း မဟိကြချေ။ တဦးကိုတဦး သားမွီးယပ်တောင်တိနန့်သာ ဆက်သွယ်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ ကချင်ပြည်နယ်မာ ထင်ရှားကျော်ကြားလှရေ ပွဲတော်ကြီးတခုမာ '''မနောပွဲ(Manau)'''ခေါ် နတ်တင်ပွဲကြီးပင် ဖြစ်တေ။ ကချင်လူမျိုးရို့စွာ မိရိုးဖလာအားဖြင့် [[မောင်း (တူရိယာ)|မောင်း]](Bau)၊ [[ဝလင်းခွက်]](Shuksheng)၊ [[ဗုံရှည်]](Htawng)နန့် [[ပလွီ]][ထူရန်(Htu Ren),ပေါင်(Pau),ဒွန်ဘာ(Dumba),ပီးလန်(Pilang)ရို့ကို တီးမှုတ်လီ့ဟိရေ။

ကချင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ယိုင်ကျေးမှုမာ ကချင်ဓါးနန့်မောင်းစွာ အလွန်အရေးပါရေ အိမ်ထောင်ပစ္စည်းတခု ဖြစ်တေ။ ကချင်မနောပွဲမာ မောင်းစွာ ကချင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ခြီလှမ်းညီယောင် စိတ်ထားတူယောင် ညီညွတ်ရီး စည်းကမ်းသင်ကြားပေးပိုင် ကချင်အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားရို့ စုံဖက်မင်္ဂလာ ထိမ်းမြားရာမာလည်း မောင်းစွာ လက်ဆောင်လက်ဖွဲ့ကောင်း တခုအဖြစ် ပါဝင်ရေ။ &lt;ref&gt;မင်းသုဝဏ် ရီး '''နှင်းတောင်ထက်က ယိုင်ကျေးမှု''' ဆောင်းပါး၊ ဒို့ကျောင်းသား၊ အတွဲ-၄၊ အမှတ်-၆ (ဇွန် ၁၉၆၈)&lt;/ref&gt;

==ဘာသာအယူဝါဒနန့် စာပီ==
=== ဘာသာ ===
ကချင်မျိုးနွယ်စုအသီးသီးမာ အယင်က(လွန်ခရေ နှစ် ၁၀ဝကျော်) ဘာသာစကားရို့သာဟိခပြီး စာပီမာမူမဟိခဲ့ပါ၊၊ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရေ အနိန်နန့် ခရစ်ယာန်သာဿနာပြုများမရောက်မှီအချိန်အထိ နတ်ကိုးခြင်းစွာသာ အဓိက ကိုးကွယ်မှုဖြစ်ခကတ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လှာကြထိအောင် မနောတိုင်မာ ထင်ရှားရေ ရိုးရာအမှတ်အသားအဖြစ် ကျန်ဟိနီဆဲဖြစ်တေ။
=== အယူဝါဒ ===
ကချင်လူမျိုးများ သီကေ သူရို့ သင်္ချိုင်း ပတ်ပတ်လည်မာ ကျုံးပိုင် မြောင်းများ တူးထားပြီးကေ သင်္ချိုင်းထက်မာ ခိုင်ခန့်ရေ တင်းကုတ်များ ဆောက်လုပ်ကာ အမိုးမိုးလို့ ထားတတ်ကတ်ရေ။ သူရို့သီပြီးနောက် ဝိညာဉ်တိမာ ရှေးအဘိုးအဘောင်မတိ၏ ဝိညာဉ်များ ဟိရာသို့ လားရောက် ပူးပေါင်းကတ်ရေဟု အယူဟိကတ်ရေ။ ကချင်တဦးသီကေ သူနိစိုင် သုံးလီ့သုံးထဟိရေ ဓား၊ လှံ၊ သီနတ်နန့် အဝတ်အစားတိကို သူနန့်အတူ မြှုပ်နှံလိဟိရေ။
=== စာပီ ===
[[ကချင်စာပီ]]စွာလေ့ အချို့ တိုင်းရင်းသားစာပီရို့နည်းတူပင် (နမူနာ [[ချင်းစာပီ]]) သာသနာပြုရောက်ဟိလာရေ ဆရာကြီးတိက ရိုးရာအသံထွက်စနစ်ကိုရီးသားနိုင်ဖို့ လက်တင်အက္ခရာများ(Latin Alphabets)အသုံးပြုပြီးကေ တီထွင်ဖော်ထုတ်ပီးခခြင်းဖြစ်တေ။(Latin-based script)လက်တင်စာအခြီခံရေ စာပီအမျိုးအစားဖြစ်တေ။ ကချင်စာပီ နှစ်ရာပြည့်ပွဲကို မကြာမြင့်မီက မန္တလေးမြို့မာစုရုံးလို့ ကချင်ရိုးရာ မနောအက ထောင်ကာအကများပါဝင်ဗျယ်ဒေး ကြီးကျယ်စွာကျင်းပခရေ။

မြစ်ကြီးနားမြို့မာ ဒေါက်တာ အိုလာဟန်ဆင်း အားဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားရေ ဟန်ဆင်းပရက်စ် နာမည်ဖြင့် ပုံနှိပ်တိုက်လည်းတည်ဟိရေ။

==ထင်ရှားရေ ကချင်လူမျိုးများ==

*ဆရာကြီး‌ [[မရန်ရော်ဘင်]] - အိန်းဂလိချ်ခေတ်ပညာဝန်၊ကချင်လွတ်လပ်ရီးတောင်းဆိုခသူ။
*ဆမား ဒူဝါ ခွန်ဆိုင်းလီ - နယ်ချဲ့ အိန်းဂလိချ် ဆန့်ကျင်ခရေ ဂေါင်းဆောင်
*ဖုန်ကန်ဒူဝါ ခမ်းလိန် - နယ်ချဲ့ အိန်းဂလိချ် ဆန့်ကျင်ခရေ ဂေါင်းဆောင်
*ဒိုင်ဖာ့ ဒူဝါ ဂမ် - ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာ နာမည်ဖြင့် စစ်သူကြီး  မဟာဗန္ဓုလ နန့်အတူ အာသံ ကို စစ်ချီခရေ ဂေါင်းဆောင်
*[[ပန်မူဒူဝါ လဖိုင်ဇော်တူး]] - အဂ်လိပ်ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရီးတောင်းဆိုခသူ။
*[[ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင်]] - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]]လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ပါဝင်ခရေ ကချင်ဂေါင်းဆောင်ကြီး/ဝန်ကြီး။
*[[ဦးဒိန်ရတန်]] - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]]လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ပါဝင်ခရေ ကချင်ဂေါင်းဆောင်ကြီး။
*[[ဖော်ယူးခါး]] - ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးမာ ပါဝင်ခရေ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ  မြန်မာ့တပ်မတော်အရာဟိ၊ကချင်ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ‌။
*[[Brigadier Lazum Tang Ji]] - ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အထဲ မဟာမိတ်တပ်တိနန့်တတူ ပါဝင်တိုက်ပွဲတင်ခဲ့ရေ ကချင်စစ်သား။
*[[Howa Duwa ဦးခွန်ဖုန်း]] - ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရီးထိုးသူ၊ Kachin Substate လူထုဂေါင်းဆောင်။
*ဗိုလ်မှူးကြီး[[ခွန်နောင်]] - မေမြို့စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ဟောင်း၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်။
*ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အယ်လ်ကွန်ဖန်]] - မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်တိုင်းမှူး။
*[[မိတုန်နော်]] - မာရသွန် [[အရှိတောင်အာသျှ]]ချန်ပီယံ
*[[ရှင်ဗွေဂမ်]] - မာရသွန် [[အရှိတောင်အာသျှ]]  ချန်ပီယံ
*[[အားဖူ]] - မာရသွန် [[မြန်မာ]] ချန်ပီယံ
*[[ကော့ဂျာ]] - ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အမျိုးသမီးဘောလုံးပလီကိုင်
*[[အောင်လအန်ဆန်း]] - MMAမစ်ဒယ်ဝိတ်တန်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ
*ဦး[[တီခွန်မြတ်]] - ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက
*[[ဒေးဗစ်ထန်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား
*[[ကွတ်ခိုင်ကျော်မောင်]] - စတူဒီယိုအဆိုတော်
*ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အင်ဘန်လ]] -‌ KIA/KIO ဥက္ကဋ္ဌ
*ဗိုလ်ချုပ် [[ဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော်]] - KIA ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်
*[[Lခွန်းရီ]] - အမျိုးသမီးစတူဒီယိုအဆိုတော်
*[[Lဆိုင်းဇီ]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော်
*[[Lလွန်းဝါ]] - အမျိုးသားအဆိုတော်
*[[ကေဂျာနူး]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော်
*[[ဂရေ့စ် ဒမ်ဒေါ]] - Hollywood  Actress, Model and Singer
*[[JZဒေါင်လွဏ်း]] - စွယ်စုံရအနုပညာသျှင်
*[[မရန်ဆိုင်းနော်]] - အ‌ဆိုတော် ၊ M entertainment ပဲ့ကိုင်ရှင်
*[[Z‌အဘောက်]] - သရုပ်ဆောင်
*[[မေစံပယ်ဖြူ]] - အမျိုးသမီးအ‌ရီး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ
*[[ရေဗက္ကာဝင်း]] - အမျိုးသမီးအဆိုတော်
*[[နောနော်]] - အမျိုးသားအဆိုတော်
*[[မွန်းအောင်]] - အမျိုးသားအဆိုတော် (Dennis)
*[[ဂျက်ဆန်ထွန်း]] - အမျိုးသားအဆိုတော်
*[[လဖိုင်ဆိုင်းရော်]] - The founder of Myanmar's largest civil society group , Metta Development Foundation Founder.  She was awarded a [[Ramon Magsaysay Award]] .
*[[အက်စတာဇေနော]] - ကချင်လူမျိုး လူအည်းစုအခွင့်အရီးဆိုင်ရေ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူနန့် လူငယ်ရီးရာ ပေါင်းစပ်အနီချ သူ

&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁) အပိုင်း (က)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]][[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>eyu4zxprghslgg2re6etpo6rhry9da4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကတူးလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4121</id>
    <revision>
      <id>18218</id>
      <parentid>18170</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>18218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15822" sha1="73bakvz8j1jah0dilgesfjmmqzv7t17" xml:space="preserve">'''ကတူးလူမျိုး'''([[အိန်းဂလိချ်]]:'''Kadu People''') စွာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဧ့ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံဟိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာလီကြောရှည်|တိဗက်-ဗမာ]] နွယ်လူမျိုးတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။
{{Infobox ethnic group
| group            = ကတူးလူမျိုး
| population         = ၃၅၀၀၀ – ၂၀၀၀၀၀
| image            = 
| regions          = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]],  [[ကချင်ပြည်နယ်]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| langs        =  ကတူးဘာသာစကား
| rels        = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်]]
|related = [[အောက်သား]], [[ကနန်းလူမျိုး]]
}}&lt;ref&gt;https://joshuaproject.net/people_groups/21307/BM&lt;/ref&gt;

'''ကနန်း''' နန့် '''ကတူး''' ရို့စွာ မျိုးနွယ်တူပင်ဖြစ်တေ။ ကတူးစကားလုံးတချို့မာ ကချင်စကားလုံးတိနန့် တူညီစွာကို တွိရရေအတွက် [[ကချင်လူမျိုး]]နန့် ဆက်စပ်မှု ဟိကောင်းဟိနှိုင်ရေ။ ကချင်လူမျိုးတိပိုင် [[အောက်သား]]စုဧ့ဝီးကွာရေ အဆက်အနွယ်ဖြစ်နှိုင်ရေ။ တချို့က [[တကောင်းခေတ်]]၊ [[ပျူလူမျိုး]]တိက ဆင်းသက်ရေလို့လည်း ယူဆကတ်ပြီး သုသေသနပြုဗျာယ် ဟိကတ်ရေ။ ကတူးလူမျိုးတိစွာ [[ဝန်းသို]]၊ [[ကောလင်း]]၊ [[ထီးချိုင့်]]၊ [[ကသာ]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်ကြီးအိုင်]]ဝန်းကျင်ရို့မာ [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီလူမျိုး]]တိနန့် လက်တွဲနီထိုင်ခကတ်ရေ။ အများစုကတော့ခါ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]]များ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရိုးသားအီးချမ်းစွာ နီထိုင်ကတ်ပြီး တချို့မာ ဆင်ဖမ်းပြီး အသက်မွီးကတ်ရေ။ ကတူးလူမျိုးဆိုပနာ သတ်မှတ်ဖို့ဘာသာစကားတခုရာ [[မြန်မာဘာသာစကား]]နန့် ကွဲပြားပြီး [[စာပီ]]၊ [[ယိုင်ကျေးမှု]]၊ [[အဝတ်အစား]]၊ [[အစားအသောက်]]၊ ပွဲလမ်းသဘင်ရို့မာ အောက်သားတိနန့် တတူတူပင်ဖြစ်ရာ ဂုချိန်ခါ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဟိနီရာဖြစ်တေ။

ကတူးလူမျိုးတိမာ ရှီးကျလှရေ [[သက်လူမျိုး]]စုမာ ပါဝင်ပြီးကေ ဟိုလူမျိုးစုဝင် လူမျိုးငယ် (၅)မျိုး အနက် လူဦးရွီ အများဆုံးဖြစ်တေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူမျိုးအားဖြင့် လူဦးရွီ ၃၆၀၀ ခန့် ဟိပြီးကေ ကတူးဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူတိ ဦးရွီမာ ၂၀၀၀၀ မျှ ဟိရေ။

ကတူးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို အ-သက်၊သက်ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် ကိုယ်ရို့ဘာသာစကားဖြင့် &quot;အစတ်က်&quot; ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် သညာ တပ်ခေါ်ကတ်တေ။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာရို့မာ ထိုသူရို့ကို ကန္တူဟု ရီးသားဖော်ပြလို့၊ တရုတ်မှတ်တမ်း ရို့မာကား “ချိုင်တု”ဟု ရီးသားရေ။ [[ပုဂံခေတ်]][[ကျောက်စာ]]တိအရ ထိုခေတ်က ကတူးရို့စွာ တကောင်းမြို့ ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်ရေ [[သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|သင်းတွဲပြည်]]နန့် [[မူးမြစ်]]ဝှမ်း အထက်ပိုင်း[[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]]ဒေသရို့မာ နီခကတ်ကြောင်း သိရရေ။

(၁၃)ရာစုနှစ် အဦးပိုင်း ပုဂံခေတ်အထဲက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမာ မြို့ပြပြည်ရွာ တည်ထောင်ခပြီးကေရေ မြန်မာရို့စွာ မြောက်ဘက်ကို ပျံ့နှံ့ရွှိပြောင်း နီထိုင်ကတ်ရာမာ ကတူးရို့၏ ဒေသကိုပါ သိမ်းသွင်းခကတ်၏။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ကတူးရို့နန့် ဆက်သွယ်မှု ပိုပြီးကေများပြား ပါလတ်တေ။

မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှရို့ တိုက်ခိုက် သိမ်းယူဖိနောက် ကတူးရို့စွာ [[ဝန်းသို]]ဒေသမှ မြောက်ဘက်ကို တဆတ်ဆတ် ရွှိပြောင်းနီထိုင်လာခကတ်ရေ။ ဂုချိန်ခါမာ သူရို့ကို [[ကသာခရိုင်]]မားဟိ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသမာ အများဆုံးတွိရရေ။ မြောက်ဘက်[[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] နန့် အနောက်မြောက်ဘက် [[ချင်းမားခရိုင် (အထက်)|အထက်ချင်းမားခရိုင်]]ရို့မာလည်း ပျံ့နှံ့နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်ရေ။

== နီထိုင်ရာဒေသ==
[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]ရို့မာ အများဆုံးနီထိုင်ပြီး [[ဝန်းသိုမြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]နန့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] [[အင်းတော်ကြီးကန်|၊အင်းတော်ကြီးဒေသ]]ရို့မာလည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ အဓိက [[မဲဇာမြစ်ဝှမ်းဒေသ]]မာ အများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။ 

==လူဦးရွီ ==
မိခင်ဘာသာစကားကို တတ်ကျွမ်းစွာပြောနိုင်သူ (၅၀၀၀၀) ခန့်မိခင်ဘာသာ မဆက်နိုင်သူ တသိန်းဝန်းကျင်ခန့် ဟိရေ။ မြန်မာနိုင်ငံသား စိစစ်ရီးကတ်ပြားမာ  ကတူး နာမည် စာရင်းထည့်ခံထားရသူ (၃၀၀၀၀) ကျော်ဟိပြီးး ဗမာ နာမည်စာရင်းပေါက်နီသူ (၁၀၀၀၀၀) ဝန်းကျင်ခန့် ဟိရေ။ လက်ဟိ စုစုပေါင်း လူဦးရွီ(တနိုင်ငံလုံး) (၂၀၀၀၀၀)ခန့် ဟိရေ။

==ကိုးကွယ်ရေဘာသာ==
အများစု ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်တေ။ အရာဘာသာကိုးကွယ်မှု မဟိသလောက် နည်းပါးရေ။

==စီးပွားရီး==
တောင်သူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရွှီလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှု စိကေချေဟိရေ။ ဟင်းခင်းခြံလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရီး၊ အိုးလုပ်ငန်း၊ နပန်းတောင်းရက်ရေ လုပ်ငန်းများ၊ ဖျာရက်လုပ်ငန်း စရေ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတိလေ့ ဟိရေ။ ရိုးရာရက်ကန်းလုပ်ငန်းတိကို ပင်လယ်ဘူးမြို့ နယ်မာသာ တွိရရေ။ အရာမြို့  နယ်များမာ ပျောက်ကွယ်နိန်ယာဖြစ်တေ။

==ပညာရီး==
ခေတ်ပညာတတ်လူငယ်များ နည်းပါးရေ။ အဓိက  အစိုးရပညာရီးစနစ် ဖြစ်တေ။ ခေတ်ပညာထက် ဘာသာရီးစာပီကို လိ့လာကတ်စွာက ပိုပြီးကေများရေ။

==လမ်းပန်းဆက်သွီရီး==
ကားလမ်းဖြင့်သာ အဓိက လားလာကတ်ရေ။ မိုးခါသားကာလမာ ရီကြောင်းဆက်သွယ်ရီး စိကေချေဟိရေ။ ဆက်သွယ်ရီး ခက်ခဲရေ ဒေသတခုဖြစ်တေ။

==ဝတ်စားဆင်ယင်မှု==
မြန်မာ့ရိုးရာအတိုင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအတိုင်း ဝတ်ဆင်ကတ်ရေ။ ဂုချိန်ခါ ရိုးရာဝတ်စုံ သတ်မှတ်ဝတ်ဆင်ဖို့ရာ ဖြစ်တေ။ နားတောင်းကြီးကြီး ပန်ရေ ကတူးတိလေ့ ဟိပြီးး ယင်းရို့ကို ရှေးက ငနားကြီးဟု ခေါ်ကတ်တေ။ (ပုဂံ၊ ရွှီစည်းခုံကျောက်စာမာ ကန်တု ငနားကြီး ဟု ဖော်ပြရေကို တွိရ၏။) 

==စာပီ==
အယင်က စာပီမဟိခဲ့ပါ၊၊ ဂုချိန်ခါ ဒေသမား စာပီပညာသျှင် ဦးထွေးမောင်ကျော်(ဘာသာဗေဒပညာသျှင်)ဧ့ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် စာပီများ ပေါ်ပေါက်လာယာ ဖြစ်တေ။ ဂရီယွန် စာရီးနည်းစနစ် (Gre-Rom Writing System)ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာက လက်ခံထားရေ နောက်ဆုံးပေါ် သရအလုံး(၅၀) နန့် ရီးရရေ စာရီးနည်းစနစ် ဖြစ်တေ။ သင်ရလွယ်ကူပြီး အတိုဆုံးလက်ရီးဖြင့် ရီးနှိုင်ရေ။ ကမ္ဘာမာဟိရေ ဇာ ဘာသာစကားကိုမဆို ရီးသားနှိုင်ရေ။ တိုင်းရင်းသား စုံညီအစည်းအဝေးမာ ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုပြီး ဖြစ်တေ။ [[မြန်မာလူမျိုး]]၊ [[သျှမ်းလူမျိုး]]ရို့နန့် ရောနှော နီထိုင်ကတ်သဖြင့် ဟိုလူမျိုးရို့၏ ယိုင်ကျေးမှု ထုံးစံဓလိ့တချို့ကို ရဟိထားသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ကတူးရို့ ပြောဆိုရေ ဘာသာစကားတွင် မြန်မာစကား အတိပင် ပါဝင်နီစွာကို တွိရ၏။ ဈီးအသုံးအနှုန်း၊ ရွီတွက်မှု အသုံးအနှုန်းရို့မာကား ရှမ်းဘာသာစကားကို အများဆုံးသုံးစွဲကတ်ရေ။ ယေကေလဲ သူရို့၏ မူရင်းဘာသာစကားမာ မြန်မာစကား၊ ရှမ်းစကား ရို့နန့် မတူပါ၊၊ 

==နိုင်ငံရီး==
အယင်ခေါက်ကတည်းက မြန်မာမင်းများ လက်အောက်ခံအဖြစ် အမှုထမ်းခရေ။ [[သီပေါမင်း]]ပါတော်မူစွာအထိ ကတူးတပ်ရင်း သီးသန့်ဟိခရေ။ လွတ်လပ်ရီးဆွေးနွေးချိန်မာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းစွာ ကတူးတိုင်းရင်းသားတိအား အနီချ ခြင်းမဟိဘဲ ကတူးနယ်မြီတိအား ကချင်ပြည်နယ်သို့ သတ်မှတ်ပီးလိုက်ရေ။ အိန်းဂလိချ်လက်ထက်မှစပြီးကေ ကတူးတိုင်းရင်းသားတိဧ့ စည်းရုံးရီးပြိုကွဲခပြီးကေ နိုင်ငံရီးနယ်ပယ်မာ စိတ်ပါမှု နည်းလာကတ်တေ။ ၁၉၉၀ ရွီးကောက်ပွဲမာ ပါဝင်နှိုင်ခကေလေ့  ၂၀၁၀ ရွီးကောက်ပွဲမာ ကတူးတိုင်းရင်းသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်နှိုင်ခခြင်း မဟိခဲ့ပါ၊၊ 

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>73bakvz8j1jah0dilgesfjmmqzv7t17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကနန်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4122</id>
    <revision>
      <id>18219</id>
      <parentid>18171</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14498" sha1="sdtevniqvaituqrde5wizacb7fdh4s3" xml:space="preserve">'''ကနန်းလူမျိုး'''([[အိန်းဂလိချ်]]: '''Ganan people''') စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသတိဖြစ်ရေ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနန့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတချို့မာ အဓိကနိန်ထိုင်ကြရေ လူဦးရွီနည်းရေ လူမျိုးစုတခုဖြစ်တေ။ ကနန်းလူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်–ဗမာ]] မိသားစုအထဲဟိ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားတိ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဧ့ Luish အခွဲအုပ်စုမာ ပါဝင်ရေဟု သတ်မှတ်ထားကတ်ရေ။

{{Infobox ethnic group
| group            = ကနန်းလူမျိုး
| native_name      = 
| native_name_lang = my
| image            = 
| image_caption    = 
| population       = မသိဟိရသိမ့် (လူဦးရွီနည်းရေ လူမျိုးစု)
| population_place = မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး)
| languages        = ကနန်းဘာသာစကား၊ မြန်မာဘာသာ
| religions        = ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု
| related_groups   = [[ကဒူး]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကချင်]] ၊ [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားတိ|ဆယ်လ် အုပ်စု]]ဝင် လူမျိုးတိ
}}

သမိုင်းကြောင်းအရ ကနန်းလူမျိုးတိစွာ အောက်သားတိ အလယ်မြန်မာပြည်သို့ တိုးချဲ့မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ဟိနိန်ယာဖြစ်တေ တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုတိထဲက တခုဟု ယူဆနှိုင်ရေ။   ကချင်တိကို &quot;ခနာမ်(Hkap Nam)&quot; ဟု ခေါ်ပနာ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) မာ နီထိုင်ရေ ကချင်တိကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကတ်ရာ ခနာမ်မှ ကနန်း ဖြစ်လာရေလို့လေ့ ယူကတ်ရေ။ နိုင်ငံရီး၊ ဘာသာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ ပေါင်းစည်းမှုတိကြောင့် အချိန်ကြာလာစွာနန့်တတူ မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းကို စိမ်ဝင်လားခဲ့ကတ်ရေ။ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ ယိုင်ကျေးသိမ်မွေ့စွာ၊ ရင်းနှီးခင်မင်တတ်စွာ၊ စားဝတ်နီရီး
ရို့မာ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့်ဆိုရကေ စားသည်းမာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုးကတ်ရေတောင်ယာတော ထွက်ဆန်ရီစပါးနန့်သီးနှံတိနန့်သာ စားသောက်ကတ်၏။ ဝတ်ရီးမာလည်း ကိုယ်ရို့ဘာသာယက်လုပ်ရေ ခတောင်း၊ ထပိန်၊ အင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း၊ စောင်စရေ အဝတ်အထည်တိကိုရာ ဝတ်စားဆင်ယင်ကတ်ပါဧ့။ နီထိုင်မှုမာလည်း လက်ဖြစ် သစ်၊ ဝါး၊ သက်ကယ်တိနန့်သာ ဆောက်လုပ်နီထိုင်ကတ်လီရေ။

==ဘာသာစကား==

ကနန်းဘာသာစကားစွာ ကတူးဘာသာစကားနန့် အလွန်နီးစပ်ပြီး၊ ရာစုနှစ်များစွာကြာ ဗမာဘာသာစကားနန့် ထိတွိဆက်ဆံမှုတိကြောင့် ဗမာဘာသာစကား သက်ရောက်မှုတိစွာတွိရရေ။ ဒေနိခေတ်မာ ကနန်းလူမျိုးအများစုစွာ မြန်မာဘာသာကို အဓိကအသုံးပြုလာကတ်ရား ယိုင်ကျေးမှုအရလည်း အောက်သားအုပ်စုအတွင်းကို တဆတ်ဆတ် ပေါင်းစည်းလားခကတ်တေ။

==ယိုင်ကျေးမှု==

ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိ ဖြစ်ကတ်ပြီး ကိုးကွယ်မှုမာ [[အောက်သား]]ရို့ထက်ပင် ထူးထူးခြားခြား ကိုးကွယ်ခြင်းကို တွိ့ဟိရလီရေ။ အထူးအနိန်နန့် ကနန်းလူမျိုးရို့စွာ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုကို အလီးဂရုထားပနာ ဦးစားပီးစုပေါင်းလုပ်ဆောင်ကတ်ရေ။ လူငယ် လုံမငယ်ရို့၏ရာသက်ပန်ချစ်ရီး ကြိုက်ရီး အိမ်ထောင်ရီးဘဝအတွက် ကိုယ်ရို့ ဘာသာလွလွတ်လလပ် ရွီးချယ်ပိုင်ခွင့် ဟိလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် လပျိုစွာ အပျိုအိမ်ကို လပျိုလှည့် လားရောက်ရေအခါ အပျိုဧ့မိဘ မောင်ဘွားတိက ဧည့်ခန်းမာ လွလွတ်လလပ် ပြောဆိုခွင့်ပြုထားကတ်ရား အပျိုအနေနန့်လည်း
ကွမ်း၊ ဆီး၊ လက်ဘက်၊ စစွာတိနန့် လပျိုမပြန်မချင်း မိုးလင်းအောင် ညလုံးပေါက်နီကေလေ့ ကြည်ဖြူစွာပင် ဧည့်ခံတတ်ကတ်တေ။
ကတူးကနန်းရို့စွာ ညီအစ်ကိုအရင်းအခြာတိဖြစ်ကြောင်း နန့် ကချင်ရို့စွာ အကိုကြီးဖြစ်တေဆိုပနာလည်း ပြောဆိုမှုတိဟိရေ။
ကတူးလူမျိုးနန့်ကနန်းလူမျိုးရို့၏စကားတိမာ အများဆုံးတူကတ်ကေလေ့ ကချင်ဘာသာ
စကားဖြင့်မူ မဆိုစလောက် တလုံးစ နှစ်လုံးစသာ တူသယောင်ယောင် တွိရရေ။ ယကေလေ့
ကတူးကနန်းရို့၏စကားတွင် ဗမာစကားလည်း တလုံးစ နှစ်လုံးစ ပါတတ်စွာဖြစ်ရာ နမူနာ 
ဗမာစကားဖြင့် ... ''နာမည် ဘာခေါ်ပါသလေး'' ...  ဟု မီးမြန်းခြင်းကို ကနန်းစကားဖြင့် ... ''နံနံမေကော'' ...၊ ကချင်စကားဖြင့် ... ''နမြင်ဖာရဲ့တာ'' ... ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဗမာစကားဖြင့်... ''အားကြီးလှတာဘဲကွယ်'' ... ဆိုလိုစွာကို ကနန်းစကားဖြင့်... ''အားကြီးကလာမာကွယ်'' ... စသည်အနိန်နန့် သုံးနှုန်းပုံမျိုးဖြစ်တေ။ ကသာခရိုင် ကတူးကနန်းနယ်အထဲပိုင်းမာ အောက်သားတိနန့်ရောနှောနီထိုင်မှု မဟိသဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်လားလာမှုမာလည်း ဂါရီလမ်းကို မဆိုထားဘိ၊ ဇင်းခါလမ်းပင်လျှင် တချို့နီရာတိမာ ခက်ခက်ခဲခဲလားလာရခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကတူးကနန်းလူ
မျိုးအများစုစွာ ဗမာစကားကို နားလည်သူ နည်းပါးကတ်လီရေ။ ဒေနီရာမာ ကျွန်တော်၏နယ်မြီဓလိ့ အသုံးအနှုန်း မတတ်ကျွမ်းစဉ်က ကိုယ်တွိဖြစ်ရပ်တခုကို ဆက်ပနာတင်ပြလိုရေ။ အရှေ့သများနန့်ရောနှောနီထိုင်ပြီး ဗမာလိုသာ ပြောဆိုနီထိုင်ကတ်ရေ ကနန်းနယ်စပ် ပင်လည်ဘူးမြို့နန့် ၂ မိုင်ခန့်အကွာ စိုင်းယားကြီးကျေးရွာမှ ရင်းနှီးရေအမျိုးသမီးတဦးအား ကျွန်တော်မှ ... ''အဒေါ်ကြီးတယောက်ထဲလား ... တခြားလူတိ ဇာလားကြတုန်း'' ... ဆိုပနာ ထင်းခွဲနိန်ရေအိမ်ရှင်အမျိုးသမီးအား နှုတ်ဆက်မီးမြန်းလိုက်ရာ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးစွာ ခွဲလက်စ ထင်းနန့်ဒါးမကို မြေမာ ပစ်ချပနာ အိမ်ထက်သို့ ခပ်သွက်သွက်တက်လားပြီး အခန်းအပြင်ပကိုပင် ထွက်မလာဘဲ ကျွန်တော် ပြန်ရန် နှုတ်ဆက်ရေကိုပင် ဇာတခုလေ့ ပြန်လှန်မပြောဖိပါ။ ကျွန်တော့်မာ မသူဒရူဖြင့် ရွာလည်ရာမှ ပြန်လာရကေလေ့ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးဧ့အပြုအမူကြောင့် စိတ်မကောင်းဖြစ်နီခဲ့မိပါရေ။ သို့အတွက်နန့် ဆက်ပနာလိ့လာရေအခါမှ ... ''အဒေါ်ကြီးလို့ခေါ်စွာဟာ ... လင်က မယားကိုခေါ်လတ်စကားဗျ၊ လင်မယားသာ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းရစွာကြိုက်ရေစကား၊ ယင်းချင့် သူ့ကို အဒေါ်ကြီးခေါ်လို့မတ်
ကို မာန်ပါနီစွာဘဲ'' ... ဆိုပနာ အမျိုးသမီးဧ့ခအိုက ပြန်ပြောပြမှ ကျွန်တော့်မာ တအံ့တဩဖြစ်မိ
ယင်း ... ''ကျွန်တော်ရို့အရပ်မာ အဒေါ်ရို့ အဒေါ်ကြီးရို့ပိုင့်ခေါ်စွာဟာ ယိုင်ကျေးရေအနိန်နန့်ခေါ်
စွာပါဗျာ။ မတ်ရို့ဓလိ့ ဒေပိုင်မသိနှိုင်ပါပါ၊ နောက် ဒေပိုင် မသုံးနှုန်းပါဗျာ၊ တောင်းပန်ပါရေ'' ... ဟု ရှင်းပြယင်း တောင်းပန်ခရရေ။
&quot;ညယ်&quot; နန့် &quot;မညယ်&quot; စွာ စကားသံအားဖြင့် နီးစပ်လုနီးနီးဖြင့် &quot;ညယ်&quot; ထက် &quot;မညယ်&quot; က စကားတလုံးသာ ပိုဧ့။ ကဒူးကနန်းရို့၏ &quot;ညယ်&quot;ဆိုရေစကားလုံးစွာ ယိုင်ကျေးသိမ်မွေ့ရေ အသုံးအနှုန်းပင် ဖြစ်သော်ငြားလည်း &quot;မညယ်&quot;ဟုရေ ကချင်(ဂျိန်းဖော)လူမျိုးရို့၏စကားလုံးမာ ဆဲရေးတိုင်းထွာခြင်းသာ ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် နယ်မြီဓလိ့တိနန့်ညီအစ်ကို နောင်ဖွားသွီးရင်းသားရင်း တိုင်းရင်းသား
လူမျိုးတိအကြောင်းကို လိ့လာသိဟိသင့်ကတ်ကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသတည်း။
&lt;ref&gt;ဥက္ကလာ-သောင်း ရီးရေ စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၇၁-ခုနှစ်၊ သြဂတ်လထုတ်၊ အမှတ် (၂၉)၊ စာမျက်နှာ
(၃၉ မှ ၄၀)အထိ လာဟိရေ ဆောင်းပါး&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>sdtevniqvaituqrde5wizacb7fdh4s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကမ်းယံလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4123</id>
    <revision>
      <id>18223</id>
      <parentid>18172</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4820" sha1="9caucdwc2iubypax1yp1ix3ua1dwh5v" xml:space="preserve">==ကမ်းယံလူမျိုး==
အာသျှတိုက် အလယ်ပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ မွန်ဂိုလူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ဒေသမာ အစာရီစာ ယှားပါးသဖြင့် ရှီးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တောင်ဘက်ကို တသုတ်ပြီး 
တသုတ် ပြောင်းရွိလှာကတ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှီးဦးစွာ ဝင်လှာသူတိမာ  တိဘက်-မြန်မာလူမျိုးတိ ဖြစ်ကတ်တေ။

သူရို့စွာ အရှိဖက်လမ်း၊ အနောက်ဘက်လမ်းဆိုပနာ လမ်းနှစ်သွယ်နန့် ဝင်ရောက်လှာကတ်တေ။ အရှိဖက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လှာသူစွာ မဲခေါင်မြစ်ကြောင်း၊ သံလွင်မြစ်ကြောင်း 
ရို့နန့် ဝင်ရောက်လှာကတ်တေ။ အနောက်ဘက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လှာသူရို့အနက် တချို့မာ ဒီဟောင်းခေါ် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ဝှမ်းအတိုင်း ဆင်းလှာကတ်ပြီးကေ အာသံနယ်မာ မြို့ပြ 
တည်ထောင်နီထိုင်ကတ်ရေ။ တချို့မာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း၊ ချင်းမားမြစ်ကြောင်းရို့နန့် ဝင်ရောက်လှာကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် သူရို့စွာ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နန့် ဧရာဝတီမြစ်များအကြားဟိ 
ရေဝေကုန်းတန်းကြီးမာ မှီတင်းနီထိုင်လှာကတ်ရာ နောင်ကာလ ကြာမြင့်သော် တောင်ဘက်ကို ပြန့်နှံ့ဗျာယ် နီထိုင်ကတ်လီရေ။

တိဘက်-မြန်မာရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံမားသို့ ရောက်လှာရေအခါ ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက်ဆိုပနာ အမျိုးသုံးစား ကွဲပြားခရေ။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတလျှောက်မာ ပျူရို့မြို့ပြ တည် 
ထောင်နီထိုင်ကတ်ရေ။ အနောက်ရိုးမတလျှောက်ဖြစ်ရေ တောင်ကုန်းဒေသတိမာ နီထိုင်သူတိကို သက်ဟု ခေါ်တွင်ရေ။ အနောက်ရိုးမဧ့ တောင်ဘက်စွန်းဖြစ်ရေ 
ရခိုင်ရိုးမနန့် ဘင်္ဂလားအော်အကြားဟိ ပင်လယ်ကမ်းခြီ အရပ်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်သူတိကို ကမ်းယံဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ကာလကြာမြင့်သော် ပျူရို့စွာ ကွယ်ပျောက်လို့ မြန်မာအစု 
မာ ပါဝင်လှာကတ်တေဟု ဆိုရေ။ သက်နန့် ကမ်းယံ တိကိုမူ ချင်း၊ ရခိုင်အစုတိမာ ထည့်သွင်းရွီတွက်ကြ လီရေ။

ကမ်းယံရို့ မှီတင်းနီထိုင်ရာဒေသမာ သံတွဲမှစပြီးကေ တောင်စဉ်ခနစ်ခရိုင်ဖြစ်ကြောင်း၊ သရေခေတ္တရာမာ ပျူရို့ ကောင်းစားစဉ် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းမာ ကမ်းယံရို့ဟိခကြောင်း
ယင်းရို့မာ ဗုဒ္ဓဝါဒီတိဖြစ်ကြောင်း သိရရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>9caucdwc2iubypax1yp1ix3ua1dwh5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကယန်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4124</id>
    <revision>
      <id>18227</id>
      <parentid>18173</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23670" sha1="2qffbpj9zxe0wv3o3x15ny16w5ruivv" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = ကယန်း
| native_name = ပဒေါင်
| native_name_lang = my
| flag = [[File:Flag of the Kayan people.svg|100px]]
| flag_caption = ကယန်းအမျိုးသားအလံ
| image = Kayan woman with neck rings.jpg
| image_caption = ကယန်းအမျိုးသမီးတဦး
| population = ၁၈၀,၀၀၀
| genealogy = 
| regions = မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနန့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
| region1 = {{flagcountry|Myanmar}}: [[သျှမ်းပြည်နယ်]]
| pop1 = ၉၀,၀၀၀
| ref1 = 
| region2 = {{flagcountry|Myanmar}}: [[ကယားပြည်နယ်]]
| pop2 = ၇၀,၀၀၀
| ref2 = 
| region3 = {{flagcountry|Myanmar}}: [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| pop3 = ၁၅,၀၀၀
| ref3 =
| region4 = {{flagcountry|Thailand}}
| pop4 = ၆၀၀
| ref4 = 
| region5 = {{flagcountry|Vietnam}}
| pop5 = ၆၀၀ {{Citation needed|date=ဂျူလိုင် ၂၀၁၇}}
| ref5 = 
| region6 = {{flagcountry|USA}}
| pop6 = ၆၀၀
| ref6 = 
| region7 = {{flagcountry|Minnesota}}
| pop7 = ၆၀၀
| ref7 = 
| languages = [[ပဒေါင်ဘာသာစကား]]
| religions = [[ရိုမန်ကတ်သလစ်]] ၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related_groups = 
| footnotes = 
}}
[[File:Karen Padaung Girl Portrait.jpg|thumb|200px|ကယန်းအချေတဦး]]
* ပဒေါင် ( ကယားပြည်နယ် )
* ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူ[[မျိုးနွယ်စု]] ဆင်းသက်ပုံ အရ [[ကရင်နီ]]မျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ။
'''ကယန်း'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ တောင်ပေါ်ဒေသ မာ နီထိုင်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် လူမျိုး တခုဖြစ်တေ။ ကရင်နီ မျိုးနွယ်စုဝင် လူမျိုးစုတစု ဖြစ်ပြီးကေ ကယန်းလထာ(ဇယိမ်း)၊ ကယန်းကငန်(ယင်းဘော်)၊ ကယန်းကဒေါ့(ဂေခို) နန့် ကယန်းကခေါင်း (ဝါ) ကယန်းလဟွီ([[ပဒေါင်]]) ဆိုပနာ ကယန်း မျိုးနွယ်စု
လေးစုဟိရေ။ 

အတိက [[ပဒေါင်]]ဟု သိထားရေလူမျိုးတိစွာ [[ကယန်း]]ထဲမာ ပါဝင်ရေ။ သူရို့စွာလည်း “ပဒေါင်”ဟု ခေါ်ရေကို မကြိုက်ချေ။ “ပဒေါင်”ဆိုစွာမာ [[ရှမ်း]]ရို့က ပီးရေ နာမည်ဖြစ်တေ။ သူရို့ဘာသာ မှည့်ခေါ်ရေ နာမည် မဟုတ်။ သူရို့က ကယန်းဟု ခေါ်ရေကိုနှစ်သက်ရေ။ တခါတရံ အရာကယန်းလူမျိုးတိနန့် ကွဲပြားစီရန် သူရို့ကိုယ်သူရို့ “လိုင်ဖင်းရှည်”၊ “ကြီးကွင်းပတ်”လို့လေ့ ညွှန်းပြီး ပြောတတ်သိမ့်ရေ။ [http://mmthinker.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113040041/http://mmthinker.net/ |date=13 January 2012 }}

== သမိုင်းကြောင်း ==
ကယန်းတိုင်းရင်းသားတိက ကိုယ်ရို့ လူမျိုးဧ့ မူလနာမည်မာ &quot;ကန်ယန်&quot; ဖြစ်တေဟု ဆိုရေ။ &quot;ကန်&quot;မာ &quot;ပိုင်နက်၊ နယ်မြီ&quot; ဖြစ်ပြီးကေ၊ &quot;ယန်&quot;မာ &quot;စစွဲမမြဲ ဟိခြင်း၊ နိန်ရာတကျ ဟိခြင်း&quot;ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယင်းအတွက်နန့် &quot;ကန်ယန်&quot;ဆိုစွာမာ &quot;''နယ်မြီဒေသတခုအထဲ နိန်ရာတကျ စစွဲမမြဲနီတတ်ရေ လူမျိုး''&quot;ဟု ဆိုလိုရေ။ ကာလရွီ့လျောလာရေအခါ &quot;ကန်ယန်&quot;မှ &quot;ကယန်း&quot; ဖြစ်လာရေဟု ဆိုရေ။ ယင်းအပြင် ကယန်းမျိုးနွယ်မာ မျိုးနွယ်ခွဲပေါင်း (၄)မျိုးဟိရေဟု ဆိုရေ။ ယင်းရို့မာ-

# ကိုယ့်ကိုယ်ကို တောင်ပေါ်ဒေသဧ့ အသျှင်သခင်ဟု ယူဆထားပြီးသား အမျိုးသမီးတိ၏ လိုင်ဖင်းနန့် ခြီထောက်ရို့မာ ကြီးခွေတိ ရစ်ပတ်ဝတ်ဆင်လေ့ဟိရေ &quot;ကယန်း&quot; (ပဒေါင်)
# မြီပြန့်လွင်ပြင်မာ အနီများပြီးကေ လိုင်ဖင်းမာ ဖေသာပြားတိ ချိတ်ဆွဲဝတ်ဆင်လေ့ဟိရေ ယင်းဘော် ခေါ် &quot;ကယန်း&quot; (ကငန်)
# တောင်ပေါ်ဒေသမာ အနီများပြီးကေ ကယန်း(ပဒေါင်)ဘာသာစကားနန့် အလွန်နီးစပ်ရေ စကားကို ပြောဆိုကတ်တေ ဂေခို ခေါ် &quot;ကယန်း&quot; (ကဒေါ့)
# တောင်ပေါ်ဒေသ ကျောက်တုံး၊ ကျောက်စိုင်တိကြားမာ အိမ်ချေတိဆောက်ကာ အမျိုးသားတိ ကတုံးတုံးလိ့ဟိရေ ဇယိမ်း ခေါ် &quot;ကယန်း&quot; (လထ) ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ 

ကယန်း (ပဒေါင်)တိုင်းရင်းသားတိကို [[ရှမ်း]]ရို့က ပဒေါင်ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ကြီးပတ်ရေသူ - &quot;ပတ်တောင်း&quot; ဆိုရေ [[ရှမ်းစကား]]မှ &quot;ပဒေါင်&quot;ဖြစ်လာရေဟု ဆိုရေ။ &quot;ကယန်း&quot; (ပဒေါင်) တိုင်းရင်းသားတိ ကိုယ်တိုင်ကမူ ကောင်း-ခေါင်း-ဒိုးဟု ခေါ်ကတ်တေ။ &quot;တောင်တိ၏ အသျှင်သခင်&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။
[[File:Pan Pat Village, Loikaw, Kayar.jpg|thumb|ကယန်းလူမျိုးတိနီထိုင်ရေ ဒီးမော်ဆိုမြို့နယ်၊ ပန်ပက်ကျေးရွာ]]

== ပေါ်ပေါက်လှာပုံ ==
ကယန်းတိုင်းရင်းသားတိက ကိုယ်ရို့လူမျိုးဖြစ်ပေါ်လှာပုံကို ''ကာကောင်း'' ဟုခေါ်ရေ လင်္ကာရှည်ကြီးဖြင့် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် နှုတ်တိုက်ရွတ်ဖတ်မှတ်သားလာခကတ်တေ။ ထိုလင်္ကာရှည်ကြီးဧ့ မြန်မာပြန် အနက်အဓိပ္ပာယ်မာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ။

ကယန်းတိုင်းရင်းသားတိစွာ မူလက မောအိုက်ရှခေါ် အာသျှမိုင်းနားအရပ်ဒေသမာ နီထိုင်ခရေ ဆို၏။ မောအိုက်ရှဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ &quot;အကြီးဆုံးနန့် ပထမဆုံးဖြစ်ပေါ်လှာရေ နယ်မြီ&quot;ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အာသျှမိုင်းနားမာ ဟိစဉ် မျှော်စင်နီကြီးကို မိုးထိတောင်တည်ဆောက်ကတ်ရာ အသျှူတစ်ရာမြင့်ယင့်အတွက် ပြိုကျလားသဖြင့် လူ၊ သတ္တဝါအားနူံးရို့ ထီးခြင်းခံခရရေ။ ထိုနီရာကို ကယန်းရို့က ဘီလူးခေါ် ဘေဘီလုန်ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ အားလုံးပိတ်အရပ်ဖြစ်တေ။ လူ၊ သတ္တဝါရို့ထီးခြင်းခံရရေအတွက် အကြီးအမှူးဖြစ်သူ ဖူးကလိပ်ဆိုသူက မြီကြီးကို ရေဖြင့် သုံးပိုင်းပိုင်းရာမာ ကယန်းရို့စွာ နီထွက်ရာ အရှိဖက်အစိတ်မာ ပါဝင်ကတ်ကုန်သည်ဟု ဆိုရေ။ 

နောက်ထပ် အိုင်ရာဟုခေါ်ရေ အရပ်သို့ လားရောက်နီထိုင်ကတ်ရေအခါ လူအများစွာ ဆိုး၊ မိုက်ကြယင့်အတွက် မိုးအာကာမှ မီးကျလှာပြီး ကမ္ဘာမြီပြင်မှ မြေပြိုကျလားရေ အတွက် ကြောက်မတ်ဖွယ်ရာ မြို့(၇)မြို့၊ ရွာ(၇)ရွာ သီကြီပျက်စီးလားပြီး ဒေနိန့်ထိ '''အိုင်ရာအိုင်''' ဖြစ်လားရေဟု ဆိုရေ။
နောက်နောက်ထပ် အတ်ရတ်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်စဉ် (၇)နှစ်၊ (၇)မိုး မိုးခေါင်ရေရှား ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးကြသဖြင့် ထိုဒေသဆီမှ မိုသာခေါ် သားသဲကန္တာရအရပ်သို့ ပြောင်းရွိနီထိုင်ကတ်ရေလို့ ဆိုရေ။ ယင်းမှ တဖန် နှစ်ပေါင်းလေးရာကျော် ခရီးလားလာယား တောတောင်ထူထပ်ရေ မောဂွေခေါ် [[မွန်ဂိုလီးယား]] ဒေသကို ရောက်ဟိနီထိုင်ခကတ်ရေလို့ ဆိုရေ။ မောဂွေဧ့ အနက်မာ ''မိုးကုပ်စက်ဝိုင်းဧ့ အမြင့်ဆုံးနီရာ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။

[[မွန်ဂိုလီးယား]]ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်စဉ် ကယန်းလူမျိုးစွာ လင်းယန်းနန့် လင်းချူးဆိုပနာ နှစ်ခုခွဲလာရာ နယ်မြီနီရာ အမွီခွဲရီးကိစ္စနန့် ပတ်သတ်လို့ တနားတခါမသင့်တင့်ကြဘဲ စစ်တိုက်ကတ်ယင့်အတွက် လင်းယန်းလူမျိုးစုစွာ တောင်ဘက်အရပ်သို့ထွက်ခွာလာရေ ဟူဧ့။ တဖန် ဟိုလူမျိုးစုအထဲက 'ခေ' ခေါ် '[[တရုတ်]]' နန့် 'ခဲယန်း' ခေါ် 'ကယန်း'လူမျိုးစုနှစ်စု ထပ်မံကွဲထွက်လှာပြန်လို့ နယ်မြီဂွက်နန့် ပတ်သတ်လို့ တနားတခါခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားကတ်ရာမှ ယှုံးနှိမ့်ရေ ကယန်းလူမျိုးစုစွာ တောင်ဘက်ကို ပြောင်းရွိခကတ်ရေလို့ ဆိုရေ။ ယင်းပိုင်ပြောင်းရွိလာရေ အခါ စော်ဘွားခေါ် စော်ဘွားလင်ခရန်းဆိုသူက ဦးဆောင်လို့ အုပ်ချုပ်လားရေဟူဧ့။

မွန်ဂိုလီးယာမှ တောင်ဘက်ကို ပြောင်းရွိလာရာ တောင်ဘက်ကို ပြောင်းရွိလာရာ &quot;တောင်ဖာတောင်မက်ခေါ် တိဘက်&quot; သို့ရောက်လှာလို့ &quot;ကွီလုံ၊ ကွီလန် &quot;တောင်တန်းမာ တောင်ယာတိကို စိုက်ပျိုးကြလို့ တောင်ကမ်းထောင်းပြိုကျလှာအတွက်နန့် အိုင်ကြီး(၃)ခု၊ မြစ်ကြီး(၃)သွယ် မြစ်ဖျားခံရာဒေသကို ပြောင်းရွိလာယား နီထိုင်ကတ်ရေလို့ စော်ဘွားထောဖားအမျိုးက အုပ်ချုပ်ကြီးကြပ်လာရေဟု ဆိုရေ။

== ကယန်းရို့၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီး ==
ကယန်းလူမျိုးရို့၏ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီးစွာ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်ခရေ။ အဂုဥက္ကဋ္ဌ ငိန်းကယန်းထန်စွာ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၇ ရက်နိ အရီးအခင်း ဖြစ်ပွားစဉ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မာ မောင်ရွှီအေး နာမည်ဖြင့် ကျောင်းတက်နီရေ ကျောင်းသား တယောက် ဖြစ်တေ။ နီဝင်းအစိုးရ၏ အရက်စက်ဆုံးရေ ကျောင်းသားအရီးအခင်း ဖြိုခွင်းမှုကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွိခရရေ တိုင်းရင်းသား ကျောင်းသားငယ်စွာ တုန်လှုပ်လားခီရေ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် နီဝင်းစစ်ကောင်စီလက်ထက် ပြည်မား ငြိမ်းချမ်းရီး အတွက် ခြောက်ခရိုင် လူထုဆန္ဒဖော်ထုတ်ပွဲတိမာ ကျောင်းသားတယောက်အနိန်နန့် ရှိတန်းမှ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခရေ။ နီဝင်းစစ်ကောင်စီစွာ ငြိမ်းချမ်းရီးဆွီးနွီးပွဲတိ တဖက်သက် ဖျက်သိမ်းပြီး တောမား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တိကို ပြန်ပနာမောင်းထုတ်ရေ ဖြစ်ရပ်ကို တွိကြုံခရပြန်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လက်နက် အားကိုးပြီး ဖိနှိပ်ဖြိုခွင်းရေ အစိုးရကို လက်နက်နန့်သာ သူတိုက်ကိုယ်တိုက် တိုက်ရဖို့ဟု စဉ်းစား ယုံကြည်မိလီရေ။
တောခိုဖို့ ကျောင်းသားတယောက်အနိန်နန့် ကရင်တော်လှန်ရီးနယ်မြီသို့ ရောက်ဟိခရေ။ ကရင်တပ်မှူးတိနန့် တတူနီထိုင်စဉ် ကယန်းလူမျိုးတယောက်အနေနန့် ကိုယ့်ဒေသမာ တော်လှန်ရီးအဖွဲ့အစည်း ဟိလိုက်စွာ၊ မဟိသိမ့်လျှင် ကိုယ့်ဒေသအထဲ ပြန်ပနာစည်းရုံး သင့်ကြောင်း အကြံပြုကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ကိုယ့်ဒေသမားသို့ စည်းရုံးရီးဆင်းရန် ပြန်လာခလီရေ။

လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီးကို စတင်ရန် လူစုနေစဉ် နီဝင်းအစိုးရ မှ [[ဖေသာစက္ကူ]] ၁၀ဝ တန်တိကို တရားမဝင်အဖြစ် ကြေညာရေ။ လကုန်ရက်မာ ၁၀ဝ တန်တွေ ရထားရေ ကယန်းဝန်ထမ်းတိဧ့ လစာလေးတိ၊ တောထဲမာ ဒေသထွက်ကုန်လေးတိ ရောင်းပြီး စုထားရေ ချွေးနည်းစာ ရာတန်လေးတိ တန်ဖိုးမဲ့ကုန်ရာ။ လူထု၏ဒေါသက လူစုနိန်ရေ တော်လှန်ရီးကို အဟိန်မြင့်စီခပြီ။ ကယန်းလူမျိုး တော်တော်များများမာ ဂျပန်ခေတ်၊ အိန်းဂလိချ်ခေတ် က ရယူထားရေ လက်နက်ကောင်းတိ ၂၀ဝ လောက် ဟိပြီးသားမို့ လက်နက်အတွက် အခက်အခဲမဟိတော့။ ပထမဆုံးအနိန်နန့်တိုက်ပွဲက ဖယ်ခုံမြို့နယ် ပီကင်းကျေးရွာ ဂါတ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခရေ။ နီဝင်းအစိုးရကို စတင်တော်လှန်ရေ ထိုနိစွာ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၄ ရက်နိ၊ ကယန်းလက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီးနိ အဖြစ် ကယန်းလူမျိုးတိ၏ သမိုင်းမာ မှတ်တမ်းတင်ခရေ။ &lt;ref&gt;သျှင်ထွေးယဉ်(မနုဿ) ယကန်း(ပဒေါင်)-ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပီဆုရ&lt;/ref&gt;


အမျိုးသမီးရို့စွာ လည်တိုင်ရှည်မှ လှပရေဟု ယုံကြည်သဖြင့် လည်တိုင်ရှည်အောင် လိုင်ဖင်းမာ ကြီးခွေတိကို တခွေပြီးတခွေဆင့်ပနာ ရစ်ပတ်ဝတ်ဆင်ရေ အလိအထဟိရေ ပဒေါင်လူမျိုးရို့စွာ ကရင်လူမျိုး တမျိုးဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ ပဒေါင်အမျိုးသမီးတိ လိုင်ဖင်းမာ ကြီးခွေစွပ်ရေ အလိအထမာ ကွယ်ပျောက်စပြုနိန်ယာ ဖြစ်တေ။ ပဒေါင်ရို့စွာ ၁၉၃၁-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရွီ ၁၆,၅ဝဝ ကျော်လှောက် ဟိပြီးကေ၊ တောင်ငူအရှိဖက် ကယားပြည်နယ်နန့် သျှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းဒေသရို့အကြားမာ အဝှမ်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းမာ ပဒေါင် ၁၄,ဝဝဝ လှောက်ဟိဟိ ကယားပြည်နယ်မာ ၂,၅၀၀ ကျော်ဟိရေ။ ပျဉ်းမနား အရှိဖက်မာ ဟိရေ ကယားပြည်နယ်ထဲ အပါအဝင် ပေါင်းလောင်းငယ် မြစ်ဝှမ်းဟိ စတုရန်းမိုင် ၁၅၀ မျှ ကျယ်ရေ မြီပြန့်မာလည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ 

ပဒေါင်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို '''ကေကောင်းဒု''' ဟုခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ ပဒေါင် အမျိုးသားရို့စွာ တောင်သူလူမျိုးရို့ကဲ့သို့ပင် ဖော်ရွေသူတိ ဖြစ်တေ။ ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းရေ။ အလုပ်ကို အပင်ပန်းခံလို့ လုပ်နှိုင်ကတ်ရေ။ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် နီတတ်ကတ်တေ။ ပဒေါင်ရို့စွာ တောင်ယာကို [[လှီခါးထစ်စိုက်ပျိုးနည်း]]ဖြင့် စိုက်ပျိုးရာမာ တောင်စောင်းမာ တဆင့်ပြီး တဆင့် ကန်သင်းခတ်လို့ ရီသွင်း စိုက်ပျိုးကတ်တေ။ ထိုအလုပ်မာ များစွာခက်ခဲ ပင်ပန်းရေ။ ယကေလေ့ မအယိုးမညူ လုပ်ကတ်တေ။ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် အလုပ်မာလည်း ကောင်းစွာလုပ်တတ်ကတ်ရေ။ အမဲလိုက်လည်း ဝါသနာထုံရေ။ ပတ်ဝန်းကျင်ဟိ တောင်ပေါ်သားရို့မာ ပဒေါင်ရို့စွာ အလုပ်အကိုင်မာ အတော်ဆုံး ကောင်းဘီယက် လူတမျိုးဖြစ်တေဟု ချီးကျူးခံရရေ။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၆)&lt;/ref&gt;
== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
* ခင်မင်းဇော် ဘလော့ဂ် [http://khinminzaw.blogspot.com/2008/07/blog-post.html]

{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ကယားပြည်နယ်ဟိ လူမျိုးစုတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>2qffbpj9zxe0wv3o3x15ny16w5ruivv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကယားလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4125</id>
    <revision>
      <id>18229</id>
      <parentid>18174</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရည်ညွှန်းကိုးကား */</comment>
      <origin>18229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14944" sha1="gpkr71rliz9sf6l4g9wk8hg19mhrrs3" xml:space="preserve">'''ကယားလူမျိုး''' ({{lang-en|Kayah People}}) သို့မဟုတ် '''ကရင်နီ''' (Karenni) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ အရှိဖက်တောင်တန်းဒေသများဖြစ်ရေ [[ကယားပြည်နယ်]]မာ အဓိကနိန်ထိုင်ကတ်တေ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ကရင်နွယ်စု]]ဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စော်ဘွားနယ်မြီတိအဖြစ် ရပ်တည်ခရေ ရာဇဝင်ဟိရေ၊၊

{{Infobox ethnic group
| group = ကယားလူမျိုး
| native_name = {{lang|kyu|Kayah}}, {{lang|kyu|Kayan-ne}} ꤊꤢ꤬ꤛꤢ꤭ꤜꤟꤤ꤬-ꤖꤢꤨ
| image = Kayar.jpg
| caption = ကယား (ကရင်နီ) ရိုးရာဝတ်စုံ
| population = ၂၅၀,၀၀၀ ကျော် (လှောက်မှန်း)
| regions = {{flag|Myanmar}}&lt;br /&gt;∟ [[ကယားပြည်နယ်]]&lt;br /&gt;∟ [[ကရင်ပြည်နယ်]]&lt;br /&gt;∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{flag|Thailand}}&lt;br /&gt;∟ [[မေဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]
| languages = [[ကယားဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]
| religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (ကတိုးဘိုး)
| related = [[ကရင်လူမျိုး]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး]]
}}

== သမိုင်းကြောင်းနန့် နာမည်ရင်းမြစ် ==
ကယားလူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို လူနှင့်ငှက် အမျိုးအနွယ်ဖြစ်ရေ [[ကိန္နရီ ကိန္နရာ]] ရို့မှ ဆင်းသက်လာရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ၊၊ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ခေတ်မာ ယင်းရို့ ဝတ်ဆင်ရေ အင်္ကျီအရောင်ကို အစွဲပြုပနာ &quot;ကရင်နီ&quot; (Red Karen) ဟု ခေါ်ဆိုခကတ်ရေ၊၊ ၁၈၇၅ ခုနှစ်မာ မြန်မာဘုရင် [[မိုဃ်းကျောက်မင်း]] နန့် ဗြိတိသျှအစိုးရရို့အကြား ချုပ်ဆိုခရေ စာချုပ်အရ ကရင်နီနယ်မြီကို လွတ်လပ်ရေ ကြားနီနယ်မြီအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခကတ်တေ၊၊

လွတ်လပ်ရီးရပြီးနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမာ လွှတ်တော်မာ အတည်ပြုချက်အရ &quot;ကရင်နီပြည်နယ်&quot; နာမည်မှ [[ကယားပြည်နယ်]] အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခစွာ၊၊ ယကေလေ့ ကရင်နီအမျိုးသားရီးလှုပ်ရှားသူတိကမူ ဧပိုင်နာမည်ပြောင်းလဲခြင်းစွာ ယင်းရို့၏ သမိုင်းဝင်လွတ်လပ်မှုကို မှေးမှိန်စီရန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ယူဆကတ်ပြီး ဒေနိန့်ထိ &quot;ကရင်နီ&quot; ဆိုရေ နာမည်ကိုရာ ပိုပြီးကေ နှစ်သက်စွာ အသုံးပြုကတ်တေ၊၊

== ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ==
ကယားလူမျိုးအများစုကတော့ခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တိနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ မိရိုးဖလာ &quot;ကတိုးဘိုး&quot; (ခေါ်) တင်းခွန်တိုင်နတ်တင်ပွဲ ဓလိ့ကိုမူ ရိုးရာမပျက် ထိန်းသိမ်းထားကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့၏ အထင်ရှားဆုံးပွဲတော်မာ ကယားပြည်နယ်နိ (ဂျန်နဝါရီ ၁၅) နန့် တင်းခွန်တိုင်ပွဲတော်ရို့ ဖြစ်တေ၊၊

==ကယားလူမျိုးစု ==
မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိုင်းရင်းသား ကယားလူမျိုးစု (၉)စု ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;moi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.moi.gov.mm/?q=news/7/02/2016/id-9556|title=ဒွေးရာနန်းရို့ပျော်စံရာ ကယားမြေ|author=ခွန်းဆက်နေ|publisher=ပြန်ကြားရီးဝန်ကြီးဌာန|date=၇ ဖေဖဝါရီ ၂၀၁၆|accessdate=၁၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;
# [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]
# [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်းပဒေါင်]] (ကယန်းကခေါင်း/ကယန်းလဟွီ)
# [[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို]] (ကယန်းကဒေါ့)
# [[ဇယိမ်းလူမျိုး]] (ကယန်းလထာ)
# [[ယင်းဘော်လူမျိုး]] (ကယန်းကငန်)
# [[ပရဲလူမျိုး]] (ကယော)
# [[မနူမနောလူမျိုး]] (ကော်ယော်မနုမနော)
# [[ယင်းတလဲလူမျိုး]]
# [[ဂေဘားလူမျိုး]] ရို့ဖြစ်တေ။
[[File:Kayah State Cultural Museum 1.jpg|thumb|[[ကယားပြည်နယ်ယိုင်ကျေးမှုပြတိုက်]]အထဲမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိ]]

== ကယားနန့် ကရင်နီ အခေါ်အဝေါ် ==
ဝတ်ဆင်ရေ အဝတ်အထည်ရို့၏ နီရေ အရောင်အသွီးကို လိုက်ပြီးကေ မြန်မာရို့က ကယားလူမျိုးရို့ကို ရှီးအခါက ကရင်နီဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ အသားရောင်နီမြန်းခြင်းကြောင့် ကရင်နီဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမဟုတ်။ ကယားလူမျိုးရို့ကမူ သူရို့ကိုယ်သူရို့ &quot;ကယား&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကယားလိ&quot;ဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ ကယားဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်မာ ကယားဘာသာစကားအရ &quot;လူ&quot;ဟု အဓိပါယ်ရပြီးကေ ကယားလိဆိုရေ ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်မာ &quot;လူနီ&quot;ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ လှောက်မှန်းခြေ လူဦးရွီ ၉၀၀၀၀ လှောက်ဟိမည်။
[[မြန်မာပြည်|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်]] ဖွဲ့အစည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြီခံဥပဒေ (၁၉၄၇) နှစ်မာ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဖွဲ့စည်းရေအခါမာ ကရင်နီနယ်ကိုပါ ထည့်သွင်းရန် ရည်မှန်းချက်ဟိခသည္။၁၉၅၁ခုနှစ် အထဲက နာမည်ပြောင်းလဲရီးနန့် ကယားပြည်နယ် သီးသန့်တည်ဟိရီးရို့အတွက် ပါလီမန်မှ အက်ဥပဒေပြုလုပ်ဗျာယ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြီခံဥပဒေမာ လိုအပ်ရေ ပုဒ်မတိကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရဟိခရေ။
	

[[Image:Kayah1120.JPG|thumb| ရန်ကုန်တိုင်းရင်းသားကျေးရွာမာ တွိရရေ ကယားလူမျိုးစု ရုပ်တုများ]]

== ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ ==
&lt;ref&gt;[http://knkystudies.blogspot.com/2008/08/blog-post_20.html Karenni(Kayah) and Kayan Studies: ကကရင္နီ (ကယား) စုံတြဲ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
ကယားလူမျိုးတိစွာ အရပ်အမောင်း (5)ပေကျော်လောက်ဟိပြီးး မျက်လုံးမျက်ခုံ ကောင်းပနာ ရိုးမြင့်ရေနှာတံ အနီတော်ဖြစ်ပြီးကေ မေးရိုးဝိုင်းစွာအသားညိုစွာ ဆံပင်နက်လို့ စိကေချေကြမ်းပုံပေါ်စွာ ယောက်ျားတိက ဆံထုံးထုံးကြလို့ အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းရေ။ အရဲရောင်ပေါင်ဖ နန့်အင်္ကျီ ရင်ကွဲကိုဝတ်ကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိက လည်း ဆံထုံးထုံးလို့ အရဲရောင်ပုဝါကိုပေါင်းရေ။ အရဲ သို့မဟုတ် အနက်ရောင် လက်ပြတ်အင်္ကျီ တိကိုဝတ်ဆင်လို့အရဲရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ခြုံထည်လွှမ်းခြုံထားလိ့ဟိရေ။ (5)ပေလောက်ရှည်ရေ အဖြူရောင်ခေါင်းခါးစည်း ကိုလေ့ စဉ်းစားကြလိဟိရေ အနက်ရောင် သင်တိုင်းကိုဝတ်လို့ ခြေသလုံးမာသစ်ဆီးသုတ်ရေကြိုးခွေများ ပတ်လီ့ဟိရေ။ ဖေသာနားဆွဲ၊ နားတောင်းတိကို ဆွဲကတ်တေ။ ဖေသာလက်ကောက်အလုံးတိကိုဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဖေသာဆံထိုး တိကိုထိုးရား ခြီကျင်းဝတ်မာ ပုတီစိတိကိုစီတန်းလို့ ဆွဲလီ့ဟိရေ။
== ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုနန့် ဓလိထုံးစံ ==
ကယားရို့စွာ ရိုးရာနတ်နန့်ဗုဒ္ဓဘာသာကိုကိုးကွယ်ရေ။ တင်းခွန်တိုင်နတ်စင်စွာအဓိကဖြစ်တေ။ ရာသီပွဲများနေဖြင့် ကောက်ညှင်းထုပ်ပွဲ၊ ကေထိုးဘိုး (ခေါ် ) တင်းခွန်တိုင်ပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာပွဲ နန့် တောလိုက်ပွဲများဟိကတ်တေ။ ဗုံတို၊ ဗုံရှည်၊ မောင်း၊ လင်းခွက်၊ ပလွီ၊ ဖားစည် စရေတူရိယာတိကိုသုံးပြီးကေ တင်းခွန်တိုင်အက၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာအက၊ ဒေချင့်ကူးအက၊ ဝါးညှပ်အက ဆွမ်းယင်အကနန့် နိုင်ငံအကများ ကိုကလေ့ဟိကတ်တေ။ ကွယ်လွန်သူ၏အဂေါင်းကိုလေ့ ဖေသာတောင်ပြည်ဘက်ကို ဦးလှည့်ပနာ ထားတတ်ကတ်ရေ။ ကယား ပြည်နယ်ဧ့ထူးခြားရေ အထိမ်းအမှတ်ပစ္စည်းဖြစ်ရေ ဖားစည် (ခေါ်)  ကြီးနက်စည်ကြီးကိုလေ့ ဖေသာတောင်ပြည်မာသွန်းလုပ်ခစွာ ဟုဆိုရေ။

ကယားရို့စွာ အယင်ခေါက်က မြန်မာတိနန့်တတူ စစ်ရီးစစ်ရာမာတတူလက်တွဲပြီးကေတိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးရေ အထောက်အထားတိကိုလည်းဟိပါရေ။ &quot;ပျိုလေးတို့အိမ်မိုး ထိုးလာတဲ့ပေဖူးလွှာ၊ ဘာစာတဲ့ မေး။ မေးပါနဲ့အေ။ ယိုးဒယားငယ်နဲ့ ကုလားကို စစ်ချီတော့ ကရင်နီအောင်တပ်က ဆံဖြတ်မောင်စီလိုကရေ လွမ်းစာတဲ့လေ&quot; ဆိုရေ ရှေးဟောင်းတွေ သားလီမာစစ်သားဘဝဧ့ချစ်ရီးချစ်ရာတိကို လွမ်းစဖွယ်ကောင်းယောင် ဖော်ပြထားရုံမက ရှေးဟောင်းကာလကပင် ကယားလူမျိုးရို့စွာ မြန်မာရို့နန့် စစ်ရီးမာတတူလက်တွဲတိုက်ခိုက်ခကတ်ဖူးရေဆိုရေ သာဓကကိုပါထင်ရှားစွာဖော်ပြထား ခြင်းဖြစ်တေ။
&lt;ref&gt;http://www.mwaf.org.mm/Developing%20Sector_mm/DevSector_mm/Details.asp?id=645{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>gpkr71rliz9sf6l4g9wk8hg19mhrrs3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရင်ဖြူလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4126</id>
    <revision>
      <id>18234</id>
      <parentid>18175</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>18234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="eddqxykfwryj6404cgwxgn8qr5xek7r" xml:space="preserve">တောင်ပေါ်ကရင် တမျိုး ဖြစ်ပြီးကေ တောင်ငူခရိုင်ဟိ တောင်များမာ အများဆုံး တွိရရေ။ မြောက်ဘက် ရမည်းသင်းခရိုင်ဟိ တောင်များ နန့် အရှိဖက် ကယားပြည်နယ် အထိ ပျံ့နှံ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ပေါင်းလောင်းမြစ်ဝှမ်းဟိ လွယ်လုံ ဒေသ နန့် ပျဉ်းမနား အရှိမြောက်ဘက် တောင်များမာလည်း တွိရတတ်ရေ။

ကရင်ဖြူ  လူမျိုးရို့မာ [[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲကရင်]]ကိုလေ့ ထည့်သွင်းတတ်ကတ်ရေ။ မဲပု လို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။ အသွင်ပြင်မာ တောင်သူနန့် ပိုတူရေ။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း (၂၀၁၄)၊ ''တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်''၊ အလင်းသစ်စာပီ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>eddqxykfwryj6404cgwxgn8qr5xek7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရင်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4127</id>
    <revision>
      <id>18240</id>
      <parentid>18176</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>18240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57746" sha1="21dx7qpigdo9v158va6ygx31hxdaoiw" xml:space="preserve">'''ကရင်လူမျိုး'''တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီးကေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်လူမျိုးတိဖြစ်တေ။အဓိကကတော့ခါ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကရင်ပြည်နယ်]] နန့် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ|ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]]များမာ နီထိုင်ကတ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်ပေါ်ဒေသများမာလည်းနီထိုင်ကတ်ရေ။ကရင်မျိုးနွယ်စု (၇)မျိုးဟိရေ။

{{Infobox ethnic group
| group            = ကရင်လူမျိုး
| flag  =  [[File:Flag of the Karen National Union.svg|border|200px]]
| flag_caption = ကရင် အမျိုးသား အောင်လံတော်
| image            = A Karen woman.jpg
| image_caption    = ရိုးရာဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားရေ ကရင်အမျိုးသမီးတဦး
| total            = ၄,၁၉၁,၀၅၀
| total_ref        =
| region1          = {{flag|Myanmar}}
| pop1             = ၃,၆၀၄,၀၀၀
| ref1             = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas.com |publisher=Reunion Technology}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Thailand}}
| pop2             = ၁,၃၅၀,၀၀၀
| ref2             = &lt;ref name=&quot;CERD/C/THA/1-3&quot;&gt;{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|access-date=8 October 2016|language=en, th|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead|page=13}}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flag|United States}}
| pop3             = ၂၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၈)
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota|access-date=25 February 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724063942/https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota?context=amp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flag|Australia}}
| pop4             = ၁၁,၀၀၀
| ref4             = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Burmese Community Profile |url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |website=dss.gov.au |access-date=28 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf |archive-date=30 December 2016 |accessdate=16 September 2021 |archivedate=30 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230905/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/11_2013/community-profile-burma.pdf }}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flag|Canada}}
| pop5             = ၆၀၅၀
| ref5             = &lt;ref name=2016Census&gt;{{citation|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Ethnic%20origin&amp;TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=8 February 2017}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|India}} ([[ကလမဲကျွန်း|အက်ဒမန်ကျွန်းစု]])
| pop6             = ၂,၅၀၀
| ref6             = &lt;ref name=&quot;Maiti&quot;&gt;{{cite journal|last1=Maiti|first1=Sameera|title=The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)|citeseerx=10.1.1.517.7093}}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{flag|Sweden}}
| pop7             =၁,၅၀၀
| ref7             = 
| rels             = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နန့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
| langs            = [[ကရင်ဘာသာစကားတိ]]၊ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားတိ|ပိုးကရင်]]၊ [[ကရင်နီဘာသာစကား|ကရင်နီ]]နန့် [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] 
| related          = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]
| native_name      = 
| native_name_lang = 
}}
[[File:Karen traditional costume.jpg|thumb|ကရင်အမျိုးသား အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ]]
[[File:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|ကရင်ဒုံးအက]]
[[File:Karen Elder (Unsplash).jpg|thumb|ကရင်လူမျိုး]]

== သမိုင်းကြောင်း ==

ကရင်ဒဏ္ဍာရီတိအရ ကရင်လူမျိုးတိစွာ ရှီးဦးစွာ '''&quot;ထီးဆဲ့မဲ့ယွား&quot;''' (သို့မဟုတ်) '''&quot;ထီဆေ့မေ့ယွား&quot;''' ဒေသမာ နီထိုင်ခကတ်ရေ။ ထိုစကားရပ်ရေ အဓိပ္ပာယ်မာ &quot;သဲစီးရေချောင်း&quot; (သို့မဟုတ်) &quot;ရီထိုးသဲစီး&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အလွန်ကျယ်ပြန့်ရေ သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာမာ ရီနန့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းလားခြင်းကို အစွဲပြုပနာ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်တေ။ ကရင်လူမျိုးအများစုစွာ ထိုဒေသမာ [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။

ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသကို မရောက်မီ ရှီးဦးစွာ '''&quot;ထီးဆဲ့မဲ့ဘော&quot;''' (ရီထိုးသဲဝါ) ဒေသကို ရောက်ဟိခရေလို့ ဆိုကတ်ရာ၊ ယင်းမာ သဲနုန်းတိကြောင့် အဝါရောင်သန်းနိန်ရေ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] မြောက်ဘက်ဟိ [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဒေသ ဖြစ်နှိုင်ရေဟု ယူဆရရေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနန့်ယင်းရို့၏ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေအချက်အလက်များ&lt;/ref&gt; ဒေဒေသစွာ တိဗက်-အောက်သား များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။

=== မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ဟိလာခြင်း ===
ရှေးလင်္ကာဟောင်းများဖြစ်ရေ ''&quot;သက်နန့်ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တ&quot;'' ဆိုရေ စပ်ဆိုချက်အရ ကရင်လူမျိုးစွာ ရှေးဟောင်း '''ကမ်းယံလူမျိုး''' တိက ဆင်းသက်လာရေလို့လေ့ ယူဆချက်တိ ဟိရေ။ [[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]အရ ကမ်းယံလူမျိုးတိစွာ သံတွဲနန့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတလျှောက်မာ နီထိုင်ခကတ်သူတိ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မှန်နန်းရာဇဝင်&lt;/ref&gt;

ကရင်လူမျိုးတိစွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]]များ ဖြစ်ကတ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို အစောဆုံး ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေ လူမျိုးစုတိထဲမာ တစုအပါအဝင် ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့၏ ရွှိပြောင်းလှာပုံကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းဖြင့် လိ့လာနှိုင်ရေ။

ကရင်လူမျိုးတိ၏ ဘိုးဖီးတိစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာက [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] (Gobi Desert) နံဘေးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်ကို အဆင့်ဆင့် ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ရေလို့ ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီတိနန့် သမိုင်းသုတေသီတိက ဆိုရေ။ ယင်းရို့စွာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းကတဆင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]ဒေသကို ရောက်ဟိခကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;KHC&quot;&gt;{{cite book |title=ကရင်ရာဇဝင် |last=ဦးဘထွန်း |year=၁၉၂၄}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို လှောက်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုကနိန် (၈) ရာစုအထဲ လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေလို့ ယူဆရရေ။&lt;ref name=&quot;Luce&quot;&gt;{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Phases of Pre-Pagan Burma |year=1985}}&lt;/ref&gt;သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်ရေ အရှိဖက်လမ်းကြောင်းကတဆင့် [[ကယားပြည်နယ်]]နန့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်တန်းဒေသတိသို့ ဝင်ရောက်လှာခကတ်ပိုင် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်ကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနန့် အောက်ပိုင်းဒေသတိသို့ ဝင်ရောက်လှာခသူတိနန့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတလျှောက် နီထိုင်အခြီချသူတိလည်းဟိရေ။

ဘာသာဗေဒပညာသျှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ဧ့ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးတိစွာ [[ပျူ လူမျိုး|ပျူ]] နန့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]ရို့ မြန်မာနိုင်ငံမာ အထွန်းကားဆုံးအချိန်များမာပင် အခြီချနီထိုင်ပြီး ဖြစ်နှိုင်ရေဟု လှောက်မှန်းထားရေ။ ယင်းရို့စွာ အောက်သားများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အရွီပြတ်နန့် မဝင်ရောက်မီကပင် ရောက်ဟိနီကတ်သူတိ ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=Martin |title=Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity |year=1991}}&lt;/ref&gt;

=== ကိုလိုနီခေတ်နန့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ===
[[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]ရို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးကေ ကရင်လူမျိုးအများစုကတော့ခါ ဗြိတိသျှအစိုးရ ဝန်ထမ်းတိအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခကတ်ပြီးကေ သာသနာပြုလုပ်ငန်းတိကြောင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူ များပြားပါလတ်တေ။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အထဲ ကရင်လူမျိုးတိစွာ မဟာမိတ်တပ်များဘက်မှ ပါဝင်ပြီးကေ ဖက်ဆစ်ဂျပန်ရို့ကို တိုက်ခိုက်ခကတ်ရေ။&lt;ref&gt;https://my.m.wikipedia.org/wiki/ဒုတိယအိန်းဂလိချ်-မြန်မာစစ်{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== လွတ်လပ်ရီး ကြိုးပမ်းမှုနန့် နိုင်ငံရီး ===
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီး ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းမာ ကရင်လူမျိုး ဂေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကတ်ရေ [[မန်းဘခိုင်]] နန့် [[မန်းလိုက်းမောင်]] ရို့စွာ ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခကတ်တေ။ တဖက်မာလည်း ကရင်အမျိုးသားတိဧ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နန့် လွတ်လပ်ရီးအတွက် [[စောဘဦးကြီး]] က [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] (KNU)၊ [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရီး တပ်မတော်]] (KNLA) နန့် [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရီးအဖွဲ့]] (KNDO) ရို့ကို တည်ထောင်လို့ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီး ဆောင်ရွက်ခရေ။ ဂုချိန်ခါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်ရီးနှင် ဖက်ပြားဆတ်မူရဟိရီးအတွက် တိုင်ပွဲဝင်နီဆဲဖြစ်တေ။

== ကလမဲကျွန်း(အက်ဒမန်)ဟိကရင်လူမျိုး ==
&lt;references group=&quot; Maiti, Sameera. &amp;quot;The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)&amp;quot;. CiteSeerX 10.1.1.517.7093.&quot; /&gt;
အိန္ဒိယပိုင်နက် ကလမဲကျွန်း(အက်ဒမန်)မာ ကရင်လူဦးရွီ ၂,၅၀၀ ဦးဟိရေ။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများနံဘေးဟိ ကရင်လူမျိုးအများစုကတော့ခါ အိန္ဒိယပိုင်နက် ကလမဲကျွန်း(အက်ဒမန်ကျွန်း)နန့် နီကိုဘာကျွန်းစုတိ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အထဲ မြောက်ပိုင်း ကလမဲ ကျွန်းတိ၏ မာယာဘွန်ဒါ ရေဆီးလ် မာ ကန့်သတ်ထားရေ။ ယင်းရို့အားနုန်းနီးပါးစွာ နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်တိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အသိုင်းအဝိုင်းအထဲ ဆက်သွယ်ပြောဆိုဖို့အတွက် ယင်းရို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားကေလေ့ ကရင်မဟုတ်ရေ အိမ်နီးချင်းတိနန့် ဆက်သွယ်ဖို့အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကတ်တေ။

== ဘာသာရီး ==
ကရင်လူမျိုးအများစုစွာ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နန့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်သူတိဧ့။ ပိုးကရင်စွာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုရာ ယုံကြည်သူတိပြီး စကောကရင်စွာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနန့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှုရို့ကိုပါ ယုံကြည်ကြသူတိရေ။ ၁၅-၃၀ ရာခိုင်နှုန်း‌ရေ ကရင်လူမျိုးရို့စွာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူတိလည်းဟိပြီး မွတ်စလင်ဟု ခံယူကတ်တေ။ အများစုကတော့ခါ အိန္ဒိယလူမျိုးရောကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;kbddf&quot;&gt;{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation|url=https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/|access-date=28 November 2018|date=20 December 2015|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313005747/https://kcssf.org.au/about-us/the-karen-people/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Keenan&quot;&gt;{{cite journal|last=Keenan|first=Paul|url=http://burmalibrary.org/docskaren/Karen%20Heritage%20Web/pdf/Faith.pdf |title=Faith at a Crossroads; Religions and Beliefs of the Karen People of Burma|journal=Karen Heritage|volume= 1|issue=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|date=19 June 2015|website=Minority Rights Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Religion |url=https://mnkaren.org/history-culture/karen-culture/religion/ |access-date=2026-02-08 |website=Karen Organization of Minnesota |language=en}}&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

ကရင်လူမျိုးတိစွာ ဘာသာစကားအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်–တိဗက်ဘာသာမိသားစု]]ဧ့ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]]အုပ်စုမာ ပါဝင်သော်လည်း၊ မျိုးရိုးဗီဇ အရ အရှိတောင်အာသျှဒေသခံတိနန့် ပေါင်းစပ်မှုဟိရေ ထူးခြားရေ မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာတိကို ပိုင်ဆိုင်ထားကတ်တေ။

ကရင်အမျိုးသားတိဧ့ Y-DNA အချက်အလက်တိအရ Haplogroup O (O-M175) အုပ်စု အောက်ဟိ O2 (O-M122) နန့် O1b1a (O-M95) ရို့ကို အများဆုံးတွိဟိရရေ။ ဒေဗီဇတိစွာ အရှိတောင်အာသျှနန့် တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသများမာ ကျယ်ပြန့်စွာတွိရရေ မျိုးရိုးတိဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Haplogroup O2a (O-M324)ကို ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တွိဟိရယား ယင်းစွာ တရုတ်တောင်ပိုင်းနန့် တိဗက်ဒေသဟိ တိုင်းရင်းသားတိနန့် သမိုင်းအဆက်အသွယ်ဟိကြောင်း ဖော်ပြနိန်ရေ။&lt;ref&gt;Karmin, M., et al. (2015). &quot;A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture&quot;. ''Genome Research''. 25(4): 459–466.&lt;/ref&gt;Haplogroup Dစွာ အနည်းစုရေ ကရင်အုပ်စုတချို့မာ တွိဟိရရေ။ ယင်းစွာ တိဗက်နန့်ဂျပန်ကျွန်းစု ရို့မာ တွိရလိ့ဟိရေ ရှီးဦးအာသျှမျိုးရိုးဗီဇတခု ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;He, Jun, et al. (2012). &quot;Y Chromosome Evidence of Earliest Modern Human Settlement in East Asia and Multiple Origins of Tibetan and Japanese Populations&quot;. ''BMC Biology''. 10: 82.&lt;/ref&gt;

ယေဘုယျအနိန်နန့် ကရင်လူမျိုးရို့၏ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သီာဗီဇစွာ [[အောက်သား|အောက်သားများ]] ပိုင်ပင် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုနန့် နီးစပ်ကေလေ့၊ကရင်လူမျိုးနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေအောက်သားတိစွာ တိဗက်-ဗမာရင်းမြစ် ဗီဇပိုပြီးကေအားကောင်းသဖြင့် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုတိနန့် ပိုတူစွာယကေလေ့ကရင်လူမျိုးများမာ အရှိတောင်အာသျှဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်တိ၏ ဗီဇ (O-M95) သက်ရောက်မှု ပိုပြီးကေပါဝင်နီကြောင်း တွိဟိရရေ။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;အရှိတောင်အာသျှ ဒေသခံ ဗီဇတိနန့် ပိုပြီးကေရောနှောသွားသဖြင့် အောက်သားတိနန့် နှိုင်းနိူင်းပါက မြောက်ပိုင်းသားလက္ခဏာ စိကေချေ လျော့နည်းလားခြင်း ဖြစ်တေ။

မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သီာ Mitochondrial DNA လိ့လာမှုတိအရ ကရင်လူမျိုးများမာ Haplogroup B5a, F1a နန့် M7b ရို့ အများဆုံးဖြစ်ကတ်ောင်း တွိဟိရရေ။ ဒေအမျိုးအစားတိစွာ တရုတ်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနန့် ထိုင်းနိုင်ငံဟိ ဒေသခံမိခင်မျိုးရိုးတိနန့် နီးစပ်မှုဟိရေ။&lt;ref&gt;van Driem, G. (2020). ''The Tale of Genomic and Linguistic Co-Evolution in Mainland Southeast Asia''. Brill.&lt;/ref&gt;

ကရင်မျိုးရိုးဗီဇစွာ သမိုင်းတလျှောက် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ချိုင့်ဝှမ်းနန့် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းတိအနှုန်း ရွှိပြောင်းအခြီချခကြစဉ်အထဲ အရှိတောင်အာသျှဒေသဟိ တခြားသော လူမျိုးစုတိနန့် ထိတွိဆက်ဆံမှုတိကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ပေါင်းစည်းမှုတိ ဟိလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ကရင်လူမျိုးတိစွာ တရုတ်-တိဗက်မိသားစုဝင်များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ ဗီဇအနက်မာ အရှိတောင်အာသျှ မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာတိကို ပိုပြီးကေသယ်ဆောင်ထားကတ်တေဟု သုတေသနတိက ကောက်ချက်ချထားပါရေ။

== လူမျိုးစုတိ ==
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးဟိရေ။&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;&gt;{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမီးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4965:135-counting-races-in-burma&amp;catid=115:opinions&amp;Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4965:135-counting-races-in-burma&amp;catid=115:opinions&amp;Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}&lt;/ref&gt;

:၁။ [[ကရင်လူမျိုး]]
:၂။ [[စကောကရင်လူမျိုး]]
:၃။ [[ပိုးကရင်လူမျိုး]]
:၄။ [[ပလီကီးလူမျိုး]] (ပလေချီး)
:၅။ [[ဘွဲလူမျိုး]]
:၆။ [[တလောင်းပွာလူမျိုး]] (တလောင်းပွား)
:၇။ [[မောနေပွားလူမျိုး]]
:၈။ [[မိုးပွလူမျိုး]] (မိုးပွား)
:၉။ [[ပကူးလူမျိုး]]
:၁၀။[[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (ဂေဘားကရင်)
:၁၁။[[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (စာဖြူ)

ကရင်လူမျိုးမာ စကောကရင် နန့် ပိုးကရင် ဆိုပနာ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုဟိရေ။ ယင်းလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမာ ဓလိ့စရိုက် နန့် အသုံးပြုရေ ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုတိဟိရေ။ ကရင်မျိုးနွယ်စုမာ အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်ရေ ပိုးကရင် (အရှိပိုး နန့် အနောက်ပိုးကရင်) နန့် စကောကရင်ရာမက ပကူးကရင်၊ ဘွဲကရင်၊ ဂေခိုကရင်၊ ဂေဘားကရင်၊ မောနေပွားကရင်၊ ကရင်ဖြူ၊ ထူးကလိဘောင်ကရင်၊ တလောင်းပွာကရင်၊ ပလီကီးကရင် စရေမျိုးနွယ်စုတိစွာလည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲမာပါဝင်ရေ။

စကောကရင်လူမျိုးတိစွာ ကလွေသျှေတိ၏ နာမည်ရှိ့မာ &quot;စော&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်ဝေါ်လေ့ဟိကတ်ရား ကလိန့်မေသျှေနာမည်ရှိ့မာ &quot;နော်&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်ဝေါ်လေ့ဟိကတ်တေ။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှိပိုးကရင်တိ၏ နာမည်ရှိ့မာ အမျိုးသားဆိုခကေ &quot;စော&quot; နန့် &quot;မန်း&quot;  ထည့်လို့ အမျိုးသမီး နာမည်ရှိ့မာ &quot;နန်း&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်ဝေါ်လေ့ဟိကတ်တေ။ အနောက်ပိုးကရင်တိ၏ နာမည်ရှိ့မာမူ အသက်အလိုက် အမျိုးသားဆိုခကေ &quot;စ&quot; နန့် &quot;မန်း&quot; ထည့်လို့ ခေါ်ပြီးကေ အမျိုးသမီး နာမည်ရှိ့မာ &quot;နန့်&quot; တပ်ပြီးကေ ခေါ်‌လေ့ဟိကတ်တေ။

== ယိုင်ကျေးမှု ==
===ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိဖြစ်ပေါ်လှာပုံ===
{{main|ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိ}}
&quot;ဒေါကလု&quot; ခေါ် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (Karen National Assoiation)စွာ မြန်မာနိုင်ငံရီး အစည်းအရုံးများ မပေါ်ပေါက်မီ ၁၈၈၁ ခုနှစ်ကစပနာ [[သံပြာ၊ တီ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာတီသံပြာ]]၊ ဦးလူနီ(ဆစ်ဒနီလူနီဧ့ဖခင်)၊ ဒေါက်တာမြတ်စံ၊ ဦးစံလုံးနန့် တခြားသော ကရင်အမျိုးသားဂေါင်းဆောင်ကြီးတိက တည်ထောင်ခရေ အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်တေ။ ဒေါက်တာတီသံပြာ (M.A.D.D.) စွာ &quot;ဒေါကလု&quot;ဧ့ ပထမဆုံးအနိန်နန့် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ပနာ စောဘမောင်(Bar-at-Law)စွာ အိန်းဂလိချ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာလားရေအထိ နောက်ဆုံး ဥက္ကဋ္ဌတဦး ဖြစ်၏။

ကရင်အမျိုးသား ဂေါင်းဆောင်ကြီးတိစွာ ကရင်အမျိုးသားနိကို တင်သွင်းတောင်းဆိုရာ အိန်းဂလိချ်အစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမဟိဘဲ ယင့်ချင့်နိအစား အရာနိတနိကို ဆက်ပနာထပ်မံတင်သွင်းပါဖို့ ပြန်ပနာအဆိုပြုခရေ။ ကရင်အမျိုးသား ဂေါင်းဆောင်ကြီးတိက သမိုင်းဝင်နိအတွက် ဆွေးနွေးအနီချ ခကတ်ရာမာ &quot;ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိ&quot;ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခကတ်ရေ။

ထိုအချိန်မာ ကရင်အမျိုးသားရို့စွာ နှစ်သစ်ကူးနန့်ပတ်သက်ပနာ ကျင်းပခကတ်ရေနိ၊ ရက်၊ လတိစွာ ဒေသတခုနန့်တခု တူညီမှုမဟိခကြောင်း တွိဟိခရရေ။ တောင်ပေါ်ဒေသမာ နီထိုင်ရေ ကရင်အမျိုးသားတချို့စွာ တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးကေ ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကတ်၏။ ယေပြီးနောက်မာ ဆက်လက်ပြီးကေ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကတ်တေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးရို့မာ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိကဲ့သို့ပင် သင်္ကြန်ကျပြီးကေ နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နိကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်ရို့မာမူ ဝါကျွတ်လအထဲ စနီနိ တရက်ရက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်တိက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတရက်ဖြစ်ရေ ဂျန်နဝါရီလ တရက်နိမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်တိနန့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဟိ အချို့ကရင်တိစွာ နှစ်သစ်ကူးနိကို တပို့တွဲလဆန်း တရက်နိမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြီပြန့်ဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ ကရင်တိနန့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နီထိုင်ရေ ကရင်တချို့ရို့စွာလည်း ပြာသိုလဆန်း တရက်နိမာပင်ဖြစ်ဖြစ် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို အသီးသီးကျင်းပကတ်တေ။

ယင်းအတွက်နန့်ပင် သမိုင်းဝင်နီ့တရက်ရဟိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိအဖြစ် တင်သွင်းရာမာ အယင်ဦးဆုံး အောက်လွှတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရဖို့ဖြစ်ပနာ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦးဧ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ရေ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းစွာ နိရက်သတ်မှတ်ရီးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ယင်းခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းစွာ တောင်ငူမြို့ဟိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူတချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခပြီးကေ သရာမိုးလိုအား ဆက်ပနာတာဝန် လွှဲအပ်ခကတ်ရေ။ သရာမိုးလိုစွာ ကရင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်စွာ နှစ်ပေါင်းဇာလောက်ဟိကြောင်းနန့် ကရင်အမျိုးသားရို့ဧ့ နှစ်သစ်ကူးနိစွာ ဇာနိ၊ လမာ ဖြစ်ကတ်ောင်းဆိုရေ အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်ပနာ ရှာဖွီသုတေသန လုပ်ခပြီးကေ ပြန်ပနာတင်ပြခရေ။

အရှိတိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်ရေ ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ်(G.H.Luce)နန့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ(G.E.Harvey)ရို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်တိအရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျားရီးသားရေ မြန်မာရာဇဝင်အရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှီးဦးစွာ ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေမာ [[ဘီစီ]] ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကတ်ောင်း သိဟိရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးရို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေ ထိုခုနှစ်မှအစပြုပနာ ရွီတွက်ရန် အဆိုပြုခဧ့။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို [[အေဒီ]] ၁၉၃၆ ခုနှစ်မာ တင်သွင်းခရေ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လှာခကတ်ရေ ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ရွီတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ဟိခယာ ဖြစ်တေ။

တောင်ငူမြို့ဟိ သက်ကြီးဝါကြီးသူတိဧ့ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်ရေ နိရက် &quot;သလေး လဆန်း ၁ ရက်&quot;ကို ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော်မာ တင်သွင်းရေအဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရီးထိုးကာ အောက်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမာ တင်သွင်းခ၏။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ သြဂတ်လ ၂၃ ရက်နိမာ ကျင်းပပြုလုပ်ရေ ဥပဒေပြုအောက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented)ဆိုပနာ မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။

ယင်းကိစ္စနန့်ပတ်သက်ပနာ ဒေါကလုဥက္ကဋ္ဌအထက်လွှတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်ပနာဦးဆောင်လို့ ဝန်ကြီးစောဖေသာနန့် အနီချ ပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြလို့ အစိုးရအဖွဲ့ဧ့ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power)ဖြင့် ဘုရင်ခံထံကို တင်ပြနိူင်လို့ ဘုရင်ခံဧ့ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးတိနန့် လွှဲပြောင်းနှိုင်ရေ စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ (Negotiable Instrument act.) အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရဟိခရေ။

အစိုးရ၏ ပထမဆုံးအနိန်နန့် အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၁ ရက် (၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်)နိဖြစ်ပြီးကေ ယင်းနိမာ ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံရွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခရေ။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်မာ ပေါ်ထွက်လှာရေ &quot;သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး&quot;ပြုစုရီးဆွဲရေ ကရင်အမျိုးသားပက္ခဒိန်အရ တနှစ်ပြည့်မြောက်လို့ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလ ၂၁ ရက်နိမာ ကျရောက်ရေ ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်မာ ကရင်အမျိုးသား ဂေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကတ်ရေ စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှီဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနန့် စောဖေသာရို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပီးပို့ခရေ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ|author=မန်းလင်းမြတ်ကျော်}}&lt;/ref&gt;

=== ကရင်အမျိုးသားနိ ===
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ (၃) ရက်နိမာ KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပီးဖို့အတွက် စာရီးတောင်းဆိုခရေ။ စာကို တလအထဲ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မာ့ခ်ျလ (၃) ရက်နိနောက်ဆုံးထားပြီးသား ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရဟိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပီးဖို့အတွက် ငြင်းဆိုခကေ ကရင်အမျိုးသားတိ ခြီတလှမ်း တက်လှမ်းဖို့လို့ ပါဟိရေ။ ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုပြီးကေလီးနက်စီရန် ဖေဖဝါရီလ (၁၁) ရက်နိမာ မြန်မာနှစ်သိုက်လုံးဟိ ကရင်အမျိုးသားတိအားနူံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်ပနာ ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခကတ်တေ။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ (၁၁) ရက်နိမာ မြန်မာပြည်တပြည်လုံးဟိ ကရင်အမျိုးသားတိ မြို့ပေါ်တက်ပနာ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထုဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလီရေ။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစုဟိရာ ဒေသများမာရာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့အထိ၊ သျှမ်းပြည်နယ်မာ နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားဟိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းမာ မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရီနံချောင်း စသည်အနိန်နန့် နှစ်သိုက်လုံးမာ ဆန္ဒပြကတ်တေ။ ဖဆပလ ကလည်း မျောက်ခြောက်ခြောက်နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခရေ။ ယကေလေ့ နှောင့်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တမျိုးသားလုံး ၂ ရက်၊ ၃ ရက် ခရီးများချီတက်ပနာ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြလို့ ထိုနိရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းမာ အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခရေ။ ကရင်အမျိုးသားတိစွာ ကြွီးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခကတ်တေ။

=== ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော် ===
{{main|ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော်}}
[[File:Karen National Union Flag.png|thumb|ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော်]]
၁၉၃၆ ခုနှစ် [[ဒေါက်တာဘမော်]]ဧ့ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်မာ ကရင်အမျိုးသားအမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်ကြီးဧ့ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အထဲဟိ ကရင်အမတ်တိစွာ
# ကရင်နှစ်သစ်ကူးနိ(ကရင်အမျိုးသားနိ)
# ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်း
# ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော် စသည်ရို့ကို တောင်းဆိုခကတ်ရေ၊၊

ဒေတောင်းဆိုချက်တိရဟိရေအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးရေ ကရင်ဂေါင်းဆောင်တိနန့် ကရင်အမျိုးသားတိထံ “ကရင်အမျိုးသားအောင်လံ” ပုံစံများရီးဆွဲလို့ တင်ပို့ကတ်ရန် မေတ္တာရပ်ခံခရေ။ ရောက်ဟိလာရေ ကရင်အောင်လံပုံစံ တရာအနက်မှ မန်းဘခင်(ဝန်ကြီးဟောင်း) ရီးဆွဲရေအောင်လံပုံစံကို အတည်ပြု ရွီးချယ်ခရေ။
အရဲရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ထက်မာ တက်သစ်စနီဝန်းနန့် ဖားစည်ပါဟိရေ အောင်လံစွာ ကရင်အမျိုးသားအောင်လံပင် ဖြစ်တေ။

ကရင်အမျိုးသားတိစွာ [[ကရင်အမျိုးသားအောင်လံတော်]]ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲတိနန့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနိ အခမ်းအနားများမာ ပြည်ထောင်စုအောင်လံတော်နန့် လက်တွဲလို့ စိုက်ထူကတ်တေ။

=== ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်း ===
ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်းကို စောစံဘ နန့် စောသာအေးကြီးရို့က ရီးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားတေးခြင်းဆိုပနာ ပေါ်ပေါက်လာဧ့။ တေးခြင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရေအခမ်းအနားများ၊ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ ဓလိထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများမာ အဖွင့်တေးခြင်းနန့် အမျိုးသားအောင်လံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထား သီဆိုလိဟိရေ။

===စာပီနန့် ဘာသာစကား===
အယင်ခေါက်က လိတ်ဆန်ဝှေ့ (ကြက်ယက်စာ) တိကို အသုံးပြုခကတ်ကေလေ့ ဂုချိန်ခါ ထိုစာတိကို တတ်မြောက်သူတိ မဟိတော့ပါ၊၊ မှတ်တမ်းတိအရသာ သိဟိနိုင်လီရေ။ တချို့ကို ပီစာတိအဖြစ် စာကြည့်တိုက်တချို့ရို့မာ အလွန်နည်းပါးရေ အရွီအတွက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားရေကို တွိရရေ။ ဂုချိန်ခါမာ အသုံးပြုနိန်ရေ စာ‌ပီတိမာ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်စာပီ]] (ဒေါက်တာဝိတ် -၁၈၃၀မာ တီထွင်ခရေ။)၊ [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်စာပီ]] (ဖူဆရာဘရိတ်တန်- ၁၈၄၀လောက်မာတီထွင်ခရေ။)၊ [[အရှိပိုးကရင်ဘာသာစကား|အရှိပိုးကရင်စာပီ]] ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ သုံးနှုန်းရေ ဘာသာစကားတိစွာ နီရာဒေသကိုလိုက်လို့ ခြားနားမှုဟိရေ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း|vol=အတွဲ-၁|page=၉၆}}&lt;/ref&gt;

==နီထိုင်ရာဒေသများ&lt;ref&gt;{{cite book|title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း|vol=အတွဲ-၁|page=၉၆၊၉၇}}&lt;/ref&gt;==
# စကောကရင်- ရဖို့းသင်းခရိုင်မှ တောင်ဘက် မြိတ်ခရိုင်အထိ အများဆုံးတွိရရေ။ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာလည်း အဝှမ်းနီထိုင်ကတ်ရေ။
# ပိုးကရင် - ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ အများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။
# ပအိုဝ်း(တောင်သူ) - သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနန့်အနောက်တောင်ပိုင်းတောင်ကုန်းဒေသများ နန့် သထုံခရိုင်၊ ကျိုက္ခမီခရိုင်။
# ကရင်နီ (ကယား) - ကယားပြည်နယ်အဝှမ်း။
# ပဒေါင် - တောင်ငူအရှိဖက်၊ကယားပြည်နယ်နန့် သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းစပ်ကြားဒေသ။
#  ပကူး - တောင်ငူခရိုင်နန့် သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း။
#  ပ၏(ပလကူး) - ကယားပြည်နယ် ဘော်လခဲနန့် ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်၊ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း မိုးဗြဲနယ်၊ တောင်ငူခရိုင်အရှိဖက်နန့် မြေလတ်တောင်ဘက်။
#  ဘွဲ - တောင်ငူခရိုင်၊ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ကယားပြည်နယ်။
#  ကရင်ဖြူ - တောင်ငူခရိုင်၊ ရဖို့းသင်းခရိုင်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ပေါင်းလောင်းမြစ်ဝှမ်း၊ လွယ်လုံ၊ ခမောင်းနား။
#  ဇယိမ်း - သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း လွယ်လုံ၊ မိုးဗြဲ။
# ဂေခို - တောင်ငူ အရှိဖက်၊ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း။
# မိုးပွား - တောင်ငူခရိုင် သံတောင်။
# ယင်းဘော် - တောင်ငူခရိုင် လိပ်သိုနန့် သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း။

==ထင်ရှားရေ ကရင်လူမျိုးများ==
*[[ခင်ကြည်|ဒေါ်ခင်ကြည်]] - မြန်မာ့လွတ်လပ်ရီးဂေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]ဧ့ ဇနီး
*[[ဘခိုင်၊ မန်း|မန်းဘခိုင်]] - အာဇာနည် ဂေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး
*[[မန်းလိုက်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းလိုက်းမောင်]] - ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဧ့ တတိယမြောက်သမ္မတ
*[[စမစ်ဒွန်း]] - မြန်မာ့[[တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရီးဦးစီးချုပ်
* [[စောဘဦးကြီး]] - ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ဧ့ ပထမဆုံး ဂေါင်းဆောင် 
*[[ဘိုမြ၊ စော|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောဘိုမြ]]
*[[နော်လွီဇာ ဘင်ဆင်]] - မေဗမာ ၂ထပ်ကွမ်း
*[[အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ]]
*[[စောမြင့်၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်]]
*မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းမာ ရောင်းအားကောင်းဘီယက် စံချိန်တင်ခသူအဆိုတော် [[ဗဒင်]] 
*အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်း ကိုတည်ထောင်သူ [[စောဘွဲ့မှူး]]
*[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မန်းဂျော်နီ]]
*[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] [[မန်းလိုက်းခိုင်သန်း]]
*ဒေါက်တာ [[စင်သီယာမောင်]] - လူမှုကူညီရီးတိအတွက် နိုင်ငံတိုင်းမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုထိအောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ
*[[စိုးမြတ်မင်း (ဘောလုံးသမား)|စိုးမြတ်မင်း]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးအသင်းဂေါင်းဆောင်
*[[ချစ်စမ်းမောင်]] - ဂစ်တာပညာသျှင်
*[[မန်းဘခင်]]
*[[စောစံဘ]]
*[[စောသာအေးကြီး]]

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ကရင်လူမျိုးစုတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>21dx7qpigdo9v158va6ygx31hxdaoiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4171</id>
    <revision>
      <id>18209</id>
      <parentid>18168</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>YaThaWinTha moved page [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] to [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုတိ]]</comment>
      <origin>18168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21939" sha1="eu7wazrxs8emuu28bmnl16amf5cimvr" xml:space="preserve">[[File:Ethnolinguistic map of Burma 1972 my.svg|350px|thumb|မြန်မာနိုင်ငံဧ့ လူမျိုးနန့် ဘာသာဗေဒပြ မြီပုံ]]

[[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ နိုင်ငံတော်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးဟိရေ။ ယင်းရို့ကို အဓိကလူမျိုးစုကြီးသျှစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲထားရေ။&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;&gt;{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမိန်းခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}&lt;/ref&gt;

# [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]
# [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]
# [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]
# [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]
# [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]
# [[အောက်သား|ဗမာ]]
# [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]
# [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]&lt;ref&gt;[http://www.myanmar.gov.mm/ministry/hotel/fact/race.htm Retrieved from Myanmar Ministry of Hotels and Tourism webpage at] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220174829/http://www.myanmar.gov.mm/ministry/hotel/fact/race.htm |date=20 December 2007 }}&lt;/ref&gt;

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ စတ်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နိထုတ် လုပ်သားပြည်သူ နိစိုင်သတင်းစာမာ ယင်းလူမျိုးစုစာရင်းတိမာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်မာ ပြုစုခရေ သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူမျိုးစုစာရင်းအခြီခံပနာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ခုနှစ် လူမျိုးစုစာရင်းအရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မာ ယိုင်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ဟိ ရှေးဟောင်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုရုံးဧ့ အကြံပြုချက်နန့် ယင်းနှစ်မာ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မသျှင်ဧ့ အကြံပီးချက်အရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဌာနချုပ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုရီးရာကော်မတီဧ့ အနီချ ပေးချက်အရ ပင်ဖြစ်ဖြစ် လူမျိုးစုစာရင်းတိကို အချိန်ယူပြုစုခကတ်ပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းမာ အသုံးပြုခကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;/&gt;

&quot;အဓိကလူမျိုးစုကြီးများ&quot; ကို ပြောဆိုကတ်ရေ ဘာသာစကား သို့မဟုတ် တိုင်းရင်းသားနှီးနွယ်မှုတိထက် နီထိုင်ရာဒေသအလိုက် အုပ်စုခွဲထားခြင်း ဖြစ်တေ။ နမူနာ သျှမ်းလူမျိုးစုကြီးမာ မတူညီရေ ဘာသာစကားအုပ်စု လေးခုဟိ ဘာသာစကားတိကို ပြောဆိုသုံးနှုန်းကတ်ရေ တိုင်းရင်းသား ၃၃ မျိုးပါဝင်ရေ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-people/index.htm |title=Archived copy |accessdate=2007-12-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100609072939/http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-people/index.htm |archivedate=9 June 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

ယင်းချင့်အပြင် အသိအမှတ် မပြုထားရေ အရာ လူမျိုးစုတိလေ့ ဟိနီပြီးကေ အများဆုံးမာ [[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်မြန်မာလူမျိုးများ]]နန့် ပန်းသေးလူမျိုးများ (ယင်းနှစ်စုစွာ လူဦးရွီဧ့ ၃%)၊ အိန္ဒိယမြန်မာနွယ်များ (လူဦးရွီဧ့ ၂%)၊ အိန်းဂလိချ်မြန်မာနွယ်တိနန့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ။ နောက်ဆုံးအုပ်စုနှစ်ခုအတွက် တိကျရေ တရားဝင်စာရင်းထုတ်ပြန်ချက် မဟိသော်လည်း အိန်းဂလိချ်မြန်မာနွယ်တိစွာ မြန်မာနိုင်ငံမားမာ ၅၂,၀၀၀ လှောက်နန့် နိုင်ငံပြင်ပမာ ၁.၆ သန်းခန့် ဟိဖို့ဟု ခန့်မှန်းထားရေ။

{{bar box
|width=35em
|barwidth=150px
|title=မြန်မာနိုင်ငံဟိ လူမျိုးစုများ အချိုး (အပြိန်းကြည့်ခန့်မှန်း)
|titlebar=#ddd
|bars=
{{bar percent|[[အောက်သား|ဗမာ]]|orange|68.00}}
{{bar percent|[[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]|blue|9.00}}
{{bar percent|[[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]|green|7.00}}
{{bar percent|[[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]|purple|2.50}}
{{bar percent|[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]|red|2.00}}
{{bar percent|[[ကယားလူမျိုး|ကယား]]|lime|1.83}}
{{bar percent|[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]|yellow|1.7}}
{{bar percent|[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]|black|1.50}}
{{bar percent|[[အိန္ဒိယ-ဗမာနွယ်များ|အိန္ဒိယ]]|violet|1.25}}
{{bar percent|[[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊&lt;br/&gt;[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]နန့် [[ပလောင်လူမျိုး]]များ အပါအဝင်&lt;br/&gt;အရာအုပ်စုများ|cyan|4.50}}
}}

==တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုတိ==
အောက်ပါရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gamanii|title=135: Counting Races in Burma|url=http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4965:135-counting-races-in-burma&amp;catid=115:opinions&amp;Itemid=308|accessdate=26 August 2013|newspaper=Shan Herald|date=25 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140509103524/http://www.shanland.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4965:135-counting-races-in-burma&amp;catid=115:opinions&amp;Itemid=308|archivedate=9 May 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Composition of the Different Ethnic Groups |url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm |accessdate=3 February 2020 |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm }}&lt;/ref&gt;

===ကချင်===
ကချင်လူမျိုးစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၁၂ ခု ပါဝင်ရေ။
{{columns-start|num=2}}
* [[ကချင်လူမျိုး]]
* [[ထရုမ်းလူမျိုး]]
* [[ဒလောင်လူမျိုး]]&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web |url=http://www.ethnologue.com/ |title=Ethnologue |access-date=1 May 2006 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215305/http://www.ethnologue.com/show_lang_family.asp?code=haw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိမ်းဖောလူမျိုး]] (''သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော'')
* [[ဂေါ်ရီလူမျိုး]] (''ဂေါ်ရစ်'')&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
* [[ခါ့ခူးလူမျိုး]] (''ခခု'')
{{column}}
* [[ဒူးလင်းလူမျိုး]] (''ဒူးလန်း'')&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
* [[လော်ဝေါ်လူမျိုး]] (''မရူ၊ လော်ဂေါ်'')
* [[ရဝမ်လူမျိုး]]
* [[လရှီလူမျိုး]] (''လာချိဒ်'')
* [[အဇီးလူမျိုး]] (''ဇိုင်ဝါး'')
* [[လီဆူလူမျိုး]]
{{columns-end}}

===ကယား===
ကယားလူမျိုးစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၉ ခု ပါဝင်ရေ။{{noteTag|name=kayah|group=kayah|The source of this list is the nine captions from an unscientific Italian book, using Italian spelling.}}&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Manna |first1=Paolo |title=I Ghekù, tribù cariana della Birmania orientale {{!}} WorldCat.org |date=1902 |publisher=Tipografia pontificia S. Giuseppe |location=Milan |url=https://search.worldcat.org/title/I-Gheku-tribu-cariana-della-Birmania-orientale/oclc/46932249 |access-date=30 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
{{columns-start|num=2}}
* [[ကယားလူမျိုး]] (''ကရင်နီ'')
* [[ဇယိန်လူမျိုး]] (''ကယန်း လထာ'')
* [[ကယန်းလူမျိုး]] (''ပဒေါင်'')
* [[ဂေခိုလူမျိုး]] (''ကယန်းကယ်ခို'')
* [[ဂေဘားလူမျိုး]]
{{column}}
* [[ပရဲလူမျိုး]] (''ကယော၊ ကယော်'')
* [[မနူမနောလူမျိုး]] (''မနုမနော'')
* [[ယင်းတလဲလူမျိုး]]
* [[ယင်းဘော်လူမျိုး]]
{{columns-end}}
{{noteFoot|group=kayah}}

===ကရင်===
ကရင်လူမျိုးစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၁၁ ခု ပါဝင်ရေ။
{{columns-start|num=2}}
* [[ကရင်လူမျိုး]]
* [[ကရင်ဖြူလူမျိုး]] (''ဂေဘားကရင်'')
* [[ပလီကီးလူမျိုး]] (''ပလေချီး'')
* [[မွန်ကရင်လူမျိုး]] (''စာဖြူ'')&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
* [[စံဂိုးကရင်လူမျိုး]]
* [[တလောင်းပွာလူမျိုး]] (''တလောင်းပွား'')&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
{{column}}
* [[ပကူးလူမျိုး]]
* [[ဘွဲလူမျိုး]]
* [[မောနေပွားလူမျိုး]]
* [[မိုးပွလူမျိုး]] (''မိုးပွား'')&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
* [[ပိုးကရင်လူမျိုး]] (''ဟို'')
{{columns-end}}

===ချင်း===
ချင်းလူမျိုးစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၅၃ ခု ပါဝင်ရေ။
{{columns-start|num=3}}
* [[ချင်းလူမျိုး]]
* [[ကရေးလူမျိုး]] (''မေ့ထေး''၊ ''မေတိုင်''&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;/&gt;)
* [[ဆလိုင်းလူမျိုး]]
* [[ကလင်ကော့လူမျိုး]] (''လူရှေ''၊ ''လုရှေ'')
* [[ခမီလူမျိုး]]
* [[ခေါနိုးလူမျိုး]]
* [[ခေါင်စိုလူမျိုး]]
* [[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး]]
* [[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး]]
* [[ခွန်လီလူမျိုး]] (''ဆင်မ်'')
* [[ဂန်ရေလူမျိုး]]
* [[ဂွေးတဲလူမျိုး]]
* [[ငွန်းလူမျိုး]]
* [[ဆီစာန်လူမျိုး]]&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
* [[ဆင်တန်လူမျိုး]]
* [[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး]] (''ဆိုင်းတန်'')
{{column}}
* [[ဇာဟောင်လူမျိုး]] (''ဇာတောင်'')
* [[ဇိုတုံးလူမျိုး]]
* [[ဇိုဖေလူမျိုး]]
* [[ဇိုလူမျိုး]]
* [[ဇန်ညှပ်လူမျိုး]]
* [[တပေါင်လူမျိုး]]
* [[တီးတိန်လူမျိုး]] (''တဲဒင်မ်'')
* [[တေဇန်လူမျိုး]]
* [[တိုင်ချွန်းလူမျိုး]] (''တာရွှန်း'')
* [[တာ့ဒိုးလူမျိုး]]
* [[တောရ်လူမျိုး]]
* [[ဒင်မ်လူမျိုး]]
* [[ဒိုင်လူမျိုး]] (''ယင်ဒူး'')
* [[နာဂလူမျိုး]]
* [[တန်ဒူးလူမျိုး]] (''တန်ခူး'')
* [[မာရင်လူမျိုး]]
* [[ပနမ်းလူမျိုး]] (''မနန်း'')
{{column}}
* [[မကန်းလူမျိုး]]
* [[မတူလူမျိုး]]
* [[မီရမ်လူမျိုး]] (''မိရမ်၊ မရာ'')
* [[မီအဲလူမျိုး]] (''မိအဲ'')
* [[မွင်းလူမျိုး]]
* [[လူရှည်လူမျိုး]] (''လူရှေ၊ လူဟိုင်း'')
* [[လေးမြို့လူမျိုး]]
* [[လင်တဲလူမျိုး]]
* [[လောက်ထူလူမျိုး]] (''လောက်ကု'')
* [[လိုင်လူမျိုး]] (''ဟားခါးချင်း'')
* [[လိုင်ဇိုလူမျိုး]]
* [[မြို(ခမိ)လူမျိုး]] '' (ဝါကုန်း)''
* [[ထမန်းလူမျိုး]]
* [[အနူးလူမျိုး]]
* [[အနန်းလူမျိုး]]
* [[အူပူလူမျိုး]] (''အုပု'')
* [[လျင်းတုလူမျိုး]] (''လျင်းကု'')
* [[အဟိုချင်းလူမျိုး]]
* [[ရောင်ထုလူမျိုး]] (''ရောင်ကု'')
{{columns-end}}

===ဗမာ===
အောက်သားစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၉ ခု ပါဝင်ရေ။
{{columns-start|num=2}}
* [[ဗမာ]
* [[ထားဝယ်လူမျိုး]]
* [[မြိတ်လူမျိုး]]
* [[ယောလူမျိုး]] (''ဆော'')
* [[ယဘိန်းလူမျိုး]]
{{column}}
* [[ကဒူးလူမျိုး]]
* [[ကနန်းလူမျိုး]]
* [[ဆလုံလူမျိုး]] (''မော်ကင်း'')
* [[ဖွန်းလူမျိုး]] (''ဖုန်း၊ ဖွန်'')
{{columns-end}}

===မွန်===
မွန်လူမျိုးစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၁ ခု ပါဝင်ရေ။
* [[မွန်လူမျိုး]]

===ရခိုင်===
ရခိုင်လူမျိုးစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၇ ခုပါဝင်ရေ။
{{columns-start|num=2}}
* [[ရခိုင်လူမျိုး]] (''အာရကန်'')
* [[ကမန်လူမျိုး]]
* [[ခမီးလူမျိုး]] 
* [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး]]
{{column}}
* [[မရမာကြီးလူမျိုး]]
* [[မြိုလူမျိုး]]
* [[သက်လူမျိုး]]
{{columns-end}}

===ရှမ်း===
သျှမ်းလူမျိုးစုကြီးမာ မျိုးနွယ်စု ၃၂ ခု ပါဝင်ရေ။
{{columns-start|num=3}}
* [[သျှမ်းလူမျိုး]] (''တိုင်း'')
* [[ယွန်းလူမျိုး]] (''တိုင်းယွန်း/မြောက်ပိုင်းထိုင်း'')
* [[ကွီလူမျိုး]]
* [[ဖျင်လူမျိုး]]
* [[ယောင်လူမျိုး]] (''မိုက်'')
* [[ထနော့လူမျိုး]] (''ဓနော'')
* [[ပလေးလူမျိုး]]
* [[အဲန်လူမျိုး]] (''အင်'')
* [[မုံလူမျိုး]] (''စုံ'')
* [[ခမူလူမျိုး]]
* [[အာခါလူမျိုး]] (''ကော''၊ ''အီကော'')
{{column}}
* [[ကိုးကန့်လူမျိုး]]
* [[ခန္တီးသျှမ်းလူမျိုး]]
* [[ဂုံသျှမ်းလူမျိုး]]  (''ခွန်'')
* [[တောင်ရိုးလူမျိုး]]
* [[ဓနုလူမျိုး]]
* [[ပလောင်လူမျိုး]]
* [[မြောင်ဇီးလူမျိုး]]
* [[ယင်းကျားလူမျိုး]]
* [[ယင်းနက်လူမျိုး]]
* [[ရှမ်းအချေလူမျိုး]] (''တိုင်းနွဲ့'')
* [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး]] (''တိုင်းလုံ'')
{{column}}
* [[လားဟူလူမျိုး]]
* [[အင်းသားလူမျိုး]]
* [[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး]]
* [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] (''တောင်သူ၊ ကရင်မည်း'')
* [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး]]
* [[တိုင်းလျမ်လူမျိုး]] (''ရှမ်းနီ''၊ ''တိုင်းလိုင်'')
* [[တိုင်းလုံလူမျိုး]]
* [[တိုင်းလေ့လူမျိုး]] (''လိရှမ်း'')
* [[မိုင်းသာလူမျိုး]] (''အာချန်'')
* [[မောသျှမ်းလူမျိုး]]
* [[ဝလူမျိုး]]
{{columns-end}}

==အသိအမှတ်မပြုထားရေ မျိုးနွယ်စုတိ==
မြန်မာအစိုးရ၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးမာ မပါဝင်ရေ အစိုးရမှ အသိအမှတ်မပြုထားရေ မျိုးနွယ်စုတိလေ့ ဟိသိမ့်ရေ။
* [[အိန်းဂလိချ်-ဗမာ လူမျိုး]] ([[:en:Anglo-Burmese people]])
* [[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|ဗမာတရုတ်လူမျိုး]]
* [[ပန်းသေးလူမျိုး]] ([[:en:Panthay]])&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mullins |first1=Jeremy |last2=Aye |first2=Mon Mon |date=30 March 2014 |title=Panthay Muslims protect their name |url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/9998-panthay-muslims-protect-their-name.html |work=Myanmar Times |access-date=30 May 2017 |archive-date=23 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170523083610/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/9998-panthay-muslims-protect-their-name.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး]] ([[:en:Burmese Indians]])&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ofo3H1cWp6IC&amp;pg=PA40 Tracing an Indian Diaspora: Contexts, Memories, Representations – Google Books&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
* [[တောင်သားလူမျိုး]]
* [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး]] ([[:en:Burmese Gurkha]])
* [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ မီဇိုလူမျိုးများ|အရှေ့သမီဇိုလူမျိုးများ]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုးများ]]
* [[ပသီ|ပသီလူမျိုး]]
* [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်လူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]]
[[Category:လူအဖွဲ့အစည်း]]</text>
      <sha1>eu7wazrxs8emuu28bmnl16amf5cimvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4172</id>
    <revision>
      <id>18207</id>
      <parentid>18162</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="04ahios0z5d06r75dsx043k64c5nc32" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက်လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>04ahios0z5d06r75dsx043k64c5nc32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လူမျိုးစုတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4174</id>
    <revision>
      <id>18204</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]]&quot;</comment>
      <origin>18204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="mup4t4ckqjwom1krhvmir5js6hvtq53" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]]</text>
      <sha1>mup4t4ckqjwom1krhvmir5js6hvtq53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက်လူမျိုးစုတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4175</id>
    <revision>
      <id>18205</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:လူမျိုးစုတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="fya7mo3cp4zrkhsd5p5dysk1keb56f2" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>fya7mo3cp4zrkhsd5p5dysk1keb56f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်အလိုက်လူမျိုးစု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4176</id>
    <revision>
      <id>18206</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="te0ygvyb8bm084kl90361u332q4j5qy" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>te0ygvyb8bm084kl90361u332q4j5qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:နာဂလူမျိုး</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4177</id>
    <revision>
      <id>18208</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="te0ygvyb8bm084kl90361u332q4j5qy" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>te0ygvyb8bm084kl90361u332q4j5qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4178</id>
    <redirect title="မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုတိ" />
    <revision>
      <id>18210</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>YaThaWinTha moved page [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] to [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုတိ]]</comment>
      <origin>18210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="73phjd3x9kswym40mltpjijy9jr9ix1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုတိ]]</text>
      <sha1>73phjd3x9kswym40mltpjijy9jr9ix1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်လူမျိုးတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4179</id>
    <revision>
      <id>18211</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်အလိုက်လူမျိုးစု]]&quot;</comment>
      <origin>18211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="l5tjyhcms69hhd1gow98azq7xqf8epb" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်အလိုက်လူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>l5tjyhcms69hhd1gow98azq7xqf8epb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကရင်လူမျိုးစုတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4180</id>
    <revision>
      <id>18212</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်အလိုက်လူမျိုးစု]]&quot;</comment>
      <origin>18212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="l5tjyhcms69hhd1gow98azq7xqf8epb" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်အလိုက်လူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>l5tjyhcms69hhd1gow98azq7xqf8epb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Infobox ethnic group</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4181</id>
    <revision>
      <id>18213</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox | bodyclass = vcard  | titleclass = fn org | title = {{{group|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}  | aboveclass = nickname | abovestyle = font-size:130%; | above = {{#if:{{{native_name|}}} |&lt;span {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang=&quot;{{{native_name_lang}}}&quot;}}&gt;{{{native_name}}}&lt;/span&gt;}}  | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{flag|}}} }} | caption1 = {{{flag_caption|}}} | image2 = {{#if:{{{rawimage|}}} |{{{rawimage}}} |{{#invoke:InfoboxIma...&quot;</comment>
      <origin>18213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="9y5mycii7uskofl9rnqtish8w44c6s1" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard

| titleclass = fn org
| title = {{{group|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}

| aboveclass = nickname
| abovestyle = font-size:130%;
| above = {{#if:{{{native_name|}}} |&lt;span {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang=&quot;{{{native_name_lang}}}&quot;}}&gt;{{{native_name}}}&lt;/span&gt;}}

| image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{flag|}}} }}
| caption1 = {{{flag_caption|}}}
| image2 = {{#if:{{{rawimage|}}} |{{{rawimage}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} }} }}
| caption2 = {{{image_caption|{{{caption|}}}}}}

| headerstyle = background-color:#efefef;
| labelstyle = font-weight:normal;

| header1 = {{#if:{{{total|}}}{{{total1|}}}{{{population|}}}{{{pop|}}}{{{poptime|}}} |လူဦးရွီ စုစုပေါင်း}}

|   data2 = {{{total|{{{population|{{{pop|}}}}}}}}}{{{total_ref|}}} {{#if:{{{genealogy|}}}{{{total_year|{{{poptime|}}}}}}{{{total_source|}}}|({{comma separated entries
| {{{total_year|{{{poptime|}}}}}}
| {{#switch:{{{total_source|}}} |census = census |estimate|est = est.}}
| {{{genealogy|}}}
}})}}
{{#if:{{{genealogy|}}} |&amp;#32;{{{genealogy|}}} (including those of [[Genealogy|ancestral descent]])}}
|  label3 = {{{total1_year|}}} {{#switch:{{{total1_source|}}}
|census = (census)
|estimate|est = (est.)
}}
|   data3 = {{{total1|}}}{{{total1_ref|}}}
|  label4 = {{{total2_year|}}} {{#switch:{{{total2_source|}}}
|census = (census)
|estimate|est = (est.)
}}
|   data4 = {{{total2|}}}{{{total2_ref|}}}
|  label5 = {{{total3_year|}}} {{#switch:{{{total3_source|}}}
|census = (census)
|estimate|est = (est.)
}}
|   data5 = {{{total3|}}}{{{total3_ref|}}}

| header6 = {{#if:{{{popplace|}}}{{{regions|}}}{{{region1|}}} |အများစု နီထိုင်ရေ နီရာ}}
|   data7 = {{{popplace|}}}{{{regions|}}}
| header8 = {{{tablehdr|}}}
|   data9 = {{{pop_embed|}}}

| label11 = {{{region1|}}}
|  data11 = {{{pop1|}}}{{{ref1|}}}
| label12 = {{{region2|}}}
|  data12 = {{{pop2|}}}{{{ref2|}}}
| label13 = {{{region3|}}}
|  data13 = {{{pop3|}}}{{{ref3|}}}
| label14 = {{{region4|}}}
|  data14 = {{{pop4|}}}{{{ref4|}}}
| label15 = {{{region5|}}}
|  data15 = {{{pop5|}}}{{{ref5|}}}
| label16 = {{{region6|}}}
|  data16 = {{{pop6|}}}{{{ref6|}}}
| label17 = {{{region7|}}}
|  data17 = {{{pop7|}}}{{{ref7|}}}
| label18 = {{{region8|}}}
|  data18 = {{{pop8|}}}{{{ref8|}}}
| label19 = {{{region9|}}}
|  data19 = {{{pop9|}}}{{{ref9|}}}
| label20 = {{{region10|}}}
|  data20 = {{{pop10|}}}{{{ref10|}}}
| label21 = {{{region11|}}}
|  data21 = {{{pop11|}}}{{{ref11|}}}
| label22 = {{{region12|}}}
|  data22 = {{{pop12|}}}{{{ref12|}}}
| label23 = {{{region13|}}}
|  data23 = {{{pop13|}}}{{{ref13|}}}
| label24 = {{{region14|}}}
|  data24 = {{{pop14|}}}{{{ref14|}}}
| label25 = {{{region15|}}}
|  data25 = {{{pop15|}}}{{{ref15|}}}
| label26 = {{{region16|}}}
|  data26 = {{{pop16|}}}{{{ref16|}}}
| label27 = {{{region17|}}}
|  data27 = {{{pop17|}}}{{{ref17|}}}
| label28 = {{{region18|}}}
|  data28 = {{{pop18|}}}{{{ref18|}}}
| label29 = {{{region19|}}}
|  data29 = {{{pop19|}}}{{{ref19|}}}
| label30 = {{{region20|}}}
|  data30 = {{{pop20|}}}{{{ref20|}}}
| label31 = {{{region21|}}}
|  data31 = {{{pop21|}}}{{{ref21|}}}
| label32 = {{{region22|}}}
|  data32 = {{{pop22|}}}{{{ref22|}}}
| label33 = {{{region23|}}}
|  data33 = {{{pop23|}}}{{{ref23|}}}
| label34 = {{{region24|}}}
|  data34 = {{{pop24|}}}{{{ref24|}}}
| label35 = {{{region25|}}}
|  data35 = {{{pop25|}}}{{{ref25|}}}
| label36 = {{{region26|}}}
|  data36 = {{{pop26|}}}{{{ref26|}}}
| label37 = {{{region27|}}}
|  data37 = {{{pop27|}}}{{{ref27|}}}
| label38 = {{{region28|}}}
|  data38 = {{{pop28|}}}{{{ref28|}}}
| label39 = {{{region29|}}}
|  data39 = {{{pop29|}}}{{{ref29|}}}
| label40 = {{{region30|}}}
|  data40 = {{{pop30|}}}{{{ref30|}}}
| label41 = {{{region31|}}}
|  data41 = {{{pop31|}}}{{{ref31|}}}
| label42 = {{{region32|}}}
|  data42 = {{{pop32|}}}{{{ref32|}}}

| header50 = {{#if:{{{langs|}}}{{{languages|}}} |ဘာသာစကား}}
|   data51 = {{{langs|}}}{{{languages|}}}
| header52 = {{#if:{{{rels|}}}{{{religions|}}} |ကိုးကွယ်မှု}}
|   data53 = {{{rels|}}}{{{religions|}}}
| header54 = {{#if:{{{related_groups|}}}{{{related|}}}{{{related-c|}}} |ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုတိ}}
|   data55 = {{{related-c|}}}{{#if:{{{related_groups|}}}{{{related|}}} |{{{related_groups|}}}{{{related|}}} }}

| belowstyle = padding-top:0.5em;font-size:85%;text-align:left;
| below = {{#if:{{{footnotes|}}} |&lt;hr/&gt;{{{footnotes}}} }}

}}{{main other|{{#if:{{{poptime|}}}|}}}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9y5mycii7uskofl9rnqtish8w44c6s1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4182</id>
    <revision>
      <id>18215</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Navbox |name  = မြန်မာပြည် လူမျိုးတိ |title = [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]][[နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ|အစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိ...&quot;</comment>
      <origin>18215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11759" sha1="c5llv2okktlxb3ere9xrc24i6qpi724" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = မြန်မာပြည် လူမျိုးတိ
|title = [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]][[နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ|အစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်တိ|တိုင်းရင်းသားတိ]]နန့် [[လူမျိုး]]တိ
|state=show
| listclass = hlist

|group1 =[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] (၁၂)
|list1 =
*[[ဂျိန်ဖွလူမျိုး|ဂျိန်ဖွ (သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော)]]
*[[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]
*[[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ် (သို့) မရူ]]
*[[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်(နုံ)]]
*[[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]
*[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]
*[[ဒူးလင်းလူမျိုး|ဒူးလင်း]]
*[[ခါ့ခူးလူမျိုး|ခါ့ခူး]]
*[[ထရုမ်းလူမျိုး|ထရုမ်း (ထရုံ)]]
*[[ဒလောင်လူမျိုး|ဒလောင်]]
*[[ဂေါ်ရစ်လူမျိုး|ဂေါ်ရစ်]]  
|group2 = [[ကယားလူမျိုး|ကယား(သို့)ကရင်နီ]] (၉)
|list2 =
*[[ပဒေါင်လူမျိုး|ကယန်း (သို့) ပဒေါင်]]
*[[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို (ကဲ့ခို)]]
*[[ဂေဘားလူမျိုး|ဂေဘား]]
*[[ဇယိန်လူမျိုး|လာ့တ (သို့) ဇယိန်]]
*[[ပရဲလူမျိုး|ပရဲ (ကယော)]]
*[[မနူမနောလူမျိုး|မနူမနော]]
*[[ယင်းတလဲလူမျိုး|ယင်းတလဲ]]
*[[ယင်းဘော်လူမျိုး|ယင်းဘော်]]
|group3 = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (၁၁)
|list3 =
*[[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]]
*[[စံဂိုးကရင်လူမျိုး|စံဂိုးကရင်]]
*[[တလောင်းပွာလူမျိုး|တလောင်းပွာ]]
*[[ပကူးလူမျိုး|ပကူး]]
*[[ပလီကီးလူမျိုး|ပလီကီး (ပလေချီး)]]
*[[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင် (ဟို)]]
*[[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲ]]
*[[မိုးပွလူမျိုး|မိုးပွ]]
*[[မောနေပွားလူမျိုး|မောနေပွား]]
*[[မွန်ကရင်လူမျိုး|မွန်ကရင် (စာဖြူ)]]
|group4 = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] (၅၃)
|list4 =
*[[ကရေးလူမျိုး|မေ့ထေး(ကရေး)]]
*[[ဆလိုင်းလူမျိုး|ဆလိုင်း]]
*[[ကလင်ကော့လူမျိုး|ကလင်ကော့ (လူရှေ)]]
*[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]
*[[ခမီးလူမျိုး|ခမီး]]
*[[ခေါနှိုးလူမျိုး|ခေါနှိုး]]
*[[ခေါင်စိုလူမျိုး|ခေါင်စို]]
*[[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး|ခေါင်ဆိုင်ချင်း]]
*[[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး|ခွာဆင်းမ်]]
*[[ခွန်လီလူမျိုး|ခွန်လီ (ဆင်မ်)]]
*[[ဂန်ရေလူမျိုး|ဂန်တဲ့ (လင်တဲ)]]
*[[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
*[[ငွန်းလူမျိုး|ငွန်း]]
*[[စုမ်းတူချင်းလူမျိုး|စုမ်းတူ]]
*[[ဆီစာန်လူမျိုး|ဆီစာန်]]
*[[ဆင်တန်လူမျိုး|ဆင်တန်]]
*[[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး|ဆိုင်းဇန် (ဆိုင်းတန်)]]
*[[ဇာဟောင်လူမျိုး|ဇာဟောင်]]
*[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]
*[[ဇိုဖေလူမျိုး|ဇိုဖေ]]
*[[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇို (ဇိုမီး)]]
*[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်ညှပ်]]
*[[တပေါင်လူမျိုး|တပေါင်]]
*[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန် (တဲဒင်မ်)]]
*[[တေဇန်လူမျိုး|တေဇန်]]
*[[တိုင်ချွန်းလူမျိုး|တိုင်ချွန်း]]
*[[တာ့ဒိုးလူမျိုး|တာ့ဒိုး]]
*[[တောရ်လူမျိုး|တောရ်]]
*[[ဒင်မ်လူမျိုး|ဒင်မ်]]
*[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင် (ယင်ဒူး)]]
*[[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]
*[[မာရင်လူမျိုး|မာရင်]]
*[[ပနမ်းလူမျိုး|ပနမ်း]]
*[[မကန်းလူမျိုး|မကန်း]]
*[[မတူလူမျိုး|မတူ]]
*[[မီရမ်လူမျိုး|မရာ]]
*[[မီအဲလူမျိုး|မီအဲ]]
*[[မွင်းလူမျိုး|မွင်း]]
*[[လူရှေလူမျိုး|လူရှေ (လူဟိုင်း)]]
*[[လေးမြို့လူမျိုး|လေးမြို့]]
*[[လောက်ထူလူမျိုး|လောက်ထူ]]
*[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]
*[[လိုင်ဇိုလူမျိုး|လိုင်ဇို]]
*[[မြို(ခမိ)လူမျိုး|မြို (ဝါကုန်း)]]
*[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]
*[[အနူးလူမျိုး|အနူး]]
*[[အနန်လူမျိုး|အနန်]]
*[[အူပူလူမျိုး|အူပူ ]]
*[[လျင်းတုလူမျိုး|လျင်းတု]]
*[[အဟိုချင်းလူမျိုး|အဟိုချင်း]]
*[[ရောင်ထုလူမျိုး|ရောင်ထု]]
*[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]
*[[လိုင်မီးလူမျိုး|လိုင်မီး]]
*[[ထမန်းလူမျိုး|ထမန်း]] 
|group5=[[အောက်သား|ဗမာ]] (၉)
|list5 =
*[[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]]
*[[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]
*[[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]]
*[[ရဘိန်းလူမျိုး|ရဘိန်း]]
*[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]
*[[ဖွန်းလူမျိုး|ဖွန်း (ဖုန်း)]]
*[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]
*[[ယောလူမျိုး|ယော]] 
|group6 = [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] (၁)
|list6 =
*[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]
|group7 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (၆)
|list7 =
*[[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]
*[[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]
*[[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]
*[[မြူလူမျိုး|မြို (မြူ)]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]] 
|group8 = [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] (၃၃)
|list8 =
*[[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]
*[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
*[[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး|အိုက်ဆွယ်]]
*[[အင်လူမျိုး|အင်]]
*[[ဂုံသျှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း (ခွန်)]]
*[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
*[[ကောလူမျိုး|ကော် (အာခါ၊ အိကော)]]
*[[ခန္တီးသျှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]]
*[[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]
*[[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]
*[[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]
*[[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]
*[[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာ]]
*[[မြောင်ဇီးလူမျိုး|မြောင်ဇီး]]
*[[မောသျှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]
*[[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]
*[[ပလေးလူမျိုး|ပလေး]]
*[[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]
*[[ဖျင်လူမျိုး|ဖျင်]]
*[[ရှမ်းအချေလူမျိုး|ရှမ်းအချေ (တိုင်းနွဲ့)]]
*[[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ)]]
*[[မုံလူမျိုး|မုံ]]
*[[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်းလွယ်]]
*[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|တိုင်းလျမ် (ရှမ်းနီ)]]
*[[လူးလူမျိုး|လူး]]
*[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်းလေ့ (လိရှမ်း)]]
*[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး (တိုရု)]]
*[[ဝ လူမျိုး|ဝ]]
*[[ယောင်လူမျိုး|ယောင်]]
*[[ယင်းကျားလူမျိုး|ယင်းကျား]]
*[[ယင်းနက်လူမျိုး|ယင်းနက်]]
*[[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]
|group9 = [[ရှေးလူမျိုးတိ]]
|list9 =
*[[ပျူ]]
*[[ကမ်းယံလူမျိုး|ကမ်းယံ]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]]
*[[ကူကီးလူမျိုး]]

| group10 = အသိအမှတ်မပြု / အရာ
| list10  =
* [[အိန်းဂလိချ်-အောက်သား|အိန်းဂလိချ်-ဗမာ]]
* [[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]
** [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]
* [[ဘရင်ဂျီ]]
* [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]
* [[ဗမာအိန္ဒိယတိ|အိန္ဒိယ]]
** [[ဗမာတမီးလ်တိ|တမီးလ်]]
* [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး|ရိုဟင်ဂျာ]]
* [[ပသျှူးလူမျိုး|မလေး (ပသျှူး)]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ပါကစ္စတန်တိ|ပါကစ္စတန်နီ]]
* [[တောင်သားလူမျိုး|တောင်သား]]
* [[ဇိုလူမျိုး|ဇို]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5llv2okktlxb3ere9xrc24i6qpi724</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18220</id>
      <parentid>18215</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11676" sha1="57lyde673wfm3dh5q8sffbausm9rp0g" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = မြန်မာပြည် လူမျိုးတိ
|title = [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]][[နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ|အစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်တိ|တိုင်းရင်းသားတိ]]နန့် [[လူမျိုး]]တိ
|state=show
| listclass = hlist

|group1 =[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] (၁၂)
|list1 =
*[[ဂျိန်ဖွလူမျိုး|ဂျိန်ဖွ (သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော)]]
*[[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]
*[[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ် (သို့) မရူ]]
*[[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်(နုံ)]]
*[[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]
*[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]
*[[ဒူးလင်းလူမျိုး|ဒူးလင်း]]
*[[ခါ့ခူးလူမျိုး|ခါ့ခူး]]
*[[ထရုမ်းလူမျိုး|ထရုမ်း (ထရုံ)]]
*[[ဒလောင်လူမျိုး|ဒလောင်]]
*[[ဂေါ်ရစ်လူမျိုး|ဂေါ်ရစ်]]  
|group2 = [[ကယားလူမျိုး|ကယား(သို့)ကရင်နီ]] (၉)
|list2 =
*[[ပဒေါင်လူမျိုး|ကယန်း (သို့) ပဒေါင်]]
*[[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို (ကဲ့ခို)]]
*[[ဂေဘားလူမျိုး|ဂေဘား]]
*[[ဇယိန်လူမျိုး|လာ့တ (သို့) ဇယိန်]]
*[[ပရဲလူမျိုး|ပရဲ (ကယော)]]
*[[မနူမနောလူမျိုး|မနူမနော]]
*[[ယင်းတလဲလူမျိုး|ယင်းတလဲ]]
*[[ယင်းဘော်လူမျိုး|ယင်းဘော်]]
|group3 = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (၁၁)
|list3 =
*[[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]]
*[[စံဂိုးကရင်လူမျိုး|စံဂိုးကရင်]]
*[[တလောင်းပွာလူမျိုး|တလောင်းပွာ]]
*[[ပကူးလူမျိုး|ပကူး]]
*[[ပလီကီးလူမျိုး|ပလီကီး (ပလေချီး)]]
*[[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင် (ဟို)]]
*[[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲ]]
*[[မိုးပွလူမျိုး|မိုးပွ]]
*[[မောနေပွားလူမျိုး|မောနေပွား]]
*[[မွန်ကရင်လူမျိုး|မွန်ကရင် (စာဖြူ)]]
|group4 = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] (၅၃)
|list4 =
*[[ကရေးလူမျိုး|မေ့ထေး(ကရေး)]]
*[[ဆလိုင်းလူမျိုး|ဆလိုင်း]]
*[[ကလင်ကော့လူမျိုး|ကလင်ကော့ (လူရှေ)]]
*[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]
*[[ခမီးလူမျိုး|ခမီး]]
*[[ခေါနှိုးလူမျိုး|ခေါနှိုး]]
*[[ခေါင်စိုလူမျိုး|ခေါင်စို]]
*[[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး|ခေါင်ဆိုင်ချင်း]]
*[[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး|ခွာဆင်းမ်]]
*[[ခွန်လီလူမျိုး|ခွန်လီ (ဆင်မ်)]]
*[[ဂန်ရေလူမျိုး|ဂန်တဲ့ (လင်တဲ)]]
*[[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
*[[ငွန်းလူမျိုး|ငွန်း]]
*[[စုမ်းတူချင်းလူမျိုး|စုမ်းတူ]]
*[[ဆီစာန်လူမျိုး|ဆီစာန်]]
*[[ဆင်တန်လူမျိုး|ဆင်တန်]]
*[[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး|ဆိုင်းဇန် (ဆိုင်းတန်)]]
*[[ဇာဟောင်လူမျိုး|ဇာဟောင်]]
*[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]
*[[ဇိုဖေလူမျိုး|ဇိုဖေ]]
*[[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇို (ဇိုမီး)]]
*[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်ညှပ်]]
*[[တပေါင်လူမျိုး|တပေါင်]]
*[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန် (တဲဒင်မ်)]]
*[[တေဇန်လူမျိုး|တေဇန်]]
*[[တိုင်ချွန်းလူမျိုး|တိုင်ချွန်း]]
*[[တာ့ဒိုးလူမျိုး|တာ့ဒိုး]]
*[[တောရ်လူမျိုး|တောရ်]]
*[[ဒင်မ်လူမျိုး|ဒင်မ်]]
*[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင် (ယင်ဒူး)]]
*[[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]
*[[မာရင်လူမျိုး|မာရင်]]
*[[ပနမ်းလူမျိုး|ပနမ်း]]
*[[မကန်းလူမျိုး|မကန်း]]
*[[မတူလူမျိုး|မတူ]]
*[[မီရမ်လူမျိုး|မရာ]]
*[[မီအဲလူမျိုး|မီအဲ]]
*[[မွင်းလူမျိုး|မွင်း]]
*[[လူရှေလူမျိုး|လူရှေ (လူဟိုင်း)]]
*[[လေးမြို့လူမျိုး|လေးမြို့]]
*[[လောက်ထူလူမျိုး|လောက်ထူ]]
*[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]
*[[လိုင်ဇိုလူမျိုး|လိုင်ဇို]]
*[[မြို(ခမိ)လူမျိုး|မြို (ဝါကုန်း)]]
*[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]
*[[အနူးလူမျိုး|အနူး]]
*[[အနန်လူမျိုး|အနန်]]
*[[အူပူလူမျိုး|အူပူ ]]
*[[လျင်းတုလူမျိုး|လျင်းတု]]
*[[အဟိုချင်းလူမျိုး|အဟိုချင်း]]
*[[ရောင်ထုလူမျိုး|ရောင်ထု]]
*[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]
*[[လိုင်မီးလူမျိုး|လိုင်မီး]]
*[[ထမန်းလူမျိုး|ထမန်း]] 
|group5=[[အောက်သား|ဗမာ]] (၉)
|list5 =
*[[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]]
*[[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]
*[[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]]
*[[ရဘိန်းလူမျိုး|ရဘိန်း]]
*[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]
*[[ဖွန်းလူမျိုး|ဖွန်း (ဖုန်း)]]
*[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]
*[[ယောလူမျိုး|ယော]] 
|group6 = [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] (၁)
|list6 =
*[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]
|group7 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (၆)
|list7 =
*[[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]
*[[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]
*[[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]
*[[မြူလူမျိုး|မြို (မြူ)]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]] 
|group8 = [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] (၃၃)
|list8 =
*[[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]
*[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
*[[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး|အိုက်ဆွယ်]]
*[[အင်လူမျိုး|အင်]]
*[[ဂုံသျှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း (ခွန်)]]
*[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
*[[ကောလူမျိုး|ကော် (အာခါ၊ အိကော)]]
*[[ခန္တီးသျှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]]
*[[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]
*[[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]
*[[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]
*[[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]
*[[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာ]]
*[[မြောင်ဇီးလူမျိုး|မြောင်ဇီး]]
*[[မောသျှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]
*[[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]
*[[ပလေးလူမျိုး|ပလေး]]
*[[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]
*[[ဖျင်လူမျိုး|ဖျင်]]
*[[ရှမ်းအချေလူမျိုး|ရှမ်းအချေ (တိုင်းနွဲ့)]]
*[[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ)]]
*[[မုံလူမျိုး|မုံ]]
*[[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်းလွယ်]]
*[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|တိုင်းလျမ် (ရှမ်းနီ)]]
*[[လူးလူမျိုး|လူး]]
*[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်းလေ့ (လိရှမ်း)]]
*[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး (တိုရု)]]
*[[ဝ လူမျိုး|ဝ]]
*[[ယောင်လူမျိုး|ယောင်]]
*[[ယင်းကျားလူမျိုး|ယင်းကျား]]
*[[ယင်းနက်လူမျိုး|ယင်းနက်]]
*[[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]
|group9 = [[ရှေးလူမျိုးတိ]]
|list9 =
*[[ပျူ]]
*[[ကမ်းယံလူမျိုး|ကမ်းယံ]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]]
*[[ကူကီးလူမျိုး]]

| group10 = အသိအမှတ်မပြု / အရာ
| list10  =
* [[အိန်းဂလိချ်-အောက်သား|အိန်းဂလိချ်-ဗမာ]]
* [[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]
** [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]
* [[ဘရင်ဂျီ]]
* [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]
* [[ဗမာအိန္ဒိယတိ|အိန္ဒိယ]]
** [[ဗမာတမီးလ်တိ|တမီးလ်]]
* [[ပသျှူးလူမျိုး|မလေး (ပသျှူး)]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ပါကစ္စတန်တိ|ပါကစ္စတန်နီ]]
* [[တောင်သားလူမျိုး|တောင်သား]]
* [[ဇိုလူမျိုး|ဇို]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57lyde673wfm3dh5q8sffbausm9rp0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18221</id>
      <parentid>18220</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11676" sha1="k6ji452f57khmdwy22fsify5pdswg2l" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = မြန်မာပြည် လူမျိုးတိ
|title = [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]][[နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ|အစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်တိ|တိုင်းရင်းသားတိ]]နန့် [[လူမျိုး]]တိ
|state=show
| listclass = hlist

|group1 =[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] (၁၂)
|list1 =
*[[ဂျိန်ဖွလူမျိုး|ဂျိန်ဖွ (သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော)]]
*[[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]
*[[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ် (သို့) မရူ]]
*[[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်(နုံ)]]
*[[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]
*[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]
*[[ဒူးလင်းလူမျိုး|ဒူးလင်း]]
*[[ခါ့ခူးလူမျိုး|ခါ့ခူး]]
*[[ထရုမ်းလူမျိုး|ထရုမ်း (ထရုံ)]]
*[[ဒလောင်လူမျိုး|ဒလောင်]]
*[[ဂေါ်ရစ်လူမျိုး|ဂေါ်ရစ်]]  
|group2 = [[ကယားလူမျိုး|ကယား(သို့)ကရင်နီ]] (၉)
|list2 =
*[[ပဒေါင်လူမျိုး|ကယန်း (သို့) ပဒေါင်]]
*[[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို (ကဲ့ခို)]]
*[[ဂေဘားလူမျိုး|ဂေဘား]]
*[[ဇယိန်လူမျိုး|လာ့တ (သို့) ဇယိန်]]
*[[ပရဲလူမျိုး|ပရဲ (ကယော)]]
*[[မနူမနောလူမျိုး|မနူမနော]]
*[[ယင်းတလဲလူမျိုး|ယင်းတလဲ]]
*[[ယင်းဘော်လူမျိုး|ယင်းဘော်]]
|group3 = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (၁၁)
|list3 =
*[[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]]
*[[စံဂိုးကရင်လူမျိုး|စံဂိုးကရင်]]
*[[တလောင်းပွာလူမျိုး|တလောင်းပွာ]]
*[[ပကူးလူမျိုး|ပကူး]]
*[[ပလီကီးလူမျိုး|ပလီကီး (ပလေချီး)]]
*[[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင် (ဟို)]]
*[[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲ]]
*[[မိုးပွလူမျိုး|မိုးပွ]]
*[[မောနေပွားလူမျိုး|မောနေပွား]]
*[[မွန်ကရင်လူမျိုး|မွန်ကရင် (စာဖြူ)]]
|group4 = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] (၅၃)
|list4 =
*[[ကရေးလူမျိုး|မေ့ထေး(ကရေး)]]
*[[ဆလိုင်းလူမျိုး|ဆလိုင်း]]
*[[ကလင်ကော့လူမျိုး|ကလင်ကော့ (လူရှေ)]]
*[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]
*[[ခမီးလူမျိုး|ခမီး]]
*[[ခေါနှိုးလူမျိုး|ခေါနှိုး]]
*[[ခေါင်စိုလူမျိုး|ခေါင်စို]]
*[[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး|ခေါင်ဆိုင်ချင်း]]
*[[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး|ခွာဆင်းမ်]]
*[[ခွန်လီလူမျိုး|ခွန်လီ (ဆင်မ်)]]
*[[ဂန်ရေလူမျိုး|ဂန်တဲ့ (လင်တဲ)]]
*[[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
*[[ငွန်းလူမျိုး|ငွန်း]]
*[[စုမ်းတူချင်းလူမျိုး|စုမ်းတူ]]
*[[ဆီစာန်လူမျိုး|ဆီစာန်]]
*[[ဆင်တန်လူမျိုး|ဆင်တန်]]
*[[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး|ဆိုင်းဇန် (ဆိုင်းတန်)]]
*[[ဇာဟောင်လူမျိုး|ဇာဟောင်]]
*[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]
*[[ဇိုဖေလူမျိုး|ဇိုဖေ]]
*[[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇို (ဇိုမီး)]]
*[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်ညှပ်]]
*[[တပေါင်လူမျိုး|တပေါင်]]
*[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန် (တဲဒင်မ်)]]
*[[တေဇန်လူမျိုး|တေဇန်]]
*[[တိုင်ချွန်းလူမျိုး|တိုင်ချွန်း]]
*[[တာ့ဒိုးလူမျိုး|တာ့ဒိုး]]
*[[တောရ်လူမျိုး|တောရ်]]
*[[ဒင်မ်လူမျိုး|ဒင်မ်]]
*[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင် (ယင်ဒူး)]]
*[[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]
*[[မာရင်လူမျိုး|မာရင်]]
*[[ပနမ်းလူမျိုး|ပနမ်း]]
*[[မကန်းလူမျိုး|မကန်း]]
*[[မတူလူမျိုး|မတူ]]
*[[မီရမ်လူမျိုး|မရာ]]
*[[မီအဲလူမျိုး|မီအဲ]]
*[[မွင်းလူမျိုး|မွင်း]]
*[[လူရှေလူမျိုး|လူရှေ (လူဟိုင်း)]]
*[[လေးမြို့လူမျိုး|လေးမြို့]]
*[[လောက်ထူလူမျိုး|လောက်ထူ]]
*[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]
*[[လိုင်ဇိုလူမျိုး|လိုင်ဇို]]
*[[မြို(ခမိ)လူမျိုး|မြို (ဝါကုန်း)]]
*[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]
*[[အနူးလူမျိုး|အနူး]]
*[[အနန်လူမျိုး|အနန်]]
*[[အူပူလူမျိုး|အူပူ ]]
*[[လျင်းတုလူမျိုး|လျင်းတု]]
*[[အဟိုချင်းလူမျိုး|အဟိုချင်း]]
*[[ရောင်ထုလူမျိုး|ရောင်ထု]]
*[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]
*[[လိုင်မီးလူမျိုး|လိုင်မီး]]
*[[ထမန်းလူမျိုး|ထမန်း]] 
|group5=[[အောက်သား|ဗမာ]] (၉)
|list5 =
*[[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]]
*[[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]
*[[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]]
*[[ရဘိန်းလူမျိုး|ရဘိန်း]]
*[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]
*[[ဖွန်းလူမျိုး|ဖွန်း (ဖုန်း)]]
*[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]
*[[ယောလူမျိုး|ယော]] 
|group6 = [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] (၁)
|list6 =
*[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]
|group7 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (၆)
|list7 =
*[[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]
*[[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]
*[[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]
*[[မြူလူမျိုး|မြို (မြူ)]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]] 
|group8 = [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] (၃၃)
|list8 =
*[[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]
*[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
*[[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး|အိုက်ဆွယ်]]
*[[အင်လူမျိုး|အင်]]
*[[ဂုံသျှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း (ခွန်)]]
*[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
*[[ကောလူမျိုး|ကော် (အာခါ၊ အိကော)]]
*[[ခန္တီးသျှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]]
*[[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]
*[[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]
*[[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]
*[[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]
*[[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာ]]
*[[မြောင်ဇီးလူမျိုး|မြောင်ဇီး]]
*[[မောသျှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]
*[[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]
*[[ပလေးလူမျိုး|ပလေး]]
*[[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]
*[[ဖျင်လူမျိုး|ဖျင်]]
*[[ရှမ်းအချေလူမျိုး|ရှမ်းအချေ (တိုင်းနွဲ့)]]
*[[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ)]]
*[[မုံလူမျိုး|မုံ]]
*[[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်းလွယ်]]
*[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|တိုင်းလျမ် (ရှမ်းနီ)]]
*[[လူးလူမျိုး|လူး]]
*[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်းလေ့ (လိရှမ်း)]]
*[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး (တိုရု)]]
*[[ဝ လူမျိုး|ဝ]]
*[[ယောင်လူမျိုး|ယောင်]]
*[[ယင်းကျားလူမျိုး|ယင်းကျား]]
*[[ယင်းနက်လူမျိုး|ယင်းနက်]]
*[[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]
|group9 = [[ရှိ့လူမျိုးတိ]]
|list9 =
*[[ပျူ]]
*[[ကမ်းယံလူမျိုး|ကမ်းယံ]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]]
*[[ကူကီးလူမျိုး]]

| group10 = အသိအမှတ်မပြု / အရာ
| list10  =
* [[အိန်းဂလိချ်-အောက်သား|အိန်းဂလိချ်-ဗမာ]]
* [[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]
** [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]
* [[ဘရင်ဂျီ]]
* [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]
* [[ဗမာအိန္ဒိယတိ|အိန္ဒိယ]]
** [[ဗမာတမီးလ်တိ|တမီးလ်]]
* [[ပသျှူးလူမျိုး|မလေး (ပသျှူး)]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ပါကစ္စတန်တိ|ပါကစ္စတန်နီ]]
* [[တောင်သားလူမျိုး|တောင်သား]]
* [[ဇိုလူမျိုး|ဇို]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k6ji452f57khmdwy22fsify5pdswg2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18222</id>
      <parentid>18221</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[တမ်းပလိတ်:မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ]]&quot; ([တီးဖြတ်ပါ=Allow only administrators] (indefinite) [ရွိလျား=Allow only administrators] (indefinite))</comment>
      <origin>18221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11676" sha1="k6ji452f57khmdwy22fsify5pdswg2l" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = မြန်မာပြည် လူမျိုးတိ
|title = [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]][[နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ|အစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်တိ|တိုင်းရင်းသားတိ]]နန့် [[လူမျိုး]]တိ
|state=show
| listclass = hlist

|group1 =[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] (၁၂)
|list1 =
*[[ဂျိန်ဖွလူမျိုး|ဂျိန်ဖွ (သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော)]]
*[[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]
*[[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ် (သို့) မရူ]]
*[[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်(နုံ)]]
*[[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]
*[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]
*[[ဒူးလင်းလူမျိုး|ဒူးလင်း]]
*[[ခါ့ခူးလူမျိုး|ခါ့ခူး]]
*[[ထရုမ်းလူမျိုး|ထရုမ်း (ထရုံ)]]
*[[ဒလောင်လူမျိုး|ဒလောင်]]
*[[ဂေါ်ရစ်လူမျိုး|ဂေါ်ရစ်]]  
|group2 = [[ကယားလူမျိုး|ကယား(သို့)ကရင်နီ]] (၉)
|list2 =
*[[ပဒေါင်လူမျိုး|ကယန်း (သို့) ပဒေါင်]]
*[[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို (ကဲ့ခို)]]
*[[ဂေဘားလူမျိုး|ဂေဘား]]
*[[ဇယိန်လူမျိုး|လာ့တ (သို့) ဇယိန်]]
*[[ပရဲလူမျိုး|ပရဲ (ကယော)]]
*[[မနူမနောလူမျိုး|မနူမနော]]
*[[ယင်းတလဲလူမျိုး|ယင်းတလဲ]]
*[[ယင်းဘော်လူမျိုး|ယင်းဘော်]]
|group3 = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (၁၁)
|list3 =
*[[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]]
*[[စံဂိုးကရင်လူမျိုး|စံဂိုးကရင်]]
*[[တလောင်းပွာလူမျိုး|တလောင်းပွာ]]
*[[ပကူးလူမျိုး|ပကူး]]
*[[ပလီကီးလူမျိုး|ပလီကီး (ပလေချီး)]]
*[[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင် (ဟို)]]
*[[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲ]]
*[[မိုးပွလူမျိုး|မိုးပွ]]
*[[မောနေပွားလူမျိုး|မောနေပွား]]
*[[မွန်ကရင်လူမျိုး|မွန်ကရင် (စာဖြူ)]]
|group4 = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] (၅၃)
|list4 =
*[[ကရေးလူမျိုး|မေ့ထေး(ကရေး)]]
*[[ဆလိုင်းလူမျိုး|ဆလိုင်း]]
*[[ကလင်ကော့လူမျိုး|ကလင်ကော့ (လူရှေ)]]
*[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]
*[[ခမီးလူမျိုး|ခမီး]]
*[[ခေါနှိုးလူမျိုး|ခေါနှိုး]]
*[[ခေါင်စိုလူမျိုး|ခေါင်စို]]
*[[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး|ခေါင်ဆိုင်ချင်း]]
*[[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး|ခွာဆင်းမ်]]
*[[ခွန်လီလူမျိုး|ခွန်လီ (ဆင်မ်)]]
*[[ဂန်ရေလူမျိုး|ဂန်တဲ့ (လင်တဲ)]]
*[[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
*[[ငွန်းလူမျိုး|ငွန်း]]
*[[စုမ်းတူချင်းလူမျိုး|စုမ်းတူ]]
*[[ဆီစာန်လူမျိုး|ဆီစာန်]]
*[[ဆင်တန်လူမျိုး|ဆင်တန်]]
*[[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး|ဆိုင်းဇန် (ဆိုင်းတန်)]]
*[[ဇာဟောင်လူမျိုး|ဇာဟောင်]]
*[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]
*[[ဇိုဖေလူမျိုး|ဇိုဖေ]]
*[[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇို (ဇိုမီး)]]
*[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်ညှပ်]]
*[[တပေါင်လူမျိုး|တပေါင်]]
*[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန် (တဲဒင်မ်)]]
*[[တေဇန်လူမျိုး|တေဇန်]]
*[[တိုင်ချွန်းလူမျိုး|တိုင်ချွန်း]]
*[[တာ့ဒိုးလူမျိုး|တာ့ဒိုး]]
*[[တောရ်လူမျိုး|တောရ်]]
*[[ဒင်မ်လူမျိုး|ဒင်မ်]]
*[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင် (ယင်ဒူး)]]
*[[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]
*[[မာရင်လူမျိုး|မာရင်]]
*[[ပနမ်းလူမျိုး|ပနမ်း]]
*[[မကန်းလူမျိုး|မကန်း]]
*[[မတူလူမျိုး|မတူ]]
*[[မီရမ်လူမျိုး|မရာ]]
*[[မီအဲလူမျိုး|မီအဲ]]
*[[မွင်းလူမျိုး|မွင်း]]
*[[လူရှေလူမျိုး|လူရှေ (လူဟိုင်း)]]
*[[လေးမြို့လူမျိုး|လေးမြို့]]
*[[လောက်ထူလူမျိုး|လောက်ထူ]]
*[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]
*[[လိုင်ဇိုလူမျိုး|လိုင်ဇို]]
*[[မြို(ခမိ)လူမျိုး|မြို (ဝါကုန်း)]]
*[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]
*[[အနူးလူမျိုး|အနူး]]
*[[အနန်လူမျိုး|အနန်]]
*[[အူပူလူမျိုး|အူပူ ]]
*[[လျင်းတုလူမျိုး|လျင်းတု]]
*[[အဟိုချင်းလူမျိုး|အဟိုချင်း]]
*[[ရောင်ထုလူမျိုး|ရောင်ထု]]
*[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]
*[[လိုင်မီးလူမျိုး|လိုင်မီး]]
*[[ထမန်းလူမျိုး|ထမန်း]] 
|group5=[[အောက်သား|ဗမာ]] (၉)
|list5 =
*[[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]]
*[[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]
*[[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]]
*[[ရဘိန်းလူမျိုး|ရဘိန်း]]
*[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]
*[[ဖွန်းလူမျိုး|ဖွန်း (ဖုန်း)]]
*[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]
*[[ယောလူမျိုး|ယော]] 
|group6 = [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] (၁)
|list6 =
*[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]
|group7 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (၆)
|list7 =
*[[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]
*[[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]
*[[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]
*[[မြူလူမျိုး|မြို (မြူ)]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]] 
|group8 = [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] (၃၃)
|list8 =
*[[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]
*[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
*[[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး|အိုက်ဆွယ်]]
*[[အင်လူမျိုး|အင်]]
*[[ဂုံသျှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း (ခွန်)]]
*[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
*[[ကောလူမျိုး|ကော် (အာခါ၊ အိကော)]]
*[[ခန္တီးသျှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]]
*[[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]
*[[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]
*[[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]
*[[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]
*[[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာ]]
*[[မြောင်ဇီးလူမျိုး|မြောင်ဇီး]]
*[[မောသျှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]
*[[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]
*[[ပလေးလူမျိုး|ပလေး]]
*[[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]
*[[ဖျင်လူမျိုး|ဖျင်]]
*[[ရှမ်းအချေလူမျိုး|ရှမ်းအချေ (တိုင်းနွဲ့)]]
*[[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ)]]
*[[မုံလူမျိုး|မုံ]]
*[[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်းလွယ်]]
*[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|တိုင်းလျမ် (ရှမ်းနီ)]]
*[[လူးလူမျိုး|လူး]]
*[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်းလေ့ (လိရှမ်း)]]
*[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး (တိုရု)]]
*[[ဝ လူမျိုး|ဝ]]
*[[ယောင်လူမျိုး|ယောင်]]
*[[ယင်းကျားလူမျိုး|ယင်းကျား]]
*[[ယင်းနက်လူမျိုး|ယင်းနက်]]
*[[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]
|group9 = [[ရှိ့လူမျိုးတိ]]
|list9 =
*[[ပျူ]]
*[[ကမ်းယံလူမျိုး|ကမ်းယံ]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]]
*[[ကူကီးလူမျိုး]]

| group10 = အသိအမှတ်မပြု / အရာ
| list10  =
* [[အိန်းဂလိချ်-အောက်သား|အိန်းဂလိချ်-ဗမာ]]
* [[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]
** [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]
* [[ဘရင်ဂျီ]]
* [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]
* [[ဗမာအိန္ဒိယတိ|အိန္ဒိယ]]
** [[ဗမာတမီးလ်တိ|တမီးလ်]]
* [[ပသျှူးလူမျိုး|မလေး (ပသျှူး)]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ပါကစ္စတန်တိ|ပါကစ္စတန်နီ]]
* [[တောင်သားလူမျိုး|တောင်သား]]
* [[ဇိုလူမျိုး|ဇို]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k6ji452f57khmdwy22fsify5pdswg2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18242</id>
      <parentid>18222</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>18242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11759" sha1="ltjvxjud89zyiwyzn0fdl5xkepi4whf" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = မြန်မာပြည် လူမျိုးတိ
|title = [[မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ]][[နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ|အစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်တိ|တိုင်းရင်းသားတိ]]နန့် [[လူမျိုး]]တိ
|state=show
| listclass = hlist

|group1 =[[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] (၁၂)
|list1 =
*[[ဂျိန်ဖွလူမျိုး|ဂျိန်ဖွ (သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော)]]
*[[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]
*[[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး|ခရာဝဝေါ် (သို့) မရူ]]
*[[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်(နုံ)]]
*[[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]
*[[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]
*[[ဒူးလင်းလူမျိုး|ဒူးလင်း]]
*[[ခါ့ခူးလူမျိုး|ခါ့ခူး]]
*[[ထရုမ်းလူမျိုး|ထရုမ်း (ထရုံ)]]
*[[ဒလောင်လူမျိုး|ဒလောင်]]
*[[ဂေါ်ရစ်လူမျိုး|ဂေါ်ရစ်]]  
|group2 = [[ကယားလူမျိုး|ကယား(သို့)ကရင်နီ]] (၉)
|list2 =
*[[ပဒေါင်လူမျိုး|ကယန်း (သို့) ပဒေါင်]]
*[[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို (ကဲ့ခို)]]
*[[ဂေဘားလူမျိုး|ဂေဘား]]
*[[ဇယိန်လူမျိုး|လာ့တ (သို့) ဇယိန်]]
*[[ပရဲလူမျိုး|ပရဲ (ကယော)]]
*[[မနူမနောလူမျိုး|မနူမနော]]
*[[ယင်းတလဲလူမျိုး|ယင်းတလဲ]]
*[[ယင်းဘော်လူမျိုး|ယင်းဘော်]]
|group3 = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (၁၁)
|list3 =
*[[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]]
*[[စံဂိုးကရင်လူမျိုး|စံဂိုးကရင်]]
*[[တလောင်းပွာလူမျိုး|တလောင်းပွာ]]
*[[ပကူးလူမျိုး|ပကူး]]
*[[ပလီကီးလူမျိုး|ပလီကီး (ပလေချီး)]]
*[[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင် (ဟို)]]
*[[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲ]]
*[[မိုးပွလူမျိုး|မိုးပွ]]
*[[မောနေပွားလူမျိုး|မောနေပွား]]
*[[မွန်ကရင်လူမျိုး|မွန်ကရင် (စာဖြူ)]]
|group4 = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] (၅၃)
|list4 =
*[[ကရေးလူမျိုး|မေ့ထေး(ကရေး)]]
*[[ဆလိုင်းလူမျိုး|ဆလိုင်း]]
*[[ကလင်ကော့လူမျိုး|ကလင်ကော့ (လူရှေ)]]
*[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]
*[[ခမီးလူမျိုး|ခမီး]]
*[[ခေါနှိုးလူမျိုး|ခေါနှိုး]]
*[[ခေါင်စိုလူမျိုး|ခေါင်စို]]
*[[ခေါင်ဆိုင်ချင်းလူမျိုး|ခေါင်ဆိုင်ချင်း]]
*[[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး|ခွာဆင်းမ်]]
*[[ခွန်လီလူမျိုး|ခွန်လီ (ဆင်မ်)]]
*[[ဂန်ရေလူမျိုး|ဂန်တဲ့ (လင်တဲ)]]
*[[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
*[[ငွန်းလူမျိုး|ငွန်း]]
*[[စုမ်းတူချင်းလူမျိုး|စုမ်းတူ]]
*[[ဆီစာန်လူမျိုး|ဆီစာန်]]
*[[ဆင်တန်လူမျိုး|ဆင်တန်]]
*[[ဆိုင်းဇန်လူမျိုး|ဆိုင်းဇန် (ဆိုင်းတန်)]]
*[[ဇာဟောင်လူမျိုး|ဇာဟောင်]]
*[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]
*[[ဇိုဖေလူမျိုး|ဇိုဖေ]]
*[[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇို (ဇိုမီး)]]
*[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်ညှပ်]]
*[[တပေါင်လူမျိုး|တပေါင်]]
*[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန် (တဲဒင်မ်)]]
*[[တေဇန်လူမျိုး|တေဇန်]]
*[[တိုင်ချွန်းလူမျိုး|တိုင်ချွန်း]]
*[[တာ့ဒိုးလူမျိုး|တာ့ဒိုး]]
*[[တောရ်လူမျိုး|တောရ်]]
*[[ဒင်မ်လူမျိုး|ဒင်မ်]]
*[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင် (ယင်ဒူး)]]
*[[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]
*[[မာရင်လူမျိုး|မာရင်]]
*[[ပနမ်းလူမျိုး|ပနမ်း]]
*[[မကန်းလူမျိုး|မကန်း]]
*[[မတူလူမျိုး|မတူ]]
*[[မီရမ်လူမျိုး|မရာ]]
*[[မီအဲလူမျိုး|မီအဲ]]
*[[မွင်းလူမျိုး|မွင်း]]
*[[လူရှေလူမျိုး|လူရှေ (လူဟိုင်း)]]
*[[လေးမြို့လူမျိုး|လေးမြို့]]
*[[လောက်ထူလူမျိုး|လောက်ထူ]]
*[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]
*[[လိုင်ဇိုလူမျိုး|လိုင်ဇို]]
*[[မြို(ခမိ)လူမျိုး|မြို (ဝါကုန်း)]]
*[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]
*[[အနူးလူမျိုး|အနူး]]
*[[အနန်လူမျိုး|အနန်]]
*[[အူပူလူမျိုး|အူပူ ]]
*[[လျင်းတုလူမျိုး|လျင်းတု]]
*[[အဟိုချင်းလူမျိုး|အဟိုချင်း]]
*[[ရောင်ထုလူမျိုး|ရောင်ထု]]
*[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]
*[[လိုင်မီးလူမျိုး|လိုင်မီး]]
*[[ထမန်းလူမျိုး|ထမန်း]] 
|group5=[[အောက်သား|ဗမာ]] (၉)
|list5 =
*[[ကဒူးလူမျိုး|ကဒူး]]
*[[ကနန်းလူမျိုး|ကနန်း]]
*[[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]]
*[[ရဘိန်းလူမျိုး|ရဘိန်း]]
*[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]
*[[ဖွန်းလူမျိုး|ဖွန်း (ဖုန်း)]]
*[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]
*[[ယောလူမျိုး|ယော]] 
|group6 = [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] (၁)
|list6 =
*[[မွန်လူမျိုး|မွန်]]
|group7 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (၆)
|list7 =
*[[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]
*[[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]
*[[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]
*[[မြူလူမျိုး|မြို (မြူ)]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]] 
|group8 = [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] (၃၃)
|list8 =
*[[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]
*[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
*[[အိုက်ဆွယ်လူမျိုး|အိုက်ဆွယ်]]
*[[အင်လူမျိုး|အင်]]
*[[ဂုံသျှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း (ခွန်)]]
*[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
*[[ကောလူမျိုး|ကော် (အာခါ၊ အိကော)]]
*[[ခန္တီးသျှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]]
*[[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]
*[[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]
*[[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]
*[[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]
*[[မိုင်းသာလူမျိုး|မိုင်းသာ]]
*[[မြောင်ဇီးလူမျိုး|မြောင်ဇီး]]
*[[မောသျှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]
*[[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]
*[[ပလေးလူမျိုး|ပလေး]]
*[[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]
*[[ဖျင်လူမျိုး|ဖျင်]]
*[[ရှမ်းအချေလူမျိုး|ရှမ်းအချေ (တိုင်းနွဲ့)]]
*[[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ)]]
*[[မုံလူမျိုး|မုံ]]
*[[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်းလွယ်]]
*[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|တိုင်းလျမ် (ရှမ်းနီ)]]
*[[လူးလူမျိုး|လူး]]
*[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|တိုင်းလေ့ (လိရှမ်း)]]
*[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး (တိုရု)]]
*[[ဝ လူမျိုး|ဝ]]
*[[ယောင်လူမျိုး|ယောင်]]
*[[ယင်းကျားလူမျိုး|ယင်းကျား]]
*[[ယင်းနက်လူမျိုး|ယင်းနက်]]
*[[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း]]
|group9 = [[ရှိ့လူမျိုးတိ]]
|list9 =
*[[ပျူ]]
*[[ကမ်းယံလူမျိုး|ကမ်းယံ]]
*[[သက်လူမျိုး|သက်]]
*[[ကူကီးလူမျိုး]]

| group10 = အသိအမှတ်မပြု / အရာ
| list10  =
* [[အိန်းဂလိချ်-အောက်သား|အိန်းဂလိချ်-ဗမာ]]
* [[မြန်မာပြည်ဟိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]
** [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]
* [[ဘရင်ဂျီ]]
* [[ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]
* [[ဗမာအိန္ဒိယတိ|အိန္ဒိယ]]
** [[ဗမာတမီးလ်တိ|တမီးလ်]]
* [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး|ရိုဟင်ဂျာ]]
* [[ပသျှူးလူမျိုး|မလေး (ပသျှူး)]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ပါကစ္စတန်တိ|ပါကစ္စတန်နီ]]
* [[တောင်သားလူမျိုး|တောင်သား]]
* [[ဇိုလူမျိုး|ဇို]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltjvxjud89zyiwyzn0fdl5xkepi4whf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4183</id>
    <revision>
      <id>18217</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ဟိ လူမျိုးစုတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4184</id>
    <revision>
      <id>18224</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; [[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်အလိုက်လူမျိုးစု]]&quot;</comment>
      <origin>18224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="fukrm47v9vt20occix9l9pukk2135dk" xml:space="preserve">
[[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်အလိုက်လူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>fukrm47v9vt20occix9l9pukk2135dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Country data Minnesota</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4185</id>
    <revision>
      <id>18225</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = မင်နီဆိုးတားပြည်နယ် |short name alias = မင်နီဆိုးတား | flag alias = Flag of Minnesota.svg | flag alias-1858 = US flag 32 stars.svg | flag alias-1859 = US flag 33 stars.svg | flag alias-1861 = U.S. flag, 34 stars.svg | flag alias-1863 = US flag 35 stars.svg | flag alias-1865 = US flag 36 stars.svg | flag alias-1867 = Flag of the United States (1867–...&quot;</comment>
      <origin>18225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="9m8aap23st96jd2va80oztgl7alw716" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်
|short name alias = မင်နီဆိုးတား
| flag alias = Flag of Minnesota.svg
| flag alias-1858 = US flag 32 stars.svg
| flag alias-1859 = US flag 33 stars.svg
| flag alias-1861 = U.S. flag, 34 stars.svg
| flag alias-1863 = US flag 35 stars.svg
| flag alias-1865 = US flag 36 stars.svg
| flag alias-1867 = Flag of the United States (1867–1877).svg
| flag alias-1877 = US flag 38 stars.svg
| flag alias-1890 = US flag 43 stars.svg
| flag alias-1891 = US flag 44 stars.svg
| flag alias-1893 = Flag of Minnesota (1893–1957).svg
| flag alias-1957 = Flag of Minnesota (1957–1983).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1858  
| var2 = 1859  
| var3 = 1861  
| var4 = 1863   
| var5 = 1865 
| var6 = 1867  
| var7 = 1877 
| var8 = 1890  
| var9 = 1891
| var10 = 1893
| var11 = 1957
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>9m8aap23st96jd2va80oztgl7alw716</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Country data Vietnam</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4186</id>
    <revision>
      <id>18226</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | shortname alias = ဗီယက်နမ် | flag alias = Flag of Vietnam.svg | flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-1920 = Second flag of the Nguyen Dynasty.svg | flag alias-1945 = Old Flag Of Vietnam.svg | flag alias-naval = Ensign of Vietnam People's Navy.svg | link alias-naval = Vietnam People's Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}...&quot;</comment>
      <origin>18226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="euk3iczi1btx0x253zb9m8trenq9i20" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ
| shortname alias = ဗီယက်နမ်
| flag alias = Flag of Vietnam.svg
| flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg
| flag alias-1920 = Second flag of the Nguyen Dynasty.svg
| flag alias-1945 = Old Flag Of Vietnam.svg
| flag alias-naval = Ensign of Vietnam People's Navy.svg
| link alias-naval = Vietnam People's Navy
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1890
| var2 = 1920
| var3 = 1945
| redir1 = VNM
| redir2 = VIE
| redir3 = Vietnam
| related1 = South Vietnam
| related2 = North Vietnam
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>euk3iczi1btx0x253zb9m8trenq9i20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4187</id>
    <revision>
      <id>18228</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:Western Kayahဘာသာစကားပါဝင်ရေ ဆောင်းပါးတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4188</id>
    <revision>
      <id>18230</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပြင်ပလင့် သီနီရေ ဆောင်းပါးတိအားလုံး</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4189</id>
    <revision>
      <id>18231</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:CS1 errors: dates</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4190</id>
    <revision>
      <id>18232</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပြင်ပလင့် သီနီရေ ဆောင်းပါးတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4191</id>
    <revision>
      <id>18233</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:CS1 English-language sources (en)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4192</id>
    <revision>
      <id>18235</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:CS1 Thai-language sources (th)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4193</id>
    <revision>
      <id>18236</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:CS1 errors: redundant parameter</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4194</id>
    <revision>
      <id>18237</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:CS1 errors: unsupported parameter</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4195</id>
    <revision>
      <id>18238</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:Pages with reference errors</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4196</id>
    <revision>
      <id>18239</id>
      <timestamp>2026-06-07T12:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>18239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဝှက်ထားရေ ဆောင်းပါးတိ]]</text>
      <sha1>lwpuyshywba3gaaxctu655n6p6ekjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4197</id>
    <revision>
      <id>18243</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group            = မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုး | native_name      = {{lang|zh|緬甸華人}} | image            = File:Sino-Burmese merchant &amp; wife.jpg | caption          = မြန်မာနိုင်ငံဟိ တရုတ်ကုန်သည်ကြီးနန့် ယင်းဧ့ဇနီး | population       = ၃ သန်းကျော်လောက် (၂၀၂၆ ခ...&quot;</comment>
      <origin>18243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34531" sha1="8p7v4mlcmd7b6fb493twztrifqnhige" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုး
| native_name      = {{lang|zh|緬甸華人}}
| image            = File:Sino-Burmese merchant &amp; wife.jpg
| caption          = မြန်မာနိုင်ငံဟိ တရုတ်ကုန်သည်ကြီးနန့် ယင်းဧ့ဇနီး
| population       = ၃ သန်းကျော်လောက် (၂၀၂၆ ခုနှစ် မြီပြင်အခြီအနီအရ ခန့်မှန်း)
| popplace         = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[လားဟိုးမြို့]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[မူဆယ်မြို့]]၊ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]]၊ မိုင်းလား (အထူးဒေသ ၄)
| languages        = [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] (မန်ဒရင်၊ ဟောက်ကျန့်၊ ကွမ်းတုန်၊ ယူနန်နီ)
| religions        = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (မဟာယာနနန့် ထေရဝါဒ)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (တရုတ်ရိုးရာ)၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ပန်းသေး)
| related          = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး]]
}}
'''မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Burmese Chinese}}) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ မွီးဖွားရေ သို့မဟုတ် ကြီးပြင်းရေ ပင်လယ်ရပ်ခြား တရုတ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ။ တရုတ်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားရေ စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံဟိ တရုတ်လူမျိုးတိစွာ လူဦးရွီ စုစုပေါင်းဧ့ ၃% လှောက်ဟိရေလို့ သိရကေလေ့ လက်တွိမာမူ ဒေအရွီအတွက်ထက် ပိုပြီးကေများပြားနှိုင်ရေဟု ခန့်မှန်းကတ်တေ။ အရွီအတွက်ကွဲလွဲရခြင်းကာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ရှမ်းတရုတ်၊ [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အောက်သား|ဗမာ]] စသည်အားဖြင့် ပြောဆိုနီထိုင်သူများ ဟိခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hooker |first=Michael Barry |title=Law and the Chinese in Southeast Asia |year=2002 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=981-230-125-9 }}&lt;/ref&gt; လူဘန်ဒတ်တိနန့် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်နောက်ပိုင်း အထက်မြန်မာပြည်အတွင်းကို အရွီပြတ်အလိုက် ပြောင်းရွိလာသူတိစွာ တရားဝင်သိုင်ခေါင်စာရင်းမာ ပါဝင်ခြင်း မဟိခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဖြစ်တေဟု ခန့်မှန်းရရေ။&lt;ref&gt;{{cite news|title=China's Ambitions in Myanmar|url=http://www.asiapacificms.com/articles/myanmar_influence/|date=July 2000}}&lt;/ref&gt; 

မြန်မာနိုင်ငံစွာ အရှိတောင်အာသျှမာ [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင် အနွယ်ဝင်စကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုရေ မြောက်ပိုင်း/ကုန်းတွင်းပိုင်း ဟန်တရုတ်အသိုက်အဝန်း အကြီးမားဆုံး တည်ဟိရာနိုင်ငံ ဖြစ်တေ&lt;ref name=&quot;Suryadinata1997&quot;&gt;{{cite book |author=Leo Suryadinata |title=Ethnic Chinese as Southeast Asians |year=1997 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |pages=20-25 |isbn=981-3055-52-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chang2014&quot;&gt;{{cite book |last=Chang |first=Wen-Chin |title=Beyond Borders: Stories of Yunnanese Chinese Migrants of Burma |year=2014 |publisher=Cornell University Press |doi=10.7591/cornell/9780801452413.001.0001}}&lt;/ref&gt;။ အရှိတောင်အာသျှဟိ အရာနိုင်ငံများ (နမူနာ - ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ စင်ကာပူ၊ ဖိလစ်ပိုင်) မာ ဟိရေ တရုတ်နွယ်ဖွားအများစုစွာ တရုတ်ပြည်အရှိတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိက ပင်လယ်ရီကြောင်းဖြင့် ရွှိပြောင်းလှာကြသူတိဖြစ်ပနာ [[ဟော့ကင်းလူမျိုး|ဟော့ကင်း]]၊ [[ကွမ်တုံးလူမျိုး|ကွမ်တုံး]]၊ [[တီယိုချူးလူမျိုး|တီယိုချူး]] စရေ တောင်ပိုင်းဒေသိယစကားတိကိုသာ အစိုင်အလာအရ ပြောဆိုကတ်ကေလေ့၊ မြန်မာနိုင်ငံစွာ တရုတ်ပြည်မကြီး နန့် ကုန်းချင်းတိုက်ရိုက်ထိစပ်နိန်သဖြင့် ကုန်းကြောင်းကတဆင့် စီးဝင်လှာရေ ယူနန်နွယ်ဖွားတိနန့် ကိုးကန့်လူမျိုးတိပိုင် အနောက်တောင်ပိုင်း မန်ဒရင် ပြောဆိုရေ အသိုက်အဝန်းက အထက်မြန်မာပြည်မာ ပိုပြီးကေ အားကောင်းလာခခြင်း ဖြစ်တေ&lt;ref name=&quot;Chang2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Myint2006&quot;&gt;{{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-16342-6}}&lt;/ref&gt;။

== သမိုင်းကြောင်း ==
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို တရုတ်လူမျိုးများ ရွှိပြောင်းအခြီချမှု သမိုင်းကြောင်းစွာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခပြီးကေ အေဒီ ၁၃ ရာစု ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲတိကတည်းက အစပြုခရေလို့ ဆိုနှိုင်ရေ။ 

ယပြီးနောက် အေဒီ ၁၅ ရာစုအစောပိုင်းမာ မင်မင်းဆက်  ဧ့ တတိယမြောက် ဧကရာဇ်ဖြစ်သူ ယုံလဲ့မင်းကြီး စွာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနန့် နယ်စပ်ဒေသတိအား ယင်းဧ့ အာဏာစက်အောက်ကို သွတ်သွင်းရန် ယူနန်ဒေသကို စစ်ချီခရေကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနန့် သျှမ်းပြည်နယ်နယ်စပ်တခွင်သို့ တရုတ်လူမျိုးများ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တရားဝင် အခြီစိုက် စီးဝင်လှာခကတ်တေ&lt;ref name=&quot;Liew2003&quot;&gt;{{cite journal |last1=Liew |first1=Foon Ming |title=The Luchuan-Pingmian Campaigns (1436–1449) in the Light of Official Ming Historiography |journal=Oriens Extremus |volume=44 |pages=169–203 |year=2003}}&lt;/ref&gt;။ အထူးအားဖြင့်မင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းခါနီး (အေဒီ ၁၇ ရာစု) မာ မင်မင်းဆက်ဧ့ နောက်ဆုံးဧကရာဇ် ယုံလီ (Yongli Emperor — ယုံလဲ့မင်းကြီးဧ့ နဝမမြောက် မြေးတော်) စွာ မန်ချူး (ချင်းမင်းဆက်) တပ်တိ၏ ဖီးရန်မှ ယှောင်ဗြီးရန် ယင်းဧ့ နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါ ရေင်းချီနန့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံ (ကုန်းဘောင်ခေတ်အကြို အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်း) ထဲကို ခိုလှုံဝင်ရောက်လှာခရေ&lt;ref name=&quot;Myint2006&quot; /&gt;။ နောက်ပိုင်းမာ မန်ချူးရို့၏ ဖိအားကြောင့် မြန်မာဘုရင်က ယုံလီမင်းကြီးအား ပြန်ပနာအပ်နှံခရကေလည်း ယင်းဧ့ နန်းမားအမှုထမ်းတိနန့် စစ်သားတော် အမြောက်အမြားမာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများမာ ဆက်ပနာကျန်ရစ်ကာ ခိုလှုံအခြီချခကတ်ရား၊ ယင်းရို့စွာ ဒေနိခေတ် တရားဝင် တိုင်းရင်းသားအုပ်စုဖြစ်ရေကိုးကန့်လူမျိုး တိ၏ ကနဦး ဘိုးဘွားဘီဘင်များ ဖြစ်လာခကတ်တေ&lt;ref name=&quot;Yang2014&quot;&gt;{{cite book |last=Yang |first=Li |title=The House of Yang: Guardians of an Unknown Frontier |year=2014 |publisher=BookBaby |isbn=9781483538440}}&lt;/ref&gt;။

ယကေလေ့ အစုအဝေးလိုက် အခြီချနီထိုင်မှုမာ ကုန်းဘောင်ခေတ်မာ ပိုပြီးကေထင်ရှားလာခပြီး ယူနန်ပြည်နယ်ကတဆင့် ကုန်းကြောင်းဖြင့် ဝင်ရောက်လှာရေ &quot;ယူနန်နွယ်ဖွား တရုတ်လူမျိုးများ&quot; စွာ အထက်မြန်မာပြည်ဟိ ဗန်းမော်၊ အမရပူရနန့် မန္တလေးမြို့များမာ ကုန်သွယ်ရီးဗဟိုဌာနများ ထူထောင်ကာ အခြီချခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Hooker2002&quot;&gt;Hooker, Michael Barry (2002). Law and the Chinese in Southeast Asia.&lt;/ref&gt; 

[[File:Taungoo Chinese Temple.jpg|thumb|တောင်ငူမြို့ဟိတရုတ်ဘုံကျောင်း]]

၁၉ ရာစုမာ ဗြိတိသျှရို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ရေအခါ ရွှိပြောင်းမှု ပုံစံသစ်တရပ် ပေါ်ပေါက်လာခပြီး တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းဟိ ဖူကျန့်နန့် ကွမ်းတုန်းပြည်နယ်တိက ပင်လယ်ရပ်ခြား တရုတ်လူမျိုးတိစွာ ရီလမ်းဖြင့် ရန်ကုန်နန့် မော်လမြိုင်ပိုင်ယှောင် ဆိပ်ခုံမြို့တိသို့ အရွီပြတ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လှာခကတ်တေ။ ဒေရီလမ်းဖြင့် လာသူတိကို &quot;ပင်လယ်ရပ်ခြားတရုတ်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြီး ယင်းရို့စွာ ဆန်စပါး၊ သစ်နန့် လက်လီကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းများမာ အခရာသူတိ ဖြစ်လာခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Myint2006&quot;&gt;Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps.&lt;/ref&gt;

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အထဲနန့် စစ်ပြီးခေတ်ကာလတိမာ တရုတ်ပြည်မားစစ်ကြောင့် ကွန်မြူနစ်ရန်မှ ယှောင်ဗြီးလာရေ တရုတ်ဖြူ (KMT) တပ်ဖွဲ့ဝင်တိနန့် ယင်းရို့၏ မိသားစုတိစွာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနန့် သျှမ်းပြည်နယ်အတွင်းကို ထပ်မံဝင်ရောက်လှာခရေ ယင်းစွာ ယူနန်နွယ်ဖွား တရုတ်လူမျိုးဦးရီကို ပိုပြီးကေတိုးပွားစီခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရယားနောက် ၁၁၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနီဝင်းဧ့ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်အရ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းယူခြင်းနန့် ၁၉၆၇ ခုနှစ်မာ ဖြစ်ပွားခရေ တရုတ်-မြန်မာ အဓိကရုဏ်းတိကြောင့် မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုး မကန်မဝှန်စွာ စီးပွားရီးနန့် လုံခြုံရီးအရ အခက်အခဲများ ကြုံတွိခရကာ အမေရိကန်၊ ထိုင်ဝမ်နန့် သြစတြေးလျနိုင်ငံတိသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွိထွက်ခွာခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Fan2012&quot;&gt;Fan, Hongwei (2012). The 1967 Anti-Chinese Riots in Burma.&lt;/ref&gt; 

ယကေလေ့ ၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံမာ စျီးကွက်စီးပွားရီးစနစ် ကျင့်သုံးလာခြင်းနန့်အတူ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီး ပွင့်လင်းလာမှုကြောင့် ယူနန်ပြည်နယ်မှ တရုတ်လူမျိုးသစ် (New Migrants) တိစွာ အထက်မြန်မာပြည်သို့ တရားဝင်ရော တရားမဝင်ပါ ထပ်မံစီးဝင်လှာခကတ်ပြန်ရေ။ ဒေလှိုင်းသစ်မာ ပါဝင်သူတိစွာ မန္တလေးမြို့ဧ့ စီးပွားရီးနန့် အိမ်ခြံမြီကဏ္ဍမာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရဟိလာခပြီး မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအထဲ ယိုင်ကျေးမှုနန့် စီးပွားရီးအရ ပေါင်းစည်းနီထိုင်လာခကတ်တေ။ ဒေနိခေတ်မာ မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုးတိစွာ ယင်းရို့၏ မူလဇစ်မြစ်အလိုက် ဟောက်ကျန့်၊ ကွမ်တုံး၊ ဟတ်ကာ နန့် ယူနန်နွယ်ဖွားဆိုပနာ ကွဲပြားကေလည်းဟိရေ်လည်း မြန်မာ့လူမှုဘဝမာ ပညာရီး၊ စီးပွားရီးနန့် နည်းပညာကဏ္ဍများမာ အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နီဆဲ ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Asiapacific2000&quot;&gt;&quot;China's Ambitions in Myanmar&quot;, Asia Pacific Media Services, 2000.&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရီးနန့် ပညာရီး ==
လက်ဟိအခြီအနီမာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းအများစုကို မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုးများ ပိုင်ဆိုင်ကတ်တေဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့စွာ စစ်ဘက်အာဏာပိုင်တိနန့် အစုအစပ်လုပ်ကိုင်ခြင်းများ ဟိပိုင် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍမာလည်း အဓိကနိန်ရာမှ ပါဝင်နီရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာနိုင်ငံဟိ တရုတ်လူမျိုးအများစုစွာ ပညာရီးကို အလွန်ဗွေယူသဖြင့် အဆင့်မြင့်ပညာရီး (တက္ကသိုလ်ပညာရီး) အထိ ဆည်းပူးသင်ယူကတ်ရေကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ပညာတတ်လူတန်းစားမာ တရုတ်လူမျိုး အချိုးအစား များပြားဗျာယ်ဟိရေ။

== လူဦးရွီ ==
ယေဘုယျအားဖြင့်အောက်မြန်မာပြည်မာ တရုတ်လူမျိုး အုပ်စု (၃)စုနီထိုင်ကတ်ရေ။  
#[[ဖူကျန့်ပြည်နယ်]] မှ [[ဟော့ကင်းလူမျိုး|ဟော့ကင်း]] လူမျိုး (အင်္ကျီရှည်၊ လက်ရှည်) 
#[[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]] မှ [[ကွမ်တုံးလူမျိုး|ကွမ်တုံး]]လူမျိုး (အင်္ကျီတို၊ လက်တို) 
#ဖူကျန့်နန့် ကွမ်တုန်းပြည်နယ်မှ [[ဟတ်ကာလူမျိုး|ဟတ်ကာ]]လူမျိုး

မြန်မာနိုင်ငံဟိ တရုတ်လူမျိုးတိအနက် ဟော့ကင်း နန့် ကွမ်တုံး ရို့မာ ၄၅ % လှောက်ဟိရေ။ &lt;ref name=&quot;ls&quot;&gt;{{cite book | author=Mya Than | editor=Leo Suryadinata | year=1997 | title=Ethnic Chinese As Southeast Asians | isbn=0-312-17576-0}}&lt;/ref&gt; ဟတ်ကာလူမျိုးတိကိုမူ ယင်းရို့၏ မူလဌာနေကို အစွဲပြုပနာ ဖူကျန့် (福建省) မှလာသူကို အင်္ကျီရှည် ဟတ်ကာနန့် ကွမ်တုံး (廣東省) မှလာသူကို အင်္ကျီတို ဟတ်ကာဟု ထပ်မံခွဲခြာထားရေ။ လူမှုစီးပွားရီး နောက်ခံအရ ကိုလိုနီခေတ်နန့် လွတ်လပ်ရီးအစောပိုင်း ကာလတိမာ ဟော့ကင်း နွယ်ဖွားတိစွာ ကုန်သွယ်ရီးနန့် ဆန်စပါးလုပ်ငန်းကြီးများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကွမ်းတုန်နွယ်ဖွားတိစွာ လက်မှုပညာနန့် အသေးစားစက်မှုလုပ်ငန်းများမာပင်ဖြစ်ဖြစ် အဓိကပါဝင်လှုပ်ရှားခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;ls&quot;/&gt;

အထက်မြန်မာပြည်နန့် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ဒေသမာ အခြီချရေ တရုတ်လူမျိုးအများစုကတော့ခါ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ဘက်မှ လာရေ [[ယူနန်လူမျိုး]]၊ [[ပန်းသေး]]များ ([[ဟွေလူမျိုး]]) နန့် [[ကိုးကန့်လူမျိုး]]များ အဓိကဖြစ်တေ။ တောင်တန်းဒေသများမာ တောင်ယာလုပ်ငန်းနန့် အသက်မွီးရေ ကိုးကန့်လူမျိုးတိမာ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ သျှမ်းပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး တမျိုးဖြစ်တေ။ ပုဂံခေတ်နန့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကပင် ကာလရှည်ကြာစွာ အခြီစိုက်နီထိုင်ခကတ်ရေ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ပန်းသေး (ဟွေလူမျိုး) တိကိုလည်း ဒေသခံတိအဖြစ် ယူဆထားကတ်တေ။ ကိုးကန့်နန့် ပန်းသေးတိမာ မြန်မာဟိ တရုတ်လူဦးရွီဧ့ ၂၁ % လှောက်ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;ls&quot;/&gt; ကျန်တရုတ်လူမျိုးတိမာ တရုတ်-မြန်မာ 'လူဘန်ဒတ်'များ ဖြစ်ကတ်တေ။

=== တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲတိ ===
နိုင်ငံတိုင်းမာ ပြောဆိုရေ တရုတ်စကားကို မန်ဒရင် တရုတ်ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ဟိကတ်တေ။ ဟော့ကင်းစကား (Hokkien)၊ ကန်တုံစကား (Cantonese)၊ တီယိုချူးစကား (Teochew)၊ ဟတ်ကာစကား (Hakka)အပြင် အရာ ဒေသသုံး တရုတ်စကား မကန်မဝှန် ဟိရေ။ 

ကိုလိုနီခေတ်ကာလမှစပြီးကေ အလုပ်အကိုင်နန့် မြန်မာပြည်မာ နီထိုင်ရာဒေသကို အခြီပြုပနာ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနှိုင်ရေ -
# လက်တို (ကွမ်တုန်းပြည်နယ်)
# ဟတ်ကာ - မေသျှမ်း (ကွမ်တုန်းပြည်နယ်)
# လက်ရှည် (ဖူကျန့်ပြည်နယ်)
# ဟုတ်ကျူး (ဖူကျိုးမြို့)
# ဟတ်ကာ (ဖူကျန့်ပြည်နယ်)
# ဟိုင်နန် (ဟိုင်နန်ကျွန်း)
# တရုတ်ဖြူ (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ/KMT နွယ်ဖွား)
# ရှမ်းတရုတ် (ယူနန်ပြည်နယ်မှ တိုင်းရင်းသားစပ်)
# ပန်းသေး (ဟွေလူမျိုး မွတ်စလင်)

== ယိုင်ကျေးမှု ==

=== ဘာသာစကား ===
မြန်မာဟိ တရုတ်တိစွာ များရေအားဖြင့် ဗမာစကားအား မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ။ တရုတ်ကျောင်းတက်သူတိလည်း ဟိရေကြောင့် တရုတ်လို အလောတော် သို့မဟုတ် တတ်ကျွမ်းစွာ ပြောဆိုနှိုင်လေ့သော့ မနည်းပါ။ ဖူထုန်းဟွ (Mandarin) ခေါ် ရုံးသုံး တရုတ်စကားအပြင် အရာ ဒေသန္တရ ဘာသာစကားတိ ဖြစ်ရေ ဟုတ်ကင် (မင်နန်) စကားကို အောက်မြန်မာပြည်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကန်တုန်စကားနန့် ယူနန်စကားကို အထက်မြန်မာပြည်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြောဆို အသုံးပြုကတ်စွာကိုလည်း တွိဟိနှိုင်ရေ။ 

[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနီဝင်း]]လက်ထက် (၁၉၆၂-၁၉၈၈)အကြားမာ တရုတ်ကျောင်းတိအား ပိတ်ပင်ခရေကြောင့် တရုတ်စကား ပြောတတ်သူ လျော့နည်းခရေ။ ယကေလေ့သော့ ဒေနိခေတ် ကမ္ဘာအဝှမ်းမာ တရုတ်စာ၊ တရုတ်စကား အရေးပါလာရေကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံမာလည်း တရုတ်ကျောင်း အရွီအတွက် တိုးပွားဗျာယ်ဟိရေ။ ယင်း တရုတ်ကျောင်းတိမာ တရုတ်လူမျိုးတိရာမက ဗမာနန့် အရာတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိပင် တက်ရောက်သင်ယူကြောင်း တွိ့ဟိရရေ။ 

=== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ===
[[File:Kuan Yin Si, Bago, Myanmar.jpg|thumb|250px|ပဲခူးမြို့ဟိ ကွမ်ယင်မေတော် ဘုရားကျောင်း]]

[[File:Yunnanese Temple in Mandalay.jpg|thumb|250px|မန္တလေးမြို့ဟိ ယူနန်ဘုံကျောင်း]]
မြန်မာဟိ တရုတ်အများစုကတော့ခါ [[တာအိုဘာသာ]]၊ [[မဟာယာန]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရောယှက်ဗျာယ် ဟိရေ [[ထေရဝါဒ]]ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ [[ကွမ်ယင်မေတော်]]အား ကိုးကွယ်ခြင်းကာ သိသာထင်ရှားရေ သာဓက တခုဖြစ်တေ။ တရုတ်နှစ်ကူး ပိုင်ယှောင် တရုတ်ရိုးရာ ပွဲတော်တိကိုလည်း ဘုံကျောင်းတိမာ ကျင်းပလိဟိရေ။ ဘုံကျောင်းတိစွာလေ့ မြန်မာဟိ တရုတ်များ စုဝေးရာ၊ ကိုယ်ရို့ဧ့ ရိုးရာဓလိ ထုံးတမ်းအစိုင်အလာတိအား ထိန်းဟိမ်းရာ နီရာ ဖြစ်တေ။ ပန်းသေးတိမှာမူ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ 

=== နာမည် ===
မြန်မာဟိ တရုတ်အများစုစွာ မြန်မာနာမည်ရော တရုတ်နာမည်ပါ ဟိတတ်ကတ်ရေ။ တချို့မာ တရုတ်နာမည်နန့် အသံထွက် ဆင်တူရေ မြန်မာနာမည် ဖို့တတ်ကတ်ရေ။ တရုတ်ရို့၏ ဓလိ့အရ မျိုးဆက်သစ်တိအား ကင်မွန်းတပ်ရာမာ မျိုးရိုးနာမည်ကို ပထမဆုံး စာလုံးအဖြစ် ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ ရန်ကုန်မြို့ဟိ ဘုံကျောင်းတာဝန်ခံတဦးဧ့ အဆိုအရ ရန်ကုန်မာ အတွိများရေ မျိုးရိုးနာမည်တိမာ လီ (李)၊ ဖုန် (彭)၊ ရှီ (時)၊ တုန် (董)၊ မင် (閔)၊ နျို (牛)၊ ပျဲန်း (邊)၊ ရှင်း (辛)၊ ကွမ်း (關)၊ ရွှီ (徐) နန့် ကွာ (柯) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

=== အစားအစာ ===
မြန်မာပြည်မာ တွိဟိရရေ တရုတ်ဟင်းလျာမာ ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းနန့် ယူနန်ပြည်နယ် ဟင်းလျာတိက ဆင်းသက်လာရေ။ အောက်ဖော်ပြပါ အစားအစာတိစွာ မြန်မာ့နိစိုင် အစားအစာတိဖြစ်လှာရေ တရုတ်အစားအစာတိ ဖြစ်တေ။  
* [[ပေါက်စီ]] (包子)
* [[ပီကင်းဘဲကင်]] (北京烤鴨)
* [[အီကြာကွေး]] (油條)
* [[ထမင်းကျော်]] (炒飯)
* [[လမုန့်]] (月餅)
* [[မြူစွမ်]] (麵線)
* [[ဆန်ပြုတ်]] (粥) 
* ပန်းသေးခေါက်ဆွဲ
* ဆီချက်ခေါက်ဆွဲ (乾麵)

== မြန်မာဟိ ထင်ရှားသူ တရုတ်နွယ်ဖွားများ ==
* [[ဦးအောင်ကြီး]]&lt;ref name=&quot;ms&quot;/&gt; - တပ်မတော်အရာဟိကြီးဟောင်းနန့် နိုင်ငံရီးသမား
* [[Aw Boon Haw]] (Hakka) - 虎標萬金油 (ကြားရုပ်ရှင်ဆီးဆီ) တီထွင်သူ
* [[Aw Boon Par]] (Hakka) - Aw Boon Haw ဧ့ ညီ
* [[ဦးအိုက်ထွန်း]] (Kokang) - အိုလံပစ်ဆောက်လုပ်ရီးနန့် အာသျှဓနဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဟောင်း
* [[ခွန်ဆာ]] (Kokang) - သျှမ်းပြည်နယ်အခြီစိုက် ဂေါင်းဆောင်ဟောင်း
* [[ခင်ညွန့်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးခင်ညွန့်]] (Hakka)&lt;ref name=&quot;Kuppuswamy&quot;&gt;{{cite web |last=Kuppuswamy |first=C.S. |date=2004-09-11 |url=http://www.southasiaanalysis.org/papers12/paper1161.html |title=MYANMAR: The shake- up and the fall out |publisher=South Asia Analysis Group}}&lt;/ref&gt; - မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်းနန့် ထောက်လှမ်းရီးအကြီးအကဲဟောင်း
* [[ခရာဝစစ်ဟန်]] (Kokang) - စီးပွားရီးလုပ်ငန်းရှင်ကြီး
* [[ထွန်းမြင့်နိုင်|ဦးထွန်းမြင့်နိုင် (Steven Law)]] (Kokang) - [[အေးရှားဝေါလ်ကုမ္ပဏီ]]ဧ့ စီမံခန့်ခွဲမှုဒါရိုက်တာ
* [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနီဝင်း|ဦးနီဝင်း]] (Hakka)&lt;ref&gt;{{cite book | first=S.T. | last=Leong | year=1997 | title=Migration and Ethnicity in Chinese History | publisher=Stanford University Press}}&lt;/ref&gt; - နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဟောင်း (၁၉၆၂ - ၁၉၈၈)
* ဒေါက်တာမောင်ဖြူး - ကိုလိုနီခေတ် ပညာဝန်
* ဖုန်ကြားရှင် (Kokang) - ကိုးကန့်အထူးဒေသ ဂေါင်းဆောင်ဟောင်း
* [[စန်းယု|ဦးစန်းယု]] (Hakka) - သမ္မတဟောင်း (၁၉၈၁ - ၁၉၈၈)
* [[Serge Pun|ဦးသိမ်းဝေ (Serge Pun)]] - ရိုးမဘဏ်နန့် FMI ကုမ္ပဏီရို့၏ ဥက္ကဋ္ဌ
* [[Taw Sein Ko|တော်စိန်ကို]] (Hokkien)&lt;ref&gt;{{cite book|first=Paul | last=Strachan | year=1989 | title=Pagan - Art and Architecture of Old Burma | publisher=Kiscadale}}&lt;/ref&gt; - ကျောက်စာဝန်ဟောင်းနန့် ရှီးဟောင်းသုတေသနပညာသျှင်
* [[သခင်ဗသိန်းတင်]]&lt;ref name=&quot;ms&quot;/&gt; - ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း
* [[ဦးကြည်မောင်]] - တပ်မတော်အရာဟိကြီးဟောင်းနန့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဂေါင်းဆောင်ဟောင်း

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://www.gqb.gov.cn/ Overseas Chinese Affairs Office of the State Council of the People's Republic of China]
* [http://www.irrawaddy.org/research_show.php?art_id=446 Chronology of Chinese-Burmese Relations] of ''The Irrawaddy''

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>8p7v4mlcmd7b6fb493twztrifqnhige</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိဘက်လူမျိုးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4198</id>
    <revision>
      <id>18244</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group = မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိဘက်လူမျိုး | image =  | population = ၂၀၀+ | popplace = [[ဒဟွန်းဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်]] | langs = [[တိဘက် ဘာသာစကားတိ|တိဘက်]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]] | rels = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = တိဘက်လူမ...&quot;</comment>
      <origin>18244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="11d2yr8cw5vb4buy4f3t3kbhuofzgge" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = မြန်မာနိုင်ငံဟိ တိဘက်လူမျိုး
| image = 
| population = ၂၀၀+
| popplace = [[ဒဟွန်းဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်]]
| langs = [[တိဘက် ဘာသာစကားတိ|တိဘက်]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]]
| rels = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related = [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဘက်]]
}}
'''[[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ [[တိဘက်လူမျိုးများ]]'''စွာ [[တိဗက်|တိဘက်ဒေသ]]အပြင်ဖက်မာ နီထိုင်ပြီး တိကျရေလူဦးရွီမသိဟိရသိမ့်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်စွန်းဒေသမာဟိရေ [[ဒဟွန်းဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်]]မာ တိဘက်လူမျိုးအမြားအပြားနီထိုင်ရေ။၁၉၃၂ ခုနှစ်ပိုင် ၂၀ရာစုအစောပိုင်းကာလတိမာ တိဘက်ဒေသမှ ကုန်သွယ်မှုတိဖြင့် ထိုဒေသကိုပြောင်းရွိမှုတိဟိခရေ။ ၂၀၀၃ခုနှစ်အထိ တိဘက်ခမ်းလူမျိုးကုန်စွာတိစွာ မြန်မာပြည်နယ်စပ်ဒေသတိကိုဖြတ်ပနာ ကုန်သွယ်မှုတိဟိနီဆဲဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Klieger&quot;&gt;[http://www.mtac.gov.tw/pages/93/Christiaan%20Klieger.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021010016/http://www.mtac.gov.tw/pages/93/Christiaan%20Klieger.pdf |date=21 October 2016 }}, by Dr. Christiaan Klieger&lt;/ref&gt; ၂၀၀၂-၀၃ ခုနှစ်မာ, California Academy of sciences မှ  P. Christiaan Klieger နန့် ဓာတ်ပုံဆရာ Dong Lin က သူရို့၏ဒုတိယအကြိမ် ခါကာဘိုရာဇီဒေသ ခရီးမာ မနုဿဗေဒ စစ်တမ်းကိုအောင်မြင်စွာကောက်ယူနိုင်ခရေ။ သူရို့စွာ ခမ်းတိဘက်လူမျိုးအပါအဝင် Nyima နန့် Gyaltsen လူမျိုးများနီထိုင်ပြီး စုစုပေါင်း လူဦးရွီ ၂၀၀နီထိုင်ရေ တဟွန်ဒမ်းရွာသို့ ရောက်ဟိခရေ။&lt;ref name=&quot;Klieger2003&quot;&gt;{{cite book |last=Klieger |first=P. Christiaan |year=2006 |chapter=A Tale of the Tibeto-Burman 'Pygmies' |editor=P. Christiaan Klieger |title=Proceedings of the Tenth Seminar of the IATS, 2003, Volume 2 Tibetan Borderlands |place=Leiden |publisher=}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက်လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>11d2yr8cw5vb4buy4f3t3kbhuofzgge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံဟိ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4199</id>
    <revision>
      <id>18245</id>
      <timestamp>2026-06-07T16:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group            = မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ(Burmese Indians) | native_name      =  | native_name_lang =  | image            =  | caption          =  | population       = '''၂,၀၀၀,၀၀၀ - ၂,၅၀၀,၀၀၀'''&lt;br/&gt;မြန်မာ့လူဦးရွီဧ့ ၄.၅% | popplace         = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ မန္တလေ...&quot;</comment>
      <origin>18245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23784" sha1="dhd1cn8qp84qbrixsrxcsk7vcl9k8yl" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ(Burmese Indians)
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| image            = 
| caption          = 
| population       = '''၂,၀၀၀,၀၀၀ - ၂,၅၀၀,၀၀၀'''&lt;br/&gt;မြန်မာ့လူဦးရွီဧ့ ၄.၅%
| popplace         = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]
| langs            = [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[တမီးလ်ဘာသာစကား|တမီးလ်]]၊ [[တေလဂူဘာသာစကား|တေလဂူ]]၊ [[ကရေးဘာသာစကား|ကရေး]] ([[မဏိပူရဘာသာစကား|မဏိပူရ]]&lt;ref name=&quot;Manipuri language {{!}} Britannica&quot;&gt;{{Cite web |title=Manipuri language {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Manipuri-language |access-date=2023-02-12 |website=www.britannica.com |language=en |quote=Manipuri language, Manipuri Meiteilon, also called Meitei (Meetei), a Tibeto-Burman language spoken predominantly in Manipur, a northeastern state of India. Smaller speech communities exist in the Indian states of Assam, Mizoram, and Tripura, as well as in Bangladesh and Myanmar (Burma).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meitei&quot;&gt;{{Cite web |title=Meitei |url=https://www.ethnologue.com/language/mni/25 |access-date=2023-02-12 |website=Ethnologue |language=en}}&lt;/ref&gt;), [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[ဂူဂျာရတ်သီဘာသာစကား|ဂူဂျာရတ်သီ]]၊ [[အိုဒီယာ ဘာသာစကား|အိုဒီယာ]]၊ [[ဟင်ဒီ-အူရဒူဘာသာစကား|ဟိန်းဒုတ်စတန်နီ]]
| rels             = '''အဓိက:''' [[ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ]]  &lt;br/&gt; '''စိကေချေ:''' [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] {{·}} [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] {{·}} [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] {{·}} [[Sanamahism]] {{·}} [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] {{·}} [[ဂျိန်းဘာသာ]]
| related_groups   = 
| related-c        = မလေးရှားအိန္ဒိယလူမျိုး၊ စင်ကာပူအိန္ဒိယလူမျိုး
}}
'''မြန်မာပြည်ဟိ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားတိ''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ နီထိုင်ရေ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]နွယ်ဖွားအုပ်စုဖြစ်တေ။ 'မြန်မာအိန္ဒိယ' ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ [[တောင်အာသျှ]] မှ ကျယ်ပြန့်ရေ လူမျိုးစုတိကို ရည်ညွှန်းပြီး အထူးအားဖြင့် ဒေနိခေတ် နိုင်ငံများဖြစ်ရေ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နန့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ရို့မှဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယလူမျိုးတိစွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာရွှိပြောင်းအခြီချ နီထိုင်လာခကတ်ကေလေ့ လက်ဟိ မြန်မာနိုင်ငံဟိ အိန္ဒိယအသိုက်အဝန်းဧ့ ဘိုးဖီးအများစုကတော့ခါ ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းမာ အိန်းဂလိချ်အုပ်ချုပ်မှုစတင်ချိန်မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှရို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယမှ ခွဲထွက်ချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွိနီထိုင်ခကတ်တေ။ ကိုလိုနီခေတ်ကာလမာ အိန္ဒိယလူမျိုးတိစွာ စစ်သားတိ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ ကုန်သည်တိ၊ ဖေသာတိုးချီးစားသူတိ၊ ရွိပြောင်းလုပ်သားတိနန့် သင်္ဘောကျင်းလုပ်သားတိအဖြစ်ဖြင့် အစိုးရနန့် စီးပွားရီးဧ့ ကြောထောက်နောက်ခံဖြစ်ခရေ။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်များမာ အိန္ဒိယဆန့်ကျင်ရီးအဓိကရုဏ်းများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားပြီး ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဂျပန်ကျူးကျော်မှုစတင်ချိန်မာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှိပြောင်းနီထိုင်မှုတိစွာ ၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်များအထဲ ရာနန့်ချီရေ အိန္ဒိယလူမျိုးတိကို အားဓမအကျပ်ကိုင် ရွှိပြောင်းစီခြင်းနန့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခမား|မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ပဋိပက္ခမား]] ပိုပြီးကေဆိုးရွားပါလတ်တေ။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Idealization of a Lost Paradise: Narratives of Nostalgia and Traumatic Return among Indian Repatriates from Burma since the 1960s|first=Renaud|last=Egreteau|date=June 2014|journal=Journal of Burma Studies|volume=18|issue=1|pages=137–180|doi=10.1353/jbs.2014.0002}}&lt;/ref&gt;

ဒေနိအိန္ဒိယလူမျိုးတိစွာ မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရွီဧ့ ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (လူဦးရွီ ၂.၀ မှ ၂.၅ သန်းခန့်) ဟိပြီးး အဓိကမြို့ကြီးနှစ်မြို့ဖြစ်ရေ [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]] နန့် [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]မြို့တိအပြင် ကိုလိုနီခေတ်ဟောင်းမြို့များ ( [[ပြင်ဦးလွင်မြို့|ပြင်ဦးလွင်]] နန့် [[ကလောမြို့|ကလော]] အစဟိစွာ) ရို့မာ အများစု နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းရို့စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံဧ့ စီးပွားရီး|မြန်မာ့စီးပွားရီး]] အပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနန့် ထိန်းချုပ်မှုများစွာဟိရေဟု ဆိုနှိုင်ပိုင် နိုင်ငံအတွင်းမှာ အခရာကျရေ လူမှု-ယိုင်ကျေးမှုတိကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စီရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Burmese Indians in contemporary Burma: heritage, influence, and perceptions since 1988|author=Egreteau|date=1 February 2011|pages=33–54}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mea.gov.in/images/pdf/Indian-Migrants-Myanmar.pdf|title=Indian Migrants in Myanmar: Emerging Trends and Challenges|author=Medha Chaturvedi|access-date=17 August 2018}}&lt;/ref&gt; ထင်ရှားရေ မြန်မာအိန္ဒိယလူမျိုးများမာ အိန်းဂလိချ်-မြန်မာ နွယ်ဖွား ဘောလိဝုဒ် ဇာတ်လိုက်မင်းသမီး ဟယ်လင်၊ ဝိပဿနာတရားပြဆရာ [[ဂိုအင်ကာ|ဦးဂိုအင်ကာ]] အစဟိစွာရို့ ပါဝင်ရေ။

== ဝေါဟာရကေးမြစ် ==
[[မြန်မာဘာသာစကား]] မာ အိန္ဒိယလူမျိုးတိကို အများအားဖြင့် ''ကုလား'' ဟုခေါ်ကတ်တေ။ အခေါ်အဝေါ်ဧ့ မူလဇစ်မြစ်မာ ငြင်းခုံကြဆဲဖြစ်တေ။ [[မြန်မာစာအဖွဲ့]]စွာ ''ကုလား'' ဆိုရေဝေါဟာရ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို [[ပါဠိ]] ဝေါဟာရ {{IAST|kula}} (ကုလ) ဟု ဆိုထားကာ “မြင့်မြတ်ရေ” “အမျိုးမြတ်” သို့မဟုတ် “ဖြူစင်ရေ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Myanmar-English Dictionary|year=1993}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Opening a Can of Worms in Burmese Teaching: Tackling Controversial Words in a Language Class|url=http://kennethwongsf.blogspot.com/2017/04/opening-can-of-worms-in-burmese.html|access-date=2020-06-16|language=en}}&lt;/ref&gt; ဒေဝေါဟာရ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ကူး+လာ (&quot;ပင်လယ်မှ ဖြတ်ကူးလာ&quot;) ဟု ဆိုကတ်ကေလေ့ အခြီအမြစ်နောင်းနောင်း မဟိပေ။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|date=2016-01-20|title=(Mis)Interpretations of Burmese Words: In the case of the term Kala (Kula)|url=http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127223806/http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-date=2016-01-27|access-date=2020-06-18}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Indian and Chinese Immigrant Communities: Comparative Perspectives|date=2015-03-01|pages=114–115|language=en}}&lt;/ref&gt; ''ကုလား'' ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ [[ဟင်ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]] နန့် အူရဒူ အပါအဝင် အင်ဒစ်ဘာသာစကားမကန်မဝှန်မာ &quot;အနက်ရောင်&quot; ဆိုရေ စကားလုံးနန့် ဆင်တူပြီး အိန္ဒိယလူမျိုးတိက ကာလာဘီတိနန့် အာဖရိကန်လူမျိုးတိအတွက် လူမျိုးရီးခွဲခြားရေ အသုံးအနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-05-19|title=Let's Talk About Racism {{!}} Movies tell us to use 'kaala' as an all-weather insult|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/let-s-talk-about-racism-movies-tell-us-to-use-kaala-as-an-all-weather-insult/story-eRrj9I0kvsKvVxNy2TRL9I.html|access-date=2020-06-18|language=en}}&lt;/ref&gt;

ဗမာဘာသာစကား ဝေါဟာရဖြစ်ရေ ''ကုလား''  အသုံးအနှုန်းကို [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] (ၵလႃး)၊ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Shan-English Dictionary|year=1995}}&lt;/ref&gt; မွန် (ဂလာ) ''၊'' &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|year=1962}}&lt;/ref&gt; [[စံဂိုးကရင်ဘာသာစကား|စံဂိုးကရင်]] ( ''kola'' ), &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; နန့်၊ [[ခမာဘာသာစကား|ခမာ]] (កុឡា) ရို့က မွီးစပ်ဝေါဟာရများ ဖန်တီးထားရေ။ ခမာဝေါဟာရ ''Kola စွာ'' ဒေနိခေတ် [[သျှမ်းပြည်နယ်|သျှမ်းပြည်]]မှ ရွှိပြောင်းအခြီချနီထိုင်ရေ မတူကွဲပြားရေလူမျိုးတိကို ရည်ညွှန်းရေ။

''ကုလား'' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းကို ဗမာအိန္ဒိယအသိုင်းအဝန်းမှ တချို့က ရှုတ်ချရေ ဝေါဟာရအဖြစ် သတ်မှတ်ကတ်တေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=How the word 'kalar' is a depressing indictment of Myanmar society|url=https://myanmarmix.com/en/articles/how-the-word-kalar-is-a-depressing-indictment-of-myanmar-society|access-date=2020-06-16|language=en}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၇ ခုနှစ်မာ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]] အပြီးမာ လူမှုကွန်ယက်ကုမ္ပဏီ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]စွာ ယင်းဧ့ဆင်ဆာဖြတ်ထားရေစကားလုံးတိမာ ''ကုလား'' ကိုထည့်သွင်းခပြီးကေ ကုလားထိုင်နန့် မြင်းစားပဲပိုင်ယှောင် ဆက်စပ်စကားလုံးတိအတွက် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုတိကို ပြုလုပ်ခရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cebu|first=Juan|date=2 June 2017|title=Facebook Bans Racist Word 'Kalar' in Myanmar, Triggers Collateral Censorship|language=en|url=https://advox.globalvoices.org/2017/06/02/facebook-bans-racist-word-kalar-in-myanmar-triggers-collateral-censorship/}}&lt;/ref&gt;

=== ကိုးကွယ်မှု ===
[[ဖိုင်:Bengali_Sunni_Jameh_Mosque,_Yangon.jpg|thumb| ကိုလိုနီခေတ်ကတည်ဆောက်ခရေ ဘင်္ဂါလီဆွန်နီဂျမေကုလားမသိတ်စွာ ရန်ကုန်မြို့ဟိ ကုလားမသိတ်များစွာထဲက တခုဖြစ်တေ။]]
မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယလူမျိုးတိစွာ [[ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နန့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ရို့ကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ မြန်မာ-အိန္ဒိယ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာဝင်များ စွာ ဇာတိအရှေ့သများနန့် ကောင်းမွန်ငြိမ်းချမ်းရေ ဆက်ဆံရီးဟိရေ။

မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယလူမျိုးအများစုကတော့ခါ ဟိန်းဒုတ်ဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယလူမျိုးများအကြား ဟိန်းဒုတ်ဘာသာကို ကျင့်သုံးခြင်းစွာလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာဧ့ လွှမ်းမိုးမှုဖြစ်တေ။ ဟိန်းဒုတ်နတ်ဘုရားတိအပြင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကိုလေ့ ကိုးကွယ်ကတ်ရား မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဟိန်းဒုတ်ဘုရားကျောင်းတိမာ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ မကန်မဝှန် ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25438275|title=Myanmar's Tamils seek to protect their identity|last=Natarajan|first=Swaminathan|date=2014-03-06|archive-date=2018-06-04|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|title=Myanmar's Hindu community looks west|last=Han|first=Thi Ri|archive-date=24 June 2018|language=en|access-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624093156/https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ [[ဘာသာရီး လွတ်လပ်ခွင့်|လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့်]]အပေါ် ကန့်သတ်ချက်တိဟိကေလေ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေပါ ပုဒ်မတချို့အပြင် တခြားသော ဥပဒေတိနန့် မူဝါဒတိစွာ ယင့်ချင့်အခွင့်အရီးတိကို ကန့်သတ်ထားရေ။ လက်တွိမာ အစိုးရက ထိုကန့်သတ်ချက်တိကို ချမှတ်ခရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BURMA 2012 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208430.pdf|publisher=US Government|access-date=27 May 2015}}&lt;/ref&gt; “မွတ်စလင်တိစွာ တရားဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ ဘာသာရီး၊ ပညာရီး၊ လူမှုရီး ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုတိနန့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတိ၏ အပြင်းထန်ဆုံး ပုံစံတိကို ဆက်ပနာ တွိကြုံနိန်ရဆဲပါ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=USCIRF {{ndash}} Annual Report 2014|url=http://www.uscirf.gov/sites/default/files/Burma%202014_0.pdf|publisher=United States Commission on International Religious Freedom|access-date=27 May 2015}}&lt;/ref&gt; စစ်အာဏာသျှင်စနစ်စွာ နိုင်ငံအထဲ ကုလားမသိတ်များဆောက်ရန် သို့မဟုတ် ဘာသာရီးအခမ်းအနားတိအတွက် ပြည်ပကိုလားရေအခါ ယင်းရို့၏တောင်းဆိုမှုတိကို ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် လျစ်လျူရှုခံရခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;Butkaew&quot;&gt;{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|archive-date=28 September 2007|title=Burmese Indians: The Forgotten Lives|date=February 2005|access-date=2006-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928103307/http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Priestly&quot;&gt;{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=5380|title=The Outsiders|date=January 2006|access-date=2009-09-03|archive-date=2012-01-19}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံမာ ဘာသာရီးလွတ်လပ်ခွင့် အကန့်အသတ်ဟိကေလေ့ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မာ ရခိုင်-ရိုဟင်ဂျာ အဓိကရုံးကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ အိဒ်ပွဲတော် မကျင်းပရန် မူဆလင်ရို့ ဆုံးဖြတ်ခကတ်တေ။

== စီးပွားရီးကဏ္ဍ ==
သမိုင်းကြောင်းအရ မြန်မာပြည်ရောက်အိန္ဒိယလူမျိုးတိစွာ ကုန်သည်တိ၊ ဈီးဆိုင်ရှင်တိအပြင် ကူလီများ၊ သင်္ဘောကျင်းလုပ်သားတိ၊ စည်ပင်ဝန်ထမ်းများ၊ ဆိုက်ကားသမားများ၊ မြင်းဂါရီမောင်းသူတိ၊ အလုပ်ကြမ်းသမားတိအဖြစ် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းပြုခကတ်တေ။ အစိုးရဝန်ထမ်း ၊ တက္ကသိုလ်ကထိက၊ ဆီးဝါးပညာသျှင်၊ မျက်စိဒက်တင်များ၊ ရှိနိန်တိနန့် ဒက်တင်တိကဲ့သို့ အချို့ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းတိမာလည်း ပါဝင်ခကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ကားအစိတ်အပိုင်းတိနန့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ၊ သံထည်ပစ္စည်းနန့် ဟာ့ဒ်ဝဲ၊ ပုံနှိပ်ခြင်းနန့် စာအုပ်ချုပ်ခြင်း၊ စာအုပ်တိနန့် စာရီးကိရိယာများ၊ စက္ကူနန့် ပုံနှိပ်စက်မှင်၊ စက်ခြုပ်ခြင်းနန့် အခြောက်ခံသန့်ယှင်းရီး၊ အိန်းဂလိချ်ညကျောင်းနန့် ဖေသာထုတ်ချီးခြင်းစရေ လုပ်ငန်းအမျိုးအစားများစွာကို လွှမ်းမိုးထားရေ။ အထည်အလိပ်၊ ရွှီနန့် လက်ဝတ်ရတနာများ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကတ်ပြီး စျီးကွက်ကို အစိုင်အလာအားဖြင့် မြန်မာအမျိုးသမီးတိက လွှမ်းမိုးထားကတ်တေ။ [[ချစ်တီး|ချစ်တီးး]]တိစွာ ဖေသာတိုးချီးစားသူတိအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခပြီးကေ ကိုလိုနီခေတ်အထဲ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ လယ်ယာထွက်ကုန် တိုးတက်မှုမာ အရေးကြီးရေ နီရာမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Chettiars in Burma|pages=1–25|year=2008|url=http://econpapers.repec.org/article/blaozechr/v_3a48_3ay_3a2008_3ai_3a1_3ap_3a1-25.htm}}&lt;/ref&gt; ဒေနိခေတ်မာ အိန္ဒိယလူမျိုးအများစုစွာ ရန်ကုန်မြို့လယ်ဟိ [[စူးလေဘုရားလမ်း]]နှစ်ဘက်ခြမ်းမာ နီထိုင်ကတ်ပြီး စားသောက်ဆိုင်များ၊ လက်ဝတ်ရတနာဆိုင်တိနန့် ဖေသာလဲလှယ်မှုတိအပါအဝင် စီးပွားရီးလုပ်ငန်းများမာ အဓိကပါဝင်လုပ်ကိုင်နိကတ်ပါရေ။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက်လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>dhd1cn8qp84qbrixsrxcsk7vcl9k8yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြိတ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4200</id>
    <revision>
      <id>18246</id>
      <timestamp>2026-06-07T16:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''မြိတ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Merguese}}) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အောက်ပိုင်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ဧ့ တောင်ဘက်ပိုင်း (မြိတ်ခရိုင်နန့် ကော့သောင်းခရိုင်) မာ အဓိက နီထိုင်ကတ်ရေ လူမျိုးများ ဖြ...&quot;</comment>
      <origin>18246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11667" sha1="iqzmet1awe0yd3czt2qq02gnmr6a95b" xml:space="preserve">'''မြိတ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Merguese}}) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အောက်ပိုင်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ဧ့ တောင်ဘက်ပိုင်း (မြိတ်ခရိုင်နန့် ကော့သောင်းခရိုင်) မာ အဓိက နီထိုင်ကတ်ရေ လူမျိုးများ ဖြစ်တေ။[[အောက်သား]]ရို့၏ မျိုးနွယ်စုခွဲတခုဖြစ်ပြီးကေ သမိုင်းကြောင်းနန့် လီယူလီသိမ်းအရ ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားရေ ယိုင်ကျေးမှု ဝိသေသများ ဟိကတ်တေ။

{{Infobox ethnic group
| group = မြိတ်လူမျိုး (Myeik People)
| image = The Myeik Archipelago 33.jpg
| image_caption = မြိတ်ဒေသခံများ
| population = ခန့်မှန်း၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (မြိတ်ဒေသိယစကား ပြောဆိုသူ)
| regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[ကော့သောင်းခရိုင်]])
| languages = [[မြန်မာဘာသာစကား]] ([[မြိတ်စကား|မြိတ်ဒေသိယစကား]])
| religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related = [[အောက်သား]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး]]၊ [[ပုလောလူမျိုး]] နန့် အရာ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ်]]လူမျိုးများ
}}

== ဘာသာစကားနန့် ဒေသိယစကား ==
မြိတ်လူမျိုးတိစွာ [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို အခြီခံပနာ ပြောဆိုကတ်ကေလေ့ '''မြိတ်စကား''' မာ ကိုယ်ပိုင် အသံထွက်နန့် ဝေါဟာရတိကြောင့် ထူးခြာရေ။ မြိတ်စကားစွာ ဗမာစကားထက် အသံအနိမ့်အမြင့် ပိုပြီးကေ ပြတ်သားပြီး အချို့ အသံတိကို ဝိုက်လို့ ဆိုလိဟိရေ။ တနင်္သာရီတိုင်းအထဲဟိ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောလူမျိုး|ပုလောစကား]] ရို့နန့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားကေလေ့ ပြည်မမြန်မာစကား ပြောဆိုသူတိအတွက် နားလည်ရန် ခဲယဉ်းလိဟိရေ။ မြိတ်စကားဧ့ အသံထွက်မာ ဗမာစကားနန့် အလွန်ကွာခြားရခြင်းကာ ယင်းရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇထဲမာ ပါဝင်နီရေ ရှေးဟောင်း [[တနင်္သာရီ]] ဒေသခံတိ၏ လီယူလီသိမ်းနန့် ပါဠိ-မလေး ဝေါဟာရများ ရောနှောနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်တေဟု ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိက ယူဆကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Bradley2007&quot;&gt;Bradley, D. (2007). ''The Subgroups of Burmish''.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇနန့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရေ ထူးခြားချက်တိ ==

'''မြိတ်လူမျိုး'''ရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇစွာ [[အရှိတောင်အာသျှ]]ဧ့ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် လူမျိုးစုများ ရွှိပြောင်းအခြီချမှု သမိုင်းကြောင်းနန့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နိန်ရေ။ ယင်းရို့စွာ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ]] ပြောဆိုရေ အုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ရောနှောမှု အားကောင်းရေ လူမျိုးစုတခု ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Phyo2019&quot;&gt;Phyo, M. et al. (2019). ''Genetic history of Southeast Asian populations''.&lt;/ref&gt;

မြိတ်ဒေသစွာ အယင်ခေါက်ကတည်းက ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခသဖြင့် မြိတ်လူမျိုးရို့၏ DNA မာရောနှောနိန်စွာကို တွိဟိရရေ။မြိတ်လူမျိုးများမာ ရှီးဦးဗမာနွယ် (Proto-Burmish) အဓိကဗီဇပါဝင်ဗျယ်ဒေး မြောက်ဘက်မှ တောင်တန်းတိက ဆင်းသက်လာရေ ဗမာနွယ်စုဘိုးဖီးတိ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖြစ်တေ။
ဒုတိယမာ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းမာ မူလအခြီချနီထိုင်ခရေ [[မွန်လူမျိုး]]ရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ။ပင်လယ်ပြင်မာ လှည့်လည်နီထိုင်ရေ [[ဆလုံလူမျိုး]] (မော်ကင်း) နန့် မလေးနွယ်ဝင်ရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ စိကေချေ ပါဝင်နီခြင်းစွာ မြိတ်လူမျိုးရို့၏ ပင်လယ်နန့် ဆက်နွယ်မှုကို သက်သီပြနိန်ရေ။&lt;ref name=&quot;MyeikHistory&quot;&gt;Tun, S. (2014). ''The Maritime History of Myeik Archipelago''.&lt;/ref&gt;

မြိတ်လူမျိုးရို့စွာ ယေဘုယျအနိန်နန့် မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ရာသီဥတုနန့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှုကြောင့် အသားညိုစိမ့်စိမ့် (Brownish-tan) အရောင်ဟိသူတိပြားရေ။အများအားဖြင့် အောက်သားတိနန့် ဆင်တူရေ်လည်း တချို့မာ [[အာရပ်လူမျိုး|အာရပ်]]၊ [[အိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] နန့် [[ပေါ်တူဂီလူမျိုး|ပေါ်တူဂီ]]သွီးနှောမှုတိကြောင့် နှာတံပေါ်ခြင်းနန့် မျက်မိုက်ကောင်းခြင်းပိုင်ယှောင် &quot;လူဘန်ဒတ်&quot; သွင်ပြင်တိကို မြိတ်မြို့ပေါ်ဟိ မိသားစုများမာ မကန်မဝှန် တွိရရေ။

== ပထဝီဝင်နန့် အခြီချနီထိုင်မှု ==
မြိတ်လူမျိုးတိစွာ ကျွန်းစုပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ပါဝင်ရေ [[မြိတ်ကျွန်းစု]]နန့် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်မာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။ မြိတ်မြို့စွာ စီးပွားရီးအချက်အချာဖြစ်ပနာ လူမျိုးပေါင်းစုံ လူဘန်ဒတ်(ကပြား)များကေလည်း မြိတ်လူမျိုးရို့၏ အစစ်အမှန် ယိုင်ကျေးမှုကို [[တနင်္သာရီမြို့]] နန့် [[ပုလောမြို့]] ရို့မာ ပိုပြီးကေထင်ရှားစွာ တွိမြင်နှိုင်ရေ။ မြိတ်လူမျိုးရို့၏ လူနီမှုဘဝရေ ပင်လယ်နန့် ခွဲခြားပနာမရဘဲ ရေလုပ်ငန်းနန့် ကျွန်းစုများထက်မာ အခြီခံရေ။

== စီးပွားရီးနန့် ဒေသထွက်ကုန်များ ==
မြိတ်ဒေသစွာ သဘာဝသယံဇာတ ကြွယ်ဝအတွက်နန့်ရာဘာ (ရော်ဘာစေး) လုပ်ငန်း၊ ကွမ်းသီးစိုက်ပျိုးခြင်းနန့် သတ္တုမားတူးဖော်ခြင်း။ငါးပိ၊ ငါးခြောက် လုပ်ငန်းနန့် [[ပုလဲ]] ငုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းတိမာ ကမ္ဘာကျော်ရေ။[[ငှက်သိုက်]] ရှာဖွီခြင်း လုပ်ငန်းစွာ မြိတ်ကျွန်းစုဧ့ အဓိက စီးပွားရီးတခု ဖြစ်တေ။မြိတ်ဒယောဟု ခေါ်ရေ ထူထဲနနောင်းရေ ပိုးစစ်ဒယောတိမာ ထင်ရှားရေ။ မြိတ်စိမ်းစားငါးပိစွာ မြန်မာနိုင်ငံတဝန်း နာမည်ကျော်ရေ ထွက်ကုန်ဖြစ်တေ။

== ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဓလိ့ထုံးတမ်း ==
မြိတ်လူမျိုးရို့စွာ အစိုင်အလာအရ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကတ်တေ။ မြိတ်ရိုးရာ ယိုင်ကျေးမှုမာ ပင်လယ်နန့် ဆက်နွယ်ရေ ပူဇော်ပွဲများ၊ ရိုးရာအကတိနန့် အစားအစာ (နမူနာ - မြိတ်ကတ်ကိုက်ကိုက်) ရို့မာ မြန်မာ့ယိုင်ကျေးမှု နယ်ပယ်မာ ထင်ရှားရေ အမှတ်အသားတိ ဖြစ်ကတ်တေ။

== ကိုးကားချက်တိ ==
{{reflist}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ လူမျိုးစုများ]]
[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဟိ လူမျိုးစုများ]]
[[Category:ဗမာနွယ် လူမျိုးများ]]


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြိတ်လူမျိုး]]
[[Category:မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ]]
[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>iqzmet1awe0yd3czt2qq02gnmr6a95b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြို (ဝါကုန်း) လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4201</id>
    <revision>
      <id>18247</id>
      <timestamp>2026-06-07T16:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''မြို (ဝါကုန်း) လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းလူမျိုး|ခ...&quot;</comment>
      <origin>18247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1654" sha1="tfvw23yhiftm1noi2c15pefnuajipjk" xml:space="preserve">'''မြို (ဝါကုန်း) လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ မြို (ဝါကုန်း) လူမျိုးရို့စွာ သူရို့ကိုယ် သူရို့ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]ဟု ခေါ်ရေ။ “လူ”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ကန်ထလန်းဂါးမြို့နယ်၊ ဖန်ချောင်းနန့် သမိန်ချောင်းဖျားတဝိုက်မာ နီထိုင်သူတိကို “အဝမရို”ဟု ခေါ်ရေ။ &lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
&lt;references /&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:မြို(ဝါကုန်း)လူမျိုးတိ]]
[[Category:ချင်းပြည်နယ်ဟိ လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>tfvw23yhiftm1noi2c15pefnuajipjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြုံလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4202</id>
    <revision>
      <id>18248</id>
      <timestamp>2026-06-07T16:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Multiple issues| {{expert needed}} {{POV}} }} {{Infobox ethnic group | group            = မြုံလူမျိုး |other_names = မရူစာ၊ မရူ၊ မြို ၊ မြုံ | image            = Mru family in traditional household.jpg | image_caption    = မြူ မိသားစု | total            = ၈၀,၀၀၀–၈၅,၀၀၀ | total_year       = ၂၀၀၄ | total_source     = ခန့်မှန်း | total_ref...&quot;</comment>
      <origin>18248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6031" sha1="j196jd8awvcc4lgs3hj11ughdvm4wxq" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{expert needed}}
{{POV}}
}}
{{Infobox ethnic group
| group            = မြုံလူမျိုး
|other_names = မရူစာ၊ မရူ၊ မြို ၊ မြုံ
| image            = Mru family in traditional household.jpg
| image_caption    = မြူ မိသားစု
| total            = ၈၀,၀၀၀–၈၅,၀၀၀
| total_year       = ၂၀၀၄
| total_source     = ခန့်မှန်း
| total_ref        =
| regions          = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ရခိုင်ပြည်နယ်]])၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] ([[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ]])၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အနောက်ဘန်ဂေါ)
| region1          = {{flag|Myanmar}}
| pop1             = ၁၂,၀၀၀
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Hattaway 2004 195&quot;&gt;{{cite book|last=Hattaway|first=Paul|title=Peoples of the Buddhist World: A Christian Prayer Diary|date=2004|publisher=William Carrey Library|location=Pasadena, CA|isbn=9780878083619|page=195|url=http://asiaharvest.org/wp-content/themes/asia/docs/people-groups/.../Mru.pdf|access-date=29 August 2018|archive-date=15 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515034641/http://asiaharvest.org/wp-content/themes/asia/docs/people-groups/.../Mru.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Bangladesh}}
| pop2             = ၂၀,၀၀၀–၂၅,၀၀၀ 
| ref2             = &lt;ref name=&quot;Hattaway 2004 195&quot;/&gt;
| region3          = {{flag|India}}
| pop3             = ၂၀,၀၀၀
| ref3             = &lt;ref name=&quot;Hattaway 2004 195&quot;/&gt;
| languages        = [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကား]]&lt;ref name=&quot;Lewis, Simons, and Fennig&quot;&gt;{{cite web|last=Lewis, Simons, and Fennig|first=M. Paul, Gary F. and Charles D.|title=Ethnologue: Languages of the World|url=https://www.ethnologue.com/language/mro/***EDITION***|publisher=SIL International|accessdate=2 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]&lt;br&gt;[[ဗမာ ဘာသာစကား|ဗမာ]]
| religions        = [[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နန့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]],[[မြိုကရာမာ ဘာသာ]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]&lt;ref&gt;https://archive.today/2022.08.03-191035/https://hillvoice.net/conversion-of-jumma-people-to-islam-in-cht-1/amp/&lt;/ref&gt;
| related_groups   = [[ချင်းလူမျိုး]]
| footnotes        =
}}

'''မြူ လူမျိုး'''၊ မြုံလူမျိုး သို့မဟုတ် '''မြိုလူမျိုး''' ({{lang-en|Mro}}; {{lang-bn|মুরং}})၊ '''မြိုစာ /မြူစာလူမျိုး''' ဟုကိုယ့်ကိုယ် ကိုယ် ခေါ်ဆိုကတ်သူတိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊[[ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နယ်စပ်တလျောက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ လူမျိုးစု တခု ဖြစ်တေ။ &lt;!--- ချင်းလူမျိုးမာ ပါဝင်ရေ လူမျိုးစု ဖြစ်တေ။---&gt; မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းမာ အများစု နီထိုင်ကတ်ပြီး [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းနန့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမာ [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ]]မာ နီထိုင်ကတ်ပြီး ရန်ဂါမတီခရိုင်နန့် ဘင်ဒရိုဘင်ခရိုင်ရို့မာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်ရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံဖက်မာ [[အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်]]မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;Hattaway 2004 195&quot;/&gt;
[[File:PICT0360 Burma Chin State Traditional Village (7864250886).jpg|thumb|ချင်းပြည်နယ်ဟိ မြူရွာတခု|alt=]]

မြူလူမျိုးဆိုရေ စကားလုံး အရီးအသားနန့် ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲ ခြင်း စွာ မူလနာမည်နာမဖြစ်စွာ မြူ အသံထွက် ကို ရခိုင်ရို့က ယင်းနန့်နီးစပ်ရေ အသံ မြို ဟု ခေါ် ဆိုပြီး ဗမာရို့ကမူ&quot; မြို &quot;ကို &quot;မျို&quot;ဟုပင် အသံထွက်ကတ်တေ။ အကျယ်အဝင့်ကို [[ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး|ရှိဟောင်းမြိုလူမျိုး]] မာကြည့်ရှု့လိ့လာလိုက်ပါ

ရေ။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]

== ကိုးကား ==
&lt;ref&gt;Maternal Morbidity and Mortality among Indigenous People in Bangladesh: A Study of the Mru Community &lt;/ref&gt;
{{reflist}}


[[Category:မြုံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဟိ လူမျိုးတိ]]
[[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံဟိ လူမျိုးတိ]]
[[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]]</text>
      <sha1>j196jd8awvcc4lgs3hj11ughdvm4wxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မွင်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4203</id>
    <revision>
      <id>18249</id>
      <timestamp>2026-06-07T16:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''မွင်းလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တို...&quot;</comment>
      <origin>18249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1264" sha1="71wghc7bw9uy63282dnuouketmk33lq" xml:space="preserve">'''မွင်းလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ မွင်းလူမျိုးရို့စွာ ချင်းပြည်နယ်မာနီထိုင်ကေ စီးပွားဖြစ်လီဖို့ဟု ယူဆရေ လူမျိုးဖြစ်တေ။ 
&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
&lt;references /&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]
[[Category:ချင်းပြည်နယ်ဟိ လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>71wghc7bw9uy63282dnuouketmk33lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မွန်ကရင်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4204</id>
    <revision>
      <id>18250</id>
      <timestamp>2026-06-07T17:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{unreferenced}} {{lead missing}} သထုံနယ်တဝိုက်မှ ကျိုက်ထိုနယ်အထိ နီထိုင်ရေ ထို့ကလီဘောင် ကရင်လူမျိုးကို မွန်ကရင်ဟုခေါ်ရေ။ ပိုးကရင်နန့် စကောကရင်စကား ကို ပေါင်းပြီး ပြောရေ ဘာသာစကားဖြစ်တေ။  == က...&quot;</comment>
      <origin>18250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="qxrgfui1yfeio1p9fiu2k4uiem99bjx" xml:space="preserve">{{unreferenced}}
{{lead missing}}
သထုံနယ်တဝိုက်မှ ကျိုက်ထိုနယ်အထိ
နီထိုင်ရေ ထို့ကလီဘောင် ကရင်လူမျိုးကို မွန်ကရင်ဟုခေါ်ရေ။ ပိုးကရင်နန့် စကောကရင်စကား ကို ပေါင်းပြီး ပြောရေ
ဘာသာစကားဖြစ်တေ။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မွန်ကရင်လူမျိုး]]
[[Category:မွန်ပြည်နယ်ဟိ လူမျိုးစုတိ]]


{{Myanmar-stub}}</text>
      <sha1>qxrgfui1yfeio1p9fiu2k4uiem99bjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မှာရ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4205</id>
    <revision>
      <id>18251</id>
      <timestamp>2026-06-07T17:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; {{Infobox ethnic group|group=မာရ်&lt;br/&gt;{{smaller|(မာရ်၊ ခေါထလန်း၊ ခေါဆက်၊ ရှေးဟောင်းကူကီးလူမျိုး)}}|native_name=Hmar Hnam|native_name_lang=|population=၄၀၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;Abstract&quot;&gt;{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues - 2011 |url=https://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |website=censusindia.gov....&quot;</comment>
      <origin>18251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4826" sha1="fr4yybeccjt1eik4gg8npfvu4hefo1l" xml:space="preserve">
{{Infobox ethnic group|group=မာရ်&lt;br/&gt;{{smaller|(မာရ်၊ ခေါထလန်း၊ ခေါဆက်၊ ရှေးဟောင်းကူကီးလူမျိုး)}}|native_name=Hmar Hnam|native_name_lang=|population=၄၀၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;Abstract&quot;&gt;{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues - 2011 |url=https://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |website=censusindia.gov.in |access-date=12 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220172325/https://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |archive-date=20 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hmar |url=https://www.ethnologue.com/language/hmr |website=Ethnologue |access-date=6 April 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;|genealogy=|regions={{flatlist|
* [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]
○[[မဏိပူရပြည်နယ်]] ○[[မေဃာလယပြည်နယ်]] ○[[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] ○[[နာဂလန်းပြည်နယ်]] 
○[[တြိပူရပြည်နယ်]] ○[[အာသံပြည်နယ်]] 

* [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
○[[ချင်းပြည်နယ်]] ○[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] 

* [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]
○[[စစ်တကောင်းမြို့]]
}}|languages={{hlist|[[မာရ်ဘာသာစကား|မာရ်]]|[[မီဇိုဘာသာစကား|မီဇို]]}}|religions=[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နန့် ရိုးရာဘာသာတိ|related=[[ကူကီးလူမျိုး|ကူကီး]]}}

'''မာရ်လူမျိုး'''စွာ [[အရှိမြောက်အိန္ဒိယ|အိန္ဒိယအရှိမြောက်ပိုင်း]]ဟိ [[မဏိပူရပြည်နယ်]] နန့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]မာ နီထိုင်ရေ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို]]လူမျိုးတိထဲက လူမျိုးနွယ်တမျိုး ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manipur :: Meitei Mayek News :: 11th nov22 ~ E-Pao! Headlines|script-title=mn:ꯑꯍꯥꯟꯕ ꯃꯥꯔ ꯌꯨꯊ ꯑꯦꯁꯣꯁꯤꯑꯦꯁꯟꯒꯤ ꯀꯟꯐꯦꯔꯦꯟꯁ ꯂꯣꯏꯁꯤꯟꯈ꯭ꯔꯦ|url=http://e-pao.net/GPM.asp?src=14..111122.nov22|access-date=2022-11-12|language=mni|publisher=India}}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရွီ ==

=== မဏိပူရပြည်နယ် ===
၂၀၁၁ သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ မဏိပူရမာ မာရ် 49,081 ဟိရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=C-16 Population By Mother Tongue|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-1400.XLSX|archivedate=21 March 2021}}&lt;/ref&gt;

=== မီဇိုရမ်ပြည်နယ် ===
မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ဟိ မာရ်ဧ့ လူဦးရွီအတိအကျကို မသိရပါ။ ၁၉၀၁ ခုနှစ် ပထမသိုင်ခေါင်စာရင်းမာ ဗမာဘာသာစကားပြောသူ ၁၀,၄၁၁ ဦးဟိခရေ။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်မာ လူဦးရွီ 3,118 နန့် 1971 ခုနှစ်မာ 4,524 ဟု အကဲဖြတ်ခပါရေ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်မာ [[မာရ်ဘာသာစကား]]ပြောဆိုသူ 18,155 ယောက်ကို တွိဟိခကေလေ့ မီဇိုရမ်ဧ့ မာရ်အများစုစွာ မီဇိုဘာသာစကားတိကို ပြောဆိုကတ်ရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MIZORAM DATA HIGHLIGHTS : THE SCHEDULED TRIBES Census of India 2001|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_mizoram.pdf|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ==
မာရ်လူမျိုးရို့၏ ၉၉% စွာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များဖြစ်ပနာ ၀.၄၈% မာ ဟိန်းဒုတ်နန့် ၀.၅၂ ရို့စွာ အရာဘာသာဝင် (သို့) နတ်တင်ပသသူတိ ဖြစ်တေ။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Kuki-Chin-Mizo tribes}}
[[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဟိ လူမျိုးတိ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>fr4yybeccjt1eik4gg8npfvu4hefo1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယင်းတလဲလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4206</id>
    <revision>
      <id>18252</id>
      <timestamp>2026-06-08T03:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[File:PinTaLine1.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ တိုင်းရင်းဝတ်စုံ(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]] [[File:PinTaLine2.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ ဝါကြီး၊ အဘောင်သျှင်မအို(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]]  '''ယင်းတလဲလူမျိုး'''ရို့စွာ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ ဘောလခဲနယ်မာ နီထို...&quot;</comment>
      <origin>18252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5308" sha1="n5bu05shk27qvpmsf5v4ryepics66jg" xml:space="preserve">[[File:PinTaLine1.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ တိုင်းရင်းဝတ်စုံ(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]]
[[File:PinTaLine2.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ ဝါကြီး၊ အဘောင်သျှင်မအို(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]]

'''ယင်းတလဲလူမျိုး'''ရို့စွာ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ ဘောလခဲနယ်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ တောင်ပေါ်[[ကရင်လူမျိုး]]စု ဖြစ်လီရေ။ (ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ ယူဆချက်အရ ယင်းတလဲလူမျိုး စွာ ကယားလူမျိုးအုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ။) ဘောလခဲနယ်ဧ့ မြို့တော်၊ ဘောလခဲမြို့မာ ယင်းတလဲအမျိုးသားရို့ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ကယား၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဗ၏၊ မနုမနော အမျိုးသားရို့ကိုလေ့ နယ်တွင်း နီရာအဝှမ်းမာ တွိနှိုင်လီရေ။ ရှီးအခါက ကယားပြည်နယ်ကို ကရင်နီ ပြည်နယ်ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ပြည်နယ်သားရို့ကို ကရင်နီလူမျိုးဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခကတ်လီရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီး နောက်၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံအစိုးရရို့က [[ကရင်နီ]]ဆိုရေ နာမည်အစား ကယားဆိုရေ နာမည်ကို သုံးစွဲရန် ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခလီရေ။

ယင်းတလဲဆိုရေနာမည်မာ [[ဘောလခဲနယ်]]ကို ဦးစွာ တည်ထောင်ခရေ ဖဘန့်(ပဗန်း)မင်း၏ သားသမီးများ ဆိုပနာ ယင်း၊ သို့မဟုတ် ရှီးလူဟောင်းတိက ကျန်ရစ်ခရေ လူများ ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူ နှိုင်ရေဟု ဆိုလီရေ။ 

ယင်းတလဲအမျိုးသားရို့စွာ ရိုးသားလို့ ရဲရင့်တည်ကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့၏ စိတ်နီ စိတ်ထားကို ဝတ်စားဆင်ယင်ရေ အဝတ်အထည်ဧ့ အသွီး အရောင်အားဖြင့် အကဲခတ်နှိုင်ရေဟု ဆိုရပေမည်။ ယင်းတလဲ အမျိုးသားရို့စွာ အနားများမာ အရဲစကွပ်ထားရေ အင်္ကျီအဖြူနန့် ပေါင်ဖရှည်အဖြူကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အရဲရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းလေ့ဟိကတ်တေ။ အမျိုးသမီးရို့စွာ အင်္ကျီအဖြူ၊ ထဘီအရဲကွက်ကျားနန့် ခေါင်းပေါင်းအနက်ကို ဝတ်ဆင်လေ့ဟိကတ်တေ။

အလုပ်အကိုင်မာ တောင်ယာလုပ်ခြင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ နှမ်း၊ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရှားစီးချက်ခြင်း၊ ချိပ် မွိးမြူထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်ခွတ်ခြင်း အစဟိရေအလုပ်ရို့ ဖြစ်လီရေ။ မြီပြန့်မာ ဆန်စပါးကို တူးမြောင်းတိနန့် ရီသွင်းစိုက်ပျိုးရေ။ ယင်းတလဲ အမျိုးသားရို့စွာ ရိုးရာဓလိ ထုံးစံအရ အက အဂုန် အတီး အမှုတ်ရို့မာ ဝါသနာထုံကတ်တေ။ ယောက်ျားနန့် မမာ့စုံတွဲအက၊ စုပေါင်းအကရို့ကို တပျော် တပါး ကခုန်လေ့ဟိကတ်တေ။ တူရိယာတိမာ မောင်း၊ အိုး၊ စည်၊ ပြွီ၊ လင်းခွက်ရို့ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:ယင်းတလဲလူမျိုး]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>n5bu05shk27qvpmsf5v4ryepics66jg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18253</id>
      <parentid>18252</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T03:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>18253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5317" sha1="ewhwirae63iiqjxrd1g7kohk8i8pqp4" xml:space="preserve">[[File:PinTaLine1.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ တိုင်းရင်းဝတ်စုံ(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]]
[[File:PinTaLine2.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ ဝါကြီး၊ အဘောင်သျှင်မအို(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]]

'''ယင်းတလဲလူမျိုး'''ရို့စွာ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ ဘောလခဲနယ်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ တောင်ပေါ်[[ကရင်လူမျိုး]]စု ဖြစ်လီရေ။ (ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ ယူဆချက်အရ ယင်းတလဲလူမျိုး စွာ ကယားလူမျိုးအုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ။) ဘောလခဲနယ်ဧ့ မြို့တော်၊ ဘောလခဲမြို့မာ ယင်းတလဲအမျိုးသားရို့ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ကယား၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဗ၏၊ မနုမနော အမျိုးသားရို့ကိုလေ့ နယ်တွင်း နီရာအဝှမ်းမာ တွိနှိုင်လီရေ။ ရှီးအခါက ကယားပြည်နယ်ကို ကရင်နီ ပြည်နယ်ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ပြည်နယ်သားရို့ကို ကရင်နီလူမျိုးဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခကတ်လီရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီး နောက်၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံအစိုးရရို့က [[ကရင်နီ]]ဆိုရေ နာမည်အစား ကယားဆိုရေ နာမည်ကို သုံးစွဲရန် ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခလီရေ။

ယင်းတလဲဆိုရေနာမည်မာ [[ဘောလခဲနယ်]]ကို ဦးစွာ တည်ထောင်ခရေ ဖဘန့်(ပဗန်း)မင်း၏ သားသမီးများ ဆိုပနာ ယင်း၊ သို့မဟုတ် ရှီးလူဟောင်းတိက ကျန်ရစ်ခရေ လူများ ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူ နှိုင်ရေဟု ဆိုလီရေ။ 

ယင်းတလဲအမျိုးသားရို့စွာ ရိုးသားလို့ ရဲရင့်တည်ကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့၏ စိတ်နီ စိတ်ထားကို ဝတ်စားဆင်ယင်ရေ အဝတ်အထည်ဧ့ အသွီး အရောင်အားဖြင့် အကဲခတ်နှိုင်ရေဟု ဆိုရပေမည်။ ယင်း 
တလဲ အမျိုးသားရို့စွာ အနားများမာ အရဲစကွပ်ထားရေ အင်္ကျီအဖြူနန့် ဘောင်းဘီရှည်အဖြူကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အရဲရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းလေ့ဟိကတ်တေ။ အမျိုးသမီးရို့စွာ အင်္ကျီအဖြူ၊ ထဘီအရဲကွက်ကျားနန့် ခေါင်းပေါင်းအနက်ကို ဝတ်ဆင်လေ့ဟိကတ်တေ။

အလုပ်အကိုင်မာ တောင်ယာလုပ်ခြင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ နှမ်း၊ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ယှားစေးချက်ခြင်း၊ ချိပ် မွိးမြူထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်ခုတ်ခြင်း အစဟိရေအလုပ်ရို့ ဖြစ်လီရေ။ မြီပြန့်မာ ဆန်စပါးကို တူးမြောင်းတိနန့် ရီသွင်းစိုက်ပျိုးရေ။ ယင်းတလဲ အမျိုးသားရို့စွာ ရိုးရာဓလိ ထုံးစံအရ အက အဂုန် အတီး အမှုတ်ရို့မာ ဝါသနာထုံကတ်တေ။ ယောက်ျားနန့် မမာ့စုံတွဲအက၊ စုပေါင်းအကရို့ကို တပျော် တပါး ကခုန်လေ့ဟိကတ်တေ။ တူရိယာတိမာ မောင်း၊ အိုး၊ စည်၊ ပြွီ၊ လင်းခွက်ရို့ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:ယင်းတလဲလူမျိုး]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>ewhwirae63iiqjxrd1g7kohk8i8pqp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယင်းဘော်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4207</id>
    <revision>
      <id>18254</id>
      <timestamp>2026-06-08T03:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[File:Yinbaw.jpg|right]] * ယင်းဘော်( ကယားပြည်နယ် ) * ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင်နီမျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ။  ==ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွ...&quot;</comment>
      <origin>18254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="fw2ov1iyyd6oehx8djkxcup4581pfne" xml:space="preserve">[[File:Yinbaw.jpg|right]]
* ယင်းဘော်( ကယားပြည်နယ် )
* ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင်နီမျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ။

==ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွယ်==
ယင်းဘော်လူမျိုးရို့စွာ တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုမာ ပါဝင်ပြီးကေ ကယားပြည်နယ်မာ တောခေါင်ခေါင် အတွင်းပိုင်းကျကျ အရပ်တိမာ နီထိုင်ကတ်တေ။ ကယန်းကငန်(ယင်းဘော်)လူမျိုးရို့စွာ(ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ 
ယူဆချက်အရ [[ကယားလူမျိုး]] အုပ်စုမာ ယင်းဘော်၊ ယင်းတလဲ၊ ပဒေါင်၊ ကယော၊ ကော်‌ယော်မနုမနော၊ ဂေခို၊ ဂေဘား စရေ လူမျိုးစုရို့ ပါဝင်ရေ။) လူဦးရွီ ၂၉ဝဝ ယောက်ခန့် ဟိပြီးကေ [[ဘောလခဲနယ်]]နန့် [[တောင်ငူခရိုင်]]အရှိဖက်ဟိ လိပ်သိုတောင်ပေါ်ရို့မာ တွိရရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:ယင်းဘော်လူမျိုး]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>fw2ov1iyyd6oehx8djkxcup4581pfne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဘိန်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4208</id>
    <revision>
      <id>18255</id>
      <timestamp>2026-06-08T03:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group            = ယဘိန်း | image            =  | image_caption    =  | image_alt        =  | total            =  | total_year       =  | total_source     =  | total_ref        =  | genealogy        =  | regions          = [[ဗြိတိသျှဘားမား]]: [[ပြည်ခရိုင်]] | languages        = [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]] | religions        = ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာ...&quot;</comment>
      <origin>18255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10731" sha1="njzs41kinrs8pm54st6nmntnivtxbjg" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = ယဘိန်း
| image            = 
| image_caption    = 
| image_alt        = 
| total            = 
| total_year       = 
| total_source     = 
| total_ref        = 
| genealogy        = 
| regions          = [[ဗြိတိသျှဘားမား]]: [[ပြည်ခရိုင်]]
| languages        = [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]]
| religions        = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related_groups   = [[အောက်သား]]
| footnotes        = 
}}
'''ယဘိန်းလူမျိုး'''တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ သမိုင်းတလျှောက် ပိုးခြည်လုပ်ငန်းနန့် ဆက်နွှယ်နိန်ရေ လူမှုရီးအရ အစွန်းရောက်ခရေ လူတန်းစားတရပ် ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ [[အောက်သား]]နွယ်ဝင် အများစုဖြစ်ပြီးကေ၊ အထူးအားဖြင့် [[ပြည်မြို့]]နံဘေး [[ပဲခူးရိုးမတောင်|ပဲခူးရိုးမတောင်တန်း]] တလျှောက်ဟိ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]] အပါအဝင် ဒေသများမာ ပိုးမွီးမြူရီးလုပ်ငန်း ဖြင့် ပါဝင်ပတ်သက်ခကတ်တေ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=White |first=Herbert Thirkell |url= |title=Burma |date=1923 |publisher=The University Press |pages=145 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Grantham |first=Stanley George |url= |title=Report on the 1914-1916 Revision Settlement of Prome District |date=1917 |publisher=Office of the Superintendent, Government Printing |pages=177 |language=en}}&lt;/ref&gt; ယဘိန်းလူမျိုးတိစွာ စိုက်ပျိုးမြေတိကတောနက်ရာ အရပ်တိသို့ ပြောင်းရွိလာကြရေ ကျေးလက်နေ လူမျိုးများဖြစ်ပြီးကေ၊ ပိုးမွီးမြူရီးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခြင်းကြောင့် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းဧ့ အဓိကရီစီးကြောင်းမှ ဝီးကွာခကတ်ရရေ။ တောင်ယာ လုပ်ငန်းပိုင်ယှောင် စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းတိ၏ နောက်လိုက်အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခံရရေ ဒေအလိ့အကျင့်စွာ တဆတ်ဆတ် မှေးမှိန်ကွယ်ပျောက်လားခီရေ။

== နာမည်များ ==
&quot;ယဘိန်း&quot; ဆိုရေ ဝေါဟာရကို မူလက ပိုးခြည်ရောင်းဝယ်ရီးလုပ်ငန်းမာ လုပ်ကိုင်ရေ အောက်သားတိအတွက်သာ သုံးစွဲခပြီးကေ၊ [[ချင်းလူမျိုး]]တိပိုင် အရာတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိအတွက် လုံးဝ အသုံးမပြုခပါ၊၊&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; အချိန်ကြာလာစွာနန့်တတူ ဒေဝေါဟာရရေ အသုံးမဝင်တော့ဘဲ ပိုးမွီးမြူသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ &quot;ပိုးမွီးသား&quot; ဟူရေ ယေဘုယျဝေါဟာရဖြင့် အစားထိုးခံခရရေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &quot;ယဘိန်း&quot; ကို ရံဖန်ရံခါမာ စော်ကားရေအနိန်နန့် အသုံးပြုခကေလေ့၊ ယင်းဧ့ အဓိပ္ပာယ်စွာ ပြောင်းလဲလာပနာ၊ တချို့ကိစ္စများမာ &quot;ကျေးလက်ဆန်သူ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ခရေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
ယဘိန်းလူမျိုးတိ၏ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ မူလဇစ်မြစ်ကို စကားအက်စရာတိ ဟိရေ။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများမာ ယဘိန်းတိစွာ မသေချာမရေရာရေ ဇစ်မြစ်ဟိရေ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်ရေ လူမျိုးစုတခုအဖြစ် ဖော်ပြထားပြီးသား၊ ယင်းရို့စွာ ပိုးထည်ထုတ်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းမာ အစိုင်အလာအတိုင်း ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ သီအိုရီတခုအရ၊ ထိုဒေသမာ ပိုးမွီးမြူရီး ယိုင်ကျေးမှုစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာမထွန်းကားမီကပင် ဟိနီလို့ပြီး၊ ဗုဒ္ဓဧ့ သက်ဟိသတ္တဝါရို့အား အသက်မသတ်ရဆိုရေ အဆုံးအမ ကို ယှောင်ရှားလိုခြင်းကြောင့် ယဘိန်းတိစွာ အဓိက ဗုဒ္ဓဘာသာ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှ ဖယ်ခွာခကတ်တေလို့ ယူဆရရေ။ အရာသီအိုရီတခုမာ ယဘိန်းတိစွာ သမိုင်းမှတ်တမ်း အကန့်အသတ်ဟိရေ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] သို့မဟုတ် [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]] ပိုင်ယှောင် မထင်ရှားရေ မျိုးနွယ်စုတိ၏ အကပ်အသပ်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ &quot;ပျောက်ဆုံးနိန်ရေ မျိုးနွယ်စုများ&quot; စာရင်းမာ ပါဝင်နှိုင်ရေဟု ဆိုရေ။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Hardiman |first=John Percy |url= |title=Silk in Burma |date=1901 |publisher=superintendent, Government printing, Burma |pages=56–57 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ယဘိန်းတိစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့၊ ယင်းရို့အနက်မှ တချို့စွာ ပိုးရစ်ကောင်ကို သတ်ဖြတ်ခြင်း ပါဝင်ရေ ပိုးမွီးမြူရီးလုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်ခကတ်ရာ၊ ယင်းလုပ်စွာစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဧ့ ဘဝသံသရာနန့် အကြမ်းမဖက်ရီးဆိုင်ရေ ယုံကြည်ချက်တိနန့် မကိုက်ညီဟု ရှုမြင်ခြင်းခံရရေ။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ယင်းပိုင်ရေ အကြောင်းတိကြောင့် ယဘိန်းတိကို မုန်းတီးခြင်းနန့် သံသယဟိခြင်းရို့နန့် ရှုမြင်ခြင်းခံခရပြီး၊ ယင်းရို့စွာ အထီးကျန်ရေ ကျေးရွာတိမာသာ နီထိုင်ကာ အရာမြန်မာ့ ဒေသန္တရစကားတိနန့် ကွဲပြားရေ ဒေသစကားကို ဖန်တီးတီထွင် ပြောဆိုခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ၁၈၉၁ ခုနှစ်မာ ဒေဒေသစကား ကွယ်ပျောက်လားခီရေ။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== လူဦးရွီ ==
{{Historical populations
|footnote     = 
|source       = &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Grantham |first=Stanley George |url= |title=Burma: Part I. Report |last2= |first2= |date=1923 |publisher=Office of the Superintendent, Government Print., Burma |language=en}}&lt;/ref&gt;
|၁၉၀၁ | ၂၂၅၂
|၁၈၉၁ | ၂၁၉၇
|၁၈၈၁ | ၂၇၁၄
|၁၈၇၁ | ၁၇၇၄
}}

၁၈၈၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းမာ လူ ၄၃၆ ဦးသာ ယဘိန်းဟု ခေါ်တွင်ရေ ထူးခြားရေ မြန်မာဒေသစကားကို ပြောဆိုကတ်ကြောင်း ဖော်ပြခရေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ၁၈၉၁ ခုနှစ်မာ ထိုဘာသာစကားစွာ ကွယ်ပျောက်လားရေဟု မှတ်ယူခရေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ပိုးမွီးမြူသူတိနန့် ယင်းရို့၏ မှီခိုသူတိဧ့ လူဦးရွီ မှတ်တမ်းတိစွာ ဒေကျဆင်းမှုကို ထင်ဟပ်စီရေ။ အလုပ်အကိုင်နန့် ယဘိန်းရို့၏ ဆက်စပ်မှု ကွယ်ပျောက်လားရခြင်းကာ တစိတ်တစ်အာဒါးအားဖြင့် ပိုးမွီးမြူရီးရေ လူမှုအဆင့်အတန်း နိမ့်ကျခြင်းနန့် အရာစိုက်ပျိုးရီး လုပ်ငန်းတိက လွှမ်းမိုးလာခြင်းရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူ ယဘိန်းလူမျိုးတိစွာ ဗမာအုပ်စုအတွင်းကို ပြန်ပနာရောနှော ပါဝင်လားခကတ်တေ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Webb |first=Morgan C. |title=Census Of India 1911 Vol Ix Burma Part - I |date=1912 |page=261}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:ယဘိန်းလူမျိုး]]
[[Category:အောက်သားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>njzs41kinrs8pm54st6nmntnivtxbjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယောလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4209</id>
    <revision>
      <id>18256</id>
      <timestamp>2026-06-08T03:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox ethnic group | group            = ယောလူမျိုး | population         = ၂၀၀၀၀၀ | image            =  | regions          = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | langs        = [[ယောစကား|ယောဒေသိယသံ]], [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels        = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]], ရိုးရာန...&quot;</comment>
      <origin>18256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9838" sha1="cb7giqqjxqzei4cnfq4t1ctx5dq7dh2" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = ယောလူမျိုး
| population         = ၂၀၀၀၀၀
| image            = 
| regions          = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| langs        = [[ယောစကား|ယောဒေသိယသံ]], [[မြန်မာဘာသာစကား]]
| rels        = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]], ရိုးရာနတ် 
|related = [[တောင်သားလူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး]] ၊ အရာ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာ]]လူမျိုးများ
}}

'''ယောလူမျိုး (ဆော)'''တိစွာ ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ လူမျိုး (၁၃၅) မျိုးထဲမာ ပါဝင်ရေ။ ယောလူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဟိ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]မာပါဝင်ကတ်ရေ အောက်သားဧ့အုပ်စုခွဲတခု ဟု ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိကသတ်မှတ်ထားရေ။ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နန့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;&gt;{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမီးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}&lt;/ref&gt;

== နီထိုင်ရေ နီရာ ==
ယောလူမျိုးတိစွာ ဂန့်ဂေါခရိုင်ဟိ ဂန့်ဂေါ၊ ထီးလင်း၊ ဆော မြို့နယ်များမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။&lt;ref&gt;https://joshuaproject.net/people_groups/18998/BM&lt;/ref&gt;ပခုက္ကူခရိုင်မာ ယောလူဦးရွီ ၂၀၀၀၀ ကျော်ဟိပြီးး ၅၀၀၀ လှောက်မာ ပခုက္ကူမြို့ထက်မာနီထိုင်ကတ်ရေ။

== သမိုင်း ==
=== ယောလူမျိုးများအဆို ===
ရှီးအခါက ယောနကတိုင်းဆိုရေ နာမည်ဖြင့် မဇ္ဈိမဒေသ မဂဓတိုင်း၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကြီးရှင် ဘုရင် နဂဒါသမင်း၏သားတော် ဇလာမိက မင်းသားအမှူးပြုရေ သကျသာကီဝင် အဆက်အနွယ်ရို့ အစပြုပနာ နီထိုင်ခကတ်တေလို့ ယောလူမျိုးတိက ဆိုကတ်ရေ။

=== ဗမာအနွယ် ===
ယောစကားမှ ဗမာဘာသာစကားနန့် တူပြီး အသံထွက်နန့် လီယူလီသိမ်း ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်တေ။ ယောလူမျိုးတိစွာ အောက်သားအနွယ်ဝင်များ ဖြစ်တေ။ အစိုးရမှ ဗမာတိုင်းရင်းသားဟု သတ်မှတ် ထားရေ။&lt;ref name=&quot;pyithu&quot;&gt;{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမီးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}&lt;/ref&gt;

== ယိုင်ကျေးမှု ==
=== စကား ===
{{see also|ယောစကား}}
ယောစကားမှ ဗမာဘာသာစကားနန့် တတူတူပင်ဖြစ်ပြီးကေ အသံထွက်နန့် လီယူလီသိမ်း ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်တေ။

=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===
ယောက်ျားတိစွာ အောက်သားမျာနန့် တူရေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ဟိပြီးး ပြင်ခံနန့် ခတောင်း (ဒယော) ကိုပင် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ မမာ့တိစွာ ထို့နည်၄င်း အောက်သားနန့် တူရေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ဟိပြီး ရင်ဖုံးနန့် ဒယော ကိုပင် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။

=== ယောလူမျိုးတိုဧ့ယိုင်ကျေးမှု ===
ဂုခေတ်အခါများမာ ယောနယ်မာ အမျိုးသမီးတိုင်း ခြည်ငင်၊ မဲဆိုး၊ ရက်ကန်းရက် အတတ်ပညာတိကို တတ်မြောက်ကတ်ရရေ။ ထိုအတတ်တိကို မတတ်ကျွမ်းပါက အိမ်တွင်းမှုပညာတိကို မတတ်ရေ “မမာ့ဖျင်း” ဆိုပနာ အထင်သေးကတ်တေ။ ယောနယ်ဧ့ ပင်နီချော နန့် ယောထဘီ လုပ်ငန်းစွာ ရှီးကပင်ပင် ထင်ရှားကျော်စောခလီရေ။

ယောမြေဒေသမာ ဆီးဝါးကုသမှုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နာမည်ကျော်ကြားနီရေ အကြောင်းတရပ်ဟိလီရေ။ ယင်းမာ ယောနယ်မာ စုန်းကဝေ အပင်းထည့်တတ်သူတိဟိရေ။ ထိုပယောဂကို တတ်ကျွမ်းနိုင်နင်းရေ ပုဂ္ဂိုလ်များ ဟိရေဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ ယောနယ်မှ ပယောဂဆီးများမာ အစွမ်းထက်ရေ ဆီးများပါဝင်လီရေ။&lt;ref&gt;မောင်ခတောင်းကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;

ယင်းရို့အနက် မျက်ကွင်းဆီး၊ မျက်စိကန်းဆီးနန့် မဆွီးဆီးရို့မာ အပင်းထည့်သူ [[စုန်းကဝေ]]တိကို အထူးထိရောက်ယောင် ဆုံးမနှိုင်ရေ ဆီးတိဖြစ်တေဟု ဆိုရေ။ ဂုချိန်ခါ ထိုဆီးမျိုးလက်ကိုင်ဟိရေ ဓါတ်ဆရာများ ကကောင်းရှားလုနီးပါးဖြစ်နီကေလေ့ တချို့ကျေးရွာမာ လက်ဟိ စုန်းအတတ်ပညာဖြင့် တဖက် မိသားစုစီးပွားရီးအဆင်မပြေမှုဖြစ်ယောင် လုပ်နီကတ်သိမ့်ရေ .(ဉပမာ- သူများအောင်မြင်မှုကို မနာလိုခြင်းနန့် စုန်းအတတ်ပညာနန့်  အဆင်မပြေအောင် လုပ်ထားခြင်း)အစဟိစွာရို့ဖြစ်တေ. ယေဂေလဲ့အချို့နီရာများမာ ယင်းပညာရပ်မာလေ့သော့ ကွယ်ပျောက်သလောက် ဟိနီလီဗျာယ်။&lt;ref&gt;မောင်ခတောင်းကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;

== ဘာသာရီး ==
ယောလူမျိုးရို့စွာ  [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ ရှီးရိုးစိုင်လာမပျက် နတ်တိကိုလည်း ကိုးကွယ်ကတ်ပါသိမ့်ရေ။ ရွာတိုင်းမာ ရွာနံဘေး အပင်ကြီးများအောက်မာ နတ်စင်တခု ဆောက်လုပ်ထားကတ်တေ။

== အရာဖတ်ရှုရန် ==

* [[ယောနယ်]]

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:ယောလူမျိုး]]
[[Category:အောက်သားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>cb7giqqjxqzei4cnfq4t1ctx5dq7dh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရဝမ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4210</id>
    <revision>
      <id>18257</id>
      <timestamp>2026-06-08T04:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ရဝမ်လူမျိုး''' (အိန်းဂလိချ်: Rawang) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးမာ ပါဝင်ရေ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတ...&quot;</comment>
      <origin>18257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13637" sha1="ldmk2p5eiu8tlczb4c1hkzngunp3jw9" xml:space="preserve">'''ရဝမ်လူမျိုး''' (အိန်းဂလိချ်: Rawang) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးမာ ပါဝင်ရေ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်လူမျိုးများ]] ဖြစ်တေ၊၊ အဓိကကတော့ခါ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]အထဲဟိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]] ဒေသတိနန့် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] တောင်ခြီ၊ [[မေခမြစ်]]ဝှမ်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်စွာ၊၊&lt;ref name=&quot;Eberhard2023&quot;&gt;Eberhard, David M. (2023). &quot;Rawang: A language of Myanmar&quot;. ''Ethnologue: Languages of the World''.&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group        = ရဝမ် (Rawang)
| image        = 
| caption      = ရဝမ်တိုင်းရင်းသားတိ
| population   = လှောက်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀–၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအထဲ)
| regions      = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို, မချန်ဘော, နောင်မွန်, ခေါင်လန်ဖူး)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်)
| languages    = [[ရဝမ်ဘာသာစကား]] (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ဟိရေ)
| religions    = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု
| related      = [[အောက်သား]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] နန့် အရာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ
}}

[[File:RaYoum.jpg]]

== နာမည်နာမနန့် လူမျိုးဗေဒ ==
ရဝမ်လူမျိုးရို့ကို အိမ်နီးချင်း [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နန့် [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]ရို့က '''နုံလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ခနုံ''' ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုလိဟိရေ၊၊ တရုတ်ရို့ကမူ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းမာ နီထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ '''ကျူးဇီ''' (Dulong/Drung) ဟု ခေါ်ဆိုကတ်စွာ၊၊&lt;ref&gt;Sun, Hongkai (1999). &quot;The Dulong Language&quot;. ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''.&lt;/ref&gt; &quot;ရဝမ်&quot; ဆိုရေ နာမည်မာ ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီးကေ ဖြူစင်ရေ အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူတိ သို့မဟုတ် မြစ်ဖျားခံရာမာ နီထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ၊၊

== ဆင်းသက်လှာပုံနန့် မျိုးရိုးဗီဇ ==

ရဝမ်လူမျိုး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားတိ ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့၏ သမိုင်းကြောင်းနန့် မျိုးရိုးဗီဇစွာ အရှိအာသျှ ကုန်းမြင့်ဒေသတိက တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာရေ လူသားမျိုးနွယ်စုတိ၏ လမ်းကြောင်းကို အတိအကျ ဖော်ပြနိန်ရေ၊၊

ရဝမ်လူမျိုးရို့၏ ပစရာဇဝင်နန့် သမိုင်းသုတေသနတိအရ ယင်းရို့စွာ &quot;ခူနန်&quot; (Khu-Nung) သို့မဟုတ် &quot;နန်&quot; (Nung) ဟု ခေါ်မာရေ အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်တေ၊၊

ရဝမ်ရို့၏ ဘိုးဖီးတိစွာ [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နန့် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းဟိ [[ချင်းဟိုင်]] (Qinghai) ဒေသတိက ဆင်းသက်လာကတ်တေ၊၊ ခေတ်အဆက်ဆက်မာ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာကတ်ရား [[မေခမြစ်]] နန့် [[မလိခမြစ်]] ဝှမ်းများအတွင်းကို အခြီချနီထိုင်ခကတ်တေ၊၊&lt;ref name=&quot;LaPolla2003&quot;&gt;LaPolla, R. J. (2003). &quot;The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman&quot;. ''Language and Linguistics''.&lt;/ref&gt; ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်းမာ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ တရုံ (Taron) စရေ မျိုးနွယ်စုပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ယင်းရို့စွာ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒေနိခေတ် တရုတ်ပြည်ဟိ [[နုံလူမျိုး]] (Nu people) နန့် [[ဒုလုံလူမျိုး]] (Dulong people) ရို့နန့် မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊

ခေတ်သစ် DNA သုတေသနပြုချက်တိအရ ရဝမ်လူမျိုးတိစွာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား အလွန်သန့်စင်ရေ မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားတိကို ထိန်းသိမ်းထားနှိုင်ကြောင်း တွိ့ဟိရရေ၊၊ရဝမ်အမျိုးသားတိမာ Haplogroup O2 (M122) နန့် Haplogroup D (M174) ဗီဇတိကို အဓိကတွိရရေ၊၊O2 (M122)ဗီဇစွာ [[အောက်သား|ဗမာ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နန့် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]ရို့နန့် တူညီရေ ဘိုးဖီးတိက ဆင်းသက်လာကြောင်း သက်သီပြနိန်ရေ၊၊D (M174)ဗီဇစွာ ရှီးဦး တိဗက်လူမျိုးတိနန့် ဆက်စပ်မှုကို ပြသပြီး ရဝမ်ရို့စွာ အရာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တိထက်စာကေ ရှီးကျရေ တိဗက်ဗီဇ (Paleolithic Tibetan) ပိုပြီးကေပါဝင်နီကြောင်း ညွှန်ပြနီစွာ၊၊&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The Genomic Formation of Human Populations in East Asia&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt; ရဝမ်ရို့၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်တေ ဗီဇလိ့လာချက်တိမာ Haplogroup M9a, F1g နန့် M13 ရို့ကို တွိရပြီး ယင်းရို့စွာ မြောက်ပိုင်းအာသျှနန့် အရှိတောင်အာသျှ ကုန်းမြင့်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုတိ၏ ဝိသေသများ ဖြစ်တေ၊၊&lt;ref name=&quot;Summerer2014&quot;&gt;Summerer, M., et al. (2014). &quot;The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar&quot;. ''Molecular Biology and Evolution''.&lt;/ref&gt;

== ယိုင်ကျေးမှုနန့် နီထိုင်မှုဘဝ ==
ရဝမ်လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ပြီး ဝီရိယကောင်းရေ လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနန့် အမဲလိုက်ခြင်းရို့ကို တတ်ကျွမ်းကတ်တေ၊၊ယောက်ျားရော မမာ့ပါ အဝတ်ဖြူ ဝတ်ဆင်လေ့ဟိပြီးး အမျိုးသားတိစွာ ကြိမ်ဖြင့်ရက်ထားကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားရေ ဝထုပ်တိကို ဆောင်းလိဟိရေ၊၊ တောင်စောင်းများမာ လှီကားထစ်ပိုင် မြေပြုပျင်လို့ အာလူး၊ ပဲဒေါင့်၊ မုန်ညင်းနန့် နှမ်းရို့ကို စိုက်ပျိုးကတ်တေ၊၊ ရက်ကန်းအတတ်မာ အဇီးအီး (ပိုက်ဆံလျှော်ပင်) မှ ခြည်မျှင်ထုတ်လုပ်ခြင်းကာ ထင်ရှားစွာ၊၊

== မျိုးနွယ်စုနန့် ဘာသာစကား ==
ရဝမ်လူမျိုးရို့မာ မျိုးနွယ်စုခွဲပေါင်း (၈၀) ကျော်ဟိပြီးး အဓိကအုပ်စုကြီးတိမာ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ လာဇု (Lazu)၊ ဝမ်ဖလာ (Vangpala)၊ တရုန် (Taron) နန့် နုံ (Nung) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊&lt;ref&gt;LaPolla, Randy J. (2003). &quot;A Grammar of Rawang&quot;. ''Mouton de Gruyter''.&lt;/ref&gt; မျိုးနွယ်စုအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ စိကေချေကွဲပြားကေလေ့ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမာ မြန်မာစကားပိုင်ပင် (Subject-Object-Verb) စနစ် ဖြစ်တေ၊၊

== ရဝမ်လူမျိုးကွဲများ ==
ရဝမ်လူမျိုးများမာ မျိုးကွဲများ ဟိသိမ့်ရေ။ ယင်းရို့စွာ ပြောဆိုရေ စကားအလိုက် တူရာခွဲခြားရေအခါ လူမျိုးစုငယ် လေးစုအဖြစ်တွိရရေ။ အဓိကကတော့ခါ မတ်ဝမ်၊ ဒရူ၊ တန်ဆာရ်နန့် လုံမီ ရို့ဖြစ်တေ။ ဒေသအလိုက် ပြောဆိုရေ စကားနန့် လီယူလီသိမ်း စိကေချေ ကွဲပြားကတ်ကေလေ့ အခြီခံအားဖြင့် အုပ်စုတခုတည်းသာဖြစ်ကတ်ောင်းကို ပြောဆိုရေ စကား၊ ရိုးရာယိုင်ကျေးမှု ဓလိ့အစိုင်အလာတိနန့် အထောက်အထားများစွာတွိရရေ။ အုပ်စုငယ်တိနန့် မိသားစုအလိုက် ပြောဆိုရေ စကားလည်း စိကေချေ ကွဲပြားရေ။ ဟိုလူမျိုးငယ် တခုအထဲဟိ မိသားစု တခုနန့် တခုပင် ပြောဆိုရေ လီယူလီသိမ်း၊ အသုံးပြုပုံ ကွဲပြားရေ။

== နာမည်မှည့်ပုံ ==
ရဝမ်လူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ သား သမီးတိအား နာမည် မှည့်ရာမာ အကြီးမှ အချေအလိုက်မှည့်ကတ်တေ။ ယင်းမာ အောက်ပါအလိုက်ဖြစ်တေ။

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!
!သား
!သမီး

|-
|ပထမ
|ဖုန်
|နန်

|-
|ဒုတိယ
|ဒီး၊ ထင်
|နင်

|-
|တတိယ
|ခင်၊ ဂျုံ
|ချန်၊ ခေါ်

|-
|စတုတ္ထ
|ဆင်
|နွန်၊ ထီ

|-
|ပဉ္စမ
|မင်
|ဇင်၊ ခူရ်

|-
|ဆဌမ
|ဖီ
|ထန်၊ ဂင်း

|-
|သတ္တမ
|ယုန်
|ထမ်း
|}&lt;br /&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:ရဝမ်လူမျိုး]]</text>
      <sha1>ldmk2p5eiu8tlczb4c1hkzngunp3jw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှီးဟောင်းမြိုလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4211</id>
    <revision>
      <id>18258</id>
      <timestamp>2026-06-08T05:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;(ဒေအကြောင်းအရာရေ ခမီဘာသာစကား‌ပြော ဆိုရေ(မြို)တိနန့်မရော‌‌ထွေးပါကေ့){{Infobox ethnic group|group=Mro|native_name=မြိုလူမျိုး|flag={{flag|Myanmar}}, {{flag|Bangladesh}},{{flag|India}}|flag_caption=|image=File:Mro men from Bandarban.jpg|image_caption=မြိုအမျိုးသားတီးဝိုင်းပုံ|caption...&quot;</comment>
      <origin>18258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153118" sha1="hss7pg1bzvst6vbykzyp9nc8g40io6e" xml:space="preserve">(ဒေအကြောင်းအရာရေ ခမီဘာသာစကား‌ပြော ဆိုရေ(မြို)တိနန့်မရော‌‌ထွေးပါကေ့){{Infobox ethnic group|group=Mro|native_name=မြိုလူမျိုး|flag={{flag|Myanmar}}, {{flag|Bangladesh}},{{flag|India}}|flag_caption=|image=File:Mro men from Bandarban.jpg|image_caption=မြိုအမျိုးသားတီးဝိုင်းပုံ|caption=မြိုလူမျိုး|total=၁၂၀,၀၀၀|total1=|population=၁၂၀,၀၀၀|popplace=မြန်မာ၊ ဘဂ်လားဒေရှ့်|regions=|languages=[[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား| မြိုဘာသာစကား ]] [ဒေသိယစကား မရူ ၊ မြုံ၊ မြုန်၊ တောင်မရူ၊ တောင်မြို၊ မြူ၊ မြိုစာ၊ မြူစာ၊ မရူဆာ]|religions=[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]] 

[[ကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|related_groups=[[ချင်းလူမျိုး ]]|total_year=၂၀၂၀|region1=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]|region2=[[စစ်တကောင်းခရိုင်]] ၊ [[ဘင်ဒါန်ဘင်]]|region3=[[ချင်းပြည်နယ်]] ၊ [[ချင်းလက်ဝ]]|region4=[[အိန္ဒိယ]] ၊[[ဘဂ်ါဒေသ]]|region5=[[မီဇိုရမ်းပြည်နယ်]] ၊ [[လောင်ကလာမ်]]}}
[[တိဗက်-မြန်မာ|တိဗက်- မြန်မာ]] အစုမှ ချ[[င်း]]အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိအနက် [[ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]ရို့စွာ စစ်တွေခရိုင် ဘူးသီးတောင် ဒေသနန့် အယင် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ၊ အဂု ချင်းဝိသေသတိုင်း ပီးချောင်း၊ ဖန်ချောင်း တလျှောက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းအပြင် အရှိပါကစ္စတန် ပြည်၊ [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်း တောင်တန်း]]၊ ဗိုလ်မင်းထောင် တောင်တန်းနယ် အစွန်အဖျားမာလည်း မြိုလူမျိုးရို့ နီထိုင်ကတ်တေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင် စာရင်းအရ မြိုလူမျိုးရို့၏ ဦးရွီမာ ၁၃,၇၆၆ လှောက်ဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ မြို့ကြီးပြကြီးနန့်မနီး၊ တောတောင် ချောင်းမြောင်း ထူထပ်ရေ အရပ် များမာ ရှီးဓလိ့အတိုင်း တောင်ယာပဲခင်း လုပ်ကိုင်စားသောက်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယောက်ျားရို့မာ အနံ တထွာလောက် အပြာရောင် အဝတ်ရှည် ကို ခါးတောင်ကျိုက်လို့ ဝတ်ကတ်ပြီးကေ၊ မမာ့တိမာ အင်္ကျီဝတ်ကတ်ရိုး ထုံးစံမဟိဘဲ၊ နက်ပြာရောင် အဝတ်ချာ အနံတထွာလောက်ကို ဒူးဆစ်အထိ ဆီး စပ်အောက် ရှောလို့ ပတ်ရစ်ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ထိုအဝတ်ချာ ခါးမာ မြဲနိန်စီရန် ပုတီးစိလုံးကြီးများ သီထားရေ ကြိုးတိနန့် ရစ်ပတ်စည်း နှောင် လို့ကေလေ့ ထားတတ်ဧ့။ သို့မဟုတ် ကြီးနီခွေတိကိုကေလေ့ စွပ်ထားတတ်ဧ့။ ရိုးသားစွာ နီထိုင်လိဟိရေ။ လူအိုလူမင်းတိကို လုပ်ကို င် ကျွေးမွီးဖို့ သားသမီးမဟိကေ လပျိုတိစွာ စုလို့ အပိုသတ်သတ် တောင်ယာလုပ်ပြီးကေ ဝမ်းစာထည့်ပီးကတ်၏။ ခေါင်းညီး၊ ဝမ်းနာ၊ ဖျားနာခြင်းကစပြီးကေ နတ်ဖမ်းစားရေဟု အယူဟိပြီးးလျှင် ကျွဲနွားဝက်ရို့ကို သတ်လို့ နတ်တင်လိဟိရေ။ တောင်ပေါ် ယာခင်းမာ မျိုးကြဲခါနီးမာ ကြက် ကို အကောင်များစွာ သတ်လို့၊ ကြက်သွေးဖြင့် ယာခင်းကို ပက်ဖျန်းကာ ယာခင်းကောင်းစီရန်လည်း နတ်တင်လိဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ တချိန် က ရခိုင်ပြည်မာ မင်းဧကရာဇ်တိအဖြစ် နန်းတက်ပနာ “မြို” မင်းဆက် နှစ်ဆက်ကိုပင် တည်ထောင်ခလီရေ။ ယင်းပိုင် [[မြိုမင်းဆက်]] နန်းတက် ခရေမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၆ ခုနှစ်အထိ ၂၅ နှစ်ခန့် ကြာခလီရေ။ဧပိုင်မြိုမင်းဆက်နှစ်ဆက်ထူထောင်ခဖူးရေ မြိုလူမျိုးရို့မာ အဂု အခါ မသဲမကွဲရေ လူမျိုးအနိန်နန့် တည်ဟိကာ၊ အရာ မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းဘွားရို့ကပင် မြိုလူမျိုးရို့အကြောင်းကို မသိဟိကတ်လီ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉) အပိုင်း (ခ) စာ-၄၂၅-၄၂၆။&lt;/ref&gt;ဒေ ဆောင်းပါးမာဖော်ပြရေမြိုလူမျိုးများဆိုရာမာ ရခိုင်လူမျိုးရို့က မြို(mro) လို့လေ့ကောင်း၊ မီဇိုးချင်းရို့က မီရီယား (Miria) လို့လေ့ကောင်း၊ ခူမီးချင်းရို့က လောင်ဟူး(Lawnghu) လို့လေ့ကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှခမီရို့က ဒေချင့်က်(Dak) ဟုခေါ်ဆို ရေလူမျိုးတိဖြစ်တေ။ ဘင်္ဂလီရို့က မူရုန်,မြုံ(Murung) လို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုပြီး ယင်းရို့ကိုယ်တိုင်ဧ့ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မရူ၊ မရူစား (Mru, Mrucha) အဖြစ်ခေါ်ကာ စာပီရီး သားရာမာလည်း မြို နန့် [[မြူလူမျိုး|မြူ]] (Mro and Mru) နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့်အသုံးပြုရီးသားရေ လူမျိုးတိကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်တေ။ ချင်းပြည်နယ်ဖန်ချောင်းနန့် ရခိုင်ပြည် နယ်အထဲမှ အရာလူမျိုးတိနန့်ကွဲပြား စွာ သိနှိုင်လီရေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် လူဦးရွီနန့်အိမ်ထောင်စုသိုင်ခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာမာ ကုတ်နံပါတ်မာ (၇၀၆) အဖြစ်ဖော်ပြထားရေ မြိုတိုင်း ရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်တေ။

== ပထဝီနယ်မြီ ==

မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဆိုစွာမာ ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲ နီထိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု များဖြစ်ရေ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ မြို(မရူ)၊ သက် ဟုဆိုခါ လူမျိုးစု ၇ စုမာပါ ဟိရေ။ ဂုချိန်ခါမာ [[မောင်တောခရိုင်]]၊ [[မေယုတောင်တန်း]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]]၊ စိုင်းဒင်([[စိုင်းတင် တံရှင်|စိုင်းဒင်တံရှင်]])ချောင်းဖျား အထက်ပိုင်းမာအများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။[[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]] ၊စမ်းပတီးချောင်းတလျှောက်၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] နန့် [[ချင်းပြည်နယ်]] ချင်းလက်ဝမာ စိကေချေ ပျံ့ နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။ နီထိုင်ရာဒေသ ပျံ့နှံ့လားပုံကို သမိုင်း၊ ပစရာဇဝင် မှတ်တမ်းတိအရ ဧပိုင် ဆိုရေ လွန်ခ ရေနှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လောက်က[[မဇ္ဈိမဒေသ]]တနီရာမာ ကုသဝတီပြည်ဟိလီရေ ။ ထိုပြည်မာ ဝါရဓမ္မတူနာမည်ဟိ ဘုရင်အုပ်ချုပ်စိုးစံလေဧ့။ အရာမင်းသားတပါးစွာ ဝါရဓမ္မတူမင်းအား စစ်သားဗိုလ်ပါများစွာဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လီရာ ယှုံးနိမ့်ပြီး မင်းညီမင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်အပေါင်းတိ ကစဥ့်ကရဲပြိုကွဲပနာ အသက်ဖီးမှ လွတ်မြောက်ရန် ခြီဦးတည်ရာ ထွက်ဗြီးယှောင်ဗြီးကတ်ရရေ။ ကုသဝတီပြည့်ရှင် ဘုရင် ဝါ ရဓမ္မတူဧ့ သားတော် ခွာဇုပုတိမင်းသားစွာ အပေါင်းအဖော်နောက်လိုက် တသောင်းလှောက်နန့် အာသမ်နယ်ဘက် မာ အချိန်ကကောင်းကြာရပ်နားလို့ ကိုယ်ရို့ဧ့ ဘဝတသက်သာအတွက် အခြီစိုက် နီထိုင်ရန် စီစိုင်ကတ်တေလို့ ဆိုရေ။ ယေကေလဲ အာသမ်ဘုရင်စွာ ခွာဇုပုတိမင်းသားခြောက်လ၊ တနှစ်စသည်အနိန်နန့်လောက်ရာ တနားချေတဗွေချေ ခိုလှုံရန် ခွင့်ပြုရေ။ အမြဲ တမ်းအခြီစိုက်နီထိုင်ရန် ခွင့်မပြုပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့်ခွာဇုပအတို့အုပ်စုစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဘက်ကို တရွိ့ရွိ့ ပြောင်းရွိလာကတ်တေ။ ထိုတသောင်းခန့်ရေ အုပ်စုစွာ အရှည်ကြာမြင့်စွာ စခန်းချနီထိုင်ဖို့နီရာတွင် တစုတစည်းတည်းနီထိုင်ကတ်ကာ အကာအရံ ခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ပြုလုပ်နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုခုနှစ်ထပ်ရေ ခြံဝိုင်း၊ တပ်ခြံတိမာ ဝါးလုံးကြီးတိနန့် ထူထပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားရေ ခံတပ်ကြီး ပိုင်ခိုင်လုံရေ အကာအရံတခုဖြစ်တေဟု [[သမိုင်း]]ကဆိုရေ။  တပ်ခြံထိုးကတ်ပုံမာ အမြင့်(၈)တောင် ဟိပြီးး အပေါ်ထက်မာ အချွန်၊ ဝါးခြမ်းပြား အစိတ်ကို အဖျား၊အရင်း အချွန်ထားကာ၊အချွန် စွာအပြင်ဘက် ဟ ပြီး တပ်ခြံဝိုင်းကြီးကို ကာရံထိုးပါရေ။ ထိုခေတ်ကာလစွာ တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နီရပြီးကေး ဘုရင်စနစ် သူရဲကောင်းစနစ် ကျင်းသုံးကာ တပါးနန့် တပါး တိုင်းပြည် နီရာ လုနိကတ်ရေ လို့ မှတ်ယူနှိုင်ရေ။ တပါးနန့်တပါး စစ်တိုက်စွာကို မြိုဘာသာစကားဖြင့်(ဟိယာရို့)ဟုခေါ်ပါရေ။ မြိုလူမျိုးကို စစ်လာတိုက်ရေ စစ်နာမည်မာ (Hὓm Pok Hie-ဟုန်မ် ပေါက်ဟိယာ၊ Maih Bown Hie-မာမ် ဘင်န်ဟိယာ) ဆိုပနာဖြစ်တေ။ မြိုလူမျိုးရို့၏ စစ်နာမည်စွာ (Hoi Kong Hie-ဟွေခေါင်ဟိယာ)ဟုခေါ်ရေ။ (Hὓm Pok Hie –ဟုန်မ်ပေါက်ဟိယာ) စစ်ရန် ကြောင့် မြို လူမျိုးသူရဲကောင်း ဖြစ်ရေ (ထင်းလောင်း-ဟိယာရန့်) စွာအသတ်ခံခရေလို့ ဆိုရေ။ ဟိသမျှရေ လူရို့မာ ထိုတပ်ခြံဝိုင်းမာသာ နီကတ်ရပြီးကေ လမ်းဝတပေါက် နန့် ထွက် ပေါက်တပေါက်သာဟိလီရေ။ ဒေတပ်ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီကတ်ရေသူတိအနက် ကိုယ့်သဘောအလျောက်ဘုရင်မှတပါး ဇာသူလေ့ ထွက်ပြီးကေ သီးသန့်ရပ်ရွာအိုးအိမ်တည်ဆောက်လို့ မနီကတ်ရဘဲ၊ ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာပင် အချိန်အကန့်အသတ်မဟိ နီကတ်ရလီရေ။ ယင်းပိုင် ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီထိုင်ကတ်ရရေ သူတိကို ယင်းရို့ဘာသာစကားဖြင့် မရုပ်နေဘရီးကအဲဒတ်ဟုခေါ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေ တသောင်းမျှရေ လူစုလူဝီးကြီးတခုလုံးဧ့ စားသောက်လားလာနီထိုင်မှု ကိစ္စ မာ ကမ္ဘာလောက်ကြီးကျယ်ရေအတွက် စစ်ပြီးချိန်ကလွဲကေ အမြဲတမ်းတသမတ်တည်း တသောင်းလုံးစုဝေးလို့ နီထိုင်ရီးမာ မလွယ်ကူတော့ပေ ။ အုပ်ချုပ်သူဘုရင်အနိန်နန့်လည်း ထိုသူရို့ဧ့ ရိက္ခာဖုံလုံရီးတာဝန်ကိုယူရစွာမှာမငယ်လှပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်စွာ ကိုယ့်အုပ်စုကြီးအား ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဖျား အရပ်ဟိ စိမ်းလန်းစိုပြည်လို့ အသီးအနံ ဖြစ်ထွန်းဖို့နီရာ ဒေသအသီးသီးသို့ ခြံဝိုင်းကြီးမှ ခွဲထွက်စီရား နီရာသီးခြားပြုကာ နီထိုင်ခွင့်ပီးလီရေ။ ဘုရင်ဧ့ အမိန့်တော်အရတပ်ခြံအထဲမှ သီး ခြားအုပ်စုခွဲအဖြစ် နီထိုင်ရန်ထွက်လှာသူကို မရူ မရုပ်ဆိုရေ အခေါ်မှ မရို ဟု ပြောင်းလဲ လာခလီရေ။ ''မရို'' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ ဂုချိန်ခါ မာ မြို ဆိုပနာ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာရေဟု ဆိုရေ။ မြို ရို့စွာ ဥဒလင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ ကလပ်ချောင်း၊ စရေ ဒေသများမာ အုပ်စုခွဲကာ နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြို သို့မဟုတ် တပ်ခြံအထဲမှ လူသားတိစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာယား လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရခိုပြည်နယ်၊ ကဇ္ဈပနဒီ မြစ်ဝှမ်းဒေသမာ အထင်အရှားဟိနီယား ဖြစ်ကြောင်း ပစရာဇဝင် တိအရလိ့လာ သိဟိရလီရေ။။ အနောက်မဇ္ဈိမမှ စစ် ဖီးဒဏ်ကြောင့် မြို ရို့စွာ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာ]]တောင်ခြီတိကို ဖြတ်ကျော်ဗျာယ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ဟိခကတ်တေလို့ ရှေးဘိုးဖီး၊ ဘီဘင်ရို့၏ နှုတ်ဆင့်ကမ်းစကားအရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြို ဘာသာ စကား၊ တေးလင်္ကာပုံပြင်၊ ဝထုအရပင်ဖြစ်ဖြစ် သိရရေ။ တိဗက်ကတဆင့် အာသံ၊ မဏိပူရသို့ ရောက်ဟိလာခကတ်ရာ နောက်တဖန် ယင်း [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]မှ တဆင့် ခြီဦးတည့်ရာလားကတ်ပြန်ရာ အဂု ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပလက်ဝမြို့၊ အရှိဖက် (၁၀) မိုင်ကျော်လောက်အကွာ မြို ဘာသာစကားဖြင့် ကိမ္မာ ခေါ်ဆိုရေ [[ကျောက်ပန်းတောင်]]နန့် နီလာပန်းတောင်သို့ ရောက်ဟိ အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ။ နောက်ထပ် ၁၄ ရာစု နန့် ၁၇ရာစုကြားကာလမာ မြို လူမျိုးတိကို ခူမီး လူမျိုးရို့က တိုက်ခိုက်လို့ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံရီး မတည်ငြိမ်မှု ပင်ဖြစ်ဖြစ် စစ်တကောင်းတောင်တန်း ‌‌‌‌‌ဒေသ ဘန်ဒရာဘင်([[Bandarban]] )၊ အိန္ဒိယနယ်စပ် ဘဂ်ါ (Bengal ) နန့် အရှိ ပါကီစတန် အထိ ပျံ့ နှံ့ ရောက်ဟိရေ။ ဂုထိတိုင် ယင်း နီရာများမာနီထိုင်ကတ်ရေ။ တချို့ ရို့စွာ  ပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ [[ကုလားတန်မြစ်|ကုလာတန်မြစ်]]ကြော မှ  ယင်းကတဆင့် တချို့စွာ [[ကစ္ဆပနဒီ]](ကုလားတန်မြစ်)ဧ့ အထက်အောက်နန့် လေးမြို့မြစ်တလျှောက် ပျံ့နှံ့စွာ ဆင်းသက်နီထိုင်ခကတ်တေ။ ရှီးလူကြီး သူမရို့ဧ့ ပြောစကားအရ မြို စွာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ရန်ကလည်းကောင်း၊ ဟိယာဟုခေါ်ရေ စစ်ရန်ကလည်းကောင်း ကာကွယ်ရန် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကာရံဗျာယ် နီထိုင်ကတ်ရေလို့ဆိုရေ။ ယင်းပိုင် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကျားရဲ တိရစ္ဆာန်ရို့၏ ဖီးရန်မှ ကာကွယ်နီထိုင်ခြင်းကို ရှေးပညာဟိတိက [[မြိုဘာသာစကား|မြို ဘာသာစကား]]၊ တပ်ခြံ အခေါ်အဝေါ် မြို ကို အခြီပြုပြီး တပ်ခြံအထဲနီထိုင်လူ(လူမျိုး) မြိုလူမျိုးဟု သမိုင်းမှတ် တမ်းများ တင်ခကတ်တေ။&lt;ref&gt;.မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်)&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြိုးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ' ရခိုင်ဒေသကို စတင်အခြီချမှုနန့် ပတ်သက်ပနာ ရခိုင်သမိုင်းများမာ လည်း ခြီရာကောက်ယူနှိုင်ရေ။ ကစ္ဆပနဒီ မြစ် ဝှမ်းဒေသကို ရခိုင်လူမျိုးများ မြောက်ဘက်မှ ဝင် ရောက်လှာရာ မြိုရို့စွာ ယင်းဒေသမာဟိနန့်ယာဖြစ်ကြောင်း၊ပထမဓညဝတီကို တည် ထောင်ကာ ရခိုင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခရေ သူရဲကောင်း မရယုမင်း စွာ &quot;မြို&quot;အကြီး အကဲတဦး ဧ့သမီး မိပိန်နန့် ထိမ်းမြားလက်ထပ် ခကြောင်း၊ ယပြီးနောက် &quot;မြို&quot;လူမျိုးရို့နန့် ပူးပေါင်းကာ ယင်းခါက ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဝှမ်းတဝိုက် မင်းမှု ဆိုး သွမ်းနီကတ်ရေ ဘီလူးတိကို တိုက် ခိုက် အောင်မြင်ခကြောင်း ရခိုင် သမိုင်းတိက ဆိုရေ။&lt;ref&gt;ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပထမတွဲ)(စာ ၉၃-၉၆)(စာ ၁၂၂-၁၃၅).&lt;/ref&gt; ထိုအ ကြောင်းကို အဒူမင်းညိုဧ့ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၆) မာ 'မာရယုလျှင်၊ ဘဖြူမြိုထီး၊ သင်းကြီးအောင်လာ၊ စွားချာဒေဝီ၊ သမီးဘီနန့် နိူင်းမှီတကွ' ဆိုပနာ စပ် ဆိုထားရေ ရခိုင်မဟာမုနိဘုရားသမိုင်းစာအုပ်မာ 'မာရယုစွာ စွမ်း ရည်သတ္တိနန့် ပြည့်စုံစွာဖြစ်ပနာ မြိုလူမျိုးဂေါင်းဆောင်ရယောင်လာဧ့ သမီးနန့်လက် ထပ်စွာ' ဟုဖော်ပြထားရေ ။&lt;ref&gt;History of Burma ,1883,pg,43,45&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;ဒေ အဖြစ်အပျက်ကို နှောင်း ပိုင်းသုတေသီရို့က ခရစ်နှစ်အဖြစ် နန်းစဉ် နန်းဆက် သမိုင်းပြုပနာ ဖော်ပြရာ ဘီစီ-၃၃၂၅ စွာ မာရယုဧ့ နန်းတက်နှစ်ပင်ဖြစ်တေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင် သမိုင်းဦး ကာလကပင် ရခိုင် ပြည်နယ်မာ &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားရို့ဟိနန့်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယေဘုယျ မှတ်ချက် ယူနှိုင်ရေ။ မြိုရို့စွာ ရခိုင်နန့်အတူ တကွ နီထိုင်လာခကတ်ရာ ဝေသာလီခေတ်ကုန်ခါနီးမာ မြို လူမျိုးသုံး ဦးဘုရင် ဖြစ်လှာ ခရေ သမိုင်းကြောင်းစွာ ရခိုင်ရာဇဝင်မာ ထင်ရှားခပါ သည။ ဝေသာလီကျောက် လှဂခေတ်မာ စူဠစန္ဒားမင်းနတ်ရွာစံပြီးကေ မင်းဆက်ပြတ်ခရေ စန္ဒာဒေဝီမိဘုရားစွာ ဘုရင်ကြီးမာ ခဲ့အတိုင်း ကိုယ့်လက်စွပ်ဖြင့်တန်သူကို ရှာဖွီခရေ မတွိရလို့ချောင်းဖျား၊မြောင်းဖျား၊တောတောင်အဝှမ်းရှာ ဖွေစီရေ။ ယင်းခါအဆင်း၊ခွန်အား၊စွမ်းအနိန်နန့်ပြည့်စုံရေမြိုလူမျိုးသုံးဦးဖြစ်ရေ အမြတူ၊ အမြကူ၊ပဲဖြူ ရို့နန့် လက်စွပ်တန်စွာဖြစ်ပနာဝေသာလီမြိ့တော်သို့ခေါ်ယူခရေ။ &lt;ref&gt;Mro-cha''-A hub for Mru Indigenous people promoting the'' Mru ''Retaning their Ethnicity,pg,24''&lt;/ref&gt;ယင်း နောက်အစ်ကိုကြီး အမြကူကို အိမ်ရှိအရာအပ်နှင်းကာ သားဖြစ်သူရာဖြူကို မြောက်ဦးမြို့အားစားစီရေ။ ထိုအကြောင်းကို ရခိုင်မင်း သမီး ဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာ 'မြိုမာ ထင်ရှား၊ သင်းကြီးသားလျှင်၊ ရည်သွားလုံးရပ်၊ စည်းကြပ်ကျစ်ကြော၊ ချောမောဆင်းရောင်၊ ညီနောင်သားဘ သုံးယောက်ရပြီးကေ၊ အစတည်တုံ၊ အမြတူနန့်၊ တူစုံသားမောင်၊ထီးနန်းဆောင်ပနာ နောင်တလစ်မှု၊ ကားရေဖြူနန့်၊ ရိပ်ဖြူဆောင်းချုပ်၊ ပြည်ရွာအုပ်ဗျာယ်' ဟုမှတ်တမ်းတင်ခရေ။[၆] ပဲဖြူမင်း မြောက်ဦးမြို့တည်ပြီးကေနေစဉ် မြောက်ဘက်မှ မွန်ဂိုလီယံများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လို့ပျက်စီးရေကို 'တုံလှုပ်မစွမ်း၊ ခဲ့ယိုယွင်းမာ ရှမ်းလူးဘုန်းရှင်၊ သိုခင်ဘွားကြီး၊ တောင်ရိုးစီးပနာဖျက်ဆီးလေရေ၊ ရို့ရွာတခေါက်၊ မင်းမဲ့တိမ်စွာ' ဆိုပနာ ရခိုင် မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာပင်ဖော်ပြထားရေ။ ရခိုင်ဘုရင်ကောလိယမင်း၏သားတော်ဿရာဇာလက်ထက်မာပျောက်ဆုံးနိန်ရေ မဟာ မြတ်မုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးအား အမတ်ကြီးလကျၤာကို ဆုလာဘ်ပီးလို့ ရှာဖွီစီရေ။ နောက်ဆုံးမှာချောင်းဖျား၊ မြောင်းဖျား၊ တောနားတောင်နားမာ နီထိုင်စားသောက်ကတ်ရေ မြိုလူမျိုးရ ဟောင်လာနန့် အပေါင်လာညီအစ်ကို နှစ်ဦးဧ့ အကူအညီ လမ်း ညွန်မှုဖြင့် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမြတ်မုနိ]] ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ချောင်းဖျားငယ်တခုမာ လည်တော်တိုင် မြေဖုံးပနာ တွိရရေ ဟုဆိုရေ။&lt;ref&gt;ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပဌတွဲ)၊၁၃၁၆-ခုနှစ်၊စာမျက်နှာ-၁၃၁။&lt;/ref&gt; ယင်းအကြောင်းကို ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၉)မာ 'ကောလိယမင်း၊ အ ရင်းသည်းခြာ၊ ဿရာလျှင်၊ မဟာမုနိ၊ ဟိရေအကြောင်း၊ ပေါင်လောင်မြို့ထီး၊ သင်းကြီးညွန်ပြ'ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင်သမိုင်းတိ၏ အဆိုအရ တတဖဲ့ချေဖြင့် ရခိုင်ဒေသကို ရောက် ဟိခမည် ဖြစ်ရေ &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားတိစွာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း ကစ္ဆပနဒီ နန့် လေးမြို့မြစ် ဝှမ်းသို့ တသုတ် ပြီးတသုတ် အခြီချခကြောင်း တွိဟိရရေ။ ထိုကစ္စပနဒီနန့်လေးမြို့မြစ်ဝှမ်းသို့ အခြီချလှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ ဧပိုင်ဆိုရေ BC-၃၃၀၀ ကျော်က ယင်းမြိုလူမျိုးတိစွာ အိန္ဒိယတောင် တန်းအရပ်ဒေသနန့်တရုတ်ပြည် ယူနန်အရပ်ဒေသမာနီထိုင်ခလေဧ့။ ထိုအရပ်ဒေသမှ တဆင့် ကစ္စပနဒီ (မြိုဘာသာခေါ်ယာမ်မာစေ) လေးမြို့မြစ် နန့်ကုလားတန်မြစ် ဝှမ်းပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း အရပ်ဒေသမာအခြီချ လာရာထိုအရပ်မာပင်ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတိနန့် ရင်းနှီးစွာနီထိုင်ရင်း ရခိုင် မင်းဆက်သုံးဆက်မျှ အုပ်စိုးခကတ်တေ။&quot; ၁၉၄၃၊ စစ်အတွင်းကမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဆင်းလှား မြို့မာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီခရေ မြန်မာနိုင်ငံလက်စွဲစာအုပ်မာ ချင်းအမျိုးအနွယ်ဝင် 'မြို'တိုင်းရင်းသားရို့ မြန်မာပြည်တွင်းကို ဝင်ရောက်လှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြခပရေ။ တိဗက်-မြန်မာ မျိုးနွယ်အုပ်စုစွာ သုံးစုခွဲပြီးကေ လမ်းကြောင်းဖြင့်တောင်ဘက်ကို ဆင်းလှာခရေ ဧရာဝတီ မြစ်ဖျား ခံရာ အရပ်ဒေသတိကဖြတ်ကျော်ခကတ်တေ။ ထိုနီရာမှချင်းအမျိုးသား ရို့စွာ အနောက်ဘက် တောင်တန်းတိသို့ တက်ခကတ်လီရေ။ ဆင်းသက်လာရေသုံးစု အနက်အများစုမာ မြန်မာနန့် ရှီး မြန်မာများပါဝင်ရေ။ တောင်ဘက်ကိုဆက်ပြီးကေ ဆင်းသက်လာပြီး လမ်း တလျှောက်မာ တချို့က နိန်ရာတကျစွဲမြဲနီထိုင်ရစ်ကတ်ရာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းနိန် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်လားကတ်တေ။ ရခိုင် ရိုးမတောင်တန်းများမာ နီကတ်ရေ ချင်း၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ တောင်သား၊ ခမီးရို့စွာလည်း တိဗက်မြန်မာအုပ်စုဝင်များဖြစ်ကတ်တေ။ ချင်း၊ ကချင်နန့် မျိုးနွယ်ချင်းဆက်စပ်ရေ နာဂရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက် တောင်တန်းများ၊ ဟူးကောင်းတောင်ကြားနန့် ချင်းတွင်းမြစ်အနောက်ဘက်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေလို့ရီးသားထားရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းတိဖြစ်ကတ်ရေ ရခိုင်မဟာရာ ဇဝင်တော်ကြီး ဓညဝတီရာဇဝင်သစ် မာရယုနန့် ဗေဒါရှင်းတမ်း စရေကျမ်းကန်များမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊အချို့စာအုပ်စာပီများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြိုလူမျိုးကို ရီးသားကတ်ရာမာ[[မြိုဆိုရေဝေါဟာရ]] အပြင် မြိုဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မြုန်&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် &quot;မြို့&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မှုကွဲစာလုံးပေါင်းဖြင့်ရီးသားထားရေ။ မြို၊ မြုန်၊ မြုမ်၊ မြူ၊ မြို့ဆိုရေ အရီးအသားစွာ &quot;မြို&quot;လူမျိုးတမျိုးကိုပင်ရီးသားထားဟုမှတ်ယူနှိုင်ရေ။ အိန္ဒိယလူမျိုးတိက မြိုလူမျိုးတိကို &quot;မြုံဂျာ&quot;ဟုခေါ်ဝေါ်နိကတ်ရေ။ မှုလ &quot;မြူ&quot; &quot;မရု&quot;စကားလုံးကို ရခိုင် တိုင်းရင်းသားရို့က &quot;မြို&quot; ဟုခေါ်ပြီးကေ ဗမာတိုင်းရင်းသား ရို့ကမှု &quot;မြို&quot;ကို &quot;မျို&quot;အသံထွက်ရေ။&lt;ref&gt;Morternal Morbidity and Mortality among Indigenous People in Bangladesh: A study of the Mru Community, pg,18,32&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; မြို လူမျိုးကို တခြားတိုင်းသားတိက သူ့လျာသံနန့်ဇာပိုင်ပင်ခေါ်စေကာမှု ကိုယ့်ကိုယ်ကို &quot;မြူ&quot;&quot;မရု&quot;ဟု ဒေနိန့်ထိခေါ်ဝေါ် ကတ်တေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိမာ မှုလ &quot;မြူ&quot;နာမည် &lt;ref&gt;A Politics of Nudity: Photographs of the‘Naked Mru’ of BangladeshWILLEM VAN SCHENDEL&lt;nowiki/&gt;https://pure.uva.nl/ws/files/3501618/153275_201292.pdf&lt;/ref&gt;ဟိရေပိုင် ရခိုင်လူမျိုး၊ [[အောက်သား]] စရေ တိုင်းရင်းရို့မာလည်း&quot;Burma ဘာမာ&quot;ဟုတွိရပြီး၊ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့မာလေ့သော့&quot;Arakan အာရကန်&quot;ဟုတွိရရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် &quot;မြူ&quot;ဆိုပနာအပြင် &quot;မြိုစာ Mro-cha&quot;ဆိုပနာ၊ မရိုစာ Mo-roo-sa ဆိုပနာလည်းခေါ်ပါရေ။ &lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal (1798) ,P.65.&lt;/ref&gt;&quot;မြူ&quot;အသုံးနုန်း စွာ အများဆိုင် 'နာမ်'ကိုလေ့သုံးပါရေ&quot;မြိုစာ&quot;အသုံးနုန်းစွာကိုယ့်ကိုယ် တက်စားပြုပါရေ။ ယင်းချင့်အပြင် &quot;မရိုစာ Mro-cha&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ &quot;မရုစာ Mru- chaဆိုပနာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်ခေါ်ဆို ရေ။ [[လူသား|လူ]]၊ [[လူသား]]ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနန့် ဘာသာစကား ==
မြိုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိစွာ အယင် အယင် ကဆိုကေ နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ ဘုရား (သုံး)ပါး ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကြောင်း THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOL. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon, စာမျက်နှာ -၄၂၅ မာ ဧပိုင် ဖော်ပြရေ &quot;They have Three gods , Too-ra-ee, the the father, Tsoon-toon, the nat of the hills and Oo-rengs, the nat of the streams&quot; by (Sir, Arthur Phayre)&quot; ယင်းရို့မာ ဘုရား သုံးပါး ဟိရေ ထူရိုင်းဘုရား -Too-ra-ee , ဆုန်တောမ်း နတ်-Tsoon-toon,နန့် အော်နှာမ့်နတ် - Oo-rengs ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ မြိုရို့ ဘာသာစကားဖြင့်  စက်ြာဝဌာ တခုလုံးကို အုပ်စိုးရေ ဘုရား ကို &quot;ထူရိုင်း&quot;(သို့)&quot;ထိုရိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ တောင် စောင့်နတ် ကို ကား &quot; &quot;ဆုန်တောင်မ့်&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်ပနာ  ချောင်းစောင့်နတ်  ကိုမူ &quot;အော်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်ဆိုရေ။   &quot;ထူရိုင်း &quot;ဘုရားစွာ ဘုရားတိုင်းရို့ထက် ကြီးမားစွာ အာကာဘုံမာ နိန်ရေဟု ယုံ ကြည်ကတ်တေ။ &quot;ဆုန်တောမ်း&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; နတ်ဘုရားစွာ ကုန်းမြီကို အုပ်စိုးလို့ ကုန်းမြီဟိသမျှအရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ရေ။ &quot;အော်နှာမ့်&quot; နတ် ဘုရားစွာ [[မြစ်]]၊ချောင်း၊ [[အင်း(အိုင်)|အင်းအိုင်]]၊ ပင်လယ်သမုတ္တရာ ရို့ကို အုပ်စိုးလို့ ရေဟိရေ အရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။ နောက်ထပ် ၁-၁၁-၁၉၇၀-ခုနှစ် ထုတ် ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅) မာပါဟိရေ ဆောင်းပါး မာလည်း  မြိုရို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအကြောင်းကို &quot; လောကတခုလုံးမာ ဟိရေ စုန်းနတ်တိကို အုပ်ချုပ်ရေ &quot;ထိုရိုင်း&quot; နာမည်ဟိနတ်မင်းကြီးစွာ အာကာဘုံမာနိန်ရေ&quot; ဆိုပနာဖော်ပြထားရေ။  ပြီးကေ မှ ဗုဒ္ဒဘာသာ ​ထွန်းကားလားလာယား ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်လာကတ်တေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် မှ မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဘာသာ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု ကို လေ့ လာကြည့်သော်

[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]

[[မြိုကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ|ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ-]] စသည်ရို့ကို နီရာဒေသ အပေါ် မှုတည်ပြီး ကိုးကွယ် ယုံကြည်ပါရေ။ ဗုဒ္ဒဘာသာ သာသနာ ရောက်ရေဒေသမာ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သာသနာထိုးဖောက်ရေဒေသမာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ကရာမာ ဘာသာ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်မာ ကရာမာ ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ် ဒေသမာ နေ ထိုင်သူတိစွာ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကို ကိုး ကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဇာဘာသာ ရပ်မှမရာက်ရေတောတောင် အရပ်ဒေသ မာကား စုန်း၊နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကိုး ကွယ် ယုံ ကြည် သူတိစွာ အိန္ဒိယ အရပ်ဒေသ မာနီထိုင်သူတိဖြစ်တေ။ လောကတခုလုံးမာဟိရေ စုန်း၊နတ်များ ကို အုပ်ချုပ်ရေ &quot;ထိုရိုင်း&quot;နာမည်ဟိ နတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ အာကာ ဘုံမာ နိန်ရေ။ ယင်းနတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ ယင်းရို့အား ကောင်းကျိုး၊ဆိုးကျိုးကို ပေးစွန်းနှိုင်ရေဆိုပနာ ယုံကြ်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt; [[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား]]ရို့မာ နီရာ ဒေသ နန့် လိုက်ပြီးကေ ဘာသာ စကား အ နည်းငယ် ကွဲပြားမှု ဟိပြီးး ယင်းကို (၆)အုပ်စု အနိန်နန့် ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ ရိုင်းမာ၊ နောက်ဆာ၊ဒိုမ်ရောင်၊ နောက်ကော့၊ ဆုန်မာနန့် တင်ဆာ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ မျိုးနွယ်စုကြားမာ နောက်ဆာစကား စွာ တင်ဆာ စကားနန့်အများဆုးံတူညီရေ အပြော များဆုံး ဖြစ်တေ။ မြို ရို့မာ ကြာမာကိုယ်ပိုင်စာပီ ဟိရေ။ လာတင်အက္ခရာနန့်ဆင်တူစွာ ရေ။ မြိုလူမျိုး ရို့၏ ဘာသာစကားနန့် ရိုးရာ ဓလိ့ရို့စွာ တောင်ပိုင်း ချင်း တိနန့် ပိုပြီးကေ တူညီမှုများရေ။

== မြိုလူမျိုးရို့ဘာသာစကားဆက်နွယ်မှု ==
၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ LSDO အသင်းမှ ဘာသာဗေဒစစ်တမ်းအဖြစ် စကားလုံးတိအားကောက်ယူကာ နှိုင်းနိူင်းခြင်းကိုပြုလုပ်ခလေ ရေ။ ယင်းချင့်အပြင်မြိုဘာသာစကားအထဲမှ ဒေသိယဘာသာစကား(၆) မျိုး လောက်ကိုလိ့လာကာ အရာချင်းဘာသာစကားတိ နန့်နှိုင်းနိူင်းလိ့လာခြင်းအားပြုလုပ်ဗလင်ရေ။ မြိုဧ့ဘာသာဗေဒကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 mro ဖြစ်လီရေ။ ပညာသျှင်တိက Mo-roo- sa စကား ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်&lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal,1798 . Edited by Willem Van Schendel, 1992. p.65,67..&lt;/ref&gt;၊Mro စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊Mru  စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်&lt;ref&gt;Ethnology of India .,R.G.Latham, 1997, P,88..&lt;/ref&gt;G.H.Luce,1986-Phases of Pre-Pagan Burma Languages and History( Volume.II)မာ Mru Words မြိုဘာသာစကားဝေါဟာရ  ၊Toung Mru စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အရီးအသားခြားနားစွာ ဖော်ပြကတ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ LDSO မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ Mrusa (Buthidaung), Mrusa (Ponnagyun), Mrusa(Maungdaw), Mrusa(Dowpreng-bgldsh-Tauk Para), Mrusa (Sungma-bgldsh-Tuktong Para), Mrusa (Anok-bgldsh-Noa Para) ဟု ကောက်ခံခြင်းပြုကတ်လီရေ။ ထိုဒေသိယ ဘာသာစကားတိ အကြားမာ တူညီ/ကွဲခြားမှု ၈၁%-၉၅% အကြားဟိရေဆိုလီရေ။ မြိုနန့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်ဟိ Anu(Tuikinalong), [[ေခါင်ဇိုချင်း|ခေါင်ဇိုချင်း]]Hkongso (Lakinwa) ISO 639-3 anl ရို့အကြားမာ ၆၄%-၇၃% အထဲတူညီလီရေ။ ဒေနိ ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ချင်းပြည်နယ် အထဲဟိ ခမီအုပ်စုဝင်ဘာသာ စကား (ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိက Ethnologue Language of the World မှတ်တမ်း အရ Mro-Khimi ဟုမှတ်တမ်း တင်ထားပြီးသား ဘာသာစကားကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 cmr ဖြစ်တေ)များဖြစ်ရေ (Areong, Wakung,Likhy,Xena, Xangtau, Rengsa, Khenlak, Sangtha) ဒေသိယ ဘာသာစကားတိနန့် ၁၃%  တူညီမှုဟိရေ။ဒေ Mro-Khami စွာ ခမီ၊ခူမီး အုပ်စုဝင်တိအဖြစ် ပညာသျှင်တိက ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ရေ။ မြို,မြူ လူမျိုး ဘာသာစကား၊ ခူမီး (ISO 639-3 cnk) ရို့နန့် ၂၂%-၄၂% အထိတူညီပြန်ရေ။ လက်၊ အိမ်၊ဆင်၊ ရေ၊ လေ၊လေး၊ခေါင်း၊ ကျောက် စရေ ဝေါဟာရ စကားလုံး စွာ ချင်း၊ မြို၊ ခမွီး( ခမီ၊ ခူမီး)၊ သက် ရို့ ဘာသာ စကား ဆင်တူကြောင့် (Dr.E. Forchhammer, 1882) သူ၏ မှတ်တမ်း Notes on the Languages and Dialects spoken in British Burma ,PP,9 မာဖော်ပြထားရေ။ &lt;ref&gt;Notes on the Early History ,The Geography,The Languages &amp; Dialects, The Brahman &amp; Sanskrit Literature, of British Burma, ( Em.Forchhammer,Ph.D,1883-85).&lt;/ref&gt;အရာချင်း မျိုးနွယ်တိနန့်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက်ချင်း အနွယ်ဝင်များအကြားကိုယ်ထွတ်မာ မြောက်ပိုင်းနန့်အလယ်ပိုင်းချင်းမျိုးနွယ်စုတိထက် ဘာသာစကား ကွာခြားချက်ရာခိုင်နှုန်း မြင့်မားရေ။ (Chin Dialects Lexical Result, 2011,LSDO) အသုံးအနှုန်းတိမာ LSDO ဧ့အရီးအသားကိုရာတိုက်ရိုက် ဖော်ပြပါရေ။

== မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း ==
မြိုလူမျိုးရို့မာ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း(၁၀၀)ကျော်လောက်ဟိရေဆိုပနာ အဆိုဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း (၅၇) မျိုးလှောက်သာ ရှာဖွီတွိဟိရကတ်ေား၊ ယင်းအထဲမာလည်း အမှန်အကန် အား ဖြင့်ဟိနိန်ရေ မြိုမျိုးကွဲထွက်ဖို့ (၃၀) ဖြစ်ကြောင်းအဆိုဟိကတ်တေ  ဟု ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် (စာမျက်နှာ-၃၅) မာဖော်ပြထားရေ။ ၁၈၇၉-ခုနှစ်က British Burma Gazetteer စာအုပ် (စာမျက်နှာ-၄၂၅ ) မာ  Fifteen clans of Mro named -မြို မျိုးကွဲပေါင်း (၁၅) မျိုးတွိဟိကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer Vol.ll in 1879 , P. 425&lt;/ref&gt; ဒေစာအုပ်မာဖော် ပြချက်စွာ ခမီ သို့မဟုတ် ခူမီး ရို့မျိုးကွဲတိနန့် မားဖော်ပြခြင်းဖြစ်နှိုင်ပါစွာ အကြောင်းမာ ပါမော က္ခ‌ဒေါက်တာ Lorenz.G. Loffler ဧ့ သုတေသနပြု စာအုပ်ကြီးဖြစ်ရေ &quot; Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;ref&gt;L.G. Loffler. 2012.Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;/ref&gt; မာ မြိုလူမျိုးကွဲပေါင်း ၁၀၀ ကျော် အထိဖော်ပြထားကြောင်းဖြစ်ပါရေ။ စာအုပ် စာပီများမာ   ဖော်ပြရီးသားချက်တိစွာ သုတေသနပြုသူတိ၊ သမိုင်းဆရာရို့က လက်လှမ်းမီ စွာအထိသာ ရီးသားပြုစုကတ်တေကြောင့် အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါလာ ခြင်းဖြစ်လိမေ။ ကိုယ့် ကိုယ်မာပင် ဂုထိတိုင်စိသားကိုက် ဖော်ပြဖို့မလွယ်ကူပါ၊၊ မြိုလူမျိုးစွာ လူဦး‌ရီနည်းသလောက် မျိုးကွဲများပြားရေ။ ဂုချိန်ခါ ကိုယ့်လက်လှမ်းမီသမျှလိ့လာရာမာ မြိုမျိုးကွဲများ (၈၃) မျိုးကိုရာ ရှာဖွီလိ့လာ တွိဟိရေ။ ယင်းရို့မာ-၁။ ပလောင်ဒို ၂။ တင်မ်တူ ၃။ ဆွေ၄။ ဆာမ်လာမ်၅။ ပြန့်စာ ၆။ ဆင်ကာလ်စာ ၇။ ဘွေမာ ၈။ သရိကလောင် ၉။ ခွာ ၁၀။ အာလှာမ် ၁၁။ ဒန် ၁၂။ ကုံမ့်စာ ၁၃။ ဒိန်တင့် ၁၄။ ဘွေတိန် ၁၅။ မာလှာမ်မာ ၁၆။ နိုနှာမ် ၁၇။ နိုလှာမ် ၁၈။ ကုမ့်စာ ၁၉။ ပေးနှာမ့် ၂၀။ ပြန်မ်ဆင် ၂၁။ ခိုင်စာ ၂၂။ ဆင်ရိုးစာ ၂၃။ ကြောင်ဝေ့စာ ၂၄။ ပေါင့်စာ ၂၅။ ငါ့မာ ၂၆ ။ ဟန်းလာ့ ၂၇။ ယောမ့်၏ ၂၈။ ပက်တိယာ ၂၉။ ဆင်ပြော့စာ ၃၀။ လန်းပြွေစာ ၃၁။ ရွေ့စာ ၃၂။ မရာစာ ၃၃။ ဖလောင် ၃၄။ တာမ်ဆင် ၃၅။ ရဟစာ့ ၃၆။ တိန်မ်ကမ် ၃၇။ မင့်စာနှာမ် ၃၈။ နာမ့်သဟိန်း ၃၉။ နာမ့်ဆစာ ၄၀ ။ ဟွာမာ ၄၁။ ပုလ်စာမ့် ၄၂။ ရုံမ်ထူတင့် ၄၃။ ပေါင်မိတင့် ၄၄။ မေ့မတင့် ၄၅။ ရန့်လိပ်ဖ်စာ ၄၆။ ခုံမ်စာ ၄၇။ ရန်မိတ်စာ ၄၈။ လင့်စားတင့် ၄၉။ တောင်န် တင့် ၅၀။ ယာမ့်မာတင့် သို့မဟုတ် ယာမ်မာဆောင်အိုင်မ်းတင့် ၅၁။ တာမ်ဆာ ၅၂။ ရိုမ်စာ ၅၃။လိင်မ် ကန့်စာ ၅၄။ ရပေါစာ ၅၅။ ရုံမ်ထူ ၅၆။ ငါ့ရွာ့ ၅၇။ နာမ့်ဖန်ဒန် ၅၈။ အွေထနိ့ဒန် ၅၉။ စတုဒန် ၆၀။ ရောင့်ဒိမ့် ၆၁။ ဒက်ဒိမ့် ၆၂။ နှာမ်ဒေါင့်မ် ၆၃။ ပလက်ဆင် ၆၄။ ဝင့်ကို ၆၅။ ဒန်ပရာမ့်နှာမ့် ၆၆။ ကွိုင်စင့်မ် ၆၇။ ရန်စာ ၆၈။ အောမ်စာမ့် ၆၉။ ဆာရမ်စာ ၇၀။ စတု ၇၁။ တိန်စာ ၇၂။ ရန်တိန်စာ ၇၃။ နှာမ်ဒင်စာ ၇၄။ ပက်ဆရွမာ ၇၅။ ကြောင်ထော်စာ ၇၆။ တိန်မာ ၇၇။ မရာမ် ၇၈။ ပေါင်မိ ၇၉။ တောင်ဝ ၈၀။ စီတုန့်မာ ၈၁။  ရန့်ဖာလ်စာ ၈၂။ ထက်ကြောင်စာ ၈၃။ ကွီဆန့်စာ  ရို့ ကို လက်တလောလိ့လာတွိဟိထားပါရေ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မြိုကရာမာစာပီအက္ခရာ  |     မြိုအက္ခရာ | မြိုရောမအက္ခရာ  |  မြန်မာအက္ခရာ
|𖩡
|𖩐𖩍𖩖𖩒𖩝𖩁 𖩅𖩖𖩑𖩁
|1
|Pawng down
|၁
|ပလောင်ဒို
|-
|𖩢
|𖩀𖩆𖩎 𖩀𖩑
|2
|Tamtu
|၂
|တာမ်တူ
|-
!𖩣
!𖩔𖩑𖩊
!3
!Sui
!၃
!ဆွေ
|-
!𖩤
!𖩔𖩆𖩎 𖩍𖩘𖩎
!4
!Sam Lem
!၄
!ဆာမ်လာမ်
|-
!𖩥
!𖩐𖩓𖩘𖩏 𖩋𖩖
!5
!Pren cha
!၅
!ပြန့်စာ
|-
!𖩦
!𖩔𖩆𖩁 𖩌𖩆𖩓 𖩋𖩖
!6
!Sankar cha
!၆
!ဆင်ကာလ်စာ
|-
!𖩧
!𖩄𖩒𖩊 𖩎𖩆
!7
!Bawi ma
!၇
!ဘွေမာ
|-
!𖩨
!𖩉𖩘𖩓 𖩌𖩍𖩒𖩁
!8
!Helklawng
!၈
!ဟြိကလောင်
|-
!𖩩
!𖩈𖩒𖩗
!9
!Khuai
!၉
!ကွဇ်
|-
|𖩡𖩠
|𖩆 𖩒𖩆𖩗
|10
|Alaou
|၁၀
|အလှာမ်
|-
|𖩡𖩡
|𖩅𖩆𖩁
|11
|Den
|၁၁
|ဒန်
|-
|𖩡𖩢
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|12
|Küm cha
|၁၂
|ခုမ်စာ
|-
|𖩡𖩣
|𖩅𖩊𖩁 𖩀𖩆𖩁
|13
|Ding tang
|၁၃
|ဒိန်တင့်
|-
|𖩡𖩤
|𖩄𖩒𖩊 𖩀𖩊𖩁
|14
|Bawi tin
|၁၄
|ဘွေတိန်
|-
|𖩡𖩥
|𖩎𖩒𖩆𖩗 𖩎𖩆
|15
|Ma laua ma
|၁၅
|မလှာမ်မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩏𖩑𖩁 𖩏𖩆𖩗
|16
|Nowng nau
|၁၆
|နို့နှာမ်း
|-
|𖩢𖩧
|𖩏𖩖𖩁 𖩍𖩆𖩊
|17
|Nowng lai
|၁၇
|နို့လှာမ်
|-
|𖩢𖩨
|𖩌𖩑𖩎 𖩋𖩖
|18
|Kumcha
|၁၈
|ကုမ့်စာ
|-
|𖩡𖩩
|𖩐𖩘 𖩏𖩆𖩗
|19
|Pe nau
|၁၉
|ပေ့နှာမ့်
|-
|𖩢𖩠
|𖩐𖩓𖩘𖩎 𖩔𖩆𖩁
|20
|Phren sang
|၂၀
|ပြန်မ်ဆင်
|-
|𖩢𖩡
|𖩈𖩘𖩁 𖩋𖩖
|21
|Khin cha
|၂၁
|ခိုင်စာ
|-
|𖩢𖩢
|𖩔𖩆𖩁 𖩓𖩑𖩖 𖩋𖩖
|22
|Sang rü cha
|၂၂
|ဆင်ရို့စာ
|-
|𖩢𖩣
|𖩌𖩓𖩝𖩁  𖩗𖩖𖩊 𖩋𖩖
|23
|Krawng uai cha
|၂၃
|ကြောင်ဝေ့စာ
|-
|𖩢𖩤
|𖩐𖩒𖩏 𖩋𖩖
|24
|Pawn cha
|၂၄
|ပေါင့်စာ
|-
|𖩢𖩥
|𖩁𖩆 𖩎𖩖
|25
|Nga ma
|၂၅
|င မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩉𖩘𖩁 𖩍𖩆
|26
|Hlen la
|၂၆
|ဟန်းလာ့
|-
|𖩢𖩧
|𖩂𖩝𖩎 𖩓𖩘
|27
|Jawm re
|၂၇
|ယောင့်မ်ရဲ
|-
|𖩢𖩨
|𖩐𖩆𖩌 𖩀𖩘𖩂
|28
|Pak tai
|၂၈
|ပက်တိယာ
|-
|𖩢𖩩
|𖩔𖩆𖩁 𖩆𖩓𖩖 𖩋𖩖
|29
|Sang phro cha
|၂၉
|ဆင်ပြောစာ
|-
|𖩣𖩠
|𖩒𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩊 𖩋𖩖
|30
|Hleng phrui cha
|၃၀
|လိုင်းပြွေစာ
|-
|𖩣𖩡
|𖩓𖩑𖩊 𖩋𖩖
|31
|Rui cha
|၃၁
|ရွေ့စာ
|-
|𖩣𖩢
|𖩎𖩓𖩆𖩏 𖩋𖩖
|32
|Mara cha
|၃၂
|မရာစာ
|-
|𖩣𖩣
|𖩇𖩖 𖩍𖩒𖩁
|33
|Pha lawng
|၃၃
|ဖလောင်
|-
|𖩣𖩤
|𖩀𖩒𖩊 𖩔𖩆𖩁
|34
|Tai sang
|၃၄
|တာမ်ဆင်
|-
|𖩣𖩥
|𖩓𖩆 𖩉𖩆 𖩋𖩖
|35
|Ra ha cha
|၃၅
|ရဟစာ
|-
|𖩣𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩌𖩘𖩁 
|36
|Tim khen
|၃၆
|တိမ်ကန်
|-
|𖩣𖩧
|𖩎𖩆𖩁 𖩋𖩖 𖩏𖩆𖩗
|37
|Mang cha nau
|၃၇
|မင့်စာနှာမ်
|-
|𖩣𖩨
|𖩏𖩆𖩎 𖩀𖩆 𖩔𖩊𖩁
|38
|Nam ta sheng
|၃၈
|နန့်မ်သဟိန့်
|-
|𖩣𖩩
|𖩏𖩆𖩎 𖩔𖩆 𖩋𖩆
|39
|Nam sa cha
|၃၉
|နန့်မ်ဆစာ
|-
|𖩤𖩠
|𖩉𖩒𖩗 𖩎𖩆
|40
|Hua ma
|၄၀
|ဟွာမာ
|-
|𖩤𖩡
|𖩐𖩑𖩓 𖩋𖩘𖩏
|41
|Pur chan
|၄၁
|ပုလ်စာမ့်
|-
|𖩤𖩢
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 𖩀𖩆𖩁
|42
|Rüm thu tang
|၄၂
|ရုံမ်ထူတင့်
|-
|𖩤𖩣
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊 𖩀𖩆𖩁
|43
|Phawn mi tang
|၄၃
|ပေါင်မိတင့်
|-
|𖩤𖩤
|𖩎𖩘 𖩎𖩆 𖩀𖩆𖩁
|44
|May ma tang
|၄၄
|မေ့မာတင့်
|-
|𖩤𖩥
|𖩓𖩆𖩁 𖩒𖩊𖩐 𖩋𖩖
|45
|Ren lip cha
|၄၅
|ရန်လပ်ဖ်စာ
|-
|𖩤𖩦
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|46
|Kowm cha
|၄၆
|ခင်မ်စာ
|-
|𖩤𖩧
|𖩓𖩘𖩁 𖩎𖩊𖩅 𖩋𖩖
|47
|Ren mit cha
|၄၇
|ရန်မိတ်စာ
|-
|𖩤𖩨
|𖩍𖩆𖩁 𖩋𖩆 𖩀𖩆𖩁
|48
|Lang chah tang
|၄၈
|လင်းစားတင့်
|-
|𖩤𖩩
|𖩀𖩒𖩏 𖩀𖩆𖩁
|49
|Tawn tang
|၄၉
|တောင်မ်တင့်
|-
|𖩥𖩠
|𖩂𖩆𖩎 𖩎𖩖 𖩀𖩆𖩁
|50
|Yam ma tang
|၅၀
|ယာမ့်မာတင့်
|-
|𖩥𖩡
|𖩀𖩆𖩎 𖩔𖩆
|51
|Tam sa
|၅၁
|တာမ်ဆာ
|-
|𖩥𖩢
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|52
|Rown cha
|၅၂
|ရိုမ့်စာ
|-
|𖩥𖩣
|𖩒𖩊𖩎 𖩌𖩘𖩏 𖩋𖩖
|53
|Lim ken cha
|၅၃
|လိမ်ကန့်စာ
|-
|𖩥𖩤
|𖩓𖩆 𖩐𖩒 𖩋𖩖
|54
|Ra paw cha
|၅၄
|ရပေါစာ
|-
|𖩥𖩥
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 
|55
|Rüm thu
|၅၅
|ရုံမ့်ထူ
|-
|𖩥𖩦
|𖩁𖩆 𖩓𖩆𖩗
|56
|Nga rua
|၅၆
|ငရွာ
|-
|𖩥𖩧
|𖩏𖩆𖩎 𖩇𖩘𖩏 𖩅𖩘𖩁
|57
|Nam fan den
|၅၇
|နန့်မ်ဖန်ဒန်
|-
|𖩥𖩨
|𖩑𖩊 𖩕𖩝𖩏 𖩅𖩘𖩁
|58
|Uih tawn den
|၅၈
|အွေထွန်းဒန်
|-
|𖩥𖩩
|𖩔𖩆 𖩀𖩑 𖩅𖩘𖩁
|59
|Stu den
|၅၉
|စတုဒန်
|-
|𖩦𖩠
|𖩓𖩝𖩁 𖩅𖩊𖩎
|60
|Rawng dim
|၆၀
|‌ရောင့်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩡
|𖩅𖩆𖩌 𖩅𖩊𖩎
|61
|Dak dim
|၆၁
|ဒက်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩢
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁
|62
|Nam down
|၆၂
|နန့်မ်ဒေါင်
|-
|𖩦𖩣
|𖩐𖩒𖩆𖩌 𖩔𖩆𖩁
|63
|Plap sang
|၆၃
|ပလက်ဆင်
|-
|𖩦𖩤
|𖩗𖩆𖩁 𖩌𖩖
|64
|Win kaw
|၆၄
|ဝင့်ကို
|-
|𖩦𖩥
|𖩅𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩆𖩎 𖩏𖩆𖩗
|65
|Den pram nau
|၆၅
|ဒန်ပရာမ့်နန့်မ်
|-
|𖩦𖩦
|𖩌𖩜 𖩋𖩘𖩏
|66
|Kuai chen
|၆၆
|ကွာမ်စင့်
|-
|𖩦𖩧
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|67
|Rown cha
|၆၇
|ရိုမ်စာ
|-
|𖩦𖩨
|𖩒𖩎 𖩋𖩘𖩎
|68
|Om chem
|၆၈
|အောမ်စာမ့်
|-
|𖩦𖩩
|𖩔𖩓𖩘𖩁 𖩋𖩖
|69
|Saren cha
|၆၉
|ဆာရမ်စာ
|-
|𖩧𖩠
|𖩔𖩆 𖩀𖩑
|70
|Stu
|၇၀
|စတု
|-
|𖩧𖩡
|𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|71
|Tin cha
|၇၁
|တိန်စာ
|-
|𖩧𖩢
|𖩓𖩘𖩁 𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|72
|Ren tin cha
|၇၂
|ရန်တိန်စာ
|-
|𖩧𖩣
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁 𖩋𖩖
|73
|Nam down cha
|၇၃
|နှာမ်ဒင်စာ
|-
|𖩧𖩤
|𖩐𖩆𖩌 𖩔𖩆 𖩓𖩆𖩗 𖩎𖩖
|74
|Pak sa rawu ma
|၇၄
|ပက်ဆရွမာ
|-
|𖩧𖩥
|𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩝 𖩋𖩖
|75
|Krawng taw cha
|၇၅
|‌ကြောင်ထော်စာ
|-
|𖩧𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩎𖩆𖩁
|76
|Theng ma
|၇၆
|တိန်မာ
|-
|𖩧𖩧
|𖩎𖩓𖩆𖩏
|77
|Mran
|၇၇
|မရာမ်
|-
|𖩧𖩨
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊
|78
|Pawng mi
|၇၈
|ပေါင်မိ
|-
|𖩧𖩩
|𖩀𖩒𖩁 𖩗𖩆
|79
|Tawn wa
|၇၉
|‌တောင်ဝ
|-
|𖩨𖩠
|𖩔𖩊 𖩀𖩑𖩁 𖩎𖩖
|80
|Situng ma
|၈၀
|စီတုန့်မာ
|-
|𖩨𖩡
|𖩓𖩘𖩁 𖩇𖩖𖩓 𖩋𖩖
|81
|Reng fowr cha
|၈၁
|ရန့်ဖာလ်စာ
|-
|𖩨𖩢
|𖩐𖩒 𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩖
|82
|Paw krawng cha
|၈၂
|‌ထက်ကြောင်စာ
|-
|𖩨𖩣
|𖩌𖩑𖩊 𖩔𖩘𖩁 𖩋𖩖
|83
|Kui Chen cha
|၈၃
|ကွီဆန့်စာ
|}
ဧပိုင် မျိုးကွဲများပြားစွာအလျောက် ခရီးလားရေအခါမာ ကျေးရွာတရွာ သို့ ဝင်ကေ ယင်းရွာမာ ကိုယ့်အမျိုး ဟိမဟိကို မီးမြန်းရရေ အမျိုးတူ ဟိပါက ယင်းအိမ်မာတည့်ခိုလိဟိရေ အိမ်ရှင် ရို့က လည်း ကိုယ့်အမျိုးရောက်လှာရေ ဧစွာအား ပျုငှာ စွာ ဧည်းဝတ်ပြုရရေ။ အမျိုးမဟိပါက ကျေးရွာ လူကြီးအိမ်မာ တည့်ခိုလိဟိရေ။ ချစ်စရာဓလိ့မာ ကျေးရွာတရွာမာ ရောက်လှာ ရေ ဧစွာ စွာ  ကိုယ့်အမျိုး မဟုတ်ရေ်လည်း အိမ်နီးချင်း တိက ဟင်းပွဲ တပွဲ နန့် ထမင်းပုကန်တခု ဧည်းစွာတည့်ခိုရေ အိမ်ကို ပီးပို့ လေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဧစွာ အိပ်ရန် ရိုးရာခြုံထည်စောင် လည်း ပို့လေ့ဟိကတ်တေ။

== ဘာသာ သာသနာ နန့် စာပီ ==

မြိုလူမျိုးရို့၏  Krama-ကရာမာ ဘာသာ သာသနာ ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်း စွာ ဘင်္ဂလားဒေရ် ့စစ်တကောင်းခရိုင်၊ခမောင်းဖြူကျေးရွာမာ နီထိုင်ရေ ဦးမာန်ဆိန်း (Man Chien )ဧ့ ဇနီးဒေါ် (Arue Tun Te) စွာ တောထဲကို ထင်းခြွီလားရာ အတောင်ပံပါရေ အာကာတမန်တော်တပါးကို မြင်ခပြီး မကြာခင်အချိန်မားမာ ပဋ္ဋိသနေ​္ဒစွဲနိန်ရေ။ Arue Tun Te စွာ ကိုးလလွယ် ဆယ် လမွေး ပြီး သားယောက်ျားကိုဖွားမြင်ခရေ။ ထိုသားကို Manley မန်လေ ဟုအမည်ပီးလေဧ့။ Manley Mro-မန်လေမြို စွာ ငယ်စဉ်ကပင်ပင် သူတိနန့်မတူရေ အတွိအခေါ်၊ အ မြော် အမြင်ဟိသူ တယောက်ဖြစ်စွာ ရာမက ဉာဏ်ရည် ထက်မြတ်သူ တဦးလည်းဖြစ်တေ။ မိဘနှစ်ပါးစွာ သူရို့၏ သားဖြစ်သူ &quot;မန်လေ ကို ပညာတတ်ကတ်ီးဖြစ်ချင်ရေ ကြောင့် ဘင်္ဂလား ဒေရ့်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းပြည်နယ်၊ (Slogute or I cha school ria) နာမည်ဟိကျောင်းတော်မာ ပညာသင်ယူရန်စေလွတ်ခစွာ မန်လေ စွာဉာဏ်ပညာထက် မြတ်သူ တယောက်ဖြစ်ကေလေ့ ငိုက်ကျာ ရေ သူငယ်တယောက်ဖြစ်ရေ။ သူ၏ဆရာ/မများသင်ပီးရေ ကျောင်းစာကိုစိတ်မဝင်စားဘဲ တောထဲကို သာ နိစိုင်နိတိုင်း လားတတ်ပြီး တရက်မာ စာသင်ခန့်ထဲမာ အိပ်ပျော်နေစဉ် အိပ်မက်ထဲ မာ အာကာတမန် ဟုခေါ်ရေ Krama Mu Mang စွာ ကမ်ဘာထက်မာ မဟိရေ စာပီ တမျိုးကို မန်လေမြို အားပီးလိုက်ရေ။ အိပ်ရာမှ နိုးလာရေနန့် ထိုစာပီ ကို ရီးလီရေ။ ထို စာပီ ဧ့နာမည်မာ မြို စာပီတမျိုးဖြစ်ပြီးကေ (၃၁) လုံးဗျဉ်းအက္ခရာ ဟိပြီးကေ (၃၁) ဗျဉ်းအက္ခရာရေ လူ့ဘုံ၊ နဂါးဘုံ၊ နတ်ဘုံ၊ ဗြဟ္မာဘုံ စရေ ဘုံအဆင့်ဆင့်မှ တစ်ခုကျ ယူလာပြီးကေ ဗျဉ်းအက္ခရာ (၃၁) လုံးကို အာကာတမန်က မန်လေးမြိုအား (မြို ကရာမာ)စာပီနန့် တတူ (မြို ကရာမာဘာသာ တရား )လည်း စတင်ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ထိုစာပီ ကို ရဟိရေနန့် မန်လီရေသူ၏မူလ ဉာဏ်ရည်ထက် ပညာကြွယ်ကိုယ်တက်ရေ။ သူ၏ဆရာ ကစာတကြောင်း သင်ပီးလျှင် နှစ်ကြောင်း ပိုရရေ။ နမူနာ- သူ၏ဆရာစွာ သူ့ကိုစာမသင်ပီးခင်ကပင် ယှိ့မှာ သင်ယူရဖို့ သင်ခန်းစာတိကို ကြိုသင် သိဟိနိန်ယာဖြစ်တေ။
ယင်းပိုင်ပညာထက်မြက်ပြီး မကြုံစဖူးရေ အရာတိကို ကြုံတွိနိန်ရရေ ကျောင်းဆရာစွာ အံ့ဩ ပြီး ''မန်လေး''ကို ကျောင်းထုတ် လိုက်လီရေ။ ထိုကျောင်းကနိန်ပနာ ထွက်ပြီး မွီးရက်မြေ ကိုပြန်လာရေ။ သူ၏ဇတိမြေရပ်ဒေသကို ရောက်လှာစွာနန့် သူမွီးဖွားခရေ အိမ်နီရာမာ ဘုရားကျောင်း ဆောက်လုပ်ဖို့ မိဘ နှစ်ပါး ထံတောင်းဆိုခရေ။ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်မာ သူတိမမြင်ဖူးရေစာပီ များ၊ အတွိအခေါ်အပြောအဆိုတိနန့် ပြည့်စုံရေ''မန်လေး''ကိုလရူးဟုခေါ်ခကတ်တေ။ တရက်မာသူ၏ မိခင်ကသူ့ကိုနောက် ကျောပို့ရန်ငြင်းဆိုရာ အတိတ်ဘဝဟောင်းက သူစွာဂဏန်းဖြစ်ခဖူးရေအကြောင်းကိုဖွင့်ပြောလိုက်လီရေ။ ဧပိုင်ပင် သူစွာ ကြီးပြင်းလာယား တောနက်ကြီးထဲမာ တရားထိုင်ဗျာယ်နီလေဧ့။ ရက်၊ လ၊ ကကောင်းကြာ သူတရားထိုင်နီစဉ် ဝမ်းဆာလာရေအခါ ကျားကြီးတကောင်က ပန်းတပွင့် ကိုးလာဆက်ပိုင်က်ရေ။ ထိုပန်းပွင့်ဧ့ အမွှီးအနံ့ကြောင်း ဝမ်းမဆာတော့ပါ၊၊ ''မန်လေး'' စွာ တရားထိုင်ယင့်အချိန်ကြာမြင့်နိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ခရီး ထွက်ရန် တရား ထိုင်ရာမှ ထွက်ခွာပြီး (Spark) ဟုခေါ်ရေ ချောင်းကိုရေဖြတ်ကူးနေစဉ် အာကာတမန်တော်က သူ၏ လက် နှစ်ဖက်ကိုကိုင်ကာ ကူညီလိုက်ရေ။ ''မန်လေး'' ကိုပန်းဆက်ပိုင်က်ရေကျားကြီးကလေ့တဖက်ကိုင်းထိကူပြီးဖီးအန္တရာယ်တိကိုကာကွယ်ပီးရန်စောင့်ယှောက်လိုက်ပါခပါ။ စွာ [[ကီမိုတောင်]] ဘက်ကို ခရီးလားလိုစွာဖြစ် လို့ တော၊တောင်ကို ဖြတ်ကာ ချင်းပြည်နယ်၊ [[ပလက်ဝမြို့]]နယ် အုန်းသီးဝရွာ သို့ ရောက်ခဖူးရေဟုသိရရေ။
ယပြီးနောက် ပလက်ဝမြို့နယ် ဆမီးကျေးရွာမာနေ ထိုင်ရေ မြိုလူမျိုး Aman  ဆိုသူတဦးနန့် တွိဆုံ စကားပြော ဖြစ်ခရေ။ ထို ''Aman'' အမန် ဆိုရေ လူစွာ ပုဏားကျွန်းမြို့နယ် [[အထက်မြတ်လှဲရွာ|အထက်မြတ်လှဲ]]ရွာ မာ ဒေနိ(၂၀၁၃) နှစ်ထိ အသက်ရှင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ''အမန်း'' ကို ''မန်လေး'' ကဘိသိတ်တန်ခိုး ပီးဖို့ နန့် (ကရာမာ) သာသနာပြုဆရာ လုပ်ဖို့ တိုက်တိုးရေ။ သူစွာ အရက်သေစာစိကေချေရေက်စားအတွက်နန့် သူ၏ ဆန္ဒကိုငြင်းဆိုလိုက် ရေ။
ယကေလေ့သော့ မန်လေး စွာ သူပထမဆုံးတွေ့ ဆုံခရေအမန်းကို သူ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းအတွက် တောဆီး ပညာနန့် ကောင်းစားဘို့ရန် ဘိသိတ်ပီးလိုက်ရေ။ ပထမ ဆုံး နန့် နောက်ဆုံး တွိဆုံ ခဲ့ရေ အမန်း ဧ့နုတ်ထွက်ဆိုချက်စွာ သူစွာ အရပ်အမြင့် ၆ ပေဟိပြီးး မန်လေး စွာ အရပ် ၅ ပေကျော်ရာဟိရေ။ ယကေလေ့သော့ ပြိုင်တူ ရပ်ကေ မန်ချေကအရပ်ပိုရှည် ရေလို့ ဆိုရေ။
မန်လေး စွာ နောင်လာလတ္တံမာ ပွင့် တော်မူဖို့ အရိမေတေ္တယျ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ ယင်းရို့၏ ဘုရားသျှင် အစစ်အမှန် ဖြစ်လီဖို့ဟုဆိုရေ။ ထို အဆိုအရ အရိမတ္တေ ယျမြတ်စွာဘုရားအား မြိုရို့ ဖူးမြော်နိုင်ဖို့ အလို့ ငှာ (Krama ကရာမာ ဘာသာအားယုံကြည် ကိုးကွယ်ကတ်ရန် ရည်ရွယ်လို့ သိကြားမင်း က မန်လေး ဆိုသူ ပုဂိုလ်တဦးအား တမန်တော်အဖြစ်စေ လွှတ်ခစွာ''။''&lt;ref&gt;12.	Mro-A Typeface for Mro A Chittagong Hill Tract Language Script&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morphosyntactic Analysis of Mro Language&lt;/ref&gt;

== မြိုစာပီ ==

[[မြိုအက္ခရာ]] စာပီစွာ ၁၉၈၀ခုနှစ် မာ တမန်တော် မန်လေးမြို က တီထွင်ပီးခရေ။ ထိုစာပီကို တဟုန်ထိုး သင်ကြားကာ ဖတ်စာအုပ် အတန်း(၃) တန်းထိ ထုတ်ဝီထားဟိရေ။ ထို မြို စာပီ စွာ တိုင်းရင်းသားစာပီမာပါဝင်ရေရာမက ကမ္ဘာ့စာပီမာ [[UNESCO]] [[ယူနက်စကို|ယူနစ်စကို]] မှ ၂၀၁၀ခုနှစ် ဂျုန်လမာမြေ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]ပေါ်မာ မပေါ် မဟိရေ မြိုစာပီကို အသိအမှတ်ပြုထားခရေ။&lt;ref&gt;JTC1/SC2/WG2 N3589R
L2/09-097R
2009-10-27&lt;/ref&gt;မြိုစာ ပေ ပျောက်ဆုံးခြင်းနန့် ပြန်ပနာ ရဟိခြင်းအကြောင်းပုံပြင်သမိုင်းစွာ မြိုလူမျိုးရိုးရာနွားထိုးပွဲနန့်လည်းဆက်နွယ်မှုဟိရေ။ လွန်လီရေနှစ်ပေါင်းထောင်ချီများစွာကလူမျိုးအသီး သီးစာပီ တိကို ထာဝရဘုရားသခင်ထံကိုလားရောက်ယူ ရေအခါမြိုလူမျိုးတိက သွားမယူခပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ထာဝရဘုရားသခင်စွာ ကမ္ဘာပေါ်မာဟိရေ လူမျိုးအသီးသီးရို့၏ စာပီကို ပီးရား မြို လူမျိုး တိကို ကားမ ပီးရကပင်ာ မကောင်း ဟုဆိုကာ ထာဝရဘုရား(Thu rai ထူရိုင်း )စွာ မြို စာပီကို ငှက်ပျိုးရွက် ထက်မာ ရီးပြီး မြို လူမျိုးစုတိအတွက် [[နွား]]ကိုပီးပို့ခိုင်းရာ၊ နွားက ဝမ်းဆာပြီး ယင်း ငှက်ပျိုးရွက် ကိုစားလိုက်ရေ။ မြိုလူမျိုး များထံကို ယင်း [[စာပီ]] မရောက်ရေ အတွက် ထိုနွားကို ထာဝရဘုရားက စစ်ဆီးရာ ဝမ်းဆာလို့ စားလိုက်ကတ်ောာင်းဝန် ခံလိုက်ရေ။ ထိုနွားကို ထာဝရ ဘုရားစွာ သင်‌ ဘောသဖန်းပင်ရင်းမာချိုင်နှောင်ကာ၊ခြီထောက်ဖြင့် ကန်ချလိုက်ရေ အခါ နွားမာအပေါ်သွားတန်းကျိုးလားရေ။ ယင်းအတွက်နန့်နမျိုးနွယ်မာ ဒေနိထိအောင် အောင် အပေါ် သွားမ ဟိချေ။ ပြီးကေ သဘ်ော့ သဖန်းပင်စွာ လည်း ဖြောင့်ဖြောင့် မတ်မတ် မဟိဘဲ သဘော်သဖန်းပင် တိုင်း ယိုင်နိန်ရေကို တွိရရေ။ ထို မြိုစာပီ ကို စားလိုက်ရေ နမျိုးနွယ် တိကို မြို လူမျိုးစုတိက သီဒဏ်ပီးရေ အနိန်နန့် ရိုးရာ ပွဲတော် ကျင်းပ ရေအ ခါ ရွာလည်ခေါင်မာ နွားကို ချိုင်ပြီး ဝါးလုံး တိနန့် ပန်းဖော်ထားရေ ယဇ်ပန်လင်ဆောက်လုပ်ကတ်တေ။ ထိုယဇ်ပန်လင် ဖီးနားမာ ချိုင်နှောင်ထားရေ နွားကို ဝိုင်းကာပတ်ကာကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်လုပ်ဆောင်ခြင်းစွာ ရိုးရာ ဓလိ့ ဖြစ်လာရေ။ ထိုနွားဧ့ လျာကိုလေ့ ဓားဖြင့်ဖြတ်ကာ ဘုရားသခင်ထံကို ပူဇော်ပြ သရေ။ နွားကိုလေ့ ရိုးရာလှံဖြင့်နံချင်းပြိုင်ကို ထိုး သတ်ကတ်တေ။ ထို ကြောင်းကို H.Yamada က အဂုပိုင်ပဲ ပြန်ပနာဖော်ပြထားရေ &quot;ဘုရားသခင်စွာ လောကကိုဖန်ဆင်းတော်မူရေအခါ လူမျိုးတိုင်းအတွက် နီထိုင်ကျင့်ကြံရန် စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်းတိကို သွန်သင်ရန် နွားတကောင်ကို စီလွှတ်တော်မူရေ။ နမစွာ အယင်ဦးဆုံး ဘင်္ဂါလီများထံကိုလားပနာ အရာအရာတိအပြင် တနှစ်လျှင် တခေါက် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ သုံးကတ်ိမ် ရိတ်သိမ်းရဖို့ဆိုရေ အချက်အပါအဝင် အရာအားနုန်းကို ပြောပြခရေ။ ယပြီးနောက် နမစွာ မရူလူမျိုးတိအတွက် စာရွက်စာတမ်းကို ပစဖြင့်ကိုက်လို့ တောင်ထက်တို့တက်လားရေ။ ယကေလေ့ မွန်းတည့်ချိန်နီးလာရေအခါ ပူပြင်းလာကာ နမစွာ ဝမ်းညင်မွတ်သိပ်လာယား ပစအတွင်းမာ လျှာကိုလှုပ်ရှားမိရေ။ မကြာခင် စာရွက်စာတမ်းကို မျိုချမိလားရေ။ နမစွာ နောက်ဆုံးမှာ မရူလူမျိုးများထံရောက်ဟိလာရေအခါ တနှစ်လျှင် သုံးကတ်ိမ် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ တခေါက်သာ ရိတ်သိမ်းရဖို့ဟု ပြောပြခရေ။ ဒေညွှန်ကြားချက်တိကို မကျီနပ်ရေ မရူလူမျိုးတိစွာ ဘုရားသခင်ထံကိုလားပနာ တိုင်ခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ နမကိုခေါ်တော်မူပြီး နမစွာ အမှန်အကန် စာရွက်ကို မျိုချမိရာ မားယွင်းရေသတင်းကိုရာ ပြောပြခကြောင်း ဝန်ခံခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ ဒေအရာကိုကြားရေအခါ အလွန်အမျက်ထွက်တော်မူပြီး နမဧ့ပစကို ရိုက်တော်မူရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဒေနိန့်ထိ နများဧ့ အပေါ်ရှေ့သွားတိ ပျောက်နေခြင်းဖြစ်တေ။  ယပြီးနောက် ဘုရားသခင်စွာ မရူလူမျိုးတိအား နမကို တိုင်တတိုင်နန့်ခြည်လို့ ပတ်ကခုန်ပြီး နောက်ဆုံးမှာ သတ်ရန် အမိန့်ပီးတော်မူရေ။ ယပြီးနောက် ယင်းရို့အား မားယွင်းရေသတင်းကို ပြောပြခရေ လျှာကို ဖြတ်ယူကာ တိုင်မာ ရိုက်ထားရန် ညွှန်ကြားတော်မူရေ။ နွားတကောင်ဧ့ တတိယချထုတ်အတွင်းမာ မရူရို့စွာ ဘုရားသခင်က သူရို့အတွက် ရည်ရွယ်ထားရေ ကျမ်းစာကိုတွိဟိနှိုင်ဖို့။ ယေကေလဲဘုရားသခင်က ဒေ အချက်လွဲပြီးကေ စည်းမျှိုင်းနန့်ပတ်သက်ပနာ အရာဇာလေ့ ပြုလုပ်ပီးနိုင်ခြင်းမဟိတော့ပေ&quot;&lt;ref&gt;H. Yamada. 2019. NEGATIVE ORIGIN OF A CULTURAL TRAIT?

MYTHS OF THE LOSS OF LITERACY, P, 47-48.&lt;/ref&gt; ဟု ဖော်ပြထားပါရေ။  ခုအချိန် မာ တမန်တော် ဟုခေါ်ရေ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Manley Mro မန်လေးမြိုအနိန်နန့် ကိုယ့် လူမျိုးစာပီကို ထာဝရ ဘုရားပါးက ပြန်ပနာ ရယူ ရဟိနိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ထိုနမျိုးနွယ်တိကို သေ ဒဏ်မပီးသင့်ကြောင့် ပြောကြားခရေ။

== အမျိုးသားဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသားတိစွာ သျှောင်းထုံး ကိုးသီသပ်ကျနစွာ ထုံးကတ်တေ။ သျှောင်ထုံး မာ ဘီးစိုက်ထားလည်းဟိရေ။ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားတိစွာ ဘီးစိုက်ခြင်းအစား အဂေါင်းမာ နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည် ရေ အဝတ်ဖြူစကို[[ခေါင်းပေါင်း]]အဖြစ်ပေါင်းကတ်တေ။ သျှောင်ထုံးမာ ဆံထိုးတိလေ့ ထိုးစိုက်လည်းဟိရေ။ နားမာ လပျိုတိက ပန်းပွင့်အရဲ၊ ခြည်ပိုးအရဲကိုများရေအားဖြင့် (နပက်)ကွင်းမာ တပ်ဆင်ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ မင်းကျွန် ယောက်ျားတိကမူ နဘက်ပြားရိုးရိုးကိုပင် ဆွဲကတ်တေ။ မျက်မာပြင်ထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နဖူးထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ဆီးအရဲရောင်ဖြင့် အကွက်အ ကွင်း များ ပြုလုပ်ပနာလည်း ခြယ်သတတ်ကတ်ရေ။ လက်ကောက်၊လက်ကြပ်တိကို ဝတ်ဆင်ကတ်ရား သန္ဓာစိ ပုတီးတိကို လိုင်ဆွဲအဖြစ် တန်ဆာဆင်ကတ်တေ။ မြိုလူမျိုးတိစွာ ရှေးရှေးကခန္မာ ကိုယ် အ ထက်ပိုင်းမာအဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိကတ်တေ။ ခါးအောက်ပိုင်းမာအနံတကိုက်ကျော်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ချာကို လောကျိုက်ဗျာယ် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်းနှစ်ဖက်ကိုရှိးတစ်စ နောက် တစချပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt;ဂုချိန်ခါမာမြန်မာအမျိုးသားတိပိုင်ပင် ရှပ်အကျ်ီ နန့်ဒယောကို ဝတ်ဆင်လာကတ်တေ။ သက်ကြီးရွယ်အိုတိစွာ လက်နှစ်ဖက်မပါရေ ပက်ခုံးတဆက် တည်း ဂျပ်ခုတ်တိုက် ပုံအကျ်ီ တို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲတိမာ သာမန်အရပ်သားထက်စိကေချေအဖိုးတန်ရေ အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်လိဟိရေ။

== အမျိုးသမီးဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသမီး ရို့စွာ နောက်တွဲဆံထုံး ကို ထုံးဖွဲကတ်တေ။ ခေါင်းနောက်တတည့်မာ ဘီးကို စိုက်ထိုးလိဟိရေ။  ဆံညှပ်၊ ဆံထိုးတိနန့်လည်း တန်ဆာဆင်လိဟိရေ။ အိမ်ထောင် ဟိသူအမျိုးသမီးတိစွာ အဂေါင်း မာ အရှည်တကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ချာ  ကို ခေါင်းမာ ရစ်ပတ်လို့ နောက် ဘက်ဆံထုံးဧ့အောက်မာ ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိကတ်တေ။ နားမာကား ခေါင်းပွ အဝကျယ် နားတောင်း ကို ဆင် မြန်းလိဟိရေ။ လက်ကောက်၊ လက်ကြပ်၊ လက်စွပ်၊ ခြေချင်း၊ ရို့ကိုလည်း ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ လိုင်ဖင်းမာလည်း သန္တာစိပုတီး၊ ဒင်္ဂါးပုတီး နန့် ပုတ်စိ ပုတီးရို့ကို လည်း ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ ရှေးရှေးက မြို အမျိုး သမီးတိစွာ ကိုယ်ခန္ခာ အပေါ်ပိုင်းမာ အဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိရေ။ ခါး အောက်ပိုင်းမာမှု အနံတတောင်၊ အလျားနှစ်ကိုက်ခန့် ဟိရေ ဂျပ်ခုတ်ထည် အနက်ရောင်ကို ချက်အောက်မာပတ်လို့ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်း နှစ်ဖက်ကို ဘယ်ဘက်ပေါင်ထက်မာ အောက်ဘက်မာ နှစ်လက်မခန့် ကွဲစီပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ် ထားရခြင်းကာ ထိုင်ရာ၊လားရာမာ လွယ်ကူစီရန် ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ဝတ်ဆင်ရေအခါ ရှီးဦးစွာ ခါးမာ ကြိုးတချောင်း ချိုင်နှောင်ထားရရေ။ ပြီးမှ အဝတ်ကို အထဲကို ထိုး သွင်းကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ကိုမှ သန္တာစိခပန်းကြိုးတိကိုဝတ်ဆင်ကတ်တေ။  ပွဲလမ်းသဘင်နန့် စျီးပြုသွားရေအခါမျိုးမာ ဣန္ဒြေ လုံစီရန် အနံတတောင်၊အလျားနှစ်ကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ကို ဆင်မြန်းကတ်တေ။ အနံဘက်မှ အစနှစ်စကို ဘယ်ဘက်လက်မှ လက်က တော့ ထိုးကာ ညာဘက်ပခုံထက်မာ စုလို့ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိရေပိုင် ရှေ့ဘက်ထိချပြီး ချိတ်နန့်ထိုးပနာ လည်း ဝတ်ဆင်လ့ဟိကတ်တေ။ ရခိုင်ပြည်မာ ဘုရင်အဖြစ်ကိုပင် ရောက်ခကေလေ့ မြုံ လူမျိုးရို့စွာ ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲလာရေ လူ့ယိုင်ကျေးမှုတိကို ထွေပိုက်လိုဟန် မဟိပါ။ ယင်းအကြောင်းကို ပန်းတံမောင်နန့် သံတွဲသူဘွဲ့ အဲး&quot; မှ မြုံ (မြို)ရို့၏ သဘာဝ အသွယ်သွယ်ကို ဖော်ပြ ချက်တိမာ တနီရာမာ ထဘီတိုလောင်း၊ မြို ဘာသာမာ၊ ဝါးနားတောင်း၊ မြိုမဘာသာ၊ ဖုန်းဆိုးတောင်ကာ၊ဝါးကောက်လားရေ၊ ကျပ်ကြိုးသုံးပင်၊ လွန် သုံးပင်၊ ဇင်ချောင်းမြောက်ကို၊ လှဂတင်ရေ၊ ထုပ်လုပ်ကေလုံး၊ မြိုမရိုမာ၊ ရင်မဖုံးလေဟု ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref&gt;ရိုးမခေါ်သံ မောင်စံဖော်(စာ၁၂-၁၅)(စာ ၁၆-၁၉).&lt;/ref&gt;ဂုချိန်ခါ 'မြို'အမျိုးသမီးတိစွာ သာမန်အချိန်မာ မြန်မာအမျိုးသမီးတိကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်လာကတ်ရာ ပွဲလမ်းသဘင်ဟိမှရာ ထိုဝတ်စုံကို အပေါ်မှထပ်လို့ ဝတ်ကာ ရိုးရာဝတ်စုံအနိန်နန့် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။

== ရိုးရာသမက်တက်ပွဲ ==
‘ မြို’လူ မျိုးရို့၏ ဓလိထုံးစံအရ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာကိစ္စမာ အဓိကတာဝန်ဟိသူ မာ ကလွေသျှေ ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်တေ။
ဖခင်မဟိပါက ဖခင်ဧ့ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီက ထိမ်းမြားခွင့်ပီးနှိုင်ရေ။ လူငယ်ချင်း ချစ်ကြိုက်လို့ မင်္ဂလာပြုခြင်းဟိရေပိုင် မိဘတိက သင့်လျှော်ရေ အိမ် ထောင်ဘက်ကို ရွီးချယ်ပေးရေဓလိ့ဟိရေ။’’ မြို လူမျိုးဓလိ မာ လပျို နန့် အပျို လွတ်လပ်စွာ နီထိုင်လို့ ရပေ ဖို့ အိမ်ထောင်ဘက် က်ို လွတ်လပ်စွာ ရွီးချယ်လို့ မရပါ၊၊ မြိုမျိုးကွဲပေါင်း (၇၀) ကျော် လိ့လာသိဟိရယား ထိုအနက်မှ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး၊မယူသင့်ရေ မျိုးရိုး နန့် သစ္စာဘက် ဆိုပနာ ဟိလီ၏။ အမျိုး အချင်းချင်းယူပနာမရ၊သစ္စာဘက်ယူပနာမရ၊မယူရရေအမျိုးကိုမိဘကကေလည်းကောင်း၊ဆွီမျိုးတိကကေလည်းကောင်း တားမြစ်ရေ။ မိန့်အချေ နန့် ကလွေသျှေ ချစ်ကြိုက်ဖို့ရာ ဆိုကေ ရှီးဦးစွာ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ဟုတ်၊မဟုတ်စွာကို စနည်းနာရရေ။ တကယ်လို့ အမျိုးအချင်းချင်း ယူမိပါက ရွာမှနှင်ထုတ်လိဟိရေ။ အမျိုးဂုဏ်ကို သစ္စာဖောက်ရေ အတွက်အမျိုးမှ ပယ် ရှား ခြင်းခံ ရရေ။ သစ္စာဖက် ဆိုကေ လုံးဝ ထိမ်းမြားခွင့် ကို တားမြစ်ထားရေ ဝါခြင်းမပြုရ ငွေရီးကြေးရီး ကိစ္စမာလေ့သော့ အတိုးတောင်းခြင်းမပြုရ၊ တကယ်လို့ ဝါခြင်းပြု မိရေဘ၊ ချီးဖေသာ အတိုး တောင်းမိရေ ဆိုကေ အမင်္ဂလာ အမျိုးအပေါ်၊ မိသားစုအပေါ် ကျရောက်စီစွာ ဟု အယူဟိကတ်တေ။ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ကို သမက်တက် ပြုကေ ကလွေသျှေဘက်မှ (အသွင်းဖိုး)ကို ပီးရစွာ ထိုအသွင်းဖိုးကို ‘’မိန့်ကောင်မချေိဘရို့ ဘက်က ကိုယ့် သမီးအတွက် မင်္ဂလာကြီး(အသွင်းဖိုး) နန့် မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ကုန်ကျစရိတ်ကို သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ကလွေသျှေ ဘက်မှ တတ်နိုင်ဖို့ ကြီးဖေသာပမာဏ ကို တင်ပြကာ အပြန်အလှန် စီစပ်အနီချ ကတ်တေ။ မင်္ဂလာကြီးအနိန်နန့် ဖေသာဒင်္ဂါးအရွီအတွက် ဖြင့် သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ဂျော့ဘုရင် ဒက်ခေါင်းတိတ်ကတ်ပါ ရေဖေသာဒင်္ဂါးပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ စသည်အနိန်နန့် သတ်မှတ်ရေ။ ဖေသာဒင်္ဂါး ပြားလက်ဝယ်မဟိပါက အရာဟိရေ အိမ်တိမာ လားရောက်ဝယ်ယူကတ်ရရေ။ ယင်းပိုင် လားရောက် ဝယ်ယူထိအောင် မရဟိပါ က ယင်းဖေသာဒင်္ဂါး အပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ နှင့ ညီရေ ငွီကြေးပမာဏ ကို ပီးကတ်ရရေ။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II

PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;ယင်းချင့်အပြင် မိန့်အချေ မိဘတိအတွက် တောင်ယာလုပ်ကိုင်ရာမာ အသုံးပြုရေ ဒါးရှည် ၅ လက်၊လှံ ၇စင်းရို့ကိုပါ ပီးကတ်ရရေ။ မြိုရို့ ဓလ့ထုံးတမ်း အရ ထိမ်းမြား မင်္ဂလာ ပြုလုပ်ချိန်မှစပြီးကေ မင်္ဂလာတသက်မာ ပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရရေ ထိုပွဲတိုင်းမာ (ယု)ခေါ်ရေ ရိုးရာ[[ခေါင်ရည်]] မပါ မဖြစ် ခေါရည်တည်ထားရရေ။ ထိမ်းမြား ပြီဆိုရေနန့် ပွဲသုံးကတ်ိမ် (ဝှပ်လိုင်မ်)၊ (မင်တင်) နန့် (ဘုတ်အက်) ဆိုပနာ ကျင်းပရရေ။ ထိုပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရာမာ (အသွင်းဖိုး) ပီးရပိုင် ဟင်းပွဲ ဖလှယ် မိတ်ဆုံထမင်းစားကတ်ရေ။ ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ကြက်ကို စုဆောင်းရယား မိန့်အချေ အမျိုးဆွီမျိုး ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအားလုံလောက်ရေ အထိ ကြက်ကို သတ်ရရေ။ ယင်းနည်းပိုင်မိန့်အချေ အမျိုးဘက် ကလေ့ ဝက် ကို ကြိုမွေး ထားပြီးသား ငါးဆုပ်ပြည့်ရေ ဝက်တောင်းကို ကလွေသျှေအမျိုး မှ ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအား လုံလောက်ရေ အထိ ကျွေးမွီးဧည့်ခံရရေ။ တကယ်လို့ အာဂန္တုများတွက်နန့် ဟင်းမလုံ လောက်ပါက ဝက်တကောင်နောက်ထပ် သတ်ရရေ။ ထို ပွဲမာမိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တုများစားဖို့အတွက် ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ပါလာရေ ကြက်ကို ကလွေသျှေ အမျိုးက ကြက် ကောင် ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရရေ ဓ လေ့နန့် ယင်းပွဲကိုကျင်းပရရေ။ ယကေလေ့ ယင်းပွဲမာလုံးဝဟင်း မြည်းစမ်းခြင်း မပြုပါ၊၊ ယင်းချင့်အပြင် ကြက်တေကောင်ကို အခေါင်းစုံ မစုံ၊ ခြေစုံ မစုံ၊ အတောင်ပံ စုံ မ စုံ၊ခြီသည်းခုတ် မခုတ်သတိထားရရေ တကယ်လို့ မိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တု များ စားရေ အခါ မာ ကြက်တကောင် မာ တခုခု မစုံ တွိဟိပါ က လျော်ကြီးဖေသာ ပီးရရေ။ ယင်း လျော် ကြီး မာ အရက် သို့မဟုတ် ခေါင်ရည်သို့မဟုတ် [[ဓား]] သို့မဟုတ် လှံ စသည်အနိန်နန့် လျော်ကြီးပီးရရေ။ ယောက်ျားအမျိုး အာဂန္တုများ စားဖို့အတွက် မိန့်အချေအမျိုးဘက်မှ ဝက်ကောင်ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရစွာ ယကေလေ့ ယင်းနည်းပိုင် ယင်းပွဲမာ လုံးဝဟင်းမြည်းစမ် ခြင်းကိုကခွင့်မပြုပါ၊၊ မိန့်အချေ မိဘ နန့် မောင် ရို့ကို ကားဂန်ဒူး သတ်ထားရေ [[တောကြက်]]၊[[တောဝက်]]၊ [[ရှဉ့်|ရှဥ့်]] သားခြောက် တမျိုးမျိုးကို ချက်ရား ဟင်းပွဲပြင်ပီးရရေ။ ထိုနီရာမာပင် ‘’ယင်းရို့နှစ်ဦးစွာ ယင်းဟင်းကိုမစားမီ စီစပ်လမ်းစဉ်အခါက အနီချ ထားရေ ဓား၊ လှံ ရို့ကို တောင်းဆိုကတ်ရေ။ သမက်သျှင်ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်သူက စံဂိုးတစ်ရွှားထဲမာ ယင်းဓားနန့်လှံ၊မင်္ဂလာကြီး ကို ထည့်ကာ ပီးရရေ။ ယင်းပိုင် ဓားနန့်လှံကို လက်ခံရယူပြီးရေအခါမရာလျှင်’’ ပြင်ဆင်ထားရေ ဟင်း နန့် (ယု)ခေါင်ရည် ကို ရေက်စားကတ်လီရေ။ ပြီးကေ’’ဆွီမျိုးဧည့်ပရိသတ်တိ၏ရှိနှစ်မှာ သမီးသျှင် ဖခင်ဖြစ်သူက သမက်သျှင်ကို နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ဖြူ တစဖြင့် ခေါင်းပေါင်းပီးလိုက်ခြင်း အား ဖြင့် သားမက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလီရေ။’’ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲ စွာ အနောက်ဘက် မောင်တောနန့်ဘင်္ဂလားဒေရ့်ဘက် က အများအားဖြင့် မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပပုံ တူစွာကိုတွိရရေ။ ဘူးသီး တောင် ဘက် က( ရိုင်မာ)၊ ပုဏားကျွန်း(တင်ဆာ) နန့် ကျောက်တော် ယိုးချောင်းဖျား(နောက်ကော)ဘက်က တူညီရေကိုတွိရေ အများအားဖြင့် မောင်တောဘက်နန့် ဘင်္ဂလား ဘက် ထိမ်းမြား မင်္ဂ လာကျင်းပပြုလုပ်ပုံစွာ ပို ကြီးကျယ်ရေလို့ ဆိုလို့ရရေ။

[[ဖိုင်:Mro indigenous 'Plung' (Flute), ChimBuk, BandarBan © Biplob Rahman-6.jpg|thumb|255x255px|မြိုလူမျိုးရို့၏ တေးမှုတ်တုရိယာပုံ]]

== ရိုးရာဘူးခါးပလွီ (ပလုံ) ==
[[မြိုရိုးရာ]] တုရိယာနန့်တေးအလင်္ကာ  မာ `ပလုံ` ခေါ် ဘူးခါးပလွီ စွာ မပါမပြီး ဖြစ်တေ။ ဘူးခါးသီးဟိ လိုင်ဖင်းဘက်ကို လီမှုတ် ရန် ပြုလုပ် ထားပြီးသား အိုးဘက်မာ မူ လေ ထုတ်ဝါး ပြွန်တိကို စိုက်ထားရေ။ ဝါးပြွန်ရို့စွာ တူရိယာ အတိုအရှည် ကို လိုက်ပြီးကေ ကွဲပြားရေ။'' ''ပလုံကို ပြုလုပ် ရာမာ အကြီးအချေ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးဟိရေ။ ပလုံစင်မလောင်၊ ပလုံ မာလောင်၊ ကက်မာလောင်၊ ဒီးဒူ၊ ရီနာပလုံ၊ ကန့်ငေ၊ ပလုံကလင်စ၊ ပလုံ ရိုလ် စသည်အနိန်နန့် ဟိရေ။ မြို လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ့် ရိုးရာ အက ကို ခုံမင်တတ်သူတိဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ချမ်းသာရေ သူမိသားစု က ကျင်းပ လိဟိရေ။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေ ပွဲ ကို ဆင်ရုမ်ကောမ် တိကားကောမ် ပါမ် ဆိုပနာ နာမည်ဟိလီရေ။ ထိုပွဲကို ကျင်းပ နိုင်သူစွာ သဌီး စာရင်းဝင်သူတိဟု မှတ်ယူလီရေ။ ရိုးရာတုရိယာ တိကို လပျို၊မင်းကျွန်တိက တီးမှုတ်ပြီး အပျိုးချေတိက ဝိုင်းဖွဲလို့ လည်း ကောင်း၊ ရှိဆိုင်လို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် က ကတ်တေ။ ဝိုင်းဖွဲကရာမာ ဇာတခေါက် ညာတခေါက် ယိမ်းထိုးပနာ ကကတ်တေ။ မျက်နှာ ချင်းဆိုင်အက မာ နောက်ဆုတ် ရှိတိုးလို့ ကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်က ရာမာ ခြီလှမ်းဆုတ်နည်း၊ တက်နည်း ကို လိုက်ပြီးကေ ပလိုင်ချိုင် အက၊ ချာချတ် အက၊ ဒါန်ကရန်အက၊ ဂိုလတာတိန်အက စသည်အနိန်နန့် လေးဟိလီရေ။''

== ရိုးရာနွားထိုးပွဲ ==

'မြို'ရို့မာ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ငွီကြေးတတ်နိုင်သူရွာသားတစ်ဦးတလီက ဦးဆောင်ကျင်းပလိဟိရေ။ မိသားစုဝင်များ အဖျားအနာကာကွယ်ရန် အတွက်လေ့ကောင်း၊ အိပ်မက်အရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ စီးပွားရေအရငွီကြေးချောင်လည်ပနာ အလှုပေးလိုရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျင်းပကြ ရေ။ ယင်းနွားထိုးပွဲမာရေက်သုံးရန် ခေါင်ရည်ကို ကြိုတင်စုဆောင်းထားကတ်တေ။ ဂုချိန်ခါခေါင် ရည်အစား အချိုရည်ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိပ်ရှိကွပ်ပျစ်ကို ခိုင်ခန့် အောင်ပြန်ပနာပြင်ဆင်ပြီးဒန်ခံဧ့ဒေါင့်လေးထောင့်မာ ပန်းပွားပါရေ ဝါးတိုင်တိကို တဒေါင့်လျှင် တတိုင် ကျစီစိုက်ထူထားရေ။ တိုင်အဖျားစွာ လေးခြမ်းကွဲပုံစံဖြစ်တေ။ နွားထိုးပွဲပြုလုပ်ဖို့ရွာကွက်လပ်မာ နခြံကိုပြုလုပ်ရရေ။ နခြံမာ တြိဂံပုံစံ ဖြစ်တေ။ ထိပ်အဖျားစွာ အရှိဖက်သို့မျက်နှာ မူရရေ။ နခြံထိပ်မာ တိုင်တတိုင်စိုက်ထူပြီး ဖက်ရွက်သစ်ခက်တိနန့် အလှဆင်ပီးထား လေ့ဟိကတ်တေ။ နခြံမာအနားတဖက်မာ ပန်းဖွားပါရေဝါးတိုင်လေးတိုင်စိုက်ရ၏။ ယဇ်ကောင် နွားကို သွင်းပြီးကေ ဝါးတိုင်တတိုင်ကို ထပ်မံ စိုက်ရရေ။ တဖန်နခြံဟိဝါးတိုင်တိကိုတန်းသုံးတန်းစီဖြင့် ခိုင်ခန့်ယောင်လုပ်ကတ်တေ။ တချို့မြိုရွာတိမာ နခြံဆိုပနာမထားပါ၊၊ နွားကိုခြည် နှောင်ဖို့ဝါးတိုင်အား ၁၄ပေလောက်မြင့်အောင်စိုက်ထူရရေ ရွာဟိလပျို အပျိုရို့က ပျော်ပျော်ပါးပါးကခုန်မြူးထူးကာ တောင်ကျ ချောင်းမှ သွား ရောက်ယူလာရေ ကျောက်ကို အလှုရှင်အား ပီးကတ် ရေ။ ယင့်ချင့်ကျောက်ကို 'နတ်ကျောက်'ဟုယူဆကတ်တေ။ နတ်ကျောက်ကို သယ်ဆောင် လာသူတိအား အသျှင်က ဝက်ဖြင့်ကျွေးမွီးဧည့်ခံရေ။ နတ်‌ကျေက်ကိုယူခြင်း၊စိုက်ထူခြင်းရို့အတွက် နတ်ဆရာပိုင်အပ်ပါရေ။ နတ်ဆရာ မဟိ ရေရွာတိမာ ဒေပွဲကိုမလုပ်ကြေချ။ နွားထိုးပွဲမလုပ်မီတရက်အလိုမာ အလှူရှင်က ကိုယ့်ဖိတ်ကြားလိုရေ ေကျးရွာတိကို ဖိတ်ကြားထားရေ။ ဖိတ် ကြားခံရရေကျေးရွာတိမှ အလှူပွဲသို့တက် ရောက်လှာဖို့အပျိုလပျိုတိကို လပျိုခေါင်းက ဦးစီးထိန်းသိမ်းကပွဲစတင်ဖို့ည ေနမာအ ေရာက်လာကတ်ရေပရေ။ ပွဲကျင်းပရေ အခါနွား ကိုဝိုင်းပတ်လို့ကကတ်တေ။ အပျိတိက ကကတ်ရား လူမျိုရို့က တူရိယာတိကို တီးမှုတ်ကတ်၏။ ပထမဆုံးကရေသာ နတ်ပူေဇာ်အဖွဲ့ ကခုန် နေစဉ် အလှူရှင်မိသားစုက ခေါင်ရည် သို့မဟုတ် အချိုရည် ကိုငုံပြီး နွားကိုပက်ဖျန်းရရေ။ ကခုန် ရေအဖွဲ့ကို အိမ်ရှင်က ဝက်တ ကောင်သတ်ကာ ထမင်းေကျွးရရေ။ တတိုင်က တစ်တိုင်သားနားဖြင့် ကလိုက်ကတ်တေမာ တညလုံးပင်ဖြစ်တေ။ နောက် တရက် မိုးထမာ  နတ်တင်ရေ အကအဖွဲ့စွာ ယဇ် ကောင်နွားကို ၁၂ပတ်အတိဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကတ်တေ နတ်ဆရာက အမိန့်ေပးလိုက်ရေအခါ အဖွဲ့ဝင်တဦးကနွားကို တပြိုင်တည်း ဖြင့်ထိုးကာ ပူဇော်လိုက်ရရေ။ ေနာက်တဦးက နွားဧ့လျှာကို သူ၏သွားဖြင့်ကိုက်ပိုင်းပစ်လိုက်ရရေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ်ရခြင်းကာ 'မြို' လူမျိုးရို့၏ စာကို နွားကစပ်ပစ်သဖြင့်ဒဏ်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တေ ဟုဆိုရေ။ နွားထိုးသူနန့်နွားလျှာဖြတ်သူကို အသျှင်က ခေါင်း ပေါင်းစတစနန့် အချိုရှည်တပုလင်းလက်ဆေင်ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ ယပြီးနောက်နွားသေကိုအလှူရှင်ဧ့အိမ်ဒန်ခံမာအမဲဖျက်ကြကာ ဝိုင်းချက်ကတ်တေ။ ဒေအေတာအထဲကခုန်မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ကတ်ပြန်ရေ။ ထမင်းဟင်းကျက်ရေအခါ အခြးရွာမှအာဂန္တုတိအား အရင် ေကျွးေမွးဧည့်ခံရရေ။ ပြီးေနာက်မှ ရွာသားတိစားေသာက်ကတ်တေ။ မိုးထစာစားပြီးကေ ထပ်မံ ကခုန်ကတ်ပြန်ရေ။ ညစာဖက်မားအရာရွာမှအာဂန္တုများထွက်ခွာလားကတ်ေသာ်လည်း ရွာသားတိကမူ ေနာက်ဆုံးေလးညလုံးလုံးကခုန်ဗျာယ်ကျန်ရစ်ခကတ်တေ။&lt;ref&gt;မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်) စာမျက်နှာ-၈၄-၈၆&lt;/ref&gt; 

== ကျေးရွာ နန့် အိုးအိမ်တည်ဆောက်ပုံဓလိ့ ==
[[ဖိုင်:Mru man builds bamboo house.jpg|thumb|266x266px|မြိုလူမျိုးနီအိမ်တည်ဆောက်ပုံ]]
မြိုတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ တောတောင်ကိုနှစ်သက် သူတိဖြစ်ကတ်တေ တောတောင်တိကိုငါရို့ ကျီနပ်စွာ အုပ်စိုးမည် လွလွတ်လလပ် နီထိုင်စားသောက်ဖို့လို့ ခံယူထားကတ်ရား တောတောင်တိကို အုပ်စိုးရေ တောင်မင်းဟု ဆိုရဖို့ပါ။ ကျေးရွာတည်ဆောက်ရတောမည်ဆိုကေ တောင်ယာ စို်က်ပျိုးရန်၊ အမဲလိုက် အသားငါး ဖမ်းရန်၊ ရေ၊ သီးနှံ ဆွတ်ခူးစုဆောင်းရန် နန့် အီးချမ်းသာ ယာမှု ဟိရေ အရပ် ကို စလိ့လာရ ရေ။ ပြီးကေ မြို ရို့၏ ရိုးရာ ဓလိ့အရ ကျေးရွာ ကိုတည်ထောင်ရန် မြီနိန်ရာ ကို စနစ်တကျရွီးချယ်လိဟိရေ။ ရွီးချယ် ကတ်ပုံမာရွာ တည်ထောင်လိုရေ မြီကွက်မာ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ ကို မြှပ်နှံပြီး မြီနိန်ရာကောင်း၊မကောင်းသိဟိနှိုင်ဖို့ မြေစောင့်နတ်ကို တိုင်တည်ပြီးကေ ဆုတောင်းရရေ။ အရာတရက်နိ မိုးထ မာ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ၊ [[ငရုတ်ကောင်းပင်|ငရုတ်ကောင်း]]စိ တိကို တူးဖော်ကြည့်ကတ်ရေ။ မကျိုးမပဲ့ အကောင်းအတိုင်း ဟိပါက မြီကွက်မာ ရွာတည်ထောင်ရန် သင့်ရေလို့ ယူဆကာ ကျေးရွောတည်ထောင်ကတ်တေ။ တကယ်လို့ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ တိကျိုးပဲ့နိန်ကေ ထိုနီရာတွင် ကျေးရွာတည်ထောင်ရန်မသင့်ဟု နတ်က ညွန်ပြခြင်းဖြစ်တေဟု ခံယူကြ ရေ။ ပြီးကေ ရွာတည်ဖို့ မျိုးနွယ်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် ကျေးရွာလူကြီးဂေါင်းဆောင်က အိပ်မက်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ရွီးချယ်ကတ်တေ။ [[အိပ်စက်ခြင်း|အိပ်မက်]] မာ ငါး၊ရီကြိုင် ပြင်၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့။ ထိုနီရာ မာ ရွာတည်ကောင်းဧ့ စီးပွားဖြစ်ထွန်းမည်၊ ငွေရီးကြေးရီး အဆင်ပြေ မည်ယူဆကတ်တေပိုင် ပန်းနီ၊ မြွီ၊မီး၊မိုး မြင် မက်ပါက လူသီများမည်၊ ပြဿနာများမည် စီးပွားဖြစ်ထွန်းမှုနည်းပါးနည်ဟု ယူဆကြလေ ရေ။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;
အိုးအိမ် တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ရိုးရာဓလိ အိမ်သစ်တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ကိုယ့် အိမ်တည်ဆောက်လိုရေ မြီကွက် မာ ဝါးခြမ်းတိုတိနန့် စိုက်ပြီး မြေစောင့်နတ် ကို ကြက်ချေ အဖြူ၊ကြက်နီ ဖြင့် ပူဇော်ပသ တိုင်တည်ပြီးကေ အိမ်ဆောက်လုပ်ဖို့ကောင်း မကောင်း ကို အိပ်မက်တောင်းကာ ဆုတောင်းရရေ။ ထိုညမာ အိပ်မက်ကောင်းမြင်မက်ပါက ထိုနီရာတွင် အိမ်တည်ဆောက်ရန် စီစိုင်ကတ်တေ။ အိပ်မက်မာ မီး၊ မိုး၊ ပန်းနီ၊လေယဉ် မြင်မက်ပါ က လုံးဝ အိမ်တည်ဆောက်ရန်မကောင်းဟု ယူဆလိဟိရေ။ ကောက်ယူရေ အနက်က မီး မြင်မက်က ပြဿနာများမည်၊ မိုးမြင်မက် က၊ မျက်ရည်ကျမည်၊ ပန်းနီမြင်မက် က အစိမ်းသီ၊ လေယဉ်မြင်မက်က လူသီအလောင်း …စရေ အနက်ကို ကောက်ယူကာ မကောင်းဟု မှတ်ယူကတ်တေ။
ရိုးရာအိမ်သို့ သစ်ဝါးကို အခြီခံ ကာ တည်ဆောက်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ များရေအားဖြင့် ဝါးဖြင့် ခြေတံရှည်အိမ်တိ ကို တည်ဆောက်ကတ်တေ။ &lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/226498628_Housing_pattern_and_food_habit_of_theMro-tribe_community_in_Bangladesh_A_forest_dependence_perspective  မြိုလူမျိုးရို့ ရိုးရာအိမ်တည်ဆောက်ပုံအကြောင်းတရား။&lt;/ref&gt;အိမ်မဆောက်မီ လိုအပ်ရေ ဝါး၊သစ်များ၊နှီး တိကို စုဆောင်းပြင်ဆင်ထားရရေ။ အိမ်တည်ဆောက်ရာမာ ခေါင်တိုင်ကို မင်္ဂလာ တိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပနာ ဦးစွာစိုက်ထူလိဟိရေ တိုင်ကို အိမ်ရှင်ဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင်စိုက်ထူရရေ။ ပြီးကေ မြိုတိုင်းရင်းသားရိုးရာအိမ်တိစွာ အရှိဖက်တတည့် မျက်နှာမူလီ့မဟိပေ။ အလျားလိုက် ရှေ့ဖက်နီထွက်ရာဖက်မှစိကေချေစောင့်ကာ ဆောက်လိဟိရေ။ မောင်းကာ နန့် လိုအပ်ရေ အခင်းရို့စွာ ဝါးလုံး၊ ဝါးရွက်နန့် သက် ကယ် တိကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိမ်ဆောက်လုပ်ရာမာ `အိမ်မ`နှင်`့ မောင်းကာ` ဆိုပနာ ဟိရေ အိမ်မကို (ကိမ်-Kim ) အိမ်မကို(ကိမ်မာ-Kimma) အိမ်ဖိုကို(ကိမ်တောမ်-Kimtom) ဆောက်လုပ် ပြီး စီးပါက မောင်းကာ ကိုရှိးတစ်ဆောင် နောက်တဆောင် တွဲ ဆောက်လိဟိရေ။ အနောက်ဘက် အဆောင်ငယ်စွာ အိမ်မား အသုံးပြု ဖို့ ပစ္စည်းများ တိုထားရာနီရာ၊ ရှေ့ဖက်အဆောင် ငယ်စွာ အာဂန္တု ခန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အိမ်မ စွာ မိသားစု အိပ်ခန်း ရိုးရာ တန်ဖို့ထားရရေ ပစ္စည်းများ ထားရရေ အတွက် အပြင်လူ ဝင်လိမဟိ။ အိမ်ခေါင်စွာ ခေါင်ချိုး ဖြစ်တေ ဘယ်ဘက်ဒေါင့် နားမာ ရေစင်ဟိပြီးး ညာဘက်ဒေါင့်မာအိုးခွက် ပန်းကန်၊ဟင်းသီးဟင်းရွက်ထားရာစင်၊ အိမ်မ ဒေါင့်မာ မီးဖို ဟိရေ မီးဖိုစွာ စနီနိလုပ်ဗလင့်မဟိပေ အကြောင်းမာ စနီ စွာ မီးဖြစ်တေဟု ယူ ဆထားရေ။။ မီးဖို လုပ်ရေ အခါမှ တမန်းသားကို ပလှိုင်းတောင်းဖြင့် စုံ ဂဏန်းမဖြစ်ရ မြေအရွီအတွက် မ ဂဏန်းဖြင့်သယ်ရရေ မီးဖိုလုပ်ရာမာ မရယ်ရ ရယ်မိကေ မီးဖို အက်ကွဲတတ်ရေလို့ ယူ ဆကတ်တေ။ မီးဖိုတန်း ပေါ်မာ ကျပ်စင်တခုဟိပြီးး ရီဗူးခွန်ထည့်ထားပြီးသား ကြာရှည်ခံရန်နန့်အနှံကောင်းစီရန် ဖြစ်တေ။ အိမ်တအိမ်မာ ဓားကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူ ဇာနှစ်ယောက်ဟိလဲ သိနှိုင်ရေ။ အိမ်မာလူ မဟိပါ က လှဂ ကိုမှောက်လှန်ထားခြင်း၊ဝါးဇလီကာထားခြင်း ပြုလုပ်ထားလိ့ဟိရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ ရိုးရာအိမ်ဆောက် လုပ်ပုံမာ ထူးခြားချက်မာ မိဘတိ အသက် အရွယ်ကြီးရင့်လာကေ ဒန်ခံနန့် တဆက်တည်းမာ မိဘဆောင်ကိုတွဲပြီးကေ ဆောက်လုပ်ပီးလေ့ဟိခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ထိုအဆောင်လေးမာနှစ်လောက်စာနေ လောက်ရုံအခန်းငယ်အချေဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;Housing pattern and food habit of the Mro-tribe community in Bangladesh: A forest dependence perspective &lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်း ==
မြိုတိုင်းရင်းသားတိစွာ အဓိက စီးပွား ရီးလုပ်ငန်းစွာ [[တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီး]] ဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းစွာ တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားတိဧ့ အဓိက အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ဖိမည် ဆိုကေ ဦးစွာ မိသားစု လူဦးရွီကိုကြည့်ရရေ မိသားစုများ နိန်ကေ များပိုင် အကျယ် ချဲ့ခုတ်ထွင်းရရေ။ မိသားစုနည်းလျှင်နည်းပိုင် ခုတ်လိဟိရေ။ ထိုကြောင့် မိသား စုများလျှင် မိသားစုနန့်လောက်ငှရေ ယာခင်း ကို စနည်းနာလိ့လာရရေ။ ယကေလေ့ အခေါင်း သုံး လုံးဟိရေ ယာခင်းစွာ နတ်ဆိုးအိမ်၊ တောင်ယာလုပ်ကေသေမည်ဆိုကာ ရှောင်လိဟိရေ။ ကိုယ့်လုပ် ကိုင်ဖို့ ယာခင်းကို စနည်းနာပြီးကေ ထိုတောင်ယာကို လုပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ဝါးပင် ငါး ပင်မှ ဆယ်ပင် လောက်လှောက်ခုတ်ထားကာ အိပ်မက်ယူရရေ။ အိပ်မက်မာ ရီပြင်၊ ငါး၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့၊ မီး၊မိုး၊သွီးမြင်မက်က မကောင်း ဟုအနက်ကောက်ကာ အိပ်မက်ရယူရရေ။ အိပ်မက်ကောင်းပနာ စခုတ်ဖို့ရာဆိုကေ ဦးစွာ ဓားသွီးကျောက်ပြားကိုယာခင်းမာ သွားထားရရေ ထိုနိမာ ဝါးဆစ် တ ပိုင်းကို ပိုင်းဖြတ်ကာ ရေပြည့်ရရေ။ ရေပြည့်ရေ အခါမာ ရေမြှုပ်ကို ကြေ့ပနာ ပေါက်ပင်များမည် မများမည်ကို လှောက်မှန်းရရေ။ ထိုဝါးဆစ်ပြည့်ရေရေပုလင်းကို ဓားသွီးကျောက်ပြားပေါ်ထားပြီးသား အ လယ်တတည့်ခွဲဖြတ်ကာ မျိုးက်ပိုင်းလှန်နိန်ကေ နမိတ်ကောင်း သီးနှံထွက်တိုးကောင်းဖို့လို့ နောက်ဆုံးယာခင်းခုတ်ပြီးရေနိ မာ ပြုလုပ်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် တောင်စောင့်နတ်၊ ချောင်းစောင့်နတ် အရပ်လေးမျက်နှာ ဟိနတ်တိအတွက် ယာခင်းကိုမီးဟိုးစွာအချိန်မာ ထွက်ဗြီးလွတ်နိုင်ဖို့ တုတ်ချောင်းသျှေချောင်းကို ပစ်ပီးထားရရေ။ တနှစ် တ နှစ် တောင်ယာကို ဇန်နာဝါရီလ နန့် အဘာာ် ဝါရီလ လောက်မှ စတင်ခုတ်လဲပြီး တောင်ယာ တခင်းကို နှစ်လကြာခန့် ခုတ်ထွင်းပြီး မာ့ခ်ျလ မာမီးဟိုးရရေ။ ဧပြီ လမာကောက် ပဲသီးနှံတိကို စတင်စိုက်ပျိုးရရေ။ ယာခင်း မာဇာ ပျိုးပင်၊မျိုးစိ မချခင် ကြက်၊ ခွီး၊ ဆိတ် ရို့နန့် ယာခင်းကိုသွီးပူဇော်ရရေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမစတင်ခင် ရွာပြတ်လုံး ပေါင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ဆိတ် ရို့ ဖြင့် ကပ်ဖီးဆိုးကျိုး ရွာသူ၊ ရွာသားတိအပေါ် မ ဆိုက်ရောက်စီရန် နန့် သီးနှံထွက် တိုးစီရန် ရွာခင်းပွဲကို ကျင်းပလ့းဟိရေ။ ထိုအချိန်အထဲ ရွာထဲမာ ရွာသူ ရွာသားတိစွာ အလုပ် လည်းမလုပ်ရ အပြင်လည်း မထွက်ရ ပိုင် ဇာ ဧည့် စွာကိုမှ အဝင်မခံပါ။ ဝင်မိပါက ထိုအခင်းပွဲမာ ကုန်ကျစရိတ်ကိုပီးလျော်ရေအပြင် အခင်းချိုးဖောက်မှု ဒဏ်ကျေးလည်း အကန့် သတ်မဟိ ပီးလျော်ရရေ။

== ရွာခင်းဓလိ့ ==
မြိုလူမျိုးဓလိထုံးတမ်းအရ တနှစ်မာ ရွာခင်းပွဲ နှစ်ကြိမ်ကျင်းပ လိဟိရေ တောင်ယာမီးရှုးပြီးရေ အချိန်မာ ဇာ မျိုးစေး ယာခင်းမာမဝင်ခင် တခါ၊ မျိုးပင်များ ဖူးပွင့်ခါစ တခါ နှစ်ကြိမ် ကျင်းပလိဟိရေ။ ယကေလေ့ ကျေးရွာ အဖျားနှာများတွက်နန့် ကေလည်းကောင်း၊ လူနှစ်ဦးအထက် ဆက်သက်လို့ သီဆုံးကေလည်းကောင်း ရွာခင်းပွဲ လုပ်ရရေ။ ထိုအခင်း ပွဲစွာ ပုံမှန် ခင်းရိုးမ ဟုတ် ဘဲ ကုလားမမျိုးက် သို့မဟုတ် ကဒိုးကဒါ နှစ်ကောင်ကို တောထဲမာ မရရယောင်ဖမ်းရရေ။ ရရာဆိုပါက ထိုအကောင်ကို အရည်ခွံခွာလို့ယင်းအရီခွံအား ဖြင့်လေးလက်နက်ကိုင်ရေ လူပုံကိုဆင်လို့ ရွာဧ့ အဝင်ဝ မာတခု ထွက်ပေါက်မာ တခု အဝတ်ဆိုးဖြင့် လေးလက်နက်ကိုင်ရေ အရုပ်ပုံကို ချိတ်ဆွဲ ကာထားရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အဝင်ဝ နန့် ထွက်ပေါက်မာ ဝါးခြမ်းစိတ်ချွန် နန့် ကြိမ်စူး ဖြင့် စည်းရိုး ကိုထိုးရား ကာရရေ။ ညဇာ မိုက်စမာ ကျောက်စ ရိုက်များ နန့် ဆန်ကို ရောပြီးနတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ရေ ကာထာ ခုနှစ်ခါ ရွက်ဆိုကာ ဆုံခေါက်ပြီး ယင်း ကာထာဖြင့်ရွက်ဆိုထား ရေကျောက်စရိုက် နန့်ဆန်ကို အိမ်ဂြောက် ရွာပြင်နီရာအနှံ့ကျဲ့မောင်းရရေ နတ်ဆိုးဟိ မဟိ ကို ထွက်ပေါက်တိုင်း ခြည်မျှင်ပင်၇ ပင်ပတ်ထိုးထားရေကိုကြည့်ရရေ။ တကယ်လို့ နတ်ဆိုးထွက် ပါက ထိုခြည်မျှင်ကြိုးဖြတ် ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒေချင့်ကထွက်ရေလို့ မှတ်ယူပါရေ။ ထိုအထဲ အပြင်အာဂန္တု ကိုလုံးဝ ဝင်ခွင့်မပြု ပိုင်ရွာသားတိလည်းရွာအပြင်ထွက်ခွင့်မပြု ။ (၇) ရက် တ ပတ်ပြုလုပ်ရရေ ယကေလေ့ ရွာသားတိကမူ တရက်မှ နှစ်ရက်ထိသာ တိတ်တိန်းပြုလုပ်ပြီးကေ သုံးရက်မြောက်မာ အပြင်ထွက်နှိုင်စွာ အပြင်အာဂန္တု ကိုမှု (၇) ရက် အဝင်မပြုပါ။ ထိုအခင်း ကို( ခင်မ်ဆုံ ) နတ်ဆိုးမောင်း ထုတ်ရေလို့ခေါ်ပါရေ။&lt;ref&gt;THE,HILL TRACTS OF CHLTTAGONGAND THE

DWELLERS THEREIN;BY GAPT, T. H , LEWIN, 1869. P-94&lt;/ref&gt;

== စားယှာမ်ခင် ==
(စားယှာမ်ခင်) စွာ ကောက်ပဲသီးနှံများ ဖူးပွင့်စအချိန်မာ ပြုလုပ်ဗလင့်ဟိရေ။ ထိုအခင်းစွာ အသီးအနှံများ အထွက်ကောင်းနိုင်ဖို့ နန့် တောတိရိစာ္ဆန် များမပျက်စီးရန် ဖြစ်တေ။ အခင်းပြုလုပ် ပုံမာ ကောက်ညှင်းအနက်တဗူးကို ရီစိမ်ထားရရေ ထိုကောက်ညှင်းမဲနက်ရည်ကို ဝါးတဆစ်မာအပြည့်ထည့်ကာ ကြက် နန့်အတူ ယာခင်းကို လားပနာ ယာခင်းပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ရရေ။ ယာခင်း ပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ပြီးကေ ယာခင်းမာ စိုက်ပျိုးထားရေ [[စပါးလင်|စပါးပင်]] တမျိုးမှ တပင်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ  တမျိုးမှ တပင်စီစုဆောင်းရရေ ယင်းပစ္စည်းတမျိုးစီစွာ ပိန်းရွက်ပေါ် ပုံထားပြီးသား ကြက်သွီးဖြင့်ပူဇော်ရရေ။ ယာခင်းမာ ပူဇော်ပြီးကေ (တောင်ယာမှကျောက်ဖရုံညွန်းခူးလာယားထိုကြက်ကောင်ကို ကျောက်ဖရုံညွန်းနန့်ချက်စားရစွာမှာအလွန်ပင်မြိန်ရေ ဟင်းပွဲ တခွက်ဖြစ်တေ)။ တ ဖန်ရွာအလယ်မာယဇ်ပူဇော်ရန်ပန်လင်ဆောက်ရေ။ယင်းစင်ထက်မာရွာပြတ်လုံးကောက်ပဲသီးနှံအမျိုးအစားအသီးသီးကိုကြက်တကောင်စီနန့်အတူယူဆောင်လာကတ်၏။ ရွာပြတ်လုံးဧ့ကောက်ပျိုးပင်စုံပြီဆိုခကေ ဓလိ့ရိုးရာ သိနားလည်သူ သက်ကြီးသူတဦးမှ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းပြီး ယင်း ကောက်ပျိုးပင်တိအား ကြက်သွေးဖြင့်ပူဇော်ပသပြီးရာဆိုကေ ကိုယ့်ကြက် ကောင်ကိုလာယူကတ်တေ။ ထိုပွဲအခင်းစွာ သုံး ရက်ကြာသာပြုလုပ်ကျင်းပရေ။ ထိုအခင်းအထဲလည်းအပြင်အာဂန္တုကိုကျေးရွာအထဲ ဝင်ခွင့်မပြု၊ ဝင်မိပါက ကြက်အကောင် တရာ နန့် ဝက် ငါးဆုပ် တကောင် ပီးလျော်ရရေ။ ထို အခင်း မာရိုးရာ [[ကောက်ညှင်း]] မှုန့်ဖက်ထုပ်ကို အိမ်တိုင်းပြုလုပ်ကတ်တေ။ သုံးရက်လွန်မှရာ အခင်းအရာတွင်ရေလို့ ဆိုနှိုင်ရေ။
== ဈာပန အခမ်းအနား ==

မြိုအစိုင်အလာအရ ရွာတရွာမာ လူတဦးသီဆုံးလျှင် ရွာပြတ်လုံးအလုပ် မလားကြ ဘဲ အသုဘအ ခမ်းအနား မာပါဝင်ရရေ။ အသုဘစွာ တရက်မှ သုံးရက် ထားရရေ တကယ်လို့ ရွာ သူကြီး၊ တရွာမာ အကြီးအကဲ သီဆုံးနိန်ကေ ရပ်ဝီးက ဆွီမျိုးများ အသုဘသို့လာ တွိနှိုင်ရန် သုံးရက် ထားရရေ။ သာမန်လူဆိုကေ တရက် သာထားရရေ။ ထို အသုဘ ညများမား ညတိုင်း လပျို၊ အပျို၊ မင်းကျွန် တိက ရိုးရာ စောင် နန့် တုရိယာ ပလုံ ရို့နန့် တေးခြင်းကျူးဧကတ်ကေး စောင့်လိဟိရေ။ မြို ထုံးတမ်းအရ လူတဦးက အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့်ရွာဧ့အပြင်မာ သီဆုံးနိန်ကေ ကျေးရွာ ထဲမာ လုံးဝ ဝင်သွင်းလီ့မဟိ၊ ယင်းချင့်အပြင် ဒွေးချသီဆုံး သူတိကို သချၤိုင့်မာ မြေမြှုပ်ထားလိ့မဟိ ။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer .Vol.ll in 1879 ,P,425, 68.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Captain .G. Rigby, History of Operations in Notherns in Arakan and Yawdwin Chin Hills , Rangoon, 1897,P.80&lt;/ref&gt;၇ ရက်မပြည့်သိမ့်ရေ နို့စို့အချေ သီဆုံးကေလေ့ သချ်ိုင့် မာ မြှုပ် လိမဟိ။
တကယ်လို့ သီဆုံးသူကို မီးသင်္ဂြိုဟ်မည်ဆိုကေ ကျေးရွာမာ အိမ်တိုင်း ထင်းတချောင်း ကျ ပါဝင်ထည့်ပီးလိဟိရေ။ လူတဦးသေ ဆုံးတိုင်း ခွေးတကောင်သတ် ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ အကြောင်းမာ ခွီးစွာ ဝိညာဉ် လားလိုရေနီရာ ကို လမ်းပြပီး ဖို့အတွက်ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;G,Hughes &lt;nowiki&gt;'' Hill Tracts of Arakan ,''&lt;/nowiki&gt; Rangoon ,1881, P, 23&lt;/ref&gt;ယင်းအသုဘ အခမ်းအနားမာ ပါရေ သူတိအတွက် အိမ်ရှင်မှ ဝက်တကောင် သတ်ရရေ။ ထို ကြောင့်ပင် မြို တိုင်းရင်းသား ရို့၏ အိမ်တိုင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ခွီး ကမဟိမဖြစ် မွိးမြူရရေ။ ယင်းအပြင် အသုဘ အခမ်းအနားကို လားကတ်ရေ သူတိအိမ် ပြန်လာကေ အိမ်ထက် မတက်ခင် မီးဖိုက ပြာကို လှဂရင်း မာထားရရေအပြင် ခြေ၊လက်မာ ပြာမုန့် ဖြင့် ဆီးကြောလိဟိရေ။ ဇာကြောင့် မီးဖိုပြာမုန့် ဖြင့် အသုဘပြန်လာရေအခါ မာ ဆီးကြောရစွာလဲ ဆိုကေ ရိုးရာ ပုံပြင်အရ ရှေးရှေး က မြို လူမျိုးစွာ သီဆုံးသူတိကို သီဆုံးစွာ ဟု မဆိုပေ၊ လူတဦးစွာ ခန္ဒာကိုယ်လဲ ရေလို့ သာခေါ်ပြီးကေ ၇ ရက် တပတ်ဆိုကေ ပြန်လာရေ ဟု ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းပုံပြင်မာ ဧပိုင် ဆိုပါ စွာ တရက်မာ ဆွေးမ ဧ့ယောက္ခထီး က မသီဆုံးခင် ဆွေးမ ကို မာထားရေ(၇)ရက်တပတ်ပြည့် လျှင်ပြန်လာမည်အရုပ်ဆိုးမည်ဖြစ်ရေ အတွက်ရပူအိုး တည်ထားပါဟုမာထားအပြီး သေ ဆုံးလားရေ။ ဆွေးမစွာ ယောက္ခထီးမာထားရေ အတိုင်း (၇) ရက်ကို စောင့်နီလို့ (၇) ရက်ပြည့်ညစာဖက် မီးဖို မှ ထွက်လှာပြီး ငါ့ဆွေး မ ငါပြန်လာယာ ရီချိုး ပီးပါအုံးသိမ့် လို့ ပြောလှာစွာကို ကြား စွာ နန့် ပြိုးကြည့် ရာ .ဆွေးမစွာ .တခါတည်းထိပ်လန့်ပြီး ယောက္ခထီးမဟုတ် ဆစ္ဆီ ဟု ဆိုကာ မီးဖိုက ပြာဖြင့် ပစ်ပေါက်လိုက်ရေ။ ယင်းခါ ဝါကြီး စွာ ဧပိုင် မာကြားရေ လူသားစွာ သီဆုံးပြီးကေ ပြန်လာမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြော ပြီး ပြန်လားလေဧ့ ဟု ဆိုရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ဒေနိန့်ထိ လူသားစွာ  သီဆုံးပြီးကေ ပြန်မလာယာလို့  ယူဆကတ်လီရေ။

== ကိုးကား ==
&lt;ref&gt;ထွန်းရွှီခိုင်(စစ်တွေကောလိပ်)၊ ရခိုင်ရှိဟောင်း မြို့တော်များ၊ စာ - ၁၄၁&lt;/ref&gt;&lt;references /&gt;

=== အရာဖတ်နှိုင်ရေလင်ခ့် ===
https://en.wikipedia.org/wiki/Mru_people


=== ပြင်ပလင်ခ့် ===
http://www.jmaministries.org/reaching-mru.html Reaching Mru people in Myanmar.

http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mru,_The Banglapedia, National Encyclopedia of Bangladesh.

https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025085047/https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf |date=25 October 2020 }} Status and impact of traditional forest fauna harvesting by the Mro tribe in the hill forests of Bangladesh: Policy implications for biodiversity conservation.{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:လူမျိုးအလိုက် ယိုင်ကျေးမှု]]
[[ကဏ္ဍ:ရှိးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]]</text>
      <sha1>hss7pg1bzvst6vbykzyp9nc8g40io6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18259</id>
      <parentid>18258</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T05:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘာသာ သာသနာ နန့် စာပီ */</comment>
      <origin>18259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153117" sha1="90yxdr3t26pi2j9ya2npnk8d18z7du3" xml:space="preserve">(ဒေအကြောင်းအရာရေ ခမီဘာသာစကား‌ပြော ဆိုရေ(မြို)တိနန့်မရော‌‌ထွေးပါကေ့){{Infobox ethnic group|group=Mro|native_name=မြိုလူမျိုး|flag={{flag|Myanmar}}, {{flag|Bangladesh}},{{flag|India}}|flag_caption=|image=File:Mro men from Bandarban.jpg|image_caption=မြိုအမျိုးသားတီးဝိုင်းပုံ|caption=မြိုလူမျိုး|total=၁၂၀,၀၀၀|total1=|population=၁၂၀,၀၀၀|popplace=မြန်မာ၊ ဘဂ်လားဒေရှ့်|regions=|languages=[[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား| မြိုဘာသာစကား ]] [ဒေသိယစကား မရူ ၊ မြုံ၊ မြုန်၊ တောင်မရူ၊ တောင်မြို၊ မြူ၊ မြိုစာ၊ မြူစာ၊ မရူဆာ]|religions=[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]] 

[[ကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|related_groups=[[ချင်းလူမျိုး ]]|total_year=၂၀၂၀|region1=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]|region2=[[စစ်တကောင်းခရိုင်]] ၊ [[ဘင်ဒါန်ဘင်]]|region3=[[ချင်းပြည်နယ်]] ၊ [[ချင်းလက်ဝ]]|region4=[[အိန္ဒိယ]] ၊[[ဘဂ်ါဒေသ]]|region5=[[မီဇိုရမ်းပြည်နယ်]] ၊ [[လောင်ကလာမ်]]}}
[[တိဗက်-မြန်မာ|တိဗက်- မြန်မာ]] အစုမှ ချ[[င်း]]အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိအနက် [[ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]ရို့စွာ စစ်တွေခရိုင် ဘူးသီးတောင် ဒေသနန့် အယင် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ၊ အဂု ချင်းဝိသေသတိုင်း ပီးချောင်း၊ ဖန်ချောင်း တလျှောက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းအပြင် အရှိပါကစ္စတန် ပြည်၊ [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်း တောင်တန်း]]၊ ဗိုလ်မင်းထောင် တောင်တန်းနယ် အစွန်အဖျားမာလည်း မြိုလူမျိုးရို့ နီထိုင်ကတ်တေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင် စာရင်းအရ မြိုလူမျိုးရို့၏ ဦးရွီမာ ၁၃,၇၆၆ လှောက်ဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ မြို့ကြီးပြကြီးနန့်မနီး၊ တောတောင် ချောင်းမြောင်း ထူထပ်ရေ အရပ် များမာ ရှီးဓလိ့အတိုင်း တောင်ယာပဲခင်း လုပ်ကိုင်စားသောက်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယောက်ျားရို့မာ အနံ တထွာလောက် အပြာရောင် အဝတ်ရှည် ကို ခါးတောင်ကျိုက်လို့ ဝတ်ကတ်ပြီးကေ၊ မမာ့တိမာ အင်္ကျီဝတ်ကတ်ရိုး ထုံးစံမဟိဘဲ၊ နက်ပြာရောင် အဝတ်ချာ အနံတထွာလောက်ကို ဒူးဆစ်အထိ ဆီး စပ်အောက် ရှောလို့ ပတ်ရစ်ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ထိုအဝတ်ချာ ခါးမာ မြဲနိန်စီရန် ပုတီးစိလုံးကြီးများ သီထားရေ ကြိုးတိနန့် ရစ်ပတ်စည်း နှောင် လို့ကေလေ့ ထားတတ်ဧ့။ သို့မဟုတ် ကြီးနီခွေတိကိုကေလေ့ စွပ်ထားတတ်ဧ့။ ရိုးသားစွာ နီထိုင်လိဟိရေ။ လူအိုလူမင်းတိကို လုပ်ကို င် ကျွေးမွီးဖို့ သားသမီးမဟိကေ လပျိုတိစွာ စုလို့ အပိုသတ်သတ် တောင်ယာလုပ်ပြီးကေ ဝမ်းစာထည့်ပီးကတ်၏။ ခေါင်းညီး၊ ဝမ်းနာ၊ ဖျားနာခြင်းကစပြီးကေ နတ်ဖမ်းစားရေဟု အယူဟိပြီးးလျှင် ကျွဲနွားဝက်ရို့ကို သတ်လို့ နတ်တင်လိဟိရေ။ တောင်ပေါ် ယာခင်းမာ မျိုးကြဲခါနီးမာ ကြက် ကို အကောင်များစွာ သတ်လို့၊ ကြက်သွေးဖြင့် ယာခင်းကို ပက်ဖျန်းကာ ယာခင်းကောင်းစီရန်လည်း နတ်တင်လိဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ တချိန် က ရခိုင်ပြည်မာ မင်းဧကရာဇ်တိအဖြစ် နန်းတက်ပနာ “မြို” မင်းဆက် နှစ်ဆက်ကိုပင် တည်ထောင်ခလီရေ။ ယင်းပိုင် [[မြိုမင်းဆက်]] နန်းတက် ခရေမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၆ ခုနှစ်အထိ ၂၅ နှစ်ခန့် ကြာခလီရေ။ဧပိုင်မြိုမင်းဆက်နှစ်ဆက်ထူထောင်ခဖူးရေ မြိုလူမျိုးရို့မာ အဂု အခါ မသဲမကွဲရေ လူမျိုးအနိန်နန့် တည်ဟိကာ၊ အရာ မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းဘွားရို့ကပင် မြိုလူမျိုးရို့အကြောင်းကို မသိဟိကတ်လီ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉) အပိုင်း (ခ) စာ-၄၂၅-၄၂၆။&lt;/ref&gt;ဒေ ဆောင်းပါးမာဖော်ပြရေမြိုလူမျိုးများဆိုရာမာ ရခိုင်လူမျိုးရို့က မြို(mro) လို့လေ့ကောင်း၊ မီဇိုးချင်းရို့က မီရီယား (Miria) လို့လေ့ကောင်း၊ ခူမီးချင်းရို့က လောင်ဟူး(Lawnghu) လို့လေ့ကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှခမီရို့က ဒေချင့်က်(Dak) ဟုခေါ်ဆို ရေလူမျိုးတိဖြစ်တေ။ ဘင်္ဂလီရို့က မူရုန်,မြုံ(Murung) လို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုပြီး ယင်းရို့ကိုယ်တိုင်ဧ့ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မရူ၊ မရူစား (Mru, Mrucha) အဖြစ်ခေါ်ကာ စာပီရီး သားရာမာလည်း မြို နန့် [[မြူလူမျိုး|မြူ]] (Mro and Mru) နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့်အသုံးပြုရီးသားရေ လူမျိုးတိကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်တေ။ ချင်းပြည်နယ်ဖန်ချောင်းနန့် ရခိုင်ပြည် နယ်အထဲမှ အရာလူမျိုးတိနန့်ကွဲပြား စွာ သိနှိုင်လီရေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် လူဦးရွီနန့်အိမ်ထောင်စုသိုင်ခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာမာ ကုတ်နံပါတ်မာ (၇၀၆) အဖြစ်ဖော်ပြထားရေ မြိုတိုင်း ရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်တေ။

== ပထဝီနယ်မြီ ==

မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဆိုစွာမာ ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲ နီထိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု များဖြစ်ရေ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ မြို(မရူ)၊ သက် ဟုဆိုခါ လူမျိုးစု ၇ စုမာပါ ဟိရေ။ ဂုချိန်ခါမာ [[မောင်တောခရိုင်]]၊ [[မေယုတောင်တန်း]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]]၊ စိုင်းဒင်([[စိုင်းတင် တံရှင်|စိုင်းဒင်တံရှင်]])ချောင်းဖျား အထက်ပိုင်းမာအများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။[[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]] ၊စမ်းပတီးချောင်းတလျှောက်၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] နန့် [[ချင်းပြည်နယ်]] ချင်းလက်ဝမာ စိကေချေ ပျံ့ နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။ နီထိုင်ရာဒေသ ပျံ့နှံ့လားပုံကို သမိုင်း၊ ပစရာဇဝင် မှတ်တမ်းတိအရ ဧပိုင် ဆိုရေ လွန်ခ ရေနှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လောက်က[[မဇ္ဈိမဒေသ]]တနီရာမာ ကုသဝတီပြည်ဟိလီရေ ။ ထိုပြည်မာ ဝါရဓမ္မတူနာမည်ဟိ ဘုရင်အုပ်ချုပ်စိုးစံလေဧ့။ အရာမင်းသားတပါးစွာ ဝါရဓမ္မတူမင်းအား စစ်သားဗိုလ်ပါများစွာဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လီရာ ယှုံးနိမ့်ပြီး မင်းညီမင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်အပေါင်းတိ ကစဥ့်ကရဲပြိုကွဲပနာ အသက်ဖီးမှ လွတ်မြောက်ရန် ခြီဦးတည်ရာ ထွက်ဗြီးယှောင်ဗြီးကတ်ရရေ။ ကုသဝတီပြည့်ရှင် ဘုရင် ဝါ ရဓမ္မတူဧ့ သားတော် ခွာဇုပုတိမင်းသားစွာ အပေါင်းအဖော်နောက်လိုက် တသောင်းလှောက်နန့် အာသမ်နယ်ဘက် မာ အချိန်ကကောင်းကြာရပ်နားလို့ ကိုယ်ရို့ဧ့ ဘဝတသက်သာအတွက် အခြီစိုက် နီထိုင်ရန် စီစိုင်ကတ်တေလို့ ဆိုရေ။ ယေကေလဲ အာသမ်ဘုရင်စွာ ခွာဇုပုတိမင်းသားခြောက်လ၊ တနှစ်စသည်အနိန်နန့်လောက်ရာ တနားချေတဗွေချေ ခိုလှုံရန် ခွင့်ပြုရေ။ အမြဲ တမ်းအခြီစိုက်နီထိုင်ရန် ခွင့်မပြုပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့်ခွာဇုပအတို့အုပ်စုစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဘက်ကို တရွိ့ရွိ့ ပြောင်းရွိလာကတ်တေ။ ထိုတသောင်းခန့်ရေ အုပ်စုစွာ အရှည်ကြာမြင့်စွာ စခန်းချနီထိုင်ဖို့နီရာတွင် တစုတစည်းတည်းနီထိုင်ကတ်ကာ အကာအရံ ခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ပြုလုပ်နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုခုနှစ်ထပ်ရေ ခြံဝိုင်း၊ တပ်ခြံတိမာ ဝါးလုံးကြီးတိနန့် ထူထပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားရေ ခံတပ်ကြီး ပိုင်ခိုင်လုံရေ အကာအရံတခုဖြစ်တေဟု [[သမိုင်း]]ကဆိုရေ။  တပ်ခြံထိုးကတ်ပုံမာ အမြင့်(၈)တောင် ဟိပြီးး အပေါ်ထက်မာ အချွန်၊ ဝါးခြမ်းပြား အစိတ်ကို အဖျား၊အရင်း အချွန်ထားကာ၊အချွန် စွာအပြင်ဘက် ဟ ပြီး တပ်ခြံဝိုင်းကြီးကို ကာရံထိုးပါရေ။ ထိုခေတ်ကာလစွာ တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နီရပြီးကေး ဘုရင်စနစ် သူရဲကောင်းစနစ် ကျင်းသုံးကာ တပါးနန့် တပါး တိုင်းပြည် နီရာ လုနိကတ်ရေ လို့ မှတ်ယူနှိုင်ရေ။ တပါးနန့်တပါး စစ်တိုက်စွာကို မြိုဘာသာစကားဖြင့်(ဟိယာရို့)ဟုခေါ်ပါရေ။ မြိုလူမျိုးကို စစ်လာတိုက်ရေ စစ်နာမည်မာ (Hὓm Pok Hie-ဟုန်မ် ပေါက်ဟိယာ၊ Maih Bown Hie-မာမ် ဘင်န်ဟိယာ) ဆိုပနာဖြစ်တေ။ မြိုလူမျိုးရို့၏ စစ်နာမည်စွာ (Hoi Kong Hie-ဟွေခေါင်ဟိယာ)ဟုခေါ်ရေ။ (Hὓm Pok Hie –ဟုန်မ်ပေါက်ဟိယာ) စစ်ရန် ကြောင့် မြို လူမျိုးသူရဲကောင်း ဖြစ်ရေ (ထင်းလောင်း-ဟိယာရန့်) စွာအသတ်ခံခရေလို့ ဆိုရေ။ ဟိသမျှရေ လူရို့မာ ထိုတပ်ခြံဝိုင်းမာသာ နီကတ်ရပြီးကေ လမ်းဝတပေါက် နန့် ထွက် ပေါက်တပေါက်သာဟိလီရေ။ ဒေတပ်ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီကတ်ရေသူတိအနက် ကိုယ့်သဘောအလျောက်ဘုရင်မှတပါး ဇာသူလေ့ ထွက်ပြီးကေ သီးသန့်ရပ်ရွာအိုးအိမ်တည်ဆောက်လို့ မနီကတ်ရဘဲ၊ ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာပင် အချိန်အကန့်အသတ်မဟိ နီကတ်ရလီရေ။ ယင်းပိုင် ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီထိုင်ကတ်ရရေ သူတိကို ယင်းရို့ဘာသာစကားဖြင့် မရုပ်နေဘရီးကအဲဒတ်ဟုခေါ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေ တသောင်းမျှရေ လူစုလူဝီးကြီးတခုလုံးဧ့ စားသောက်လားလာနီထိုင်မှု ကိစ္စ မာ ကမ္ဘာလောက်ကြီးကျယ်ရေအတွက် စစ်ပြီးချိန်ကလွဲကေ အမြဲတမ်းတသမတ်တည်း တသောင်းလုံးစုဝေးလို့ နီထိုင်ရီးမာ မလွယ်ကူတော့ပေ ။ အုပ်ချုပ်သူဘုရင်အနိန်နန့်လည်း ထိုသူရို့ဧ့ ရိက္ခာဖုံလုံရီးတာဝန်ကိုယူရစွာမှာမငယ်လှပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်စွာ ကိုယ့်အုပ်စုကြီးအား ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဖျား အရပ်ဟိ စိမ်းလန်းစိုပြည်လို့ အသီးအနံ ဖြစ်ထွန်းဖို့နီရာ ဒေသအသီးသီးသို့ ခြံဝိုင်းကြီးမှ ခွဲထွက်စီရား နီရာသီးခြားပြုကာ နီထိုင်ခွင့်ပီးလီရေ။ ဘုရင်ဧ့ အမိန့်တော်အရတပ်ခြံအထဲမှ သီး ခြားအုပ်စုခွဲအဖြစ် နီထိုင်ရန်ထွက်လှာသူကို မရူ မရုပ်ဆိုရေ အခေါ်မှ မရို ဟု ပြောင်းလဲ လာခလီရေ။ ''မရို'' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ ဂုချိန်ခါ မာ မြို ဆိုပနာ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာရေဟု ဆိုရေ။ မြို ရို့စွာ ဥဒလင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ ကလပ်ချောင်း၊ စရေ ဒေသများမာ အုပ်စုခွဲကာ နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြို သို့မဟုတ် တပ်ခြံအထဲမှ လူသားတိစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာယား လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရခိုပြည်နယ်၊ ကဇ္ဈပနဒီ မြစ်ဝှမ်းဒေသမာ အထင်အရှားဟိနီယား ဖြစ်ကြောင်း ပစရာဇဝင် တိအရလိ့လာ သိဟိရလီရေ။။ အနောက်မဇ္ဈိမမှ စစ် ဖီးဒဏ်ကြောင့် မြို ရို့စွာ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာ]]တောင်ခြီတိကို ဖြတ်ကျော်ဗျာယ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ဟိခကတ်တေလို့ ရှေးဘိုးဖီး၊ ဘီဘင်ရို့၏ နှုတ်ဆင့်ကမ်းစကားအရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြို ဘာသာ စကား၊ တေးလင်္ကာပုံပြင်၊ ဝထုအရပင်ဖြစ်ဖြစ် သိရရေ။ တိဗက်ကတဆင့် အာသံ၊ မဏိပူရသို့ ရောက်ဟိလာခကတ်ရာ နောက်တဖန် ယင်း [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]မှ တဆင့် ခြီဦးတည့်ရာလားကတ်ပြန်ရာ အဂု ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပလက်ဝမြို့၊ အရှိဖက် (၁၀) မိုင်ကျော်လောက်အကွာ မြို ဘာသာစကားဖြင့် ကိမ္မာ ခေါ်ဆိုရေ [[ကျောက်ပန်းတောင်]]နန့် နီလာပန်းတောင်သို့ ရောက်ဟိ အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ။ နောက်ထပ် ၁၄ ရာစု နန့် ၁၇ရာစုကြားကာလမာ မြို လူမျိုးတိကို ခူမီး လူမျိုးရို့က တိုက်ခိုက်လို့ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံရီး မတည်ငြိမ်မှု ပင်ဖြစ်ဖြစ် စစ်တကောင်းတောင်တန်း ‌‌‌‌‌ဒေသ ဘန်ဒရာဘင်([[Bandarban]] )၊ အိန္ဒိယနယ်စပ် ဘဂ်ါ (Bengal ) နန့် အရှိ ပါကီစတန် အထိ ပျံ့ နှံ့ ရောက်ဟိရေ။ ဂုထိတိုင် ယင်း နီရာများမာနီထိုင်ကတ်ရေ။ တချို့ ရို့စွာ  ပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ [[ကုလားတန်မြစ်|ကုလာတန်မြစ်]]ကြော မှ  ယင်းကတဆင့် တချို့စွာ [[ကစ္ဆပနဒီ]](ကုလားတန်မြစ်)ဧ့ အထက်အောက်နန့် လေးမြို့မြစ်တလျှောက် ပျံ့နှံ့စွာ ဆင်းသက်နီထိုင်ခကတ်တေ။ ရှီးလူကြီး သူမရို့ဧ့ ပြောစကားအရ မြို စွာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ရန်ကလည်းကောင်း၊ ဟိယာဟုခေါ်ရေ စစ်ရန်ကလည်းကောင်း ကာကွယ်ရန် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကာရံဗျာယ် နီထိုင်ကတ်ရေလို့ဆိုရေ။ ယင်းပိုင် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကျားရဲ တိရစ္ဆာန်ရို့၏ ဖီးရန်မှ ကာကွယ်နီထိုင်ခြင်းကို ရှေးပညာဟိတိက [[မြိုဘာသာစကား|မြို ဘာသာစကား]]၊ တပ်ခြံ အခေါ်အဝေါ် မြို ကို အခြီပြုပြီး တပ်ခြံအထဲနီထိုင်လူ(လူမျိုး) မြိုလူမျိုးဟု သမိုင်းမှတ် တမ်းများ တင်ခကတ်တေ။&lt;ref&gt;.မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်)&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြိုးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ' ရခိုင်ဒေသကို စတင်အခြီချမှုနန့် ပတ်သက်ပနာ ရခိုင်သမိုင်းများမာ လည်း ခြီရာကောက်ယူနှိုင်ရေ။ ကစ္ဆပနဒီ မြစ် ဝှမ်းဒေသကို ရခိုင်လူမျိုးများ မြောက်ဘက်မှ ဝင် ရောက်လှာရာ မြိုရို့စွာ ယင်းဒေသမာဟိနန့်ယာဖြစ်ကြောင်း၊ပထမဓညဝတီကို တည် ထောင်ကာ ရခိုင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခရေ သူရဲကောင်း မရယုမင်း စွာ &quot;မြို&quot;အကြီး အကဲတဦး ဧ့သမီး မိပိန်နန့် ထိမ်းမြားလက်ထပ် ခကြောင်း၊ ယပြီးနောက် &quot;မြို&quot;လူမျိုးရို့နန့် ပူးပေါင်းကာ ယင်းခါက ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဝှမ်းတဝိုက် မင်းမှု ဆိုး သွမ်းနီကတ်ရေ ဘီလူးတိကို တိုက် ခိုက် အောင်မြင်ခကြောင်း ရခိုင် သမိုင်းတိက ဆိုရေ။&lt;ref&gt;ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပထမတွဲ)(စာ ၉၃-၉၆)(စာ ၁၂၂-၁၃၅).&lt;/ref&gt; ထိုအ ကြောင်းကို အဒူမင်းညိုဧ့ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၆) မာ 'မာရယုလျှင်၊ ဘဖြူမြိုထီး၊ သင်းကြီးအောင်လာ၊ စွားချာဒေဝီ၊ သမီးဘီနန့် နိူင်းမှီတကွ' ဆိုပနာ စပ် ဆိုထားရေ ရခိုင်မဟာမုနိဘုရားသမိုင်းစာအုပ်မာ 'မာရယုစွာ စွမ်း ရည်သတ္တိနန့် ပြည့်စုံစွာဖြစ်ပနာ မြိုလူမျိုးဂေါင်းဆောင်ရယောင်လာဧ့ သမီးနန့်လက် ထပ်စွာ' ဟုဖော်ပြထားရေ ။&lt;ref&gt;History of Burma ,1883,pg,43,45&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;ဒေ အဖြစ်အပျက်ကို နှောင်း ပိုင်းသုတေသီရို့က ခရစ်နှစ်အဖြစ် နန်းစဉ် နန်းဆက် သမိုင်းပြုပနာ ဖော်ပြရာ ဘီစီ-၃၃၂၅ စွာ မာရယုဧ့ နန်းတက်နှစ်ပင်ဖြစ်တေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင် သမိုင်းဦး ကာလကပင် ရခိုင် ပြည်နယ်မာ &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားရို့ဟိနန့်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယေဘုယျ မှတ်ချက် ယူနှိုင်ရေ။ မြိုရို့စွာ ရခိုင်နန့်အတူ တကွ နီထိုင်လာခကတ်ရာ ဝေသာလီခေတ်ကုန်ခါနီးမာ မြို လူမျိုးသုံး ဦးဘုရင် ဖြစ်လှာ ခရေ သမိုင်းကြောင်းစွာ ရခိုင်ရာဇဝင်မာ ထင်ရှားခပါ သည။ ဝေသာလီကျောက် လှဂခေတ်မာ စူဠစန္ဒားမင်းနတ်ရွာစံပြီးကေ မင်းဆက်ပြတ်ခရေ စန္ဒာဒေဝီမိဘုရားစွာ ဘုရင်ကြီးမာ ခဲ့အတိုင်း ကိုယ့်လက်စွပ်ဖြင့်တန်သူကို ရှာဖွီခရေ မတွိရလို့ချောင်းဖျား၊မြောင်းဖျား၊တောတောင်အဝှမ်းရှာ ဖွေစီရေ။ ယင်းခါအဆင်း၊ခွန်အား၊စွမ်းအနိန်နန့်ပြည့်စုံရေမြိုလူမျိုးသုံးဦးဖြစ်ရေ အမြတူ၊ အမြကူ၊ပဲဖြူ ရို့နန့် လက်စွပ်တန်စွာဖြစ်ပနာဝေသာလီမြိ့တော်သို့ခေါ်ယူခရေ။ &lt;ref&gt;Mro-cha''-A hub for Mru Indigenous people promoting the'' Mru ''Retaning their Ethnicity,pg,24''&lt;/ref&gt;ယင်း နောက်အစ်ကိုကြီး အမြကူကို အိမ်ရှိအရာအပ်နှင်းကာ သားဖြစ်သူရာဖြူကို မြောက်ဦးမြို့အားစားစီရေ။ ထိုအကြောင်းကို ရခိုင်မင်း သမီး ဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာ 'မြိုမာ ထင်ရှား၊ သင်းကြီးသားလျှင်၊ ရည်သွားလုံးရပ်၊ စည်းကြပ်ကျစ်ကြော၊ ချောမောဆင်းရောင်၊ ညီနောင်သားဘ သုံးယောက်ရပြီးကေ၊ အစတည်တုံ၊ အမြတူနန့်၊ တူစုံသားမောင်၊ထီးနန်းဆောင်ပနာ နောင်တလစ်မှု၊ ကားရေဖြူနန့်၊ ရိပ်ဖြူဆောင်းချုပ်၊ ပြည်ရွာအုပ်ဗျာယ်' ဟုမှတ်တမ်းတင်ခရေ။[၆] ပဲဖြူမင်း မြောက်ဦးမြို့တည်ပြီးကေနေစဉ် မြောက်ဘက်မှ မွန်ဂိုလီယံများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လို့ပျက်စီးရေကို 'တုံလှုပ်မစွမ်း၊ ခဲ့ယိုယွင်းမာ ရှမ်းလူးဘုန်းရှင်၊ သိုခင်ဘွားကြီး၊ တောင်ရိုးစီးပနာဖျက်ဆီးလေရေ၊ ရို့ရွာတခေါက်၊ မင်းမဲ့တိမ်စွာ' ဆိုပနာ ရခိုင် မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာပင်ဖော်ပြထားရေ။ ရခိုင်ဘုရင်ကောလိယမင်း၏သားတော်ဿရာဇာလက်ထက်မာပျောက်ဆုံးနိန်ရေ မဟာ မြတ်မုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးအား အမတ်ကြီးလကျၤာကို ဆုလာဘ်ပီးလို့ ရှာဖွီစီရေ။ နောက်ဆုံးမှာချောင်းဖျား၊ မြောင်းဖျား၊ တောနားတောင်နားမာ နီထိုင်စားသောက်ကတ်ရေ မြိုလူမျိုးရ ဟောင်လာနန့် အပေါင်လာညီအစ်ကို နှစ်ဦးဧ့ အကူအညီ လမ်း ညွန်မှုဖြင့် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမြတ်မုနိ]] ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ချောင်းဖျားငယ်တခုမာ လည်တော်တိုင် မြေဖုံးပနာ တွိရရေ ဟုဆိုရေ။&lt;ref&gt;ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပဌတွဲ)၊၁၃၁၆-ခုနှစ်၊စာမျက်နှာ-၁၃၁။&lt;/ref&gt; ယင်းအကြောင်းကို ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၉)မာ 'ကောလိယမင်း၊ အ ရင်းသည်းခြာ၊ ဿရာလျှင်၊ မဟာမုနိ၊ ဟိရေအကြောင်း၊ ပေါင်လောင်မြို့ထီး၊ သင်းကြီးညွန်ပြ'ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင်သမိုင်းတိ၏ အဆိုအရ တတဖဲ့ချေဖြင့် ရခိုင်ဒေသကို ရောက် ဟိခမည် ဖြစ်ရေ &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားတိစွာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း ကစ္ဆပနဒီ နန့် လေးမြို့မြစ် ဝှမ်းသို့ တသုတ် ပြီးတသုတ် အခြီချခကြောင်း တွိဟိရရေ။ ထိုကစ္စပနဒီနန့်လေးမြို့မြစ်ဝှမ်းသို့ အခြီချလှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ ဧပိုင်ဆိုရေ BC-၃၃၀၀ ကျော်က ယင်းမြိုလူမျိုးတိစွာ အိန္ဒိယတောင် တန်းအရပ်ဒေသနန့်တရုတ်ပြည် ယူနန်အရပ်ဒေသမာနီထိုင်ခလေဧ့။ ထိုအရပ်ဒေသမှ တဆင့် ကစ္စပနဒီ (မြိုဘာသာခေါ်ယာမ်မာစေ) လေးမြို့မြစ် နန့်ကုလားတန်မြစ် ဝှမ်းပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း အရပ်ဒေသမာအခြီချ လာရာထိုအရပ်မာပင်ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတိနန့် ရင်းနှီးစွာနီထိုင်ရင်း ရခိုင် မင်းဆက်သုံးဆက်မျှ အုပ်စိုးခကတ်တေ။&quot; ၁၉၄၃၊ စစ်အတွင်းကမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဆင်းလှား မြို့မာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီခရေ မြန်မာနိုင်ငံလက်စွဲစာအုပ်မာ ချင်းအမျိုးအနွယ်ဝင် 'မြို'တိုင်းရင်းသားရို့ မြန်မာပြည်တွင်းကို ဝင်ရောက်လှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြခပရေ။ တိဗက်-မြန်မာ မျိုးနွယ်အုပ်စုစွာ သုံးစုခွဲပြီးကေ လမ်းကြောင်းဖြင့်တောင်ဘက်ကို ဆင်းလှာခရေ ဧရာဝတီ မြစ်ဖျား ခံရာ အရပ်ဒေသတိကဖြတ်ကျော်ခကတ်တေ။ ထိုနီရာမှချင်းအမျိုးသား ရို့စွာ အနောက်ဘက် တောင်တန်းတိသို့ တက်ခကတ်လီရေ။ ဆင်းသက်လာရေသုံးစု အနက်အများစုမာ မြန်မာနန့် ရှီး မြန်မာများပါဝင်ရေ။ တောင်ဘက်ကိုဆက်ပြီးကေ ဆင်းသက်လာပြီး လမ်း တလျှောက်မာ တချို့က နိန်ရာတကျစွဲမြဲနီထိုင်ရစ်ကတ်ရာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းနိန် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်လားကတ်တေ။ ရခိုင် ရိုးမတောင်တန်းများမာ နီကတ်ရေ ချင်း၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ တောင်သား၊ ခမီးရို့စွာလည်း တိဗက်မြန်မာအုပ်စုဝင်များဖြစ်ကတ်တေ။ ချင်း၊ ကချင်နန့် မျိုးနွယ်ချင်းဆက်စပ်ရေ နာဂရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက် တောင်တန်းများ၊ ဟူးကောင်းတောင်ကြားနန့် ချင်းတွင်းမြစ်အနောက်ဘက်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေလို့ရီးသားထားရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းတိဖြစ်ကတ်ရေ ရခိုင်မဟာရာ ဇဝင်တော်ကြီး ဓညဝတီရာဇဝင်သစ် မာရယုနန့် ဗေဒါရှင်းတမ်း စရေကျမ်းကန်များမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊အချို့စာအုပ်စာပီများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြိုလူမျိုးကို ရီးသားကတ်ရာမာ[[မြိုဆိုရေဝေါဟာရ]] အပြင် မြိုဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မြုန်&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် &quot;မြို့&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မှုကွဲစာလုံးပေါင်းဖြင့်ရီးသားထားရေ။ မြို၊ မြုန်၊ မြုမ်၊ မြူ၊ မြို့ဆိုရေ အရီးအသားစွာ &quot;မြို&quot;လူမျိုးတမျိုးကိုပင်ရီးသားထားဟုမှတ်ယူနှိုင်ရေ။ အိန္ဒိယလူမျိုးတိက မြိုလူမျိုးတိကို &quot;မြုံဂျာ&quot;ဟုခေါ်ဝေါ်နိကတ်ရေ။ မှုလ &quot;မြူ&quot; &quot;မရု&quot;စကားလုံးကို ရခိုင် တိုင်းရင်းသားရို့က &quot;မြို&quot; ဟုခေါ်ပြီးကေ ဗမာတိုင်းရင်းသား ရို့ကမှု &quot;မြို&quot;ကို &quot;မျို&quot;အသံထွက်ရေ။&lt;ref&gt;Morternal Morbidity and Mortality among Indigenous People in Bangladesh: A study of the Mru Community, pg,18,32&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; မြို လူမျိုးကို တခြားတိုင်းသားတိက သူ့လျာသံနန့်ဇာပိုင်ပင်ခေါ်စေကာမှု ကိုယ့်ကိုယ်ကို &quot;မြူ&quot;&quot;မရု&quot;ဟု ဒေနိန့်ထိခေါ်ဝေါ် ကတ်တေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိမာ မှုလ &quot;မြူ&quot;နာမည် &lt;ref&gt;A Politics of Nudity: Photographs of the‘Naked Mru’ of BangladeshWILLEM VAN SCHENDEL&lt;nowiki/&gt;https://pure.uva.nl/ws/files/3501618/153275_201292.pdf&lt;/ref&gt;ဟိရေပိုင် ရခိုင်လူမျိုး၊ [[အောက်သား]] စရေ တိုင်းရင်းရို့မာလည်း&quot;Burma ဘာမာ&quot;ဟုတွိရပြီး၊ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့မာလေ့သော့&quot;Arakan အာရကန်&quot;ဟုတွိရရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် &quot;မြူ&quot;ဆိုပနာအပြင် &quot;မြိုစာ Mro-cha&quot;ဆိုပနာ၊ မရိုစာ Mo-roo-sa ဆိုပနာလည်းခေါ်ပါရေ။ &lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal (1798) ,P.65.&lt;/ref&gt;&quot;မြူ&quot;အသုံးနုန်း စွာ အများဆိုင် 'နာမ်'ကိုလေ့သုံးပါရေ&quot;မြိုစာ&quot;အသုံးနုန်းစွာကိုယ့်ကိုယ် တက်စားပြုပါရေ။ ယင်းချင့်အပြင် &quot;မရိုစာ Mro-cha&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ &quot;မရုစာ Mru- chaဆိုပနာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်ခေါ်ဆို ရေ။ [[လူသား|လူ]]၊ [[လူသား]]ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနန့် ဘာသာစကား ==
မြိုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိစွာ အယင် အယင် ကဆိုကေ နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ ဘုရား (သုံး)ပါး ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကြောင်း THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOL. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon, စာမျက်နှာ -၄၂၅ မာ ဧပိုင် ဖော်ပြရေ &quot;They have Three gods , Too-ra-ee, the the father, Tsoon-toon, the nat of the hills and Oo-rengs, the nat of the streams&quot; by (Sir, Arthur Phayre)&quot; ယင်းရို့မာ ဘုရား သုံးပါး ဟိရေ ထူရိုင်းဘုရား -Too-ra-ee , ဆုန်တောမ်း နတ်-Tsoon-toon,နန့် အော်နှာမ့်နတ် - Oo-rengs ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ မြိုရို့ ဘာသာစကားဖြင့်  စက်ြာဝဌာ တခုလုံးကို အုပ်စိုးရေ ဘုရား ကို &quot;ထူရိုင်း&quot;(သို့)&quot;ထိုရိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ တောင် စောင့်နတ် ကို ကား &quot; &quot;ဆုန်တောင်မ့်&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်ပနာ  ချောင်းစောင့်နတ်  ကိုမူ &quot;အော်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်ဆိုရေ။   &quot;ထူရိုင်း &quot;ဘုရားစွာ ဘုရားတိုင်းရို့ထက် ကြီးမားစွာ အာကာဘုံမာ နိန်ရေဟု ယုံ ကြည်ကတ်တေ။ &quot;ဆုန်တောမ်း&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; နတ်ဘုရားစွာ ကုန်းမြီကို အုပ်စိုးလို့ ကုန်းမြီဟိသမျှအရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ရေ။ &quot;အော်နှာမ့်&quot; နတ် ဘုရားစွာ [[မြစ်]]၊ချောင်း၊ [[အင်း(အိုင်)|အင်းအိုင်]]၊ ပင်လယ်သမုတ္တရာ ရို့ကို အုပ်စိုးလို့ ရေဟိရေ အရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။ နောက်ထပ် ၁-၁၁-၁၉၇၀-ခုနှစ် ထုတ် ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅) မာပါဟိရေ ဆောင်းပါး မာလည်း  မြိုရို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအကြောင်းကို &quot; လောကတခုလုံးမာ ဟိရေ စုန်းနတ်တိကို အုပ်ချုပ်ရေ &quot;ထိုရိုင်း&quot; နာမည်ဟိနတ်မင်းကြီးစွာ အာကာဘုံမာနိန်ရေ&quot; ဆိုပနာဖော်ပြထားရေ။  ပြီးကေ မှ ဗုဒ္ဒဘာသာ ​ထွန်းကားလားလာယား ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်လာကတ်တေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် မှ မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဘာသာ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု ကို လေ့ လာကြည့်သော်

[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]

[[မြိုကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ|ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ-]] စသည်ရို့ကို နီရာဒေသ အပေါ် မှုတည်ပြီး ကိုးကွယ် ယုံကြည်ပါရေ။ ဗုဒ္ဒဘာသာ သာသနာ ရောက်ရေဒေသမာ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သာသနာထိုးဖောက်ရေဒေသမာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ကရာမာ ဘာသာ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်မာ ကရာမာ ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ် ဒေသမာ နေ ထိုင်သူတိစွာ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကို ကိုး ကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဇာဘာသာ ရပ်မှမရာက်ရေတောတောင် အရပ်ဒေသ မာကား စုန်း၊နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကိုး ကွယ် ယုံ ကြည် သူတိစွာ အိန္ဒိယ အရပ်ဒေသ မာနီထိုင်သူတိဖြစ်တေ။ လောကတခုလုံးမာဟိရေ စုန်း၊နတ်များ ကို အုပ်ချုပ်ရေ &quot;ထိုရိုင်း&quot;နာမည်ဟိ နတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ အာကာ ဘုံမာ နိန်ရေ။ ယင်းနတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ ယင်းရို့အား ကောင်းကျိုး၊ဆိုးကျိုးကို ပေးစွန်းနှိုင်ရေဆိုပနာ ယုံကြ်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt; [[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား]]ရို့မာ နီရာ ဒေသ နန့် လိုက်ပြီးကေ ဘာသာ စကား အ နည်းငယ် ကွဲပြားမှု ဟိပြီးး ယင်းကို (၆)အုပ်စု အနိန်နန့် ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ ရိုင်းမာ၊ နောက်ဆာ၊ဒိုမ်ရောင်၊ နောက်ကော့၊ ဆုန်မာနန့် တင်ဆာ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ မျိုးနွယ်စုကြားမာ နောက်ဆာစကား စွာ တင်ဆာ စကားနန့်အများဆုးံတူညီရေ အပြော များဆုံး ဖြစ်တေ။ မြို ရို့မာ ကြာမာကိုယ်ပိုင်စာပီ ဟိရေ။ လာတင်အက္ခရာနန့်ဆင်တူစွာ ရေ။ မြိုလူမျိုး ရို့၏ ဘာသာစကားနန့် ရိုးရာ ဓလိ့ရို့စွာ တောင်ပိုင်း ချင်း တိနန့် ပိုပြီးကေ တူညီမှုများရေ။

== မြိုလူမျိုးရို့ဘာသာစကားဆက်နွယ်မှု ==
၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ LSDO အသင်းမှ ဘာသာဗေဒစစ်တမ်းအဖြစ် စကားလုံးတိအားကောက်ယူကာ နှိုင်းနိူင်းခြင်းကိုပြုလုပ်ခလေ ရေ။ ယင်းချင့်အပြင်မြိုဘာသာစကားအထဲမှ ဒေသိယဘာသာစကား(၆) မျိုး လောက်ကိုလိ့လာကာ အရာချင်းဘာသာစကားတိ နန့်နှိုင်းနိူင်းလိ့လာခြင်းအားပြုလုပ်ဗလင်ရေ။ မြိုဧ့ဘာသာဗေဒကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 mro ဖြစ်လီရေ။ ပညာသျှင်တိက Mo-roo- sa စကား ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်&lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal,1798 . Edited by Willem Van Schendel, 1992. p.65,67..&lt;/ref&gt;၊Mro စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊Mru  စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်&lt;ref&gt;Ethnology of India .,R.G.Latham, 1997, P,88..&lt;/ref&gt;G.H.Luce,1986-Phases of Pre-Pagan Burma Languages and History( Volume.II)မာ Mru Words မြိုဘာသာစကားဝေါဟာရ  ၊Toung Mru စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အရီးအသားခြားနားစွာ ဖော်ပြကတ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ LDSO မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ Mrusa (Buthidaung), Mrusa (Ponnagyun), Mrusa(Maungdaw), Mrusa(Dowpreng-bgldsh-Tauk Para), Mrusa (Sungma-bgldsh-Tuktong Para), Mrusa (Anok-bgldsh-Noa Para) ဟု ကောက်ခံခြင်းပြုကတ်လီရေ။ ထိုဒေသိယ ဘာသာစကားတိ အကြားမာ တူညီ/ကွဲခြားမှု ၈၁%-၉၅% အကြားဟိရေဆိုလီရေ။ မြိုနန့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်ဟိ Anu(Tuikinalong), [[ေခါင်ဇိုချင်း|ခေါင်ဇိုချင်း]]Hkongso (Lakinwa) ISO 639-3 anl ရို့အကြားမာ ၆၄%-၇၃% အထဲတူညီလီရေ။ ဒေနိ ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ချင်းပြည်နယ် အထဲဟိ ခမီအုပ်စုဝင်ဘာသာ စကား (ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိက Ethnologue Language of the World မှတ်တမ်း အရ Mro-Khimi ဟုမှတ်တမ်း တင်ထားပြီးသား ဘာသာစကားကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 cmr ဖြစ်တေ)များဖြစ်ရေ (Areong, Wakung,Likhy,Xena, Xangtau, Rengsa, Khenlak, Sangtha) ဒေသိယ ဘာသာစကားတိနန့် ၁၃%  တူညီမှုဟိရေ။ဒေ Mro-Khami စွာ ခမီ၊ခူမီး အုပ်စုဝင်တိအဖြစ် ပညာသျှင်တိက ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ရေ။ မြို,မြူ လူမျိုး ဘာသာစကား၊ ခူမီး (ISO 639-3 cnk) ရို့နန့် ၂၂%-၄၂% အထိတူညီပြန်ရေ။ လက်၊ အိမ်၊ဆင်၊ ရေ၊ လေ၊လေး၊ခေါင်း၊ ကျောက် စရေ ဝေါဟာရ စကားလုံး စွာ ချင်း၊ မြို၊ ခမွီး( ခမီ၊ ခူမီး)၊ သက် ရို့ ဘာသာ စကား ဆင်တူကြောင့် (Dr.E. Forchhammer, 1882) သူ၏ မှတ်တမ်း Notes on the Languages and Dialects spoken in British Burma ,PP,9 မာဖော်ပြထားရေ။ &lt;ref&gt;Notes on the Early History ,The Geography,The Languages &amp; Dialects, The Brahman &amp; Sanskrit Literature, of British Burma, ( Em.Forchhammer,Ph.D,1883-85).&lt;/ref&gt;အရာချင်း မျိုးနွယ်တိနန့်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက်ချင်း အနွယ်ဝင်များအကြားကိုယ်ထွတ်မာ မြောက်ပိုင်းနန့်အလယ်ပိုင်းချင်းမျိုးနွယ်စုတိထက် ဘာသာစကား ကွာခြားချက်ရာခိုင်နှုန်း မြင့်မားရေ။ (Chin Dialects Lexical Result, 2011,LSDO) အသုံးအနှုန်းတိမာ LSDO ဧ့အရီးအသားကိုရာတိုက်ရိုက် ဖော်ပြပါရေ။

== မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း ==
မြိုလူမျိုးရို့မာ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း(၁၀၀)ကျော်လောက်ဟိရေဆိုပနာ အဆိုဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း (၅၇) မျိုးလှောက်သာ ရှာဖွီတွိဟိရကတ်ေား၊ ယင်းအထဲမာလည်း အမှန်အကန် အား ဖြင့်ဟိနိန်ရေ မြိုမျိုးကွဲထွက်ဖို့ (၃၀) ဖြစ်ကြောင်းအဆိုဟိကတ်တေ  ဟု ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် (စာမျက်နှာ-၃၅) မာဖော်ပြထားရေ။ ၁၈၇၉-ခုနှစ်က British Burma Gazetteer စာအုပ် (စာမျက်နှာ-၄၂၅ ) မာ  Fifteen clans of Mro named -မြို မျိုးကွဲပေါင်း (၁၅) မျိုးတွိဟိကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer Vol.ll in 1879 , P. 425&lt;/ref&gt; ဒေစာအုပ်မာဖော် ပြချက်စွာ ခမီ သို့မဟုတ် ခူမီး ရို့မျိုးကွဲတိနန့် မားဖော်ပြခြင်းဖြစ်နှိုင်ပါစွာ အကြောင်းမာ ပါမော က္ခ‌ဒေါက်တာ Lorenz.G. Loffler ဧ့ သုတေသနပြု စာအုပ်ကြီးဖြစ်ရေ &quot; Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;ref&gt;L.G. Loffler. 2012.Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;/ref&gt; မာ မြိုလူမျိုးကွဲပေါင်း ၁၀၀ ကျော် အထိဖော်ပြထားကြောင်းဖြစ်ပါရေ။ စာအုပ် စာပီများမာ   ဖော်ပြရီးသားချက်တိစွာ သုတေသနပြုသူတိ၊ သမိုင်းဆရာရို့က လက်လှမ်းမီ စွာအထိသာ ရီးသားပြုစုကတ်တေကြောင့် အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါလာ ခြင်းဖြစ်လိမေ။ ကိုယ့် ကိုယ်မာပင် ဂုထိတိုင်စိသားကိုက် ဖော်ပြဖို့မလွယ်ကူပါ၊၊ မြိုလူမျိုးစွာ လူဦး‌ရီနည်းသလောက် မျိုးကွဲများပြားရေ။ ဂုချိန်ခါ ကိုယ့်လက်လှမ်းမီသမျှလိ့လာရာမာ မြိုမျိုးကွဲများ (၈၃) မျိုးကိုရာ ရှာဖွီလိ့လာ တွိဟိရေ။ ယင်းရို့မာ-၁။ ပလောင်ဒို ၂။ တင်မ်တူ ၃။ ဆွေ၄။ ဆာမ်လာမ်၅။ ပြန့်စာ ၆။ ဆင်ကာလ်စာ ၇။ ဘွေမာ ၈။ သရိကလောင် ၉။ ခွာ ၁၀။ အာလှာမ် ၁၁။ ဒန် ၁၂။ ကုံမ့်စာ ၁၃။ ဒိန်တင့် ၁၄။ ဘွေတိန် ၁၅။ မာလှာမ်မာ ၁၆။ နိုနှာမ် ၁၇။ နိုလှာမ် ၁၈။ ကုမ့်စာ ၁၉။ ပေးနှာမ့် ၂၀။ ပြန်မ်ဆင် ၂၁။ ခိုင်စာ ၂၂။ ဆင်ရိုးစာ ၂၃။ ကြောင်ဝေ့စာ ၂၄။ ပေါင့်စာ ၂၅။ ငါ့မာ ၂၆ ။ ဟန်းလာ့ ၂၇။ ယောမ့်၏ ၂၈။ ပက်တိယာ ၂၉။ ဆင်ပြော့စာ ၃၀။ လန်းပြွေစာ ၃၁။ ရွေ့စာ ၃၂။ မရာစာ ၃၃။ ဖလောင် ၃၄။ တာမ်ဆင် ၃၅။ ရဟစာ့ ၃၆။ တိန်မ်ကမ် ၃၇။ မင့်စာနှာမ် ၃၈။ နာမ့်သဟိန်း ၃၉။ နာမ့်ဆစာ ၄၀ ။ ဟွာမာ ၄၁။ ပုလ်စာမ့် ၄၂။ ရုံမ်ထူတင့် ၄၃။ ပေါင်မိတင့် ၄၄။ မေ့မတင့် ၄၅။ ရန့်လိပ်ဖ်စာ ၄၆။ ခုံမ်စာ ၄၇။ ရန်မိတ်စာ ၄၈။ လင့်စားတင့် ၄၉။ တောင်န် တင့် ၅၀။ ယာမ့်မာတင့် သို့မဟုတ် ယာမ်မာဆောင်အိုင်မ်းတင့် ၅၁။ တာမ်ဆာ ၅၂။ ရိုမ်စာ ၅၃။လိင်မ် ကန့်စာ ၅၄။ ရပေါစာ ၅၅။ ရုံမ်ထူ ၅၆။ ငါ့ရွာ့ ၅၇။ နာမ့်ဖန်ဒန် ၅၈။ အွေထနိ့ဒန် ၅၉။ စတုဒန် ၆၀။ ရောင့်ဒိမ့် ၆၁။ ဒက်ဒိမ့် ၆၂။ နှာမ်ဒေါင့်မ် ၆၃။ ပလက်ဆင် ၆၄။ ဝင့်ကို ၆၅။ ဒန်ပရာမ့်နှာမ့် ၆၆။ ကွိုင်စင့်မ် ၆၇။ ရန်စာ ၆၈။ အောမ်စာမ့် ၆၉။ ဆာရမ်စာ ၇၀။ စတု ၇၁။ တိန်စာ ၇၂။ ရန်တိန်စာ ၇၃။ နှာမ်ဒင်စာ ၇၄။ ပက်ဆရွမာ ၇၅။ ကြောင်ထော်စာ ၇၆။ တိန်မာ ၇၇။ မရာမ် ၇၈။ ပေါင်မိ ၇၉။ တောင်ဝ ၈၀။ စီတုန့်မာ ၈၁။  ရန့်ဖာလ်စာ ၈၂။ ထက်ကြောင်စာ ၈၃။ ကွီဆန့်စာ  ရို့ ကို လက်တလောလိ့လာတွိဟိထားပါရေ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မြိုကရာမာစာပီအက္ခရာ  |     မြိုအက္ခရာ | မြိုရောမအက္ခရာ  |  မြန်မာအက္ခရာ
|𖩡
|𖩐𖩍𖩖𖩒𖩝𖩁 𖩅𖩖𖩑𖩁
|1
|Pawng down
|၁
|ပလောင်ဒို
|-
|𖩢
|𖩀𖩆𖩎 𖩀𖩑
|2
|Tamtu
|၂
|တာမ်တူ
|-
!𖩣
!𖩔𖩑𖩊
!3
!Sui
!၃
!ဆွေ
|-
!𖩤
!𖩔𖩆𖩎 𖩍𖩘𖩎
!4
!Sam Lem
!၄
!ဆာမ်လာမ်
|-
!𖩥
!𖩐𖩓𖩘𖩏 𖩋𖩖
!5
!Pren cha
!၅
!ပြန့်စာ
|-
!𖩦
!𖩔𖩆𖩁 𖩌𖩆𖩓 𖩋𖩖
!6
!Sankar cha
!၆
!ဆင်ကာလ်စာ
|-
!𖩧
!𖩄𖩒𖩊 𖩎𖩆
!7
!Bawi ma
!၇
!ဘွေမာ
|-
!𖩨
!𖩉𖩘𖩓 𖩌𖩍𖩒𖩁
!8
!Helklawng
!၈
!ဟြိကလောင်
|-
!𖩩
!𖩈𖩒𖩗
!9
!Khuai
!၉
!ကွဇ်
|-
|𖩡𖩠
|𖩆 𖩒𖩆𖩗
|10
|Alaou
|၁၀
|အလှာမ်
|-
|𖩡𖩡
|𖩅𖩆𖩁
|11
|Den
|၁၁
|ဒန်
|-
|𖩡𖩢
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|12
|Küm cha
|၁၂
|ခုမ်စာ
|-
|𖩡𖩣
|𖩅𖩊𖩁 𖩀𖩆𖩁
|13
|Ding tang
|၁၃
|ဒိန်တင့်
|-
|𖩡𖩤
|𖩄𖩒𖩊 𖩀𖩊𖩁
|14
|Bawi tin
|၁၄
|ဘွေတိန်
|-
|𖩡𖩥
|𖩎𖩒𖩆𖩗 𖩎𖩆
|15
|Ma laua ma
|၁၅
|မလှာမ်မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩏𖩑𖩁 𖩏𖩆𖩗
|16
|Nowng nau
|၁၆
|နို့နှာမ်း
|-
|𖩢𖩧
|𖩏𖩖𖩁 𖩍𖩆𖩊
|17
|Nowng lai
|၁၇
|နို့လှာမ်
|-
|𖩢𖩨
|𖩌𖩑𖩎 𖩋𖩖
|18
|Kumcha
|၁၈
|ကုမ့်စာ
|-
|𖩡𖩩
|𖩐𖩘 𖩏𖩆𖩗
|19
|Pe nau
|၁၉
|ပေ့နှာမ့်
|-
|𖩢𖩠
|𖩐𖩓𖩘𖩎 𖩔𖩆𖩁
|20
|Phren sang
|၂၀
|ပြန်မ်ဆင်
|-
|𖩢𖩡
|𖩈𖩘𖩁 𖩋𖩖
|21
|Khin cha
|၂၁
|ခိုင်စာ
|-
|𖩢𖩢
|𖩔𖩆𖩁 𖩓𖩑𖩖 𖩋𖩖
|22
|Sang rü cha
|၂၂
|ဆင်ရို့စာ
|-
|𖩢𖩣
|𖩌𖩓𖩝𖩁  𖩗𖩖𖩊 𖩋𖩖
|23
|Krawng uai cha
|၂၃
|ကြောင်ဝေ့စာ
|-
|𖩢𖩤
|𖩐𖩒𖩏 𖩋𖩖
|24
|Pawn cha
|၂၄
|ပေါင့်စာ
|-
|𖩢𖩥
|𖩁𖩆 𖩎𖩖
|25
|Nga ma
|၂၅
|င မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩉𖩘𖩁 𖩍𖩆
|26
|Hlen la
|၂၆
|ဟန်းလာ့
|-
|𖩢𖩧
|𖩂𖩝𖩎 𖩓𖩘
|27
|Jawm re
|၂၇
|ယောင့်မ်ရဲ
|-
|𖩢𖩨
|𖩐𖩆𖩌 𖩀𖩘𖩂
|28
|Pak tai
|၂၈
|ပက်တိယာ
|-
|𖩢𖩩
|𖩔𖩆𖩁 𖩆𖩓𖩖 𖩋𖩖
|29
|Sang phro cha
|၂၉
|ဆင်ပြောစာ
|-
|𖩣𖩠
|𖩒𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩊 𖩋𖩖
|30
|Hleng phrui cha
|၃၀
|လိုင်းပြွေစာ
|-
|𖩣𖩡
|𖩓𖩑𖩊 𖩋𖩖
|31
|Rui cha
|၃၁
|ရွေ့စာ
|-
|𖩣𖩢
|𖩎𖩓𖩆𖩏 𖩋𖩖
|32
|Mara cha
|၃၂
|မရာစာ
|-
|𖩣𖩣
|𖩇𖩖 𖩍𖩒𖩁
|33
|Pha lawng
|၃၃
|ဖလောင်
|-
|𖩣𖩤
|𖩀𖩒𖩊 𖩔𖩆𖩁
|34
|Tai sang
|၃၄
|တာမ်ဆင်
|-
|𖩣𖩥
|𖩓𖩆 𖩉𖩆 𖩋𖩖
|35
|Ra ha cha
|၃၅
|ရဟစာ
|-
|𖩣𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩌𖩘𖩁 
|36
|Tim khen
|၃၆
|တိမ်ကန်
|-
|𖩣𖩧
|𖩎𖩆𖩁 𖩋𖩖 𖩏𖩆𖩗
|37
|Mang cha nau
|၃၇
|မင့်စာနှာမ်
|-
|𖩣𖩨
|𖩏𖩆𖩎 𖩀𖩆 𖩔𖩊𖩁
|38
|Nam ta sheng
|၃၈
|နန့်မ်သဟိန့်
|-
|𖩣𖩩
|𖩏𖩆𖩎 𖩔𖩆 𖩋𖩆
|39
|Nam sa cha
|၃၉
|နန့်မ်ဆစာ
|-
|𖩤𖩠
|𖩉𖩒𖩗 𖩎𖩆
|40
|Hua ma
|၄၀
|ဟွာမာ
|-
|𖩤𖩡
|𖩐𖩑𖩓 𖩋𖩘𖩏
|41
|Pur chan
|၄၁
|ပုလ်စာမ့်
|-
|𖩤𖩢
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 𖩀𖩆𖩁
|42
|Rüm thu tang
|၄၂
|ရုံမ်ထူတင့်
|-
|𖩤𖩣
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊 𖩀𖩆𖩁
|43
|Phawn mi tang
|၄၃
|ပေါင်မိတင့်
|-
|𖩤𖩤
|𖩎𖩘 𖩎𖩆 𖩀𖩆𖩁
|44
|May ma tang
|၄၄
|မေ့မာတင့်
|-
|𖩤𖩥
|𖩓𖩆𖩁 𖩒𖩊𖩐 𖩋𖩖
|45
|Ren lip cha
|၄၅
|ရန်လပ်ဖ်စာ
|-
|𖩤𖩦
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|46
|Kowm cha
|၄၆
|ခင်မ်စာ
|-
|𖩤𖩧
|𖩓𖩘𖩁 𖩎𖩊𖩅 𖩋𖩖
|47
|Ren mit cha
|၄၇
|ရန်မိတ်စာ
|-
|𖩤𖩨
|𖩍𖩆𖩁 𖩋𖩆 𖩀𖩆𖩁
|48
|Lang chah tang
|၄၈
|လင်းစားတင့်
|-
|𖩤𖩩
|𖩀𖩒𖩏 𖩀𖩆𖩁
|49
|Tawn tang
|၄၉
|တောင်မ်တင့်
|-
|𖩥𖩠
|𖩂𖩆𖩎 𖩎𖩖 𖩀𖩆𖩁
|50
|Yam ma tang
|၅၀
|ယာမ့်မာတင့်
|-
|𖩥𖩡
|𖩀𖩆𖩎 𖩔𖩆
|51
|Tam sa
|၅၁
|တာမ်ဆာ
|-
|𖩥𖩢
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|52
|Rown cha
|၅၂
|ရိုမ့်စာ
|-
|𖩥𖩣
|𖩒𖩊𖩎 𖩌𖩘𖩏 𖩋𖩖
|53
|Lim ken cha
|၅၃
|လိမ်ကန့်စာ
|-
|𖩥𖩤
|𖩓𖩆 𖩐𖩒 𖩋𖩖
|54
|Ra paw cha
|၅၄
|ရပေါစာ
|-
|𖩥𖩥
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 
|55
|Rüm thu
|၅၅
|ရုံမ့်ထူ
|-
|𖩥𖩦
|𖩁𖩆 𖩓𖩆𖩗
|56
|Nga rua
|၅၆
|ငရွာ
|-
|𖩥𖩧
|𖩏𖩆𖩎 𖩇𖩘𖩏 𖩅𖩘𖩁
|57
|Nam fan den
|၅၇
|နန့်မ်ဖန်ဒန်
|-
|𖩥𖩨
|𖩑𖩊 𖩕𖩝𖩏 𖩅𖩘𖩁
|58
|Uih tawn den
|၅၈
|အွေထွန်းဒန်
|-
|𖩥𖩩
|𖩔𖩆 𖩀𖩑 𖩅𖩘𖩁
|59
|Stu den
|၅၉
|စတုဒန်
|-
|𖩦𖩠
|𖩓𖩝𖩁 𖩅𖩊𖩎
|60
|Rawng dim
|၆၀
|‌ရောင့်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩡
|𖩅𖩆𖩌 𖩅𖩊𖩎
|61
|Dak dim
|၆၁
|ဒက်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩢
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁
|62
|Nam down
|၆၂
|နန့်မ်ဒေါင်
|-
|𖩦𖩣
|𖩐𖩒𖩆𖩌 𖩔𖩆𖩁
|63
|Plap sang
|၆၃
|ပလက်ဆင်
|-
|𖩦𖩤
|𖩗𖩆𖩁 𖩌𖩖
|64
|Win kaw
|၆၄
|ဝင့်ကို
|-
|𖩦𖩥
|𖩅𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩆𖩎 𖩏𖩆𖩗
|65
|Den pram nau
|၆၅
|ဒန်ပရာမ့်နန့်မ်
|-
|𖩦𖩦
|𖩌𖩜 𖩋𖩘𖩏
|66
|Kuai chen
|၆၆
|ကွာမ်စင့်
|-
|𖩦𖩧
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|67
|Rown cha
|၆၇
|ရိုမ်စာ
|-
|𖩦𖩨
|𖩒𖩎 𖩋𖩘𖩎
|68
|Om chem
|၆၈
|အောမ်စာမ့်
|-
|𖩦𖩩
|𖩔𖩓𖩘𖩁 𖩋𖩖
|69
|Saren cha
|၆၉
|ဆာရမ်စာ
|-
|𖩧𖩠
|𖩔𖩆 𖩀𖩑
|70
|Stu
|၇၀
|စတု
|-
|𖩧𖩡
|𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|71
|Tin cha
|၇၁
|တိန်စာ
|-
|𖩧𖩢
|𖩓𖩘𖩁 𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|72
|Ren tin cha
|၇၂
|ရန်တိန်စာ
|-
|𖩧𖩣
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁 𖩋𖩖
|73
|Nam down cha
|၇၃
|နှာမ်ဒင်စာ
|-
|𖩧𖩤
|𖩐𖩆𖩌 𖩔𖩆 𖩓𖩆𖩗 𖩎𖩖
|74
|Pak sa rawu ma
|၇၄
|ပက်ဆရွမာ
|-
|𖩧𖩥
|𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩝 𖩋𖩖
|75
|Krawng taw cha
|၇၅
|‌ကြောင်ထော်စာ
|-
|𖩧𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩎𖩆𖩁
|76
|Theng ma
|၇၆
|တိန်မာ
|-
|𖩧𖩧
|𖩎𖩓𖩆𖩏
|77
|Mran
|၇၇
|မရာမ်
|-
|𖩧𖩨
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊
|78
|Pawng mi
|၇၈
|ပေါင်မိ
|-
|𖩧𖩩
|𖩀𖩒𖩁 𖩗𖩆
|79
|Tawn wa
|၇၉
|‌တောင်ဝ
|-
|𖩨𖩠
|𖩔𖩊 𖩀𖩑𖩁 𖩎𖩖
|80
|Situng ma
|၈၀
|စီတုန့်မာ
|-
|𖩨𖩡
|𖩓𖩘𖩁 𖩇𖩖𖩓 𖩋𖩖
|81
|Reng fowr cha
|၈၁
|ရန့်ဖာလ်စာ
|-
|𖩨𖩢
|𖩐𖩒 𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩖
|82
|Paw krawng cha
|၈၂
|‌ထက်ကြောင်စာ
|-
|𖩨𖩣
|𖩌𖩑𖩊 𖩔𖩘𖩁 𖩋𖩖
|83
|Kui Chen cha
|၈၃
|ကွီဆန့်စာ
|}
ဧပိုင် မျိုးကွဲများပြားစွာအလျောက် ခရီးလားရေအခါမာ ကျေးရွာတရွာ သို့ ဝင်ကေ ယင်းရွာမာ ကိုယ့်အမျိုး ဟိမဟိကို မီးမြန်းရရေ အမျိုးတူ ဟိပါက ယင်းအိမ်မာတည့်ခိုလိဟိရေ အိမ်ရှင် ရို့က လည်း ကိုယ့်အမျိုးရောက်လှာရေ ဧစွာအား ပျုငှာ စွာ ဧည်းဝတ်ပြုရရေ။ အမျိုးမဟိပါက ကျေးရွာ လူကြီးအိမ်မာ တည့်ခိုလိဟိရေ။ ချစ်စရာဓလိ့မာ ကျေးရွာတရွာမာ ရောက်လှာ ရေ ဧစွာ စွာ  ကိုယ့်အမျိုး မဟုတ်ရေ်လည်း အိမ်နီးချင်း တိက ဟင်းပွဲ တပွဲ နန့် ထမင်းပုကန်တခု ဧည်းစွာတည့်ခိုရေ အိမ်ကို ပီးပို့ လေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဧစွာ အိပ်ရန် ရိုးရာခြုံထည်စောင် လည်း ပို့လေ့ဟိကတ်တေ။

== ဘာသာ သာသနာ နန့် စာပီ ==

မြိုလူမျိုးရို့၏  Krama-ကရာမာ ဘာသာ သာသနာ ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်း စွာ ဘင်္ဂလားဒေရ် ့စစ်တကောင်းခရိုင်၊ခမောင်းဖြူကျေးရွာမာ နီထိုင်ရေ ဦးမာန်ဆိန်း (Man Chien )ဧ့ ဇနီးဒေါ် (Arue Tun Te) စွာ တောထဲကို ထင်းခြွီလားရာ အတောင်ပံပါရေ အာကာတမန်တော်တပါးကို မြင်ခပြီး မကြာခင်အချိန်တွင်းမာ ပဋ္ဋိသန္ဓေ စွဲနိန်ရေ။ Arue Tun Te စွာ ကိုးလလွယ် ဆယ်လ မွီး ပြီး သားယောက်ျားကိုဖွားမြင်ခရေ။ ထိုသားကို Manley မန်လေ ဟုအမည်ပီးလေဧ့။ Manley Mro-မန်လေမြို စွာ ငယ်စဉ်ကပင်ပင် သူတိနန့်မတူရေ အတွိအခေါ်၊ အ မြော် အမြင်ဟိသူ တယောက်ဖြစ်စွာ ရာမက ဉာဏ်ရည် ထက်မြတ်သူ တဦးလည်းဖြစ်တေ။ မိဘနှစ်ပါးစွာ သူရို့၏ သားဖြစ်သူ &quot;မန်လေ ကို ပညာတတ်ကတ်ီးဖြစ်ချင်ရေ ကြောင့် ဘင်္ဂလား ဒေရ့်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းပြည်နယ်၊ (Slogute or I cha school ria) နာမည်ဟိကျောင်းတော်မာ ပညာသင်ယူရန်စေလွတ်ခစွာ မန်လေ စွာဉာဏ်ပညာထက် မြတ်သူ တယောက်ဖြစ်ကေလေ့ ငိုက်ကျာ ရေ သူငယ်တယောက်ဖြစ်ရေ။ သူ၏ဆရာ/မများသင်ပီးရေ ကျောင်းစာကိုစိတ်မဝင်စားဘဲ တောထဲကို သာ နိစိုင်နိတိုင်း လားတတ်ပြီး တရက်မာ စာသင်ခန့်ထဲမာ အိပ်ပျော်နေစဉ် အိပ်မက်ထဲ မာ အာကာတမန် ဟုခေါ်ရေ Krama Mu Mang စွာ ကမ်ဘာထက်မာ မဟိရေ စာပီ တမျိုးကို မန်လေမြို အားပီးလိုက်ရေ။ အိပ်ရာမှ နိုးလာရေနန့် ထိုစာပီ ကို ရီးလီရေ။ ထို စာပီ ဧ့နာမည်မာ မြို စာပီတမျိုးဖြစ်ပြီးကေ (၃၁) လုံးဗျဉ်းအက္ခရာ ဟိပြီးကေ (၃၁) ဗျဉ်းအက္ခရာရေ လူ့ဘုံ၊ နဂါးဘုံ၊ နတ်ဘုံ၊ ဗြဟ္မာဘုံ စရေ ဘုံအဆင့်ဆင့်မှ တစ်ခုကျ ယူလာပြီးကေ ဗျဉ်းအက္ခရာ (၃၁) လုံးကို အာကာတမန်က မန်လေးမြိုအား (မြို ကရာမာ)စာပီနန့် တတူ (မြို ကရာမာဘာသာ တရား )လည်း စတင်ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ထိုစာပီ ကို ရဟိရေနန့် မန်လီရေသူ၏မူလ ဉာဏ်ရည်ထက် ပညာကြွယ်ကိုယ်တက်ရေ။ သူ၏ဆရာ ကစာတကြောင်း သင်ပီးလျှင် နှစ်ကြောင်း ပိုရရေ။ နမူနာ- သူ၏ဆရာစွာ သူ့ကိုစာမသင်ပီးခင်ကပင် ယှိ့မှာ သင်ယူရဖို့ သင်ခန်းစာတိကို ကြိုသင် သိဟိနိန်ယာဖြစ်တေ။
ယင်းပိုင်ပညာထက်မြက်ပြီး မကြုံစဖူးရေ အရာတိကို ကြုံတွိနိန်ရရေ ကျောင်းဆရာစွာ အံ့ဩ ပြီး ''မန်လေး''ကို ကျောင်းထုတ် လိုက်လီရေ။ ထိုကျောင်းကနိန်ပနာ ထွက်ပြီး မွီးရက်မြေ ကိုပြန်လာရေ။ သူ၏ဇတိမြေရပ်ဒေသကို ရောက်လှာစွာနန့် သူမွီးဖွားခရေ အိမ်နီရာမာ ဘုရားကျောင်း ဆောက်လုပ်ဖို့ မိဘ နှစ်ပါး ထံတောင်းဆိုခရေ။ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်မာ သူတိမမြင်ဖူးရေစာပီ များ၊ အတွိအခေါ်အပြောအဆိုတိနန့် ပြည့်စုံရေ''မန်လေး''ကိုလရူးဟုခေါ်ခကတ်တေ။ တရက်မာသူ၏ မိခင်ကသူ့ကိုနောက် ကျောပို့ရန်ငြင်းဆိုရာ အတိတ်ဘဝဟောင်းက သူစွာဂဏန်းဖြစ်ခဖူးရေအကြောင်းကိုဖွင့်ပြောလိုက်လီရေ။ ဧပိုင်ပင် သူစွာ ကြီးပြင်းလာယား တောနက်ကြီးထဲမာ တရားထိုင်ဗျာယ်နီလေဧ့။ ရက်၊ လ၊ ကကောင်းကြာ သူတရားထိုင်နီစဉ် ဝမ်းဆာလာရေအခါ ကျားကြီးတကောင်က ပန်းတပွင့် ကိုးလာဆက်ပိုင်က်ရေ။ ထိုပန်းပွင့်ဧ့ အမွှီးအနံ့ကြောင်း ဝမ်းမဆာတော့ပါ၊၊ ''မန်လေး'' စွာ တရားထိုင်ယင့်အချိန်ကြာမြင့်နိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ခရီး ထွက်ရန် တရား ထိုင်ရာမှ ထွက်ခွာပြီး (Spark) ဟုခေါ်ရေ ချောင်းကိုရေဖြတ်ကူးနေစဉ် အာကာတမန်တော်က သူ၏ လက် နှစ်ဖက်ကိုကိုင်ကာ ကူညီလိုက်ရေ။ ''မန်လေး'' ကိုပန်းဆက်ပိုင်က်ရေကျားကြီးကလေ့တဖက်ကိုင်းထိကူပြီးဖီးအန္တရာယ်တိကိုကာကွယ်ပီးရန်စောင့်ယှောက်လိုက်ပါခပါ။ စွာ [[ကီမိုတောင်]] ဘက်ကို ခရီးလားလိုစွာဖြစ် လို့ တော၊တောင်ကို ဖြတ်ကာ ချင်းပြည်နယ်၊ [[ပလက်ဝမြို့]]နယ် အုန်းသီးဝရွာ သို့ ရောက်ခဖူးရေဟုသိရရေ။
ယပြီးနောက် ပလက်ဝမြို့နယ် ဆမီးကျေးရွာမာနေ ထိုင်ရေ မြိုလူမျိုး Aman  ဆိုသူတဦးနန့် တွိဆုံ စကားပြော ဖြစ်ခရေ။ ထို ''Aman'' အမန် ဆိုရေ လူစွာ ပုဏားကျွန်းမြို့နယ် [[အထက်မြတ်လှဲရွာ|အထက်မြတ်လှဲ]]ရွာ မာ ဒေနိ(၂၀၁၃) နှစ်ထိ အသက်ရှင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ''အမန်း'' ကို ''မန်လေး'' ကဘိသိတ်တန်ခိုး ပီးဖို့ နန့် (ကရာမာ) သာသနာပြုဆရာ လုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းရေ။ သူစွာ အရက်သီစာ စိကေချေ သောက်စားရေအတွက် သူ၏ ဆန္ဒကိုငြင်းဆိုလိုက်တေ။
ယကေလေ့သော့ မန်လေး စွာ သူပထမဆုံးတွေ့ ဆုံခရေအမန်းကို သူ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းအတွက် တောဆီး ပညာနန့် ကောင်းစားဘို့ရန် ဘိသိတ်ပီးလိုက်ရေ။ ပထမ ဆုံး နန့် နောက်ဆုံး တွိဆုံ ခရေ အမန်း ဧ့နုတ်ထွက်ဆိုချက်စွာ သူစွာ အရပ်အမြင့် ၆ ပေဟိပြီးး မန်လေး စွာ အရပ် ၅ ပေကျော်ရာဟိရေ။ ယကေလေ့သော့ ပြိုင်တူ ရပ်ကေ မန်ချေကအရပ်ပိုရှည် ရေလို့ ဆိုရေ။
မန်လေး စွာ နောင်လာလတ္တံမာ ပွင့် တော်မူဖို့ အရိမေတေ္တယျ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ ယင်းရို့၏ ဘုရားသျှင် အစစ်အမှန် ဖြစ်လီဖို့ဟုဆိုရေ။ ထို အဆိုအရ အရိမတ္တေ ယျမြတ်စွာဘုရားအား မြိုရို့ ဖူးမြော်နိုင်ဖို့ အလို့ ငှာ (Krama ကရာမာ ဘာသာအားယုံကြည် ကိုးကွယ်ကတ်ရန် ရည်ရွယ်လို့ သိကြားမင်း က မန်လေး ဆိုသူ ပုဂိုလ်တဦးအား တမန်တော်အဖြစ်စေ လွှတ်ခစွာ''။''&lt;ref&gt;12.	Mro-A Typeface for Mro A Chittagong Hill Tract Language Script&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morphosyntactic Analysis of Mro Language&lt;/ref&gt;

== မြိုစာပီ ==

[[မြိုအက္ခရာ]] စာပီစွာ ၁၉၈၀ခုနှစ် မာ တမန်တော် မန်လေးမြို က တီထွင်ပီးခရေ။ ထိုစာပီကို တဟုန်ထိုး သင်ကြားကာ ဖတ်စာအုပ် အတန်း(၃) တန်းထိ ထုတ်ဝီထားဟိရေ။ ထို မြို စာပီ စွာ တိုင်းရင်းသားစာပီမာပါဝင်ရေရာမက ကမ္ဘာ့စာပီမာ [[UNESCO]] [[ယူနက်စကို|ယူနစ်စကို]] မှ ၂၀၁၀ခုနှစ် ဂျုန်လမာမြေ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]ပေါ်မာ မပေါ် မဟိရေ မြိုစာပီကို အသိအမှတ်ပြုထားခရေ။&lt;ref&gt;JTC1/SC2/WG2 N3589R
L2/09-097R
2009-10-27&lt;/ref&gt;မြိုစာ ပေ ပျောက်ဆုံးခြင်းနန့် ပြန်ပနာ ရဟိခြင်းအကြောင်းပုံပြင်သမိုင်းစွာ မြိုလူမျိုးရိုးရာနွားထိုးပွဲနန့်လည်းဆက်နွယ်မှုဟိရေ။ လွန်လီရေနှစ်ပေါင်းထောင်ချီများစွာကလူမျိုးအသီး သီးစာပီ တိကို ထာဝရဘုရားသခင်ထံကိုလားရောက်ယူ ရေအခါမြိုလူမျိုးတိက သွားမယူခပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ထာဝရဘုရားသခင်စွာ ကမ္ဘာပေါ်မာဟိရေ လူမျိုးအသီးသီးရို့၏ စာပီကို ပီးရား မြို လူမျိုး တိကို ကားမ ပီးရကပင်ာ မကောင်း ဟုဆိုကာ ထာဝရဘုရား(Thu rai ထူရိုင်း )စွာ မြို စာပီကို ငှက်ပျိုးရွက် ထက်မာ ရီးပြီး မြို လူမျိုးစုတိအတွက် [[နွား]]ကိုပီးပို့ခိုင်းရာ၊ နွားက ဝမ်းဆာပြီး ယင်း ငှက်ပျိုးရွက် ကိုစားလိုက်ရေ။ မြိုလူမျိုး များထံကို ယင်း [[စာပီ]] မရောက်ရေ အတွက် ထိုနွားကို ထာဝရဘုရားက စစ်ဆီးရာ ဝမ်းဆာလို့ စားလိုက်ကတ်ောာင်းဝန် ခံလိုက်ရေ။ ထိုနွားကို ထာဝရ ဘုရားစွာ သင်‌ ဘောသဖန်းပင်ရင်းမာချိုင်နှောင်ကာ၊ခြီထောက်ဖြင့် ကန်ချလိုက်ရေ အခါ နွားမာအပေါ်သွားတန်းကျိုးလားရေ။ ယင်းအတွက်နန့်နမျိုးနွယ်မာ ဒေနိထိအောင် အောင် အပေါ် သွားမ ဟိချေ။ ပြီးကေ သဘ်ော့ သဖန်းပင်စွာ လည်း ဖြောင့်ဖြောင့် မတ်မတ် မဟိဘဲ သဘော်သဖန်းပင် တိုင်း ယိုင်နိန်ရေကို တွိရရေ။ ထို မြိုစာပီ ကို စားလိုက်ရေ နမျိုးနွယ် တိကို မြို လူမျိုးစုတိက သီဒဏ်ပီးရေ အနိန်နန့် ရိုးရာ ပွဲတော် ကျင်းပ ရေအ ခါ ရွာလည်ခေါင်မာ နွားကို ချိုင်ပြီး ဝါးလုံး တိနန့် ပန်းဖော်ထားရေ ယဇ်ပန်လင်ဆောက်လုပ်ကတ်တေ။ ထိုယဇ်ပန်လင် ဖီးနားမာ ချိုင်နှောင်ထားရေ နွားကို ဝိုင်းကာပတ်ကာကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်လုပ်ဆောင်ခြင်းစွာ ရိုးရာ ဓလိ့ ဖြစ်လာရေ။ ထိုနွားဧ့ လျာကိုလေ့ ဓားဖြင့်ဖြတ်ကာ ဘုရားသခင်ထံကို ပူဇော်ပြ သရေ။ နွားကိုလေ့ ရိုးရာလှံဖြင့်နံချင်းပြိုင်ကို ထိုး သတ်ကတ်တေ။ ထို ကြောင်းကို H.Yamada က အဂုပိုင်ပဲ ပြန်ပနာဖော်ပြထားရေ &quot;ဘုရားသခင်စွာ လောကကိုဖန်ဆင်းတော်မူရေအခါ လူမျိုးတိုင်းအတွက် နီထိုင်ကျင့်ကြံရန် စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်းတိကို သွန်သင်ရန် နွားတကောင်ကို စီလွှတ်တော်မူရေ။ နမစွာ အယင်ဦးဆုံး ဘင်္ဂါလီများထံကိုလားပနာ အရာအရာတိအပြင် တနှစ်လျှင် တခေါက် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ သုံးကတ်ိမ် ရိတ်သိမ်းရဖို့ဆိုရေ အချက်အပါအဝင် အရာအားနုန်းကို ပြောပြခရေ။ ယပြီးနောက် နမစွာ မရူလူမျိုးတိအတွက် စာရွက်စာတမ်းကို ပစဖြင့်ကိုက်လို့ တောင်ထက်တို့တက်လားရေ။ ယကေလေ့ မွန်းတည့်ချိန်နီးလာရေအခါ ပူပြင်းလာကာ နမစွာ ဝမ်းညင်မွတ်သိပ်လာယား ပစအတွင်းမာ လျှာကိုလှုပ်ရှားမိရေ။ မကြာခင် စာရွက်စာတမ်းကို မျိုချမိလားရေ။ နမစွာ နောက်ဆုံးမှာ မရူလူမျိုးများထံရောက်ဟိလာရေအခါ တနှစ်လျှင် သုံးကတ်ိမ် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ တခေါက်သာ ရိတ်သိမ်းရဖို့ဟု ပြောပြခရေ။ ဒေညွှန်ကြားချက်တိကို မကျီနပ်ရေ မရူလူမျိုးတိစွာ ဘုရားသခင်ထံကိုလားပနာ တိုင်ခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ နမကိုခေါ်တော်မူပြီး နမစွာ အမှန်အကန် စာရွက်ကို မျိုချမိရာ မားယွင်းရေသတင်းကိုရာ ပြောပြခကြောင်း ဝန်ခံခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ ဒေအရာကိုကြားရေအခါ အလွန်အမျက်ထွက်တော်မူပြီး နမဧ့ပစကို ရိုက်တော်မူရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဒေနိန့်ထိ နများဧ့ အပေါ်ရှေ့သွားတိ ပျောက်နေခြင်းဖြစ်တေ။  ယပြီးနောက် ဘုရားသခင်စွာ မရူလူမျိုးတိအား နမကို တိုင်တတိုင်နန့်ခြည်လို့ ပတ်ကခုန်ပြီး နောက်ဆုံးမှာ သတ်ရန် အမိန့်ပီးတော်မူရေ။ ယပြီးနောက် ယင်းရို့အား မားယွင်းရေသတင်းကို ပြောပြခရေ လျှာကို ဖြတ်ယူကာ တိုင်မာ ရိုက်ထားရန် ညွှန်ကြားတော်မူရေ။ နွားတကောင်ဧ့ တတိယချထုတ်အတွင်းမာ မရူရို့စွာ ဘုရားသခင်က သူရို့အတွက် ရည်ရွယ်ထားရေ ကျမ်းစာကိုတွိဟိနှိုင်ဖို့။ ယေကေလဲဘုရားသခင်က ဒေ အချက်လွဲပြီးကေ စည်းမျှိုင်းနန့်ပတ်သက်ပနာ အရာဇာလေ့ ပြုလုပ်ပီးနိုင်ခြင်းမဟိတော့ပေ&quot;&lt;ref&gt;H. Yamada. 2019. NEGATIVE ORIGIN OF A CULTURAL TRAIT?

MYTHS OF THE LOSS OF LITERACY, P, 47-48.&lt;/ref&gt; ဟု ဖော်ပြထားပါရေ။  ခုအချိန် မာ တမန်တော် ဟုခေါ်ရေ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Manley Mro မန်လေးမြိုအနိန်နန့် ကိုယ့် လူမျိုးစာပီကို ထာဝရ ဘုရားပါးက ပြန်ပနာ ရယူ ရဟိနိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ထိုနမျိုးနွယ်တိကို သေ ဒဏ်မပီးသင့်ကြောင့် ပြောကြားခရေ။

== အမျိုးသားဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသားတိစွာ သျှောင်းထုံး ကိုးသီသပ်ကျနစွာ ထုံးကတ်တေ။ သျှောင်ထုံး မာ ဘီးစိုက်ထားလည်းဟိရေ။ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားတိစွာ ဘီးစိုက်ခြင်းအစား အဂေါင်းမာ နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည် ရေ အဝတ်ဖြူစကို[[ခေါင်းပေါင်း]]အဖြစ်ပေါင်းကတ်တေ။ သျှောင်ထုံးမာ ဆံထိုးတိလေ့ ထိုးစိုက်လည်းဟိရေ။ နားမာ လပျိုတိက ပန်းပွင့်အရဲ၊ ခြည်ပိုးအရဲကိုများရေအားဖြင့် (နပက်)ကွင်းမာ တပ်ဆင်ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ မင်းကျွန် ယောက်ျားတိကမူ နဘက်ပြားရိုးရိုးကိုပင် ဆွဲကတ်တေ။ မျက်မာပြင်ထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နဖူးထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ဆီးအရဲရောင်ဖြင့် အကွက်အ ကွင်း များ ပြုလုပ်ပနာလည်း ခြယ်သတတ်ကတ်ရေ။ လက်ကောက်၊လက်ကြပ်တိကို ဝတ်ဆင်ကတ်ရား သန္ဓာစိ ပုတီးတိကို လိုင်ဆွဲအဖြစ် တန်ဆာဆင်ကတ်တေ။ မြိုလူမျိုးတိစွာ ရှေးရှေးကခန္မာ ကိုယ် အ ထက်ပိုင်းမာအဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိကတ်တေ။ ခါးအောက်ပိုင်းမာအနံတကိုက်ကျော်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ချာကို လောကျိုက်ဗျာယ် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်းနှစ်ဖက်ကိုရှိးတစ်စ နောက် တစချပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt;ဂုချိန်ခါမာမြန်မာအမျိုးသားတိပိုင်ပင် ရှပ်အကျ်ီ နန့်ဒယောကို ဝတ်ဆင်လာကတ်တေ။ သက်ကြီးရွယ်အိုတိစွာ လက်နှစ်ဖက်မပါရေ ပက်ခုံးတဆက် တည်း ဂျပ်ခုတ်တိုက် ပုံအကျ်ီ တို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲတိမာ သာမန်အရပ်သားထက်စိကေချေအဖိုးတန်ရေ အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်လိဟိရေ။

== အမျိုးသမီးဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသမီး ရို့စွာ နောက်တွဲဆံထုံး ကို ထုံးဖွဲကတ်တေ။ ခေါင်းနောက်တတည့်မာ ဘီးကို စိုက်ထိုးလိဟိရေ။  ဆံညှပ်၊ ဆံထိုးတိနန့်လည်း တန်ဆာဆင်လိဟိရေ။ အိမ်ထောင် ဟိသူအမျိုးသမီးတိစွာ အဂေါင်း မာ အရှည်တကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ချာ  ကို ခေါင်းမာ ရစ်ပတ်လို့ နောက် ဘက်ဆံထုံးဧ့အောက်မာ ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိကတ်တေ။ နားမာကား ခေါင်းပွ အဝကျယ် နားတောင်း ကို ဆင် မြန်းလိဟိရေ။ လက်ကောက်၊ လက်ကြပ်၊ လက်စွပ်၊ ခြေချင်း၊ ရို့ကိုလည်း ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ လိုင်ဖင်းမာလည်း သန္တာစိပုတီး၊ ဒင်္ဂါးပုတီး နန့် ပုတ်စိ ပုတီးရို့ကို လည်း ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ ရှေးရှေးက မြို အမျိုး သမီးတိစွာ ကိုယ်ခန္ခာ အပေါ်ပိုင်းမာ အဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိရေ။ ခါး အောက်ပိုင်းမာမှု အနံတတောင်၊ အလျားနှစ်ကိုက်ခန့် ဟိရေ ဂျပ်ခုတ်ထည် အနက်ရောင်ကို ချက်အောက်မာပတ်လို့ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်း နှစ်ဖက်ကို ဘယ်ဘက်ပေါင်ထက်မာ အောက်ဘက်မာ နှစ်လက်မခန့် ကွဲစီပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ် ထားရခြင်းကာ ထိုင်ရာ၊လားရာမာ လွယ်ကူစီရန် ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ဝတ်ဆင်ရေအခါ ရှီးဦးစွာ ခါးမာ ကြိုးတချောင်း ချိုင်နှောင်ထားရရေ။ ပြီးမှ အဝတ်ကို အထဲကို ထိုး သွင်းကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ကိုမှ သန္တာစိခပန်းကြိုးတိကိုဝတ်ဆင်ကတ်တေ။  ပွဲလမ်းသဘင်နန့် စျီးပြုသွားရေအခါမျိုးမာ ဣန္ဒြေ လုံစီရန် အနံတတောင်၊အလျားနှစ်ကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ကို ဆင်မြန်းကတ်တေ။ အနံဘက်မှ အစနှစ်စကို ဘယ်ဘက်လက်မှ လက်က တော့ ထိုးကာ ညာဘက်ပခုံထက်မာ စုလို့ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိရေပိုင် ရှေ့ဘက်ထိချပြီး ချိတ်နန့်ထိုးပနာ လည်း ဝတ်ဆင်လ့ဟိကတ်တေ။ ရခိုင်ပြည်မာ ဘုရင်အဖြစ်ကိုပင် ရောက်ခကေလေ့ မြုံ လူမျိုးရို့စွာ ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲလာရေ လူ့ယိုင်ကျေးမှုတိကို ထွေပိုက်လိုဟန် မဟိပါ။ ယင်းအကြောင်းကို ပန်းတံမောင်နန့် သံတွဲသူဘွဲ့ အဲး&quot; မှ မြုံ (မြို)ရို့၏ သဘာဝ အသွယ်သွယ်ကို ဖော်ပြ ချက်တိမာ တနီရာမာ ထဘီတိုလောင်း၊ မြို ဘာသာမာ၊ ဝါးနားတောင်း၊ မြိုမဘာသာ၊ ဖုန်းဆိုးတောင်ကာ၊ဝါးကောက်လားရေ၊ ကျပ်ကြိုးသုံးပင်၊ လွန် သုံးပင်၊ ဇင်ချောင်းမြောက်ကို၊ လှဂတင်ရေ၊ ထုပ်လုပ်ကေလုံး၊ မြိုမရိုမာ၊ ရင်မဖုံးလေဟု ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref&gt;ရိုးမခေါ်သံ မောင်စံဖော်(စာ၁၂-၁၅)(စာ ၁၆-၁၉).&lt;/ref&gt;ဂုချိန်ခါ 'မြို'အမျိုးသမီးတိစွာ သာမန်အချိန်မာ မြန်မာအမျိုးသမီးတိကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်လာကတ်ရာ ပွဲလမ်းသဘင်ဟိမှရာ ထိုဝတ်စုံကို အပေါ်မှထပ်လို့ ဝတ်ကာ ရိုးရာဝတ်စုံအနိန်နန့် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။

== ရိုးရာသမက်တက်ပွဲ ==
‘ မြို’လူ မျိုးရို့၏ ဓလိထုံးစံအရ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာကိစ္စမာ အဓိကတာဝန်ဟိသူ မာ ကလွေသျှေ ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်တေ။
ဖခင်မဟိပါက ဖခင်ဧ့ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီက ထိမ်းမြားခွင့်ပီးနှိုင်ရေ။ လူငယ်ချင်း ချစ်ကြိုက်လို့ မင်္ဂလာပြုခြင်းဟိရေပိုင် မိဘတိက သင့်လျှော်ရေ အိမ် ထောင်ဘက်ကို ရွီးချယ်ပေးရေဓလိ့ဟိရေ။’’ မြို လူမျိုးဓလိ မာ လပျို နန့် အပျို လွတ်လပ်စွာ နီထိုင်လို့ ရပေ ဖို့ အိမ်ထောင်ဘက် က်ို လွတ်လပ်စွာ ရွီးချယ်လို့ မရပါ၊၊ မြိုမျိုးကွဲပေါင်း (၇၀) ကျော် လိ့လာသိဟိရယား ထိုအနက်မှ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး၊မယူသင့်ရေ မျိုးရိုး နန့် သစ္စာဘက် ဆိုပနာ ဟိလီ၏။ အမျိုး အချင်းချင်းယူပနာမရ၊သစ္စာဘက်ယူပနာမရ၊မယူရရေအမျိုးကိုမိဘကကေလည်းကောင်း၊ဆွီမျိုးတိကကေလည်းကောင်း တားမြစ်ရေ။ မိန့်အချေ နန့် ကလွေသျှေ ချစ်ကြိုက်ဖို့ရာ ဆိုကေ ရှီးဦးစွာ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ဟုတ်၊မဟုတ်စွာကို စနည်းနာရရေ။ တကယ်လို့ အမျိုးအချင်းချင်း ယူမိပါက ရွာမှနှင်ထုတ်လိဟိရေ။ အမျိုးဂုဏ်ကို သစ္စာဖောက်ရေ အတွက်အမျိုးမှ ပယ် ရှား ခြင်းခံ ရရေ။ သစ္စာဖက် ဆိုကေ လုံးဝ ထိမ်းမြားခွင့် ကို တားမြစ်ထားရေ ဝါခြင်းမပြုရ ငွေရီးကြေးရီး ကိစ္စမာလေ့သော့ အတိုးတောင်းခြင်းမပြုရ၊ တကယ်လို့ ဝါခြင်းပြု မိရေဘ၊ ချီးဖေသာ အတိုး တောင်းမိရေ ဆိုကေ အမင်္ဂလာ အမျိုးအပေါ်၊ မိသားစုအပေါ် ကျရောက်စီစွာ ဟု အယူဟိကတ်တေ။ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ကို သမက်တက် ပြုကေ ကလွေသျှေဘက်မှ (အသွင်းဖိုး)ကို ပီးရစွာ ထိုအသွင်းဖိုးကို ‘’မိန့်ကောင်မချေိဘရို့ ဘက်က ကိုယ့် သမီးအတွက် မင်္ဂလာကြီး(အသွင်းဖိုး) နန့် မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ကုန်ကျစရိတ်ကို သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ကလွေသျှေ ဘက်မှ တတ်နိုင်ဖို့ ကြီးဖေသာပမာဏ ကို တင်ပြကာ အပြန်အလှန် စီစပ်အနီချ ကတ်တေ။ မင်္ဂလာကြီးအနိန်နန့် ဖေသာဒင်္ဂါးအရွီအတွက် ဖြင့် သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ဂျော့ဘုရင် ဒက်ခေါင်းတိတ်ကတ်ပါ ရေဖေသာဒင်္ဂါးပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ စသည်အနိန်နန့် သတ်မှတ်ရေ။ ဖေသာဒင်္ဂါး ပြားလက်ဝယ်မဟိပါက အရာဟိရေ အိမ်တိမာ လားရောက်ဝယ်ယူကတ်ရရေ။ ယင်းပိုင် လားရောက် ဝယ်ယူထိအောင် မရဟိပါ က ယင်းဖေသာဒင်္ဂါး အပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ နှင့ ညီရေ ငွီကြေးပမာဏ ကို ပီးကတ်ရရေ။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II

PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;ယင်းချင့်အပြင် မိန့်အချေ မိဘတိအတွက် တောင်ယာလုပ်ကိုင်ရာမာ အသုံးပြုရေ ဒါးရှည် ၅ လက်၊လှံ ၇စင်းရို့ကိုပါ ပီးကတ်ရရေ။ မြိုရို့ ဓလ့ထုံးတမ်း အရ ထိမ်းမြား မင်္ဂလာ ပြုလုပ်ချိန်မှစပြီးကေ မင်္ဂလာတသက်မာ ပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရရေ ထိုပွဲတိုင်းမာ (ယု)ခေါ်ရေ ရိုးရာ[[ခေါင်ရည်]] မပါ မဖြစ် ခေါရည်တည်ထားရရေ။ ထိမ်းမြား ပြီဆိုရေနန့် ပွဲသုံးကတ်ိမ် (ဝှပ်လိုင်မ်)၊ (မင်တင်) နန့် (ဘုတ်အက်) ဆိုပနာ ကျင်းပရရေ။ ထိုပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရာမာ (အသွင်းဖိုး) ပီးရပိုင် ဟင်းပွဲ ဖလှယ် မိတ်ဆုံထမင်းစားကတ်ရေ။ ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ကြက်ကို စုဆောင်းရယား မိန့်အချေ အမျိုးဆွီမျိုး ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအားလုံလောက်ရေ အထိ ကြက်ကို သတ်ရရေ။ ယင်းနည်းပိုင်မိန့်အချေ အမျိုးဘက် ကလေ့ ဝက် ကို ကြိုမွေး ထားပြီးသား ငါးဆုပ်ပြည့်ရေ ဝက်တောင်းကို ကလွေသျှေအမျိုး မှ ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအား လုံလောက်ရေ အထိ ကျွေးမွီးဧည့်ခံရရေ။ တကယ်လို့ အာဂန္တုများတွက်နန့် ဟင်းမလုံ လောက်ပါက ဝက်တကောင်နောက်ထပ် သတ်ရရေ။ ထို ပွဲမာမိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တုများစားဖို့အတွက် ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ပါလာရေ ကြက်ကို ကလွေသျှေ အမျိုးက ကြက် ကောင် ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရရေ ဓ လေ့နန့် ယင်းပွဲကိုကျင်းပရရေ။ ယကေလေ့ ယင်းပွဲမာလုံးဝဟင်း မြည်းစမ်းခြင်း မပြုပါ၊၊ ယင်းချင့်အပြင် ကြက်တေကောင်ကို အခေါင်းစုံ မစုံ၊ ခြေစုံ မစုံ၊ အတောင်ပံ စုံ မ စုံ၊ခြီသည်းခုတ် မခုတ်သတိထားရရေ တကယ်လို့ မိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တု များ စားရေ အခါ မာ ကြက်တကောင် မာ တခုခု မစုံ တွိဟိပါ က လျော်ကြီးဖေသာ ပီးရရေ။ ယင်း လျော် ကြီး မာ အရက် သို့မဟုတ် ခေါင်ရည်သို့မဟုတ် [[ဓား]] သို့မဟုတ် လှံ စသည်အနိန်နန့် လျော်ကြီးပီးရရေ။ ယောက်ျားအမျိုး အာဂန္တုများ စားဖို့အတွက် မိန့်အချေအမျိုးဘက်မှ ဝက်ကောင်ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရစွာ ယကေလေ့ ယင်းနည်းပိုင် ယင်းပွဲမာ လုံးဝဟင်းမြည်းစမ် ခြင်းကိုကခွင့်မပြုပါ၊၊ မိန့်အချေ မိဘ နန့် မောင် ရို့ကို ကားဂန်ဒူး သတ်ထားရေ [[တောကြက်]]၊[[တောဝက်]]၊ [[ရှဉ့်|ရှဥ့်]] သားခြောက် တမျိုးမျိုးကို ချက်ရား ဟင်းပွဲပြင်ပီးရရေ။ ထိုနီရာမာပင် ‘’ယင်းရို့နှစ်ဦးစွာ ယင်းဟင်းကိုမစားမီ စီစပ်လမ်းစဉ်အခါက အနီချ ထားရေ ဓား၊ လှံ ရို့ကို တောင်းဆိုကတ်ရေ။ သမက်သျှင်ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်သူက စံဂိုးတစ်ရွှားထဲမာ ယင်းဓားနန့်လှံ၊မင်္ဂလာကြီး ကို ထည့်ကာ ပီးရရေ။ ယင်းပိုင် ဓားနန့်လှံကို လက်ခံရယူပြီးရေအခါမရာလျှင်’’ ပြင်ဆင်ထားရေ ဟင်း နန့် (ယု)ခေါင်ရည် ကို ရေက်စားကတ်လီရေ။ ပြီးကေ’’ဆွီမျိုးဧည့်ပရိသတ်တိ၏ရှိနှစ်မှာ သမီးသျှင် ဖခင်ဖြစ်သူက သမက်သျှင်ကို နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ဖြူ တစဖြင့် ခေါင်းပေါင်းပီးလိုက်ခြင်း အား ဖြင့် သားမက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလီရေ။’’ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲ စွာ အနောက်ဘက် မောင်တောနန့်ဘင်္ဂလားဒေရ့်ဘက် က အများအားဖြင့် မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပပုံ တူစွာကိုတွိရရေ။ ဘူးသီး တောင် ဘက် က( ရိုင်မာ)၊ ပုဏားကျွန်း(တင်ဆာ) နန့် ကျောက်တော် ယိုးချောင်းဖျား(နောက်ကော)ဘက်က တူညီရေကိုတွိရေ အများအားဖြင့် မောင်တောဘက်နန့် ဘင်္ဂလား ဘက် ထိမ်းမြား မင်္ဂ လာကျင်းပပြုလုပ်ပုံစွာ ပို ကြီးကျယ်ရေလို့ ဆိုလို့ရရေ။

[[ဖိုင်:Mro indigenous 'Plung' (Flute), ChimBuk, BandarBan © Biplob Rahman-6.jpg|thumb|255x255px|မြိုလူမျိုးရို့၏ တေးမှုတ်တုရိယာပုံ]]

== ရိုးရာဘူးခါးပလွီ (ပလုံ) ==
[[မြိုရိုးရာ]] တုရိယာနန့်တေးအလင်္ကာ  မာ `ပလုံ` ခေါ် ဘူးခါးပလွီ စွာ မပါမပြီး ဖြစ်တေ။ ဘူးခါးသီးဟိ လိုင်ဖင်းဘက်ကို လီမှုတ် ရန် ပြုလုပ် ထားပြီးသား အိုးဘက်မာ မူ လေ ထုတ်ဝါး ပြွန်တိကို စိုက်ထားရေ။ ဝါးပြွန်ရို့စွာ တူရိယာ အတိုအရှည် ကို လိုက်ပြီးကေ ကွဲပြားရေ။'' ''ပလုံကို ပြုလုပ် ရာမာ အကြီးအချေ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးဟိရေ။ ပလုံစင်မလောင်၊ ပလုံ မာလောင်၊ ကက်မာလောင်၊ ဒီးဒူ၊ ရီနာပလုံ၊ ကန့်ငေ၊ ပလုံကလင်စ၊ ပလုံ ရိုလ် စသည်အနိန်နန့် ဟိရေ။ မြို လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ့် ရိုးရာ အက ကို ခုံမင်တတ်သူတိဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ချမ်းသာရေ သူမိသားစု က ကျင်းပ လိဟိရေ။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေ ပွဲ ကို ဆင်ရုမ်ကောမ် တိကားကောမ် ပါမ် ဆိုပနာ နာမည်ဟိလီရေ။ ထိုပွဲကို ကျင်းပ နိုင်သူစွာ သဌီး စာရင်းဝင်သူတိဟု မှတ်ယူလီရေ။ ရိုးရာတုရိယာ တိကို လပျို၊မင်းကျွန်တိက တီးမှုတ်ပြီး အပျိုးချေတိက ဝိုင်းဖွဲလို့ လည်း ကောင်း၊ ရှိဆိုင်လို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် က ကတ်တေ။ ဝိုင်းဖွဲကရာမာ ဇာတခေါက် ညာတခေါက် ယိမ်းထိုးပနာ ကကတ်တေ။ မျက်နှာ ချင်းဆိုင်အက မာ နောက်ဆုတ် ရှိတိုးလို့ ကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်က ရာမာ ခြီလှမ်းဆုတ်နည်း၊ တက်နည်း ကို လိုက်ပြီးကေ ပလိုင်ချိုင် အက၊ ချာချတ် အက၊ ဒါန်ကရန်အက၊ ဂိုလတာတိန်အက စသည်အနိန်နန့် လေးဟိလီရေ။''

== ရိုးရာနွားထိုးပွဲ ==

'မြို'ရို့မာ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ငွီကြေးတတ်နိုင်သူရွာသားတစ်ဦးတလီက ဦးဆောင်ကျင်းပလိဟိရေ။ မိသားစုဝင်များ အဖျားအနာကာကွယ်ရန် အတွက်လေ့ကောင်း၊ အိပ်မက်အရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ စီးပွားရေအရငွီကြေးချောင်လည်ပနာ အလှုပေးလိုရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျင်းပကြ ရေ။ ယင်းနွားထိုးပွဲမာရေက်သုံးရန် ခေါင်ရည်ကို ကြိုတင်စုဆောင်းထားကတ်တေ။ ဂုချိန်ခါခေါင် ရည်အစား အချိုရည်ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိပ်ရှိကွပ်ပျစ်ကို ခိုင်ခန့် အောင်ပြန်ပနာပြင်ဆင်ပြီးဒန်ခံဧ့ဒေါင့်လေးထောင့်မာ ပန်းပွားပါရေ ဝါးတိုင်တိကို တဒေါင့်လျှင် တတိုင် ကျစီစိုက်ထူထားရေ။ တိုင်အဖျားစွာ လေးခြမ်းကွဲပုံစံဖြစ်တေ။ နွားထိုးပွဲပြုလုပ်ဖို့ရွာကွက်လပ်မာ နခြံကိုပြုလုပ်ရရေ။ နခြံမာ တြိဂံပုံစံ ဖြစ်တေ။ ထိပ်အဖျားစွာ အရှိဖက်သို့မျက်နှာ မူရရေ။ နခြံထိပ်မာ တိုင်တတိုင်စိုက်ထူပြီး ဖက်ရွက်သစ်ခက်တိနန့် အလှဆင်ပီးထား လေ့ဟိကတ်တေ။ နခြံမာအနားတဖက်မာ ပန်းဖွားပါရေဝါးတိုင်လေးတိုင်စိုက်ရ၏။ ယဇ်ကောင် နွားကို သွင်းပြီးကေ ဝါးတိုင်တတိုင်ကို ထပ်မံ စိုက်ရရေ။ တဖန်နခြံဟိဝါးတိုင်တိကိုတန်းသုံးတန်းစီဖြင့် ခိုင်ခန့်ယောင်လုပ်ကတ်တေ။ တချို့မြိုရွာတိမာ နခြံဆိုပနာမထားပါ၊၊ နွားကိုခြည် နှောင်ဖို့ဝါးတိုင်အား ၁၄ပေလောက်မြင့်အောင်စိုက်ထူရရေ ရွာဟိလပျို အပျိုရို့က ပျော်ပျော်ပါးပါးကခုန်မြူးထူးကာ တောင်ကျ ချောင်းမှ သွား ရောက်ယူလာရေ ကျောက်ကို အလှုရှင်အား ပီးကတ် ရေ။ ယင့်ချင့်ကျောက်ကို 'နတ်ကျောက်'ဟုယူဆကတ်တေ။ နတ်ကျောက်ကို သယ်ဆောင် လာသူတိအား အသျှင်က ဝက်ဖြင့်ကျွေးမွီးဧည့်ခံရေ။ နတ်‌ကျေက်ကိုယူခြင်း၊စိုက်ထူခြင်းရို့အတွက် နတ်ဆရာပိုင်အပ်ပါရေ။ နတ်ဆရာ မဟိ ရေရွာတိမာ ဒေပွဲကိုမလုပ်ကြေချ။ နွားထိုးပွဲမလုပ်မီတရက်အလိုမာ အလှူရှင်က ကိုယ့်ဖိတ်ကြားလိုရေ ေကျးရွာတိကို ဖိတ်ကြားထားရေ။ ဖိတ် ကြားခံရရေကျေးရွာတိမှ အလှူပွဲသို့တက် ရောက်လှာဖို့အပျိုလပျိုတိကို လပျိုခေါင်းက ဦးစီးထိန်းသိမ်းကပွဲစတင်ဖို့ည ေနမာအ ေရာက်လာကတ်ရေပရေ။ ပွဲကျင်းပရေ အခါနွား ကိုဝိုင်းပတ်လို့ကကတ်တေ။ အပျိတိက ကကတ်ရား လူမျိုရို့က တူရိယာတိကို တီးမှုတ်ကတ်၏။ ပထမဆုံးကရေသာ နတ်ပူေဇာ်အဖွဲ့ ကခုန် နေစဉ် အလှူရှင်မိသားစုက ခေါင်ရည် သို့မဟုတ် အချိုရည် ကိုငုံပြီး နွားကိုပက်ဖျန်းရရေ။ ကခုန် ရေအဖွဲ့ကို အိမ်ရှင်က ဝက်တ ကောင်သတ်ကာ ထမင်းေကျွးရရေ။ တတိုင်က တစ်တိုင်သားနားဖြင့် ကလိုက်ကတ်တေမာ တညလုံးပင်ဖြစ်တေ။ နောက် တရက် မိုးထမာ  နတ်တင်ရေ အကအဖွဲ့စွာ ယဇ် ကောင်နွားကို ၁၂ပတ်အတိဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကတ်တေ နတ်ဆရာက အမိန့်ေပးလိုက်ရေအခါ အဖွဲ့ဝင်တဦးကနွားကို တပြိုင်တည်း ဖြင့်ထိုးကာ ပူဇော်လိုက်ရရေ။ ေနာက်တဦးက နွားဧ့လျှာကို သူ၏သွားဖြင့်ကိုက်ပိုင်းပစ်လိုက်ရရေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ်ရခြင်းကာ 'မြို' လူမျိုးရို့၏ စာကို နွားကစပ်ပစ်သဖြင့်ဒဏ်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တေ ဟုဆိုရေ။ နွားထိုးသူနန့်နွားလျှာဖြတ်သူကို အသျှင်က ခေါင်း ပေါင်းစတစနန့် အချိုရှည်တပုလင်းလက်ဆေင်ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ ယပြီးနောက်နွားသေကိုအလှူရှင်ဧ့အိမ်ဒန်ခံမာအမဲဖျက်ကြကာ ဝိုင်းချက်ကတ်တေ။ ဒေအေတာအထဲကခုန်မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ကတ်ပြန်ရေ။ ထမင်းဟင်းကျက်ရေအခါ အခြးရွာမှအာဂန္တုတိအား အရင် ေကျွးေမွးဧည့်ခံရရေ။ ပြီးေနာက်မှ ရွာသားတိစားေသာက်ကတ်တေ။ မိုးထစာစားပြီးကေ ထပ်မံ ကခုန်ကတ်ပြန်ရေ။ ညစာဖက်မားအရာရွာမှအာဂန္တုများထွက်ခွာလားကတ်ေသာ်လည်း ရွာသားတိကမူ ေနာက်ဆုံးေလးညလုံးလုံးကခုန်ဗျာယ်ကျန်ရစ်ခကတ်တေ။&lt;ref&gt;မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်) စာမျက်နှာ-၈၄-၈၆&lt;/ref&gt; 

== ကျေးရွာ နန့် အိုးအိမ်တည်ဆောက်ပုံဓလိ့ ==
[[ဖိုင်:Mru man builds bamboo house.jpg|thumb|266x266px|မြိုလူမျိုးနီအိမ်တည်ဆောက်ပုံ]]
မြိုတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ တောတောင်ကိုနှစ်သက် သူတိဖြစ်ကတ်တေ တောတောင်တိကိုငါရို့ ကျီနပ်စွာ အုပ်စိုးမည် လွလွတ်လလပ် နီထိုင်စားသောက်ဖို့လို့ ခံယူထားကတ်ရား တောတောင်တိကို အုပ်စိုးရေ တောင်မင်းဟု ဆိုရဖို့ပါ။ ကျေးရွာတည်ဆောက်ရတောမည်ဆိုကေ တောင်ယာ စို်က်ပျိုးရန်၊ အမဲလိုက် အသားငါး ဖမ်းရန်၊ ရေ၊ သီးနှံ ဆွတ်ခူးစုဆောင်းရန် နန့် အီးချမ်းသာ ယာမှု ဟိရေ အရပ် ကို စလိ့လာရ ရေ။ ပြီးကေ မြို ရို့၏ ရိုးရာ ဓလိ့အရ ကျေးရွာ ကိုတည်ထောင်ရန် မြီနိန်ရာ ကို စနစ်တကျရွီးချယ်လိဟိရေ။ ရွီးချယ် ကတ်ပုံမာရွာ တည်ထောင်လိုရေ မြီကွက်မာ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ ကို မြှပ်နှံပြီး မြီနိန်ရာကောင်း၊မကောင်းသိဟိနှိုင်ဖို့ မြေစောင့်နတ်ကို တိုင်တည်ပြီးကေ ဆုတောင်းရရေ။ အရာတရက်နိ မိုးထ မာ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ၊ [[ငရုတ်ကောင်းပင်|ငရုတ်ကောင်း]]စိ တိကို တူးဖော်ကြည့်ကတ်ရေ။ မကျိုးမပဲ့ အကောင်းအတိုင်း ဟိပါက မြီကွက်မာ ရွာတည်ထောင်ရန် သင့်ရေလို့ ယူဆကာ ကျေးရွောတည်ထောင်ကတ်တေ။ တကယ်လို့ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ တိကျိုးပဲ့နိန်ကေ ထိုနီရာတွင် ကျေးရွာတည်ထောင်ရန်မသင့်ဟု နတ်က ညွန်ပြခြင်းဖြစ်တေဟု ခံယူကြ ရေ။ ပြီးကေ ရွာတည်ဖို့ မျိုးနွယ်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် ကျေးရွာလူကြီးဂေါင်းဆောင်က အိပ်မက်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ရွီးချယ်ကတ်တေ။ [[အိပ်စက်ခြင်း|အိပ်မက်]] မာ ငါး၊ရီကြိုင် ပြင်၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့။ ထိုနီရာ မာ ရွာတည်ကောင်းဧ့ စီးပွားဖြစ်ထွန်းမည်၊ ငွေရီးကြေးရီး အဆင်ပြေ မည်ယူဆကတ်တေပိုင် ပန်းနီ၊ မြွီ၊မီး၊မိုး မြင် မက်ပါက လူသီများမည်၊ ပြဿနာများမည် စီးပွားဖြစ်ထွန်းမှုနည်းပါးနည်ဟု ယူဆကြလေ ရေ။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;
အိုးအိမ် တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ရိုးရာဓလိ အိမ်သစ်တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ကိုယ့် အိမ်တည်ဆောက်လိုရေ မြီကွက် မာ ဝါးခြမ်းတိုတိနန့် စိုက်ပြီး မြေစောင့်နတ် ကို ကြက်ချေ အဖြူ၊ကြက်နီ ဖြင့် ပူဇော်ပသ တိုင်တည်ပြီးကေ အိမ်ဆောက်လုပ်ဖို့ကောင်း မကောင်း ကို အိပ်မက်တောင်းကာ ဆုတောင်းရရေ။ ထိုညမာ အိပ်မက်ကောင်းမြင်မက်ပါက ထိုနီရာတွင် အိမ်တည်ဆောက်ရန် စီစိုင်ကတ်တေ။ အိပ်မက်မာ မီး၊ မိုး၊ ပန်းနီ၊လေယဉ် မြင်မက်ပါ က လုံးဝ အိမ်တည်ဆောက်ရန်မကောင်းဟု ယူဆလိဟိရေ။ ကောက်ယူရေ အနက်က မီး မြင်မက်က ပြဿနာများမည်၊ မိုးမြင်မက် က၊ မျက်ရည်ကျမည်၊ ပန်းနီမြင်မက် က အစိမ်းသီ၊ လေယဉ်မြင်မက်က လူသီအလောင်း …စရေ အနက်ကို ကောက်ယူကာ မကောင်းဟု မှတ်ယူကတ်တေ။
ရိုးရာအိမ်သို့ သစ်ဝါးကို အခြီခံ ကာ တည်ဆောက်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ များရေအားဖြင့် ဝါးဖြင့် ခြေတံရှည်အိမ်တိ ကို တည်ဆောက်ကတ်တေ။ &lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/226498628_Housing_pattern_and_food_habit_of_theMro-tribe_community_in_Bangladesh_A_forest_dependence_perspective  မြိုလူမျိုးရို့ ရိုးရာအိမ်တည်ဆောက်ပုံအကြောင်းတရား။&lt;/ref&gt;အိမ်မဆောက်မီ လိုအပ်ရေ ဝါး၊သစ်များ၊နှီး တိကို စုဆောင်းပြင်ဆင်ထားရရေ။ အိမ်တည်ဆောက်ရာမာ ခေါင်တိုင်ကို မင်္ဂလာ တိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပနာ ဦးစွာစိုက်ထူလိဟိရေ တိုင်ကို အိမ်ရှင်ဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင်စိုက်ထူရရေ။ ပြီးကေ မြိုတိုင်းရင်းသားရိုးရာအိမ်တိစွာ အရှိဖက်တတည့် မျက်နှာမူလီ့မဟိပေ။ အလျားလိုက် ရှေ့ဖက်နီထွက်ရာဖက်မှစိကေချေစောင့်ကာ ဆောက်လိဟိရေ။ မောင်းကာ နန့် လိုအပ်ရေ အခင်းရို့စွာ ဝါးလုံး၊ ဝါးရွက်နန့် သက် ကယ် တိကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိမ်ဆောက်လုပ်ရာမာ `အိမ်မ`နှင်`့ မောင်းကာ` ဆိုပနာ ဟိရေ အိမ်မကို (ကိမ်-Kim ) အိမ်မကို(ကိမ်မာ-Kimma) အိမ်ဖိုကို(ကိမ်တောမ်-Kimtom) ဆောက်လုပ် ပြီး စီးပါက မောင်းကာ ကိုရှိးတစ်ဆောင် နောက်တဆောင် တွဲ ဆောက်လိဟိရေ။ အနောက်ဘက် အဆောင်ငယ်စွာ အိမ်မား အသုံးပြု ဖို့ ပစ္စည်းများ တိုထားရာနီရာ၊ ရှေ့ဖက်အဆောင် ငယ်စွာ အာဂန္တု ခန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အိမ်မ စွာ မိသားစု အိပ်ခန်း ရိုးရာ တန်ဖို့ထားရရေ ပစ္စည်းများ ထားရရေ အတွက် အပြင်လူ ဝင်လိမဟိ။ အိမ်ခေါင်စွာ ခေါင်ချိုး ဖြစ်တေ ဘယ်ဘက်ဒေါင့် နားမာ ရေစင်ဟိပြီးး ညာဘက်ဒေါင့်မာအိုးခွက် ပန်းကန်၊ဟင်းသီးဟင်းရွက်ထားရာစင်၊ အိမ်မ ဒေါင့်မာ မီးဖို ဟိရေ မီးဖိုစွာ စနီနိလုပ်ဗလင့်မဟိပေ အကြောင်းမာ စနီ စွာ မီးဖြစ်တေဟု ယူ ဆထားရေ။။ မီးဖို လုပ်ရေ အခါမှ တမန်းသားကို ပလှိုင်းတောင်းဖြင့် စုံ ဂဏန်းမဖြစ်ရ မြေအရွီအတွက် မ ဂဏန်းဖြင့်သယ်ရရေ မီးဖိုလုပ်ရာမာ မရယ်ရ ရယ်မိကေ မီးဖို အက်ကွဲတတ်ရေလို့ ယူ ဆကတ်တေ။ မီးဖိုတန်း ပေါ်မာ ကျပ်စင်တခုဟိပြီးး ရီဗူးခွန်ထည့်ထားပြီးသား ကြာရှည်ခံရန်နန့်အနှံကောင်းစီရန် ဖြစ်တေ။ အိမ်တအိမ်မာ ဓားကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူ ဇာနှစ်ယောက်ဟိလဲ သိနှိုင်ရေ။ အိမ်မာလူ မဟိပါ က လှဂ ကိုမှောက်လှန်ထားခြင်း၊ဝါးဇလီကာထားခြင်း ပြုလုပ်ထားလိ့ဟိရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ ရိုးရာအိမ်ဆောက် လုပ်ပုံမာ ထူးခြားချက်မာ မိဘတိ အသက် အရွယ်ကြီးရင့်လာကေ ဒန်ခံနန့် တဆက်တည်းမာ မိဘဆောင်ကိုတွဲပြီးကေ ဆောက်လုပ်ပီးလေ့ဟိခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ထိုအဆောင်လေးမာနှစ်လောက်စာနေ လောက်ရုံအခန်းငယ်အချေဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;Housing pattern and food habit of the Mro-tribe community in Bangladesh: A forest dependence perspective &lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်း ==
မြိုတိုင်းရင်းသားတိစွာ အဓိက စီးပွား ရီးလုပ်ငန်းစွာ [[တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီး]] ဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းစွာ တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားတိဧ့ အဓိက အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ဖိမည် ဆိုကေ ဦးစွာ မိသားစု လူဦးရွီကိုကြည့်ရရေ မိသားစုများ နိန်ကေ များပိုင် အကျယ် ချဲ့ခုတ်ထွင်းရရေ။ မိသားစုနည်းလျှင်နည်းပိုင် ခုတ်လိဟိရေ။ ထိုကြောင့် မိသား စုများလျှင် မိသားစုနန့်လောက်ငှရေ ယာခင်း ကို စနည်းနာလိ့လာရရေ။ ယကေလေ့ အခေါင်း သုံး လုံးဟိရေ ယာခင်းစွာ နတ်ဆိုးအိမ်၊ တောင်ယာလုပ်ကေသေမည်ဆိုကာ ရှောင်လိဟိရေ။ ကိုယ့်လုပ် ကိုင်ဖို့ ယာခင်းကို စနည်းနာပြီးကေ ထိုတောင်ယာကို လုပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ဝါးပင် ငါး ပင်မှ ဆယ်ပင် လောက်လှောက်ခုတ်ထားကာ အိပ်မက်ယူရရေ။ အိပ်မက်မာ ရီပြင်၊ ငါး၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့၊ မီး၊မိုး၊သွီးမြင်မက်က မကောင်း ဟုအနက်ကောက်ကာ အိပ်မက်ရယူရရေ။ အိပ်မက်ကောင်းပနာ စခုတ်ဖို့ရာဆိုကေ ဦးစွာ ဓားသွီးကျောက်ပြားကိုယာခင်းမာ သွားထားရရေ ထိုနိမာ ဝါးဆစ် တ ပိုင်းကို ပိုင်းဖြတ်ကာ ရေပြည့်ရရေ။ ရေပြည့်ရေ အခါမာ ရေမြှုပ်ကို ကြေ့ပနာ ပေါက်ပင်များမည် မများမည်ကို လှောက်မှန်းရရေ။ ထိုဝါးဆစ်ပြည့်ရေရေပုလင်းကို ဓားသွီးကျောက်ပြားပေါ်ထားပြီးသား အ လယ်တတည့်ခွဲဖြတ်ကာ မျိုးက်ပိုင်းလှန်နိန်ကေ နမိတ်ကောင်း သီးနှံထွက်တိုးကောင်းဖို့လို့ နောက်ဆုံးယာခင်းခုတ်ပြီးရေနိ မာ ပြုလုပ်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် တောင်စောင့်နတ်၊ ချောင်းစောင့်နတ် အရပ်လေးမျက်နှာ ဟိနတ်တိအတွက် ယာခင်းကိုမီးဟိုးစွာအချိန်မာ ထွက်ဗြီးလွတ်နိုင်ဖို့ တုတ်ချောင်းသျှေချောင်းကို ပစ်ပီးထားရရေ။ တနှစ် တ နှစ် တောင်ယာကို ဇန်နာဝါရီလ နန့် အဘာာ် ဝါရီလ လောက်မှ စတင်ခုတ်လဲပြီး တောင်ယာ တခင်းကို နှစ်လကြာခန့် ခုတ်ထွင်းပြီး မာ့ခ်ျလ မာမီးဟိုးရရေ။ ဧပြီ လမာကောက် ပဲသီးနှံတိကို စတင်စိုက်ပျိုးရရေ။ ယာခင်း မာဇာ ပျိုးပင်၊မျိုးစိ မချခင် ကြက်၊ ခွီး၊ ဆိတ် ရို့နန့် ယာခင်းကိုသွီးပူဇော်ရရေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမစတင်ခင် ရွာပြတ်လုံး ပေါင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ဆိတ် ရို့ ဖြင့် ကပ်ဖီးဆိုးကျိုး ရွာသူ၊ ရွာသားတိအပေါ် မ ဆိုက်ရောက်စီရန် နန့် သီးနှံထွက် တိုးစီရန် ရွာခင်းပွဲကို ကျင်းပလ့းဟိရေ။ ထိုအချိန်အထဲ ရွာထဲမာ ရွာသူ ရွာသားတိစွာ အလုပ် လည်းမလုပ်ရ အပြင်လည်း မထွက်ရ ပိုင် ဇာ ဧည့် စွာကိုမှ အဝင်မခံပါ။ ဝင်မိပါက ထိုအခင်းပွဲမာ ကုန်ကျစရိတ်ကိုပီးလျော်ရေအပြင် အခင်းချိုးဖောက်မှု ဒဏ်ကျေးလည်း အကန့် သတ်မဟိ ပီးလျော်ရရေ။

== ရွာခင်းဓလိ့ ==
မြိုလူမျိုးဓလိထုံးတမ်းအရ တနှစ်မာ ရွာခင်းပွဲ နှစ်ကြိမ်ကျင်းပ လိဟိရေ တောင်ယာမီးရှုးပြီးရေ အချိန်မာ ဇာ မျိုးစေး ယာခင်းမာမဝင်ခင် တခါ၊ မျိုးပင်များ ဖူးပွင့်ခါစ တခါ နှစ်ကြိမ် ကျင်းပလိဟိရေ။ ယကေလေ့ ကျေးရွာ အဖျားနှာများတွက်နန့် ကေလည်းကောင်း၊ လူနှစ်ဦးအထက် ဆက်သက်လို့ သီဆုံးကေလည်းကောင်း ရွာခင်းပွဲ လုပ်ရရေ။ ထိုအခင်း ပွဲစွာ ပုံမှန် ခင်းရိုးမ ဟုတ် ဘဲ ကုလားမမျိုးက် သို့မဟုတ် ကဒိုးကဒါ နှစ်ကောင်ကို တောထဲမာ မရရယောင်ဖမ်းရရေ။ ရရာဆိုပါက ထိုအကောင်ကို အရည်ခွံခွာလို့ယင်းအရီခွံအား ဖြင့်လေးလက်နက်ကိုင်ရေ လူပုံကိုဆင်လို့ ရွာဧ့ အဝင်ဝ မာတခု ထွက်ပေါက်မာ တခု အဝတ်ဆိုးဖြင့် လေးလက်နက်ကိုင်ရေ အရုပ်ပုံကို ချိတ်ဆွဲ ကာထားရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အဝင်ဝ နန့် ထွက်ပေါက်မာ ဝါးခြမ်းစိတ်ချွန် နန့် ကြိမ်စူး ဖြင့် စည်းရိုး ကိုထိုးရား ကာရရေ။ ညဇာ မိုက်စမာ ကျောက်စ ရိုက်များ နန့် ဆန်ကို ရောပြီးနတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ရေ ကာထာ ခုနှစ်ခါ ရွက်ဆိုကာ ဆုံခေါက်ပြီး ယင်း ကာထာဖြင့်ရွက်ဆိုထား ရေကျောက်စရိုက် နန့်ဆန်ကို အိမ်ဂြောက် ရွာပြင်နီရာအနှံ့ကျဲ့မောင်းရရေ နတ်ဆိုးဟိ မဟိ ကို ထွက်ပေါက်တိုင်း ခြည်မျှင်ပင်၇ ပင်ပတ်ထိုးထားရေကိုကြည့်ရရေ။ တကယ်လို့ နတ်ဆိုးထွက် ပါက ထိုခြည်မျှင်ကြိုးဖြတ် ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒေချင့်ကထွက်ရေလို့ မှတ်ယူပါရေ။ ထိုအထဲ အပြင်အာဂန္တု ကိုလုံးဝ ဝင်ခွင့်မပြု ပိုင်ရွာသားတိလည်းရွာအပြင်ထွက်ခွင့်မပြု ။ (၇) ရက် တ ပတ်ပြုလုပ်ရရေ ယကေလေ့ ရွာသားတိကမူ တရက်မှ နှစ်ရက်ထိသာ တိတ်တိန်းပြုလုပ်ပြီးကေ သုံးရက်မြောက်မာ အပြင်ထွက်နှိုင်စွာ အပြင်အာဂန္တု ကိုမှု (၇) ရက် အဝင်မပြုပါ။ ထိုအခင်း ကို( ခင်မ်ဆုံ ) နတ်ဆိုးမောင်း ထုတ်ရေလို့ခေါ်ပါရေ။&lt;ref&gt;THE,HILL TRACTS OF CHLTTAGONGAND THE

DWELLERS THEREIN;BY GAPT, T. H , LEWIN, 1869. P-94&lt;/ref&gt;

== စားယှာမ်ခင် ==
(စားယှာမ်ခင်) စွာ ကောက်ပဲသီးနှံများ ဖူးပွင့်စအချိန်မာ ပြုလုပ်ဗလင့်ဟိရေ။ ထိုအခင်းစွာ အသီးအနှံများ အထွက်ကောင်းနိုင်ဖို့ နန့် တောတိရိစာ္ဆန် များမပျက်စီးရန် ဖြစ်တေ။ အခင်းပြုလုပ် ပုံမာ ကောက်ညှင်းအနက်တဗူးကို ရီစိမ်ထားရရေ ထိုကောက်ညှင်းမဲနက်ရည်ကို ဝါးတဆစ်မာအပြည့်ထည့်ကာ ကြက် နန့်အတူ ယာခင်းကို လားပနာ ယာခင်းပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ရရေ။ ယာခင်း ပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ပြီးကေ ယာခင်းမာ စိုက်ပျိုးထားရေ [[စပါးလင်|စပါးပင်]] တမျိုးမှ တပင်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ  တမျိုးမှ တပင်စီစုဆောင်းရရေ ယင်းပစ္စည်းတမျိုးစီစွာ ပိန်းရွက်ပေါ် ပုံထားပြီးသား ကြက်သွီးဖြင့်ပူဇော်ရရေ။ ယာခင်းမာ ပူဇော်ပြီးကေ (တောင်ယာမှကျောက်ဖရုံညွန်းခူးလာယားထိုကြက်ကောင်ကို ကျောက်ဖရုံညွန်းနန့်ချက်စားရစွာမှာအလွန်ပင်မြိန်ရေ ဟင်းပွဲ တခွက်ဖြစ်တေ)။ တ ဖန်ရွာအလယ်မာယဇ်ပူဇော်ရန်ပန်လင်ဆောက်ရေ။ယင်းစင်ထက်မာရွာပြတ်လုံးကောက်ပဲသီးနှံအမျိုးအစားအသီးသီးကိုကြက်တကောင်စီနန့်အတူယူဆောင်လာကတ်၏။ ရွာပြတ်လုံးဧ့ကောက်ပျိုးပင်စုံပြီဆိုခကေ ဓလိ့ရိုးရာ သိနားလည်သူ သက်ကြီးသူတဦးမှ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းပြီး ယင်း ကောက်ပျိုးပင်တိအား ကြက်သွေးဖြင့်ပူဇော်ပသပြီးရာဆိုကေ ကိုယ့်ကြက် ကောင်ကိုလာယူကတ်တေ။ ထိုပွဲအခင်းစွာ သုံး ရက်ကြာသာပြုလုပ်ကျင်းပရေ။ ထိုအခင်းအထဲလည်းအပြင်အာဂန္တုကိုကျေးရွာအထဲ ဝင်ခွင့်မပြု၊ ဝင်မိပါက ကြက်အကောင် တရာ နန့် ဝက် ငါးဆုပ် တကောင် ပီးလျော်ရရေ။ ထို အခင်း မာရိုးရာ [[ကောက်ညှင်း]] မှုန့်ဖက်ထုပ်ကို အိမ်တိုင်းပြုလုပ်ကတ်တေ။ သုံးရက်လွန်မှရာ အခင်းအရာတွင်ရေလို့ ဆိုနှိုင်ရေ။
== ဈာပန အခမ်းအနား ==

မြိုအစိုင်အလာအရ ရွာတရွာမာ လူတဦးသီဆုံးလျှင် ရွာပြတ်လုံးအလုပ် မလားကြ ဘဲ အသုဘအ ခမ်းအနား မာပါဝင်ရရေ။ အသုဘစွာ တရက်မှ သုံးရက် ထားရရေ တကယ်လို့ ရွာ သူကြီး၊ တရွာမာ အကြီးအကဲ သီဆုံးနိန်ကေ ရပ်ဝီးက ဆွီမျိုးများ အသုဘသို့လာ တွိနှိုင်ရန် သုံးရက် ထားရရေ။ သာမန်လူဆိုကေ တရက် သာထားရရေ။ ထို အသုဘ ညများမား ညတိုင်း လပျို၊ အပျို၊ မင်းကျွန် တိက ရိုးရာ စောင် နန့် တုရိယာ ပလုံ ရို့နန့် တေးခြင်းကျူးဧကတ်ကေး စောင့်လိဟိရေ။ မြို ထုံးတမ်းအရ လူတဦးက အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့်ရွာဧ့အပြင်မာ သီဆုံးနိန်ကေ ကျေးရွာ ထဲမာ လုံးဝ ဝင်သွင်းလီ့မဟိ၊ ယင်းချင့်အပြင် ဒွေးချသီဆုံး သူတိကို သချၤိုင့်မာ မြေမြှုပ်ထားလိ့မဟိ ။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer .Vol.ll in 1879 ,P,425, 68.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Captain .G. Rigby, History of Operations in Notherns in Arakan and Yawdwin Chin Hills , Rangoon, 1897,P.80&lt;/ref&gt;၇ ရက်မပြည့်သိမ့်ရေ နို့စို့အချေ သီဆုံးကေလေ့ သချ်ိုင့် မာ မြှုပ် လိမဟိ။
တကယ်လို့ သီဆုံးသူကို မီးသင်္ဂြိုဟ်မည်ဆိုကေ ကျေးရွာမာ အိမ်တိုင်း ထင်းတချောင်း ကျ ပါဝင်ထည့်ပီးလိဟိရေ။ လူတဦးသေ ဆုံးတိုင်း ခွေးတကောင်သတ် ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ အကြောင်းမာ ခွီးစွာ ဝိညာဉ် လားလိုရေနီရာ ကို လမ်းပြပီး ဖို့အတွက်ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;G,Hughes &lt;nowiki&gt;'' Hill Tracts of Arakan ,''&lt;/nowiki&gt; Rangoon ,1881, P, 23&lt;/ref&gt;ယင်းအသုဘ အခမ်းအနားမာ ပါရေ သူတိအတွက် အိမ်ရှင်မှ ဝက်တကောင် သတ်ရရေ။ ထို ကြောင့်ပင် မြို တိုင်းရင်းသား ရို့၏ အိမ်တိုင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ခွီး ကမဟိမဖြစ် မွိးမြူရရေ။ ယင်းအပြင် အသုဘ အခမ်းအနားကို လားကတ်ရေ သူတိအိမ် ပြန်လာကေ အိမ်ထက် မတက်ခင် မီးဖိုက ပြာကို လှဂရင်း မာထားရရေအပြင် ခြေ၊လက်မာ ပြာမုန့် ဖြင့် ဆီးကြောလိဟိရေ။ ဇာကြောင့် မီးဖိုပြာမုန့် ဖြင့် အသုဘပြန်လာရေအခါ မာ ဆီးကြောရစွာလဲ ဆိုကေ ရိုးရာ ပုံပြင်အရ ရှေးရှေး က မြို လူမျိုးစွာ သီဆုံးသူတိကို သီဆုံးစွာ ဟု မဆိုပေ၊ လူတဦးစွာ ခန္ဒာကိုယ်လဲ ရေလို့ သာခေါ်ပြီးကေ ၇ ရက် တပတ်ဆိုကေ ပြန်လာရေ ဟု ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းပုံပြင်မာ ဧပိုင် ဆိုပါ စွာ တရက်မာ ဆွေးမ ဧ့ယောက္ခထီး က မသီဆုံးခင် ဆွေးမ ကို မာထားရေ(၇)ရက်တပတ်ပြည့် လျှင်ပြန်လာမည်အရုပ်ဆိုးမည်ဖြစ်ရေ အတွက်ရပူအိုး တည်ထားပါဟုမာထားအပြီး သေ ဆုံးလားရေ။ ဆွေးမစွာ ယောက္ခထီးမာထားရေ အတိုင်း (၇) ရက်ကို စောင့်နီလို့ (၇) ရက်ပြည့်ညစာဖက် မီးဖို မှ ထွက်လှာပြီး ငါ့ဆွေး မ ငါပြန်လာယာ ရီချိုး ပီးပါအုံးသိမ့် လို့ ပြောလှာစွာကို ကြား စွာ နန့် ပြိုးကြည့် ရာ .ဆွေးမစွာ .တခါတည်းထိပ်လန့်ပြီး ယောက္ခထီးမဟုတ် ဆစ္ဆီ ဟု ဆိုကာ မီးဖိုက ပြာဖြင့် ပစ်ပေါက်လိုက်ရေ။ ယင်းခါ ဝါကြီး စွာ ဧပိုင် မာကြားရေ လူသားစွာ သီဆုံးပြီးကေ ပြန်လာမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြော ပြီး ပြန်လားလေဧ့ ဟု ဆိုရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ဒေနိန့်ထိ လူသားစွာ  သီဆုံးပြီးကေ ပြန်မလာယာလို့  ယူဆကတ်လီရေ။

== ကိုးကား ==
&lt;ref&gt;ထွန်းရွှီခိုင်(စစ်တွေကောလိပ်)၊ ရခိုင်ရှိဟောင်း မြို့တော်များ၊ စာ - ၁၄၁&lt;/ref&gt;&lt;references /&gt;

=== အရာဖတ်နှိုင်ရေလင်ခ့် ===
https://en.wikipedia.org/wiki/Mru_people


=== ပြင်ပလင်ခ့် ===
http://www.jmaministries.org/reaching-mru.html Reaching Mru people in Myanmar.

http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mru,_The Banglapedia, National Encyclopedia of Bangladesh.

https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025085047/https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf |date=25 October 2020 }} Status and impact of traditional forest fauna harvesting by the Mro tribe in the hill forests of Bangladesh: Policy implications for biodiversity conservation.{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:လူမျိုးအလိုက် ယိုင်ကျေးမှု]]
[[ကဏ္ဍ:ရှိးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]]</text>
      <sha1>90yxdr3t26pi2j9ya2npnk8d18z7du3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>18260</id>
      <parentid>18259</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T05:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနန့် ဘာသာစကား */</comment>
      <origin>18260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153120" sha1="ozmt9u5oqlyoemtpg23nsed7td82uo3" xml:space="preserve">(ဒေအကြောင်းအရာရေ ခမီဘာသာစကား‌ပြော ဆိုရေ(မြို)တိနန့်မရော‌‌ထွေးပါကေ့){{Infobox ethnic group|group=Mro|native_name=မြိုလူမျိုး|flag={{flag|Myanmar}}, {{flag|Bangladesh}},{{flag|India}}|flag_caption=|image=File:Mro men from Bandarban.jpg|image_caption=မြိုအမျိုးသားတီးဝိုင်းပုံ|caption=မြိုလူမျိုး|total=၁၂၀,၀၀၀|total1=|population=၁၂၀,၀၀၀|popplace=မြန်မာ၊ ဘဂ်လားဒေရှ့်|regions=|languages=[[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား| မြိုဘာသာစကား ]] [ဒေသိယစကား မရူ ၊ မြုံ၊ မြုန်၊ တောင်မရူ၊ တောင်မြို၊ မြူ၊ မြိုစာ၊ မြူစာ၊ မရူဆာ]|religions=[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]] 

[[ကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|related_groups=[[ချင်းလူမျိုး ]]|total_year=၂၀၂၀|region1=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]|region2=[[စစ်တကောင်းခရိုင်]] ၊ [[ဘင်ဒါန်ဘင်]]|region3=[[ချင်းပြည်နယ်]] ၊ [[ချင်းလက်ဝ]]|region4=[[အိန္ဒိယ]] ၊[[ဘဂ်ါဒေသ]]|region5=[[မီဇိုရမ်းပြည်နယ်]] ၊ [[လောင်ကလာမ်]]}}
[[တိဗက်-မြန်မာ|တိဗက်- မြန်မာ]] အစုမှ ချ[[င်း]]အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိအနက် [[ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]ရို့စွာ စစ်တွေခရိုင် ဘူးသီးတောင် ဒေသနန့် အယင် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ၊ အဂု ချင်းဝိသေသတိုင်း ပီးချောင်း၊ ဖန်ချောင်း တလျှောက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းအပြင် အရှိပါကစ္စတန် ပြည်၊ [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်း တောင်တန်း]]၊ ဗိုလ်မင်းထောင် တောင်တန်းနယ် အစွန်အဖျားမာလည်း မြိုလူမျိုးရို့ နီထိုင်ကတ်တေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင် စာရင်းအရ မြိုလူမျိုးရို့၏ ဦးရွီမာ ၁၃,၇၆၆ လှောက်ဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ မြို့ကြီးပြကြီးနန့်မနီး၊ တောတောင် ချောင်းမြောင်း ထူထပ်ရေ အရပ် များမာ ရှီးဓလိ့အတိုင်း တောင်ယာပဲခင်း လုပ်ကိုင်စားသောက်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယောက်ျားရို့မာ အနံ တထွာလောက် အပြာရောင် အဝတ်ရှည် ကို ခါးတောင်ကျိုက်လို့ ဝတ်ကတ်ပြီးကေ၊ မမာ့တိမာ အင်္ကျီဝတ်ကတ်ရိုး ထုံးစံမဟိဘဲ၊ နက်ပြာရောင် အဝတ်ချာ အနံတထွာလောက်ကို ဒူးဆစ်အထိ ဆီး စပ်အောက် ရှောလို့ ပတ်ရစ်ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ထိုအဝတ်ချာ ခါးမာ မြဲနိန်စီရန် ပုတီးစိလုံးကြီးများ သီထားရေ ကြိုးတိနန့် ရစ်ပတ်စည်း နှောင် လို့ကေလေ့ ထားတတ်ဧ့။ သို့မဟုတ် ကြီးနီခွေတိကိုကေလေ့ စွပ်ထားတတ်ဧ့။ ရိုးသားစွာ နီထိုင်လိဟိရေ။ လူအိုလူမင်းတိကို လုပ်ကို င် ကျွေးမွီးဖို့ သားသမီးမဟိကေ လပျိုတိစွာ စုလို့ အပိုသတ်သတ် တောင်ယာလုပ်ပြီးကေ ဝမ်းစာထည့်ပီးကတ်၏။ ခေါင်းညီး၊ ဝမ်းနာ၊ ဖျားနာခြင်းကစပြီးကေ နတ်ဖမ်းစားရေဟု အယူဟိပြီးးလျှင် ကျွဲနွားဝက်ရို့ကို သတ်လို့ နတ်တင်လိဟိရေ။ တောင်ပေါ် ယာခင်းမာ မျိုးကြဲခါနီးမာ ကြက် ကို အကောင်များစွာ သတ်လို့၊ ကြက်သွေးဖြင့် ယာခင်းကို ပက်ဖျန်းကာ ယာခင်းကောင်းစီရန်လည်း နတ်တင်လိဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ တချိန် က ရခိုင်ပြည်မာ မင်းဧကရာဇ်တိအဖြစ် နန်းတက်ပနာ “မြို” မင်းဆက် နှစ်ဆက်ကိုပင် တည်ထောင်ခလီရေ။ ယင်းပိုင် [[မြိုမင်းဆက်]] နန်းတက် ခရေမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၆ ခုနှစ်အထိ ၂၅ နှစ်ခန့် ကြာခလီရေ။ဧပိုင်မြိုမင်းဆက်နှစ်ဆက်ထူထောင်ခဖူးရေ မြိုလူမျိုးရို့မာ အဂု အခါ မသဲမကွဲရေ လူမျိုးအနိန်နန့် တည်ဟိကာ၊ အရာ မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းဘွားရို့ကပင် မြိုလူမျိုးရို့အကြောင်းကို မသိဟိကတ်လီ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉) အပိုင်း (ခ) စာ-၄၂၅-၄၂၆။&lt;/ref&gt;ဒေ ဆောင်းပါးမာဖော်ပြရေမြိုလူမျိုးများဆိုရာမာ ရခိုင်လူမျိုးရို့က မြို(mro) လို့လေ့ကောင်း၊ မီဇိုးချင်းရို့က မီရီယား (Miria) လို့လေ့ကောင်း၊ ခူမီးချင်းရို့က လောင်ဟူး(Lawnghu) လို့လေ့ကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှခမီရို့က ဒေချင့်က်(Dak) ဟုခေါ်ဆို ရေလူမျိုးတိဖြစ်တေ။ ဘင်္ဂလီရို့က မူရုန်,မြုံ(Murung) လို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုပြီး ယင်းရို့ကိုယ်တိုင်ဧ့ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မရူ၊ မရူစား (Mru, Mrucha) အဖြစ်ခေါ်ကာ စာပီရီး သားရာမာလည်း မြို နန့် [[မြူလူမျိုး|မြူ]] (Mro and Mru) နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့်အသုံးပြုရီးသားရေ လူမျိုးတိကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်တေ။ ချင်းပြည်နယ်ဖန်ချောင်းနန့် ရခိုင်ပြည် နယ်အထဲမှ အရာလူမျိုးတိနန့်ကွဲပြား စွာ သိနှိုင်လီရေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် လူဦးရွီနန့်အိမ်ထောင်စုသိုင်ခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာမာ ကုတ်နံပါတ်မာ (၇၀၆) အဖြစ်ဖော်ပြထားရေ မြိုတိုင်း ရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်တေ။

== ပထဝီနယ်မြီ ==

မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဆိုစွာမာ ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲ နီထိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု များဖြစ်ရေ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ မြို(မရူ)၊ သက် ဟုဆိုခါ လူမျိုးစု ၇ စုမာပါ ဟိရေ။ ဂုချိန်ခါမာ [[မောင်တောခရိုင်]]၊ [[မေယုတောင်တန်း]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]]၊ စိုင်းဒင်([[စိုင်းတင် တံရှင်|စိုင်းဒင်တံရှင်]])ချောင်းဖျား အထက်ပိုင်းမာအများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။[[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]] ၊စမ်းပတီးချောင်းတလျှောက်၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] နန့် [[ချင်းပြည်နယ်]] ချင်းလက်ဝမာ စိကေချေ ပျံ့ နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။ နီထိုင်ရာဒေသ ပျံ့နှံ့လားပုံကို သမိုင်း၊ ပစရာဇဝင် မှတ်တမ်းတိအရ ဧပိုင် ဆိုရေ လွန်ခ ရေနှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လောက်က[[မဇ္ဈိမဒေသ]]တနီရာမာ ကုသဝတီပြည်ဟိလီရေ ။ ထိုပြည်မာ ဝါရဓမ္မတူနာမည်ဟိ ဘုရင်အုပ်ချုပ်စိုးစံလေဧ့။ အရာမင်းသားတပါးစွာ ဝါရဓမ္မတူမင်းအား စစ်သားဗိုလ်ပါများစွာဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လီရာ ယှုံးနိမ့်ပြီး မင်းညီမင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်အပေါင်းတိ ကစဥ့်ကရဲပြိုကွဲပနာ အသက်ဖီးမှ လွတ်မြောက်ရန် ခြီဦးတည်ရာ ထွက်ဗြီးယှောင်ဗြီးကတ်ရရေ။ ကုသဝတီပြည့်ရှင် ဘုရင် ဝါ ရဓမ္မတူဧ့ သားတော် ခွာဇုပုတိမင်းသားစွာ အပေါင်းအဖော်နောက်လိုက် တသောင်းလှောက်နန့် အာသမ်နယ်ဘက် မာ အချိန်ကကောင်းကြာရပ်နားလို့ ကိုယ်ရို့ဧ့ ဘဝတသက်သာအတွက် အခြီစိုက် နီထိုင်ရန် စီစိုင်ကတ်တေလို့ ဆိုရေ။ ယေကေလဲ အာသမ်ဘုရင်စွာ ခွာဇုပုတိမင်းသားခြောက်လ၊ တနှစ်စသည်အနိန်နန့်လောက်ရာ တနားချေတဗွေချေ ခိုလှုံရန် ခွင့်ပြုရေ။ အမြဲ တမ်းအခြီစိုက်နီထိုင်ရန် ခွင့်မပြုပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့်ခွာဇုပအတို့အုပ်စုစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဘက်ကို တရွိ့ရွိ့ ပြောင်းရွိလာကတ်တေ။ ထိုတသောင်းခန့်ရေ အုပ်စုစွာ အရှည်ကြာမြင့်စွာ စခန်းချနီထိုင်ဖို့နီရာတွင် တစုတစည်းတည်းနီထိုင်ကတ်ကာ အကာအရံ ခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ပြုလုပ်နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုခုနှစ်ထပ်ရေ ခြံဝိုင်း၊ တပ်ခြံတိမာ ဝါးလုံးကြီးတိနန့် ထူထပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားရေ ခံတပ်ကြီး ပိုင်ခိုင်လုံရေ အကာအရံတခုဖြစ်တေဟု [[သမိုင်း]]ကဆိုရေ။  တပ်ခြံထိုးကတ်ပုံမာ အမြင့်(၈)တောင် ဟိပြီးး အပေါ်ထက်မာ အချွန်၊ ဝါးခြမ်းပြား အစိတ်ကို အဖျား၊အရင်း အချွန်ထားကာ၊အချွန် စွာအပြင်ဘက် ဟ ပြီး တပ်ခြံဝိုင်းကြီးကို ကာရံထိုးပါရေ။ ထိုခေတ်ကာလစွာ တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နီရပြီးကေး ဘုရင်စနစ် သူရဲကောင်းစနစ် ကျင်းသုံးကာ တပါးနန့် တပါး တိုင်းပြည် နီရာ လုနိကတ်ရေ လို့ မှတ်ယူနှိုင်ရေ။ တပါးနန့်တပါး စစ်တိုက်စွာကို မြိုဘာသာစကားဖြင့်(ဟိယာရို့)ဟုခေါ်ပါရေ။ မြိုလူမျိုးကို စစ်လာတိုက်ရေ စစ်နာမည်မာ (Hὓm Pok Hie-ဟုန်မ် ပေါက်ဟိယာ၊ Maih Bown Hie-မာမ် ဘင်န်ဟိယာ) ဆိုပနာဖြစ်တေ။ မြိုလူမျိုးရို့၏ စစ်နာမည်စွာ (Hoi Kong Hie-ဟွေခေါင်ဟိယာ)ဟုခေါ်ရေ။ (Hὓm Pok Hie –ဟုန်မ်ပေါက်ဟိယာ) စစ်ရန် ကြောင့် မြို လူမျိုးသူရဲကောင်း ဖြစ်ရေ (ထင်းလောင်း-ဟိယာရန့်) စွာအသတ်ခံခရေလို့ ဆိုရေ။ ဟိသမျှရေ လူရို့မာ ထိုတပ်ခြံဝိုင်းမာသာ နီကတ်ရပြီးကေ လမ်းဝတပေါက် နန့် ထွက် ပေါက်တပေါက်သာဟိလီရေ။ ဒေတပ်ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီကတ်ရေသူတိအနက် ကိုယ့်သဘောအလျောက်ဘုရင်မှတပါး ဇာသူလေ့ ထွက်ပြီးကေ သီးသန့်ရပ်ရွာအိုးအိမ်တည်ဆောက်လို့ မနီကတ်ရဘဲ၊ ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာပင် အချိန်အကန့်အသတ်မဟိ နီကတ်ရလီရေ။ ယင်းပိုင် ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီထိုင်ကတ်ရရေ သူတိကို ယင်းရို့ဘာသာစကားဖြင့် မရုပ်နေဘရီးကအဲဒတ်ဟုခေါ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေ တသောင်းမျှရေ လူစုလူဝီးကြီးတခုလုံးဧ့ စားသောက်လားလာနီထိုင်မှု ကိစ္စ မာ ကမ္ဘာလောက်ကြီးကျယ်ရေအတွက် စစ်ပြီးချိန်ကလွဲကေ အမြဲတမ်းတသမတ်တည်း တသောင်းလုံးစုဝေးလို့ နီထိုင်ရီးမာ မလွယ်ကူတော့ပေ ။ အုပ်ချုပ်သူဘုရင်အနိန်နန့်လည်း ထိုသူရို့ဧ့ ရိက္ခာဖုံလုံရီးတာဝန်ကိုယူရစွာမှာမငယ်လှပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်စွာ ကိုယ့်အုပ်စုကြီးအား ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဖျား အရပ်ဟိ စိမ်းလန်းစိုပြည်လို့ အသီးအနံ ဖြစ်ထွန်းဖို့နီရာ ဒေသအသီးသီးသို့ ခြံဝိုင်းကြီးမှ ခွဲထွက်စီရား နီရာသီးခြားပြုကာ နီထိုင်ခွင့်ပီးလီရေ။ ဘုရင်ဧ့ အမိန့်တော်အရတပ်ခြံအထဲမှ သီး ခြားအုပ်စုခွဲအဖြစ် နီထိုင်ရန်ထွက်လှာသူကို မရူ မရုပ်ဆိုရေ အခေါ်မှ မရို ဟု ပြောင်းလဲ လာခလီရေ။ ''မရို'' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ ဂုချိန်ခါ မာ မြို ဆိုပနာ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာရေဟု ဆိုရေ။ မြို ရို့စွာ ဥဒလင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ ကလပ်ချောင်း၊ စရေ ဒေသများမာ အုပ်စုခွဲကာ နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြို သို့မဟုတ် တပ်ခြံအထဲမှ လူသားတိစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာယား လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရခိုပြည်နယ်၊ ကဇ္ဈပနဒီ မြစ်ဝှမ်းဒေသမာ အထင်အရှားဟိနီယား ဖြစ်ကြောင်း ပစရာဇဝင် တိအရလိ့လာ သိဟိရလီရေ။။ အနောက်မဇ္ဈိမမှ စစ် ဖီးဒဏ်ကြောင့် မြို ရို့စွာ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာ]]တောင်ခြီတိကို ဖြတ်ကျော်ဗျာယ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ဟိခကတ်တေလို့ ရှေးဘိုးဖီး၊ ဘီဘင်ရို့၏ နှုတ်ဆင့်ကမ်းစကားအရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြို ဘာသာ စကား၊ တေးလင်္ကာပုံပြင်၊ ဝထုအရပင်ဖြစ်ဖြစ် သိရရေ။ တိဗက်ကတဆင့် အာသံ၊ မဏိပူရသို့ ရောက်ဟိလာခကတ်ရာ နောက်တဖန် ယင်း [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]မှ တဆင့် ခြီဦးတည့်ရာလားကတ်ပြန်ရာ အဂု ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပလက်ဝမြို့၊ အရှိဖက် (၁၀) မိုင်ကျော်လောက်အကွာ မြို ဘာသာစကားဖြင့် ကိမ္မာ ခေါ်ဆိုရေ [[ကျောက်ပန်းတောင်]]နန့် နီလာပန်းတောင်သို့ ရောက်ဟိ အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ။ နောက်ထပ် ၁၄ ရာစု နန့် ၁၇ရာစုကြားကာလမာ မြို လူမျိုးတိကို ခူမီး လူမျိုးရို့က တိုက်ခိုက်လို့ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံရီး မတည်ငြိမ်မှု ပင်ဖြစ်ဖြစ် စစ်တကောင်းတောင်တန်း ‌‌‌‌‌ဒေသ ဘန်ဒရာဘင်([[Bandarban]] )၊ အိန္ဒိယနယ်စပ် ဘဂ်ါ (Bengal ) နန့် အရှိ ပါကီစတန် အထိ ပျံ့ နှံ့ ရောက်ဟိရေ။ ဂုထိတိုင် ယင်း နီရာများမာနီထိုင်ကတ်ရေ။ တချို့ ရို့စွာ  ပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ [[ကုလားတန်မြစ်|ကုလာတန်မြစ်]]ကြော မှ  ယင်းကတဆင့် တချို့စွာ [[ကစ္ဆပနဒီ]](ကုလားတန်မြစ်)ဧ့ အထက်အောက်နန့် လေးမြို့မြစ်တလျှောက် ပျံ့နှံ့စွာ ဆင်းသက်နီထိုင်ခကတ်တေ။ ရှီးလူကြီး သူမရို့ဧ့ ပြောစကားအရ မြို စွာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ရန်ကလည်းကောင်း၊ ဟိယာဟုခေါ်ရေ စစ်ရန်ကလည်းကောင်း ကာကွယ်ရန် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကာရံဗျာယ် နီထိုင်ကတ်ရေလို့ဆိုရေ။ ယင်းပိုင် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကျားရဲ တိရစ္ဆာန်ရို့၏ ဖီးရန်မှ ကာကွယ်နီထိုင်ခြင်းကို ရှေးပညာဟိတိက [[မြိုဘာသာစကား|မြို ဘာသာစကား]]၊ တပ်ခြံ အခေါ်အဝေါ် မြို ကို အခြီပြုပြီး တပ်ခြံအထဲနီထိုင်လူ(လူမျိုး) မြိုလူမျိုးဟု သမိုင်းမှတ် တမ်းများ တင်ခကတ်တေ။&lt;ref&gt;.မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်)&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြိုးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ' ရခိုင်ဒေသကို စတင်အခြီချမှုနန့် ပတ်သက်ပနာ ရခိုင်သမိုင်းများမာ လည်း ခြီရာကောက်ယူနှိုင်ရေ။ ကစ္ဆပနဒီ မြစ် ဝှမ်းဒေသကို ရခိုင်လူမျိုးများ မြောက်ဘက်မှ ဝင် ရောက်လှာရာ မြိုရို့စွာ ယင်းဒေသမာဟိနန့်ယာဖြစ်ကြောင်း၊ပထမဓညဝတီကို တည် ထောင်ကာ ရခိုင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခရေ သူရဲကောင်း မရယုမင်း စွာ &quot;မြို&quot;အကြီး အကဲတဦး ဧ့သမီး မိပိန်နန့် ထိမ်းမြားလက်ထပ် ခကြောင်း၊ ယပြီးနောက် &quot;မြို&quot;လူမျိုးရို့နန့် ပူးပေါင်းကာ ယင်းခါက ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဝှမ်းတဝိုက် မင်းမှု ဆိုး သွမ်းနီကတ်ရေ ဘီလူးတိကို တိုက် ခိုက် အောင်မြင်ခကြောင်း ရခိုင် သမိုင်းတိက ဆိုရေ။&lt;ref&gt;ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပထမတွဲ)(စာ ၉၃-၉၆)(စာ ၁၂၂-၁၃၅).&lt;/ref&gt; ထိုအ ကြောင်းကို အဒူမင်းညိုဧ့ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၆) မာ 'မာရယုလျှင်၊ ဘဖြူမြိုထီး၊ သင်းကြီးအောင်လာ၊ စွားချာဒေဝီ၊ သမီးဘီနန့် နိူင်းမှီတကွ' ဆိုပနာ စပ် ဆိုထားရေ ရခိုင်မဟာမုနိဘုရားသမိုင်းစာအုပ်မာ 'မာရယုစွာ စွမ်း ရည်သတ္တိနန့် ပြည့်စုံစွာဖြစ်ပနာ မြိုလူမျိုးဂေါင်းဆောင်ရယောင်လာဧ့ သမီးနန့်လက် ထပ်စွာ' ဟုဖော်ပြထားရေ ။&lt;ref&gt;History of Burma ,1883,pg,43,45&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;ဒေ အဖြစ်အပျက်ကို နှောင်း ပိုင်းသုတေသီရို့က ခရစ်နှစ်အဖြစ် နန်းစဉ် နန်းဆက် သမိုင်းပြုပနာ ဖော်ပြရာ ဘီစီ-၃၃၂၅ စွာ မာရယုဧ့ နန်းတက်နှစ်ပင်ဖြစ်တေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင် သမိုင်းဦး ကာလကပင် ရခိုင် ပြည်နယ်မာ &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားရို့ဟိနန့်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယေဘုယျ မှတ်ချက် ယူနှိုင်ရေ။ မြိုရို့စွာ ရခိုင်နန့်အတူ တကွ နီထိုင်လာခကတ်ရာ ဝေသာလီခေတ်ကုန်ခါနီးမာ မြို လူမျိုးသုံး ဦးဘုရင် ဖြစ်လှာ ခရေ သမိုင်းကြောင်းစွာ ရခိုင်ရာဇဝင်မာ ထင်ရှားခပါ သည။ ဝေသာလီကျောက် လှဂခေတ်မာ စူဠစန္ဒားမင်းနတ်ရွာစံပြီးကေ မင်းဆက်ပြတ်ခရေ စန္ဒာဒေဝီမိဘုရားစွာ ဘုရင်ကြီးမာ ခဲ့အတိုင်း ကိုယ့်လက်စွပ်ဖြင့်တန်သူကို ရှာဖွီခရေ မတွိရလို့ချောင်းဖျား၊မြောင်းဖျား၊တောတောင်အဝှမ်းရှာ ဖွေစီရေ။ ယင်းခါအဆင်း၊ခွန်အား၊စွမ်းအနိန်နန့်ပြည့်စုံရေမြိုလူမျိုးသုံးဦးဖြစ်ရေ အမြတူ၊ အမြကူ၊ပဲဖြူ ရို့နန့် လက်စွပ်တန်စွာဖြစ်ပနာဝေသာလီမြိ့တော်သို့ခေါ်ယူခရေ။ &lt;ref&gt;Mro-cha''-A hub for Mru Indigenous people promoting the'' Mru ''Retaning their Ethnicity,pg,24''&lt;/ref&gt;ယင်း နောက်အစ်ကိုကြီး အမြကူကို အိမ်ရှိအရာအပ်နှင်းကာ သားဖြစ်သူရာဖြူကို မြောက်ဦးမြို့အားစားစီရေ။ ထိုအကြောင်းကို ရခိုင်မင်း သမီး ဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာ 'မြိုမာ ထင်ရှား၊ သင်းကြီးသားလျှင်၊ ရည်သွားလုံးရပ်၊ စည်းကြပ်ကျစ်ကြော၊ ချောမောဆင်းရောင်၊ ညီနောင်သားဘ သုံးယောက်ရပြီးကေ၊ အစတည်တုံ၊ အမြတူနန့်၊ တူစုံသားမောင်၊ထီးနန်းဆောင်ပနာ နောင်တလစ်မှု၊ ကားရေဖြူနန့်၊ ရိပ်ဖြူဆောင်းချုပ်၊ ပြည်ရွာအုပ်ဗျာယ်' ဟုမှတ်တမ်းတင်ခရေ။[၆] ပဲဖြူမင်း မြောက်ဦးမြို့တည်ပြီးကေနေစဉ် မြောက်ဘက်မှ မွန်ဂိုလီယံများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လို့ပျက်စီးရေကို 'တုံလှုပ်မစွမ်း၊ ခဲ့ယိုယွင်းမာ ရှမ်းလူးဘုန်းရှင်၊ သိုခင်ဘွားကြီး၊ တောင်ရိုးစီးပနာဖျက်ဆီးလေရေ၊ ရို့ရွာတခေါက်၊ မင်းမဲ့တိမ်စွာ' ဆိုပနာ ရခိုင် မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာပင်ဖော်ပြထားရေ။ ရခိုင်ဘုရင်ကောလိယမင်း၏သားတော်ဿရာဇာလက်ထက်မာပျောက်ဆုံးနိန်ရေ မဟာ မြတ်မုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးအား အမတ်ကြီးလကျၤာကို ဆုလာဘ်ပီးလို့ ရှာဖွီစီရေ။ နောက်ဆုံးမှာချောင်းဖျား၊ မြောင်းဖျား၊ တောနားတောင်နားမာ နီထိုင်စားသောက်ကတ်ရေ မြိုလူမျိုးရ ဟောင်လာနန့် အပေါင်လာညီအစ်ကို နှစ်ဦးဧ့ အကူအညီ လမ်း ညွန်မှုဖြင့် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမြတ်မုနိ]] ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ချောင်းဖျားငယ်တခုမာ လည်တော်တိုင် မြေဖုံးပနာ တွိရရေ ဟုဆိုရေ။&lt;ref&gt;ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပဌတွဲ)၊၁၃၁၆-ခုနှစ်၊စာမျက်နှာ-၁၃၁။&lt;/ref&gt; ယင်းအကြောင်းကို ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၉)မာ 'ကောလိယမင်း၊ အ ရင်းသည်းခြာ၊ ဿရာလျှင်၊ မဟာမုနိ၊ ဟိရေအကြောင်း၊ ပေါင်လောင်မြို့ထီး၊ သင်းကြီးညွန်ပြ'ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင်သမိုင်းတိ၏ အဆိုအရ တတဖဲ့ချေဖြင့် ရခိုင်ဒေသကို ရောက် ဟိခမည် ဖြစ်ရေ &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားတိစွာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း ကစ္ဆပနဒီ နန့် လေးမြို့မြစ် ဝှမ်းသို့ တသုတ် ပြီးတသုတ် အခြီချခကြောင်း တွိဟိရရေ။ ထိုကစ္စပနဒီနန့်လေးမြို့မြစ်ဝှမ်းသို့ အခြီချလှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ ဧပိုင်ဆိုရေ BC-၃၃၀၀ ကျော်က ယင်းမြိုလူမျိုးတိစွာ အိန္ဒိယတောင် တန်းအရပ်ဒေသနန့်တရုတ်ပြည် ယူနန်အရပ်ဒေသမာနီထိုင်ခလေဧ့။ ထိုအရပ်ဒေသမှ တဆင့် ကစ္စပနဒီ (မြိုဘာသာခေါ်ယာမ်မာစေ) လေးမြို့မြစ် နန့်ကုလားတန်မြစ် ဝှမ်းပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း အရပ်ဒေသမာအခြီချ လာရာထိုအရပ်မာပင်ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတိနန့် ရင်းနှီးစွာနီထိုင်ရင်း ရခိုင် မင်းဆက်သုံးဆက်မျှ အုပ်စိုးခကတ်တေ။&quot; ၁၉၄၃၊ စစ်အတွင်းကမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဆင်းလှား မြို့မာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီခရေ မြန်မာနိုင်ငံလက်စွဲစာအုပ်မာ ချင်းအမျိုးအနွယ်ဝင် 'မြို'တိုင်းရင်းသားရို့ မြန်မာပြည်တွင်းကို ဝင်ရောက်လှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြခပရေ။ တိဗက်-မြန်မာ မျိုးနွယ်အုပ်စုစွာ သုံးစုခွဲပြီးကေ လမ်းကြောင်းဖြင့်တောင်ဘက်ကို ဆင်းလှာခရေ ဧရာဝတီ မြစ်ဖျား ခံရာ အရပ်ဒေသတိကဖြတ်ကျော်ခကတ်တေ။ ထိုနီရာမှချင်းအမျိုးသား ရို့စွာ အနောက်ဘက် တောင်တန်းတိသို့ တက်ခကတ်လီရေ။ ဆင်းသက်လာရေသုံးစု အနက်အများစုမာ မြန်မာနန့် ရှီး မြန်မာများပါဝင်ရေ။ တောင်ဘက်ကိုဆက်ပြီးကေ ဆင်းသက်လာပြီး လမ်း တလျှောက်မာ တချို့က နိန်ရာတကျစွဲမြဲနီထိုင်ရစ်ကတ်ရာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းနိန် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်လားကတ်တေ။ ရခိုင် ရိုးမတောင်တန်းများမာ နီကတ်ရေ ချင်း၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ တောင်သား၊ ခမီးရို့စွာလည်း တိဗက်မြန်မာအုပ်စုဝင်များဖြစ်ကတ်တေ။ ချင်း၊ ကချင်နန့် မျိုးနွယ်ချင်းဆက်စပ်ရေ နာဂရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက် တောင်တန်းများ၊ ဟူးကောင်းတောင်ကြားနန့် ချင်းတွင်းမြစ်အနောက်ဘက်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေလို့ရီးသားထားရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းတိဖြစ်ကတ်ရေ ရခိုင်မဟာရာ ဇဝင်တော်ကြီး ဓညဝတီရာဇဝင်သစ် မာရယုနန့် ဗေဒါရှင်းတမ်း စရေကျမ်းကန်များမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊အချို့စာအုပ်စာပီများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြိုလူမျိုးကို ရီးသားကတ်ရာမာ[[မြိုဆိုရေဝေါဟာရ]] အပြင် မြိုဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မြုန်&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် &quot;မြို့&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မှုကွဲစာလုံးပေါင်းဖြင့်ရီးသားထားရေ။ မြို၊ မြုန်၊ မြုမ်၊ မြူ၊ မြို့ဆိုရေ အရီးအသားစွာ &quot;မြို&quot;လူမျိုးတမျိုးကိုပင်ရီးသားထားဟုမှတ်ယူနှိုင်ရေ။ အိန္ဒိယလူမျိုးတိက မြိုလူမျိုးတိကို &quot;မြုံဂျာ&quot;ဟုခေါ်ဝေါ်နိကတ်ရေ။ မှုလ &quot;မြူ&quot; &quot;မရု&quot;စကားလုံးကို ရခိုင် တိုင်းရင်းသားရို့က &quot;မြို&quot; ဟုခေါ်ပြီးကေ ဗမာတိုင်းရင်းသား ရို့ကမှု &quot;မြို&quot;ကို &quot;မျို&quot;အသံထွက်ရေ။&lt;ref&gt;Morternal Morbidity and Mortality among Indigenous People in Bangladesh: A study of the Mru Community, pg,18,32&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; မြို လူမျိုးကို တခြားတိုင်းသားတိက သူ့လျာသံနန့်ဇာပိုင်ပင်ခေါ်စေကာမှု ကိုယ့်ကိုယ်ကို &quot;မြူ&quot;&quot;မရု&quot;ဟု ဒေနိန့်ထိခေါ်ဝေါ် ကတ်တေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိမာ မှုလ &quot;မြူ&quot;နာမည် &lt;ref&gt;A Politics of Nudity: Photographs of the‘Naked Mru’ of BangladeshWILLEM VAN SCHENDEL&lt;nowiki/&gt;https://pure.uva.nl/ws/files/3501618/153275_201292.pdf&lt;/ref&gt;ဟိရေပိုင် ရခိုင်လူမျိုး၊ [[အောက်သား]] စရေ တိုင်းရင်းရို့မာလည်း&quot;Burma ဘာမာ&quot;ဟုတွိရပြီး၊ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့မာလေ့သော့&quot;Arakan အာရကန်&quot;ဟုတွိရရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် &quot;မြူ&quot;ဆိုပနာအပြင် &quot;မြိုစာ Mro-cha&quot;ဆိုပနာ၊ မရိုစာ Mo-roo-sa ဆိုပနာလည်းခေါ်ပါရေ။ &lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal (1798) ,P.65.&lt;/ref&gt;&quot;မြူ&quot;အသုံးနုန်း စွာ အများဆိုင် 'နာမ်'ကိုလေ့သုံးပါရေ&quot;မြိုစာ&quot;အသုံးနုန်းစွာကိုယ့်ကိုယ် တက်စားပြုပါရေ။ ယင်းချင့်အပြင် &quot;မရိုစာ Mro-cha&quot;ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ &quot;မရုစာ Mru- chaဆိုပနာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်ခေါ်ဆို ရေ။ [[လူသား|လူ]]၊ [[လူသား]]ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနန့် ဘာသာစကား ==
မြိုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိစွာ အယင် အယင် ကဆိုကေ နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ ဘုရား (သုံး)ပါး ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကြောင်း THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOL. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon, စာမျက်နှာ -၄၂၅ မာ ဧပိုင် ဖော်ပြရေ &quot;They have Three gods , Too-ra-ee, the the father, Tsoon-toon, the nat of the hills and Oo-rengs, the nat of the streams&quot; by (Sir, Arthur Phayre)&quot; ယင်းရို့မာ ဘုရား သုံးပါး ဟိရေ ထူရိုင်းဘုရား -Too-ra-ee , ဆုန်တောမ်း နတ်-Tsoon-toon,နန့် အော်နှာမ့်နတ် - Oo-rengs ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ မြိုရို့ ဘာသာစကားဖြင့်  စက်ြာဝဠာ တခုလုံးကို အုပ်စိုးရေ ဘုရား ကို &quot;ထူရိုင်း&quot;(သို့)&quot;ထိုရိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ တောင် စောင့်နတ် ကို ကား &quot; &quot;ဆုန်တောင်မ့်&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်ပနာ  ချောင်းစောင့်နတ်  ကိုမူ &quot;အော်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်ဆိုရေ။   &quot;ထူရိုင်း &quot;ဘုရားစွာ ဘုရားတိုင်းရို့ထက် ကြီးမားစွာ အာကာဘုံမာ နိန်ရေဟု ယုံ ကြည်ကတ်တေ။ &quot;ဆုန်တောမ်း&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; နတ်ဘုရားစွာ ကုန်းမြီကို အုပ်စိုးလို့ ကုန်းမြီဟိသမျှအရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ရေ။ &quot;အော်နှာမ့်&quot; နတ် ဘုရားစွာ [[မြစ်]]၊ချောင်း၊ [[အင်း(အိုင်)|အင်းအိုင်]]၊ ပင်လယ်သမုတ္တရာ ရို့ကို အုပ်စိုးလို့ ရေဟိရေ အရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။ နောက်ထပ် ၁-၁၁-၁၉၇၀-ခုနှစ် ထုတ် ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅) မာပါဟိရေ ဆောင်းပါး မာလည်း  မြိုရို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအကြောင်းကို &quot; လောကတခုလုံးမာ ဟိရေ စုန်းနတ်တိကို အုပ်ချုပ်ရေ &quot;ထိုရိုင်း&quot; နာမည်ဟိနတ်မင်းကြီးစွာ အာကာဘုံမာနိန်ရေ&quot; ဆိုပနာဖော်ပြထားရေ။  ပြီးကေ မှ ဗုဒ္ဒဘာသာ ​ထွန်းကားလားလာယား ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်လာကတ်တေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် မှ မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဘာသာ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု ကို လေ့ လာကြည့်သော်

[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]

[[မြိုကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ|ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ-]] စသည်ရို့ကို နီရာဒေသ အပေါ် မှုတည်ပြီး ကိုးကွယ် ယုံကြည်ပါရေ။ ဗုဒ္ဒဘာသာ သာသနာ ရောက်ရေဒေသမာ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သာသနာထိုးဖောက်ရေဒေသမာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ကရာမာ ဘာသာ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်မာ ကရာမာ ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ် ဒေသမာ နေ ထိုင်သူတိစွာ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကို ကိုး ကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဇာဘာသာ ရပ်မှမရာက်ရေတောတောင် အရပ်ဒေသ မာကား စုန်း၊နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကိုး ကွယ် ယုံ ကြည် သူတိစွာ အိန္ဒိယ အရပ်ဒေသ မာနီထိုင်သူတိဖြစ်တေ။ လောကတခုလုံးမာဟိရေ စုန်း၊နတ်များ ကို အုပ်ချုပ်ရေ &quot;ထိုရိုင်း&quot;နာမည်ဟိ နတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ အာကာ ဘုံမာ နိန်ရေ။ ယင်းနတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ ယင်းရို့အား ကောင်းကျိုး၊ဆိုးကျိုးကို ပီးစွန်းနှိုင်ရေဆိုပနာ ယုံကြည်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt; [[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား]]ရို့မာ နီရာ ဒေသ နန့် လိုက်ပြီးကေ ဘာသာ စကား အ နည်းငယ် ကွဲပြားမှု ဟိပြီးး ယင်းကို (၆)အုပ်စု အနိန်နန့် ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ ရိုင်းမာ၊ နောက်ဆာ၊ဒိုမ်ရောင်၊ နောက်ကော့၊ ဆုန်မာနန့် တင်ဆာ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ မျိုးနွယ်စုကြားမာ နောက်ဆာစကား စွာ တင်ဆာ စကားနန့်အများဆုံးတူညီရေ အပြော များဆုံး ဖြစ်တေ။ မြို ရို့မာ ကြာမာကိုယ်ပိုင်စာပီ ဟိရေ။ လာတင်အက္ခရာနန့်ဆင်တူစွာ ရေ။ မြိုလူမျိုး ရို့၏ ဘာသာစကားနန့် ရိုးရာ ဓလိ့ရို့စွာ တောင်ပိုင်း ချင်း တိနန့် ပိုပြီးကေ တူညီမှုများရေ။

== မြိုလူမျိုးရို့ဘာသာစကားဆက်နွယ်မှု ==
၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ LSDO အသင်းမှ ဘာသာဗေဒစစ်တမ်းအဖြစ် စကားလုံးတိအားကောက်ယူကာ နှိုင်းနိူင်းခြင်းကိုပြုလုပ်ခလေ ရေ။ ယင်းချင့်အပြင်မြိုဘာသာစကားအထဲမှ ဒေသိယဘာသာစကား(၆) မျိုး လောက်ကိုလိ့လာကာ အရာချင်းဘာသာစကားတိ နန့်နှိုင်းနိူင်းလိ့လာခြင်းအားပြုလုပ်ဗလင်ရေ။ မြိုဧ့ဘာသာဗေဒကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 mro ဖြစ်လီရေ။ ပညာသျှင်တိက Mo-roo- sa စကား ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်&lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal,1798 . Edited by Willem Van Schendel, 1992. p.65,67..&lt;/ref&gt;၊Mro စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊Mru  စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်&lt;ref&gt;Ethnology of India .,R.G.Latham, 1997, P,88..&lt;/ref&gt;G.H.Luce,1986-Phases of Pre-Pagan Burma Languages and History( Volume.II)မာ Mru Words မြိုဘာသာစကားဝေါဟာရ  ၊Toung Mru စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အရီးအသားခြားနားစွာ ဖော်ပြကတ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ LDSO မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ Mrusa (Buthidaung), Mrusa (Ponnagyun), Mrusa(Maungdaw), Mrusa(Dowpreng-bgldsh-Tauk Para), Mrusa (Sungma-bgldsh-Tuktong Para), Mrusa (Anok-bgldsh-Noa Para) ဟု ကောက်ခံခြင်းပြုကတ်လီရေ။ ထိုဒေသိယ ဘာသာစကားတိ အကြားမာ တူညီ/ကွဲခြားမှု ၈၁%-၉၅% အကြားဟိရေဆိုလီရေ။ မြိုနန့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်ဟိ Anu(Tuikinalong), [[ေခါင်ဇိုချင်း|ခေါင်ဇိုချင်း]]Hkongso (Lakinwa) ISO 639-3 anl ရို့အကြားမာ ၆၄%-၇၃% အထဲတူညီလီရေ။ ဒေနိ ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ချင်းပြည်နယ် အထဲဟိ ခမီအုပ်စုဝင်ဘာသာ စကား (ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိက Ethnologue Language of the World မှတ်တမ်း အရ Mro-Khimi ဟုမှတ်တမ်း တင်ထားပြီးသား ဘာသာစကားကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 cmr ဖြစ်တေ)များဖြစ်ရေ (Areong, Wakung,Likhy,Xena, Xangtau, Rengsa, Khenlak, Sangtha) ဒေသိယ ဘာသာစကားတိနန့် ၁၃%  တူညီမှုဟိရေ။ဒေ Mro-Khami စွာ ခမီ၊ခူမီး အုပ်စုဝင်တိအဖြစ် ပညာသျှင်တိက ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ရေ။ မြို,မြူ လူမျိုး ဘာသာစကား၊ ခူမီး (ISO 639-3 cnk) ရို့နန့် ၂၂%-၄၂% အထိတူညီပြန်ရေ။ လက်၊ အိမ်၊ဆင်၊ ရေ၊ လေ၊လေး၊ခေါင်း၊ ကျောက် စရေ ဝေါဟာရ စကားလုံး စွာ ချင်း၊ မြို၊ ခမွီး( ခမီ၊ ခူမီး)၊ သက် ရို့ ဘာသာ စကား ဆင်တူကြောင့် (Dr.E. Forchhammer, 1882) သူ၏ မှတ်တမ်း Notes on the Languages and Dialects spoken in British Burma ,PP,9 မာဖော်ပြထားရေ။ &lt;ref&gt;Notes on the Early History ,The Geography,The Languages &amp; Dialects, The Brahman &amp; Sanskrit Literature, of British Burma, ( Em.Forchhammer,Ph.D,1883-85).&lt;/ref&gt;အရာချင်း မျိုးနွယ်တိနန့်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက်ချင်း အနွယ်ဝင်များအကြားကိုယ်ထွတ်မာ မြောက်ပိုင်းနန့်အလယ်ပိုင်းချင်းမျိုးနွယ်စုတိထက် ဘာသာစကား ကွာခြားချက်ရာခိုင်နှုန်း မြင့်မားရေ။ (Chin Dialects Lexical Result, 2011,LSDO) အသုံးအနှုန်းတိမာ LSDO ဧ့အရီးအသားကိုရာတိုက်ရိုက် ဖော်ပြပါရေ။

== မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း ==
မြိုလူမျိုးရို့မာ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း(၁၀၀)ကျော်လောက်ဟိရေဆိုပနာ အဆိုဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း (၅၇) မျိုးလှောက်သာ ရှာဖွီတွိဟိရကတ်ေား၊ ယင်းအထဲမာလည်း အမှန်အကန် အား ဖြင့်ဟိနိန်ရေ မြိုမျိုးကွဲထွက်ဖို့ (၃၀) ဖြစ်ကြောင်းအဆိုဟိကတ်တေ  ဟု ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် (စာမျက်နှာ-၃၅) မာဖော်ပြထားရေ။ ၁၈၇၉-ခုနှစ်က British Burma Gazetteer စာအုပ် (စာမျက်နှာ-၄၂၅ ) မာ  Fifteen clans of Mro named -မြို မျိုးကွဲပေါင်း (၁၅) မျိုးတွိဟိကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer Vol.ll in 1879 , P. 425&lt;/ref&gt; ဒေစာအုပ်မာဖော် ပြချက်စွာ ခမီ သို့မဟုတ် ခူမီး ရို့မျိုးကွဲတိနန့် မားဖော်ပြခြင်းဖြစ်နှိုင်ပါစွာ အကြောင်းမာ ပါမော က္ခ‌ဒေါက်တာ Lorenz.G. Loffler ဧ့ သုတေသနပြု စာအုပ်ကြီးဖြစ်ရေ &quot; Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;ref&gt;L.G. Loffler. 2012.Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;/ref&gt; မာ မြိုလူမျိုးကွဲပေါင်း ၁၀၀ ကျော် အထိဖော်ပြထားကြောင်းဖြစ်ပါရေ။ စာအုပ် စာပီများမာ   ဖော်ပြရီးသားချက်တိစွာ သုတေသနပြုသူတိ၊ သမိုင်းဆရာရို့က လက်လှမ်းမီ စွာအထိသာ ရီးသားပြုစုကတ်တေကြောင့် အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါလာ ခြင်းဖြစ်လိမေ။ ကိုယ့် ကိုယ်မာပင် ဂုထိတိုင်စိသားကိုက် ဖော်ပြဖို့မလွယ်ကူပါ၊၊ မြိုလူမျိုးစွာ လူဦး‌ရီနည်းသလောက် မျိုးကွဲများပြားရေ။ ဂုချိန်ခါ ကိုယ့်လက်လှမ်းမီသမျှလိ့လာရာမာ မြိုမျိုးကွဲများ (၈၃) မျိုးကိုရာ ရှာဖွီလိ့လာ တွိဟိရေ။ ယင်းရို့မာ-၁။ ပလောင်ဒို ၂။ တင်မ်တူ ၃။ ဆွေ၄။ ဆာမ်လာမ်၅။ ပြန့်စာ ၆။ ဆင်ကာလ်စာ ၇။ ဘွေမာ ၈။ သရိကလောင် ၉။ ခွာ ၁၀။ အာလှာမ် ၁၁။ ဒန် ၁၂။ ကုံမ့်စာ ၁၃။ ဒိန်တင့် ၁၄။ ဘွေတိန် ၁၅။ မာလှာမ်မာ ၁၆။ နိုနှာမ် ၁၇။ နိုလှာမ် ၁၈။ ကုမ့်စာ ၁၉။ ပေးနှာမ့် ၂၀။ ပြန်မ်ဆင် ၂၁။ ခိုင်စာ ၂၂။ ဆင်ရိုးစာ ၂၃။ ကြောင်ဝေ့စာ ၂၄။ ပေါင့်စာ ၂၅။ ငါ့မာ ၂၆ ။ ဟန်းလာ့ ၂၇။ ယောမ့်၏ ၂၈။ ပက်တိယာ ၂၉။ ဆင်ပြော့စာ ၃၀။ လန်းပြွေစာ ၃၁။ ရွေ့စာ ၃၂။ မရာစာ ၃၃။ ဖလောင် ၃၄။ တာမ်ဆင် ၃၅။ ရဟစာ့ ၃၆။ တိန်မ်ကမ် ၃၇။ မင့်စာနှာမ် ၃၈။ နာမ့်သဟိန်း ၃၉။ နာမ့်ဆစာ ၄၀ ။ ဟွာမာ ၄၁။ ပုလ်စာမ့် ၄၂။ ရုံမ်ထူတင့် ၄၃။ ပေါင်မိတင့် ၄၄။ မေ့မတင့် ၄၅။ ရန့်လိပ်ဖ်စာ ၄၆။ ခုံမ်စာ ၄၇။ ရန်မိတ်စာ ၄၈။ လင့်စားတင့် ၄၉။ တောင်န် တင့် ၅၀။ ယာမ့်မာတင့် သို့မဟုတ် ယာမ်မာဆောင်အိုင်မ်းတင့် ၅၁။ တာမ်ဆာ ၅၂။ ရိုမ်စာ ၅၃။လိင်မ် ကန့်စာ ၅၄။ ရပေါစာ ၅၅။ ရုံမ်ထူ ၅၆။ ငါ့ရွာ့ ၅၇။ နာမ့်ဖန်ဒန် ၅၈။ အွေထနိ့ဒန် ၅၉။ စတုဒန် ၆၀။ ရောင့်ဒိမ့် ၆၁။ ဒက်ဒိမ့် ၆၂။ နှာမ်ဒေါင့်မ် ၆၃။ ပလက်ဆင် ၆၄။ ဝင့်ကို ၆၅။ ဒန်ပရာမ့်နှာမ့် ၆၆။ ကွိုင်စင့်မ် ၆၇။ ရန်စာ ၆၈။ အောမ်စာမ့် ၆၉။ ဆာရမ်စာ ၇၀။ စတု ၇၁။ တိန်စာ ၇၂။ ရန်တိန်စာ ၇၃။ နှာမ်ဒင်စာ ၇၄။ ပက်ဆရွမာ ၇၅။ ကြောင်ထော်စာ ၇၆။ တိန်မာ ၇၇။ မရာမ် ၇၈။ ပေါင်မိ ၇၉။ တောင်ဝ ၈၀။ စီတုန့်မာ ၈၁။  ရန့်ဖာလ်စာ ၈၂။ ထက်ကြောင်စာ ၈၃။ ကွီဆန့်စာ  ရို့ ကို လက်တလောလိ့လာတွိဟိထားပါရေ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မြိုကရာမာစာပီအက္ခရာ  |     မြိုအက္ခရာ | မြိုရောမအက္ခရာ  |  မြန်မာအက္ခရာ
|𖩡
|𖩐𖩍𖩖𖩒𖩝𖩁 𖩅𖩖𖩑𖩁
|1
|Pawng down
|၁
|ပလောင်ဒို
|-
|𖩢
|𖩀𖩆𖩎 𖩀𖩑
|2
|Tamtu
|၂
|တာမ်တူ
|-
!𖩣
!𖩔𖩑𖩊
!3
!Sui
!၃
!ဆွေ
|-
!𖩤
!𖩔𖩆𖩎 𖩍𖩘𖩎
!4
!Sam Lem
!၄
!ဆာမ်လာမ်
|-
!𖩥
!𖩐𖩓𖩘𖩏 𖩋𖩖
!5
!Pren cha
!၅
!ပြန့်စာ
|-
!𖩦
!𖩔𖩆𖩁 𖩌𖩆𖩓 𖩋𖩖
!6
!Sankar cha
!၆
!ဆင်ကာလ်စာ
|-
!𖩧
!𖩄𖩒𖩊 𖩎𖩆
!7
!Bawi ma
!၇
!ဘွေမာ
|-
!𖩨
!𖩉𖩘𖩓 𖩌𖩍𖩒𖩁
!8
!Helklawng
!၈
!ဟြိကလောင်
|-
!𖩩
!𖩈𖩒𖩗
!9
!Khuai
!၉
!ကွဇ်
|-
|𖩡𖩠
|𖩆 𖩒𖩆𖩗
|10
|Alaou
|၁၀
|အလှာမ်
|-
|𖩡𖩡
|𖩅𖩆𖩁
|11
|Den
|၁၁
|ဒန်
|-
|𖩡𖩢
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|12
|Küm cha
|၁၂
|ခုမ်စာ
|-
|𖩡𖩣
|𖩅𖩊𖩁 𖩀𖩆𖩁
|13
|Ding tang
|၁၃
|ဒိန်တင့်
|-
|𖩡𖩤
|𖩄𖩒𖩊 𖩀𖩊𖩁
|14
|Bawi tin
|၁၄
|ဘွေတိန်
|-
|𖩡𖩥
|𖩎𖩒𖩆𖩗 𖩎𖩆
|15
|Ma laua ma
|၁၅
|မလှာမ်မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩏𖩑𖩁 𖩏𖩆𖩗
|16
|Nowng nau
|၁၆
|နို့နှာမ်း
|-
|𖩢𖩧
|𖩏𖩖𖩁 𖩍𖩆𖩊
|17
|Nowng lai
|၁၇
|နို့လှာမ်
|-
|𖩢𖩨
|𖩌𖩑𖩎 𖩋𖩖
|18
|Kumcha
|၁၈
|ကုမ့်စာ
|-
|𖩡𖩩
|𖩐𖩘 𖩏𖩆𖩗
|19
|Pe nau
|၁၉
|ပေ့နှာမ့်
|-
|𖩢𖩠
|𖩐𖩓𖩘𖩎 𖩔𖩆𖩁
|20
|Phren sang
|၂၀
|ပြန်မ်ဆင်
|-
|𖩢𖩡
|𖩈𖩘𖩁 𖩋𖩖
|21
|Khin cha
|၂၁
|ခိုင်စာ
|-
|𖩢𖩢
|𖩔𖩆𖩁 𖩓𖩑𖩖 𖩋𖩖
|22
|Sang rü cha
|၂၂
|ဆင်ရို့စာ
|-
|𖩢𖩣
|𖩌𖩓𖩝𖩁  𖩗𖩖𖩊 𖩋𖩖
|23
|Krawng uai cha
|၂၃
|ကြောင်ဝေ့စာ
|-
|𖩢𖩤
|𖩐𖩒𖩏 𖩋𖩖
|24
|Pawn cha
|၂၄
|ပေါင့်စာ
|-
|𖩢𖩥
|𖩁𖩆 𖩎𖩖
|25
|Nga ma
|၂၅
|င မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩉𖩘𖩁 𖩍𖩆
|26
|Hlen la
|၂၆
|ဟန်းလာ့
|-
|𖩢𖩧
|𖩂𖩝𖩎 𖩓𖩘
|27
|Jawm re
|၂၇
|ယောင့်မ်ရဲ
|-
|𖩢𖩨
|𖩐𖩆𖩌 𖩀𖩘𖩂
|28
|Pak tai
|၂၈
|ပက်တိယာ
|-
|𖩢𖩩
|𖩔𖩆𖩁 𖩆𖩓𖩖 𖩋𖩖
|29
|Sang phro cha
|၂၉
|ဆင်ပြောစာ
|-
|𖩣𖩠
|𖩒𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩊 𖩋𖩖
|30
|Hleng phrui cha
|၃၀
|လိုင်းပြွေစာ
|-
|𖩣𖩡
|𖩓𖩑𖩊 𖩋𖩖
|31
|Rui cha
|၃၁
|ရွေ့စာ
|-
|𖩣𖩢
|𖩎𖩓𖩆𖩏 𖩋𖩖
|32
|Mara cha
|၃၂
|မရာစာ
|-
|𖩣𖩣
|𖩇𖩖 𖩍𖩒𖩁
|33
|Pha lawng
|၃၃
|ဖလောင်
|-
|𖩣𖩤
|𖩀𖩒𖩊 𖩔𖩆𖩁
|34
|Tai sang
|၃၄
|တာမ်ဆင်
|-
|𖩣𖩥
|𖩓𖩆 𖩉𖩆 𖩋𖩖
|35
|Ra ha cha
|၃၅
|ရဟစာ
|-
|𖩣𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩌𖩘𖩁 
|36
|Tim khen
|၃၆
|တိမ်ကန်
|-
|𖩣𖩧
|𖩎𖩆𖩁 𖩋𖩖 𖩏𖩆𖩗
|37
|Mang cha nau
|၃၇
|မင့်စာနှာမ်
|-
|𖩣𖩨
|𖩏𖩆𖩎 𖩀𖩆 𖩔𖩊𖩁
|38
|Nam ta sheng
|၃၈
|နန့်မ်သဟိန့်
|-
|𖩣𖩩
|𖩏𖩆𖩎 𖩔𖩆 𖩋𖩆
|39
|Nam sa cha
|၃၉
|နန့်မ်ဆစာ
|-
|𖩤𖩠
|𖩉𖩒𖩗 𖩎𖩆
|40
|Hua ma
|၄၀
|ဟွာမာ
|-
|𖩤𖩡
|𖩐𖩑𖩓 𖩋𖩘𖩏
|41
|Pur chan
|၄၁
|ပုလ်စာမ့်
|-
|𖩤𖩢
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 𖩀𖩆𖩁
|42
|Rüm thu tang
|၄၂
|ရုံမ်ထူတင့်
|-
|𖩤𖩣
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊 𖩀𖩆𖩁
|43
|Phawn mi tang
|၄၃
|ပေါင်မိတင့်
|-
|𖩤𖩤
|𖩎𖩘 𖩎𖩆 𖩀𖩆𖩁
|44
|May ma tang
|၄၄
|မေ့မာတင့်
|-
|𖩤𖩥
|𖩓𖩆𖩁 𖩒𖩊𖩐 𖩋𖩖
|45
|Ren lip cha
|၄၅
|ရန်လပ်ဖ်စာ
|-
|𖩤𖩦
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|46
|Kowm cha
|၄၆
|ခင်မ်စာ
|-
|𖩤𖩧
|𖩓𖩘𖩁 𖩎𖩊𖩅 𖩋𖩖
|47
|Ren mit cha
|၄၇
|ရန်မိတ်စာ
|-
|𖩤𖩨
|𖩍𖩆𖩁 𖩋𖩆 𖩀𖩆𖩁
|48
|Lang chah tang
|၄၈
|လင်းစားတင့်
|-
|𖩤𖩩
|𖩀𖩒𖩏 𖩀𖩆𖩁
|49
|Tawn tang
|၄၉
|တောင်မ်တင့်
|-
|𖩥𖩠
|𖩂𖩆𖩎 𖩎𖩖 𖩀𖩆𖩁
|50
|Yam ma tang
|၅၀
|ယာမ့်မာတင့်
|-
|𖩥𖩡
|𖩀𖩆𖩎 𖩔𖩆
|51
|Tam sa
|၅၁
|တာမ်ဆာ
|-
|𖩥𖩢
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|52
|Rown cha
|၅၂
|ရိုမ့်စာ
|-
|𖩥𖩣
|𖩒𖩊𖩎 𖩌𖩘𖩏 𖩋𖩖
|53
|Lim ken cha
|၅၃
|လိမ်ကန့်စာ
|-
|𖩥𖩤
|𖩓𖩆 𖩐𖩒 𖩋𖩖
|54
|Ra paw cha
|၅၄
|ရပေါစာ
|-
|𖩥𖩥
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 
|55
|Rüm thu
|၅၅
|ရုံမ့်ထူ
|-
|𖩥𖩦
|𖩁𖩆 𖩓𖩆𖩗
|56
|Nga rua
|၅၆
|ငရွာ
|-
|𖩥𖩧
|𖩏𖩆𖩎 𖩇𖩘𖩏 𖩅𖩘𖩁
|57
|Nam fan den
|၅၇
|နန့်မ်ဖန်ဒန်
|-
|𖩥𖩨
|𖩑𖩊 𖩕𖩝𖩏 𖩅𖩘𖩁
|58
|Uih tawn den
|၅၈
|အွေထွန်းဒန်
|-
|𖩥𖩩
|𖩔𖩆 𖩀𖩑 𖩅𖩘𖩁
|59
|Stu den
|၅၉
|စတုဒန်
|-
|𖩦𖩠
|𖩓𖩝𖩁 𖩅𖩊𖩎
|60
|Rawng dim
|၆၀
|‌ရောင့်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩡
|𖩅𖩆𖩌 𖩅𖩊𖩎
|61
|Dak dim
|၆၁
|ဒက်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩢
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁
|62
|Nam down
|၆၂
|နန့်မ်ဒေါင်
|-
|𖩦𖩣
|𖩐𖩒𖩆𖩌 𖩔𖩆𖩁
|63
|Plap sang
|၆၃
|ပလက်ဆင်
|-
|𖩦𖩤
|𖩗𖩆𖩁 𖩌𖩖
|64
|Win kaw
|၆၄
|ဝင့်ကို
|-
|𖩦𖩥
|𖩅𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩆𖩎 𖩏𖩆𖩗
|65
|Den pram nau
|၆၅
|ဒန်ပရာမ့်နန့်မ်
|-
|𖩦𖩦
|𖩌𖩜 𖩋𖩘𖩏
|66
|Kuai chen
|၆၆
|ကွာမ်စင့်
|-
|𖩦𖩧
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|67
|Rown cha
|၆၇
|ရိုမ်စာ
|-
|𖩦𖩨
|𖩒𖩎 𖩋𖩘𖩎
|68
|Om chem
|၆၈
|အောမ်စာမ့်
|-
|𖩦𖩩
|𖩔𖩓𖩘𖩁 𖩋𖩖
|69
|Saren cha
|၆၉
|ဆာရမ်စာ
|-
|𖩧𖩠
|𖩔𖩆 𖩀𖩑
|70
|Stu
|၇၀
|စတု
|-
|𖩧𖩡
|𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|71
|Tin cha
|၇၁
|တိန်စာ
|-
|𖩧𖩢
|𖩓𖩘𖩁 𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|72
|Ren tin cha
|၇၂
|ရန်တိန်စာ
|-
|𖩧𖩣
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁 𖩋𖩖
|73
|Nam down cha
|၇၃
|နှာမ်ဒင်စာ
|-
|𖩧𖩤
|𖩐𖩆𖩌 𖩔𖩆 𖩓𖩆𖩗 𖩎𖩖
|74
|Pak sa rawu ma
|၇၄
|ပက်ဆရွမာ
|-
|𖩧𖩥
|𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩝 𖩋𖩖
|75
|Krawng taw cha
|၇၅
|‌ကြောင်ထော်စာ
|-
|𖩧𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩎𖩆𖩁
|76
|Theng ma
|၇၆
|တိန်မာ
|-
|𖩧𖩧
|𖩎𖩓𖩆𖩏
|77
|Mran
|၇၇
|မရာမ်
|-
|𖩧𖩨
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊
|78
|Pawng mi
|၇၈
|ပေါင်မိ
|-
|𖩧𖩩
|𖩀𖩒𖩁 𖩗𖩆
|79
|Tawn wa
|၇၉
|‌တောင်ဝ
|-
|𖩨𖩠
|𖩔𖩊 𖩀𖩑𖩁 𖩎𖩖
|80
|Situng ma
|၈၀
|စီတုန့်မာ
|-
|𖩨𖩡
|𖩓𖩘𖩁 𖩇𖩖𖩓 𖩋𖩖
|81
|Reng fowr cha
|၈၁
|ရန့်ဖာလ်စာ
|-
|𖩨𖩢
|𖩐𖩒 𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩖
|82
|Paw krawng cha
|၈၂
|‌ထက်ကြောင်စာ
|-
|𖩨𖩣
|𖩌𖩑𖩊 𖩔𖩘𖩁 𖩋𖩖
|83
|Kui Chen cha
|၈၃
|ကွီဆန့်စာ
|}
ဧပိုင် မျိုးကွဲများပြားစွာအလျောက် ခရီးလားရေအခါမာ ကျေးရွာတရွာ သို့ ဝင်ကေ ယင်းရွာမာ ကိုယ့်အမျိုး ဟိမဟိကို မီးမြန်းရရေ အမျိုးတူ ဟိပါက ယင်းအိမ်မာတည့်ခိုလိဟိရေ အိမ်ရှင် ရို့က လည်း ကိုယ့်အမျိုးရောက်လှာရေ ဧစွာအား ပျုငှာ စွာ ဧည်းဝတ်ပြုရရေ။ အမျိုးမဟိပါက ကျေးရွာ လူကြီးအိမ်မာ တည့်ခိုလိဟိရေ။ ချစ်စရာဓလိ့မာ ကျေးရွာတရွာမာ ရောက်လှာ ရေ ဧစွာ စွာ  ကိုယ့်အမျိုး မဟုတ်ရေ်လည်း အိမ်နီးချင်း တိက ဟင်းပွဲ တပွဲ နန့် ထမင်းပုကန်တခု ဧည်းစွာတည့်ခိုရေ အိမ်ကို ပီးပို့ လေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဧစွာ အိပ်ရန် ရိုးရာခြုံထည်စောင် လည်း ပို့လေ့ဟိကတ်တေ။

== ဘာသာ သာသနာ နန့် စာပီ ==

မြိုလူမျိုးရို့၏  Krama-ကရာမာ ဘာသာ သာသနာ ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်း စွာ ဘင်္ဂလားဒေရ် ့စစ်တကောင်းခရိုင်၊ခမောင်းဖြူကျေးရွာမာ နီထိုင်ရေ ဦးမာန်ဆိန်း (Man Chien )ဧ့ ဇနီးဒေါ် (Arue Tun Te) စွာ တောထဲကို ထင်းခြွီလားရာ အတောင်ပံပါရေ အာကာတမန်တော်တပါးကို မြင်ခပြီး မကြာခင်အချိန်တွင်းမာ ပဋ္ဋိသန္ဓေ စွဲနိန်ရေ။ Arue Tun Te စွာ ကိုးလလွယ် ဆယ်လ မွီး ပြီး သားယောက်ျားကိုဖွားမြင်ခရေ။ ထိုသားကို Manley မန်လေ ဟုအမည်ပီးလေဧ့။ Manley Mro-မန်လေမြို စွာ ငယ်စဉ်ကပင်ပင် သူတိနန့်မတူရေ အတွိအခေါ်၊ အ မြော် အမြင်ဟိသူ တယောက်ဖြစ်စွာ ရာမက ဉာဏ်ရည် ထက်မြတ်သူ တဦးလည်းဖြစ်တေ။ မိဘနှစ်ပါးစွာ သူရို့၏ သားဖြစ်သူ &quot;မန်လေ ကို ပညာတတ်ကတ်ီးဖြစ်ချင်ရေ ကြောင့် ဘင်္ဂလား ဒေရ့်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းပြည်နယ်၊ (Slogute or I cha school ria) နာမည်ဟိကျောင်းတော်မာ ပညာသင်ယူရန်စေလွတ်ခစွာ မန်လေ စွာဉာဏ်ပညာထက် မြတ်သူ တယောက်ဖြစ်ကေလေ့ ငိုက်ကျာ ရေ သူငယ်တယောက်ဖြစ်ရေ။ သူ၏ဆရာ/မများသင်ပီးရေ ကျောင်းစာကိုစိတ်မဝင်စားဘဲ တောထဲကို သာ နိစိုင်နိတိုင်း လားတတ်ပြီး တရက်မာ စာသင်ခန့်ထဲမာ အိပ်ပျော်နေစဉ် အိပ်မက်ထဲ မာ အာကာတမန် ဟုခေါ်ရေ Krama Mu Mang စွာ ကမ်ဘာထက်မာ မဟိရေ စာပီ တမျိုးကို မန်လေမြို အားပီးလိုက်ရေ။ အိပ်ရာမှ နိုးလာရေနန့် ထိုစာပီ ကို ရီးလီရေ။ ထို စာပီ ဧ့နာမည်မာ မြို စာပီတမျိုးဖြစ်ပြီးကေ (၃၁) လုံးဗျဉ်းအက္ခရာ ဟိပြီးကေ (၃၁) ဗျဉ်းအက္ခရာရေ လူ့ဘုံ၊ နဂါးဘုံ၊ နတ်ဘုံ၊ ဗြဟ္မာဘုံ စရေ ဘုံအဆင့်ဆင့်မှ တစ်ခုကျ ယူလာပြီးကေ ဗျဉ်းအက္ခရာ (၃၁) လုံးကို အာကာတမန်က မန်လေးမြိုအား (မြို ကရာမာ)စာပီနန့် တတူ (မြို ကရာမာဘာသာ တရား )လည်း စတင်ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ထိုစာပီ ကို ရဟိရေနန့် မန်လီရေသူ၏မူလ ဉာဏ်ရည်ထက် ပညာကြွယ်ကိုယ်တက်ရေ။ သူ၏ဆရာ ကစာတကြောင်း သင်ပီးလျှင် နှစ်ကြောင်း ပိုရရေ။ နမူနာ- သူ၏ဆရာစွာ သူ့ကိုစာမသင်ပီးခင်ကပင် ယှိ့မှာ သင်ယူရဖို့ သင်ခန်းစာတိကို ကြိုသင် သိဟိနိန်ယာဖြစ်တေ။
ယင်းပိုင်ပညာထက်မြက်ပြီး မကြုံစဖူးရေ အရာတိကို ကြုံတွိနိန်ရရေ ကျောင်းဆရာစွာ အံ့ဩ ပြီး ''မန်လေး''ကို ကျောင်းထုတ် လိုက်လီရေ။ ထိုကျောင်းကနိန်ပနာ ထွက်ပြီး မွီးရက်မြေ ကိုပြန်လာရေ။ သူ၏ဇတိမြေရပ်ဒေသကို ရောက်လှာစွာနန့် သူမွီးဖွားခရေ အိမ်နီရာမာ ဘုရားကျောင်း ဆောက်လုပ်ဖို့ မိဘ နှစ်ပါး ထံတောင်းဆိုခရေ။ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်မာ သူတိမမြင်ဖူးရေစာပီ များ၊ အတွိအခေါ်အပြောအဆိုတိနန့် ပြည့်စုံရေ''မန်လေး''ကိုလရူးဟုခေါ်ခကတ်တေ။ တရက်မာသူ၏ မိခင်ကသူ့ကိုနောက် ကျောပို့ရန်ငြင်းဆိုရာ အတိတ်ဘဝဟောင်းက သူစွာဂဏန်းဖြစ်ခဖူးရေအကြောင်းကိုဖွင့်ပြောလိုက်လီရေ။ ဧပိုင်ပင် သူစွာ ကြီးပြင်းလာယား တောနက်ကြီးထဲမာ တရားထိုင်ဗျာယ်နီလေဧ့။ ရက်၊ လ၊ ကကောင်းကြာ သူတရားထိုင်နီစဉ် ဝမ်းဆာလာရေအခါ ကျားကြီးတကောင်က ပန်းတပွင့် ကိုးလာဆက်ပိုင်က်ရေ။ ထိုပန်းပွင့်ဧ့ အမွှီးအနံ့ကြောင်း ဝမ်းမဆာတော့ပါ၊၊ ''မန်လေး'' စွာ တရားထိုင်ယင့်အချိန်ကြာမြင့်နိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ခရီး ထွက်ရန် တရား ထိုင်ရာမှ ထွက်ခွာပြီး (Spark) ဟုခေါ်ရေ ချောင်းကိုရေဖြတ်ကူးနေစဉ် အာကာတမန်တော်က သူ၏ လက် နှစ်ဖက်ကိုကိုင်ကာ ကူညီလိုက်ရေ။ ''မန်လေး'' ကိုပန်းဆက်ပိုင်က်ရေကျားကြီးကလေ့တဖက်ကိုင်းထိကူပြီးဖီးအန္တရာယ်တိကိုကာကွယ်ပီးရန်စောင့်ယှောက်လိုက်ပါခပါ။ စွာ [[ကီမိုတောင်]] ဘက်ကို ခရီးလားလိုစွာဖြစ် လို့ တော၊တောင်ကို ဖြတ်ကာ ချင်းပြည်နယ်၊ [[ပလက်ဝမြို့]]နယ် အုန်းသီးဝရွာ သို့ ရောက်ခဖူးရေဟုသိရရေ။
ယပြီးနောက် ပလက်ဝမြို့နယ် ဆမီးကျေးရွာမာနေ ထိုင်ရေ မြိုလူမျိုး Aman  ဆိုသူတဦးနန့် တွိဆုံ စကားပြော ဖြစ်ခရေ။ ထို ''Aman'' အမန် ဆိုရေ လူစွာ ပုဏားကျွန်းမြို့နယ် [[အထက်မြတ်လှဲရွာ|အထက်မြတ်လှဲ]]ရွာ မာ ဒေနိ(၂၀၁၃) နှစ်ထိ အသက်ရှင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ''အမန်း'' ကို ''မန်လေး'' ကဘိသိတ်တန်ခိုး ပီးဖို့ နန့် (ကရာမာ) သာသနာပြုဆရာ လုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းရေ။ သူစွာ အရက်သီစာ စိကေချေ သောက်စားရေအတွက် သူ၏ ဆန္ဒကိုငြင်းဆိုလိုက်တေ။
ယကေလေ့သော့ မန်လေး စွာ သူပထမဆုံးတွေ့ ဆုံခရေအမန်းကို သူ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းအတွက် တောဆီး ပညာနန့် ကောင်းစားဘို့ရန် ဘိသိတ်ပီးလိုက်ရေ။ ပထမ ဆုံး နန့် နောက်ဆုံး တွိဆုံ ခရေ အမန်း ဧ့နုတ်ထွက်ဆိုချက်စွာ သူစွာ အရပ်အမြင့် ၆ ပေဟိပြီးး မန်လေး စွာ အရပ် ၅ ပေကျော်ရာဟိရေ။ ယကေလေ့သော့ ပြိုင်တူ ရပ်ကေ မန်ချေကအရပ်ပိုရှည် ရေလို့ ဆိုရေ။
မန်လေး စွာ နောင်လာလတ္တံမာ ပွင့် တော်မူဖို့ အရိမေတေ္တယျ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ ယင်းရို့၏ ဘုရားသျှင် အစစ်အမှန် ဖြစ်လီဖို့ဟုဆိုရေ။ ထို အဆိုအရ အရိမတ္တေ ယျမြတ်စွာဘုရားအား မြိုရို့ ဖူးမြော်နိုင်ဖို့ အလို့ ငှာ (Krama ကရာမာ ဘာသာအားယုံကြည် ကိုးကွယ်ကတ်ရန် ရည်ရွယ်လို့ သိကြားမင်း က မန်လေး ဆိုသူ ပုဂိုလ်တဦးအား တမန်တော်အဖြစ်စေ လွှတ်ခစွာ''။''&lt;ref&gt;12.	Mro-A Typeface for Mro A Chittagong Hill Tract Language Script&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morphosyntactic Analysis of Mro Language&lt;/ref&gt;

== မြိုစာပီ ==

[[မြိုအက္ခရာ]] စာပီစွာ ၁၉၈၀ခုနှစ် မာ တမန်တော် မန်လေးမြို က တီထွင်ပီးခရေ။ ထိုစာပီကို တဟုန်ထိုး သင်ကြားကာ ဖတ်စာအုပ် အတန်း(၃) တန်းထိ ထုတ်ဝီထားဟိရေ။ ထို မြို စာပီ စွာ တိုင်းရင်းသားစာပီမာပါဝင်ရေရာမက ကမ္ဘာ့စာပီမာ [[UNESCO]] [[ယူနက်စကို|ယူနစ်စကို]] မှ ၂၀၁၀ခုနှစ် ဂျုန်လမာမြေ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]ပေါ်မာ မပေါ် မဟိရေ မြိုစာပီကို အသိအမှတ်ပြုထားခရေ။&lt;ref&gt;JTC1/SC2/WG2 N3589R
L2/09-097R
2009-10-27&lt;/ref&gt;မြိုစာ ပေ ပျောက်ဆုံးခြင်းနန့် ပြန်ပနာ ရဟိခြင်းအကြောင်းပုံပြင်သမိုင်းစွာ မြိုလူမျိုးရိုးရာနွားထိုးပွဲနန့်လည်းဆက်နွယ်မှုဟိရေ။ လွန်လီရေနှစ်ပေါင်းထောင်ချီများစွာကလူမျိုးအသီး သီးစာပီ တိကို ထာဝရဘုရားသခင်ထံကိုလားရောက်ယူ ရေအခါမြိုလူမျိုးတိက သွားမယူခပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ထာဝရဘုရားသခင်စွာ ကမ္ဘာပေါ်မာဟိရေ လူမျိုးအသီးသီးရို့၏ စာပီကို ပီးရား မြို လူမျိုး တိကို ကားမ ပီးရကပင်ာ မကောင်း ဟုဆိုကာ ထာဝရဘုရား(Thu rai ထူရိုင်း )စွာ မြို စာပီကို ငှက်ပျိုးရွက် ထက်မာ ရီးပြီး မြို လူမျိုးစုတိအတွက် [[နွား]]ကိုပီးပို့ခိုင်းရာ၊ နွားက ဝမ်းဆာပြီး ယင်း ငှက်ပျိုးရွက် ကိုစားလိုက်ရေ။ မြိုလူမျိုး များထံကို ယင်း [[စာပီ]] မရောက်ရေ အတွက် ထိုနွားကို ထာဝရဘုရားက စစ်ဆီးရာ ဝမ်းဆာလို့ စားလိုက်ကတ်ောာင်းဝန် ခံလိုက်ရေ။ ထိုနွားကို ထာဝရ ဘုရားစွာ သင်‌ ဘောသဖန်းပင်ရင်းမာချိုင်နှောင်ကာ၊ခြီထောက်ဖြင့် ကန်ချလိုက်ရေ အခါ နွားမာအပေါ်သွားတန်းကျိုးလားရေ။ ယင်းအတွက်နန့်နမျိုးနွယ်မာ ဒေနိထိအောင် အောင် အပေါ် သွားမ ဟိချေ။ ပြီးကေ သဘ်ော့ သဖန်းပင်စွာ လည်း ဖြောင့်ဖြောင့် မတ်မတ် မဟိဘဲ သဘော်သဖန်းပင် တိုင်း ယိုင်နိန်ရေကို တွိရရေ။ ထို မြိုစာပီ ကို စားလိုက်ရေ နမျိုးနွယ် တိကို မြို လူမျိုးစုတိက သီဒဏ်ပီးရေ အနိန်နန့် ရိုးရာ ပွဲတော် ကျင်းပ ရေအ ခါ ရွာလည်ခေါင်မာ နွားကို ချိုင်ပြီး ဝါးလုံး တိနန့် ပန်းဖော်ထားရေ ယဇ်ပန်လင်ဆောက်လုပ်ကတ်တေ။ ထိုယဇ်ပန်လင် ဖီးနားမာ ချိုင်နှောင်ထားရေ နွားကို ဝိုင်းကာပတ်ကာကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်လုပ်ဆောင်ခြင်းစွာ ရိုးရာ ဓလိ့ ဖြစ်လာရေ။ ထိုနွားဧ့ လျာကိုလေ့ ဓားဖြင့်ဖြတ်ကာ ဘုရားသခင်ထံကို ပူဇော်ပြ သရေ။ နွားကိုလေ့ ရိုးရာလှံဖြင့်နံချင်းပြိုင်ကို ထိုး သတ်ကတ်တေ။ ထို ကြောင်းကို H.Yamada က အဂုပိုင်ပဲ ပြန်ပနာဖော်ပြထားရေ &quot;ဘုရားသခင်စွာ လောကကိုဖန်ဆင်းတော်မူရေအခါ လူမျိုးတိုင်းအတွက် နီထိုင်ကျင့်ကြံရန် စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်းတိကို သွန်သင်ရန် နွားတကောင်ကို စီလွှတ်တော်မူရေ။ နမစွာ အယင်ဦးဆုံး ဘင်္ဂါလီများထံကိုလားပနာ အရာအရာတိအပြင် တနှစ်လျှင် တခေါက် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ သုံးကတ်ိမ် ရိတ်သိမ်းရဖို့ဆိုရေ အချက်အပါအဝင် အရာအားနုန်းကို ပြောပြခရေ။ ယပြီးနောက် နမစွာ မရူလူမျိုးတိအတွက် စာရွက်စာတမ်းကို ပစဖြင့်ကိုက်လို့ တောင်ထက်တို့တက်လားရေ။ ယကေလေ့ မွန်းတည့်ချိန်နီးလာရေအခါ ပူပြင်းလာကာ နမစွာ ဝမ်းညင်မွတ်သိပ်လာယား ပစအတွင်းမာ လျှာကိုလှုပ်ရှားမိရေ။ မကြာခင် စာရွက်စာတမ်းကို မျိုချမိလားရေ။ နမစွာ နောက်ဆုံးမှာ မရူလူမျိုးများထံရောက်ဟိလာရေအခါ တနှစ်လျှင် သုံးကတ်ိမ် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ တခေါက်သာ ရိတ်သိမ်းရဖို့ဟု ပြောပြခရေ။ ဒေညွှန်ကြားချက်တိကို မကျီနပ်ရေ မရူလူမျိုးတိစွာ ဘုရားသခင်ထံကိုလားပနာ တိုင်ခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ နမကိုခေါ်တော်မူပြီး နမစွာ အမှန်အကန် စာရွက်ကို မျိုချမိရာ မားယွင်းရေသတင်းကိုရာ ပြောပြခကြောင်း ဝန်ခံခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ ဒေအရာကိုကြားရေအခါ အလွန်အမျက်ထွက်တော်မူပြီး နမဧ့ပစကို ရိုက်တော်မူရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဒေနိန့်ထိ နများဧ့ အပေါ်ရှေ့သွားတိ ပျောက်နေခြင်းဖြစ်တေ။  ယပြီးနောက် ဘုရားသခင်စွာ မရူလူမျိုးတိအား နမကို တိုင်တတိုင်နန့်ခြည်လို့ ပတ်ကခုန်ပြီး နောက်ဆုံးမှာ သတ်ရန် အမိန့်ပီးတော်မူရေ။ ယပြီးနောက် ယင်းရို့အား မားယွင်းရေသတင်းကို ပြောပြခရေ လျှာကို ဖြတ်ယူကာ တိုင်မာ ရိုက်ထားရန် ညွှန်ကြားတော်မူရေ။ နွားတကောင်ဧ့ တတိယချထုတ်အတွင်းမာ မရူရို့စွာ ဘုရားသခင်က သူရို့အတွက် ရည်ရွယ်ထားရေ ကျမ်းစာကိုတွိဟိနှိုင်ဖို့။ ယေကေလဲဘုရားသခင်က ဒေ အချက်လွဲပြီးကေ စည်းမျှိုင်းနန့်ပတ်သက်ပနာ အရာဇာလေ့ ပြုလုပ်ပီးနိုင်ခြင်းမဟိတော့ပေ&quot;&lt;ref&gt;H. Yamada. 2019. NEGATIVE ORIGIN OF A CULTURAL TRAIT?

MYTHS OF THE LOSS OF LITERACY, P, 47-48.&lt;/ref&gt; ဟု ဖော်ပြထားပါရေ။  ခုအချိန် မာ တမန်တော် ဟုခေါ်ရေ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Manley Mro မန်လေးမြိုအနိန်နန့် ကိုယ့် လူမျိုးစာပီကို ထာဝရ ဘုရားပါးက ပြန်ပနာ ရယူ ရဟိနိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ထိုနမျိုးနွယ်တိကို သေ ဒဏ်မပီးသင့်ကြောင့် ပြောကြားခရေ။

== အမျိုးသားဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသားတိစွာ သျှောင်းထုံး ကိုးသီသပ်ကျနစွာ ထုံးကတ်တေ။ သျှောင်ထုံး မာ ဘီးစိုက်ထားလည်းဟိရေ။ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားတိစွာ ဘီးစိုက်ခြင်းအစား အဂေါင်းမာ နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည် ရေ အဝတ်ဖြူစကို[[ခေါင်းပေါင်း]]အဖြစ်ပေါင်းကတ်တေ။ သျှောင်ထုံးမာ ဆံထိုးတိလေ့ ထိုးစိုက်လည်းဟိရေ။ နားမာ လပျိုတိက ပန်းပွင့်အရဲ၊ ခြည်ပိုးအရဲကိုများရေအားဖြင့် (နပက်)ကွင်းမာ တပ်ဆင်ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ မင်းကျွန် ယောက်ျားတိကမူ နဘက်ပြားရိုးရိုးကိုပင် ဆွဲကတ်တေ။ မျက်မာပြင်ထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နဖူးထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ဆီးအရဲရောင်ဖြင့် အကွက်အ ကွင်း များ ပြုလုပ်ပနာလည်း ခြယ်သတတ်ကတ်ရေ။ လက်ကောက်၊လက်ကြပ်တိကို ဝတ်ဆင်ကတ်ရား သန္ဓာစိ ပုတီးတိကို လိုင်ဆွဲအဖြစ် တန်ဆာဆင်ကတ်တေ။ မြိုလူမျိုးတိစွာ ရှေးရှေးကခန္မာ ကိုယ် အ ထက်ပိုင်းမာအဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိကတ်တေ။ ခါးအောက်ပိုင်းမာအနံတကိုက်ကျော်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ချာကို လောကျိုက်ဗျာယ် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်းနှစ်ဖက်ကိုရှိးတစ်စ နောက် တစချပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt;ဂုချိန်ခါမာမြန်မာအမျိုးသားတိပိုင်ပင် ရှပ်အကျ်ီ နန့်ဒယောကို ဝတ်ဆင်လာကတ်တေ။ သက်ကြီးရွယ်အိုတိစွာ လက်နှစ်ဖက်မပါရေ ပက်ခုံးတဆက် တည်း ဂျပ်ခုတ်တိုက် ပုံအကျ်ီ တို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲတိမာ သာမန်အရပ်သားထက်စိကေချေအဖိုးတန်ရေ အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်လိဟိရေ။

== အမျိုးသမီးဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသမီး ရို့စွာ နောက်တွဲဆံထုံး ကို ထုံးဖွဲကတ်တေ။ ခေါင်းနောက်တတည့်မာ ဘီးကို စိုက်ထိုးလိဟိရေ။  ဆံညှပ်၊ ဆံထိုးတိနန့်လည်း တန်ဆာဆင်လိဟိရေ။ အိမ်ထောင် ဟိသူအမျိုးသမီးတိစွာ အဂေါင်း မာ အရှည်တကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ချာ  ကို ခေါင်းမာ ရစ်ပတ်လို့ နောက် ဘက်ဆံထုံးဧ့အောက်မာ ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိကတ်တေ။ နားမာကား ခေါင်းပွ အဝကျယ် နားတောင်း ကို ဆင် မြန်းလိဟိရေ။ လက်ကောက်၊ လက်ကြပ်၊ လက်စွပ်၊ ခြေချင်း၊ ရို့ကိုလည်း ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ လိုင်ဖင်းမာလည်း သန္တာစိပုတီး၊ ဒင်္ဂါးပုတီး နန့် ပုတ်စိ ပုတီးရို့ကို လည်း ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ ရှေးရှေးက မြို အမျိုး သမီးတိစွာ ကိုယ်ခန္ခာ အပေါ်ပိုင်းမာ အဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိရေ။ ခါး အောက်ပိုင်းမာမှု အနံတတောင်၊ အလျားနှစ်ကိုက်ခန့် ဟိရေ ဂျပ်ခုတ်ထည် အနက်ရောင်ကို ချက်အောက်မာပတ်လို့ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်း နှစ်ဖက်ကို ဘယ်ဘက်ပေါင်ထက်မာ အောက်ဘက်မာ နှစ်လက်မခန့် ကွဲစီပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ် ထားရခြင်းကာ ထိုင်ရာ၊လားရာမာ လွယ်ကူစီရန် ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ဝတ်ဆင်ရေအခါ ရှီးဦးစွာ ခါးမာ ကြိုးတချောင်း ချိုင်နှောင်ထားရရေ။ ပြီးမှ အဝတ်ကို အထဲကို ထိုး သွင်းကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ကိုမှ သန္တာစိခပန်းကြိုးတိကိုဝတ်ဆင်ကတ်တေ။  ပွဲလမ်းသဘင်နန့် စျီးပြုသွားရေအခါမျိုးမာ ဣန္ဒြေ လုံစီရန် အနံတတောင်၊အလျားနှစ်ကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ကို ဆင်မြန်းကတ်တေ။ အနံဘက်မှ အစနှစ်စကို ဘယ်ဘက်လက်မှ လက်က တော့ ထိုးကာ ညာဘက်ပခုံထက်မာ စုလို့ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိရေပိုင် ရှေ့ဘက်ထိချပြီး ချိတ်နန့်ထိုးပနာ လည်း ဝတ်ဆင်လ့ဟိကတ်တေ။ ရခိုင်ပြည်မာ ဘုရင်အဖြစ်ကိုပင် ရောက်ခကေလေ့ မြုံ လူမျိုးရို့စွာ ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲလာရေ လူ့ယိုင်ကျေးမှုတိကို ထွေပိုက်လိုဟန် မဟိပါ။ ယင်းအကြောင်းကို ပန်းတံမောင်နန့် သံတွဲသူဘွဲ့ အဲး&quot; မှ မြုံ (မြို)ရို့၏ သဘာဝ အသွယ်သွယ်ကို ဖော်ပြ ချက်တိမာ တနီရာမာ ထဘီတိုလောင်း၊ မြို ဘာသာမာ၊ ဝါးနားတောင်း၊ မြိုမဘာသာ၊ ဖုန်းဆိုးတောင်ကာ၊ဝါးကောက်လားရေ၊ ကျပ်ကြိုးသုံးပင်၊ လွန် သုံးပင်၊ ဇင်ချောင်းမြောက်ကို၊ လှဂတင်ရေ၊ ထုပ်လုပ်ကေလုံး၊ မြိုမရိုမာ၊ ရင်မဖုံးလေဟု ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref&gt;ရိုးမခေါ်သံ မောင်စံဖော်(စာ၁၂-၁၅)(စာ ၁၆-၁၉).&lt;/ref&gt;ဂုချိန်ခါ 'မြို'အမျိုးသမီးတိစွာ သာမန်အချိန်မာ မြန်မာအမျိုးသမီးတိကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်လာကတ်ရာ ပွဲလမ်းသဘင်ဟိမှရာ ထိုဝတ်စုံကို အပေါ်မှထပ်လို့ ဝတ်ကာ ရိုးရာဝတ်စုံအနိန်နန့် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။

== ရိုးရာသမက်တက်ပွဲ ==
‘ မြို’လူ မျိုးရို့၏ ဓလိထုံးစံအရ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာကိစ္စမာ အဓိကတာဝန်ဟိသူ မာ ကလွေသျှေ ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်တေ။
ဖခင်မဟိပါက ဖခင်ဧ့ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီက ထိမ်းမြားခွင့်ပီးနှိုင်ရေ။ လူငယ်ချင်း ချစ်ကြိုက်လို့ မင်္ဂလာပြုခြင်းဟိရေပိုင် မိဘတိက သင့်လျှော်ရေ အိမ် ထောင်ဘက်ကို ရွီးချယ်ပေးရေဓလိ့ဟိရေ။’’ မြို လူမျိုးဓလိ မာ လပျို နန့် အပျို လွတ်လပ်စွာ နီထိုင်လို့ ရပေ ဖို့ အိမ်ထောင်ဘက် က်ို လွတ်လပ်စွာ ရွီးချယ်လို့ မရပါ၊၊ မြိုမျိုးကွဲပေါင်း (၇၀) ကျော် လိ့လာသိဟိရယား ထိုအနက်မှ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး၊မယူသင့်ရေ မျိုးရိုး နန့် သစ္စာဘက် ဆိုပနာ ဟိလီ၏။ အမျိုး အချင်းချင်းယူပနာမရ၊သစ္စာဘက်ယူပနာမရ၊မယူရရေအမျိုးကိုမိဘကကေလည်းကောင်း၊ဆွီမျိုးတိကကေလည်းကောင်း တားမြစ်ရေ။ မိန့်အချေ နန့် ကလွေသျှေ ချစ်ကြိုက်ဖို့ရာ ဆိုကေ ရှီးဦးစွာ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ဟုတ်၊မဟုတ်စွာကို စနည်းနာရရေ။ တကယ်လို့ အမျိုးအချင်းချင်း ယူမိပါက ရွာမှနှင်ထုတ်လိဟိရေ။ အမျိုးဂုဏ်ကို သစ္စာဖောက်ရေ အတွက်အမျိုးမှ ပယ် ရှား ခြင်းခံ ရရေ။ သစ္စာဖက် ဆိုကေ လုံးဝ ထိမ်းမြားခွင့် ကို တားမြစ်ထားရေ ဝါခြင်းမပြုရ ငွေရီးကြေးရီး ကိစ္စမာလေ့သော့ အတိုးတောင်းခြင်းမပြုရ၊ တကယ်လို့ ဝါခြင်းပြု မိရေဘ၊ ချီးဖေသာ အတိုး တောင်းမိရေ ဆိုကေ အမင်္ဂလာ အမျိုးအပေါ်၊ မိသားစုအပေါ် ကျရောက်စီစွာ ဟု အယူဟိကတ်တေ။ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ကို သမက်တက် ပြုကေ ကလွေသျှေဘက်မှ (အသွင်းဖိုး)ကို ပီးရစွာ ထိုအသွင်းဖိုးကို ‘’မိန့်ကောင်မချေိဘရို့ ဘက်က ကိုယ့် သမီးအတွက် မင်္ဂလာကြီး(အသွင်းဖိုး) နန့် မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ကုန်ကျစရိတ်ကို သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ကလွေသျှေ ဘက်မှ တတ်နိုင်ဖို့ ကြီးဖေသာပမာဏ ကို တင်ပြကာ အပြန်အလှန် စီစပ်အနီချ ကတ်တေ။ မင်္ဂလာကြီးအနိန်နန့် ဖေသာဒင်္ဂါးအရွီအတွက် ဖြင့် သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ဂျော့ဘုရင် ဒက်ခေါင်းတိတ်ကတ်ပါ ရေဖေသာဒင်္ဂါးပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ စသည်အနိန်နန့် သတ်မှတ်ရေ။ ဖေသာဒင်္ဂါး ပြားလက်ဝယ်မဟိပါက အရာဟိရေ အိမ်တိမာ လားရောက်ဝယ်ယူကတ်ရရေ။ ယင်းပိုင် လားရောက် ဝယ်ယူထိအောင် မရဟိပါ က ယင်းဖေသာဒင်္ဂါး အပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ နှင့ ညီရေ ငွီကြေးပမာဏ ကို ပီးကတ်ရရေ။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II

PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;ယင်းချင့်အပြင် မိန့်အချေ မိဘတိအတွက် တောင်ယာလုပ်ကိုင်ရာမာ အသုံးပြုရေ ဒါးရှည် ၅ လက်၊လှံ ၇စင်းရို့ကိုပါ ပီးကတ်ရရေ။ မြိုရို့ ဓလ့ထုံးတမ်း အရ ထိမ်းမြား မင်္ဂလာ ပြုလုပ်ချိန်မှစပြီးကေ မင်္ဂလာတသက်မာ ပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရရေ ထိုပွဲတိုင်းမာ (ယု)ခေါ်ရေ ရိုးရာ[[ခေါင်ရည်]] မပါ မဖြစ် ခေါရည်တည်ထားရရေ။ ထိမ်းမြား ပြီဆိုရေနန့် ပွဲသုံးကတ်ိမ် (ဝှပ်လိုင်မ်)၊ (မင်တင်) နန့် (ဘုတ်အက်) ဆိုပနာ ကျင်းပရရေ။ ထိုပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရာမာ (အသွင်းဖိုး) ပီးရပိုင် ဟင်းပွဲ ဖလှယ် မိတ်ဆုံထမင်းစားကတ်ရေ။ ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ကြက်ကို စုဆောင်းရယား မိန့်အချေ အမျိုးဆွီမျိုး ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအားလုံလောက်ရေ အထိ ကြက်ကို သတ်ရရေ။ ယင်းနည်းပိုင်မိန့်အချေ အမျိုးဘက် ကလေ့ ဝက် ကို ကြိုမွေး ထားပြီးသား ငါးဆုပ်ပြည့်ရေ ဝက်တောင်းကို ကလွေသျှေအမျိုး မှ ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအား လုံလောက်ရေ အထိ ကျွေးမွီးဧည့်ခံရရေ။ တကယ်လို့ အာဂန္တုများတွက်နန့် ဟင်းမလုံ လောက်ပါက ဝက်တကောင်နောက်ထပ် သတ်ရရေ။ ထို ပွဲမာမိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တုများစားဖို့အတွက် ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ပါလာရေ ကြက်ကို ကလွေသျှေ အမျိုးက ကြက် ကောင် ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရရေ ဓ လေ့နန့် ယင်းပွဲကိုကျင်းပရရေ။ ယကေလေ့ ယင်းပွဲမာလုံးဝဟင်း မြည်းစမ်းခြင်း မပြုပါ၊၊ ယင်းချင့်အပြင် ကြက်တေကောင်ကို အခေါင်းစုံ မစုံ၊ ခြေစုံ မစုံ၊ အတောင်ပံ စုံ မ စုံ၊ခြီသည်းခုတ် မခုတ်သတိထားရရေ တကယ်လို့ မိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တု များ စားရေ အခါ မာ ကြက်တကောင် မာ တခုခု မစုံ တွိဟိပါ က လျော်ကြီးဖေသာ ပီးရရေ။ ယင်း လျော် ကြီး မာ အရက် သို့မဟုတ် ခေါင်ရည်သို့မဟုတ် [[ဓား]] သို့မဟုတ် လှံ စသည်အနိန်နန့် လျော်ကြီးပီးရရေ။ ယောက်ျားအမျိုး အာဂန္တုများ စားဖို့အတွက် မိန့်အချေအမျိုးဘက်မှ ဝက်ကောင်ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရစွာ ယကေလေ့ ယင်းနည်းပိုင် ယင်းပွဲမာ လုံးဝဟင်းမြည်းစမ် ခြင်းကိုကခွင့်မပြုပါ၊၊ မိန့်အချေ မိဘ နန့် မောင် ရို့ကို ကားဂန်ဒူး သတ်ထားရေ [[တောကြက်]]၊[[တောဝက်]]၊ [[ရှဉ့်|ရှဥ့်]] သားခြောက် တမျိုးမျိုးကို ချက်ရား ဟင်းပွဲပြင်ပီးရရေ။ ထိုနီရာမာပင် ‘’ယင်းရို့နှစ်ဦးစွာ ယင်းဟင်းကိုမစားမီ စီစပ်လမ်းစဉ်အခါက အနီချ ထားရေ ဓား၊ လှံ ရို့ကို တောင်းဆိုကတ်ရေ။ သမက်သျှင်ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်သူက စံဂိုးတစ်ရွှားထဲမာ ယင်းဓားနန့်လှံ၊မင်္ဂလာကြီး ကို ထည့်ကာ ပီးရရေ။ ယင်းပိုင် ဓားနန့်လှံကို လက်ခံရယူပြီးရေအခါမရာလျှင်’’ ပြင်ဆင်ထားရေ ဟင်း နန့် (ယု)ခေါင်ရည် ကို ရေက်စားကတ်လီရေ။ ပြီးကေ’’ဆွီမျိုးဧည့်ပရိသတ်တိ၏ရှိနှစ်မှာ သမီးသျှင် ဖခင်ဖြစ်သူက သမက်သျှင်ကို နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ဖြူ တစဖြင့် ခေါင်းပေါင်းပီးလိုက်ခြင်း အား ဖြင့် သားမက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလီရေ။’’ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲ စွာ အနောက်ဘက် မောင်တောနန့်ဘင်္ဂလားဒေရ့်ဘက် က အများအားဖြင့် မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပပုံ တူစွာကိုတွိရရေ။ ဘူးသီး တောင် ဘက် က( ရိုင်မာ)၊ ပုဏားကျွန်း(တင်ဆာ) နန့် ကျောက်တော် ယိုးချောင်းဖျား(နောက်ကော)ဘက်က တူညီရေကိုတွိရေ အများအားဖြင့် မောင်တောဘက်နန့် ဘင်္ဂလား ဘက် ထိမ်းမြား မင်္ဂ လာကျင်းပပြုလုပ်ပုံစွာ ပို ကြီးကျယ်ရေလို့ ဆိုလို့ရရေ။

[[ဖိုင်:Mro indigenous 'Plung' (Flute), ChimBuk, BandarBan © Biplob Rahman-6.jpg|thumb|255x255px|မြိုလူမျိုးရို့၏ တေးမှုတ်တုရိယာပုံ]]

== ရိုးရာဘူးခါးပလွီ (ပလုံ) ==
[[မြိုရိုးရာ]] တုရိယာနန့်တေးအလင်္ကာ  မာ `ပလုံ` ခေါ် ဘူးခါးပလွီ စွာ မပါမပြီး ဖြစ်တေ။ ဘူးခါးသီးဟိ လိုင်ဖင်းဘက်ကို လီမှုတ် ရန် ပြုလုပ် ထားပြီးသား အိုးဘက်မာ မူ လေ ထုတ်ဝါး ပြွန်တိကို စိုက်ထားရေ။ ဝါးပြွန်ရို့စွာ တူရိယာ အတိုအရှည် ကို လိုက်ပြီးကေ ကွဲပြားရေ။'' ''ပလုံကို ပြုလုပ် ရာမာ အကြီးအချေ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးဟိရေ။ ပလုံစင်မလောင်၊ ပလုံ မာလောင်၊ ကက်မာလောင်၊ ဒီးဒူ၊ ရီနာပလုံ၊ ကန့်ငေ၊ ပလုံကလင်စ၊ ပလုံ ရိုလ် စသည်အနိန်နန့် ဟိရေ။ မြို လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ့် ရိုးရာ အက ကို ခုံမင်တတ်သူတိဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ချမ်းသာရေ သူမိသားစု က ကျင်းပ လိဟိရေ။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေ ပွဲ ကို ဆင်ရုမ်ကောမ် တိကားကောမ် ပါမ် ဆိုပနာ နာမည်ဟိလီရေ။ ထိုပွဲကို ကျင်းပ နိုင်သူစွာ သဌီး စာရင်းဝင်သူတိဟု မှတ်ယူလီရေ။ ရိုးရာတုရိယာ တိကို လပျို၊မင်းကျွန်တိက တီးမှုတ်ပြီး အပျိုးချေတိက ဝိုင်းဖွဲလို့ လည်း ကောင်း၊ ရှိဆိုင်လို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် က ကတ်တေ။ ဝိုင်းဖွဲကရာမာ ဇာတခေါက် ညာတခေါက် ယိမ်းထိုးပနာ ကကတ်တေ။ မျက်နှာ ချင်းဆိုင်အက မာ နောက်ဆုတ် ရှိတိုးလို့ ကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်က ရာမာ ခြီလှမ်းဆုတ်နည်း၊ တက်နည်း ကို လိုက်ပြီးကေ ပလိုင်ချိုင် အက၊ ချာချတ် အက၊ ဒါန်ကရန်အက၊ ဂိုလတာတိန်အက စသည်အနိန်နန့် လေးဟိလီရေ။''

== ရိုးရာနွားထိုးပွဲ ==

'မြို'ရို့မာ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ငွီကြေးတတ်နိုင်သူရွာသားတစ်ဦးတလီက ဦးဆောင်ကျင်းပလိဟိရေ။ မိသားစုဝင်များ အဖျားအနာကာကွယ်ရန် အတွက်လေ့ကောင်း၊ အိပ်မက်အရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ စီးပွားရေအရငွီကြေးချောင်လည်ပနာ အလှုပေးလိုရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျင်းပကြ ရေ။ ယင်းနွားထိုးပွဲမာရေက်သုံးရန် ခေါင်ရည်ကို ကြိုတင်စုဆောင်းထားကတ်တေ။ ဂုချိန်ခါခေါင် ရည်အစား အချိုရည်ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိပ်ရှိကွပ်ပျစ်ကို ခိုင်ခန့် အောင်ပြန်ပနာပြင်ဆင်ပြီးဒန်ခံဧ့ဒေါင့်လေးထောင့်မာ ပန်းပွားပါရေ ဝါးတိုင်တိကို တဒေါင့်လျှင် တတိုင် ကျစီစိုက်ထူထားရေ။ တိုင်အဖျားစွာ လေးခြမ်းကွဲပုံစံဖြစ်တေ။ နွားထိုးပွဲပြုလုပ်ဖို့ရွာကွက်လပ်မာ နခြံကိုပြုလုပ်ရရေ။ နခြံမာ တြိဂံပုံစံ ဖြစ်တေ။ ထိပ်အဖျားစွာ အရှိဖက်သို့မျက်နှာ မူရရေ။ နခြံထိပ်မာ တိုင်တတိုင်စိုက်ထူပြီး ဖက်ရွက်သစ်ခက်တိနန့် အလှဆင်ပီးထား လေ့ဟိကတ်တေ။ နခြံမာအနားတဖက်မာ ပန်းဖွားပါရေဝါးတိုင်လေးတိုင်စိုက်ရ၏။ ယဇ်ကောင် နွားကို သွင်းပြီးကေ ဝါးတိုင်တတိုင်ကို ထပ်မံ စိုက်ရရေ။ တဖန်နခြံဟိဝါးတိုင်တိကိုတန်းသုံးတန်းစီဖြင့် ခိုင်ခန့်ယောင်လုပ်ကတ်တေ။ တချို့မြိုရွာတိမာ နခြံဆိုပနာမထားပါ၊၊ နွားကိုခြည် နှောင်ဖို့ဝါးတိုင်အား ၁၄ပေလောက်မြင့်အောင်စိုက်ထူရရေ ရွာဟိလပျို အပျိုရို့က ပျော်ပျော်ပါးပါးကခုန်မြူးထူးကာ တောင်ကျ ချောင်းမှ သွား ရောက်ယူလာရေ ကျောက်ကို အလှုရှင်အား ပီးကတ် ရေ။ ယင့်ချင့်ကျောက်ကို 'နတ်ကျောက်'ဟုယူဆကတ်တေ။ နတ်ကျောက်ကို သယ်ဆောင် လာသူတိအား အသျှင်က ဝက်ဖြင့်ကျွေးမွီးဧည့်ခံရေ။ နတ်‌ကျေက်ကိုယူခြင်း၊စိုက်ထူခြင်းရို့အတွက် နတ်ဆရာပိုင်အပ်ပါရေ။ နတ်ဆရာ မဟိ ရေရွာတိမာ ဒေပွဲကိုမလုပ်ကြေချ။ နွားထိုးပွဲမလုပ်မီတရက်အလိုမာ အလှူရှင်က ကိုယ့်ဖိတ်ကြားလိုရေ ေကျးရွာတိကို ဖိတ်ကြားထားရေ။ ဖိတ် ကြားခံရရေကျေးရွာတိမှ အလှူပွဲသို့တက် ရောက်လှာဖို့အပျိုလပျိုတိကို လပျိုခေါင်းက ဦးစီးထိန်းသိမ်းကပွဲစတင်ဖို့ည ေနမာအ ေရာက်လာကတ်ရေပရေ။ ပွဲကျင်းပရေ အခါနွား ကိုဝိုင်းပတ်လို့ကကတ်တေ။ အပျိတိက ကကတ်ရား လူမျိုရို့က တူရိယာတိကို တီးမှုတ်ကတ်၏။ ပထမဆုံးကရေသာ နတ်ပူေဇာ်အဖွဲ့ ကခုန် နေစဉ် အလှူရှင်မိသားစုက ခေါင်ရည် သို့မဟုတ် အချိုရည် ကိုငုံပြီး နွားကိုပက်ဖျန်းရရေ။ ကခုန် ရေအဖွဲ့ကို အိမ်ရှင်က ဝက်တ ကောင်သတ်ကာ ထမင်းေကျွးရရေ။ တတိုင်က တစ်တိုင်သားနားဖြင့် ကလိုက်ကတ်တေမာ တညလုံးပင်ဖြစ်တေ။ နောက် တရက် မိုးထမာ  နတ်တင်ရေ အကအဖွဲ့စွာ ယဇ် ကောင်နွားကို ၁၂ပတ်အတိဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကတ်တေ နတ်ဆရာက အမိန့်ေပးလိုက်ရေအခါ အဖွဲ့ဝင်တဦးကနွားကို တပြိုင်တည်း ဖြင့်ထိုးကာ ပူဇော်လိုက်ရရေ။ ေနာက်တဦးက နွားဧ့လျှာကို သူ၏သွားဖြင့်ကိုက်ပိုင်းပစ်လိုက်ရရေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ်ရခြင်းကာ 'မြို' လူမျိုးရို့၏ စာကို နွားကစပ်ပစ်သဖြင့်ဒဏ်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တေ ဟုဆိုရေ။ နွားထိုးသူနန့်နွားလျှာဖြတ်သူကို အသျှင်က ခေါင်း ပေါင်းစတစနန့် အချိုရှည်တပုလင်းလက်ဆေင်ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ ယပြီးနောက်နွားသေကိုအလှူရှင်ဧ့အိမ်ဒန်ခံမာအမဲဖျက်ကြကာ ဝိုင်းချက်ကတ်တေ။ ဒေအေတာအထဲကခုန်မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ကတ်ပြန်ရေ။ ထမင်းဟင်းကျက်ရေအခါ အခြးရွာမှအာဂန္တုတိအား အရင် ေကျွးေမွးဧည့်ခံရရေ။ ပြီးေနာက်မှ ရွာသားတိစားေသာက်ကတ်တေ။ မိုးထစာစားပြီးကေ ထပ်မံ ကခုန်ကတ်ပြန်ရေ။ ညစာဖက်မားအရာရွာမှအာဂန္တုများထွက်ခွာလားကတ်ေသာ်လည်း ရွာသားတိကမူ ေနာက်ဆုံးေလးညလုံးလုံးကခုန်ဗျာယ်ကျန်ရစ်ခကတ်တေ။&lt;ref&gt;မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်) စာမျက်နှာ-၈၄-၈၆&lt;/ref&gt; 

== ကျေးရွာ နန့် အိုးအိမ်တည်ဆောက်ပုံဓလိ့ ==
[[ဖိုင်:Mru man builds bamboo house.jpg|thumb|266x266px|မြိုလူမျိုးနီအိမ်တည်ဆောက်ပုံ]]
မြိုတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ တောတောင်ကိုနှစ်သက် သူတိဖြစ်ကတ်တေ တောတောင်တိကိုငါရို့ ကျီနပ်စွာ အုပ်စိုးမည် လွလွတ်လလပ် နီထိုင်စားသောက်ဖို့လို့ ခံယူထားကတ်ရား တောတောင်တိကို အုပ်စိုးရေ တောင်မင်းဟု ဆိုရဖို့ပါ။ ကျေးရွာတည်ဆောက်ရတောမည်ဆိုကေ တောင်ယာ စို်က်ပျိုးရန်၊ အမဲလိုက် အသားငါး ဖမ်းရန်၊ ရေ၊ သီးနှံ ဆွတ်ခူးစုဆောင်းရန် နန့် အီးချမ်းသာ ယာမှု ဟိရေ အရပ် ကို စလိ့လာရ ရေ။ ပြီးကေ မြို ရို့၏ ရိုးရာ ဓလိ့အရ ကျေးရွာ ကိုတည်ထောင်ရန် မြီနိန်ရာ ကို စနစ်တကျရွီးချယ်လိဟိရေ။ ရွီးချယ် ကတ်ပုံမာရွာ တည်ထောင်လိုရေ မြီကွက်မာ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ ကို မြှပ်နှံပြီး မြီနိန်ရာကောင်း၊မကောင်းသိဟိနှိုင်ဖို့ မြေစောင့်နတ်ကို တိုင်တည်ပြီးကေ ဆုတောင်းရရေ။ အရာတရက်နိ မိုးထ မာ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ၊ [[ငရုတ်ကောင်းပင်|ငရုတ်ကောင်း]]စိ တိကို တူးဖော်ကြည့်ကတ်ရေ။ မကျိုးမပဲ့ အကောင်းအတိုင်း ဟိပါက မြီကွက်မာ ရွာတည်ထောင်ရန် သင့်ရေလို့ ယူဆကာ ကျေးရွောတည်ထောင်ကတ်တေ။ တကယ်လို့ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ တိကျိုးပဲ့နိန်ကေ ထိုနီရာတွင် ကျေးရွာတည်ထောင်ရန်မသင့်ဟု နတ်က ညွန်ပြခြင်းဖြစ်တေဟု ခံယူကြ ရေ။ ပြီးကေ ရွာတည်ဖို့ မျိုးနွယ်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် ကျေးရွာလူကြီးဂေါင်းဆောင်က အိပ်မက်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ရွီးချယ်ကတ်တေ။ [[အိပ်စက်ခြင်း|အိပ်မက်]] မာ ငါး၊ရီကြိုင် ပြင်၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့။ ထိုနီရာ မာ ရွာတည်ကောင်းဧ့ စီးပွားဖြစ်ထွန်းမည်၊ ငွေရီးကြေးရီး အဆင်ပြေ မည်ယူဆကတ်တေပိုင် ပန်းနီ၊ မြွီ၊မီး၊မိုး မြင် မက်ပါက လူသီများမည်၊ ပြဿနာများမည် စီးပွားဖြစ်ထွန်းမှုနည်းပါးနည်ဟု ယူဆကြလေ ရေ။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;
အိုးအိမ် တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ရိုးရာဓလိ အိမ်သစ်တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ကိုယ့် အိမ်တည်ဆောက်လိုရေ မြီကွက် မာ ဝါးခြမ်းတိုတိနန့် စိုက်ပြီး မြေစောင့်နတ် ကို ကြက်ချေ အဖြူ၊ကြက်နီ ဖြင့် ပူဇော်ပသ တိုင်တည်ပြီးကေ အိမ်ဆောက်လုပ်ဖို့ကောင်း မကောင်း ကို အိပ်မက်တောင်းကာ ဆုတောင်းရရေ။ ထိုညမာ အိပ်မက်ကောင်းမြင်မက်ပါက ထိုနီရာတွင် အိမ်တည်ဆောက်ရန် စီစိုင်ကတ်တေ။ အိပ်မက်မာ မီး၊ မိုး၊ ပန်းနီ၊လေယဉ် မြင်မက်ပါ က လုံးဝ အိမ်တည်ဆောက်ရန်မကောင်းဟု ယူဆလိဟိရေ။ ကောက်ယူရေ အနက်က မီး မြင်မက်က ပြဿနာများမည်၊ မိုးမြင်မက် က၊ မျက်ရည်ကျမည်၊ ပန်းနီမြင်မက် က အစိမ်းသီ၊ လေယဉ်မြင်မက်က လူသီအလောင်း …စရေ အနက်ကို ကောက်ယူကာ မကောင်းဟု မှတ်ယူကတ်တေ။
ရိုးရာအိမ်သို့ သစ်ဝါးကို အခြီခံ ကာ တည်ဆောက်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ များရေအားဖြင့် ဝါးဖြင့် ခြေတံရှည်အိမ်တိ ကို တည်ဆောက်ကတ်တေ။ &lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/226498628_Housing_pattern_and_food_habit_of_theMro-tribe_community_in_Bangladesh_A_forest_dependence_perspective  မြိုလူမျိုးရို့ ရိုးရာအိမ်တည်ဆောက်ပုံအကြောင်းတရား။&lt;/ref&gt;အိမ်မဆောက်မီ လိုအပ်ရေ ဝါး၊သစ်များ၊နှီး တိကို စုဆောင်းပြင်ဆင်ထားရရေ။ အိမ်တည်ဆောက်ရာမာ ခေါင်တိုင်ကို မင်္ဂလာ တိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပနာ ဦးစွာစိုက်ထူလိဟိရေ တိုင်ကို အိမ်ရှင်ဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင်စိုက်ထူရရေ။ ပြီးကေ မြိုတိုင်းရင်းသားရိုးရာအိမ်တိစွာ အရှိဖက်တတည့် မျက်နှာမူလီ့မဟိပေ။ အလျားလိုက် ရှေ့ဖက်နီထွက်ရာဖက်မှစိကေချေစောင့်ကာ ဆောက်လိဟိရေ။ မောင်းကာ နန့် လိုအပ်ရေ အခင်းရို့စွာ ဝါးလုံး၊ ဝါးရွက်နန့် သက် ကယ် တိကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိမ်ဆောက်လုပ်ရာမာ `အိမ်မ`နှင်`့ မောင်းကာ` ဆိုပနာ ဟိရေ အိမ်မကို (ကိမ်-Kim ) အိမ်မကို(ကိမ်မာ-Kimma) အိမ်ဖိုကို(ကိမ်တောမ်-Kimtom) ဆောက်လုပ် ပြီး စီးပါက မောင်းကာ ကိုရှိးတစ်ဆောင် နောက်တဆောင် တွဲ ဆောက်လိဟိရေ။ အနောက်ဘက် အဆောင်ငယ်စွာ အိမ်မား အသုံးပြု ဖို့ ပစ္စည်းများ တိုထားရာနီရာ၊ ရှေ့ဖက်အဆောင် ငယ်စွာ အာဂန္တု ခန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အိမ်မ စွာ မိသားစု အိပ်ခန်း ရိုးရာ တန်ဖို့ထားရရေ ပစ္စည်းများ ထားရရေ အတွက် အပြင်လူ ဝင်လိမဟိ။ အိမ်ခေါင်စွာ ခေါင်ချိုး ဖြစ်တေ ဘယ်ဘက်ဒေါင့် နားမာ ရေစင်ဟိပြီးး ညာဘက်ဒေါင့်မာအိုးခွက် ပန်းကန်၊ဟင်းသီးဟင်းရွက်ထားရာစင်၊ အိမ်မ ဒေါင့်မာ မီးဖို ဟိရေ မီးဖိုစွာ စနီနိလုပ်ဗလင့်မဟိပေ အကြောင်းမာ စနီ စွာ မီးဖြစ်တေဟု ယူ ဆထားရေ။။ မီးဖို လုပ်ရေ အခါမှ တမန်းသားကို ပလှိုင်းတောင်းဖြင့် စုံ ဂဏန်းမဖြစ်ရ မြေအရွီအတွက် မ ဂဏန်းဖြင့်သယ်ရရေ မီးဖိုလုပ်ရာမာ မရယ်ရ ရယ်မိကေ မီးဖို အက်ကွဲတတ်ရေလို့ ယူ ဆကတ်တေ။ မီးဖိုတန်း ပေါ်မာ ကျပ်စင်တခုဟိပြီးး ရီဗူးခွန်ထည့်ထားပြီးသား ကြာရှည်ခံရန်နန့်အနှံကောင်းစီရန် ဖြစ်တေ။ အိမ်တအိမ်မာ ဓားကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူ ဇာနှစ်ယောက်ဟိလဲ သိနှိုင်ရေ။ အိမ်မာလူ မဟိပါ က လှဂ ကိုမှောက်လှန်ထားခြင်း၊ဝါးဇလီကာထားခြင်း ပြုလုပ်ထားလိ့ဟိရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ ရိုးရာအိမ်ဆောက် လုပ်ပုံမာ ထူးခြားချက်မာ မိဘတိ အသက် အရွယ်ကြီးရင့်လာကေ ဒန်ခံနန့် တဆက်တည်းမာ မိဘဆောင်ကိုတွဲပြီးကေ ဆောက်လုပ်ပီးလေ့ဟိခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ထိုအဆောင်လေးမာနှစ်လောက်စာနေ လောက်ရုံအခန်းငယ်အချေဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;Housing pattern and food habit of the Mro-tribe community in Bangladesh: A forest dependence perspective &lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်း ==
မြိုတိုင်းရင်းသားတိစွာ အဓိက စီးပွား ရီးလုပ်ငန်းစွာ [[တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီး]] ဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းစွာ တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားတိဧ့ အဓိက အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ဖိမည် ဆိုကေ ဦးစွာ မိသားစု လူဦးရွီကိုကြည့်ရရေ မိသားစုများ နိန်ကေ များပိုင် အကျယ် ချဲ့ခုတ်ထွင်းရရေ။ မိသားစုနည်းလျှင်နည်းပိုင် ခုတ်လိဟိရေ။ ထိုကြောင့် မိသား စုများလျှင် မိသားစုနန့်လောက်ငှရေ ယာခင်း ကို စနည်းနာလိ့လာရရေ။ ယကေလေ့ အခေါင်း သုံး လုံးဟိရေ ယာခင်းစွာ နတ်ဆိုးအိမ်၊ တောင်ယာလုပ်ကေသေမည်ဆိုကာ ရှောင်လိဟိရေ။ ကိုယ့်လုပ် ကိုင်ဖို့ ယာခင်းကို စနည်းနာပြီးကေ ထိုတောင်ယာကို လုပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ဝါးပင် ငါး ပင်မှ ဆယ်ပင် လောက်လှောက်ခုတ်ထားကာ အိပ်မက်ယူရရေ။ အိပ်မက်မာ ရီပြင်၊ ငါး၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့၊ မီး၊မိုး၊သွီးမြင်မက်က မကောင်း ဟုအနက်ကောက်ကာ အိပ်မက်ရယူရရေ။ အိပ်မက်ကောင်းပနာ စခုတ်ဖို့ရာဆိုကေ ဦးစွာ ဓားသွီးကျောက်ပြားကိုယာခင်းမာ သွားထားရရေ ထိုနိမာ ဝါးဆစ် တ ပိုင်းကို ပိုင်းဖြတ်ကာ ရေပြည့်ရရေ။ ရေပြည့်ရေ အခါမာ ရေမြှုပ်ကို ကြေ့ပနာ ပေါက်ပင်များမည် မများမည်ကို လှောက်မှန်းရရေ။ ထိုဝါးဆစ်ပြည့်ရေရေပုလင်းကို ဓားသွီးကျောက်ပြားပေါ်ထားပြီးသား အ လယ်တတည့်ခွဲဖြတ်ကာ မျိုးက်ပိုင်းလှန်နိန်ကေ နမိတ်ကောင်း သီးနှံထွက်တိုးကောင်းဖို့လို့ နောက်ဆုံးယာခင်းခုတ်ပြီးရေနိ မာ ပြုလုပ်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် တောင်စောင့်နတ်၊ ချောင်းစောင့်နတ် အရပ်လေးမျက်နှာ ဟိနတ်တိအတွက် ယာခင်းကိုမီးဟိုးစွာအချိန်မာ ထွက်ဗြီးလွတ်နိုင်ဖို့ တုတ်ချောင်းသျှေချောင်းကို ပစ်ပီးထားရရေ။ တနှစ် တ နှစ် တောင်ယာကို ဇန်နာဝါရီလ နန့် အဘာာ် ဝါရီလ လောက်မှ စတင်ခုတ်လဲပြီး တောင်ယာ တခင်းကို နှစ်လကြာခန့် ခုတ်ထွင်းပြီး မာ့ခ်ျလ မာမီးဟိုးရရေ။ ဧပြီ လမာကောက် ပဲသီးနှံတိကို စတင်စိုက်ပျိုးရရေ။ ယာခင်း မာဇာ ပျိုးပင်၊မျိုးစိ မချခင် ကြက်၊ ခွီး၊ ဆိတ် ရို့နန့် ယာခင်းကိုသွီးပူဇော်ရရေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမစတင်ခင် ရွာပြတ်လုံး ပေါင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ဆိတ် ရို့ ဖြင့် ကပ်ဖီးဆိုးကျိုး ရွာသူ၊ ရွာသားတိအပေါ် မ ဆိုက်ရောက်စီရန် နန့် သီးနှံထွက် တိုးစီရန် ရွာခင်းပွဲကို ကျင်းပလ့းဟိရေ။ ထိုအချိန်အထဲ ရွာထဲမာ ရွာသူ ရွာသားတိစွာ အလုပ် လည်းမလုပ်ရ အပြင်လည်း မထွက်ရ ပိုင် ဇာ ဧည့် စွာကိုမှ အဝင်မခံပါ။ ဝင်မိပါက ထိုအခင်းပွဲမာ ကုန်ကျစရိတ်ကိုပီးလျော်ရေအပြင် အခင်းချိုးဖောက်မှု ဒဏ်ကျေးလည်း အကန့် သတ်မဟိ ပီးလျော်ရရေ။

== ရွာခင်းဓလိ့ ==
မြိုလူမျိုးဓလိထုံးတမ်းအရ တနှစ်မာ ရွာခင်းပွဲ နှစ်ကြိမ်ကျင်းပ လိဟိရေ တောင်ယာမီးရှုးပြီးရေ အချိန်မာ ဇာ မျိုးစေး ယာခင်းမာမဝင်ခင် တခါ၊ မျိုးပင်များ ဖူးပွင့်ခါစ တခါ နှစ်ကြိမ် ကျင်းပလိဟိရေ။ ယကေလေ့ ကျေးရွာ အဖျားနှာများတွက်နန့် ကေလည်းကောင်း၊ လူနှစ်ဦးအထက် ဆက်သက်လို့ သီဆုံးကေလည်းကောင်း ရွာခင်းပွဲ လုပ်ရရေ။ ထိုအခင်း ပွဲစွာ ပုံမှန် ခင်းရိုးမ ဟုတ် ဘဲ ကုလားမမျိုးက် သို့မဟုတ် ကဒိုးကဒါ နှစ်ကောင်ကို တောထဲမာ မရရယောင်ဖမ်းရရေ။ ရရာဆိုပါက ထိုအကောင်ကို အရည်ခွံခွာလို့ယင်းအရီခွံအား ဖြင့်လေးလက်နက်ကိုင်ရေ လူပုံကိုဆင်လို့ ရွာဧ့ အဝင်ဝ မာတခု ထွက်ပေါက်မာ တခု အဝတ်ဆိုးဖြင့် လေးလက်နက်ကိုင်ရေ အရုပ်ပုံကို ချိတ်ဆွဲ ကာထားရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အဝင်ဝ နန့် ထွက်ပေါက်မာ ဝါးခြမ်းစိတ်ချွန် နန့် ကြိမ်စူး ဖြင့် စည်းရိုး ကိုထိုးရား ကာရရေ။ ညဇာ မိုက်စမာ ကျောက်စ ရိုက်များ နန့် ဆန်ကို ရောပြီးနတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ရေ ကာထာ ခုနှစ်ခါ ရွက်ဆိုကာ ဆုံခေါက်ပြီး ယင်း ကာထာဖြင့်ရွက်ဆိုထား ရေကျောက်စရိုက် နန့်ဆန်ကို အိမ်ဂြောက် ရွာပြင်နီရာအနှံ့ကျဲ့မောင်းရရေ နတ်ဆိုးဟိ မဟိ ကို ထွက်ပေါက်တိုင်း ခြည်မျှင်ပင်၇ ပင်ပတ်ထိုးထားရေကိုကြည့်ရရေ။ တကယ်လို့ နတ်ဆိုးထွက် ပါက ထိုခြည်မျှင်ကြိုးဖြတ် ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒေချင့်ကထွက်ရေလို့ မှတ်ယူပါရေ။ ထိုအထဲ အပြင်အာဂန္တု ကိုလုံးဝ ဝင်ခွင့်မပြု ပိုင်ရွာသားတိလည်းရွာအပြင်ထွက်ခွင့်မပြု ။ (၇) ရက် တ ပတ်ပြုလုပ်ရရေ ယကေလေ့ ရွာသားတိကမူ တရက်မှ နှစ်ရက်ထိသာ တိတ်တိန်းပြုလုပ်ပြီးကေ သုံးရက်မြောက်မာ အပြင်ထွက်နှိုင်စွာ အပြင်အာဂန္တု ကိုမှု (၇) ရက် အဝင်မပြုပါ။ ထိုအခင်း ကို( ခင်မ်ဆုံ ) နတ်ဆိုးမောင်း ထုတ်ရေလို့ခေါ်ပါရေ။&lt;ref&gt;THE,HILL TRACTS OF CHLTTAGONGAND THE

DWELLERS THEREIN;BY GAPT, T. H , LEWIN, 1869. P-94&lt;/ref&gt;

== စားယှာမ်ခင် ==
(စားယှာမ်ခင်) စွာ ကောက်ပဲသီးနှံများ ဖူးပွင့်စအချိန်မာ ပြုလုပ်ဗလင့်ဟိရေ။ ထိုအခင်းစွာ အသီးအနှံများ အထွက်ကောင်းနိုင်ဖို့ နန့် တောတိရိစာ္ဆန် များမပျက်စီးရန် ဖြစ်တေ။ အခင်းပြုလုပ် ပုံမာ ကောက်ညှင်းအနက်တဗူးကို ရီစိမ်ထားရရေ ထိုကောက်ညှင်းမဲနက်ရည်ကို ဝါးတဆစ်မာအပြည့်ထည့်ကာ ကြက် နန့်အတူ ယာခင်းကို လားပနာ ယာခင်းပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ရရေ။ ယာခင်း ပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ပြီးကေ ယာခင်းမာ စိုက်ပျိုးထားရေ [[စပါးလင်|စပါးပင်]] တမျိုးမှ တပင်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ  တမျိုးမှ တပင်စီစုဆောင်းရရေ ယင်းပစ္စည်းတမျိုးစီစွာ ပိန်းရွက်ပေါ် ပုံထားပြီးသား ကြက်သွီးဖြင့်ပူဇော်ရရေ။ ယာခင်းမာ ပူဇော်ပြီးကေ (တောင်ယာမှကျောက်ဖရုံညွန်းခူးလာယားထိုကြက်ကောင်ကို ကျောက်ဖရုံညွန်းနန့်ချက်စားရစွာမှာအလွန်ပင်မြိန်ရေ ဟင်းပွဲ တခွက်ဖြစ်တေ)။ တ ဖန်ရွာအလယ်မာယဇ်ပူဇော်ရန်ပန်လင်ဆောက်ရေ။ယင်းစင်ထက်မာရွာပြတ်လုံးကောက်ပဲသီးနှံအမျိုးအစားအသီးသီးကိုကြက်တကောင်စီနန့်အတူယူဆောင်လာကတ်၏။ ရွာပြတ်လုံးဧ့ကောက်ပျိုးပင်စုံပြီဆိုခကေ ဓလိ့ရိုးရာ သိနားလည်သူ သက်ကြီးသူတဦးမှ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းပြီး ယင်း ကောက်ပျိုးပင်တိအား ကြက်သွေးဖြင့်ပူဇော်ပသပြီးရာဆိုကေ ကိုယ့်ကြက် ကောင်ကိုလာယူကတ်တေ။ ထိုပွဲအခင်းစွာ သုံး ရက်ကြာသာပြုလုပ်ကျင်းပရေ။ ထိုအခင်းအထဲလည်းအပြင်အာဂန္တုကိုကျေးရွာအထဲ ဝင်ခွင့်မပြု၊ ဝင်မိပါက ကြက်အကောင် တရာ နန့် ဝက် ငါးဆုပ် တကောင် ပီးလျော်ရရေ။ ထို အခင်း မာရိုးရာ [[ကောက်ညှင်း]] မှုန့်ဖက်ထုပ်ကို အိမ်တိုင်းပြုလုပ်ကတ်တေ။ သုံးရက်လွန်မှရာ အခင်းအရာတွင်ရေလို့ ဆိုနှိုင်ရေ။
== ဈာပန အခမ်းအနား ==

မြိုအစိုင်အလာအရ ရွာတရွာမာ လူတဦးသီဆုံးလျှင် ရွာပြတ်လုံးအလုပ် မလားကြ ဘဲ အသုဘအ ခမ်းအနား မာပါဝင်ရရေ။ အသုဘစွာ တရက်မှ သုံးရက် ထားရရေ တကယ်လို့ ရွာ သူကြီး၊ တရွာမာ အကြီးအကဲ သီဆုံးနိန်ကေ ရပ်ဝီးက ဆွီမျိုးများ အသုဘသို့လာ တွိနှိုင်ရန် သုံးရက် ထားရရေ။ သာမန်လူဆိုကေ တရက် သာထားရရေ။ ထို အသုဘ ညများမား ညတိုင်း လပျို၊ အပျို၊ မင်းကျွန် တိက ရိုးရာ စောင် နန့် တုရိယာ ပလုံ ရို့နန့် တေးခြင်းကျူးဧကတ်ကေး စောင့်လိဟိရေ။ မြို ထုံးတမ်းအရ လူတဦးက အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့်ရွာဧ့အပြင်မာ သီဆုံးနိန်ကေ ကျေးရွာ ထဲမာ လုံးဝ ဝင်သွင်းလီ့မဟိ၊ ယင်းချင့်အပြင် ဒွေးချသီဆုံး သူတိကို သချၤိုင့်မာ မြေမြှုပ်ထားလိ့မဟိ ။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer .Vol.ll in 1879 ,P,425, 68.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Captain .G. Rigby, History of Operations in Notherns in Arakan and Yawdwin Chin Hills , Rangoon, 1897,P.80&lt;/ref&gt;၇ ရက်မပြည့်သိမ့်ရေ နို့စို့အချေ သီဆုံးကေလေ့ သချ်ိုင့် မာ မြှုပ် လိမဟိ။
တကယ်လို့ သီဆုံးသူကို မီးသင်္ဂြိုဟ်မည်ဆိုကေ ကျေးရွာမာ အိမ်တိုင်း ထင်းတချောင်း ကျ ပါဝင်ထည့်ပီးလိဟိရေ။ လူတဦးသေ ဆုံးတိုင်း ခွေးတကောင်သတ် ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ အကြောင်းမာ ခွီးစွာ ဝိညာဉ် လားလိုရေနီရာ ကို လမ်းပြပီး ဖို့အတွက်ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;G,Hughes &lt;nowiki&gt;'' Hill Tracts of Arakan ,''&lt;/nowiki&gt; Rangoon ,1881, P, 23&lt;/ref&gt;ယင်းအသုဘ အခမ်းအနားမာ ပါရေ သူတိအတွက် အိမ်ရှင်မှ ဝက်တကောင် သတ်ရရေ။ ထို ကြောင့်ပင် မြို တိုင်းရင်းသား ရို့၏ အိမ်တိုင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ခွီး ကမဟိမဖြစ် မွိးမြူရရေ။ ယင်းအပြင် အသုဘ အခမ်းအနားကို လားကတ်ရေ သူတိအိမ် ပြန်လာကေ အိမ်ထက် မတက်ခင် မီးဖိုက ပြာကို လှဂရင်း မာထားရရေအပြင် ခြေ၊လက်မာ ပြာမုန့် ဖြင့် ဆီးကြောလိဟိရေ။ ဇာကြောင့် မီးဖိုပြာမုန့် ဖြင့် အသုဘပြန်လာရေအခါ မာ ဆီးကြောရစွာလဲ ဆိုကေ ရိုးရာ ပုံပြင်အရ ရှေးရှေး က မြို လူမျိုးစွာ သီဆုံးသူတိကို သီဆုံးစွာ ဟု မဆိုပေ၊ လူတဦးစွာ ခန္ဒာကိုယ်လဲ ရေလို့ သာခေါ်ပြီးကေ ၇ ရက် တပတ်ဆိုကေ ပြန်လာရေ ဟု ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းပုံပြင်မာ ဧပိုင် ဆိုပါ စွာ တရက်မာ ဆွေးမ ဧ့ယောက္ခထီး က မသီဆုံးခင် ဆွေးမ ကို မာထားရေ(၇)ရက်တပတ်ပြည့် လျှင်ပြန်လာမည်အရုပ်ဆိုးမည်ဖြစ်ရေ အတွက်ရပူအိုး တည်ထားပါဟုမာထားအပြီး သေ ဆုံးလားရေ။ ဆွေးမစွာ ယောက္ခထီးမာထားရေ အတိုင်း (၇) ရက်ကို စောင့်နီလို့ (၇) ရက်ပြည့်ညစာဖက် မီးဖို မှ ထွက်လှာပြီး ငါ့ဆွေး မ ငါပြန်လာယာ ရီချိုး ပီးပါအုံးသိမ့် လို့ ပြောလှာစွာကို ကြား စွာ နန့် ပြိုးကြည့် ရာ .ဆွေးမစွာ .တခါတည်းထိပ်လန့်ပြီး ယောက္ခထီးမဟုတ် ဆစ္ဆီ ဟု ဆိုကာ မီးဖိုက ပြာဖြင့် ပစ်ပေါက်လိုက်ရေ။ ယင်းခါ ဝါကြီး စွာ ဧပိုင် မာကြားရေ လူသားစွာ သီဆုံးပြီးကေ ပြန်လာမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြော ပြီး ပြန်လားလေဧ့ ဟု ဆိုရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ဒေနိန့်ထိ လူသားစွာ  သီဆုံးပြီးကေ ပြန်မလာယာလို့  ယူဆကတ်လီရေ။

== ကိုးကား ==
&lt;ref&gt;ထွန်းရွှီခိုင်(စစ်တွေကောလိပ်)၊ ရခိုင်ရှိဟောင်း မြို့တော်များ၊ စာ - ၁၄၁&lt;/ref&gt;&lt;references /&gt;

=== အရာဖတ်နှိုင်ရေလင်ခ့် ===
https://en.wikipedia.org/wiki/Mru_people


=== ပြင်ပလင်ခ့် ===
http://www.jmaministries.org/reaching-mru.html Reaching Mru people in Myanmar.

http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mru,_The Banglapedia, National Encyclopedia of Bangladesh.

https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025085047/https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf |date=25 October 2020 }} Status and impact of traditional forest fauna harvesting by the Mro tribe in the hill forests of Bangladesh: Policy implications for biodiversity conservation.{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:လူမျိုးအလိုက် ယိုင်ကျေးမှု]]
[[ကဏ္ဍ:ရှိးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]]</text>
      <sha1>ozmt9u5oqlyoemtpg23nsed7td82uo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လာချိဒ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4212</id>
    <revision>
      <id>18262</id>
      <timestamp>2026-06-08T11:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''လာချိဒ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''လရှီလူမျိုး''' ({{lang-en|Lachik / Lashi}}) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာန...&quot;</comment>
      <origin>18262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12612" sha1="bax9jekxjmnrwncw83bog35zgul1ik2" xml:space="preserve">'''လာချိဒ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''လရှီလူမျိုး''' ({{lang-en|Lachik / Lashi}}) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] တိုင်းရင်းသားတိ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊

{{Infobox ethnic group
| group        = လာချိဒ်လူမျိုး
| native_name  = {{lang|lsi|Lachik}}, {{lang|kac|Lashi}}
| image        = [[File:Lashe.jpg|250px]]
| caption      = လာချိဒ်အမျိုးသမီးတဦးဧ့ ရိုးရာဝတ်စုံ
| population   = ၃၀,၀၀၀ – ၄၀,၀၀၀ ခန့်
| regions      = {{flag|Myanmar}}&lt;br /&gt;∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဆွန်ပရာဘွန်]]၊ [[ပူတာအို]]၊ [[ချီဖွေ]])&lt;br /&gt;∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်)
| languages    = [[လာချိဒ်ဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]
| religions    = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related      = [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]]
}}
== ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗေဒ ==
လာချိဒ်ဘာသာစကားစွာ ဘာသာဗေဒအရ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] အုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ၊၊ ယင်းစွာ [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]] နန့် [[ခရာဝဝေါ်ဘာသာစကား]] ရို့နန့် အလွန်နီးစပ်ပိုင် [[ဗမာဘာသာစကား]]နန့်လည်း အရင်းအမြစ် တူညီရေ၊၊&lt;ref&gt;Bradley, David. &quot;The Burmish Languages.&quot; In *The Sino-Tibetan Languages*, 2003.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လိ့လာချက်တိအရ လာချိဒ်ရို့စွာ ဂျိန်းဖောနွယ်စုတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တူညီရေ်လည်း [[အောက်သား]] ပိုင်ယှောင် အုပ်စုတိနန့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုပြီးကေများပြားစွာကို တွိ့ဟိရရေ၊၊ ယင်းရို့မာ Haplogroups O2a2b နန့် D1a1a ရို့ကို အဓိကတွိ့ဟိရရေ၊၊

==လာချိဒ်လူမျိုး ==
'''လာချိဒ်'''လူမျိုးစွာ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားပြောအုပ်စုဝင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်တေ။ ကချင် အုပ်စုမှ မရူ၊ အဇီး အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ။ ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနား တဖက်ကမ်း ဓားလွယ်ခုတ်အရပ်ဟိ ဆဒုံးမှ လောခေါင်တောင်တန်းတလျှောက် ကျေးလက်ဒေသတိကား အဇီး၊ လာချိဒ်နန့် မရူလူမျိုးတိုဧ့ စုဝေးနီထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်တေ။

လာချိဒ်လူမျိုးစုရို့ စွာ ဆဒုံး၊ အထက်ဖီမော်၊ ဂေါ်လမ်စရေ နယ်များထိအောင် ပျံနှံနီထိုင်ကတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းမာ အများဆုံး နီထိုင်ပုံရရေ။ အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်းစွာ မရူ၊ လာချိဒ်နန့် အဇီးရို့၏နီရင်းဒေသ ဖြစ်နီပေသိမ့်ရေ။

== လရှီလူမျိုး မှ လာချိဒ်လူမျိုးသို့==
လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားတိကို လရှီလူမျိုးဟု လူသိများကတ်တေ။ အယင်က လာချိဒ်လူမျိုးကို ဂျိန်းဖောရို့က (လရှီ)၊ ခရာဝဝေါ်ရို့က (လချစ်)၊ ဇိုင်ဝါးရို့က (လချီး)၊ လီစူးရို့က (အာချဖာ့) ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ၁၉၇၀−ခု၊ ဖေဖဝါရီလ (၁၂)ရက်နိ၊ ရန်ကုန်မြို့မာ ကျင်းပရေ ပြည်ထောင်စုနိ အခမ်းအနားမာ ကချင်ပြည်နယ် ဒေသပါတီရီးရာမှူး ဦးဂျီဘော့မ်ဇုန်းနန့် ကျောင်းဆရာကြီး ဦးမဒိန်ဇုန်းခေါယိန်းရို့မှ ကိုယ်ရို့မျိုးနွယ်ကို ဒေနိမှ စတင်ပနာ လာချိဒ်ဟု ခေါ်စေလိုကြောင်း တင်ပြခရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ နိုင်ငံတော် အစိုးရက လာချိဒ်ဟု ခေါ်မာ အသိအမှတ်ပြုပါလတ်တေ။&lt;ref&gt; မြတ်ဝေတိုး၊ မနောမြီက လာချိဒ်တိုင်း
ရင်းသား၊ စာပီဗိမာန်&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုတချို့ မေခမြစ်အထက်ပိုင်း ခြုံဒါမံဇာလန်(Cung Dan be Lang:)ဒေသမာ နီထိုင်ချိန် ဘီစီ(၄)ရာစုခန့်၊ ခရစ်နှစ်(၁၅)ရာစု အစောပိုင်းမာ ချူးဒါမ်ငယော်ဒေသမှ လာချိဒ်လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာကတ်တေ။ အဂု မြစ်ကြီးနားအရှိမြောက်ဘက် ချီဖွေမြို့နယ်နန့် ဆော့ခရာဝမြို့နယ် မြောက်ဘက် ထော့လန်ဒေသအထဲ တည်ဟိရေ။

လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားတိစွာ နယ်ချဲ့တော်လှန်ရီးနန့် လွတ်လပ်ရီးကြိုးပမ်းမှုမာ ပါဝင်ခရေ။ သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈၈၅−ခုနှစ် တတိယအိန်းဂလိချ်-မြန်မာ ကျူးကျော်စစ်ကာလ နယ်ချဲ့အိန်းဂလိချ်များ အထက်မြန်မာနိုင်ငံမာ ရောက်ဟိလှာချိန်၊ မြန်မာပြည် အရှိမြောက်ဘက် လာချိဒ်မျိုးနွယ်စု အများဆုံးနီထိုင်ရေ မေခမြစ်တလျှောက် ချန်းမော်ခုန်းဒေသကို တရုတ်ဇို့လိုကွမ်းနန့် ဇိုဆိုင်းရိရို့၏ ကျူးကျော်ရန်ကိုလေ့ တွန်းလှန်တိုက်ထုတ်ခရေ။ ယင်းရို့ ၂ဦးကို ချန်းမော်ခုန်းဒေသ ပဒေါ့လွင်ပြင်မာ အသီရဟိခရေနိမှ တရုတ်ကျူးကျော်ရန် ငြိမ်းခရေ။

ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးအပြီး ဒုတယအကြိမ် အိန်းဂလိချ်ရို့ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခရေ နယ်ချဲ့အိန်းဂလိချ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရီးအတွက် လွတ်လပ်ရီး ကြိုးပမ်းမှုကာလမာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းစွာ လာချိဒ် တိုင်းရင်းသား စော်ဘွားတိအား ဆက်သွယ်စည်းရုံးပါလတ်တေ။ ပင်လုံစာချုပ်ချုပ်ဆိုရာမာလည်း လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုများ ပါဝင်ခရေ။ ပင်လုံစာချုပ်မာ လာချိဒ်ကိုယ်စားလှယ်တော် အဖြစ်− 
# မျိုးဆက်စဉ် (၅၇) ဇောင့်လဂွေကျန်းလုတ်(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)
# မျိုးဆက်စဉ် (၆၇) ဇောင့်မတောင်တိန့်ခေါဆောင် (ဝဏ္ဏကျော်ထင်)
# မျိုးဆက်စဉ် (၆၈) ဆရာကြီး ဆောင်ချန်းဇုန်းရို့ ပါဝင်ခကတ်တေ။


လာချိဒ်၊ အဇီးနန့် မရူလူမျိုးရို့စွာ တမျိုးနန့် တမျိုး အလွန်တူကြရေအပြင် ဘာသာစကားမာလည်း တတက်ကပ် တူကတ်ရေကြောင့် တမျိုးပြောရေစကားကို တမျိုးက နားလည်ကတ်တေ။ လာချိဒ်စကားစွာ မရူစကားမှပင် ဆင်းသက်လာရေ လို့ တချို့ပညာသျှင်ရို့က ဆိုကတ်ရေ။ လာချိဒ်လူမျိုးရို့စွာ မရူနန့် အဇီးလူမျိုးရို့ထက် တရုတ်နယ်စပ်နန့် တတက်ကပ် နီထိုင်ကတ်ရေ။ နတ်ကိုးကွယ်သူတိ ဖြစ်ကေလေ့ တရုတ်ရို့၏ အယူဝါဒ ကိုလေ့ လိုက်နာကျင့်သုံးဗျာယ် ဟိရေ။ မန်းရှန်း၊ ဟရဲ၊ လွတ်ဆင်၊ ယင်ဒမ်၊ ငေါ်လန်၊ ဆီချန်စသည်အနိန်နန့်လည်း အစုငယ်များ ကွဲပြားနိန်ရေ။ ၁၉၃၁−ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်း အရ လာချိဒ်လူမျိုး လူဦးရွီမာ ၂၂၁၃၆၂ ယောက်ခန့် ဟိလီရေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက် ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[Category:လာချိဒ်လူမျိုး]][[Category:ကချင်လူမျိုးစုတိ]]</text>
      <sha1>bax9jekxjmnrwncw83bog35zgul1ik2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>