ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1477 18286 14226 2026-06-08T13:40:11Z Retkhaberi 224 18286 wikitext text/x-wiki ==သက်လူမျိုး== ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဧ တိုင်းရင်းဘွား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ရေ သက်လူမျိုးရေ တိဗက်·မြန်မာအုပ်စု ကြီးဧ ရခိုင်အုပ်စုခွဲတွင်ပါဝင်ရေ။ ရခိုင်တိုင်းဧ တောင်ရိုးနယ်တိဖြစ်ကတ်ရေမေယုခရိုင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်၊ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရို့တွင် နိထိုင်ကတ်ရေ။ အနီးအ နားဟိခမွီ၊ ရခိုင်၊ ဒိုင်းနက်၊ မရမာကြီး၊ ဟိန္ဒူစသည့်လူမျိုးတိနန့်ရောနှော နိထိုင်ကတ်ကေလည်းတိ ရေအားဖြင့်သက်လူမျိုးချည်းသက်သက် သီးခြားရွာတည်၍ လည်း နိထိုင်လိဟိကတ်ရေ။ သက်လူမျိုးရို့ဧပုံပန်းသဏ္ဌာန်မှာ မြန်မာရို့နန့် ဆင်ဆင်တူ၍ မျက်လုံးမျက်ခုံး၊ နှာတံရို့ရေထင်ရှား ပေါ်လွင်ခြင်းမဟိလှချေ။ ဆံပင်နက်၍ အသားလတ်ရေ။ အရပ်အမောင်းငါးပေနီးပါးဟိ၍ ကိုယ်ခန္ဓာအချိုးအဆက် ကြည့်ကောင်းရုံမျှဖြစ်လီရေ။ အမျိုးသားတိရေ ဆံပင်ရှည်ထား၍ နားပေါက် ဖောက်လိဟိရေ။ တဘက်ပုဝါပေါင်းလိဟိရေ။ အခြား ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ မြန်မာအမျိုးသားရို့နည်းတူဖြစ်လီရေ။ အမျိုးသမီးတိရေ အင်္ကျီရင်စေ့ဝတ်လိဟိရေမှအပ မြန်မာအမျိုးသမီးတိကဲ့သို့ပင် ဝတ်စားဆင်ယင်၍ မြန်မာအမျိုး သမီးတိကဲ့သို့ပင်ပုတီး၊ လည်ဆွဲ၊ နာတောင်း၊ လက်ကောက် စရေ လက်ဝတ်တန်ဆာတိကိုဆင်ယင်ကတ်ရေ။ အင်္ဂလိပ်ရို့မသိမ်းပိုက်မီအခါက ရခိုင်ဘုရင်စိုး မင်းတိဧ အအုပ်အချုပ်ကိုခံယူခရေလူ မျိုးဖြစ်လီရေ။ သက်ရို့နီထိုင်ရာဒေသရေ တောတောင်ထူထပ်၍ မိုးတိရေ။ မြေညီလွင်ပြင်နည်းပါးသဖြင့် တောင်ယာ စံနစ်ဖြင့်သာစိုက်ပျိုးရေ အသီးအနှံတိမှာ စပါးအပြင်ငရုတ်၊ ခရမ်းစရေ ဟင်းသီး ဟင်းရွက်တိဖြစ်ကတ်၍ စားလောက်ရုံ မျှသာ စိုက်ပျိုးကတ်ရေ။ စိုက်ပျိုးလားလုပ်ငန်းမှလွဲကေ ရက်ကန်းရက်ခြင်း ကိုလုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။ သက်ရို့ဒေသမှာ ပြောပလောက်အောင်ထွက်ကုန်ပစ္စည်းမရဟိချေ။ သက်လူမျိုးတွင် သက်ဘာသာစကားဟိကေလည်း သက်စာပေဟူ၍ကားမဟိချေ။ ယခုအခါ ဗြာမ္မီအက္ခရာပွားတစ်မျိုးကို တီထွင်အသုံးပြုလျက် ဟိရေ။ မြန်မာစာပေကို အသုံးပြုကတ်၍ မြန်မာစကားကိုနားလည်ပြောဆိုနိုင်သူတိရေ။ အတိစုရေ ဗုဒ္ဓဝါဒီတိဖြစ်ကတ်ရေ။ သက်လူမျိုးတူရိယာဟူ၍လည်း သီးခြားမဟိ၍ မြန်မာတူရိယာရို့ကိုပင်အသုံးပြုကတ်လီရေ။ လက်နက်အဖြစ် ဓား၊လှံ၊ လေးမြားရို့ကိုသုံးရေ။ သက်ရို့ဧအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတိတွင် ဝါးခြင်းတောင်း၊ ဗန်းစရေရို့အပြင် သစ်သားခွက် မြေအိုးစရေရို့လည်း ပါဝင်ပေရေ။ သက်ရို့ဧ ဓလိထုံးစံတိအနက် အမည်ပီးပုံမှာ မြန်မာနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်ရေ။ လူကြီးမိဘတိကအမည် ပီးလိဟိ၍ ဗေဒင်တွက်ချက်ပြီးကေ မြန်မာရက်နန့်အက္ခရာစဉ် အတိုင်းစနီသားဖြစ်ကေမောင်တင်၊ မောင်နိုးစရေဖြင့် နာမည်မှည့်ကတ်လီရေ။ မိန်းခလေးတိကို ယော်၊ ပေ၊ မို၊ မေး ဟူသည့် အမည်တစ်ခုခုပီးတတ်ရေ။ သက်လူမျိုးတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စု အုပ်စု ၂ စုဟိရေ။ ဆမာက်အုပ်စု နန့် ဘောက်အုပ်စုဖြစ်ရေ။ ယင်းရို့ဧအောက်တွင် အစဉ်ငယ်တိ ၉ မျိုးခန့်ဟိရေ။ တစ်လင်တစ်မယား စံနစ်ကိုလိုက်နာကျင့်သုံးကတ်၍ အမျိုးအုပ်စု မတူသူအချင်းချင်းသာ လက်ထပ်လိဟိကတ်ရေ။ မောင်ဧသမီးနန့် အစ်မဧသား လက်ထပ်ရေကို အားပီးရေ။ သမီးမျောက်သားတော်စပ်မှ လက်ထပ်နိုင်ရေ။ လက်ထပ်သည့်အခါလူကြီး မိဘတိရှေ့တွင် ကြက်သားဟင်းနန့် ထမင်းပွဲတည်ခင်းပြီးကေ သရို့သားက သရို့သမီးအား လက်ထပ်ခြင်းကို သဘောတူပါဧလောဟုမေးရေ။ သရို့သမီးကသဘောတူပါကြောင်းပြောကေ အရက်တစ်ခွက်စီ ရေက်ကတ်၍ ထမင်းဟင်းကိုနှိုက်စားပြခြင်းဖြင့် လက်ထပ် မင်္ဂလာကိစ္စကိုပြီးမြောက်စေရေ။ လက်ထပ်ပွဲကို နံနက်၊ ညနီနှစ်သက်ရာအချိန်၌ သရို့သားအိမ်၌သာကေ ကျင်းပကတ် ရ၍ လက်ထပ်ပြီးရေနန့် မိန်းကလေးရေ ယောက်ျားကလေးအိမ်၌ နီရစ်ရလီရေ။ လူသေကေ မြေမြုပ်သင်္ဂြိုဟ်လိဟိရာ မြေမြုပ်သည့်အခါ သေသူအသက်ထွက်ချိန်တွင်ဝတ် ဆင်ထားရေ အဝတ်အစား ကိုပင်အလောင်း၌ ဝတ်ဆင်ပီးသည့်အပြင် အပိုတစ်စုံကိုပါ အလောင်းနန့်အတူထည့်သွင်းမြုပ်နှံလိုက်ကတ်ရေ။ အမွေပစ္စည်းခန်း၌ အမျိုးသမီးတိရေ အမျိုးသားတိနန့် တန်းတူအခွင့်အလား မရဟိချေ။ အိမ်ထောင်သျှင် ယောက်ျားသေဆုံးခကေသားယောက်ျားသာကေ အမွေကို ဆက်ခံရ၍ ဇနီးမိန်းမရေ လည်းကောင်း၊ သမီးရေ လည်းကောင်း အမွေကိုမခံစားကတ်ရချေ။ သားယောက်ျားမဟိကေ သေသူဧ မိဘတိက အမွေပစ္စည်းကို သိမ်းပိုက်လိုက် ကတ်လီရေ။ သက်လူမျိုးရို့ရေ မြန်မာရို့ကဲ့သို့ပင် ဆန်ထမင်းနန့်အသားဟင်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ရို့ကိုစား ရေက်ရေ။ တစ်နိ့ထမင်းသုံးကြိမ် (နံနက်စောစော၊ နိ့လယ်၊ညနိ)စားလိဟိကတ်ရေ။ ယင်းရို့ဧ မုန့်ပဲလားရည်စာ ရို့မှာလည်းမြန်မာရို့ကဲ့သို့ပင် ကောက်ညှင်းထုပ်၊ မုန့်ဆီကြော်၊ စရေရို့ဖြစ်လီရေ။ သက်အမျိုးသားတိရေ ထိုးကွင်းမှင်ကြောင်မထိုးကတ် ကေလည်း ကြက်ရုပ်၊ ငှက်ရုပ်တိကို လက်မောင်းတွင်ထိုး လိဟိကတ်ရေ။ သက်လူမျိုးတိရေမြန်မာနိုင်ငံကေတုမတီ၊ ဟံသာဝတီစရေရို့မှ စစ်မက်လားကြောင့် တိမ်းရှောင်လာသူတိဧ အဆက်အနွယ်တိဖြစ်ရေဟု ဆိုကတ်လီရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ကိုးကား == [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] t4h52gokqss8l64sl0x7gfxdpk4t1n8 0 1876 18278 15976 2026-06-08T13:30:37Z Retkhaberi 224 18278 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |group= ရခိုင်လူမျိုး |image= Flag of Rakhine.svg |poptime=စုစုပေါင်း ၃,၃၄၆,၀၀၀ (၂၀၁၀ ခန့်မှန်း |region1={{Flag|Burma}} |pop1=၃,၁၀၇,၀၀၀ |ref1={{Lower|0.75em|<ref>{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207|title=Rakhine people who speak Sittwe Dialect|accessdate=2010-07-22}}</ref>+<ref>{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/languages.php?rol3=ybd|title=Rakhine people who speak Yangbye Dialect|accessdate=2010-07-22}}</ref>}} |region2={{Flag|Bangladesh}} |pop2=၂၀၇,၀၀၀ |ref2={{Lower|0.75em|<ref>{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207|title=Rakhine people in Bangladesh|accessdate=2010-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=17671&rog3=BG|title=Rakhine people who speak Marma |accessdate=2010-07-22}}</ref>}} |region3={{Flag|India}} |pop3=၃၂,၀၀၀ |ref3={{Lower|0.75em|<ref>{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207|title=Rakhine people in India|accessdate=2010-07-22}}</ref> }} |rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |langs=[[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] |related=[[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ တိဗက်-ဗမာမျိုးနွယ်စု }} "'ရခိုင်လူမျိုးတိ "'၏ အစ [[မာရယု]]က ဟု ရခိုင်သမိုင်းပညာသျှင်တိ တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ပြောဆိုကတ်ရေ။ သက်ကျသာကီမင်းတစ်ပါးအဖြစ်မှ ရသေိ့အဖြစ် နန်းစွန့်လာရေ သက်ကျသာကီ မင်းသားနန့် ဒိုင်းနက်မျိုးနွယ်စု အကြီးအကဲ၏ သမီးတော်ရို့ အ‌ကြောင်းပါ ပေါင်းဖက်ရာကနီ ရခိုင်ရို့၏ ပထမဆုံးမင်း ဖြစ်လာနိုင်ဖို့ သားတော် မာရယုကို မွီးဖွားခရေ။ မာရယုစွာ အသားစားလူရိုင်း(ဘီလူး)ရို့၏ ရန်ကို အနိုင်ယူပြီး နောက်နောင်ထပ်မံ တိုက်ခိုက်ခံရခြင်း မဟိစီရန် ရည်ရွယ်ပြီးကေ အနီးအနားဟိ ဒိုင်းနက် အပါအဝင် မျိုးနွယ်စုတိကို စုစည်းလျက် မြို့ပြလူနီမှု စနစ်နန့် ပထမ ဓညဝတီခေတ်ကို စတင်တည်ထောင်ခပါရေ။<i>(ကိုးကား - စစ်တွေညိုသန့် စာပီဟောပြောပွဲမှကောက်နုတ်ချက်)</i> "'ရခိုင်လူမျိုး"'ရို့စွာ ရခိုင်ပြည်အဖြစ် [[ခေတ်ကြီး ၄ခေတ်]]အထိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်းနန် သီးခြားရပ်တည်လာကတ်ပြီးကေ တတိယဓညဝတီခေတ်မာ စာပီကို စတင်သုံးစွဲကြောင်း ခန့်မှန်းရရေ။၁ရာစု လက်ရာဖြစ်တေ ဗြဟ္မီအရီးအသားနန့် [[တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာ]] (ကိုးကား- အသျှင်စကိန္ဒ_ရခိုင်စာပီခရီးလမ်း‌ကြောင်း(ဓညဝတီခေတ်စာပီအပိုဒ်)) အဖြစ် ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို ထွင်းထု မှတ်တမ်းတင်ထားရေ ကျောက်စာကို တွိဟိခပါရေ။ယင်းခေတ်ကပင် စာပီနန့် ကြေးသွန်းအတတ်ကိုလေ့ ကျွမ်းကျင်စွာတတ်မြောက်ကတ်ပြီးဟန် ဟိကတ်ပါရေ။ == တတိယဓညဝတီခေတ်== တတိယဓညဝတီခေတ်ကို စတင်သော [[စန္ဒသူရိယမင်း]]သည် ဘုရားသျှင်တော် ပွင့်ဗျာလ်ကြားသည်နန့် ဘုရားသျှင်ကို အလွန်တရာဖူးမျှော်လိုရေ ဆန္ဒ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအောင် အနောက်မစ္ဆိမ ဒေသကို ကိုယ်တိုင် ကြွချီဖို့ အကြံတော်ကို မူးကြီးမတ်ရာတိကို တိုင်ပင်လီရေ။ လမ်းခရီး ဝီးလွန်း၍ ပညာဟိရေ မူးမတ်ရို့က ဘုရားသျှင်တော် အမှန်ဖူးရကံ ဟိပါကေ ဘုရားသျှင်တော်ကို ရည်စူး၍ ပန်း၊ဆီမီးကပ်လှူပြီး ယုံကြည်တည်ကြည်သော စိတ်(မနောကံ)ဖြင့်လျှောက်ထားပင့်ဆောင်သင့်ကြောင်း အကြံပီး၍ မနောကံဖြင့် ပင်ဆောင့်ရာ ဘုရားသျှင် သိတော်မူပြီး အတိတ်ကံကို ဆင်ခြင်ပြီး "ကိုယ်ပွားတော်" ကိုးကွယ်ရန် ကံပါသည်ကို သိရ၍ ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွချီချီးမြောက်ပါသည်။ (((အကျယ်ကို နောက်မှ ဖော်ပြပါမေ။))) ဂုအခါ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]]၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ရသေ့တောင်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊‌ ကျောက်တော်၊ ‌ပလက်ဝ၊ မြောက်ဦး၊ မင်းပြား၊ ပေါက်တော၊ မြေပုံ၊ ကျောက်ဖြူ၊ ရမ်းဗြဲ၊ မာန်အောင်၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ်၊ သံတွဲ၊ ဂွ အစဟိရေ မြီ​ပြန့်ပိုင်းတွင် ရခိုင်အမျိုးသားရို့ နီထိုင်လျက်ဟိကတ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံပြည်မနန့် ရခိုင်ပြည်အကြားတွင် ရခိုင်ရိုးမ(ခေါ်)အနောက်ရိုးမတောင်တန်းတည်ဟိရေအတွက် ရာဇဝင်ချင်း ဆက်စပ်မှုမဟိလှချေ။ ရခိုင်ပြည်ရေ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် တည်ဟိရေအတွက်တာကြောင့် နိုင်ငံခြားနန့် အဆက်အသွယ် အရောက်အပေါက်ပိုလွယ်ရေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်အစမှာ အလွန်ရှီးကျလွန်းပြီးကေ မင်းဆက်ပေါင်းတိ များစွာ ဟိခရေ။ ရခိုင်မာ တွိရရေ ရှီးကျောက်စာတိအနက် အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာမာ ဘီစီ ၅၁၈ မှစလို့ အေဒီ ၇၂ဝ တိုင်အောင် မင်းစဉ်မင်းဆက်တိကို ဖော်ပြထားစွာကို တွိရရေ။​ ရခိုင်တွင် မြို့တည်ပနာ စာပီအရီးအသား တတ်ကျွမ်းလျက် ဗုဒ္ဓဝါဒီ၊ ဗြာဟ္မဏဝါဒီ ဟိသူရို့ရေ ခရစ်နှစ်ဦးမှစပြီးကေ ဟိနီကတ်တေလို့ ဆိုလီရေ။ ယင်းရို့ရေ ငွီဒင်္ဂါးတိ သွန်းလုပ်ပနာ ရောင်းဝယ်ရာတွင် ဖေသာအဖြစ် သုံးရေ။ ထိုသူရို့ကား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ပျူရို့နန့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်လီရေ။ ယကေလည်း ထိုစဉ်ကပေါ်ပေါက်ခရေ မင်းရို့ အုပ်ချုပ်ရေ ပြည်သူရို့ကား ဇာလူမျိုးဖြစ်၍ ဇာအချိန်အခါကပင် ရခိုင်မာအခြီစိုက်ပနာ ပြည်ရွာထူထောင်ရေအကြောင်းကိုမူ မပြောနိုင်သိမ့်ပါ။ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ရေ ရခိုင်လူမျိုးရေ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် မိမိရို့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရီး၊ ကိုယ်ပိုင်စာပီ ယဉ်ကျေးမှုနန့် အခြီစိုက် တိုးတက်လာရေ လူမျိုးဖြစ်လီရေ။ ရခိုင်စာပီ ယဉ်ကျေးမှုရေ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ထွန်းပြောင်ခလီရေ။ [[ရခိုင်စာပီ]]နန့် စပ်လျဉ်းသည့် ကျောက်စာ၊ မော်ကွန်းစာတိကို ဓညဝတီခေတ် (ဘီစီ ၅ ရာစုမှ အေဒီ ၄ ရာစု)မှ စပြီးကေ ရှာဖွီတွိဟိရရေဟု ဆိုရေ။ ရခိုင်ရတု၊ လင်္ကာ၊ ဘွဲ့၊ ဧချင်းရို့ကိုလည်း ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၈ ရာစု)ရို့၌ အခိုင်အမာ တွိဟိရလီရေ။ ယကေလည်း [[ရခိုင်စာပီ]] ရေ အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ် မြန်မာရို့နန့် စစ်ဖြစ်ပြီးရေ အချိန်နန့် အေဒီ ၁၈၂၄-၂၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ရို့လက်အောက်ကို ကျရောက်ရေ အချိန်မှအစပြုပနာ တဖြည်း ဖြည်း မှေးမှိန်ခရလီရေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အခေါ်အဝေါ် == ရခိုင်လူမျိုးတိအား ရက္ခိုင်၊ [[ရခိုင်]]၊ အာရကန်၊ စသဖြင့်ခေါ်ဝေါ်မှုတိလည်းဟိကတ်ရေ။ Arakan(အာရကန်) ဆိုရေစကားအသုံးအနှုံးမှာ ပါဠိ အာရက္ခမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံတိကိုလည်းကောင်း စောင့်ရှောက်ခြင်း စောင့်ရှောက်သည့်လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်းစာပေတိတွင် အသုံးများစွာကို တွိ့ရရေ။ မောက်ဟူရေ အခေါ်အဝေါ်မှာ ဘင်္ဂလီစာပီတိမာ ရခိုင်လူမျိုးတိကို ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲရေ စကားလုံးဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ရို့စွာ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသျှင် ပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှမာဂတိုင်းသားတိဖြစ်ကတ်ရေ။ ယင်းမှ ဆင်းသက်လာရေ အနွယ်တော်တိ ဖြစ်ရေကြောင့် မာဂတတိုင်းသားတိ မောက် ဟုခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခခြင်းဖြစ်ရေ။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနန့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရခိုင်ဆိုရေ စကားစော် ပါဠိ စကားမှ ဆင်းသက်လာရေ။ ရက္ခိတ (အမျိုးကို စောင့်ရှောက်သူ)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ပျူ နန့်အနွယ်တူ ကမ်းယံ လူမျိုးတိ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသဘက်သို့ဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကာလ လောက်မှာပင် အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုတိစော်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတိသို့ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းဒေသ တိဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကတ်ရေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနန့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းတိကို လိလာသည့် အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်တိနန့် ပြည်နယ်တိစော် စစ်တွေပတ်ဝန်းကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံစော်ကို အများဆုံးတွိ့ဟိရရေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်း ဒေသတိ သို့ဝင်ရောက် ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတိမှာ ပျူနန့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးတိ စော် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသတိမှတဆင့် ဝင်ရောက် လာဖွယ်ရာဟိရေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းတိ၌ ရီးသား ဖော်ပြထားစော်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခသည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀ဝ၀ ကျော်လောက်မှ စ၍ဓညဝတီကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခကြောင်း ဒုတိယအကြိမ် ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့်ကံရာဇာကြီး မင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းစော် ဗုဒ္ဓနန့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခကြောင်း ရီးသား ဖော်ပြကတ်ရေ။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွိ့ဟိရရေ။ အဆင့်အတန်းချင်း သမိုင်းဝင်ထောက်အထားတိအရ ပုဂံပြည် မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်တိစွာကပင် မင်းဆက်တိ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွိ့ဟိရရေ။ အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီ ပြည်နယ်တိစော် သူ့ခေတ်နန့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီးကျယ် သည့်ပြည်နယ် တိဖြစ်ခကတ်ရေ။ ယကေလည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတစ်ခုလုံးကိုစည်းလုံး သိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက်တိ မဟိခပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဟိသံတွဲစော် ၁၃ ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခသည့် ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ဟိခရေ။ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခသည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်တိဧ လက် အောက်ပြည် နယ်တိအဖြစ် ကျရောက်ခြင်းမဟိပဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခရေ။ == ဘာသာရီး == ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရခိုင်လူမျိုးရို့စော် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူအယူဝါဒ]]ကိုလက်ခံကိုးကွယ်ကတ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မူ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်သူတိဖြစ်လာကတ်ရေ။ ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက ဘာသာရီးကို ရိုသေကိုင်းရှိုင်း ကတ်ရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့စော် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရေ။ ဓညဝတီခေတ် [[ဘီစီ]] ၅ ရာစုတွင် စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်ဧပင့်ဖိတ်မှုကြောင့် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသျှင်စော် ရခိုင်ပြည်သို့ကြွရောက်တော်မူခရေ။ (ဒေမှာဆက်ကြည့်ပါ) # [[ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ်]] # [[ရခိုင် ပဉ္စမသံဂါယနာ မော်ကွန်းစာ]] # [[ရခိုင်စတုတ္ထသံဂါယနာတင်ခြင်း]] # [[ရခိုင်ပြည်နယ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] # [[ရခိုင်ဘုရားရှိခိုး ဆုတောင်းအမျှဝီ]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနန့် ဓလိထုံးစံ == ရခိုင်လူမျိုးရို့ စော် [[ရခိုင်ဘာသာစကား]]နန့် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို အများဆုံး အသုံးပြုကတ်ရေ။ ရခိုင်ဘာသာစကားနန့် မြန်မာ ဘာသာစကားစော် အတော်တိတိတူပြီး ရသံ /r/ နန့် ဂျသံ /j/ ထွက်ကွာရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့စော် များရေအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကတ်ရေ။ သူရို့စော် အရှေ့တောင်အာရှဧ ပထမဦးဆုံးရေ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုစော် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အခြေခံထား၍ပေါ်ပေါက်လာခရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့ဧ စာပေ၊ ဂီတ နန့် အနုသုခုမပညာရပ်ရို့စော် ဘာသာရီးကို အခြေခံပြီး တိုးတက်လာခရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့ဧ [[ကျင်]] အားကစားနန့် [[ဆီမီးခွက်အက]]ရို့စော်ထင်ရှားရေ။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ရခိုင်လူမျိုးတိစော် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် နီထိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုနန့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဟိရေ။ အရင်က အိန္ဒိယရို့နန့် ဆင်တူရေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမျိုးဟိခရေ။ ယကေလည်း [[မြောက်ဦးခေတ်]] ကုန်ဆုံးချိန်မှ စ၍ ရခိုင်ရို့ဧ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိ၊ ယဉ်ကျေးမှုတိ မှေးမှိန်လာပြီး [[ဗမာလူမျိုး]] ရို့ဧ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံတိ လွှမ်းမိုး လာခရေ။ ဂနိအချိန်အခါတွင် ရခိုင်အမျိုးသားတိစော် ပုဝါစကို နဖူးတွင် စည်းနှောင်ထားပြီး ရင်ဖုံး တိုက်ပုံကို ရိုးရာပုဆိုးနန့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကတ်ရေ။ အမျိုးသမီးတိစော် ဇာပုဝါကို ရင်စလွယ်သိုင်းပြီး ကော်လာမဲ့ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီကို လုံချည်နန့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ရေ။ ၁၇ ရာစု ရခိုင်မင်းဆက်တိဧ ဗိသုကာ လက်ရာတိနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာနန့် သက်ဆိုင်ရေ အဆောက်အဦးတိကို [[မြောက်ဦးမြို့]]တွင်လိလာ နိုင်ရေ။ === ရခိုင်ရိုးရာတိ === # [[ကုန်းပြိုင်လောင်းပြိုင်ပွဲ]] # [[မယိမ်တက်ပွဲ]] # [[ရခိုင်ရိုးရာ ဒိုးကစပ်ပွဲ]] # [[ရခိုင်ရိုးရာ ဒုံးယိမ်းပွဲ]] # [[ရခိုင်ရိုးရာ ရထားဆွဲပွဲအစ]] # [[ပန်းရထားဆွဲပွဲ]] # [[ရခိုင်သမက်တက်ပွဲ]] # [[ရခိုင်သျှင်ပြုဓလေ့နန့် ရတုဆိုပွဲ]] # [[၁၂-ရာသီပွဲတော်အကတိ]] # [[ငစည်အက]] # [[ရခိုင်ဆီမီးခွက်အက]] # [[ကျင်ပွဲ]] # [[ဒေါင်းပြောက်ခုန်တမ်းကစားနည်း]] # [[လောင်းပြိုင်ပွဲ]] # [[အောင်လူဆီးတမ်းကစားခြင်း]] ==ရခိုင်တူရိယာတိ== # [[ရခိုင်ရို့ ဧ့ တူရီယာစည်တိ]] # [[ခရုသင်း (တူရိယာ)]] # [[ရခိုင်စည်]] # [[ရခိုင်စောင်းတူရိယာ]] # [[ရခိုင်တရော]] # [[ရခိုင်ပလွေ]] # [[ရခိုင်မိကျောင်းတူရိယာ]] # [[ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]] == ဘင်္ဂါ(၁၂)မြို့ == # စစ်တကောင်း # ရောင်ပူ # ဂင်္ဂါသာရ # ဒါကာ # မောက်သူဇာ # ကုမ္ဘီလာ # သျှီလက် # တိလင်္ဂါ # ဂေါတောပလ္လင် # ပဋိက္ကယား # ကံသာ # ဘရိသတ် == ရခိုင်ခေတ်တိ == * [[ပထမ ဓညဝတီခေတ်]] * [[ဒုတိယ ဓညဝတီခေတ်]] * [[တတိယ ဓညဝတီခေတ်]] * [[ဝေသာလီခေတ်]] * [[လေးမြို့ခေတ်]] * [[မြောက်ဦးခေတ်]] == ရခိုင်(၇)မျိုး == # [[ရခိုင်]] # [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]] #[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]] # [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]] # [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]] #[[မြိုလူမျိုး]] # [[သက်လူမျိုး|သက်]] ==ရခိုင်ယှေးဟောင်းမြို့တော်တိ== #[[ကန်သုံးဆင့်မြို့]] #[[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့]] #[[ခြိတ်မြို့]] #[[တတိယဓညဝတီမြို့]] #[[ဒုတိယ ဓညဝတီမြို့]] #[[ဒုတိယစမ္ဘဝက်မြို့]] #[[ဒုတိယပုရိန်မြို့]] #[[ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့]] #[[နီလာပန်းတောင်းမြို့]] #[[ပဉ္စာမြို့]] #[[ပဌမပုရိန်မြို့]] #[[ပထမစမ္ဘဝက်မြို့]] #[[ပထမလောင်းကြက်မြို့]] #[[မြို့ဟောင်းတောင်ငူမြို့]] #[[ဝေသာလီမြို့]] #[[သပိတ်တောင်မြို့]] == ထပ်မံကြည့်ရှုစရာ == #[[ရခိုင်ဘုရင်တိ စာရင်း]] #[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] #[[ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ]] ==ထင်ရှားရေ ရခိုင်လူမျိုးတိ== * [[ဦးသာထွန်း၊ ဦး|ဦးဦးသာထွန်း]] - ရခိုင်-မြန်မာ ပဏ္ဍိတ် သမိုင်းပညာသျှင် <ref>[http://alpbranchmalaysia.blogspot.com/2011/05/blog-post_4191.html Blogger<!-- Bot generated title -->]</ref> * ဆရာတော် [[ဦးဥတ္တမ]] *[[မေအောင်၊ ဦး (စွယ်စုံပညာသျှင်)|ဦးမေအောင်]] - ကိုလိုနီခေတ်ပြည်ထဲရီး ဝန်ကြီး *[[ရဲကျော်သူ|ဦးရဲကျော်သူ]] - မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပထမဆုံးစတင်ခသူ ကိုလိုနီခေတ်သူဋ္ဌေးကြီး *[[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး|ဆရာကြီး ဦးရွေဇံအောင်]] - ပထမဆုံး ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုသူ *[[စံရွှေ၊ ဦး|ဦးစံရွှေ]] - သက်ကြီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးဆရာကြီး *[[အောင်ဇံဝေ၊ ဦး|ဦးအောင်ဇံဝေ]] - ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံညီလာခံ ဖြစ်မြောက်ရီး အကြံပီးအဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဝန်ကြီး * [[ချန်ထွန်း၊ ဦး(ရခိုင်)|ဦးချန်ထွန်း]] - ဥပဒေပါရဂူ * [[ဒေါက်တာအေးမောင်]] - [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] လွတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် * [[ဦးအေးသာအောင်]] - [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] ဒုဥက္ကဋ္ဌ * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာသျှင်)|ဒေါက်တာ အေးကျော်]] - သမိုင်းပညာသျှင် * [[မဟာသမ္မတ]] - နောက်ဆုံး [[ရခိုင်]]ဘုရင် * [[မင်းဗာကြီး]] - [[မြောက်ဦး]]ခေတ် ဘုရင် *[[ဒေါက်တာအေးချမ်း]] - သမိုင်းပညာသျှင် * ဗိုလ်ချုပ်[[ထွန်းမြတ်နိုင်]] - ရက္ခိုင့်တပ်တော်စစ်ဦးစီးချုပ် * [[ကိုင်ဇာ]] - အဆိုတော် * [[နေထက်လင်း]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *ဖော်ကာ WANTED fokker - အဆိုတော် * [[နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]] * [[အောင်လွင်]] - ရုပ်ရုင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ * [[ရတနာမိုင်]] - အဆိုတော် * [[ဇွန်သံစဉ်]] - Miss Myanmar ပြိုင်ပွဲဝင် * [[ညီမင်းခိုင်]] - အဆိုတော်၊ တေးရီးဆရာ * [[မင်းသွေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * [[သားငယ်]] - Myanmar Idol သရုပ်ဆောင် * [[ခန့်စည်သူ]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * ဦး[[ဖေမြင့်]] - စာရီးဆရာ၊ ပြန်ကြားရီးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး * ဦး[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ညီပု]] - ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် {{ရခိုင်လူမျိုး}} {{ရခိုင်ပြည်နယ်}} {{ရခိုင်မင်းဆက်}} == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist| <ref>ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး</ref> <ref>စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း၊ ၁၅၊ ၁၈ ရာစု</ref> <ref>အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅</ref> <ref>မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref> <ref>မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နန့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20160307033426/http://www.arakanmusic.com/UNI/message.asp?id3=817 ရခိုင်ဂီတ ဒေါ့ကွန် ]</ref> }} [[Category:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] c936gze6grbemphinoijk791zzhm5to 0 4206 18274 18253 2026-06-08T13:25:05Z Retkhaberi 224 18274 wikitext text/x-wiki [[File:PinTaLine1.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ တိုင်းရင်းဝတ်စုံ(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]] [[File:PinTaLine2.JPG|thumbnail|ယင်းတလဲ ဝါကြီး၊ အဘောင်သျှင်မအို(ဓာတ်ပုံ-ဧရာဝတီ)]] '''ယင်းတလဲလူမျိုး'''ရို့စွာ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ ဘောလခဲနယ်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ တောင်ပေါ်[[ကရင်လူမျိုး]]စု ဖြစ်လီရေ။ (ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ ယူဆချက်အရ ယင်းတလဲလူမျိုး စွာ ကယားလူမျိုးအုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ။) ဘောလခဲနယ်ဧ့ မြို့တော်၊ ဘောလခဲမြို့မာ ယင်းတလဲအမျိုးသားရို့ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ကယား၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဗ၏၊ မနုမနော အမျိုးသားရို့ကိုလေ့ နယ်တွင်း နီရာအဝှမ်းမာ တွိနှိုင်လီရေ။ ရှီးအခါက ကယားပြည်နယ်ကို ကရင်နီ ပြည်နယ်ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ပြည်နယ်သားရို့ကို ကရင်နီလူမျိုးဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခကတ်လီရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီး နောက်၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံအစိုးရရို့က [[ကရင်နီ]]ဆိုရေ နာမည်အစား ကယားဆိုရေ နာမည်ကို သုံးစွဲရန် ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခလီရေ။ ယင်းတလဲဆိုရေနာမည်မာ [[ဘောလခဲနယ်]]ကို ဦးစွာ တည်ထောင်ခရေ ဖဘန့်(ပဗန်း)မင်း၏ သားသမီးများ ဆိုပနာ ယင်း၊ သို့မဟုတ် ရှီးလူဟောင်းတိက ကျန်ရစ်ခရေ လူများ ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူ နှိုင်ရေဟု ဆိုလီရေ။ ယင်းတလဲအမျိုးသားရို့စွာ ရိုးသားလို့ ရဲရင့်တည်ကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့၏ စိတ်နီ စိတ်ထားကို ဝတ်စားဆင်ယင်ရေ အဝတ်အထည်ဧ့ အသွီး အရောင်အားဖြင့် အကဲခတ်နှိုင်ရေဟု ဆိုရပေမည်။ ယင်း တလဲ အမျိုးသားရို့စွာ အနားများမာ အရဲစကွပ်ထားရေ အင်္ကျီအဖြူနန့် ဘောင်းဘီရှည်အဖြူကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အရဲရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းလေ့ဟိကတ်တေ။ အမျိုးသမီးရို့စွာ အင်္ကျီအဖြူ၊ ထဘီအရဲကွက်ကျားနန့် ခေါင်းပေါင်းအနက်ကို ဝတ်ဆင်လေ့ဟိကတ်တေ။ အလုပ်အကိုင်မာ တောင်ယာလုပ်ခြင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ နှမ်း၊ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ယှားစေးချက်ခြင်း၊ ချိပ် မွိးမြူထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်ခုတ်ခြင်း အစဟိရေအလုပ်ရို့ ဖြစ်လီရေ။ မြီပြန့်မာ ဆန်စပါးကို တူးမြောင်းတိနန့် ရီသွင်းစိုက်ပျိုးရေ။ ယင်းတလဲ အမျိုးသားရို့စွာ ရိုးရာဓလိ ထုံးစံအရ အက အဂုန် အတီး အမှုတ်ရို့မာ ဝါသနာထုံကတ်တေ။ ယောက်ျားနန့် မမာ့စုံတွဲအက၊ စုပေါင်းအကရို့ကို တပျော် တပါး ကခုန်လေ့ဟိကတ်တေ။ တူရိယာတိမာ မောင်း၊ အိုး၊ စည်၊ ပြွီ၊ လင်းခွက်ရို့ ဖြစ်တေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ယင်းတလဲလူမျိုး]] [[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] elkpsi8t1deifyylgcn4b9jlkll22aw 0 4207 18275 18254 2026-06-08T13:26:26Z Retkhaberi 224 18275 wikitext text/x-wiki [[File:Yinbaw.jpg|right]] * ယင်းဘော်( ကယားပြည်နယ် ) * ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင်နီမျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ။ ==ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွယ်== ယင်းဘော်လူမျိုးရို့စွာ တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုမာ ပါဝင်ပြီးကေ ကယားပြည်နယ်မာ တောခေါင်ခေါင် အတွင်းပိုင်းကျကျ အရပ်တိမာ နီထိုင်ကတ်တေ။ ကယန်းကငန်(ယင်းဘော်)လူမျိုးရို့စွာ(ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ ယူဆချက်အရ [[ကယားလူမျိုး]] အုပ်စုမာ ယင်းဘော်၊ ယင်းတလဲ၊ ပဒေါင်၊ ကယော၊ ကော်‌ယော်မနုမနော၊ ဂေခို၊ ဂေဘား စရေ လူမျိုးစုရို့ ပါဝင်ရေ။) လူဦးရွီ ၂၉ဝဝ ယောက်ခန့် ဟိပြီးကေ [[ဘောလခဲနယ်]]နန့် [[တောင်ငူခရိုင်]]အရှိဖက်ဟိ လိပ်သိုတောင်ပေါ်ရို့မာ တွိရရေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ယင်းဘော်လူမျိုး]] [[Category:ကယားလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] 3e3eeydbipahrujuuwc7ab3bhtjtwdm 0 4208 18276 18255 2026-06-08T13:27:43Z Retkhaberi 224 18276 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ယဘိန်း | image = | image_caption = | image_alt = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = [[ဗြိတိသျှဘားမား]]: [[ပြည်ခရိုင်]] | languages = [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[အောက်သား]] | footnotes = }} '''ယဘိန်းလူမျိုး'''တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ သမိုင်းတလျှောက် ပိုးခြည်လုပ်ငန်းနန့် ဆက်နွှယ်နိန်ရေ လူမှုရီးအရ အစွန်းရောက်ခရေ လူတန်းစားတရပ် ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ [[အောက်သား]]နွယ်ဝင် အများစုဖြစ်ပြီးကေ၊ အထူးအားဖြင့် [[ပြည်မြို့]]နံဘေး [[ပဲခူးရိုးမတောင်|ပဲခူးရိုးမတောင်တန်း]] တလျှောက်ဟိ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]] အပါအဝင် ဒေသများမာ ပိုးမွီးမြူရီးလုပ်ငန်း ဖြင့် ပါဝင်ပတ်သက်ခကတ်တေ။<ref>{{Cite book |last=White |first=Herbert Thirkell |url= |title=Burma |date=1923 |publisher=The University Press |pages=145 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Grantham |first=Stanley George |url= |title=Report on the 1914-1916 Revision Settlement of Prome District |date=1917 |publisher=Office of the Superintendent, Government Printing |pages=177 |language=en}}</ref> ယဘိန်းလူမျိုးတိစွာ စိုက်ပျိုးမြေတိကတောနက်ရာ အရပ်တိသို့ ပြောင်းရွိလာကြရေ ကျေးလက်နေ လူမျိုးများဖြစ်ပြီးကေ၊ ပိုးမွီးမြူရီးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခြင်းကြောင့် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းဧ့ အဓိကရီစီးကြောင်းမှ ဝီးကွာခကတ်ရရေ။ တောင်ယာ လုပ်ငန်းပိုင်ယှောင် စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းတိ၏ နောက်လိုက်အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခံရရေ ဒေအလိ့အကျင့်စွာ တဆတ်ဆတ် မှေးမှိန်ကွယ်ပျောက်လားခီရေ။ == နာမည်များ == "ယဘိန်း" ဆိုရေ ဝေါဟာရကို မူလက ပိုးခြည်ရောင်းဝယ်ရီးလုပ်ငန်းမာ လုပ်ကိုင်ရေ အောက်သားတိအတွက်သာ သုံးစွဲခပြီးကေ၊ [[ချင်းလူမျိုး]]တိပိုင် အရာတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိအတွက် လုံးဝ အသုံးမပြုခပါ၊၊<ref name=":0" /> အချိန်ကြာလာစွာနန့်တတူ ဒေဝေါဟာရရေ အသုံးမဝင်တော့ဘဲ ပိုးမွီးမြူသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ "ပိုးမွီးသား" ဟူရေ ယေဘုယျဝေါဟာရဖြင့် အစားထိုးခံခရရေ။<ref name=":0" /> "ယဘိန်း" ကို ရံဖန်ရံခါမာ စော်ကားရေအနိန်နန့် အသုံးပြုခကေလေ့၊ ယင်းဧ့ အဓိပ္ပာယ်စွာ ပြောင်းလဲလာပနာ၊ တချို့ကိစ္စများမာ "ကျေးလက်ဆန်သူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ခရေ။<ref name=":0" /> == သမိုင်းကြောင်း == ယဘိန်းလူမျိုးတိ၏ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ မူလဇစ်မြစ်ကို စကားအက်စရာတိ ဟိရေ။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများမာ ယဘိန်းတိစွာ မသေချာမရေရာရေ ဇစ်မြစ်ဟိရေ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်ရေ လူမျိုးစုတခုအဖြစ် ဖော်ပြထားပြီးသား၊ ယင်းရို့စွာ ပိုးထည်ထုတ်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းမာ အစိုင်အလာအတိုင်း ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ သီအိုရီတခုအရ၊ ထိုဒေသမာ ပိုးမွီးမြူရီး ယိုင်ကျေးမှုစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာမထွန်းကားမီကပင် ဟိနီလို့ပြီး၊ ဗုဒ္ဓဧ့ သက်ဟိသတ္တဝါရို့အား အသက်မသတ်ရဆိုရေ အဆုံးအမ ကို ယှောင်ရှားလိုခြင်းကြောင့် ယဘိန်းတိစွာ အဓိက ဗုဒ္ဓဘာသာ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှ ဖယ်ခွာခကတ်တေလို့ ယူဆရရေ။ အရာသီအိုရီတခုမာ ယဘိန်းတိစွာ သမိုင်းမှတ်တမ်း အကန့်အသတ်ဟိရေ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] သို့မဟုတ် [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]] ပိုင်ယှောင် မထင်ရှားရေ မျိုးနွယ်စုတိ၏ အကပ်အသပ်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ "ပျောက်ဆုံးနိန်ရေ မျိုးနွယ်စုများ" စာရင်းမာ ပါဝင်နှိုင်ရေဟု ဆိုရေ။<ref name=":1">{{Cite book |last=Hardiman |first=John Percy |url= |title=Silk in Burma |date=1901 |publisher=superintendent, Government printing, Burma |pages=56–57 |language=en}}</ref> ယဘိန်းတိစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့၊ ယင်းရို့အနက်မှ တချို့စွာ ပိုးရစ်ကောင်ကို သတ်ဖြတ်ခြင်း ပါဝင်ရေ ပိုးမွီးမြူရီးလုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်ခကတ်ရာ၊ ယင်းလုပ်စွာစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဧ့ ဘဝသံသရာနန့် အကြမ်းမဖက်ရီးဆိုင်ရေ ယုံကြည်ချက်တိနန့် မကိုက်ညီဟု ရှုမြင်ခြင်းခံရရေ။<ref name=":1" /> ယင်းပိုင်ရေ အကြောင်းတိကြောင့် ယဘိန်းတိကို မုန်းတီးခြင်းနန့် သံသယဟိခြင်းရို့နန့် ရှုမြင်ခြင်းခံခရပြီး၊ ယင်းရို့စွာ အထီးကျန်ရေ ကျေးရွာတိမာသာ နီထိုင်ကာ အရာမြန်မာ့ ဒေသန္တရစကားတိနန့် ကွဲပြားရေ ဒေသစကားကို ဖန်တီးတီထွင် ပြောဆိုခကတ်တေ။<ref name=":1" /> ၁၈၉၁ ခုနှစ်မာ ဒေဒေသစကား ကွယ်ပျောက်လားခီရေ။<ref name=":1" /> == လူဦးရွီ == {{Historical populations |footnote = |source = <ref>{{Cite book |last=Grantham |first=Stanley George |url= |title=Burma: Part I. Report |last2= |first2= |date=1923 |publisher=Office of the Superintendent, Government Print., Burma |language=en}}</ref> |၁၉၀၁ | ၂၂၅၂ |၁၈၉၁ | ၂၁၉၇ |၁၈၈၁ | ၂၇၁၄ |၁၈၇၁ | ၁၇၇၄ }} ၁၈၈၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းမာ လူ ၄၃၆ ဦးသာ ယဘိန်းဟု ခေါ်တွင်ရေ ထူးခြားရေ မြန်မာဒေသစကားကို ပြောဆိုကတ်ကြောင်း ဖော်ပြခရေ။<ref name=":0" /> ၁၈၉၁ ခုနှစ်မာ ထိုဘာသာစကားစွာ ကွယ်ပျောက်လားရေဟု မှတ်ယူခရေ။<ref name=":0" /> ပိုးမွီးမြူသူတိနန့် ယင်းရို့၏ မှီခိုသူတိဧ့ လူဦးရွီ မှတ်တမ်းတိစွာ ဒေကျဆင်းမှုကို ထင်ဟပ်စီရေ။ အလုပ်အကိုင်နန့် ယဘိန်းရို့၏ ဆက်စပ်မှု ကွယ်ပျောက်လားရခြင်းကာ တစိတ်တစ်အာဒါးအားဖြင့် ပိုးမွီးမြူရီးရေ လူမှုအဆင့်အတန်း နိမ့်ကျခြင်းနန့် အရာစိုက်ပျိုးရီး လုပ်ငန်းတိက လွှမ်းမိုးလာခြင်းရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။<ref name=":0" /> အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူ ယဘိန်းလူမျိုးတိစွာ ဗမာအုပ်စုအတွင်းကို ပြန်ပနာရောနှော ပါဝင်လားခကတ်တေ။<ref>{{Cite book |last=Webb |first=Morgan C. |title=Census Of India 1911 Vol Ix Burma Part - I |date=1912 |page=261}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ယဘိန်းလူမျိုး]] [[Category:အောက်သားလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] oy6qowjzm24hy437tkblwe8kez816fj 0 4209 18277 18256 2026-06-08T13:28:53Z Retkhaberi 224 18277 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ယောလူမျိုး | population = ၂၀၀၀၀၀ | image = | regions = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | langs = [[ယောစကား|ယောဒေသိယသံ]], [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]], ရိုးရာနတ် |related = [[တောင်သားလူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး]] ၊ အရာ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာ]]လူမျိုးများ }} '''ယောလူမျိုး (ဆော)'''တိစွာ ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ လူမျိုး (၁၃၅) မျိုးထဲမာ ပါဝင်ရေ။ ယောလူမျိုးတိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဟိ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]မာပါဝင်ကတ်ရေ အောက်သားဧ့အုပ်စုခွဲတခု ဟု ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိကသတ်မှတ်ထားရေ။ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နန့် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ကတ်တေ။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမီးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref> == နီထိုင်ရေ နီရာ == ယောလူမျိုးတိစွာ ဂန့်ဂေါခရိုင်ဟိ ဂန့်ဂေါ၊ ထီးလင်း၊ ဆော မြို့နယ်များမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။<ref>https://joshuaproject.net/people_groups/18998/BM</ref>ပခုက္ကူခရိုင်မာ ယောလူဦးရွီ ၂၀၀၀၀ ကျော်ဟိပြီးး ၅၀၀၀ လှောက်မာ ပခုက္ကူမြို့ထက်မာနီထိုင်ကတ်ရေ။ == သမိုင်း == === ယောလူမျိုးများအဆို === ရှီးအခါက ယောနကတိုင်းဆိုရေ နာမည်ဖြင့် မဇ္ဈိမဒေသ မဂဓတိုင်း၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကြီးရှင် ဘုရင် နဂဒါသမင်း၏သားတော် ဇလာမိက မင်းသားအမှူးပြုရေ သကျသာကီဝင် အဆက်အနွယ်ရို့ အစပြုပနာ နီထိုင်ခကတ်တေလို့ ယောလူမျိုးတိက ဆိုကတ်ရေ။ === ဗမာအနွယ် === ယောစကားမှ ဗမာဘာသာစကားနန့် တူပြီး အသံထွက်နန့် လီယူလီသိမ်း ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်တေ။ ယောလူမျိုးတိစွာ အောက်သားအနွယ်ဝင်များ ဖြစ်တေ။ အစိုးရမှ ဗမာတိုင်းရင်းသားဟု သတ်မှတ် ထားရေ။<ref name="pyithu">{{Cite web |title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးနန့်ပတ်သက်ပနာ ဇာအစိုးရလက်ထက်မာ စာရင်းပြုစုပြီး ရဟိပါလတ်တေနန့် စပ်လျဉ်းရေမီးခွန်း |url=https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 |accessdate=3 February 2020 |archivedate=3 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203155307/https://pyithu.hluttaw.mm/question-2141 }}</ref> == ယိုင်ကျေးမှု == === စကား === {{see also|ယောစကား}} ယောစကားမှ ဗမာဘာသာစကားနန့် တတူတူပင်ဖြစ်ပြီးကေ အသံထွက်နန့် လီယူလီသိမ်း ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်တေ။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ယောက်ျားတိစွာ အောက်သားမျာနန့် တူရေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ဟိပြီးး ပြင်ခံနန့် ခတောင်း (ဒယော) ကိုပင် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ မမာ့တိစွာ ထို့နည်၄င်း အောက်သားနန့် တူရေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ဟိပြီး ရင်ဖုံးနန့် ဒယော ကိုပင် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ === ယောလူမျိုးတိုဧ့ယိုင်ကျေးမှု === ဂုခေတ်အခါများမာ ယောနယ်မာ အမျိုးသမီးတိုင်း ခြည်ငင်၊ မဲဆိုး၊ ရက်ကန်းရက် အတတ်ပညာတိကို တတ်မြောက်ကတ်ရရေ။ ထိုအတတ်တိကို မတတ်ကျွမ်းပါက အိမ်တွင်းမှုပညာတိကို မတတ်ရေ “မမာ့ဖျင်း” ဆိုပနာ အထင်သေးကတ်တေ။ ယောနယ်ဧ့ ပင်နီချော နန့် ယောထဘီ လုပ်ငန်းစွာ ရှီးကပင်ပင် ထင်ရှားကျော်စောခလီရေ။ ယောမြေဒေသမာ ဆီးဝါးကုသမှုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နာမည်ကျော်ကြားနီရေ အကြောင်းတရပ်ဟိလီရေ။ ယင်းမာ ယောနယ်မာ စုန်းကဝေ အပင်းထည့်တတ်သူတိဟိရေ။ ထိုပယောဂကို တတ်ကျွမ်းနိုင်နင်းရေ ပုဂ္ဂိုလ်များ ဟိရေဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ ယောနယ်မှ ပယောဂဆီးများမာ အစွမ်းထက်ရေ ဆီးများပါဝင်လီရေ။<ref>မောင်ခတောင်းကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ</ref> ယင်းရို့အနက် မျက်ကွင်းဆီး၊ မျက်စိကန်းဆီးနန့် မဆွီးဆီးရို့မာ အပင်းထည့်သူ [[စုန်းကဝေ]]တိကို အထူးထိရောက်ယောင် ဆုံးမနှိုင်ရေ ဆီးတိဖြစ်တေဟု ဆိုရေ။ ဂုချိန်ခါ ထိုဆီးမျိုးလက်ကိုင်ဟိရေ ဓါတ်ဆရာများ ကကောင်းရှားလုနီးပါးဖြစ်နီကေလေ့ တချို့ကျေးရွာမာ လက်ဟိ စုန်းအတတ်ပညာဖြင့် တဖက် မိသားစုစီးပွားရီးအဆင်မပြေမှုဖြစ်ယောင် လုပ်နီကတ်သိမ့်ရေ .(ဉပမာ- သူများအောင်မြင်မှုကို မနာလိုခြင်းနန့် စုန်းအတတ်ပညာနန့် အဆင်မပြေအောင် လုပ်ထားခြင်း)အစဟိစွာရို့ဖြစ်တေ. ယေဂေလဲ့အချို့နီရာများမာ ယင်းပညာရပ်မာလေ့သော့ ကွယ်ပျောက်သလောက် ဟိနီလီဗျာယ်။<ref>မောင်ခတောင်းကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ</ref> == ဘာသာရီး == ယောလူမျိုးရို့စွာ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]များ ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ ရှီးရိုးစိုင်လာမပျက် နတ်တိကိုလည်း ကိုးကွယ်ကတ်ပါသိမ့်ရေ။ ရွာတိုင်းမာ ရွာနံဘေး အပင်ကြီးများအောက်မာ နတ်စင်တခု ဆောက်လုပ်ထားကတ်တေ။ == အရာဖတ်ရှုရန် == * [[ယောနယ်]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ယောလူမျိုး]] [[Category:အောက်သားလူမျိုးစု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] ac8m7c24padqufa72mbn358azcq8u20 0 4210 18279 18257 2026-06-08T13:31:54Z Retkhaberi 224 18279 wikitext text/x-wiki '''ရဝမ်လူမျိုး''' (အိန်းဂလိချ်: Rawang) တိစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးမာ ပါဝင်ရေ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်လူမျိုးများ]] ဖြစ်တေ၊၊ အဓိကကတော့ခါ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]အထဲဟိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]] ဒေသတိနန့် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] တောင်ခြီ၊ [[မေခမြစ်]]ဝှမ်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်စွာ၊၊<ref name="Eberhard2023">Eberhard, David M. (2023). "Rawang: A language of Myanmar". ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ရဝမ် (Rawang) | image = | caption = ရဝမ်တိုင်းရင်းသားတိ | population = လှောက်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀–၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအထဲ) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို, မချန်ဘော, နောင်မွန်, ခေါင်လန်ဖူး)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်) | languages = [[ရဝမ်ဘာသာစကား]] (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ဟိရေ) | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related = [[အောက်သား]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] နန့် အရာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ }} [[File:RaYoum.jpg]] == နာမည်နာမနန့် လူမျိုးဗေဒ == ရဝမ်လူမျိုးရို့ကို အိမ်နီးချင်း [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နန့် [[သျှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]ရို့က '''နုံလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ခနုံ''' ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုလိဟိရေ၊၊ တရုတ်ရို့ကမူ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းမာ နီထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ '''ကျူးဇီ''' (Dulong/Drung) ဟု ခေါ်ဆိုကတ်စွာ၊၊<ref>Sun, Hongkai (1999). "The Dulong Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''.</ref> "ရဝမ်" ဆိုရေ နာမည်မာ ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီးကေ ဖြူစင်ရေ အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူတိ သို့မဟုတ် မြစ်ဖျားခံရာမာ နီထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ၊၊ == ဆင်းသက်လှာပုံနန့် မျိုးရိုးဗီဇ == ရဝမ်လူမျိုး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားတိ ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့၏ သမိုင်းကြောင်းနန့် မျိုးရိုးဗီဇစွာ အရှိအာသျှ ကုန်းမြင့်ဒေသတိက တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာရေ လူသားမျိုးနွယ်စုတိ၏ လမ်းကြောင်းကို အတိအကျ ဖော်ပြနိန်ရေ၊၊ ရဝမ်လူမျိုးရို့၏ ပစရာဇဝင်နန့် သမိုင်းသုတေသနတိအရ ယင်းရို့စွာ "ခူနန်" (Khu-Nung) သို့မဟုတ် "နန်" (Nung) ဟု ခေါ်မာရေ အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်တေ၊၊ ရဝမ်ရို့၏ ဘိုးဖီးတိစွာ [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နန့် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းဟိ [[ချင်းဟိုင်]] (Qinghai) ဒေသတိက ဆင်းသက်လာကတ်တေ၊၊ ခေတ်အဆက်ဆက်မာ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာကတ်ရား [[မေခမြစ်]] နန့် [[မလိခမြစ်]] ဝှမ်းများအတွင်းကို အခြီချနီထိုင်ခကတ်တေ၊၊<ref name="LaPolla2003">LaPolla, R. J. (2003). "The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman". ''Language and Linguistics''.</ref> ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်းမာ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ တရုံ (Taron) စရေ မျိုးနွယ်စုပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ယင်းရို့စွာ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒေနိခေတ် တရုတ်ပြည်ဟိ [[နုံလူမျိုး]] (Nu people) နန့် [[ဒုလုံလူမျိုး]] (Dulong people) ရို့နန့် မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ ခေတ်သစ် DNA သုတေသနပြုချက်တိအရ ရဝမ်လူမျိုးတိစွာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား အလွန်သန့်စင်ရေ မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားတိကို ထိန်းသိမ်းထားနှိုင်ကြောင်း တွိ့ဟိရရေ၊၊ရဝမ်အမျိုးသားတိမာ Haplogroup O2 (M122) နန့် Haplogroup D (M174) ဗီဇတိကို အဓိကတွိရရေ၊၊O2 (M122)ဗီဇစွာ [[အောက်သား|ဗမာ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နန့် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]ရို့နန့် တူညီရေ ဘိုးဖီးတိက ဆင်းသက်လာကြောင်း သက်သီပြနိန်ရေ၊၊D (M174)ဗီဇစွာ ရှီးဦး တိဗက်လူမျိုးတိနန့် ဆက်စပ်မှုကို ပြသပြီး ရဝမ်ရို့စွာ အရာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တိထက်စာကေ ရှီးကျရေ တိဗက်ဗီဇ (Paleolithic Tibetan) ပိုပြီးကေပါဝင်နီကြောင်း ညွှန်ပြနီစွာ၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ရဝမ်ရို့၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်တေ ဗီဇလိ့လာချက်တိမာ Haplogroup M9a, F1g နန့် M13 ရို့ကို တွိရပြီး ယင်းရို့စွာ မြောက်ပိုင်းအာသျှနန့် အရှိတောင်အာသျှ ကုန်းမြင့်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုတိ၏ ဝိသေသများ ဖြစ်တေ၊၊<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> == ယိုင်ကျေးမှုနန့် နီထိုင်မှုဘဝ == ရဝမ်လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ပြီး ဝီရိယကောင်းရေ လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနန့် အမဲလိုက်ခြင်းရို့ကို တတ်ကျွမ်းကတ်တေ၊၊ယောက်ျားရော မမာ့ပါ အဝတ်ဖြူ ဝတ်ဆင်လေ့ဟိပြီးး အမျိုးသားတိစွာ ကြိမ်ဖြင့်ရက်ထားကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားရေ ဝထုပ်တိကို ဆောင်းလိဟိရေ၊၊ တောင်စောင်းများမာ လှီကားထစ်ပိုင် မြေပြုပျင်လို့ အာလူး၊ ပဲဒေါင့်၊ မုန်ညင်းနန့် နှမ်းရို့ကို စိုက်ပျိုးကတ်တေ၊၊ ရက်ကန်းအတတ်မာ အဇီးအီး (ပိုက်ဆံလျှော်ပင်) မှ ခြည်မျှင်ထုတ်လုပ်ခြင်းကာ ထင်ရှားစွာ၊၊ == မျိုးနွယ်စုနန့် ဘာသာစကား == ရဝမ်လူမျိုးရို့မာ မျိုးနွယ်စုခွဲပေါင်း (၈၀) ကျော်ဟိပြီးး အဓိကအုပ်စုကြီးတိမာ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ လာဇု (Lazu)၊ ဝမ်ဖလာ (Vangpala)၊ တရုန် (Taron) နန့် နုံ (Nung) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊<ref>LaPolla, Randy J. (2003). "A Grammar of Rawang". ''Mouton de Gruyter''.</ref> မျိုးနွယ်စုအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ စိကေချေကွဲပြားကေလေ့ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမာ မြန်မာစကားပိုင်ပင် (Subject-Object-Verb) စနစ် ဖြစ်တေ၊၊ == ရဝမ်လူမျိုးကွဲများ == ရဝမ်လူမျိုးများမာ မျိုးကွဲများ ဟိသိမ့်ရေ။ ယင်းရို့စွာ ပြောဆိုရေ စကားအလိုက် တူရာခွဲခြားရေအခါ လူမျိုးစုငယ် လေးစုအဖြစ်တွိရရေ။ အဓိကကတော့ခါ မတ်ဝမ်၊ ဒရူ၊ တန်ဆာရ်နန့် လုံမီ ရို့ဖြစ်တေ။ ဒေသအလိုက် ပြောဆိုရေ စကားနန့် လီယူလီသိမ်း စိကေချေ ကွဲပြားကတ်ကေလေ့ အခြီခံအားဖြင့် အုပ်စုတခုတည်းသာဖြစ်ကတ်ောင်းကို ပြောဆိုရေ စကား၊ ရိုးရာယိုင်ကျေးမှု ဓလိ့အစိုင်အလာတိနန့် အထောက်အထားများစွာတွိရရေ။ အုပ်စုငယ်တိနန့် မိသားစုအလိုက် ပြောဆိုရေ စကားလည်း စိကေချေ ကွဲပြားရေ။ ဟိုလူမျိုးငယ် တခုအထဲဟိ မိသားစု တခုနန့် တခုပင် ပြောဆိုရေ လီယူလီသိမ်း၊ အသုံးပြုပုံ ကွဲပြားရေ။ == နာမည်မှည့်ပုံ == ရဝမ်လူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ သား သမီးတိအား နာမည် မှည့်ရာမာ အကြီးမှ အချေအလိုက်မှည့်ကတ်တေ။ ယင်းမာ အောက်ပါအလိုက်ဖြစ်တေ။ {|class="wikitable" |- ! !သား !သမီး |- |ပထမ |ဖုန် |နန် |- |ဒုတိယ |ဒီး၊ ထင် |နင် |- |တတိယ |ခင်၊ ဂျုံ |ချန်၊ ခေါ် |- |စတုတ္ထ |ဆင် |နွန်၊ ထီ |- |ပဉ္စမ |မင် |ဇင်၊ ခူရ် |- |ဆဌမ |ဖီ |ထန်၊ ဂင်း |- |သတ္တမ |ယုန် |ထမ်း |}<br /> == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ရဝမ်လူမျိုး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] 3rl2pep7522lgi3iiiekjcqffe5p3ed 0 4211 18280 18260 2026-06-08T13:33:21Z Retkhaberi 224 18280 wikitext text/x-wiki (ဒေအကြောင်းအရာရေ ခမီဘာသာစကား‌ပြော ဆိုရေ(မြို)တိနန့်မရော‌‌ထွေးပါကေ့){{Infobox ethnic group|group=Mro|native_name=မြိုလူမျိုး|flag={{flag|Myanmar}}, {{flag|Bangladesh}},{{flag|India}}|flag_caption=|image=File:Mro men from Bandarban.jpg|image_caption=မြိုအမျိုးသားတီးဝိုင်းပုံ|caption=မြိုလူမျိုး|total=၁၂၀,၀၀၀|total1=|population=၁၂၀,၀၀၀|popplace=မြန်မာ၊ ဘဂ်လားဒေရှ့်|regions=|languages=[[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား| မြိုဘာသာစကား ]] [ဒေသိယစကား မရူ ၊ မြုံ၊ မြုန်၊ တောင်မရူ၊ တောင်မြို၊ မြူ၊ မြိုစာ၊ မြူစာ၊ မရူဆာ]|religions=[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]] [[ကရာမာ ဘာသာ]] [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]] [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|related_groups=[[ချင်းလူမျိုး ]]|total_year=၂၀၂၀|region1=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]|region2=[[စစ်တကောင်းခရိုင်]] ၊ [[ဘင်ဒါန်ဘင်]]|region3=[[ချင်းပြည်နယ်]] ၊ [[ချင်းလက်ဝ]]|region4=[[အိန္ဒိယ]] ၊[[ဘဂ်ါဒေသ]]|region5=[[မီဇိုရမ်းပြည်နယ်]] ၊ [[လောင်ကလာမ်]]}} [[တိဗက်-မြန်မာ|တိဗက်- မြန်မာ]] အစုမှ ချ[[င်း]]အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိအနက် [[ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]ရို့စွာ စစ်တွေခရိုင် ဘူးသီးတောင် ဒေသနန့် အယင် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ၊ အဂု ချင်းဝိသေသတိုင်း ပီးချောင်း၊ ဖန်ချောင်း တလျှောက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းအပြင် အရှိပါကစ္စတန် ပြည်၊ [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်း တောင်တန်း]]၊ ဗိုလ်မင်းထောင် တောင်တန်းနယ် အစွန်အဖျားမာလည်း မြိုလူမျိုးရို့ နီထိုင်ကတ်တေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင် စာရင်းအရ မြိုလူမျိုးရို့၏ ဦးရွီမာ ၁၃,၇၆၆ လှောက်ဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ မြို့ကြီးပြကြီးနန့်မနီး၊ တောတောင် ချောင်းမြောင်း ထူထပ်ရေ အရပ် များမာ ရှီးဓလိ့အတိုင်း တောင်ယာပဲခင်း လုပ်ကိုင်စားသောက်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယောက်ျားရို့မာ အနံ တထွာလောက် အပြာရောင် အဝတ်ရှည် ကို ခါးတောင်ကျိုက်လို့ ဝတ်ကတ်ပြီးကေ၊ မမာ့တိမာ အင်္ကျီဝတ်ကတ်ရိုး ထုံးစံမဟိဘဲ၊ နက်ပြာရောင် အဝတ်ချာ အနံတထွာလောက်ကို ဒူးဆစ်အထိ ဆီး စပ်အောက် ရှောလို့ ပတ်ရစ်ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ထိုအဝတ်ချာ ခါးမာ မြဲနိန်စီရန် ပုတီးစိလုံးကြီးများ သီထားရေ ကြိုးတိနန့် ရစ်ပတ်စည်း နှောင် လို့ကေလေ့ ထားတတ်ဧ့။ သို့မဟုတ် ကြီးနီခွေတိကိုကေလေ့ စွပ်ထားတတ်ဧ့။ ရိုးသားစွာ နီထိုင်လိဟိရေ။ လူအိုလူမင်းတိကို လုပ်ကို င် ကျွေးမွီးဖို့ သားသမီးမဟိကေ လပျိုတိစွာ စုလို့ အပိုသတ်သတ် တောင်ယာလုပ်ပြီးကေ ဝမ်းစာထည့်ပီးကတ်၏။ ခေါင်းညီး၊ ဝမ်းနာ၊ ဖျားနာခြင်းကစပြီးကေ နတ်ဖမ်းစားရေဟု အယူဟိပြီးးလျှင် ကျွဲနွားဝက်ရို့ကို သတ်လို့ နတ်တင်လိဟိရေ။ တောင်ပေါ် ယာခင်းမာ မျိုးကြဲခါနီးမာ ကြက် ကို အကောင်များစွာ သတ်လို့၊ ကြက်သွေးဖြင့် ယာခင်းကို ပက်ဖျန်းကာ ယာခင်းကောင်းစီရန်လည်း နတ်တင်လိဟိရေ။ မြိုလူမျိုးရို့စွာ တချိန် က ရခိုင်ပြည်မာ မင်းဧကရာဇ်တိအဖြစ် နန်းတက်ပနာ “မြို” မင်းဆက် နှစ်ဆက်ကိုပင် တည်ထောင်ခလီရေ။ ယင်းပိုင် [[မြိုမင်းဆက်]] နန်းတက် ခရေမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၆ ခုနှစ်အထိ ၂၅ နှစ်ခန့် ကြာခလီရေ။ဧပိုင်မြိုမင်းဆက်နှစ်ဆက်ထူထောင်ခဖူးရေ မြိုလူမျိုးရို့မာ အဂု အခါ မသဲမကွဲရေ လူမျိုးအနိန်နန့် တည်ဟိကာ၊ အရာ မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းဘွားရို့ကပင် မြိုလူမျိုးရို့အကြောင်းကို မသိဟိကတ်လီ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉) အပိုင်း (ခ) စာ-၄၂၅-၄၂၆။</ref>ဒေ ဆောင်းပါးမာဖော်ပြရေမြိုလူမျိုးများဆိုရာမာ ရခိုင်လူမျိုးရို့က မြို(mro) လို့လေ့ကောင်း၊ မီဇိုးချင်းရို့က မီရီယား (Miria) လို့လေ့ကောင်း၊ ခူမီးချင်းရို့က လောင်ဟူး(Lawnghu) လို့လေ့ကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှခမီရို့က ဒေချင့်က်(Dak) ဟုခေါ်ဆို ရေလူမျိုးတိဖြစ်တေ။ ဘင်္ဂလီရို့က မူရုန်,မြုံ(Murung) လို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုပြီး ယင်းရို့ကိုယ်တိုင်ဧ့ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မရူ၊ မရူစား (Mru, Mrucha) အဖြစ်ခေါ်ကာ စာပီရီး သားရာမာလည်း မြို နန့် [[မြူလူမျိုး|မြူ]] (Mro and Mru) နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့်အသုံးပြုရီးသားရေ လူမျိုးတိကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်တေ။ ချင်းပြည်နယ်ဖန်ချောင်းနန့် ရခိုင်ပြည် နယ်အထဲမှ အရာလူမျိုးတိနန့်ကွဲပြား စွာ သိနှိုင်လီရေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် လူဦးရွီနန့်အိမ်ထောင်စုသိုင်ခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာမာ ကုတ်နံပါတ်မာ (၇၀၆) အဖြစ်ဖော်ပြထားရေ မြိုတိုင်း ရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်တေ။ == ပထဝီနယ်မြီ == မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဆိုစွာမာ ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲ နီထိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု များဖြစ်ရေ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ မြို(မရူ)၊ သက် ဟုဆိုခါ လူမျိုးစု ၇ စုမာပါ ဟိရေ။ ဂုချိန်ခါမာ [[မောင်တောခရိုင်]]၊ [[မေယုတောင်တန်း]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]]၊ စိုင်းဒင်([[စိုင်းတင် တံရှင်|စိုင်းဒင်တံရှင်]])ချောင်းဖျား အထက်ပိုင်းမာအများဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ။[[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]] ၊စမ်းပတီးချောင်းတလျှောက်၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] နန့် [[ချင်းပြည်နယ်]] ချင်းလက်ဝမာ စိကေချေ ပျံ့ နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။ နီထိုင်ရာဒေသ ပျံ့နှံ့လားပုံကို သမိုင်း၊ ပစရာဇဝင် မှတ်တမ်းတိအရ ဧပိုင် ဆိုရေ လွန်ခ ရေနှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လောက်က[[မဇ္ဈိမဒေသ]]တနီရာမာ ကုသဝတီပြည်ဟိလီရေ ။ ထိုပြည်မာ ဝါရဓမ္မတူနာမည်ဟိ ဘုရင်အုပ်ချုပ်စိုးစံလေဧ့။ အရာမင်းသားတပါးစွာ ဝါရဓမ္မတူမင်းအား စစ်သားဗိုလ်ပါများစွာဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လီရာ ယှုံးနိမ့်ပြီး မင်းညီမင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်အပေါင်းတိ ကစဥ့်ကရဲပြိုကွဲပနာ အသက်ဖီးမှ လွတ်မြောက်ရန် ခြီဦးတည်ရာ ထွက်ဗြီးယှောင်ဗြီးကတ်ရရေ။ ကုသဝတီပြည့်ရှင် ဘုရင် ဝါ ရဓမ္မတူဧ့ သားတော် ခွာဇုပုတိမင်းသားစွာ အပေါင်းအဖော်နောက်လိုက် တသောင်းလှောက်နန့် အာသမ်နယ်ဘက် မာ အချိန်ကကောင်းကြာရပ်နားလို့ ကိုယ်ရို့ဧ့ ဘဝတသက်သာအတွက် အခြီစိုက် နီထိုင်ရန် စီစိုင်ကတ်တေလို့ ဆိုရေ။ ယေကေလဲ အာသမ်ဘုရင်စွာ ခွာဇုပုတိမင်းသားခြောက်လ၊ တနှစ်စသည်အနိန်နန့်လောက်ရာ တနားချေတဗွေချေ ခိုလှုံရန် ခွင့်ပြုရေ။ အမြဲ တမ်းအခြီစိုက်နီထိုင်ရန် ခွင့်မပြုပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့်ခွာဇုပအတို့အုပ်စုစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဘက်ကို တရွိ့ရွိ့ ပြောင်းရွိလာကတ်တေ။ ထိုတသောင်းခန့်ရေ အုပ်စုစွာ အရှည်ကြာမြင့်စွာ စခန်းချနီထိုင်ဖို့နီရာတွင် တစုတစည်းတည်းနီထိုင်ကတ်ကာ အကာအရံ ခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ပြုလုပ်နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုခုနှစ်ထပ်ရေ ခြံဝိုင်း၊ တပ်ခြံတိမာ ဝါးလုံးကြီးတိနန့် ထူထပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားရေ ခံတပ်ကြီး ပိုင်ခိုင်လုံရေ အကာအရံတခုဖြစ်တေဟု [[သမိုင်း]]ကဆိုရေ။ တပ်ခြံထိုးကတ်ပုံမာ အမြင့်(၈)တောင် ဟိပြီးး အပေါ်ထက်မာ အချွန်၊ ဝါးခြမ်းပြား အစိတ်ကို အဖျား၊အရင်း အချွန်ထားကာ၊အချွန် စွာအပြင်ဘက် ဟ ပြီး တပ်ခြံဝိုင်းကြီးကို ကာရံထိုးပါရေ။ ထိုခေတ်ကာလစွာ တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နီရပြီးကေး ဘုရင်စနစ် သူရဲကောင်းစနစ် ကျင်းသုံးကာ တပါးနန့် တပါး တိုင်းပြည် နီရာ လုနိကတ်ရေ လို့ မှတ်ယူနှိုင်ရေ။ တပါးနန့်တပါး စစ်တိုက်စွာကို မြိုဘာသာစကားဖြင့်(ဟိယာရို့)ဟုခေါ်ပါရေ။ မြိုလူမျိုးကို စစ်လာတိုက်ရေ စစ်နာမည်မာ (Hὓm Pok Hie-ဟုန်မ် ပေါက်ဟိယာ၊ Maih Bown Hie-မာမ် ဘင်န်ဟိယာ) ဆိုပနာဖြစ်တေ။ မြိုလူမျိုးရို့၏ စစ်နာမည်စွာ (Hoi Kong Hie-ဟွေခေါင်ဟိယာ)ဟုခေါ်ရေ။ (Hὓm Pok Hie –ဟုန်မ်ပေါက်ဟိယာ) စစ်ရန် ကြောင့် မြို လူမျိုးသူရဲကောင်း ဖြစ်ရေ (ထင်းလောင်း-ဟိယာရန့်) စွာအသတ်ခံခရေလို့ ဆိုရေ။ ဟိသမျှရေ လူရို့မာ ထိုတပ်ခြံဝိုင်းမာသာ နီကတ်ရပြီးကေ လမ်းဝတပေါက် နန့် ထွက် ပေါက်တပေါက်သာဟိလီရေ။ ဒေတပ်ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီကတ်ရေသူတိအနက် ကိုယ့်သဘောအလျောက်ဘုရင်မှတပါး ဇာသူလေ့ ထွက်ပြီးကေ သီးသန့်ရပ်ရွာအိုးအိမ်တည်ဆောက်လို့ မနီကတ်ရဘဲ၊ ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာပင် အချိန်အကန့်အသတ်မဟိ နီကတ်ရလီရေ။ ယင်းပိုင် ခြံဝိုင်းကြီးထဲမာ နီထိုင်ကတ်ရရေ သူတိကို ယင်းရို့ဘာသာစကားဖြင့် မရုပ်နေဘရီးကအဲဒတ်ဟုခေါ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေ တသောင်းမျှရေ လူစုလူဝီးကြီးတခုလုံးဧ့ စားသောက်လားလာနီထိုင်မှု ကိစ္စ မာ ကမ္ဘာလောက်ကြီးကျယ်ရေအတွက် စစ်ပြီးချိန်ကလွဲကေ အမြဲတမ်းတသမတ်တည်း တသောင်းလုံးစုဝေးလို့ နီထိုင်ရီးမာ မလွယ်ကူတော့ပေ ။ အုပ်ချုပ်သူဘုရင်အနိန်နန့်လည်း ထိုသူရို့ဧ့ ရိက္ခာဖုံလုံရီးတာဝန်ကိုယူရစွာမှာမငယ်လှပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်စွာ ကိုယ့်အုပ်စုကြီးအား ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဖျား အရပ်ဟိ စိမ်းလန်းစိုပြည်လို့ အသီးအနံ ဖြစ်ထွန်းဖို့နီရာ ဒေသအသီးသီးသို့ ခြံဝိုင်းကြီးမှ ခွဲထွက်စီရား နီရာသီးခြားပြုကာ နီထိုင်ခွင့်ပီးလီရေ။ ဘုရင်ဧ့ အမိန့်တော်အရတပ်ခြံအထဲမှ သီး ခြားအုပ်စုခွဲအဖြစ် နီထိုင်ရန်ထွက်လှာသူကို မရူ မရုပ်ဆိုရေ အခေါ်မှ မရို ဟု ပြောင်းလဲ လာခလီရေ။ ''မရို'' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ ဂုချိန်ခါ မာ မြို ဆိုပနာ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာရေဟု ဆိုရေ။ မြို ရို့စွာ ဥဒလင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ ကလပ်ချောင်း၊ စရေ ဒေသများမာ အုပ်စုခွဲကာ နီထိုင်ကတ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြို သို့မဟုတ် တပ်ခြံအထဲမှ လူသားတိစွာ အာသမ်နယ်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာယား လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရခိုပြည်နယ်၊ ကဇ္ဈပနဒီ မြစ်ဝှမ်းဒေသမာ အထင်အရှားဟိနီယား ဖြစ်ကြောင်း ပစရာဇဝင် တိအရလိ့လာ သိဟိရလီရေ။။ အနောက်မဇ္ဈိမမှ စစ် ဖီးဒဏ်ကြောင့် မြို ရို့စွာ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာ]]တောင်ခြီတိကို ဖြတ်ကျော်ဗျာယ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ဟိခကတ်တေလို့ ရှေးဘိုးဖီး၊ ဘီဘင်ရို့၏ နှုတ်ဆင့်ကမ်းစကားအရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြို ဘာသာ စကား၊ တေးလင်္ကာပုံပြင်၊ ဝထုအရပင်ဖြစ်ဖြစ် သိရရေ။ တိဗက်ကတဆင့် အာသံ၊ မဏိပူရသို့ ရောက်ဟိလာခကတ်ရာ နောက်တဖန် ယင်း [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]မှ တဆင့် ခြီဦးတည့်ရာလားကတ်ပြန်ရာ အဂု ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပလက်ဝမြို့၊ အရှိဖက် (၁၀) မိုင်ကျော်လောက်အကွာ မြို ဘာသာစကားဖြင့် ကိမ္မာ ခေါ်ဆိုရေ [[ကျောက်ပန်းတောင်]]နန့် နီလာပန်းတောင်သို့ ရောက်ဟိ အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ။ နောက်ထပ် ၁၄ ရာစု နန့် ၁၇ရာစုကြားကာလမာ မြို လူမျိုးတိကို ခူမီး လူမျိုးရို့က တိုက်ခိုက်လို့ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံရီး မတည်ငြိမ်မှု ပင်ဖြစ်ဖြစ် စစ်တကောင်းတောင်တန်း ‌‌‌‌‌ဒေသ ဘန်ဒရာဘင်([[Bandarban]] )၊ အိန္ဒိယနယ်စပ် ဘဂ်ါ (Bengal ) နန့် အရှိ ပါကီစတန် အထိ ပျံ့ နှံ့ ရောက်ဟိရေ။ ဂုထိတိုင် ယင်း နီရာများမာနီထိုင်ကတ်ရေ။ တချို့ ရို့စွာ ပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း၊ [[ကုလားတန်မြစ်|ကုလာတန်မြစ်]]ကြော မှ ယင်းကတဆင့် တချို့စွာ [[ကစ္ဆပနဒီ]](ကုလားတန်မြစ်)ဧ့ အထက်အောက်နန့် လေးမြို့မြစ်တလျှောက် ပျံ့နှံ့စွာ ဆင်းသက်နီထိုင်ခကတ်တေ။ ရှီးလူကြီး သူမရို့ဧ့ ပြောစကားအရ မြို စွာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ရန်ကလည်းကောင်း၊ ဟိယာဟုခေါ်ရေ စစ်ရန်ကလည်းကောင်း ကာကွယ်ရန် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကာရံဗျာယ် နီထိုင်ကတ်ရေလို့ဆိုရေ။ ယင်းပိုင် တပ်ခြံခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကျားရဲ တိရစ္ဆာန်ရို့၏ ဖီးရန်မှ ကာကွယ်နီထိုင်ခြင်းကို ရှေးပညာဟိတိက [[မြိုဘာသာစကား|မြို ဘာသာစကား]]၊ တပ်ခြံ အခေါ်အဝေါ် မြို ကို အခြီပြုပြီး တပ်ခြံအထဲနီထိုင်လူ(လူမျိုး) မြိုလူမျိုးဟု သမိုင်းမှတ် တမ်းများ တင်ခကတ်တေ။<ref>.မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်)<br /></ref> == သမိုင်း == မြိုးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ' ရခိုင်ဒေသကို စတင်အခြီချမှုနန့် ပတ်သက်ပနာ ရခိုင်သမိုင်းများမာ လည်း ခြီရာကောက်ယူနှိုင်ရေ။ ကစ္ဆပနဒီ မြစ် ဝှမ်းဒေသကို ရခိုင်လူမျိုးများ မြောက်ဘက်မှ ဝင် ရောက်လှာရာ မြိုရို့စွာ ယင်းဒေသမာဟိနန့်ယာဖြစ်ကြောင်း၊ပထမဓညဝတီကို တည် ထောင်ကာ ရခိုင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခရေ သူရဲကောင်း မရယုမင်း စွာ "မြို"အကြီး အကဲတဦး ဧ့သမီး မိပိန်နန့် ထိမ်းမြားလက်ထပ် ခကြောင်း၊ ယပြီးနောက် "မြို"လူမျိုးရို့နန့် ပူးပေါင်းကာ ယင်းခါက ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဝှမ်းတဝိုက် မင်းမှု ဆိုး သွမ်းနီကတ်ရေ ဘီလူးတိကို တိုက် ခိုက် အောင်မြင်ခကြောင်း ရခိုင် သမိုင်းတိက ဆိုရေ။<ref>ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပထမတွဲ)(စာ ၉၃-၉၆)(စာ ၁၂၂-၁၃၅).</ref> ထိုအ ကြောင်းကို အဒူမင်းညိုဧ့ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၆) မာ 'မာရယုလျှင်၊ ဘဖြူမြိုထီး၊ သင်းကြီးအောင်လာ၊ စွားချာဒေဝီ၊ သမီးဘီနန့် နိူင်းမှီတကွ' ဆိုပနာ စပ် ဆိုထားရေ ရခိုင်မဟာမုနိဘုရားသမိုင်းစာအုပ်မာ 'မာရယုစွာ စွမ်း ရည်သတ္တိနန့် ပြည့်စုံစွာဖြစ်ပနာ မြိုလူမျိုးဂေါင်းဆောင်ရယောင်လာဧ့ သမီးနန့်လက် ထပ်စွာ' ဟုဖော်ပြထားရေ ။<ref>History of Burma ,1883,pg,43,45<br /></ref>ဒေ အဖြစ်အပျက်ကို နှောင်း ပိုင်းသုတေသီရို့က ခရစ်နှစ်အဖြစ် နန်းစဉ် နန်းဆက် သမိုင်းပြုပနာ ဖော်ပြရာ ဘီစီ-၃၃၂၅ စွာ မာရယုဧ့ နန်းတက်နှစ်ပင်ဖြစ်တေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင် သမိုင်းဦး ကာလကပင် ရခိုင် ပြည်နယ်မာ "မြို"တိုင်းရင်းသားရို့ဟိနန့်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယေဘုယျ မှတ်ချက် ယူနှိုင်ရေ။ မြိုရို့စွာ ရခိုင်နန့်အတူ တကွ နီထိုင်လာခကတ်ရာ ဝေသာလီခေတ်ကုန်ခါနီးမာ မြို လူမျိုးသုံး ဦးဘုရင် ဖြစ်လှာ ခရေ သမိုင်းကြောင်းစွာ ရခိုင်ရာဇဝင်မာ ထင်ရှားခပါ သည။ ဝေသာလီကျောက် လှဂခေတ်မာ စူဠစန္ဒားမင်းနတ်ရွာစံပြီးကေ မင်းဆက်ပြတ်ခရေ စန္ဒာဒေဝီမိဘုရားစွာ ဘုရင်ကြီးမာ ခဲ့အတိုင်း ကိုယ့်လက်စွပ်ဖြင့်တန်သူကို ရှာဖွီခရေ မတွိရလို့ချောင်းဖျား၊မြောင်းဖျား၊တောတောင်အဝှမ်းရှာ ဖွေစီရေ။ ယင်းခါအဆင်း၊ခွန်အား၊စွမ်းအနိန်နန့်ပြည့်စုံရေမြိုလူမျိုးသုံးဦးဖြစ်ရေ အမြတူ၊ အမြကူ၊ပဲဖြူ ရို့နန့် လက်စွပ်တန်စွာဖြစ်ပနာဝေသာလီမြိ့တော်သို့ခေါ်ယူခရေ။ <ref>Mro-cha''-A hub for Mru Indigenous people promoting the'' Mru ''Retaning their Ethnicity,pg,24''</ref>ယင်း နောက်အစ်ကိုကြီး အမြကူကို အိမ်ရှိအရာအပ်နှင်းကာ သားဖြစ်သူရာဖြူကို မြောက်ဦးမြို့အားစားစီရေ။ ထိုအကြောင်းကို ရခိုင်မင်း သမီး ဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာ 'မြိုမာ ထင်ရှား၊ သင်းကြီးသားလျှင်၊ ရည်သွားလုံးရပ်၊ စည်းကြပ်ကျစ်ကြော၊ ချောမောဆင်းရောင်၊ ညီနောင်သားဘ သုံးယောက်ရပြီးကေ၊ အစတည်တုံ၊ အမြတူနန့်၊ တူစုံသားမောင်၊ထီးနန်းဆောင်ပနာ နောင်တလစ်မှု၊ ကားရေဖြူနန့်၊ ရိပ်ဖြူဆောင်းချုပ်၊ ပြည်ရွာအုပ်ဗျာယ်' ဟုမှတ်တမ်းတင်ခရေ။[၆] ပဲဖြူမင်း မြောက်ဦးမြို့တည်ပြီးကေနေစဉ် မြောက်ဘက်မှ မွန်ဂိုလီယံများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လို့ပျက်စီးရေကို 'တုံလှုပ်မစွမ်း၊ ခဲ့ယိုယွင်းမာ ရှမ်းလူးဘုန်းရှင်၊ သိုခင်ဘွားကြီး၊ တောင်ရိုးစီးပနာဖျက်ဆီးလေရေ၊ ရို့ရွာတခေါက်၊ မင်းမဲ့တိမ်စွာ' ဆိုပနာ ရခိုင် မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)မာပင်ဖော်ပြထားရေ။ ရခိုင်ဘုရင်ကောလိယမင်း၏သားတော်ဿရာဇာလက်ထက်မာပျောက်ဆုံးနိန်ရေ မဟာ မြတ်မုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးအား အမတ်ကြီးလကျၤာကို ဆုလာဘ်ပီးလို့ ရှာဖွီစီရေ။ နောက်ဆုံးမှာချောင်းဖျား၊ မြောင်းဖျား၊ တောနားတောင်နားမာ နီထိုင်စားသောက်ကတ်ရေ မြိုလူမျိုးရ ဟောင်လာနန့် အပေါင်လာညီအစ်ကို နှစ်ဦးဧ့ အကူအညီ လမ်း ညွန်မှုဖြင့် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမြတ်မုနိ]] ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ချောင်းဖျားငယ်တခုမာ လည်တော်တိုင် မြေဖုံးပနာ တွိရရေ ဟုဆိုရေ။<ref>ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပဌတွဲ)၊၁၃၁၆-ခုနှစ်၊စာမျက်နှာ-၁၃၁။</ref> ယင်းအကြောင်းကို ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၉)မာ 'ကောလိယမင်း၊ အ ရင်းသည်းခြာ၊ ဿရာလျှင်၊ မဟာမုနိ၊ ဟိရေအကြောင်း၊ ပေါင်လောင်မြို့ထီး၊ သင်းကြီးညွန်ပြ'ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ သို့အတွက်နန့် ရခိုင်သမိုင်းတိ၏ အဆိုအရ တတဖဲ့ချေဖြင့် ရခိုင်ဒေသကို ရောက် ဟိခမည် ဖြစ်ရေ "မြို"တိုင်းရင်းသားတိစွာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း ကစ္ဆပနဒီ နန့် လေးမြို့မြစ် ဝှမ်းသို့ တသုတ် ပြီးတသုတ် အခြီချခကြောင်း တွိဟိရရေ။ ထိုကစ္စပနဒီနန့်လေးမြို့မြစ်ဝှမ်းသို့ အခြီချလှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ ဧပိုင်ဆိုရေ BC-၃၃၀၀ ကျော်က ယင်းမြိုလူမျိုးတိစွာ အိန္ဒိယတောင် တန်းအရပ်ဒေသနန့်တရုတ်ပြည် ယူနန်အရပ်ဒေသမာနီထိုင်ခလေဧ့။ ထိုအရပ်ဒေသမှ တဆင့် ကစ္စပနဒီ (မြိုဘာသာခေါ်ယာမ်မာစေ) လေးမြို့မြစ် နန့်ကုလားတန်မြစ် ဝှမ်းပီချောင်း၊ ဖန်ချောင်း အရပ်ဒေသမာအခြီချ လာရာထိုအရပ်မာပင်ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတိနန့် ရင်းနှီးစွာနီထိုင်ရင်း ရခိုင် မင်းဆက်သုံးဆက်မျှ အုပ်စိုးခကတ်တေ။" ၁၉၄၃၊ စစ်အတွင်းကမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဆင်းလှား မြို့မာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီခရေ မြန်မာနိုင်ငံလက်စွဲစာအုပ်မာ ချင်းအမျိုးအနွယ်ဝင် 'မြို'တိုင်းရင်းသားရို့ မြန်မာပြည်တွင်းကို ဝင်ရောက်လှာပုံနန့်ပတ်သက်ပနာ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြခပရေ။ တိဗက်-မြန်မာ မျိုးနွယ်အုပ်စုစွာ သုံးစုခွဲပြီးကေ လမ်းကြောင်းဖြင့်တောင်ဘက်ကို ဆင်းလှာခရေ ဧရာဝတီ မြစ်ဖျား ခံရာ အရပ်ဒေသတိကဖြတ်ကျော်ခကတ်တေ။ ထိုနီရာမှချင်းအမျိုးသား ရို့စွာ အနောက်ဘက် တောင်တန်းတိသို့ တက်ခကတ်လီရေ။ ဆင်းသက်လာရေသုံးစု အနက်အများစုမာ မြန်မာနန့် ရှီး မြန်မာများပါဝင်ရေ။ တောင်ဘက်ကိုဆက်ပြီးကေ ဆင်းသက်လာပြီး လမ်း တလျှောက်မာ တချို့က နိန်ရာတကျစွဲမြဲနီထိုင်ရစ်ကတ်ရာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းနိန် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်လားကတ်တေ။ ရခိုင် ရိုးမတောင်တန်းများမာ နီကတ်ရေ ချင်း၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ တောင်သား၊ ခမီးရို့စွာလည်း တိဗက်မြန်မာအုပ်စုဝင်များဖြစ်ကတ်တေ။ ချင်း၊ ကချင်နန့် မျိုးနွယ်ချင်းဆက်စပ်ရေ နာဂရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက် တောင်တန်းများ၊ ဟူးကောင်းတောင်ကြားနန့် ချင်းတွင်းမြစ်အနောက်ဘက်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေလို့ရီးသားထားရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းတိဖြစ်ကတ်ရေ ရခိုင်မဟာရာ ဇဝင်တော်ကြီး ဓညဝတီရာဇဝင်သစ် မာရယုနန့် ဗေဒါရှင်းတမ်း စရေကျမ်းကန်များမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊အချို့စာအုပ်စာပီများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြိုလူမျိုးကို ရီးသားကတ်ရာမာ[[မြိုဆိုရေဝေါဟာရ]] အပြင် မြိုဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မြုန်"ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် "မြို့"ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် မှုကွဲစာလုံးပေါင်းဖြင့်ရီးသားထားရေ။ မြို၊ မြုန်၊ မြုမ်၊ မြူ၊ မြို့ဆိုရေ အရီးအသားစွာ "မြို"လူမျိုးတမျိုးကိုပင်ရီးသားထားဟုမှတ်ယူနှိုင်ရေ။ အိန္ဒိယလူမျိုးတိက မြိုလူမျိုးတိကို "မြုံဂျာ"ဟုခေါ်ဝေါ်နိကတ်ရေ။ မှုလ "မြူ" "မရု"စကားလုံးကို ရခိုင် တိုင်းရင်းသားရို့က "မြို" ဟုခေါ်ပြီးကေ ဗမာတိုင်းရင်းသား ရို့ကမှု "မြို"ကို "မျို"အသံထွက်ရေ။<ref>Morternal Morbidity and Mortality among Indigenous People in Bangladesh: A study of the Mru Community, pg,18,32<br /></ref> မြို လူမျိုးကို တခြားတိုင်းသားတိက သူ့လျာသံနန့်ဇာပိုင်ပင်ခေါ်စေကာမှု ကိုယ့်ကိုယ်ကို "မြူ""မရု"ဟု ဒေနိန့်ထိခေါ်ဝေါ် ကတ်တေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိမာ မှုလ "မြူ"နာမည် <ref>A Politics of Nudity: Photographs of the‘Naked Mru’ of BangladeshWILLEM VAN SCHENDEL<nowiki/>https://pure.uva.nl/ws/files/3501618/153275_201292.pdf</ref>ဟိရေပိုင် ရခိုင်လူမျိုး၊ [[အောက်သား]] စရေ တိုင်းရင်းရို့မာလည်း"Burma ဘာမာ"ဟုတွိရပြီး၊ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့မာလေ့သော့"Arakan အာရကန်"ဟုတွိရရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် "မြူ"ဆိုပနာအပြင် "မြိုစာ Mro-cha"ဆိုပနာ၊ မရိုစာ Mo-roo-sa ဆိုပနာလည်းခေါ်ပါရေ။ <ref>Francis Buchanan in Southeast Bengal (1798) ,P.65.</ref>"မြူ"အသုံးနုန်း စွာ အများဆိုင် 'နာမ်'ကိုလေ့သုံးပါရေ"မြိုစာ"အသုံးနုန်းစွာကိုယ့်ကိုယ် တက်စားပြုပါရေ။ ယင်းချင့်အပြင် "မရိုစာ Mro-cha"ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ "မရုစာ Mru- chaဆိုပနာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်ခေါ်ဆို ရေ။ [[လူသား|လူ]]၊ [[လူသား]]ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနန့် ဘာသာစကား == မြိုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိစွာ အယင် အယင် ကဆိုကေ နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ ဘုရား (သုံး)ပါး ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကြောင်း THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOL. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon, စာမျက်နှာ -၄၂၅ မာ ဧပိုင် ဖော်ပြရေ "They have Three gods , Too-ra-ee, the the father, Tsoon-toon, the nat of the hills and Oo-rengs, the nat of the streams" by (Sir, Arthur Phayre)" ယင်းရို့မာ ဘုရား သုံးပါး ဟိရေ ထူရိုင်းဘုရား -Too-ra-ee , ဆုန်တောမ်း နတ်-Tsoon-toon,နန့် အော်နှာမ့်နတ် - Oo-rengs ဆိုပနာ ဖော်ပြထားရေ။ မြိုရို့ ဘာသာစကားဖြင့် စက်ြာဝဠာ တခုလုံးကို အုပ်စိုးရေ ဘုရား ကို "ထူရိုင်း"(သို့)"ထိုရိုင်း" ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ တောင် စောင့်နတ် ကို ကား " "ဆုန်တောင်မ့်" (သို့) "ဆုန်နှာမ့်" ဟုခေါ်ပနာ ချောင်းစောင့်နတ် ကိုမူ "အော်နှာမ့်" ဟုခေါ်ဆိုရေ။ "ထူရိုင်း "ဘုရားစွာ ဘုရားတိုင်းရို့ထက် ကြီးမားစွာ အာကာဘုံမာ နိန်ရေဟု ယုံ ကြည်ကတ်တေ။ "ဆုန်တောမ်း" (သို့) "ဆုန်နှာမ့်" နတ်ဘုရားစွာ ကုန်းမြီကို အုပ်စိုးလို့ ကုန်းမြီဟိသမျှအရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ရေ။ "အော်နှာမ့်" နတ် ဘုရားစွာ [[မြစ်]]၊ချောင်း၊ [[အင်း(အိုင်)|အင်းအိုင်]]၊ ပင်လယ်သမုတ္တရာ ရို့ကို အုပ်စိုးလို့ ရေဟိရေ အရပ်ရပ်မာ ဟိရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။ နောက်ထပ် ၁-၁၁-၁၉၇၀-ခုနှစ် ထုတ် ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅) မာပါဟိရေ ဆောင်းပါး မာလည်း မြိုရို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအကြောင်းကို " လောကတခုလုံးမာ ဟိရေ စုန်းနတ်တိကို အုပ်ချုပ်ရေ "ထိုရိုင်း" နာမည်ဟိနတ်မင်းကြီးစွာ အာကာဘုံမာနိန်ရေ" ဆိုပနာဖော်ပြထားရေ။ ပြီးကေ မှ ဗုဒ္ဒဘာသာ ​ထွန်းကားလားလာယား ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်လာကတ်တေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် မှ မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဘာသာ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု ကို လေ့ လာကြည့်သော် [[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]] [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]] [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] [[မြိုကရာမာ ဘာသာ]] [[ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ|ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ-]] စသည်ရို့ကို နီရာဒေသ အပေါ် မှုတည်ပြီး ကိုးကွယ် ယုံကြည်ပါရေ။ ဗုဒ္ဒဘာသာ သာသနာ ရောက်ရေဒေသမာ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကတ်တေ။ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သာသနာထိုးဖောက်ရေဒေသမာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ကရာမာ ဘာသာ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်မာ ကရာမာ ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ် ဒေသမာ နေ ထိုင်သူတိစွာ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကို ကိုး ကွယ် ယုံကြည်ကတ်တေ။ ဇာဘာသာ ရပ်မှမရာက်ရေတောတောင် အရပ်ဒေသ မာကား စုန်း၊နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကတ်တေ။ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ကိုး ကွယ် ယုံ ကြည် သူတိစွာ အိန္ဒိယ အရပ်ဒေသ မာနီထိုင်သူတိဖြစ်တေ။ လောကတခုလုံးမာဟိရေ စုန်း၊နတ်များ ကို အုပ်ချုပ်ရေ "ထိုရိုင်း"နာမည်ဟိ နတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ အာကာ ဘုံမာ နိန်ရေ။ ယင်းနတ်မင်းကြီး (ဘုရား)စွာ ယင်းရို့အား ကောင်းကျိုး၊ဆိုးကျိုးကို ပီးစွန်းနှိုင်ရေဆိုပနာ ယုံကြည်ကတ်တေ။<ref>ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)</ref> [[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား]]ရို့မာ နီရာ ဒေသ နန့် လိုက်ပြီးကေ ဘာသာ စကား အ နည်းငယ် ကွဲပြားမှု ဟိပြီးး ယင်းကို (၆)အုပ်စု အနိန်နန့် ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ ရိုင်းမာ၊ နောက်ဆာ၊ဒိုမ်ရောင်၊ နောက်ကော့၊ ဆုန်မာနန့် တင်ဆာ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ မျိုးနွယ်စုကြားမာ နောက်ဆာစကား စွာ တင်ဆာ စကားနန့်အများဆုံးတူညီရေ အပြော များဆုံး ဖြစ်တေ။ မြို ရို့မာ ကြာမာကိုယ်ပိုင်စာပီ ဟိရေ။ လာတင်အက္ခရာနန့်ဆင်တူစွာ ရေ။ မြိုလူမျိုး ရို့၏ ဘာသာစကားနန့် ရိုးရာ ဓလိ့ရို့စွာ တောင်ပိုင်း ချင်း တိနန့် ပိုပြီးကေ တူညီမှုများရေ။ == မြိုလူမျိုးရို့ဘာသာစကားဆက်နွယ်မှု == ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ LSDO အသင်းမှ ဘာသာဗေဒစစ်တမ်းအဖြစ် စကားလုံးတိအားကောက်ယူကာ နှိုင်းနိူင်းခြင်းကိုပြုလုပ်ခလေ ရေ။ ယင်းချင့်အပြင်မြိုဘာသာစကားအထဲမှ ဒေသိယဘာသာစကား(၆) မျိုး လောက်ကိုလိ့လာကာ အရာချင်းဘာသာစကားတိ နန့်နှိုင်းနိူင်းလိ့လာခြင်းအားပြုလုပ်ဗလင်ရေ။ မြိုဧ့ဘာသာဗေဒကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 mro ဖြစ်လီရေ။ ပညာသျှင်တိက Mo-roo- sa စကား ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်<ref>Francis Buchanan in Southeast Bengal,1798 . Edited by Willem Van Schendel, 1992. p.65,67..</ref>၊Mro စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊Mru စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်<ref>Ethnology of India .,R.G.Latham, 1997, P,88..</ref>G.H.Luce,1986-Phases of Pre-Pagan Burma Languages and History( Volume.II)မာ Mru Words မြိုဘာသာစကားဝေါဟာရ ၊Toung Mru စကားဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အရီးအသားခြားနားစွာ ဖော်ပြကတ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ LDSO မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ Mrusa (Buthidaung), Mrusa (Ponnagyun), Mrusa(Maungdaw), Mrusa(Dowpreng-bgldsh-Tauk Para), Mrusa (Sungma-bgldsh-Tuktong Para), Mrusa (Anok-bgldsh-Noa Para) ဟု ကောက်ခံခြင်းပြုကတ်လီရေ။ ထိုဒေသိယ ဘာသာစကားတိ အကြားမာ တူညီ/ကွဲခြားမှု ၈၁%-၉၅% အကြားဟိရေဆိုလီရေ။ မြိုနန့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်ဟိ Anu(Tuikinalong), [[ေခါင်ဇိုချင်း|ခေါင်ဇိုချင်း]]Hkongso (Lakinwa) ISO 639-3 anl ရို့အကြားမာ ၆၄%-၇၃% အထဲတူညီလီရေ။ ဒေနိ ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ချင်းပြည်နယ် အထဲဟိ ခမီအုပ်စုဝင်ဘာသာ စကား (ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိက Ethnologue Language of the World မှတ်တမ်း အရ Mro-Khimi ဟုမှတ်တမ်း တင်ထားပြီးသား ဘာသာစကားကုတ်နံပါတ်မာ ISO 639-3 cmr ဖြစ်တေ)များဖြစ်ရေ (Areong, Wakung,Likhy,Xena, Xangtau, Rengsa, Khenlak, Sangtha) ဒေသိယ ဘာသာစကားတိနန့် ၁၃% တူညီမှုဟိရေ။ဒေ Mro-Khami စွာ ခမီ၊ခူမီး အုပ်စုဝင်တိအဖြစ် ပညာသျှင်တိက ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ရေ။ မြို,မြူ လူမျိုး ဘာသာစကား၊ ခူမီး (ISO 639-3 cnk) ရို့နန့် ၂၂%-၄၂% အထိတူညီပြန်ရေ။ လက်၊ အိမ်၊ဆင်၊ ရေ၊ လေ၊လေး၊ခေါင်း၊ ကျောက် စရေ ဝေါဟာရ စကားလုံး စွာ ချင်း၊ မြို၊ ခမွီး( ခမီ၊ ခူမီး)၊ သက် ရို့ ဘာသာ စကား ဆင်တူကြောင့် (Dr.E. Forchhammer, 1882) သူ၏ မှတ်တမ်း Notes on the Languages and Dialects spoken in British Burma ,PP,9 မာဖော်ပြထားရေ။ <ref>Notes on the Early History ,The Geography,The Languages & Dialects, The Brahman & Sanskrit Literature, of British Burma, ( Em.Forchhammer,Ph.D,1883-85).</ref>အရာချင်း မျိုးနွယ်တိနန့်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက်ချင်း အနွယ်ဝင်များအကြားကိုယ်ထွတ်မာ မြောက်ပိုင်းနန့်အလယ်ပိုင်းချင်းမျိုးနွယ်စုတိထက် ဘာသာစကား ကွာခြားချက်ရာခိုင်နှုန်း မြင့်မားရေ။ (Chin Dialects Lexical Result, 2011,LSDO) အသုံးအနှုန်းတိမာ LSDO ဧ့အရီးအသားကိုရာတိုက်ရိုက် ဖော်ပြပါရေ။ == မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း == မြိုလူမျိုးရို့မာ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း(၁၀၀)ကျော်လောက်ဟိရေဆိုပနာ အဆိုဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း (၅၇) မျိုးလှောက်သာ ရှာဖွီတွိဟိရကတ်ေား၊ ယင်းအထဲမာလည်း အမှန်အကန် အား ဖြင့်ဟိနိန်ရေ မြိုမျိုးကွဲထွက်ဖို့ (၃၀) ဖြစ်ကြောင်းအဆိုဟိကတ်တေ ဟု ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် (စာမျက်နှာ-၃၅) မာဖော်ပြထားရေ။ ၁၈၇၉-ခုနှစ်က British Burma Gazetteer စာအုပ် (စာမျက်နှာ-၄၂၅ ) မာ Fifteen clans of Mro named -မြို မျိုးကွဲပေါင်း (၁၅) မျိုးတွိဟိကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref>British Burma Gazetteer Vol.ll in 1879 , P. 425</ref> ဒေစာအုပ်မာဖော် ပြချက်စွာ ခမီ သို့မဟုတ် ခူမီး ရို့မျိုးကွဲတိနန့် မားဖော်ပြခြင်းဖြစ်နှိုင်ပါစွာ အကြောင်းမာ ပါမော က္ခ‌ဒေါက်တာ Lorenz.G. Loffler ဧ့ သုတေသနပြု စာအုပ်ကြီးဖြစ်ရေ " Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based on filed research in the Southern Chittagong Hill tracts.<ref>L.G. Loffler. 2012.Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based on filed research in the Southern Chittagong Hill tracts.</ref> မာ မြိုလူမျိုးကွဲပေါင်း ၁၀၀ ကျော် အထိဖော်ပြထားကြောင်းဖြစ်ပါရေ။ စာအုပ် စာပီများမာ ဖော်ပြရီးသားချက်တိစွာ သုတေသနပြုသူတိ၊ သမိုင်းဆရာရို့က လက်လှမ်းမီ စွာအထိသာ ရီးသားပြုစုကတ်တေကြောင့် အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါလာ ခြင်းဖြစ်လိမေ။ ကိုယ့် ကိုယ်မာပင် ဂုထိတိုင်စိသားကိုက် ဖော်ပြဖို့မလွယ်ကူပါ၊၊ မြိုလူမျိုးစွာ လူဦး‌ရီနည်းသလောက် မျိုးကွဲများပြားရေ။ ဂုချိန်ခါ ကိုယ့်လက်လှမ်းမီသမျှလိ့လာရာမာ မြိုမျိုးကွဲများ (၈၃) မျိုးကိုရာ ရှာဖွီလိ့လာ တွိဟိရေ။ ယင်းရို့မာ-၁။ ပလောင်ဒို ၂။ တင်မ်တူ ၃။ ဆွေ၄။ ဆာမ်လာမ်၅။ ပြန့်စာ ၆။ ဆင်ကာလ်စာ ၇။ ဘွေမာ ၈။ သရိကလောင် ၉။ ခွာ ၁၀။ အာလှာမ် ၁၁။ ဒန် ၁၂။ ကုံမ့်စာ ၁၃။ ဒိန်တင့် ၁၄။ ဘွေတိန် ၁၅။ မာလှာမ်မာ ၁၆။ နိုနှာမ် ၁၇။ နိုလှာမ် ၁၈။ ကုမ့်စာ ၁၉။ ပေးနှာမ့် ၂၀။ ပြန်မ်ဆင် ၂၁။ ခိုင်စာ ၂၂။ ဆင်ရိုးစာ ၂၃။ ကြောင်ဝေ့စာ ၂၄။ ပေါင့်စာ ၂၅။ ငါ့မာ ၂၆ ။ ဟန်းလာ့ ၂၇။ ယောမ့်၏ ၂၈။ ပက်တိယာ ၂၉။ ဆင်ပြော့စာ ၃၀။ လန်းပြွေစာ ၃၁။ ရွေ့စာ ၃၂။ မရာစာ ၃၃။ ဖလောင် ၃၄။ တာမ်ဆင် ၃၅။ ရဟစာ့ ၃၆။ တိန်မ်ကမ် ၃၇။ မင့်စာနှာမ် ၃၈။ နာမ့်သဟိန်း ၃၉။ နာမ့်ဆစာ ၄၀ ။ ဟွာမာ ၄၁။ ပုလ်စာမ့် ၄၂။ ရုံမ်ထူတင့် ၄၃။ ပေါင်မိတင့် ၄၄။ မေ့မတင့် ၄၅။ ရန့်လိပ်ဖ်စာ ၄၆။ ခုံမ်စာ ၄၇။ ရန်မိတ်စာ ၄၈။ လင့်စားတင့် ၄၉။ တောင်န် တင့် ၅၀။ ယာမ့်မာတင့် သို့မဟုတ် ယာမ်မာဆောင်အိုင်မ်းတင့် ၅၁။ တာမ်ဆာ ၅၂။ ရိုမ်စာ ၅၃။လိင်မ် ကန့်စာ ၅၄။ ရပေါစာ ၅၅။ ရုံမ်ထူ ၅၆။ ငါ့ရွာ့ ၅၇။ နာမ့်ဖန်ဒန် ၅၈။ အွေထနိ့ဒန် ၅၉။ စတုဒန် ၆၀။ ရောင့်ဒိမ့် ၆၁။ ဒက်ဒိမ့် ၆၂။ နှာမ်ဒေါင့်မ် ၆၃။ ပလက်ဆင် ၆၄။ ဝင့်ကို ၆၅။ ဒန်ပရာမ့်နှာမ့် ၆၆။ ကွိုင်စင့်မ် ၆၇။ ရန်စာ ၆၈။ အောမ်စာမ့် ၆၉။ ဆာရမ်စာ ၇၀။ စတု ၇၁။ တိန်စာ ၇၂။ ရန်တိန်စာ ၇၃။ နှာမ်ဒင်စာ ၇၄။ ပက်ဆရွမာ ၇၅။ ကြောင်ထော်စာ ၇၆။ တိန်မာ ၇၇။ မရာမ် ၇၈။ ပေါင်မိ ၇၉။ တောင်ဝ ၈၀။ စီတုန့်မာ ၈၁။ ရန့်ဖာလ်စာ ၈၂။ ထက်ကြောင်စာ ၈၃။ ကွီဆန့်စာ ရို့ ကို လက်တလောလိ့လာတွိဟိထားပါရေ။ {| class="wikitable" |+မြိုကရာမာစာပီအက္ခရာ | မြိုအက္ခရာ | မြိုရောမအက္ခရာ | မြန်မာအက္ခရာ |𖩡 |𖩐𖩍𖩖𖩒𖩝𖩁 𖩅𖩖𖩑𖩁 |1 |Pawng down |၁ |ပလောင်ဒို |- |𖩢 |𖩀𖩆𖩎 𖩀𖩑 |2 |Tamtu |၂ |တာမ်တူ |- !𖩣 !𖩔𖩑𖩊 !3 !Sui !၃ !ဆွေ |- !𖩤 !𖩔𖩆𖩎 𖩍𖩘𖩎 !4 !Sam Lem !၄ !ဆာမ်လာမ် |- !𖩥 !𖩐𖩓𖩘𖩏 𖩋𖩖 !5 !Pren cha !၅ !ပြန့်စာ |- !𖩦 !𖩔𖩆𖩁 𖩌𖩆𖩓 𖩋𖩖 !6 !Sankar cha !၆ !ဆင်ကာလ်စာ |- !𖩧 !𖩄𖩒𖩊 𖩎𖩆 !7 !Bawi ma !၇ !ဘွေမာ |- !𖩨 !𖩉𖩘𖩓 𖩌𖩍𖩒𖩁 !8 !Helklawng !၈ !ဟြိကလောင် |- !𖩩 !𖩈𖩒𖩗 !9 !Khuai !၉ !ကွဇ် |- |𖩡𖩠 |𖩆 𖩒𖩆𖩗 |10 |Alaou |၁၀ |အလှာမ် |- |𖩡𖩡 |𖩅𖩆𖩁 |11 |Den |၁၁ |ဒန် |- |𖩡𖩢 |𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖 |12 |Küm cha |၁၂ |ခုမ်စာ |- |𖩡𖩣 |𖩅𖩊𖩁 𖩀𖩆𖩁 |13 |Ding tang |၁၃ |ဒိန်တင့် |- |𖩡𖩤 |𖩄𖩒𖩊 𖩀𖩊𖩁 |14 |Bawi tin |၁၄ |ဘွေတိန် |- |𖩡𖩥 |𖩎𖩒𖩆𖩗 𖩎𖩆 |15 |Ma laua ma |၁၅ |မလှာမ်မာ |- |𖩢𖩦 |𖩏𖩑𖩁 𖩏𖩆𖩗 |16 |Nowng nau |၁၆ |နို့နှာမ်း |- |𖩢𖩧 |𖩏𖩖𖩁 𖩍𖩆𖩊 |17 |Nowng lai |၁၇ |နို့လှာမ် |- |𖩢𖩨 |𖩌𖩑𖩎 𖩋𖩖 |18 |Kumcha |၁၈ |ကုမ့်စာ |- |𖩡𖩩 |𖩐𖩘 𖩏𖩆𖩗 |19 |Pe nau |၁၉ |ပေ့နှာမ့် |- |𖩢𖩠 |𖩐𖩓𖩘𖩎 𖩔𖩆𖩁 |20 |Phren sang |၂၀ |ပြန်မ်ဆင် |- |𖩢𖩡 |𖩈𖩘𖩁 𖩋𖩖 |21 |Khin cha |၂၁ |ခိုင်စာ |- |𖩢𖩢 |𖩔𖩆𖩁 𖩓𖩑𖩖 𖩋𖩖 |22 |Sang rü cha |၂၂ |ဆင်ရို့စာ |- |𖩢𖩣 |𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩗𖩖𖩊 𖩋𖩖 |23 |Krawng uai cha |၂၃ |ကြောင်ဝေ့စာ |- |𖩢𖩤 |𖩐𖩒𖩏 𖩋𖩖 |24 |Pawn cha |၂၄ |ပေါင့်စာ |- |𖩢𖩥 |𖩁𖩆 𖩎𖩖 |25 |Nga ma |၂၅ |င မာ |- |𖩢𖩦 |𖩉𖩘𖩁 𖩍𖩆 |26 |Hlen la |၂၆ |ဟန်းလာ့ |- |𖩢𖩧 |𖩂𖩝𖩎 𖩓𖩘 |27 |Jawm re |၂၇ |ယောင့်မ်ရဲ |- |𖩢𖩨 |𖩐𖩆𖩌 𖩀𖩘𖩂 |28 |Pak tai |၂၈ |ပက်တိယာ |- |𖩢𖩩 |𖩔𖩆𖩁 𖩆𖩓𖩖 𖩋𖩖 |29 |Sang phro cha |၂၉ |ဆင်ပြောစာ |- |𖩣𖩠 |𖩒𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩊 𖩋𖩖 |30 |Hleng phrui cha |၃၀ |လိုင်းပြွေစာ |- |𖩣𖩡 |𖩓𖩑𖩊 𖩋𖩖 |31 |Rui cha |၃၁ |ရွေ့စာ |- |𖩣𖩢 |𖩎𖩓𖩆𖩏 𖩋𖩖 |32 |Mara cha |၃၂ |မရာစာ |- |𖩣𖩣 |𖩇𖩖 𖩍𖩒𖩁 |33 |Pha lawng |၃၃ |ဖလောင် |- |𖩣𖩤 |𖩀𖩒𖩊 𖩔𖩆𖩁 |34 |Tai sang |၃၄ |တာမ်ဆင် |- |𖩣𖩥 |𖩓𖩆 𖩉𖩆 𖩋𖩖 |35 |Ra ha cha |၃၅ |ရဟစာ |- |𖩣𖩦 |𖩀𖩊𖩁 𖩌𖩘𖩁 |36 |Tim khen |၃၆ |တိမ်ကန် |- |𖩣𖩧 |𖩎𖩆𖩁 𖩋𖩖 𖩏𖩆𖩗 |37 |Mang cha nau |၃၇ |မင့်စာနှာမ် |- |𖩣𖩨 |𖩏𖩆𖩎 𖩀𖩆 𖩔𖩊𖩁 |38 |Nam ta sheng |၃၈ |နန့်မ်သဟိန့် |- |𖩣𖩩 |𖩏𖩆𖩎 𖩔𖩆 𖩋𖩆 |39 |Nam sa cha |၃၉ |နန့်မ်ဆစာ |- |𖩤𖩠 |𖩉𖩒𖩗 𖩎𖩆 |40 |Hua ma |၄၀ |ဟွာမာ |- |𖩤𖩡 |𖩐𖩑𖩓 𖩋𖩘𖩏 |41 |Pur chan |၄၁ |ပုလ်စာမ့် |- |𖩤𖩢 |𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 𖩀𖩆𖩁 |42 |Rüm thu tang |၄၂ |ရုံမ်ထူတင့် |- |𖩤𖩣 |𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊 𖩀𖩆𖩁 |43 |Phawn mi tang |၄၃ |ပေါင်မိတင့် |- |𖩤𖩤 |𖩎𖩘 𖩎𖩆 𖩀𖩆𖩁 |44 |May ma tang |၄၄ |မေ့မာတင့် |- |𖩤𖩥 |𖩓𖩆𖩁 𖩒𖩊𖩐 𖩋𖩖 |45 |Ren lip cha |၄၅ |ရန်လပ်ဖ်စာ |- |𖩤𖩦 |𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖 |46 |Kowm cha |၄၆ |ခင်မ်စာ |- |𖩤𖩧 |𖩓𖩘𖩁 𖩎𖩊𖩅 𖩋𖩖 |47 |Ren mit cha |၄၇ |ရန်မိတ်စာ |- |𖩤𖩨 |𖩍𖩆𖩁 𖩋𖩆 𖩀𖩆𖩁 |48 |Lang chah tang |၄၈ |လင်းစားတင့် |- |𖩤𖩩 |𖩀𖩒𖩏 𖩀𖩆𖩁 |49 |Tawn tang |၄၉ |တောင်မ်တင့် |- |𖩥𖩠 |𖩂𖩆𖩎 𖩎𖩖 𖩀𖩆𖩁 |50 |Yam ma tang |၅၀ |ယာမ့်မာတင့် |- |𖩥𖩡 |𖩀𖩆𖩎 𖩔𖩆 |51 |Tam sa |၅၁ |တာမ်ဆာ |- |𖩥𖩢 |𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖 |52 |Rown cha |၅၂ |ရိုမ့်စာ |- |𖩥𖩣 |𖩒𖩊𖩎 𖩌𖩘𖩏 𖩋𖩖 |53 |Lim ken cha |၅၃ |လိမ်ကန့်စာ |- |𖩥𖩤 |𖩓𖩆 𖩐𖩒 𖩋𖩖 |54 |Ra paw cha |၅၄ |ရပေါစာ |- |𖩥𖩥 |𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 |55 |Rüm thu |၅၅ |ရုံမ့်ထူ |- |𖩥𖩦 |𖩁𖩆 𖩓𖩆𖩗 |56 |Nga rua |၅၆ |ငရွာ |- |𖩥𖩧 |𖩏𖩆𖩎 𖩇𖩘𖩏 𖩅𖩘𖩁 |57 |Nam fan den |၅၇ |နန့်မ်ဖန်ဒန် |- |𖩥𖩨 |𖩑𖩊 𖩕𖩝𖩏 𖩅𖩘𖩁 |58 |Uih tawn den |၅၈ |အွေထွန်းဒန် |- |𖩥𖩩 |𖩔𖩆 𖩀𖩑 𖩅𖩘𖩁 |59 |Stu den |၅၉ |စတုဒန် |- |𖩦𖩠 |𖩓𖩝𖩁 𖩅𖩊𖩎 |60 |Rawng dim |၆၀ |‌ရောင့်ဒိမ် |- |𖩦𖩡 |𖩅𖩆𖩌 𖩅𖩊𖩎 |61 |Dak dim |၆၁ |ဒက်ဒိမ် |- |𖩦𖩢 |𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁 |62 |Nam down |၆၂ |နန့်မ်ဒေါင် |- |𖩦𖩣 |𖩐𖩒𖩆𖩌 𖩔𖩆𖩁 |63 |Plap sang |၆၃ |ပလက်ဆင် |- |𖩦𖩤 |𖩗𖩆𖩁 𖩌𖩖 |64 |Win kaw |၆၄ |ဝင့်ကို |- |𖩦𖩥 |𖩅𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩆𖩎 𖩏𖩆𖩗 |65 |Den pram nau |၆၅ |ဒန်ပရာမ့်နန့်မ် |- |𖩦𖩦 |𖩌𖩜 𖩋𖩘𖩏 |66 |Kuai chen |၆၆ |ကွာမ်စင့် |- |𖩦𖩧 |𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖 |67 |Rown cha |၆၇ |ရိုမ်စာ |- |𖩦𖩨 |𖩒𖩎 𖩋𖩘𖩎 |68 |Om chem |၆၈ |အောမ်စာမ့် |- |𖩦𖩩 |𖩔𖩓𖩘𖩁 𖩋𖩖 |69 |Saren cha |၆၉ |ဆာရမ်စာ |- |𖩧𖩠 |𖩔𖩆 𖩀𖩑 |70 |Stu |၇၀ |စတု |- |𖩧𖩡 |𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖 |71 |Tin cha |၇၁ |တိန်စာ |- |𖩧𖩢 |𖩓𖩘𖩁 𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖 |72 |Ren tin cha |၇၂ |ရန်တိန်စာ |- |𖩧𖩣 |𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁 𖩋𖩖 |73 |Nam down cha |၇၃ |နှာမ်ဒင်စာ |- |𖩧𖩤 |𖩐𖩆𖩌 𖩔𖩆 𖩓𖩆𖩗 𖩎𖩖 |74 |Pak sa rawu ma |၇၄ |ပက်ဆရွမာ |- |𖩧𖩥 |𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩝 𖩋𖩖 |75 |Krawng taw cha |၇၅ |‌ကြောင်ထော်စာ |- |𖩧𖩦 |𖩀𖩊𖩁 𖩎𖩆𖩁 |76 |Theng ma |၇၆ |တိန်မာ |- |𖩧𖩧 |𖩎𖩓𖩆𖩏 |77 |Mran |၇၇ |မရာမ် |- |𖩧𖩨 |𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊 |78 |Pawng mi |၇၈ |ပေါင်မိ |- |𖩧𖩩 |𖩀𖩒𖩁 𖩗𖩆 |79 |Tawn wa |၇၉ |‌တောင်ဝ |- |𖩨𖩠 |𖩔𖩊 𖩀𖩑𖩁 𖩎𖩖 |80 |Situng ma |၈၀ |စီတုန့်မာ |- |𖩨𖩡 |𖩓𖩘𖩁 𖩇𖩖𖩓 𖩋𖩖 |81 |Reng fowr cha |၈၁ |ရန့်ဖာလ်စာ |- |𖩨𖩢 |𖩐𖩒 𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩖 |82 |Paw krawng cha |၈၂ |‌ထက်ကြောင်စာ |- |𖩨𖩣 |𖩌𖩑𖩊 𖩔𖩘𖩁 𖩋𖩖 |83 |Kui Chen cha |၈၃ |ကွီဆန့်စာ |} ဧပိုင် မျိုးကွဲများပြားစွာအလျောက် ခရီးလားရေအခါမာ ကျေးရွာတရွာ သို့ ဝင်ကေ ယင်းရွာမာ ကိုယ့်အမျိုး ဟိမဟိကို မီးမြန်းရရေ အမျိုးတူ ဟိပါက ယင်းအိမ်မာတည့်ခိုလိဟိရေ အိမ်ရှင် ရို့က လည်း ကိုယ့်အမျိုးရောက်လှာရေ ဧစွာအား ပျုငှာ စွာ ဧည်းဝတ်ပြုရရေ။ အမျိုးမဟိပါက ကျေးရွာ လူကြီးအိမ်မာ တည့်ခိုလိဟိရေ။ ချစ်စရာဓလိ့မာ ကျေးရွာတရွာမာ ရောက်လှာ ရေ ဧစွာ စွာ ကိုယ့်အမျိုး မဟုတ်ရေ်လည်း အိမ်နီးချင်း တိက ဟင်းပွဲ တပွဲ နန့် ထမင်းပုကန်တခု ဧည်းစွာတည့်ခိုရေ အိမ်ကို ပီးပို့ လေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဧစွာ အိပ်ရန် ရိုးရာခြုံထည်စောင် လည်း ပို့လေ့ဟိကတ်တေ။ == ဘာသာ သာသနာ နန့် စာပီ == မြိုလူမျိုးရို့၏ Krama-ကရာမာ ဘာသာ သာသနာ ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်း စွာ ဘင်္ဂလားဒေရ် ့စစ်တကောင်းခရိုင်၊ခမောင်းဖြူကျေးရွာမာ နီထိုင်ရေ ဦးမာန်ဆိန်း (Man Chien )ဧ့ ဇနီးဒေါ် (Arue Tun Te) စွာ တောထဲကို ထင်းခြွီလားရာ အတောင်ပံပါရေ အာကာတမန်တော်တပါးကို မြင်ခပြီး မကြာခင်အချိန်တွင်းမာ ပဋ္ဋိသန္ဓေ စွဲနိန်ရေ။ Arue Tun Te စွာ ကိုးလလွယ် ဆယ်လ မွီး ပြီး သားယောက်ျားကိုဖွားမြင်ခရေ။ ထိုသားကို Manley မန်လေ ဟုအမည်ပီးလေဧ့။ Manley Mro-မန်လေမြို စွာ ငယ်စဉ်ကပင်ပင် သူတိနန့်မတူရေ အတွိအခေါ်၊ အ မြော် အမြင်ဟိသူ တယောက်ဖြစ်စွာ ရာမက ဉာဏ်ရည် ထက်မြတ်သူ တဦးလည်းဖြစ်တေ။ မိဘနှစ်ပါးစွာ သူရို့၏ သားဖြစ်သူ "မန်လေ ကို ပညာတတ်ကတ်ီးဖြစ်ချင်ရေ ကြောင့် ဘင်္ဂလား ဒေရ့်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းပြည်နယ်၊ (Slogute or I cha school ria) နာမည်ဟိကျောင်းတော်မာ ပညာသင်ယူရန်စေလွတ်ခစွာ မန်လေ စွာဉာဏ်ပညာထက် မြတ်သူ တယောက်ဖြစ်ကေလေ့ ငိုက်ကျာ ရေ သူငယ်တယောက်ဖြစ်ရေ။ သူ၏ဆရာ/မများသင်ပီးရေ ကျောင်းစာကိုစိတ်မဝင်စားဘဲ တောထဲကို သာ နိစိုင်နိတိုင်း လားတတ်ပြီး တရက်မာ စာသင်ခန့်ထဲမာ အိပ်ပျော်နေစဉ် အိပ်မက်ထဲ မာ အာကာတမန် ဟုခေါ်ရေ Krama Mu Mang စွာ ကမ်ဘာထက်မာ မဟိရေ စာပီ တမျိုးကို မန်လေမြို အားပီးလိုက်ရေ။ အိပ်ရာမှ နိုးလာရေနန့် ထိုစာပီ ကို ရီးလီရေ။ ထို စာပီ ဧ့နာမည်မာ မြို စာပီတမျိုးဖြစ်ပြီးကေ (၃၁) လုံးဗျဉ်းအက္ခရာ ဟိပြီးကေ (၃၁) ဗျဉ်းအက္ခရာရေ လူ့ဘုံ၊ နဂါးဘုံ၊ နတ်ဘုံ၊ ဗြဟ္မာဘုံ စရေ ဘုံအဆင့်ဆင့်မှ တစ်ခုကျ ယူလာပြီးကေ ဗျဉ်းအက္ခရာ (၃၁) လုံးကို အာကာတမန်က မန်လေးမြိုအား (မြို ကရာမာ)စာပီနန့် တတူ (မြို ကရာမာဘာသာ တရား )လည်း စတင်ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ထိုစာပီ ကို ရဟိရေနန့် မန်လီရေသူ၏မူလ ဉာဏ်ရည်ထက် ပညာကြွယ်ကိုယ်တက်ရေ။ သူ၏ဆရာ ကစာတကြောင်း သင်ပီးလျှင် နှစ်ကြောင်း ပိုရရေ။ နမူနာ- သူ၏ဆရာစွာ သူ့ကိုစာမသင်ပီးခင်ကပင် ယှိ့မှာ သင်ယူရဖို့ သင်ခန်းစာတိကို ကြိုသင် သိဟိနိန်ယာဖြစ်တေ။ ယင်းပိုင်ပညာထက်မြက်ပြီး မကြုံစဖူးရေ အရာတိကို ကြုံတွိနိန်ရရေ ကျောင်းဆရာစွာ အံ့ဩ ပြီး ''မန်လေး''ကို ကျောင်းထုတ် လိုက်လီရေ။ ထိုကျောင်းကနိန်ပနာ ထွက်ပြီး မွီးရက်မြေ ကိုပြန်လာရေ။ သူ၏ဇတိမြေရပ်ဒေသကို ရောက်လှာစွာနန့် သူမွီးဖွားခရေ အိမ်နီရာမာ ဘုရားကျောင်း ဆောက်လုပ်ဖို့ မိဘ နှစ်ပါး ထံတောင်းဆိုခရေ။ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်မာ သူတိမမြင်ဖူးရေစာပီ များ၊ အတွိအခေါ်အပြောအဆိုတိနန့် ပြည့်စုံရေ''မန်လေး''ကိုလရူးဟုခေါ်ခကတ်တေ။ တရက်မာသူ၏ မိခင်ကသူ့ကိုနောက် ကျောပို့ရန်ငြင်းဆိုရာ အတိတ်ဘဝဟောင်းက သူစွာဂဏန်းဖြစ်ခဖူးရေအကြောင်းကိုဖွင့်ပြောလိုက်လီရေ။ ဧပိုင်ပင် သူစွာ ကြီးပြင်းလာယား တောနက်ကြီးထဲမာ တရားထိုင်ဗျာယ်နီလေဧ့။ ရက်၊ လ၊ ကကောင်းကြာ သူတရားထိုင်နီစဉ် ဝမ်းဆာလာရေအခါ ကျားကြီးတကောင်က ပန်းတပွင့် ကိုးလာဆက်ပိုင်က်ရေ။ ထိုပန်းပွင့်ဧ့ အမွှီးအနံ့ကြောင်း ဝမ်းမဆာတော့ပါ၊၊ ''မန်လေး'' စွာ တရားထိုင်ယင့်အချိန်ကြာမြင့်နိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ခရီး ထွက်ရန် တရား ထိုင်ရာမှ ထွက်ခွာပြီး (Spark) ဟုခေါ်ရေ ချောင်းကိုရေဖြတ်ကူးနေစဉ် အာကာတမန်တော်က သူ၏ လက် နှစ်ဖက်ကိုကိုင်ကာ ကူညီလိုက်ရေ။ ''မန်လေး'' ကိုပန်းဆက်ပိုင်က်ရေကျားကြီးကလေ့တဖက်ကိုင်းထိကူပြီးဖီးအန္တရာယ်တိကိုကာကွယ်ပီးရန်စောင့်ယှောက်လိုက်ပါခပါ။ စွာ [[ကီမိုတောင်]] ဘက်ကို ခရီးလားလိုစွာဖြစ် လို့ တော၊တောင်ကို ဖြတ်ကာ ချင်းပြည်နယ်၊ [[ပလက်ဝမြို့]]နယ် အုန်းသီးဝရွာ သို့ ရောက်ခဖူးရေဟုသိရရေ။ ယပြီးနောက် ပလက်ဝမြို့နယ် ဆမီးကျေးရွာမာနေ ထိုင်ရေ မြိုလူမျိုး Aman ဆိုသူတဦးနန့် တွိဆုံ စကားပြော ဖြစ်ခရေ။ ထို ''Aman'' အမန် ဆိုရေ လူစွာ ပုဏားကျွန်းမြို့နယ် [[အထက်မြတ်လှဲရွာ|အထက်မြတ်လှဲ]]ရွာ မာ ဒေနိ(၂၀၁၃) နှစ်ထိ အသက်ရှင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ''အမန်း'' ကို ''မန်လေး'' ကဘိသိတ်တန်ခိုး ပီးဖို့ နန့် (ကရာမာ) သာသနာပြုဆရာ လုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းရေ။ သူစွာ အရက်သီစာ စိကေချေ သောက်စားရေအတွက် သူ၏ ဆန္ဒကိုငြင်းဆိုလိုက်တေ။ ယကေလေ့သော့ မန်လေး စွာ သူပထမဆုံးတွေ့ ဆုံခရေအမန်းကို သူ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းအတွက် တောဆီး ပညာနန့် ကောင်းစားဘို့ရန် ဘိသိတ်ပီးလိုက်ရေ။ ပထမ ဆုံး နန့် နောက်ဆုံး တွိဆုံ ခရေ အမန်း ဧ့နုတ်ထွက်ဆိုချက်စွာ သူစွာ အရပ်အမြင့် ၆ ပေဟိပြီးး မန်လေး စွာ အရပ် ၅ ပေကျော်ရာဟိရေ။ ယကေလေ့သော့ ပြိုင်တူ ရပ်ကေ မန်ချေကအရပ်ပိုရှည် ရေလို့ ဆိုရေ။ မန်လေး စွာ နောင်လာလတ္တံမာ ပွင့် တော်မူဖို့ အရိမေတေ္တယျ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ ယင်းရို့၏ ဘုရားသျှင် အစစ်အမှန် ဖြစ်လီဖို့ဟုဆိုရေ။ ထို အဆိုအရ အရိမတ္တေ ယျမြတ်စွာဘုရားအား မြိုရို့ ဖူးမြော်နိုင်ဖို့ အလို့ ငှာ (Krama ကရာမာ ဘာသာအားယုံကြည် ကိုးကွယ်ကတ်ရန် ရည်ရွယ်လို့ သိကြားမင်း က မန်လေး ဆိုသူ ပုဂိုလ်တဦးအား တမန်တော်အဖြစ်စေ လွှတ်ခစွာ''။''<ref>12. Mro-A Typeface for Mro A Chittagong Hill Tract Language Script</ref><ref>Morphosyntactic Analysis of Mro Language</ref> == မြိုစာပီ == [[မြိုအက္ခရာ]] စာပီစွာ ၁၉၈၀ခုနှစ် မာ တမန်တော် မန်လေးမြို က တီထွင်ပီးခရေ။ ထိုစာပီကို တဟုန်ထိုး သင်ကြားကာ ဖတ်စာအုပ် အတန်း(၃) တန်းထိ ထုတ်ဝီထားဟိရေ။ ထို မြို စာပီ စွာ တိုင်းရင်းသားစာပီမာပါဝင်ရေရာမက ကမ္ဘာ့စာပီမာ [[UNESCO]] [[ယူနက်စကို|ယူနစ်စကို]] မှ ၂၀၁၀ခုနှစ် ဂျုန်လမာမြေ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]ပေါ်မာ မပေါ် မဟိရေ မြိုစာပီကို အသိအမှတ်ပြုထားခရေ။<ref>JTC1/SC2/WG2 N3589R L2/09-097R 2009-10-27</ref>မြိုစာ ပေ ပျောက်ဆုံးခြင်းနန့် ပြန်ပနာ ရဟိခြင်းအကြောင်းပုံပြင်သမိုင်းစွာ မြိုလူမျိုးရိုးရာနွားထိုးပွဲနန့်လည်းဆက်နွယ်မှုဟိရေ။ လွန်လီရေနှစ်ပေါင်းထောင်ချီများစွာကလူမျိုးအသီး သီးစာပီ တိကို ထာဝရဘုရားသခင်ထံကိုလားရောက်ယူ ရေအခါမြိုလူမျိုးတိက သွားမယူခပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ထာဝရဘုရားသခင်စွာ ကမ္ဘာပေါ်မာဟိရေ လူမျိုးအသီးသီးရို့၏ စာပီကို ပီးရား မြို လူမျိုး တိကို ကားမ ပီးရကပင်ာ မကောင်း ဟုဆိုကာ ထာဝရဘုရား(Thu rai ထူရိုင်း )စွာ မြို စာပီကို ငှက်ပျိုးရွက် ထက်မာ ရီးပြီး မြို လူမျိုးစုတိအတွက် [[နွား]]ကိုပီးပို့ခိုင်းရာ၊ နွားက ဝမ်းဆာပြီး ယင်း ငှက်ပျိုးရွက် ကိုစားလိုက်ရေ။ မြိုလူမျိုး များထံကို ယင်း [[စာပီ]] မရောက်ရေ အတွက် ထိုနွားကို ထာဝရဘုရားက စစ်ဆီးရာ ဝမ်းဆာလို့ စားလိုက်ကတ်ောာင်းဝန် ခံလိုက်ရေ။ ထိုနွားကို ထာဝရ ဘုရားစွာ သင်‌ ဘောသဖန်းပင်ရင်းမာချိုင်နှောင်ကာ၊ခြီထောက်ဖြင့် ကန်ချလိုက်ရေ အခါ နွားမာအပေါ်သွားတန်းကျိုးလားရေ။ ယင်းအတွက်နန့်နမျိုးနွယ်မာ ဒေနိထိအောင် အောင် အပေါ် သွားမ ဟိချေ။ ပြီးကေ သဘ်ော့ သဖန်းပင်စွာ လည်း ဖြောင့်ဖြောင့် မတ်မတ် မဟိဘဲ သဘော်သဖန်းပင် တိုင်း ယိုင်နိန်ရေကို တွိရရေ။ ထို မြိုစာပီ ကို စားလိုက်ရေ နမျိုးနွယ် တိကို မြို လူမျိုးစုတိက သီဒဏ်ပီးရေ အနိန်နန့် ရိုးရာ ပွဲတော် ကျင်းပ ရေအ ခါ ရွာလည်ခေါင်မာ နွားကို ချိုင်ပြီး ဝါးလုံး တိနန့် ပန်းဖော်ထားရေ ယဇ်ပန်လင်ဆောက်လုပ်ကတ်တေ။ ထိုယဇ်ပန်လင် ဖီးနားမာ ချိုင်နှောင်ထားရေ နွားကို ဝိုင်းကာပတ်ကာကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်လုပ်ဆောင်ခြင်းစွာ ရိုးရာ ဓလိ့ ဖြစ်လာရေ။ ထိုနွားဧ့ လျာကိုလေ့ ဓားဖြင့်ဖြတ်ကာ ဘုရားသခင်ထံကို ပူဇော်ပြ သရေ။ နွားကိုလေ့ ရိုးရာလှံဖြင့်နံချင်းပြိုင်ကို ထိုး သတ်ကတ်တေ။ ထို ကြောင်းကို H.Yamada က အဂုပိုင်ပဲ ပြန်ပနာဖော်ပြထားရေ "ဘုရားသခင်စွာ လောကကိုဖန်ဆင်းတော်မူရေအခါ လူမျိုးတိုင်းအတွက် နီထိုင်ကျင့်ကြံရန် စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်းတိကို သွန်သင်ရန် နွားတကောင်ကို စီလွှတ်တော်မူရေ။ နမစွာ အယင်ဦးဆုံး ဘင်္ဂါလီများထံကိုလားပနာ အရာအရာတိအပြင် တနှစ်လျှင် တခေါက် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ သုံးကတ်ိမ် ရိတ်သိမ်းရဖို့ဆိုရေ အချက်အပါအဝင် အရာအားနုန်းကို ပြောပြခရေ။ ယပြီးနောက် နမစွာ မရူလူမျိုးတိအတွက် စာရွက်စာတမ်းကို ပစဖြင့်ကိုက်လို့ တောင်ထက်တို့တက်လားရေ။ ယကေလေ့ မွန်းတည့်ချိန်နီးလာရေအခါ ပူပြင်းလာကာ နမစွာ ဝမ်းညင်မွတ်သိပ်လာယား ပစအတွင်းမာ လျှာကိုလှုပ်ရှားမိရေ။ မကြာခင် စာရွက်စာတမ်းကို မျိုချမိလားရေ။ နမစွာ နောက်ဆုံးမှာ မရူလူမျိုးများထံရောက်ဟိလာရေအခါ တနှစ်လျှင် သုံးကတ်ိမ် ပေါင်းသင်ရဖို့၊ တခေါက်သာ ရိတ်သိမ်းရဖို့ဟု ပြောပြခရေ။ ဒေညွှန်ကြားချက်တိကို မကျီနပ်ရေ မရူလူမျိုးတိစွာ ဘုရားသခင်ထံကိုလားပနာ တိုင်ခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ နမကိုခေါ်တော်မူပြီး နမစွာ အမှန်အကန် စာရွက်ကို မျိုချမိရာ မားယွင်းရေသတင်းကိုရာ ပြောပြခကြောင်း ဝန်ခံခရေ။ ဘုရားသခင်စွာ ဒေအရာကိုကြားရေအခါ အလွန်အမျက်ထွက်တော်မူပြီး နမဧ့ပစကို ရိုက်တော်မူရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဒေနိန့်ထိ နများဧ့ အပေါ်ရှေ့သွားတိ ပျောက်နေခြင်းဖြစ်တေ။ ယပြီးနောက် ဘုရားသခင်စွာ မရူလူမျိုးတိအား နမကို တိုင်တတိုင်နန့်ခြည်လို့ ပတ်ကခုန်ပြီး နောက်ဆုံးမှာ သတ်ရန် အမိန့်ပီးတော်မူရေ။ ယပြီးနောက် ယင်းရို့အား မားယွင်းရေသတင်းကို ပြောပြခရေ လျှာကို ဖြတ်ယူကာ တိုင်မာ ရိုက်ထားရန် ညွှန်ကြားတော်မူရေ။ နွားတကောင်ဧ့ တတိယချထုတ်အတွင်းမာ မရူရို့စွာ ဘုရားသခင်က သူရို့အတွက် ရည်ရွယ်ထားရေ ကျမ်းစာကိုတွိဟိနှိုင်ဖို့။ ယေကေလဲဘုရားသခင်က ဒေ အချက်လွဲပြီးကေ စည်းမျှိုင်းနန့်ပတ်သက်ပနာ အရာဇာလေ့ ပြုလုပ်ပီးနိုင်ခြင်းမဟိတော့ပေ"<ref>H. Yamada. 2019. NEGATIVE ORIGIN OF A CULTURAL TRAIT? MYTHS OF THE LOSS OF LITERACY, P, 47-48.</ref> ဟု ဖော်ပြထားပါရေ။ ခုအချိန် မာ တမန်တော် ဟုခေါ်ရေ <nowiki>''</nowiki>Manley Mro မန်လေးမြိုအနိန်နန့် ကိုယ့် လူမျိုးစာပီကို ထာဝရ ဘုရားပါးက ပြန်ပနာ ရယူ ရဟိနိန်ယာ ဖြစ်တေအတွက် ထိုနမျိုးနွယ်တိကို သေ ဒဏ်မပီးသင့်ကြောင့် ပြောကြားခရေ။ == အမျိုးသားဝတ်စားဆင်ယင်မှု == မြို အမျိုးသားတိစွာ သျှောင်းထုံး ကိုးသီသပ်ကျနစွာ ထုံးကတ်တေ။ သျှောင်ထုံး မာ ဘီးစိုက်ထားလည်းဟိရေ။ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားတိစွာ ဘီးစိုက်ခြင်းအစား အဂေါင်းမာ နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည် ရေ အဝတ်ဖြူစကို[[ခေါင်းပေါင်း]]အဖြစ်ပေါင်းကတ်တေ။ သျှောင်ထုံးမာ ဆံထိုးတိလေ့ ထိုးစိုက်လည်းဟိရေ။ နားမာ လပျိုတိက ပန်းပွင့်အရဲ၊ ခြည်ပိုးအရဲကိုများရေအားဖြင့် (နပက်)ကွင်းမာ တပ်ဆင်ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ မင်းကျွန် ယောက်ျားတိကမူ နဘက်ပြားရိုးရိုးကိုပင် ဆွဲကတ်တေ။ မျက်မာပြင်ထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နဖူးထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ဆီးအရဲရောင်ဖြင့် အကွက်အ ကွင်း များ ပြုလုပ်ပနာလည်း ခြယ်သတတ်ကတ်ရေ။ လက်ကောက်၊လက်ကြပ်တိကို ဝတ်ဆင်ကတ်ရား သန္ဓာစိ ပုတီးတိကို လိုင်ဆွဲအဖြစ် တန်ဆာဆင်ကတ်တေ။ မြိုလူမျိုးတိစွာ ရှေးရှေးကခန္မာ ကိုယ် အ ထက်ပိုင်းမာအဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိကတ်တေ။ ခါးအောက်ပိုင်းမာအနံတကိုက်ကျော်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ချာကို လောကျိုက်ဗျာယ် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်းနှစ်ဖက်ကိုရှိးတစ်စ နောက် တစချပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။<ref>ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)</ref>ဂုချိန်ခါမာမြန်မာအမျိုးသားတိပိုင်ပင် ရှပ်အကျ်ီ နန့်ဒယောကို ဝတ်ဆင်လာကတ်တေ။ သက်ကြီးရွယ်အိုတိစွာ လက်နှစ်ဖက်မပါရေ ပက်ခုံးတဆက် တည်း ဂျပ်ခုတ်တိုက် ပုံအကျ်ီ တို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲတိမာ သာမန်အရပ်သားထက်စိကေချေအဖိုးတန်ရေ အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်လိဟိရေ။ == အမျိုးသမီးဝတ်စားဆင်ယင်မှု == မြို အမျိုးသမီး ရို့စွာ နောက်တွဲဆံထုံး ကို ထုံးဖွဲကတ်တေ။ ခေါင်းနောက်တတည့်မာ ဘီးကို စိုက်ထိုးလိဟိရေ။ ဆံညှပ်၊ ဆံထိုးတိနန့်လည်း တန်ဆာဆင်လိဟိရေ။ အိမ်ထောင် ဟိသူအမျိုးသမီးတိစွာ အဂေါင်း မာ အရှည်တကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ချာ ကို ခေါင်းမာ ရစ်ပတ်လို့ နောက် ဘက်ဆံထုံးဧ့အောက်မာ ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိကတ်တေ။ နားမာကား ခေါင်းပွ အဝကျယ် နားတောင်း ကို ဆင် မြန်းလိဟိရေ။ လက်ကောက်၊ လက်ကြပ်၊ လက်စွပ်၊ ခြေချင်း၊ ရို့ကိုလည်း ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ လိုင်ဖင်းမာလည်း သန္တာစိပုတီး၊ ဒင်္ဂါးပုတီး နန့် ပုတ်စိ ပုတီးရို့ကို လည်း ဆွဲလီ့ဟိကတ်တေ။ ရှေးရှေးက မြို အမျိုး သမီးတိစွာ ကိုယ်ခန္ခာ အပေါ်ပိုင်းမာ အဝတ်မဲ့နီလေ့ဟိရေ။ ခါး အောက်ပိုင်းမာမှု အနံတတောင်၊ အလျားနှစ်ကိုက်ခန့် ဟိရေ ဂျပ်ခုတ်ထည် အနက်ရောင်ကို ချက်အောက်မာပတ်လို့ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အစွန်း နှစ်ဖက်ကို ဘယ်ဘက်ပေါင်ထက်မာ အောက်ဘက်မာ နှစ်လက်မခန့် ကွဲစီပြီးကေ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ် ထားရခြင်းကာ ထိုင်ရာ၊လားရာမာ လွယ်ကူစီရန် ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ဝတ်ဆင်ရေအခါ ရှီးဦးစွာ ခါးမာ ကြိုးတချောင်း ချိုင်နှောင်ထားရရေ။ ပြီးမှ အဝတ်ကို အထဲကို ထိုး သွင်းကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ကိုမှ သန္တာစိခပန်းကြိုးတိကိုဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ပွဲလမ်းသဘင်နန့် စျီးပြုသွားရေအခါမျိုးမာ ဣန္ဒြေ လုံစီရန် အနံတတောင်၊အလျားနှစ်ကိုက်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ကို ဆင်မြန်းကတ်တေ။ အနံဘက်မှ အစနှစ်စကို ဘယ်ဘက်လက်မှ လက်က တော့ ထိုးကာ ညာဘက်ပခုံထက်မာ စုလို့ချိုင်နှောင်ထားလိ့ဟိရေပိုင် ရှေ့ဘက်ထိချပြီး ချိတ်နန့်ထိုးပနာ လည်း ဝတ်ဆင်လ့ဟိကတ်တေ။ ရခိုင်ပြည်မာ ဘုရင်အဖြစ်ကိုပင် ရောက်ခကေလေ့ မြုံ လူမျိုးရို့စွာ ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲလာရေ လူ့ယိုင်ကျေးမှုတိကို ထွေပိုက်လိုဟန် မဟိပါ။ ယင်းအကြောင်းကို ပန်းတံမောင်နန့် သံတွဲသူဘွဲ့ အဲး" မှ မြုံ (မြို)ရို့၏ သဘာဝ အသွယ်သွယ်ကို ဖော်ပြ ချက်တိမာ တနီရာမာ ထဘီတိုလောင်း၊ မြို ဘာသာမာ၊ ဝါးနားတောင်း၊ မြိုမဘာသာ၊ ဖုန်းဆိုးတောင်ကာ၊ဝါးကောက်လားရေ၊ ကျပ်ကြိုးသုံးပင်၊ လွန် သုံးပင်၊ ဇင်ချောင်းမြောက်ကို၊ လှဂတင်ရေ၊ ထုပ်လုပ်ကေလုံး၊ မြိုမရိုမာ၊ ရင်မဖုံးလေဟု ဖော်ပြထားရေ။<ref>ရိုးမခေါ်သံ မောင်စံဖော်(စာ၁၂-၁၅)(စာ ၁၆-၁၉).</ref>ဂုချိန်ခါ 'မြို'အမျိုးသမီးတိစွာ သာမန်အချိန်မာ မြန်မာအမျိုးသမီးတိကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်လာကတ်ရာ ပွဲလမ်းသဘင်ဟိမှရာ ထိုဝတ်စုံကို အပေါ်မှထပ်လို့ ဝတ်ကာ ရိုးရာဝတ်စုံအနိန်နန့် ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ == ရိုးရာသမက်တက်ပွဲ == ‘ မြို’လူ မျိုးရို့၏ ဓလိထုံးစံအရ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာကိစ္စမာ အဓိကတာဝန်ဟိသူ မာ ကလွေသျှေ ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်တေ။ ဖခင်မဟိပါက ဖခင်ဧ့ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီက ထိမ်းမြားခွင့်ပီးနှိုင်ရေ။ လူငယ်ချင်း ချစ်ကြိုက်လို့ မင်္ဂလာပြုခြင်းဟိရေပိုင် မိဘတိက သင့်လျှော်ရေ အိမ် ထောင်ဘက်ကို ရွီးချယ်ပေးရေဓလိ့ဟိရေ။’’ မြို လူမျိုးဓလိ မာ လပျို နန့် အပျို လွတ်လပ်စွာ နီထိုင်လို့ ရပေ ဖို့ အိမ်ထောင်ဘက် က်ို လွတ်လပ်စွာ ရွီးချယ်လို့ မရပါ၊၊ မြိုမျိုးကွဲပေါင်း (၇၀) ကျော် လိ့လာသိဟိရယား ထိုအနက်မှ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး၊မယူသင့်ရေ မျိုးရိုး နန့် သစ္စာဘက် ဆိုပနာ ဟိလီ၏။ အမျိုး အချင်းချင်းယူပနာမရ၊သစ္စာဘက်ယူပနာမရ၊မယူရရေအမျိုးကိုမိဘကကေလည်းကောင်း၊ဆွီမျိုးတိကကေလည်းကောင်း တားမြစ်ရေ။ မိန့်အချေ နန့် ကလွေသျှေ ချစ်ကြိုက်ဖို့ရာ ဆိုကေ ရှီးဦးစွာ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ဟုတ်၊မဟုတ်စွာကို စနည်းနာရရေ။ တကယ်လို့ အမျိုးအချင်းချင်း ယူမိပါက ရွာမှနှင်ထုတ်လိဟိရေ။ အမျိုးဂုဏ်ကို သစ္စာဖောက်ရေ အတွက်အမျိုးမှ ပယ် ရှား ခြင်းခံ ရရေ။ သစ္စာဖက် ဆိုကေ လုံးဝ ထိမ်းမြားခွင့် ကို တားမြစ်ထားရေ ဝါခြင်းမပြုရ ငွေရီးကြေးရီး ကိစ္စမာလေ့သော့ အတိုးတောင်းခြင်းမပြုရ၊ တကယ်လို့ ဝါခြင်းပြု မိရေဘ၊ ချီးဖေသာ အတိုး တောင်းမိရေ ဆိုကေ အမင်္ဂလာ အမျိုးအပေါ်၊ မိသားစုအပေါ် ကျရောက်စီစွာ ဟု အယူဟိကတ်တေ။ ယူသင့်ရေ မျိုးရိုး ကို သမက်တက် ပြုကေ ကလွေသျှေဘက်မှ (အသွင်းဖိုး)ကို ပီးရစွာ ထိုအသွင်းဖိုးကို ‘’မိန့်ကောင်မချေိဘရို့ ဘက်က ကိုယ့် သမီးအတွက် မင်္ဂလာကြီး(အသွင်းဖိုး) နန့် မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ကုန်ကျစရိတ်ကို သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ကလွေသျှေ ဘက်မှ တတ်နိုင်ဖို့ ကြီးဖေသာပမာဏ ကို တင်ပြကာ အပြန်အလှန် စီစပ်အနီချ ကတ်တေ။ မင်္ဂလာကြီးအနိန်နန့် ဖေသာဒင်္ဂါးအရွီအတွက် ဖြင့် သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ဂျော့ဘုရင် ဒက်ခေါင်းတိတ်ကတ်ပါ ရေဖေသာဒင်္ဂါးပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ စသည်အနိန်နန့် သတ်မှတ်ရေ။ ဖေသာဒင်္ဂါး ပြားလက်ဝယ်မဟိပါက အရာဟိရေ အိမ်တိမာ လားရောက်ဝယ်ယူကတ်ရရေ။ ယင်းပိုင် လားရောက် ဝယ်ယူထိအောင် မရဟိပါ က ယင်းဖေသာဒင်္ဂါး အပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ နှင့ ညီရေ ငွီကြေးပမာဏ ကို ပီးကတ်ရရေ။ <ref>THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.</ref>ယင်းချင့်အပြင် မိန့်အချေ မိဘတိအတွက် တောင်ယာလုပ်ကိုင်ရာမာ အသုံးပြုရေ ဒါးရှည် ၅ လက်၊လှံ ၇စင်းရို့ကိုပါ ပီးကတ်ရရေ။ မြိုရို့ ဓလ့ထုံးတမ်း အရ ထိမ်းမြား မင်္ဂလာ ပြုလုပ်ချိန်မှစပြီးကေ မင်္ဂလာတသက်မာ ပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရရေ ထိုပွဲတိုင်းမာ (ယု)ခေါ်ရေ ရိုးရာ[[ခေါင်ရည်]] မပါ မဖြစ် ခေါရည်တည်ထားရရေ။ ထိမ်းမြား ပြီဆိုရေနန့် ပွဲသုံးကတ်ိမ် (ဝှပ်လိုင်မ်)၊ (မင်တင်) နန့် (ဘုတ်အက်) ဆိုပနာ ကျင်းပရရေ။ ထိုပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရာမာ (အသွင်းဖိုး) ပီးရပိုင် ဟင်းပွဲ ဖလှယ် မိတ်ဆုံထမင်းစားကတ်ရေ။ ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ကြက်ကို စုဆောင်းရယား မိန့်အချေ အမျိုးဆွီမျိုး ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအားလုံလောက်ရေ အထိ ကြက်ကို သတ်ရရေ။ ယင်းနည်းပိုင်မိန့်အချေ အမျိုးဘက် ကလေ့ ဝက် ကို ကြိုမွေး ထားပြီးသား ငါးဆုပ်ပြည့်ရေ ဝက်တောင်းကို ကလွေသျှေအမျိုး မှ ရောက်ဟိလာရေ အာဂန္တု တိအား လုံလောက်ရေ အထိ ကျွေးမွီးဧည့်ခံရရေ။ တကယ်လို့ အာဂန္တုများတွက်နန့် ဟင်းမလုံ လောက်ပါက ဝက်တကောင်နောက်ထပ် သတ်ရရေ။ ထို ပွဲမာမိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တုများစားဖို့အတွက် ကလွေသျှေ အမျိုးဘက် မှ ပါလာရေ ကြက်ကို ကလွေသျှေ အမျိုးက ကြက် ကောင် ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရရေ ဓ လေ့နန့် ယင်းပွဲကိုကျင်းပရရေ။ ယကေလေ့ ယင်းပွဲမာလုံးဝဟင်း မြည်းစမ်းခြင်း မပြုပါ၊၊ ယင်းချင့်အပြင် ကြက်တေကောင်ကို အခေါင်းစုံ မစုံ၊ ခြေစုံ မစုံ၊ အတောင်ပံ စုံ မ စုံ၊ခြီသည်းခုတ် မခုတ်သတိထားရရေ တကယ်လို့ မိန့်အချေအမျိုးအာဂန္တု များ စားရေ အခါ မာ ကြက်တကောင် မာ တခုခု မစုံ တွိဟိပါ က လျော်ကြီးဖေသာ ပီးရရေ။ ယင်း လျော် ကြီး မာ အရက် သို့မဟုတ် ခေါင်ရည်သို့မဟုတ် [[ဓား]] သို့မဟုတ် လှံ စသည်အနိန်နန့် လျော်ကြီးပီးရရေ။ ယောက်ျားအမျိုး အာဂန္တုများ စားဖို့အတွက် မိန့်အချေအမျိုးဘက်မှ ဝက်ကောင်ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပီးရစွာ ယကေလေ့ ယင်းနည်းပိုင် ယင်းပွဲမာ လုံးဝဟင်းမြည်းစမ် ခြင်းကိုကခွင့်မပြုပါ၊၊ မိန့်အချေ မိဘ နန့် မောင် ရို့ကို ကားဂန်ဒူး သတ်ထားရေ [[တောကြက်]]၊[[တောဝက်]]၊ [[ရှဉ့်|ရှဥ့်]] သားခြောက် တမျိုးမျိုးကို ချက်ရား ဟင်းပွဲပြင်ပီးရရေ။ ထိုနီရာမာပင် ‘’ယင်းရို့နှစ်ဦးစွာ ယင်းဟင်းကိုမစားမီ စီစပ်လမ်းစဉ်အခါက အနီချ ထားရေ ဓား၊ လှံ ရို့ကို တောင်းဆိုကတ်ရေ။ သမက်သျှင်ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်သူက စံဂိုးတစ်ရွှားထဲမာ ယင်းဓားနန့်လှံ၊မင်္ဂလာကြီး ကို ထည့်ကာ ပီးရရေ။ ယင်းပိုင် ဓားနန့်လှံကို လက်ခံရယူပြီးရေအခါမရာလျှင်’’ ပြင်ဆင်ထားရေ ဟင်း နန့် (ယု)ခေါင်ရည် ကို ရေက်စားကတ်လီရေ။ ပြီးကေ’’ဆွီမျိုးဧည့်ပရိသတ်တိ၏ရှိနှစ်မှာ သမီးသျှင် ဖခင်ဖြစ်သူက သမက်သျှင်ကို နှစ်ကိုက်လှောက်ရှည်ရေ အဝတ်ဖြူ တစဖြင့် ခေါင်းပေါင်းပီးလိုက်ခြင်း အား ဖြင့် သားမက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလီရေ။’’ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲ စွာ အနောက်ဘက် မောင်တောနန့်ဘင်္ဂလားဒေရ့်ဘက် က အများအားဖြင့် မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပပုံ တူစွာကိုတွိရရေ။ ဘူးသီး တောင် ဘက် က( ရိုင်မာ)၊ ပုဏားကျွန်း(တင်ဆာ) နန့် ကျောက်တော် ယိုးချောင်းဖျား(နောက်ကော)ဘက်က တူညီရေကိုတွိရေ အများအားဖြင့် မောင်တောဘက်နန့် ဘင်္ဂလား ဘက် ထိမ်းမြား မင်္ဂ လာကျင်းပပြုလုပ်ပုံစွာ ပို ကြီးကျယ်ရေလို့ ဆိုလို့ရရေ။ [[ဖိုင်:Mro indigenous 'Plung' (Flute), ChimBuk, BandarBan © Biplob Rahman-6.jpg|thumb|255x255px|မြိုလူမျိုးရို့၏ တေးမှုတ်တုရိယာပုံ]] == ရိုးရာဘူးခါးပလွီ (ပလုံ) == [[မြိုရိုးရာ]] တုရိယာနန့်တေးအလင်္ကာ မာ `ပလုံ` ခေါ် ဘူးခါးပလွီ စွာ မပါမပြီး ဖြစ်တေ။ ဘူးခါးသီးဟိ လိုင်ဖင်းဘက်ကို လီမှုတ် ရန် ပြုလုပ် ထားပြီးသား အိုးဘက်မာ မူ လေ ထုတ်ဝါး ပြွန်တိကို စိုက်ထားရေ။ ဝါးပြွန်ရို့စွာ တူရိယာ အတိုအရှည် ကို လိုက်ပြီးကေ ကွဲပြားရေ။'' ''ပလုံကို ပြုလုပ် ရာမာ အကြီးအချေ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးဟိရေ။ ပလုံစင်မလောင်၊ ပလုံ မာလောင်၊ ကက်မာလောင်၊ ဒီးဒူ၊ ရီနာပလုံ၊ ကန့်ငေ၊ ပလုံကလင်စ၊ ပလုံ ရိုလ် စသည်အနိန်နန့် ဟိရေ။ မြို လူမျိုးရို့စွာ ကိုယ့် ရိုးရာ အက ကို ခုံမင်တတ်သူတိဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ချမ်းသာရေ သူမိသားစု က ကျင်းပ လိဟိရေ။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေ ပွဲ ကို ဆင်ရုမ်ကောမ် တိကားကောမ် ပါမ် ဆိုပနာ နာမည်ဟိလီရေ။ ထိုပွဲကို ကျင်းပ နိုင်သူစွာ သဌီး စာရင်းဝင်သူတိဟု မှတ်ယူလီရေ။ ရိုးရာတုရိယာ တိကို လပျို၊မင်းကျွန်တိက တီးမှုတ်ပြီး အပျိုးချေတိက ဝိုင်းဖွဲလို့ လည်း ကောင်း၊ ရှိဆိုင်လို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် က ကတ်တေ။ ဝိုင်းဖွဲကရာမာ ဇာတခေါက် ညာတခေါက် ယိမ်းထိုးပနာ ကကတ်တေ။ မျက်နှာ ချင်းဆိုင်အက မာ နောက်ဆုတ် ရှိတိုးလို့ ကကတ်တေ။ ယင်းပိုင်က ရာမာ ခြီလှမ်းဆုတ်နည်း၊ တက်နည်း ကို လိုက်ပြီးကေ ပလိုင်ချိုင် အက၊ ချာချတ် အက၊ ဒါန်ကရန်အက၊ ဂိုလတာတိန်အက စသည်အနိန်နန့် လေးဟိလီရေ။'' == ရိုးရာနွားထိုးပွဲ == 'မြို'ရို့မာ ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ငွီကြေးတတ်နိုင်သူရွာသားတစ်ဦးတလီက ဦးဆောင်ကျင်းပလိဟိရေ။ မိသားစုဝင်များ အဖျားအနာကာကွယ်ရန် အတွက်လေ့ကောင်း၊ အိပ်မက်အရပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ စီးပွားရေအရငွီကြေးချောင်လည်ပနာ အလှုပေးလိုရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျင်းပကြ ရေ။ ယင်းနွားထိုးပွဲမာရေက်သုံးရန် ခေါင်ရည်ကို ကြိုတင်စုဆောင်းထားကတ်တေ။ ဂုချိန်ခါခေါင် ရည်အစား အချိုရည်ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိပ်ရှိကွပ်ပျစ်ကို ခိုင်ခန့် အောင်ပြန်ပနာပြင်ဆင်ပြီးဒန်ခံဧ့ဒေါင့်လေးထောင့်မာ ပန်းပွားပါရေ ဝါးတိုင်တိကို တဒေါင့်လျှင် တတိုင် ကျစီစိုက်ထူထားရေ။ တိုင်အဖျားစွာ လေးခြမ်းကွဲပုံစံဖြစ်တေ။ နွားထိုးပွဲပြုလုပ်ဖို့ရွာကွက်လပ်မာ နခြံကိုပြုလုပ်ရရေ။ နခြံမာ တြိဂံပုံစံ ဖြစ်တေ။ ထိပ်အဖျားစွာ အရှိဖက်သို့မျက်နှာ မူရရေ။ နခြံထိပ်မာ တိုင်တတိုင်စိုက်ထူပြီး ဖက်ရွက်သစ်ခက်တိနန့် အလှဆင်ပီးထား လေ့ဟိကတ်တေ။ နခြံမာအနားတဖက်မာ ပန်းဖွားပါရေဝါးတိုင်လေးတိုင်စိုက်ရ၏။ ယဇ်ကောင် နွားကို သွင်းပြီးကေ ဝါးတိုင်တတိုင်ကို ထပ်မံ စိုက်ရရေ။ တဖန်နခြံဟိဝါးတိုင်တိကိုတန်းသုံးတန်းစီဖြင့် ခိုင်ခန့်ယောင်လုပ်ကတ်တေ။ တချို့မြိုရွာတိမာ နခြံဆိုပနာမထားပါ၊၊ နွားကိုခြည် နှောင်ဖို့ဝါးတိုင်အား ၁၄ပေလောက်မြင့်အောင်စိုက်ထူရရေ ရွာဟိလပျို အပျိုရို့က ပျော်ပျော်ပါးပါးကခုန်မြူးထူးကာ တောင်ကျ ချောင်းမှ သွား ရောက်ယူလာရေ ကျောက်ကို အလှုရှင်အား ပီးကတ် ရေ။ ယင့်ချင့်ကျောက်ကို 'နတ်ကျောက်'ဟုယူဆကတ်တေ။ နတ်ကျောက်ကို သယ်ဆောင် လာသူတိအား အသျှင်က ဝက်ဖြင့်ကျွေးမွီးဧည့်ခံရေ။ နတ်‌ကျေက်ကိုယူခြင်း၊စိုက်ထူခြင်းရို့အတွက် နတ်ဆရာပိုင်အပ်ပါရေ။ နတ်ဆရာ မဟိ ရေရွာတိမာ ဒေပွဲကိုမလုပ်ကြေချ။ နွားထိုးပွဲမလုပ်မီတရက်အလိုမာ အလှူရှင်က ကိုယ့်ဖိတ်ကြားလိုရေ ေကျးရွာတိကို ဖိတ်ကြားထားရေ။ ဖိတ် ကြားခံရရေကျေးရွာတိမှ အလှူပွဲသို့တက် ရောက်လှာဖို့အပျိုလပျိုတိကို လပျိုခေါင်းက ဦးစီးထိန်းသိမ်းကပွဲစတင်ဖို့ည ေနမာအ ေရာက်လာကတ်ရေပရေ။ ပွဲကျင်းပရေ အခါနွား ကိုဝိုင်းပတ်လို့ကကတ်တေ။ အပျိတိက ကကတ်ရား လူမျိုရို့က တူရိယာတိကို တီးမှုတ်ကတ်၏။ ပထမဆုံးကရေသာ နတ်ပူေဇာ်အဖွဲ့ ကခုန် နေစဉ် အလှူရှင်မိသားစုက ခေါင်ရည် သို့မဟုတ် အချိုရည် ကိုငုံပြီး နွားကိုပက်ဖျန်းရရေ။ ကခုန် ရေအဖွဲ့ကို အိမ်ရှင်က ဝက်တ ကောင်သတ်ကာ ထမင်းေကျွးရရေ။ တတိုင်က တစ်တိုင်သားနားဖြင့် ကလိုက်ကတ်တေမာ တညလုံးပင်ဖြစ်တေ။ နောက် တရက် မိုးထမာ နတ်တင်ရေ အကအဖွဲ့စွာ ယဇ် ကောင်နွားကို ၁၂ပတ်အတိဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကတ်တေ နတ်ဆရာက အမိန့်ေပးလိုက်ရေအခါ အဖွဲ့ဝင်တဦးကနွားကို တပြိုင်တည်း ဖြင့်ထိုးကာ ပူဇော်လိုက်ရရေ။ ေနာက်တဦးက နွားဧ့လျှာကို သူ၏သွားဖြင့်ကိုက်ပိုင်းပစ်လိုက်ရရေ။ ဧပိုင်ပြုလုပ်ရခြင်းကာ 'မြို' လူမျိုးရို့၏ စာကို နွားကစပ်ပစ်သဖြင့်ဒဏ်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တေ ဟုဆိုရေ။ နွားထိုးသူနန့်နွားလျှာဖြတ်သူကို အသျှင်က ခေါင်း ပေါင်းစတစနန့် အချိုရှည်တပုလင်းလက်ဆေင်ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ ယပြီးနောက်နွားသေကိုအလှူရှင်ဧ့အိမ်ဒန်ခံမာအမဲဖျက်ကြကာ ဝိုင်းချက်ကတ်တေ။ ဒေအေတာအထဲကခုန်မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ကတ်ပြန်ရေ။ ထမင်းဟင်းကျက်ရေအခါ အခြးရွာမှအာဂန္တုတိအား အရင် ေကျွးေမွးဧည့်ခံရရေ။ ပြီးေနာက်မှ ရွာသားတိစားေသာက်ကတ်တေ။ မိုးထစာစားပြီးကေ ထပ်မံ ကခုန်ကတ်ပြန်ရေ။ ညစာဖက်မားအရာရွာမှအာဂန္တုများထွက်ခွာလားကတ်ေသာ်လည်း ရွာသားတိကမူ ေနာက်ဆုံးေလးညလုံးလုံးကခုန်ဗျာယ်ကျန်ရစ်ခကတ်တေ။<ref>မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွီးချင်းမောင်မေများ(သျှင်ထွေးယဉ်) စာမျက်နှာ-၈၄-၈၆</ref> == ကျေးရွာ နန့် အိုးအိမ်တည်ဆောက်ပုံဓလိ့ == [[ဖိုင်:Mru man builds bamboo house.jpg|thumb|266x266px|မြိုလူမျိုးနီအိမ်တည်ဆောက်ပုံ]] မြိုတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ တောတောင်ကိုနှစ်သက် သူတိဖြစ်ကတ်တေ တောတောင်တိကိုငါရို့ ကျီနပ်စွာ အုပ်စိုးမည် လွလွတ်လလပ် နီထိုင်စားသောက်ဖို့လို့ ခံယူထားကတ်ရား တောတောင်တိကို အုပ်စိုးရေ တောင်မင်းဟု ဆိုရဖို့ပါ။ ကျေးရွာတည်ဆောက်ရတောမည်ဆိုကေ တောင်ယာ စို်က်ပျိုးရန်၊ အမဲလိုက် အသားငါး ဖမ်းရန်၊ ရေ၊ သီးနှံ ဆွတ်ခူးစုဆောင်းရန် နန့် အီးချမ်းသာ ယာမှု ဟိရေ အရပ် ကို စလိ့လာရ ရေ။ ပြီးကေ မြို ရို့၏ ရိုးရာ ဓလိ့အရ ကျေးရွာ ကိုတည်ထောင်ရန် မြီနိန်ရာ ကို စနစ်တကျရွီးချယ်လိဟိရေ။ ရွီးချယ် ကတ်ပုံမာရွာ တည်ထောင်လိုရေ မြီကွက်မာ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ ကို မြှပ်နှံပြီး မြီနိန်ရာကောင်း၊မကောင်းသိဟိနှိုင်ဖို့ မြေစောင့်နတ်ကို တိုင်တည်ပြီးကေ ဆုတောင်းရရေ။ အရာတရက်နိ မိုးထ မာ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ၊ [[ငရုတ်ကောင်းပင်|ငရုတ်ကောင်း]]စိ တိကို တူးဖော်ကြည့်ကတ်ရေ။ မကျိုးမပဲ့ အကောင်းအတိုင်း ဟိပါက မြီကွက်မာ ရွာတည်ထောင်ရန် သင့်ရေလို့ ယူဆကာ ကျေးရွောတည်ထောင်ကတ်တေ။ တကယ်လို့ မြှပ်နှံထားရေ ဆန်စိ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစီ့ တိကျိုးပဲ့နိန်ကေ ထိုနီရာတွင် ကျေးရွာတည်ထောင်ရန်မသင့်ဟု နတ်က ညွန်ပြခြင်းဖြစ်တေဟု ခံယူကြ ရေ။ ပြီးကေ ရွာတည်ဖို့ မျိုးနွယ်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် ကျေးရွာလူကြီးဂေါင်းဆောင်က အိပ်မက်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ရွီးချယ်ကတ်တေ။ [[အိပ်စက်ခြင်း|အိပ်မက်]] မာ ငါး၊ရီကြိုင် ပြင်၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့။ ထိုနီရာ မာ ရွာတည်ကောင်းဧ့ စီးပွားဖြစ်ထွန်းမည်၊ ငွေရီးကြေးရီး အဆင်ပြေ မည်ယူဆကတ်တေပိုင် ပန်းနီ၊ မြွီ၊မီး၊မိုး မြင် မက်ပါက လူသီများမည်၊ ပြဿနာများမည် စီးပွားဖြစ်ထွန်းမှုနည်းပါးနည်ဟု ယူဆကြလေ ရေ။ <ref>THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.</ref> အိုးအိမ် တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ရိုးရာဓလိ အိမ်သစ်တည်ဆောက်ရာမာလေ့သော့ ကိုယ့် အိမ်တည်ဆောက်လိုရေ မြီကွက် မာ ဝါးခြမ်းတိုတိနန့် စိုက်ပြီး မြေစောင့်နတ် ကို ကြက်ချေ အဖြူ၊ကြက်နီ ဖြင့် ပူဇော်ပသ တိုင်တည်ပြီးကေ အိမ်ဆောက်လုပ်ဖို့ကောင်း မကောင်း ကို အိပ်မက်တောင်းကာ ဆုတောင်းရရေ။ ထိုညမာ အိပ်မက်ကောင်းမြင်မက်ပါက ထိုနီရာတွင် အိမ်တည်ဆောက်ရန် စီစိုင်ကတ်တေ။ အိပ်မက်မာ မီး၊ မိုး၊ ပန်းနီ၊လေယဉ် မြင်မက်ပါ က လုံးဝ အိမ်တည်ဆောက်ရန်မကောင်းဟု ယူဆလိဟိရေ။ ကောက်ယူရေ အနက်က မီး မြင်မက်က ပြဿနာများမည်၊ မိုးမြင်မက် က၊ မျက်ရည်ကျမည်၊ ပန်းနီမြင်မက် က အစိမ်းသီ၊ လေယဉ်မြင်မက်က လူသီအလောင်း …စရေ အနက်ကို ကောက်ယူကာ မကောင်းဟု မှတ်ယူကတ်တေ။ ရိုးရာအိမ်သို့ သစ်ဝါးကို အခြီခံ ကာ တည်ဆောက်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ များရေအားဖြင့် ဝါးဖြင့် ခြေတံရှည်အိမ်တိ ကို တည်ဆောက်ကတ်တေ။ <ref>https://www.researchgate.net/publication/226498628_Housing_pattern_and_food_habit_of_theMro-tribe_community_in_Bangladesh_A_forest_dependence_perspective မြိုလူမျိုးရို့ ရိုးရာအိမ်တည်ဆောက်ပုံအကြောင်းတရား။</ref>အိမ်မဆောက်မီ လိုအပ်ရေ ဝါး၊သစ်များ၊နှီး တိကို စုဆောင်းပြင်ဆင်ထားရရေ။ အိမ်တည်ဆောက်ရာမာ ခေါင်တိုင်ကို မင်္ဂလာ တိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပနာ ဦးစွာစိုက်ထူလိဟိရေ တိုင်ကို အိမ်ရှင်ဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင်စိုက်ထူရရေ။ ပြီးကေ မြိုတိုင်းရင်းသားရိုးရာအိမ်တိစွာ အရှိဖက်တတည့် မျက်နှာမူလီ့မဟိပေ။ အလျားလိုက် ရှေ့ဖက်နီထွက်ရာဖက်မှစိကေချေစောင့်ကာ ဆောက်လိဟိရေ။ မောင်းကာ နန့် လိုအပ်ရေ အခင်းရို့စွာ ဝါးလုံး၊ ဝါးရွက်နန့် သက် ကယ် တိကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အိမ်ဆောက်လုပ်ရာမာ `အိမ်မ`နှင်`့ မောင်းကာ` ဆိုပနာ ဟိရေ အိမ်မကို (ကိမ်-Kim ) အိမ်မကို(ကိမ်မာ-Kimma) အိမ်ဖိုကို(ကိမ်တောမ်-Kimtom) ဆောက်လုပ် ပြီး စီးပါက မောင်းကာ ကိုရှိးတစ်ဆောင် နောက်တဆောင် တွဲ ဆောက်လိဟိရေ။ အနောက်ဘက် အဆောင်ငယ်စွာ အိမ်မား အသုံးပြု ဖို့ ပစ္စည်းများ တိုထားရာနီရာ၊ ရှေ့ဖက်အဆောင် ငယ်စွာ အာဂန္တု ခန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အိမ်မ စွာ မိသားစု အိပ်ခန်း ရိုးရာ တန်ဖို့ထားရရေ ပစ္စည်းများ ထားရရေ အတွက် အပြင်လူ ဝင်လိမဟိ။ အိမ်ခေါင်စွာ ခေါင်ချိုး ဖြစ်တေ ဘယ်ဘက်ဒေါင့် နားမာ ရေစင်ဟိပြီးး ညာဘက်ဒေါင့်မာအိုးခွက် ပန်းကန်၊ဟင်းသီးဟင်းရွက်ထားရာစင်၊ အိမ်မ ဒေါင့်မာ မီးဖို ဟိရေ မီးဖိုစွာ စနီနိလုပ်ဗလင့်မဟိပေ အကြောင်းမာ စနီ စွာ မီးဖြစ်တေဟု ယူ ဆထားရေ။။ မီးဖို လုပ်ရေ အခါမှ တမန်းသားကို ပလှိုင်းတောင်းဖြင့် စုံ ဂဏန်းမဖြစ်ရ မြေအရွီအတွက် မ ဂဏန်းဖြင့်သယ်ရရေ မီးဖိုလုပ်ရာမာ မရယ်ရ ရယ်မိကေ မီးဖို အက်ကွဲတတ်ရေလို့ ယူ ဆကတ်တေ။ မီးဖိုတန်း ပေါ်မာ ကျပ်စင်တခုဟိပြီးး ရီဗူးခွန်ထည့်ထားပြီးသား ကြာရှည်ခံရန်နန့်အနှံကောင်းစီရန် ဖြစ်တေ။ အိမ်တအိမ်မာ ဓားကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူ ဇာနှစ်ယောက်ဟိလဲ သိနှိုင်ရေ။ အိမ်မာလူ မဟိပါ က လှဂ ကိုမှောက်လှန်ထားခြင်း၊ဝါးဇလီကာထားခြင်း ပြုလုပ်ထားလိ့ဟိရေ။ မြိုတိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ ရိုးရာအိမ်ဆောက် လုပ်ပုံမာ ထူးခြားချက်မာ မိဘတိ အသက် အရွယ်ကြီးရင့်လာကေ ဒန်ခံနန့် တဆက်တည်းမာ မိဘဆောင်ကိုတွဲပြီးကေ ဆောက်လုပ်ပီးလေ့ဟိခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ထိုအဆောင်လေးမာနှစ်လောက်စာနေ လောက်ရုံအခန်းငယ်အချေဖြစ်တေ။<ref>Housing pattern and food habit of the Mro-tribe community in Bangladesh: A forest dependence perspective <br /></ref> == တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်း == မြိုတိုင်းရင်းသားတိစွာ အဓိက စီးပွား ရီးလုပ်ငန်းစွာ [[တောင်ယာစိုက်ပျိုးရီး]] ဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းစွာ တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားတိဧ့ အဓိက အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းဖြစ်တေ။ တောင်ယာလုပ်ဖိမည် ဆိုကေ ဦးစွာ မိသားစု လူဦးရွီကိုကြည့်ရရေ မိသားစုများ နိန်ကေ များပိုင် အကျယ် ချဲ့ခုတ်ထွင်းရရေ။ မိသားစုနည်းလျှင်နည်းပိုင် ခုတ်လိဟိရေ။ ထိုကြောင့် မိသား စုများလျှင် မိသားစုနန့်လောက်ငှရေ ယာခင်း ကို စနည်းနာလိ့လာရရေ။ ယကေလေ့ အခေါင်း သုံး လုံးဟိရေ ယာခင်းစွာ နတ်ဆိုးအိမ်၊ တောင်ယာလုပ်ကေသေမည်ဆိုကာ ရှောင်လိဟိရေ။ ကိုယ့်လုပ် ကိုင်ဖို့ ယာခင်းကို စနည်းနာပြီးကေ ထိုတောင်ယာကို လုပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ဝါးပင် ငါး ပင်မှ ဆယ်ပင် လောက်လှောက်ခုတ်ထားကာ အိပ်မက်ယူရရေ။ အိပ်မက်မာ ရီပြင်၊ ငါး၊ မြင်မက်က ကောင်းဧ့၊ မီး၊မိုး၊သွီးမြင်မက်က မကောင်း ဟုအနက်ကောက်ကာ အိပ်မက်ရယူရရေ။ အိပ်မက်ကောင်းပနာ စခုတ်ဖို့ရာဆိုကေ ဦးစွာ ဓားသွီးကျောက်ပြားကိုယာခင်းမာ သွားထားရရေ ထိုနိမာ ဝါးဆစ် တ ပိုင်းကို ပိုင်းဖြတ်ကာ ရေပြည့်ရရေ။ ရေပြည့်ရေ အခါမာ ရေမြှုပ်ကို ကြေ့ပနာ ပေါက်ပင်များမည် မများမည်ကို လှောက်မှန်းရရေ။ ထိုဝါးဆစ်ပြည့်ရေရေပုလင်းကို ဓားသွီးကျောက်ပြားပေါ်ထားပြီးသား အ လယ်တတည့်ခွဲဖြတ်ကာ မျိုးက်ပိုင်းလှန်နိန်ကေ နမိတ်ကောင်း သီးနှံထွက်တိုးကောင်းဖို့လို့ နောက်ဆုံးယာခင်းခုတ်ပြီးရေနိ မာ ပြုလုပ်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် တောင်စောင့်နတ်၊ ချောင်းစောင့်နတ် အရပ်လေးမျက်နှာ ဟိနတ်တိအတွက် ယာခင်းကိုမီးဟိုးစွာအချိန်မာ ထွက်ဗြီးလွတ်နိုင်ဖို့ တုတ်ချောင်းသျှေချောင်းကို ပစ်ပီးထားရရေ။ တနှစ် တ နှစ် တောင်ယာကို ဇန်နာဝါရီလ နန့် အဘာာ် ဝါရီလ လောက်မှ စတင်ခုတ်လဲပြီး တောင်ယာ တခင်းကို နှစ်လကြာခန့် ခုတ်ထွင်းပြီး မာ့ခ်ျလ မာမီးဟိုးရရေ။ ဧပြီ လမာကောက် ပဲသီးနှံတိကို စတင်စိုက်ပျိုးရရေ။ ယာခင်း မာဇာ ပျိုးပင်၊မျိုးစိ မချခင် ကြက်၊ ခွီး၊ ဆိတ် ရို့နန့် ယာခင်းကိုသွီးပူဇော်ရရေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမစတင်ခင် ရွာပြတ်လုံး ပေါင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ဆိတ် ရို့ ဖြင့် ကပ်ဖီးဆိုးကျိုး ရွာသူ၊ ရွာသားတိအပေါ် မ ဆိုက်ရောက်စီရန် နန့် သီးနှံထွက် တိုးစီရန် ရွာခင်းပွဲကို ကျင်းပလ့းဟိရေ။ ထိုအချိန်အထဲ ရွာထဲမာ ရွာသူ ရွာသားတိစွာ အလုပ် လည်းမလုပ်ရ အပြင်လည်း မထွက်ရ ပိုင် ဇာ ဧည့် စွာကိုမှ အဝင်မခံပါ။ ဝင်မိပါက ထိုအခင်းပွဲမာ ကုန်ကျစရိတ်ကိုပီးလျော်ရေအပြင် အခင်းချိုးဖောက်မှု ဒဏ်ကျေးလည်း အကန့် သတ်မဟိ ပီးလျော်ရရေ။ == ရွာခင်းဓလိ့ == မြိုလူမျိုးဓလိထုံးတမ်းအရ တနှစ်မာ ရွာခင်းပွဲ နှစ်ကြိမ်ကျင်းပ လိဟိရေ တောင်ယာမီးရှုးပြီးရေ အချိန်မာ ဇာ မျိုးစေး ယာခင်းမာမဝင်ခင် တခါ၊ မျိုးပင်များ ဖူးပွင့်ခါစ တခါ နှစ်ကြိမ် ကျင်းပလိဟိရေ။ ယကေလေ့ ကျေးရွာ အဖျားနှာများတွက်နန့် ကေလည်းကောင်း၊ လူနှစ်ဦးအထက် ဆက်သက်လို့ သီဆုံးကေလည်းကောင်း ရွာခင်းပွဲ လုပ်ရရေ။ ထိုအခင်း ပွဲစွာ ပုံမှန် ခင်းရိုးမ ဟုတ် ဘဲ ကုလားမမျိုးက် သို့မဟုတ် ကဒိုးကဒါ နှစ်ကောင်ကို တောထဲမာ မရရယောင်ဖမ်းရရေ။ ရရာဆိုပါက ထိုအကောင်ကို အရည်ခွံခွာလို့ယင်းအရီခွံအား ဖြင့်လေးလက်နက်ကိုင်ရေ လူပုံကိုဆင်လို့ ရွာဧ့ အဝင်ဝ မာတခု ထွက်ပေါက်မာ တခု အဝတ်ဆိုးဖြင့် လေးလက်နက်ကိုင်ရေ အရုပ်ပုံကို ချိတ်ဆွဲ ကာထားရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အဝင်ဝ နန့် ထွက်ပေါက်မာ ဝါးခြမ်းစိတ်ချွန် နန့် ကြိမ်စူး ဖြင့် စည်းရိုး ကိုထိုးရား ကာရရေ။ ညဇာ မိုက်စမာ ကျောက်စ ရိုက်များ နန့် ဆန်ကို ရောပြီးနတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ရေ ကာထာ ခုနှစ်ခါ ရွက်ဆိုကာ ဆုံခေါက်ပြီး ယင်း ကာထာဖြင့်ရွက်ဆိုထား ရေကျောက်စရိုက် နန့်ဆန်ကို အိမ်ဂြောက် ရွာပြင်နီရာအနှံ့ကျဲ့မောင်းရရေ နတ်ဆိုးဟိ မဟိ ကို ထွက်ပေါက်တိုင်း ခြည်မျှင်ပင်၇ ပင်ပတ်ထိုးထားရေကိုကြည့်ရရေ။ တကယ်လို့ နတ်ဆိုးထွက် ပါက ထိုခြည်မျှင်ကြိုးဖြတ် ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒေချင့်ကထွက်ရေလို့ မှတ်ယူပါရေ။ ထိုအထဲ အပြင်အာဂန္တု ကိုလုံးဝ ဝင်ခွင့်မပြု ပိုင်ရွာသားတိလည်းရွာအပြင်ထွက်ခွင့်မပြု ။ (၇) ရက် တ ပတ်ပြုလုပ်ရရေ ယကေလေ့ ရွာသားတိကမူ တရက်မှ နှစ်ရက်ထိသာ တိတ်တိန်းပြုလုပ်ပြီးကေ သုံးရက်မြောက်မာ အပြင်ထွက်နှိုင်စွာ အပြင်အာဂန္တု ကိုမှု (၇) ရက် အဝင်မပြုပါ။ ထိုအခင်း ကို( ခင်မ်ဆုံ ) နတ်ဆိုးမောင်း ထုတ်ရေလို့ခေါ်ပါရေ။<ref>THE,HILL TRACTS OF CHLTTAGONGAND THE DWELLERS THEREIN;BY GAPT, T. H , LEWIN, 1869. P-94</ref> == စားယှာမ်ခင် == (စားယှာမ်ခင်) စွာ ကောက်ပဲသီးနှံများ ဖူးပွင့်စအချိန်မာ ပြုလုပ်ဗလင့်ဟိရေ။ ထိုအခင်းစွာ အသီးအနှံများ အထွက်ကောင်းနိုင်ဖို့ နန့် တောတိရိစာ္ဆန် များမပျက်စီးရန် ဖြစ်တေ။ အခင်းပြုလုပ် ပုံမာ ကောက်ညှင်းအနက်တဗူးကို ရီစိမ်ထားရရေ ထိုကောက်ညှင်းမဲနက်ရည်ကို ဝါးတဆစ်မာအပြည့်ထည့်ကာ ကြက် နန့်အတူ ယာခင်းကို လားပနာ ယာခင်းပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ရရေ။ ယာခင်း ပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ပြီးကေ ယာခင်းမာ စိုက်ပျိုးထားရေ [[စပါးလင်|စပါးပင်]] တမျိုးမှ တပင်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ တမျိုးမှ တပင်စီစုဆောင်းရရေ ယင်းပစ္စည်းတမျိုးစီစွာ ပိန်းရွက်ပေါ် ပုံထားပြီးသား ကြက်သွီးဖြင့်ပူဇော်ရရေ။ ယာခင်းမာ ပူဇော်ပြီးကေ (တောင်ယာမှကျောက်ဖရုံညွန်းခူးလာယားထိုကြက်ကောင်ကို ကျောက်ဖရုံညွန်းနန့်ချက်စားရစွာမှာအလွန်ပင်မြိန်ရေ ဟင်းပွဲ တခွက်ဖြစ်တေ)။ တ ဖန်ရွာအလယ်မာယဇ်ပူဇော်ရန်ပန်လင်ဆောက်ရေ။ယင်းစင်ထက်မာရွာပြတ်လုံးကောက်ပဲသီးနှံအမျိုးအစားအသီးသီးကိုကြက်တကောင်စီနန့်အတူယူဆောင်လာကတ်၏။ ရွာပြတ်လုံးဧ့ကောက်ပျိုးပင်စုံပြီဆိုခကေ ဓလိ့ရိုးရာ သိနားလည်သူ သက်ကြီးသူတဦးမှ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းပြီး ယင်း ကောက်ပျိုးပင်တိအား ကြက်သွေးဖြင့်ပူဇော်ပသပြီးရာဆိုကေ ကိုယ့်ကြက် ကောင်ကိုလာယူကတ်တေ။ ထိုပွဲအခင်းစွာ သုံး ရက်ကြာသာပြုလုပ်ကျင်းပရေ။ ထိုအခင်းအထဲလည်းအပြင်အာဂန္တုကိုကျေးရွာအထဲ ဝင်ခွင့်မပြု၊ ဝင်မိပါက ကြက်အကောင် တရာ နန့် ဝက် ငါးဆုပ် တကောင် ပီးလျော်ရရေ။ ထို အခင်း မာရိုးရာ [[ကောက်ညှင်း]] မှုန့်ဖက်ထုပ်ကို အိမ်တိုင်းပြုလုပ်ကတ်တေ။ သုံးရက်လွန်မှရာ အခင်းအရာတွင်ရေလို့ ဆိုနှိုင်ရေ။ == ဈာပန အခမ်းအနား == မြိုအစိုင်အလာအရ ရွာတရွာမာ လူတဦးသီဆုံးလျှင် ရွာပြတ်လုံးအလုပ် မလားကြ ဘဲ အသုဘအ ခမ်းအနား မာပါဝင်ရရေ။ အသုဘစွာ တရက်မှ သုံးရက် ထားရရေ တကယ်လို့ ရွာ သူကြီး၊ တရွာမာ အကြီးအကဲ သီဆုံးနိန်ကေ ရပ်ဝီးက ဆွီမျိုးများ အသုဘသို့လာ တွိနှိုင်ရန် သုံးရက် ထားရရေ။ သာမန်လူဆိုကေ တရက် သာထားရရေ။ ထို အသုဘ ညများမား ညတိုင်း လပျို၊ အပျို၊ မင်းကျွန် တိက ရိုးရာ စောင် နန့် တုရိယာ ပလုံ ရို့နန့် တေးခြင်းကျူးဧကတ်ကေး စောင့်လိဟိရေ။ မြို ထုံးတမ်းအရ လူတဦးက အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့်ရွာဧ့အပြင်မာ သီဆုံးနိန်ကေ ကျေးရွာ ထဲမာ လုံးဝ ဝင်သွင်းလီ့မဟိ၊ ယင်းချင့်အပြင် ဒွေးချသီဆုံး သူတိကို သချၤိုင့်မာ မြေမြှုပ်ထားလိ့မဟိ ။<ref>British Burma Gazetteer .Vol.ll in 1879 ,P,425, 68.</ref> <ref>Captain .G. Rigby, History of Operations in Notherns in Arakan and Yawdwin Chin Hills , Rangoon, 1897,P.80</ref>၇ ရက်မပြည့်သိမ့်ရေ နို့စို့အချေ သီဆုံးကေလေ့ သချ်ိုင့် မာ မြှုပ် လိမဟိ။ တကယ်လို့ သီဆုံးသူကို မီးသင်္ဂြိုဟ်မည်ဆိုကေ ကျေးရွာမာ အိမ်တိုင်း ထင်းတချောင်း ကျ ပါဝင်ထည့်ပီးလိဟိရေ။ လူတဦးသေ ဆုံးတိုင်း ခွေးတကောင်သတ် ပီးဗလင့့်ဟိရေ။ အကြောင်းမာ ခွီးစွာ ဝိညာဉ် လားလိုရေနီရာ ကို လမ်းပြပီး ဖို့အတွက်ဖြစ်တေ။ <ref>G,Hughes <nowiki>'' Hill Tracts of Arakan ,''</nowiki> Rangoon ,1881, P, 23</ref>ယင်းအသုဘ အခမ်းအနားမာ ပါရေ သူတိအတွက် အိမ်ရှင်မှ ဝက်တကောင် သတ်ရရေ။ ထို ကြောင့်ပင် မြို တိုင်းရင်းသား ရို့၏ အိမ်တိုင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ခွီး ကမဟိမဖြစ် မွိးမြူရရေ။ ယင်းအပြင် အသုဘ အခမ်းအနားကို လားကတ်ရေ သူတိအိမ် ပြန်လာကေ အိမ်ထက် မတက်ခင် မီးဖိုက ပြာကို လှဂရင်း မာထားရရေအပြင် ခြေ၊လက်မာ ပြာမုန့် ဖြင့် ဆီးကြောလိဟိရေ။ ဇာကြောင့် မီးဖိုပြာမုန့် ဖြင့် အသုဘပြန်လာရေအခါ မာ ဆီးကြောရစွာလဲ ဆိုကေ ရိုးရာ ပုံပြင်အရ ရှေးရှေး က မြို လူမျိုးစွာ သီဆုံးသူတိကို သီဆုံးစွာ ဟု မဆိုပေ၊ လူတဦးစွာ ခန္ဒာကိုယ်လဲ ရေလို့ သာခေါ်ပြီးကေ ၇ ရက် တပတ်ဆိုကေ ပြန်လာရေ ဟု ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းပုံပြင်မာ ဧပိုင် ဆိုပါ စွာ တရက်မာ ဆွေးမ ဧ့ယောက္ခထီး က မသီဆုံးခင် ဆွေးမ ကို မာထားရေ(၇)ရက်တပတ်ပြည့် လျှင်ပြန်လာမည်အရုပ်ဆိုးမည်ဖြစ်ရေ အတွက်ရပူအိုး တည်ထားပါဟုမာထားအပြီး သေ ဆုံးလားရေ။ ဆွေးမစွာ ယောက္ခထီးမာထားရေ အတိုင်း (၇) ရက်ကို စောင့်နီလို့ (၇) ရက်ပြည့်ညစာဖက် မီးဖို မှ ထွက်လှာပြီး ငါ့ဆွေး မ ငါပြန်လာယာ ရီချိုး ပီးပါအုံးသိမ့် လို့ ပြောလှာစွာကို ကြား စွာ နန့် ပြိုးကြည့် ရာ .ဆွေးမစွာ .တခါတည်းထိပ်လန့်ပြီး ယောက္ခထီးမဟုတ် ဆစ္ဆီ ဟု ဆိုကာ မီးဖိုက ပြာဖြင့် ပစ်ပေါက်လိုက်ရေ။ ယင်းခါ ဝါကြီး စွာ ဧပိုင် မာကြားရေ လူသားစွာ သီဆုံးပြီးကေ ပြန်လာမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြော ပြီး ပြန်လားလေဧ့ ဟု ဆိုရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ဒေနိန့်ထိ လူသားစွာ သီဆုံးပြီးကေ ပြန်မလာယာလို့ ယူဆကတ်လီရေ။ == ကိုးကား == <ref>ထွန်းရွှီခိုင်(စစ်တွေကောလိပ်)၊ ရခိုင်ရှိဟောင်း မြို့တော်များ၊ စာ - ၁၄၁</ref><references /> === အရာဖတ်နှိုင်ရေလင်ခ့် === https://en.wikipedia.org/wiki/Mru_people === ပြင်ပလင်ခ့် === http://www.jmaministries.org/reaching-mru.html Reaching Mru people in Myanmar. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mru,_The Banglapedia, National Encyclopedia of Bangladesh. https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025085047/https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf |date=25 October 2020 }} Status and impact of traditional forest fauna harvesting by the Mro tribe in the hill forests of Bangladesh: Policy implications for biodiversity conservation.{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:လူမျိုးအလိုက် ယိုင်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:ရှိးဟောင်းမြိုလူမျိုး]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]][[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] aq6qtt9rptvk4q9q7gs5k7te0hn79uz 0 4212 18281 18262 2026-06-08T13:36:20Z Retkhaberi 224 18281 wikitext text/x-wiki '''လာချိဒ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''လရှီလူမျိုး''' ({{lang-en|Lachik / Lashi}}) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] တိုင်းရင်းသားတိ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ {{Infobox ethnic group | group = လာချိဒ်လူမျိုး | native_name = {{lang|lsi|Lachik}}, {{lang|kac|Lashi}} | image = [[File:Lashe.jpg|250px]] | caption = လာချိဒ်အမျိုးသမီးတဦးဧ့ ရိုးရာဝတ်စုံ | population = ၃၀,၀၀၀ – ၄၀,၀၀၀ ခန့် | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဆွန်ပရာဘွန်]]၊ [[ပူတာအို]]၊ [[ချီဖွေ]])<br />∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[လာချိဒ်ဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]] }} == ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗေဒ == လာချိဒ်ဘာသာစကားစွာ ဘာသာဗေဒအရ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] အုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ၊၊ ယင်းစွာ [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]] နန့် [[ခရာဝဝေါ်ဘာသာစကား]] ရို့နန့် အလွန်နီးစပ်ပိုင် [[ဗမာဘာသာစကား]]နန့်လည်း အရင်းအမြစ် တူညီရေ၊၊<ref>Bradley, David. "The Burmish Languages." In *The Sino-Tibetan Languages*, 2003.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လိ့လာချက်တိအရ လာချိဒ်ရို့စွာ ဂျိန်းဖောနွယ်စုတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တူညီရေ်လည်း [[အောက်သား]] ပိုင်ယှောင် အုပ်စုတိနန့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုပြီးကေများပြားစွာကို တွိ့ဟိရရေ၊၊ ယင်းရို့မာ Haplogroups O2a2b နန့် D1a1a ရို့ကို အဓိကတွိ့ဟိရရေ၊၊ ==လာချိဒ်လူမျိုး == '''လာချိဒ်'''လူမျိုးစွာ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားပြောအုပ်စုဝင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်တေ။ ကချင် အုပ်စုမှ မရူ၊ အဇီး အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ။ ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနား တဖက်ကမ်း ဓားလွယ်ခုတ်အရပ်ဟိ ဆဒုံးမှ လောခေါင်တောင်တန်းတလျှောက် ကျေးလက်ဒေသတိကား အဇီး၊ လာချိဒ်နန့် မရူလူမျိုးတိုဧ့ စုဝေးနီထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်တေ။ လာချိဒ်လူမျိုးစုရို့ စွာ ဆဒုံး၊ အထက်ဖီမော်၊ ဂေါ်လမ်စရေ နယ်များထိအောင် ပျံနှံနီထိုင်ကတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းမာ အများဆုံး နီထိုင်ပုံရရေ။ အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်းစွာ မရူ၊ လာချိဒ်နန့် အဇီးရို့၏နီရင်းဒေသ ဖြစ်နီပေသိမ့်ရေ။ == လရှီလူမျိုး မှ လာချိဒ်လူမျိုးသို့== လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားတိကို လရှီလူမျိုးဟု လူသိများကတ်တေ။ အယင်က လာချိဒ်လူမျိုးကို ဂျိန်းဖောရို့က (လရှီ)၊ ခရာဝဝေါ်ရို့က (လချစ်)၊ ဇိုင်ဝါးရို့က (လချီး)၊ လီစူးရို့က (အာချဖာ့) ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ၁၉၇၀−ခု၊ ဖေဖဝါရီလ (၁၂)ရက်နိ၊ ရန်ကုန်မြို့မာ ကျင်းပရေ ပြည်ထောင်စုနိ အခမ်းအနားမာ ကချင်ပြည်နယ် ဒေသပါတီရီးရာမှူး ဦးဂျီဘော့မ်ဇုန်းနန့် ကျောင်းဆရာကြီး ဦးမဒိန်ဇုန်းခေါယိန်းရို့မှ ကိုယ်ရို့မျိုးနွယ်ကို ဒေနိမှ စတင်ပနာ လာချိဒ်ဟု ခေါ်စေလိုကြောင်း တင်ပြခရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ နိုင်ငံတော် အစိုးရက လာချိဒ်ဟု ခေါ်မာ အသိအမှတ်ပြုပါလတ်တေ။<ref> မြတ်ဝေတိုး၊ မနောမြီက လာချိဒ်တိုင်း ရင်းသား၊ စာပီဗိမာန်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုတချို့ မေခမြစ်အထက်ပိုင်း ခြုံဒါမံဇာလန်(Cung Dan be Lang:)ဒေသမာ နီထိုင်ချိန် ဘီစီ(၄)ရာစုခန့်၊ ခရစ်နှစ်(၁၅)ရာစု အစောပိုင်းမာ ချူးဒါမ်ငယော်ဒေသမှ လာချိဒ်လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာကတ်တေ။ အဂု မြစ်ကြီးနားအရှိမြောက်ဘက် ချီဖွေမြို့နယ်နန့် ဆော့ခရာဝမြို့နယ် မြောက်ဘက် ထော့လန်ဒေသအထဲ တည်ဟိရေ။ လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားတိစွာ နယ်ချဲ့တော်လှန်ရီးနန့် လွတ်လပ်ရီးကြိုးပမ်းမှုမာ ပါဝင်ခရေ။ သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈၈၅−ခုနှစ် တတိယအိန်းဂလိချ်-မြန်မာ ကျူးကျော်စစ်ကာလ နယ်ချဲ့အိန်းဂလိချ်များ အထက်မြန်မာနိုင်ငံမာ ရောက်ဟိလှာချိန်၊ မြန်မာပြည် အရှိမြောက်ဘက် လာချိဒ်မျိုးနွယ်စု အများဆုံးနီထိုင်ရေ မေခမြစ်တလျှောက် ချန်းမော်ခုန်းဒေသကို တရုတ်ဇို့လိုကွမ်းနန့် ဇိုဆိုင်းရိရို့၏ ကျူးကျော်ရန်ကိုလေ့ တွန်းလှန်တိုက်ထုတ်ခရေ။ ယင်းရို့ ၂ဦးကို ချန်းမော်ခုန်းဒေသ ပဒေါ့လွင်ပြင်မာ အသီရဟိခရေနိမှ တရုတ်ကျူးကျော်ရန် ငြိမ်းခရေ။ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးအပြီး ဒုတယအကြိမ် အိန်းဂလိချ်ရို့ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခရေ နယ်ချဲ့အိန်းဂလိချ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရီးအတွက် လွတ်လပ်ရီး ကြိုးပမ်းမှုကာလမာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းစွာ လာချိဒ် တိုင်းရင်းသား စော်ဘွားတိအား ဆက်သွယ်စည်းရုံးပါလတ်တေ။ ပင်လုံစာချုပ်ချုပ်ဆိုရာမာလည်း လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုများ ပါဝင်ခရေ။ ပင်လုံစာချုပ်မာ လာချိဒ်ကိုယ်စားလှယ်တော် အဖြစ်− # မျိုးဆက်စဉ် (၅၇) ဇောင့်လဂွေကျန်းလုတ်(ဝဏ္ဏကျော်ထင်) # မျိုးဆက်စဉ် (၆၇) ဇောင့်မတောင်တိန့်ခေါဆောင် (ဝဏ္ဏကျော်ထင်) # မျိုးဆက်စဉ် (၆၈) ဆရာကြီး ဆောင်ချန်းဇုန်းရို့ ပါဝင်ခကတ်တေ။ လာချိဒ်၊ အဇီးနန့် မရူလူမျိုးရို့စွာ တမျိုးနန့် တမျိုး အလွန်တူကြရေအပြင် ဘာသာစကားမာလည်း တတက်ကပ် တူကတ်ရေကြောင့် တမျိုးပြောရေစကားကို တမျိုးက နားလည်ကတ်တေ။ လာချိဒ်စကားစွာ မရူစကားမှပင် ဆင်းသက်လာရေ လို့ တချို့ပညာသျှင်ရို့က ဆိုကတ်ရေ။ လာချိဒ်လူမျိုးရို့စွာ မရူနန့် အဇီးလူမျိုးရို့ထက် တရုတ်နယ်စပ်နန့် တတက်ကပ် နီထိုင်ကတ်ရေ။ နတ်ကိုးကွယ်သူတိ ဖြစ်ကေလေ့ တရုတ်ရို့၏ အယူဝါဒ ကိုလေ့ လိုက်နာကျင့်သုံးဗျာယ် ဟိရေ။ မန်းရှန်း၊ ဟရဲ၊ လွတ်ဆင်၊ ယင်ဒမ်၊ ငေါ်လန်၊ ဆီချန်စသည်အနိန်နန့်လည်း အစုငယ်များ ကွဲပြားနိန်ရေ။ ၁၉၃၁−ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်း အရ လာချိဒ်လူမျိုး လူဦးရွီမာ ၂၂၁၃၆၂ ယောက်ခန့် ဟိလီရေ။ <ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း</ref> == ကိုးကားချက် == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လာချိဒ်လူမျိုး]] [[Category:ကချင်လူမျိုးစုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] fzmxa53wcwenp35e7iw8hu021njggau 0 4213 18263 2026-06-08T12:08:27Z Retkhaberi 224 Created page with "'''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) စွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက် အုပ်စု]]မှ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာ..." 18263 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) စွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက် အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီးကေ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]ရို့ဟိ တောင်တန်းထူထပ်ရေ ဒေသများမာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားရေ အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (လှောက်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[အောက်သား]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးရို့၏ ဖိုးဖီးတိစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းဟိုင် (Qinghai) နန့် ကန်စု (Gansu) ဒေသဟိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်မာ အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ယင်းရို့စွာ ရှေးဟောင်း "ချီအန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူတိဖြစ်ပြီးကေ အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်မာ ယူနန်ပြည်နယ်အထဲဟိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှိပြောင်းလှာခကတ်တေ။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနန့် (၁၉) ရာစုကြားမာ ယူနန်ကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနန့် အရှိပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဖီးနန့် လူဦးရွီတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှိပြောင်းလှာရေ။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို လီဆူရို့စွာ (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသကတဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လှာခကတ်တေ။ ယပြီးနောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နန့် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းရို့မာ အခြီချခကတ်တေ။ ဗြိတိသျှအုပ်ခြုပ်ရီးကာလ မှတ်တမ်းတိအရ လီဆူရို့စွာ တောင်တန်းဒေသများမာ စိုက်ပျိုးရီးနန့် အမဲလိုက်ခြင်းကို တတ်ကျွမ်းစွာ လုပ်ကိုင်ရေ လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရရေ။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမာ လီဆူလူမျိုးတိစွာ မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့တိနန့် ပူးပေါင်းပနာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးမာ ပါဝင်ခကတ်တေ။ လွတ်လပ်ရီးရယားနောက် မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးမာ တမျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခရေ။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနန့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းမာ James O. Fraser ပိုင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု များ ရောက်ဟိလာယားနောက် လီဆူစာပီ (Fraser script) ကို တီထွင်နှိုင်ခခြင်းစွာ လီဆူသမိုင်းဧ့ အရေးကြီးရေ မှတ်တိုင်တခု ဖြစ်လာခရေ။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးတိစွာ အောက်သားတိကဲ့သို့ပင် လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နန့် ကန်စု(Gansu) ဒေသဟိ ချီအန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူတိ ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာကတ်ရာမာ ဗမာရို့၏ ဖိုးဖီးတိစွာ မြီပြန့်လွင်ပြင်တိသို့ ဦးတည်လားကတ်ပြီး၊ လီဆူရို့၏ ဖိုးဖီးတိစွာ တောင်တန်းဒေသတိကို ရွီးချယ်အခြီချခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ မျိုးရိုးဗီဇလိ့လာမှုတိအရ လီဆူရို့စွာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားတိ၏ အမှတ်အသားဖြစ်ရေ Haplogroup O-M122 နန့် ဆက်နွှယ်နိန်ပြီးကေ [[အောက်သား|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နန့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] ရို့နန့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ရေ။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ဟိုလူမျိုးတိ၏ ဘာသာစကားမာ ပိုင်-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ။ == နီထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသဟိ လီဆူရို့စွာ ပူတာအို၊ လောခေါင်နန့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နန့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စရေအရပ်များမာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ လီဆူလူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့လူမျိုးတိ၏ မူလနီထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်ရေ (မြစ်ကြီး) တခုဧ့ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်တေ၊ မြင့်မားရေ အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကတ်ရေ လူမျိုးတိဖြစ်တေဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကတ်လီရေ။ တနီရာတည်းမာ နိန်ရာတကျ နီထိုင်တတ်ခြင်း မဟိသဖြင့် လီဆူရို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနှိုင်ကတ်လီရေ။ လီဆူလူမျိုးတိကို မကန်မဝှန် တွိမြင်နှိုင်ကတ်ရေ နီရာတချို့ကား ယင်းရို့ အခြီချနီထိုင်ရေ ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်တေ။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာ]] အုပ်စုမာ ပါဝင်ဧ့။ လီဆူလူမျိုးရို့မာ အဓိကကတော့ခါ အနွယ်(၃)မျိုးဟိရေယင်းရို့မာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနန့် ပန်းလီဆူ ဆိုပနာပင်ဖြစ်တေ။ လီဆူအနွယ်ရို့စွာ ယင်းရို့၏ မူလနီရင်းဌာနေဖြစ်ရေ သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသမာ နီထိုင်ဗျာယ် ဟိနီကတ်ပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးရို့၏ ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနိန်ရလီရေ။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးမာ ဆွီမျိုးပေါင်း (၁၄) စုလှောက်ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ ဂျာခေါ်ဆွီမျိုးနန့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ ဆွီမျိုးစုများ ဖြစ်ကတ်လီရေ။ == စုံဖက်ခြင်း အလိအထနန့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့နန့် မျိုးရိုးနာမည် သို့မဟုတ် ဆွီမျိုးအုပ်စုချင်း တူညီသူတိအကြား ထိမ်းမြားစုံဖက်ခြင်းကို ယှောင်ကြဉ်ရေ ဓလိ့ဟိရေ။<ref name="Dessaint1972" /> ကိုယ်ရို့နန့် ဆွီမျိုးအုပ်စု မတူညီရေ လီဆူမျိုးနွယ်စုများအထဲသာ အိမ်ထောင်ဖက် ရွီးချယ်လေ့ဟိကတ်တေ။ ဧချင့်ပိုင်သွီးနှောခြင်းကို ယှောင်ကြဉ်ရေ လူမှုရီးစည်းမျှိုင်းတိကြောင့် လီဆူလူမျိုးတိစွာ ယေဘုယျအနိန်နန့် အရပ်အမောင်းကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယထွားကျိုင်းခြင်းနန့် ကျန်းမာရီးကြံ့ခိုင်ခြင်းရို့နန့် ပြည့်စုံကတ်တေဟု ယူဆကတ်တေ။<ref>Durrenberger, E.P. (1976). "The Economy of a Lisu Village."</ref>လီဆူရို့စွာ မူလဖိုးဖီးများ ဆင်းသက်လာရာ အီးမြရေ ဒေသတိ၏ သဘာဝအတိုင်း အမြင့်ပေ (၄,၀၀၀) နန့် (၅,၀၀၀) အောက်ဟိရေ မြီပြန့်ဒေသတိသို့ ဆင်းပနာ နီထိုင်လိမဟိကြဘဲ မြင့်မားရေ တောင်တန်းဒေသများမာသာ အခြီချလေ့ဟိကတ်တေ။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားရေ အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်တိမာ သေးမျှင်ရေ အနက်စင်းချေတိ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စိ ခြုပ်ပြီးကေ အင်္ကျီလက်ဧ့ အဖျားမာ (၄) လက်မခန့် အပြားဟိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကတ်တေ။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ နောက်ထပ်အနက်ရောင်ရင်စိ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်ပနာထပ်လို့ လိုက်ထားပြီးကေ အတွန့်များများနန့် စကတ်ခြုပ်နည်း အတိုင်းခြုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်းလို့ အလျော့အားဓမထားကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ယင်းဇာဂရာရှည်ကြီးတိကိုလည်း ကာမိတ်နည်းတူ သေးမျှင်ရေ အနက်ရောင် ရပ်စောက်စင်းချေတိအောက်မာ ထားကတ်တေ။ နားနှစ်ဖက်မာ ဝတ်ဆင်ထားရေ နဘက်စွာ ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးကေ (၄) လက်မခန့် အကျယ်ဟိ သံကွင်းချေတိ ဖြစ်တေ။ ပန်ဆင်ရေအခါ ဟနိန်ရေနဘက်အဖျားကို နားပေါက်မာ ထိုးသွင်းလို့ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူရို့၏ လှပဆန်းကြယ်ရေ ကြီးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစိ ဝထုပ်လေးနန့် ချိတ်တွယ်လို့ ထားကတ်တေ။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားတိစွာလေ့ လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားရေ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနန့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စိလက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ ခေါင်းထက်မာ အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားရေ အဝတ်ဖြင့်တရစ်ပြီးတရစ် ပတ်ပေါင်း လို့ ထားကတ်တေ။ တချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားရို့ကမူ သူရို့ပစ်ခတ်ရဟိထားရေ သားကောင်ရို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဝထုပ်ခြုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လိဟိရေ လီဆူအမျိုးသား ဝထုပ်ခြုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်ဧ့ အရေခွံမာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်ဧ့ အရေခွံပင်ဖြစ်တေ။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံမာ မပါကေ မပြီးရေ အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားရေ ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်တေ။ ဓားဘေးလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်းလို့ သူရို့၏ ရင်ပတ် တတည့်နီရာတွင် ထားကာ အလှပလကြီး လွယ်ထားလိ့ဟိသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ လီဆူလူမျိုးစွာ တိဗက် - မြန်မာအစု၊ ပိုင်မူဆိုးအုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူရို့ကို သျှမ်းပြည်နယ်နန့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးမာ တွိရရေ။ ရှမ်းနန့်မြန်မာတိက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြီးကေ တချို့လူမျိုးစုတိက လီဆိုးဟုခေါ်ရေ။ ပူတာအိုနယ်မြီမာ လီဆူရို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ ရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်ဟိလီဆူရို့ကိုလီဆောလို့လေ့ခေါ်သိမ့်ရေ။ ပူတာအိုနယ်မြီဟိ လီဆူရို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကတ်တေ။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသမာရာမကတိဗက်နယ် မြေ အထဲထိအောင် ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ် ကြောင်းသိရရေ။ ပူတာအိုမှ လီဆူရို့စွာ မလိခမြစ်ဖျားနန့် အရှိဖက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အထဲဟိ ကျေးရွာတိမာ မကန်မဝှန် နီထိုင် လေ့ဟိကတ်ပြီးကေ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံမာ အရာဒေသဟိလီဆူတိနန့် မတူတမူထူးခြားဗျာယ်ဟိရေကို တွိရလီရေ။ ဒေသအလိုက် လီဆူလီးမျိုးဟိရေအနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတမျိုးတည်းသာ ဇာဂရာများဝတ်ကတ်တေ။ လီဆူတချို့ရို့စွာ လောခေါင်နန့် စိန်းလုံတောင်တန်းမာလည်းနီထိုင်ကတ်လီရေ။ ပူတာအိုနယ်မြီဟိ လီဆူတိအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနန့် လွိုင်လင်လီဆူဆိုပနာ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ဟိလီသိမ့်ရေ။ ကျိုင်းတုံလီဆူရို့စွာ သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလှာသူတိဖြစ် ကြလို့ လွိုင်လင်လီဆူရို့မာ ကျိုင်းတုံကတဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်ကို ပြန့်ပွားရောက်ဟိလာသူတိ ဖြစ်ပုံရရေ။ ဗန်းမော်လီဆူရို့မာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြီမှ ကူပြောင်းရောက်ဟိလာရေ လီဆူရို့၏ အဆက် အနွယ်တိပင် ဖြစ်ကတ်လီရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ လီဆူလူမျိုးရို့မာ ခိုလိုလီဆူနန့် လီဖာလီဆူ ဆိုပနာလည်း နှစ်မျိုးဟိပြီးးလျှင် တရပ်တဒေသတည်းစုရုံးနီထိုင် ခြင်းမဟိ၊ အရာလူမျိုးစုတိနန့် ရောနှောနီထိုင်လိဟိရေ။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး ရေအရပ်တိကို ပိုပြီးကေနှစ်သက်ရေ။ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းမာ လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ သျှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနန့်လားဟိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ရှမ်း ပြည်အရှိပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများမာပင်ဖြစ်ဖြစ် နီထိုင်ကတ်ရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်မာ လီဆူ လူဦးရွီ ၂ဝဝဝဝခန့် ဟိဖို့ဟုလှောက်မှန်းရ၏။ လီဆူရို့နီထိုင်ရေ အိမ်တိမာ တဲလှိုင်တန်းဆန်ဆန်ဆောက် ထားပနာ အိမ်ထဲခန်းနှစ်ခုဟိပြီးးလျှင် အလယ်မာ မီးဖိုကိုထားဟိရေ။ လီဆူ လူမျိုးရို့မာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီတိနန့် နတ်ကိုးကွယ်သူတိ ပါဝင်ဧ့။ ယင်းရို့မာ သီးသန့်စာပီမဟိချေ။ ယကေလေ့ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူရို့မာ လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အိန်းဂလိချ်စာလုံး တိနန့် ရီးသားရေစာဟိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူတချို့မာ ရှမ်းစာကိုလေ့သော့၊မြန်မာစာကို ပင်ဖြစ်ဖြစ် အသင့်အတင့်တတ်ကတ်ရေ။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားတိစွာ ပေါင်ဖအနက်ကို ဝတ်ဆင်လို့ ပြင်ခံခပ်ပွပွ ခြုပ်လုပ်ထားပြီးကေ ဖေသာစေ့သီး သို့မဟုတ် ကြွီစေ့သီးတိကို ရှိနောက်လှပိုင် ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိမာ အောက်ပိုင်းအဝတ်တိစွာ ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဇာဂရာလည်းမဟုတ်ရေ ပုံစံတမျိုးခြုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဆိုပနာ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကတ်၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ခြုပ်လုပ်ပြီးကေ ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ဖေသာစေ့သီး သို့မဟုတ် ကြွီစေ့သီးတိနန့် စိတ်တိုင်းကျ လှပိုင်ဝတ်ဆင်ထားဧ့။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်းဧ့ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းမာ အမြိတ်တချောင်းချထားပနာ အရောင်မာ အရဲဖြစ်တေ။ လီဖာလီဆူတိ၏ ခါးစည်းကြိုးမာမူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားရေ။ ယင်းရို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်မာ မကန်မဝှန်တွိရရေ။ လီဆူရို့စွာ များရေအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနန့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွီးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ သျှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမာ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမဟိရေနီရာများမာ လီဆူတိစွာ တောင်ပေါ်မှ သစ်တိကို ခုတ်လှဲလို့ ပျိုင်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈီးမြို့တိသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကတ်သဖြင့် ဖေသာဝင်လမ်း ကောင်းကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ မြို့ကြီးများဟိ သစ်စက်တိက ထွက်ရေသစ်တိကိုရာ အသုံးများလာရေကြောင့် ယင်းရို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမာစိကေချေဝင်ငွီလျော့လားလီရေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမာ ယင်း ရို့အဖို့ ဝင်ငွီအများဆုံးရရေ လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်တေ။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမာ သစ်ရေ့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်မွိန့်သီးနန့် အရာဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းတိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့ကို ဈီးမြို့တိသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချပနာ တဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူလားကတ်တေ။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်တိကိုရာမက မြည်းနန့် လားတိကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးအတွက် မွိးမြူ ထားကတ်လီရေ။ လီဆူတိစွာ အလွန်ရိုးသားပြီးကေအီးချမ်း သာယာစွာနီတတ်ရေ တောင်ပေါ်သားတိဖြစ်ကတ်တေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လီဆူလူမျိုး]] dnvmfbfd1voaidgd9pvk9hulujmklm8 18282 18263 2026-06-08T13:36:40Z Retkhaberi 224 18282 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) စွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက် အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီးကေ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]ရို့ဟိ တောင်တန်းထူထပ်ရေ ဒေသများမာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားရေ အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (လှောက်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[အောက်သား]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးရို့၏ ဖိုးဖီးတိစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းဟိုင် (Qinghai) နန့် ကန်စု (Gansu) ဒေသဟိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်မာ အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ယင်းရို့စွာ ရှေးဟောင်း "ချီအန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူတိဖြစ်ပြီးကေ အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်မာ ယူနန်ပြည်နယ်အထဲဟိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှိပြောင်းလှာခကတ်တေ။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနန့် (၁၉) ရာစုကြားမာ ယူနန်ကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနန့် အရှိပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဖီးနန့် လူဦးရွီတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှိပြောင်းလှာရေ။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းကို လီဆူရို့စွာ (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသကတဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လှာခကတ်တေ။ ယပြီးနောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နန့် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းရို့မာ အခြီချခကတ်တေ။ ဗြိတိသျှအုပ်ခြုပ်ရီးကာလ မှတ်တမ်းတိအရ လီဆူရို့စွာ တောင်တန်းဒေသများမာ စိုက်ပျိုးရီးနန့် အမဲလိုက်ခြင်းကို တတ်ကျွမ်းစွာ လုပ်ကိုင်ရေ လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရရေ။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမာ လီဆူလူမျိုးတိစွာ မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့တိနန့် ပူးပေါင်းပနာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရီးမာ ပါဝင်ခကတ်တေ။ လွတ်လပ်ရီးရယားနောက် မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးမာ တမျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခရေ။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနန့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းမာ James O. Fraser ပိုင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု များ ရောက်ဟိလာယားနောက် လီဆူစာပီ (Fraser script) ကို တီထွင်နှိုင်ခခြင်းစွာ လီဆူသမိုင်းဧ့ အရေးကြီးရေ မှတ်တိုင်တခု ဖြစ်လာခရေ။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးတိစွာ အောက်သားတိကဲ့သို့ပင် လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နန့် ကန်စု(Gansu) ဒေသဟိ ချီအန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူတိ ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာကတ်ရာမာ ဗမာရို့၏ ဖိုးဖီးတိစွာ မြီပြန့်လွင်ပြင်တိသို့ ဦးတည်လားကတ်ပြီး၊ လီဆူရို့၏ ဖိုးဖီးတိစွာ တောင်တန်းဒေသတိကို ရွီးချယ်အခြီချခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ မျိုးရိုးဗီဇလိ့လာမှုတိအရ လီဆူရို့စွာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားတိ၏ အမှတ်အသားဖြစ်ရေ Haplogroup O-M122 နန့် ဆက်နွှယ်နိန်ပြီးကေ [[အောက်သား|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နန့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] ရို့နန့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ရေ။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ဟိုလူမျိုးတိ၏ ဘာသာစကားမာ ပိုင်-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ။ == နီထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသဟိ လီဆူရို့စွာ ပူတာအို၊ လောခေါင်နန့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နန့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စရေအရပ်များမာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ လီဆူလူမျိုးရို့စွာ ကိုယ်ရို့လူမျိုးတိ၏ မူလနီထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်ရေ (မြစ်ကြီး) တခုဧ့ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်တေ၊ မြင့်မားရေ အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကတ်ရေ လူမျိုးတိဖြစ်တေဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကတ်လီရေ။ တနီရာတည်းမာ နိန်ရာတကျ နီထိုင်တတ်ခြင်း မဟိသဖြင့် လီဆူရို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနှိုင်ကတ်လီရေ။ လီဆူလူမျိုးတိကို မကန်မဝှန် တွိမြင်နှိုင်ကတ်ရေ နီရာတချို့ကား ယင်းရို့ အခြီချနီထိုင်ရေ ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်တေ။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာ]] အုပ်စုမာ ပါဝင်ဧ့။ လီဆူလူမျိုးရို့မာ အဓိကကတော့ခါ အနွယ်(၃)မျိုးဟိရေယင်းရို့မာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနန့် ပန်းလီဆူ ဆိုပနာပင်ဖြစ်တေ။ လီဆူအနွယ်ရို့စွာ ယင်းရို့၏ မူလနီရင်းဌာနေဖြစ်ရေ သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသမာ နီထိုင်ဗျာယ် ဟိနီကတ်ပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးရို့၏ ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနိန်ရလီရေ။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးမာ ဆွီမျိုးပေါင်း (၁၄) စုလှောက်ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ ဂျာခေါ်ဆွီမျိုးနန့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ ဆွီမျိုးစုများ ဖြစ်ကတ်လီရေ။ == စုံဖက်ခြင်း အလိအထနန့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့နန့် မျိုးရိုးနာမည် သို့မဟုတ် ဆွီမျိုးအုပ်စုချင်း တူညီသူတိအကြား ထိမ်းမြားစုံဖက်ခြင်းကို ယှောင်ကြဉ်ရေ ဓလိ့ဟိရေ။<ref name="Dessaint1972" /> ကိုယ်ရို့နန့် ဆွီမျိုးအုပ်စု မတူညီရေ လီဆူမျိုးနွယ်စုများအထဲသာ အိမ်ထောင်ဖက် ရွီးချယ်လေ့ဟိကတ်တေ။ ဧချင့်ပိုင်သွီးနှောခြင်းကို ယှောင်ကြဉ်ရေ လူမှုရီးစည်းမျှိုင်းတိကြောင့် လီဆူလူမျိုးတိစွာ ယေဘုယျအနိန်နန့် အရပ်အမောင်းကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယထွားကျိုင်းခြင်းနန့် ကျန်းမာရီးကြံ့ခိုင်ခြင်းရို့နန့် ပြည့်စုံကတ်တေဟု ယူဆကတ်တေ။<ref>Durrenberger, E.P. (1976). "The Economy of a Lisu Village."</ref>လီဆူရို့စွာ မူလဖိုးဖီးများ ဆင်းသက်လာရာ အီးမြရေ ဒေသတိ၏ သဘာဝအတိုင်း အမြင့်ပေ (၄,၀၀၀) နန့် (၅,၀၀၀) အောက်ဟိရေ မြီပြန့်ဒေသတိသို့ ဆင်းပနာ နီထိုင်လိမဟိကြဘဲ မြင့်မားရေ တောင်တန်းဒေသများမာသာ အခြီချလေ့ဟိကတ်တေ။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားရေ အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်တိမာ သေးမျှင်ရေ အနက်စင်းချေတိ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စိ ခြုပ်ပြီးကေ အင်္ကျီလက်ဧ့ အဖျားမာ (၄) လက်မခန့် အပြားဟိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကတ်တေ။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ နောက်ထပ်အနက်ရောင်ရင်စိ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်ပနာထပ်လို့ လိုက်ထားပြီးကေ အတွန့်များများနန့် စကတ်ခြုပ်နည်း အတိုင်းခြုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်းလို့ အလျော့အားဓမထားကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ယင်းဇာဂရာရှည်ကြီးတိကိုလည်း ကာမိတ်နည်းတူ သေးမျှင်ရေ အနက်ရောင် ရပ်စောက်စင်းချေတိအောက်မာ ထားကတ်တေ။ နားနှစ်ဖက်မာ ဝတ်ဆင်ထားရေ နဘက်စွာ ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးကေ (၄) လက်မခန့် အကျယ်ဟိ သံကွင်းချေတိ ဖြစ်တေ။ ပန်ဆင်ရေအခါ ဟနိန်ရေနဘက်အဖျားကို နားပေါက်မာ ထိုးသွင်းလို့ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူရို့၏ လှပဆန်းကြယ်ရေ ကြီးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစိ ဝထုပ်လေးနန့် ချိတ်တွယ်လို့ ထားကတ်တေ။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားတိစွာလေ့ လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားရေ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနန့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စိလက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ ခေါင်းထက်မာ အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားရေ အဝတ်ဖြင့်တရစ်ပြီးတရစ် ပတ်ပေါင်း လို့ ထားကတ်တေ။ တချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားရို့ကမူ သူရို့ပစ်ခတ်ရဟိထားရေ သားကောင်ရို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဝထုပ်ခြုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လိဟိရေ လီဆူအမျိုးသား ဝထုပ်ခြုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်ဧ့ အရေခွံမာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်ဧ့ အရေခွံပင်ဖြစ်တေ။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံမာ မပါကေ မပြီးရေ အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားရေ ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်တေ။ ဓားဘေးလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်းလို့ သူရို့၏ ရင်ပတ် တတည့်နီရာတွင် ထားကာ အလှပလကြီး လွယ်ထားလိ့ဟိသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ လီဆူလူမျိုးစွာ တိဗက် - မြန်မာအစု၊ ပိုင်မူဆိုးအုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ရေ လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူရို့ကို သျှမ်းပြည်နယ်နန့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးမာ တွိရရေ။ ရှမ်းနန့်မြန်မာတိက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြီးကေ တချို့လူမျိုးစုတိက လီဆိုးဟုခေါ်ရေ။ ပူတာအိုနယ်မြီမာ လီဆူရို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ ရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်ဟိလီဆူရို့ကိုလီဆောလို့လေ့ခေါ်သိမ့်ရေ။ ပူတာအိုနယ်မြီဟိ လီဆူရို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကတ်တေ။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသမာရာမကတိဗက်နယ် မြေ အထဲထိအောင် ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ် ကြောင်းသိရရေ။ ပူတာအိုမှ လီဆူရို့စွာ မလိခမြစ်ဖျားနန့် အရှိဖက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အထဲဟိ ကျေးရွာတိမာ မကန်မဝှန် နီထိုင် လေ့ဟိကတ်ပြီးကေ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံမာ အရာဒေသဟိလီဆူတိနန့် မတူတမူထူးခြားဗျာယ်ဟိရေကို တွိရလီရေ။ ဒေသအလိုက် လီဆူလီးမျိုးဟိရေအနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတမျိုးတည်းသာ ဇာဂရာများဝတ်ကတ်တေ။ လီဆူတချို့ရို့စွာ လောခေါင်နန့် စိန်းလုံတောင်တန်းမာလည်းနီထိုင်ကတ်လီရေ။ ပူတာအိုနယ်မြီဟိ လီဆူတိအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနန့် လွိုင်လင်လီဆူဆိုပနာ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ဟိလီသိမ့်ရေ။ ကျိုင်းတုံလီဆူရို့စွာ သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလှာသူတိဖြစ် ကြလို့ လွိုင်လင်လီဆူရို့မာ ကျိုင်းတုံကတဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်ကို ပြန့်ပွားရောက်ဟိလာသူတိ ဖြစ်ပုံရရေ။ ဗန်းမော်လီဆူရို့မာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြီမှ ကူပြောင်းရောက်ဟိလာရေ လီဆူရို့၏ အဆက် အနွယ်တိပင် ဖြစ်ကတ်လီရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ လီဆူလူမျိုးရို့မာ ခိုလိုလီဆူနန့် လီဖာလီဆူ ဆိုပနာလည်း နှစ်မျိုးဟိပြီးးလျှင် တရပ်တဒေသတည်းစုရုံးနီထိုင် ခြင်းမဟိ၊ အရာလူမျိုးစုတိနန့် ရောနှောနီထိုင်လိဟိရေ။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး ရေအရပ်တိကို ပိုပြီးကေနှစ်သက်ရေ။ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းမာ လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ သျှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနန့်လားဟိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ရှမ်း ပြည်အရှိပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများမာပင်ဖြစ်ဖြစ် နီထိုင်ကတ်ရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်မာ လီဆူ လူဦးရွီ ၂ဝဝဝဝခန့် ဟိဖို့ဟုလှောက်မှန်းရ၏။ လီဆူရို့နီထိုင်ရေ အိမ်တိမာ တဲလှိုင်တန်းဆန်ဆန်ဆောက် ထားပနာ အိမ်ထဲခန်းနှစ်ခုဟိပြီးးလျှင် အလယ်မာ မီးဖိုကိုထားဟိရေ။ လီဆူ လူမျိုးရို့မာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီတိနန့် နတ်ကိုးကွယ်သူတိ ပါဝင်ဧ့။ ယင်းရို့မာ သီးသန့်စာပီမဟိချေ။ ယကေလေ့ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူရို့မာ လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အိန်းဂလိချ်စာလုံး တိနန့် ရီးသားရေစာဟိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူတချို့မာ ရှမ်းစာကိုလေ့သော့၊မြန်မာစာကို ပင်ဖြစ်ဖြစ် အသင့်အတင့်တတ်ကတ်ရေ။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားတိစွာ ပေါင်ဖအနက်ကို ဝတ်ဆင်လို့ ပြင်ခံခပ်ပွပွ ခြုပ်လုပ်ထားပြီးကေ ဖေသာစေ့သီး သို့မဟုတ် ကြွီစေ့သီးတိကို ရှိနောက်လှပိုင် ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိမာ အောက်ပိုင်းအဝတ်တိစွာ ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဇာဂရာလည်းမဟုတ်ရေ ပုံစံတမျိုးခြုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဆိုပနာ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကတ်၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ခြုပ်လုပ်ပြီးကေ ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ဖေသာစေ့သီး သို့မဟုတ် ကြွီစေ့သီးတိနန့် စိတ်တိုင်းကျ လှပိုင်ဝတ်ဆင်ထားဧ့။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်းဧ့ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းမာ အမြိတ်တချောင်းချထားပနာ အရောင်မာ အရဲဖြစ်တေ။ လီဖာလီဆူတိ၏ ခါးစည်းကြိုးမာမူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားရေ။ ယင်းရို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်မာ မကန်မဝှန်တွိရရေ။ လီဆူရို့စွာ များရေအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနန့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွီးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ သျှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမာ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမဟိရေနီရာများမာ လီဆူတိစွာ တောင်ပေါ်မှ သစ်တိကို ခုတ်လှဲလို့ ပျိုင်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈီးမြို့တိသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကတ်သဖြင့် ဖေသာဝင်လမ်း ကောင်းကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ မြို့ကြီးများဟိ သစ်စက်တိက ထွက်ရေသစ်တိကိုရာ အသုံးများလာရေကြောင့် ယင်းရို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမာစိကေချေဝင်ငွီလျော့လားလီရေ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမာ ယင်း ရို့အဖို့ ဝင်ငွီအများဆုံးရရေ လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်တေ။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမာ သစ်ရေ့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်မွိန့်သီးနန့် အရာဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းတိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့ကို ဈီးမြို့တိသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချပနာ တဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူလားကတ်တေ။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်တိကိုရာမက မြည်းနန့် လားတိကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးအတွက် မွိးမြူ ထားကတ်လီရေ။ လီဆူတိစွာ အလွန်ရိုးသားပြီးကေအီးချမ်း သာယာစွာနီတတ်ရေ တောင်ပေါ်သားတိဖြစ်ကတ်တေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လီဆူလူမျိုး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] frbieke6tmet1cf9zu2tlwuwomdcj8f 0 4214 18264 2026-06-08T12:14:41Z Retkhaberi 224 Created page with "{{lead missing}} {{merge|ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ}} ==လူမျိုးတရာ့တပါး== :တရာ့တပါး၊ လူမျိုးများလား :မှတ်သားသစ်သစ်၊ ခုနှစ် မြန်မာ :တလိုင်းမာ လေး..." 18264 wikitext text/x-wiki {{lead missing}} {{merge|ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ}} ==လူမျိုးတရာ့တပါး== :တရာ့တပါး၊ လူမျိုးများလား :မှတ်သားသစ်သစ်၊ ခုနှစ် မြန်မာ :တလိုင်းမာ လေး၊ ရှမ်းရေး သုံးဆယ် :သင်္ချာသွယ်ပြ၊ ခြောက်ဆယ် ကုလား :ခွဲမှတ်ထားရေ၊ ဖြစ်ပွားသုတဖြိုးဖြိုးတည်း။ ===မြန်မာ ၇-မျိုး=== # ကမ်းယံ # တောင်သူ (တောင်သား) # ထားဝယ် # ပြော့ # ဘရသီ # မြန်မာ # ရခိုင်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ===တလိုင်း ၄-မျိုး=== # တလိုင်းကြီး # တလိုင်းငယ် # တလိုင်းလေး # တလိုင်းစုတ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၁=မွန်သိ ၂=မွန်နန်း(န) ၃=မွန်ညန်(ည) ၄=မွန်တာ(တ) === ရှမ်း ၃၀-မျိုး === ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းမာ ဖော်ပြချက်အရ - *လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *ဇဝါ၊ မျက်နှာမည်း၊ ကရေး၊ ရေမီးထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လော၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *စနု၊ ဘအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ ဂနော၊ ယောန်၊ လဝိုက်၊ တရုပ်၊ ယိုးဒယား၊ အနဲ (၃၀)။<ref>ကိုယော(ဘောဂဗေဒ)၊ နှောင်းခေတ်ဟောင်းက လောင်းရှည် (သို့မဟုတ်) ယောရွှေပြည်က ပုဂံ၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်</ref> # ကချင် # ကတူး # ကရင် # ကရေး # ကော်တုတ် ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:လူမျိုးတရာ့တပါး]] k6v086945yqxzzrqpui3wwp9vkqgz3c 18283 18264 2026-06-08T13:39:16Z Retkhaberi 224 18283 wikitext text/x-wiki {{lead missing}} {{merge|ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ}} ==လူမျိုးတရာ့တပါး== :တရာ့တပါး၊ လူမျိုးများလား :မှတ်သားသစ်သစ်၊ ခုနှစ် မြန်မာ :တလိုင်းမာ လေး၊ ရှမ်းရေး သုံးဆယ် :သင်္ချာသွယ်ပြ၊ ခြောက်ဆယ် ကုလား :ခွဲမှတ်ထားရေ၊ ဖြစ်ပွားသုတဖြိုးဖြိုးတည်း။ ===မြန်မာ ၇-မျိုး=== # ကမ်းယံ # တောင်သူ (တောင်သား) # ထားဝယ် # ပြော့ # ဘရသီ # မြန်မာ # ရခိုင်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ===တလိုင်း ၄-မျိုး=== # တလိုင်းကြီး # တလိုင်းငယ် # တလိုင်းလေး # တလိုင်းစုတ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၁=မွန်သိ ၂=မွန်နန်း(န) ၃=မွန်ညန်(ည) ၄=မွန်တာ(တ) === ရှမ်း ၃၀-မျိုး === ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းမာ ဖော်ပြချက်အရ - *လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *ဇဝါ၊ မျက်နှာမည်း၊ ကရေး၊ ရေမီးထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လော၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *စနု၊ ဘအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ ဂနော၊ ယောန်၊ လဝိုက်၊ တရုပ်၊ ယိုးဒယား၊ အနဲ (၃၀)။<ref>ကိုယော(ဘောဂဗေဒ)၊ နှောင်းခေတ်ဟောင်းက လောင်းရှည် (သို့မဟုတ်) ယောရွှေပြည်က ပုဂံ၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်</ref> # ကချင် # ကတူး # ကရင် # ကရေး # ကော်တုတ် ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:လူမျိုးတရာ့တပါး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] hdbjgbek4iwdb0hf9xdgbd3bkuexetw 0 4215 18265 2026-06-08T12:25:20Z Retkhaberi 224 Created page with "'''လူးသျှမ်းလူမျိုး''' ([[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူး]]: ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အိန်းဂလိချ်: Tai Lue) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူးလူမျိုး''' စွာ တိုင်လူမျိုးများ|..." 18265 wikitext text/x-wiki '''လူးသျှမ်းလူမျိုး''' ([[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူး]]: ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အိန်းဂလိချ်: Tai Lue) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူးလူမျိုး''' စွာ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုးစု]]ဝင် တခုဖြစ်ပြီးကေ အဓိကကတော့ခါ [[တရုတ်]]နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]][[သျှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လာအို]]မြောက်ပိုင်းနန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ "'''တိုင်လူး'''" လို့လေ့ ခေါ်ကတ်ရား၊ လူးရှမ်းဘာသာစကားစွာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားတိ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကား]]မိသားစုဝင်ဖြစ်တေ<ref>citation needed</ref>။[[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ {{Infobox ethnic group | group = လူးရှမ်း | native_name = ᦺᦑᦟᦹᧉ | image = Tai Lue clothes.jpg.jpg | image_caption= လူးရှမ်းဝတ်စုံ | population = အနည်းဆုံး ၁.၂သန်း<ref>citation needed</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])<br>{{flag|Myanmar}} ([[သျှမ်းပြည်နယ်]])<br>{{flag|Laos}} မြောက်ပိုင်း<br>{{flag|Thailand}} မြောက်ပိုင်း | languages = လူးရှမ်းဘာသာစကား၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်း]], [[တိုင်းလေ့]], [[ဂုံရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]], အရာ[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] }} လူးလူမျိုးစွာ သျှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတခုဖြစ်ပနာ ကျိုင်းတုံနယ် အထဲပိုင်းတောင်တန်းဒေသဟိ ကျေးလက်ဒေသများ၊[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] ရို့မာ နီထိုင်လေ့ဟိကတ်ရား မိုင်းယောင်းမြို့နယ်မာနီထိုင်ရေ လူးရှမ်းတိကို တိုင်းယောင်းလို့လေ့ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ [[ကျိုင်းတုံခရိုင်|ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ သံလွင်မြစ်အရှိဖက်ကမ်းမာ [[ဂုံလူမျိုး]] ရို့ အနီများလီရေ။ ကျိုင်းတုံစျီးနိများမာ ယင်းရို့ကိုတွိရတတ်ရေ။ လူးနန့် ဂုံ(ခွန်)လူမျိုးရို့၏ စာပီအရီးအသားစွာ မတူကတ်ကေလေ့ မျိုးရိုးနန့် ဓလေ့ ထုံးစိုင်ရို့မာ ခြားနားခြင်းများစွာမဟိလှဟုသိရရေ။ လူးလူမျိုးရို့စွာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွိလာကြသူတိဖြစ်တေ။ ဂုထိတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနန့် အရာ ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်]](လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပင်နာခါချီးး]] ရို့မာလူးလူမျိုးများစွာ နီထိုင်ဗျာယ်ဟိရေ။ == သမိုင်း == လူးရှမ်းတိ၏ အစောဆုံးအခြီချရာဒေသစွာ ဒေနိတရုတ်နိုင်ငံ [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (Sipsongpanna) ဖြစ်တေ။ ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ လူးရှမ်းတိစွာ "စစ်ဆောင်ပန္နား" အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ အိမ်နီးချင်း တိုင်လူမျိုးများ၊ [[ရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး]] စသဖြင့် ယိုင်ကျေးမှုနန့် စီးပွားရီးအပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုဟိခရေ<ref>citation needed</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံအထဲဟိ လူးရှမ်းအများစုကတော့ခါ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိပိုင်း၊ အထူးအနိန်နန့် [[မိုင်းယောင်းမြို့]] မာ စုစည်းနီထိုင်ကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်းအရ လူးရှမ်းရို့စွာ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသမှ ပြောင်းရွိလာကတ်ရား ကျိုင်းတုံစော်ဘွားဧ့ လက်အောက်ခံ နယ်ပယ်များမာ အခြီချခကတ်တေ။ မိုင်းယောင်းဒေသစွာ လူးရှမ်းရို့၏ ယိုင်ကျေးမှု ဗဟိုချက်မတခု ဖြစ်လာခရေ။<ref name="history">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna: An Ethno-Historical Sketch", 1999.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်မာ မြန်မာမင်းတိစွာ စစ်ဆောင်ပန္နားအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခရေ လူးရှမ်းရို့၏ မြို့ပြပြည်နယ်တိစွာ မြန်မာနိုင်ငံနန့် တရုတ်နိုင်ငံကြားမာ နှစ်ဖက်ဩဇာခံ အဖြစ် တည်ဟိခရေ။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဧ့ [[အလောင်းမင်းတရား]] နန့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်များမာ မြန်မာမင်းရို့စွာ စစ်ဆောင်ပန္နားဟိ ကျိုင်းရုံးမြို့ သို့ စစ်ချီကာ ယင်းရို့၏ စော်ဘွားတိကို မြန်မာမင်း၏ ဩဇာခံအဖြစ် သစ္စာပီးစီခရေ။ လူးရှမ်းစော်ဘွားတိစွာ မြန်မာမင်းနီပြည်တော်သို့ နှစ်စိုင် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ပီးပို့ရယား၊ မြန်မာမင်းကလေးလူးစော်ဘွားတိကို ဘွဲ့တံဆိပ်တိနန့် နန်းတွင်းအသုံးအဆောင်များ ပြန်ပနာချီးမြှင့်လီ့ဟိရေ။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State: From Its Origins to 1962", 2009.</ref> မြန်မာမင်းရို့စွာ ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) သို့ စစ်ချီရာမာ လူးရှမ်းတပ်သားတိကို အသုံးပြုခကတ်တေ။လူးရှမ်းရို့စွာ တောင်ကုန်းတောင်တန်း တိုက်ပွဲတိနန့် ဆင်တပ်များမာ တတ်ကျွမ်းသူတိအဖြစ် ကျော်ကြားရေ။ယပြီးနောက် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (၁၇၆၅-၁၇၆၉) အထဲ လူးရှမ်းဒေသတိစွာ မြန်မာတပ်တိအတွက် ရိက္ခာထောက်လှမ်းရီးနန့် ရှိတန်းခံတပ်တိအဖြစ် အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။<ref name="war">ရွှီဘိုကိုယ့်ကြီး၊ "ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်း"၊ ၁၉၇၂။</ref> မြန်မာမင်းနီပြည်တော်နန့် လူးရှမ်းစော်ဘွားများအကြားမာ နိုင်ငံရီးအရ အိမ်ထောင်ဘက် ဖလှယ်ခြင်းများ ဟိခပြီး လူးရှမ်းစော်ဘွားတိ၏ သမီးတော်တိစွာ မြန်မာမင်း၏ မိဖုရားများ သို့မဟုတ် ကိုယ်လုပ်တော်တိအဖြစ် နီပြည်တော်သို့ ရောက်ဟိလာတတ်ရေ။ ယင်းရို့နန့်အတူ ပါလာရေ လူးရိုးရာ အနုပညာ၊ ရက်ကန်းအတတ်နန့် အစားအစာတိစွာ နန်းတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ဟိခရေ။<ref name="culture">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> ၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ဟိပြီးကေ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ဟိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ဟိလီရေ။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသိုင်ခေါင်စာရင်းမာမူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ဟိပြီးကေ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ဟိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ဟိရေဟုဆိုရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအပမာ နီထိုင်လိဟိရေ လူးလူမျိုးဦးရွီမာ ထိုထက်များစွာပိုပြီးကေလီရေ။ လူးလူမျိုးတိစွာ ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကတ်တေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ယိုင်ကျေးမှု == လူးရှမ်းတိ၏ ယိုင်ကျေးမှုစွာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်ကတ်ရား၊ ဘာသာရီးပွဲတော်များမာ မီးထွန်းပွဲ(လမ်ပွဲ)၊ နတ်ပြန်ပွဲရို့ ပါဝင်ရေ။ လူးရှမ်းတိစွာ ရွာအုတ်ပြတ် အလင်းစည်းတိုင်များတည်ဆောက်လို့ ဘုရားကျောင်းတိမာ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ရေ<ref>citation needed</ref>။ အိမ်ရာပုံစံမာ သစ်သားနန့် တထပ်လူနီအဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီးကေ၊ မြီကြီးပေါ်မရောက်ခင် သစ်တောင်ထောင်လို့ အိမ်ကြီးတည်ဆောက်တေ။ <ref>citation needed</ref>။ === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်စွာ လူးရှမ်း လူမျိုးရို့၏ အမြတ်နိုးဆုံးရေ ရိုးရာပွဲတော်တခု ဖြစ်တေ။ အရာ ရှမ်း(တိုင်)လူမျိုးတိပိုင် အိန်းဂလိချ်ပက္ခဒိန်အရ နိုဗန်ဘာလ သို့မဟုတ် ဒီဇန်ဘာလမာ ကျရောက်ရေ ရှမ်းပက္ခဒိန်ဧ့ ပထမဆုံးလ (လုမ်း ၁ ရက်) မာ ကျင်းပကတ်တေ။ ယင်းစွာ ရိတ်သိမ်းပြီးစအချိန်ဖြစ်သဖြင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" နန့် "နှစ်သစ်ကူးပွဲ" ကို ပူးတွဲကျင်းပရေ သဘောလေးဖြစ်တေ။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> မြန်မာနိုင်ငံဟိ [[မိုင်းယောင်းမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]] နန့် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] တဝိုက်ဟိ တိုင်လူးကျေးရွာတိမာ စည်ကားစွာ ကျင်းပကတ်တေပိုင်၊ တရုတ်ပြည် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] နန့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဟိ တိုင်လူးလူမျိုးတိကလေးဒေနိန့်ထိ အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းကျင်းပဗျာယ် ဟိရေ။<ref name="region">Shan Cultural Association, Annual Report 2023.</ref> ===လူးရှမ်းရိုးရာ သင်္ကြန်ပွဲ=== ၁၁ ရာစု [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံနိုင်ငံတော်]] မှစပြီးကေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာစွာ သျှမ်းပြည်တလွှားပျံ့နှံ့ခရေ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိပိုင်းနန့် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (လူးရှမ်းဒေသ) သို့ ပျံ့နှံ့လားခီရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာနန့်အတူ ပါလာရေ နက္ခတ်ဗေဒတွက်ချက်မှုတိအရ "အစွာကူးခြင်း" ဓလိ့စွာ လူးရှမ်းရို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိမာ အမြစ်တွယ်ခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ သာသနာပြုပညာဟိများ၊ မြန်မာမင်းတိက ခန့်အပ်ရေ "စစ်ကဲ" နန့် "မြို့စား" တိစွာ လူးရှမ်းဒေသမာ နီထိုင်ကာ လူးရှမ်းဒေသတိသို့ စာပီနန့် ဘာသာရီးပက္ခဒိန်တိကို ယူဆောင်လားရာမှ သင်္ကြန်ဓလိ့စွာ ဘာသာရီးပွဲတော်တခုအဖြစ် စတင်ရောက်ဟိခရေ။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref> မြန်မာ့ပက္ခဒိန်အရ နှစ်သစ်ကူးရေပထမလ (တန်ခူးလ) စွာ ရှမ်းပက္ခဒိန်အရ ၆ လပိုင်း ဖြစ်တတ်ရေ။<ref name="calendar">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> လူးရှမ်းသင်္ကြန်စွာ မြန်မာ့သင်္ကြန်ဧ့ ရီလောင်းကစပ်ခြင်း နန့် ဘာသာရီးဝတ်ထုံး ကျင်းပကတ်ကေလေ့၊ ကိုယ်ရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြစ်ရေ "နဂါးပြိုင်လောင်းပွဲ" နန့် "မိုးပျံမီးရှူးလွှတ်ခြင်း" စရေ ဓလိ့တိကိုမူ မြန်မာင်္သကြန်နန့်ကွဲပြားစွာ ရှီးဦး ရှမ်း(တိုင်)နွယ်ဖွား ဓလိ့အဖြစ် ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းထားရေ။ == ဘာသာစကား == လူးရှမ်းဘာသာ (Kam Mueang Lue) စွာ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားတိ|ခရာ-ဒိုင်]]မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီးကေ၊ တိုင်ခွဲစကားပေါင်းတိနန့် ဆင်တူရေ်လေးအသံထွက်၊ စကားလုံးအသုံးများမာ ခွဲခြားချက်ဟိရေ<ref>citation needed</ref>။ ယင်းဘာသာစကားကို ယင်းရို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာတိ၊ ကဗျာနန့် ရိုးရာပုံပြင်များရီးသားရာမာ အသုံးပြုရေ။ <ref>citation needed</ref>။ == စာပီ == လူးရှမ်းစာပီစွာ [[တိုင်လူးအက္ခရာ]] (Lik Tai Lue) ဖြင့်ရီးသားပြီး၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာတိ၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများစွာဟိရေ<ref>citation needed</ref>။ Lik Tai Lue အက္ခရာရေ မီးထွန်းပွဲတိနန့် ဘုရားကျောင်းတော်ထဲမာ သာသနာရီး အကြောင်းအရာတိကို လက်ရီးစာအုပ်တိမာ သုံးရေ<ref>citation needed</ref>။ == ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ == လူရှမ်းအမျိုးသမီးတိစွာ ရိုးရာထည်တနီရောင်ဒယောများ၊ အဆင်အပြောက်ထည်လက်အကွင်းနန့် အကျစ်ထည်ဖားလုံပေါ်ဝတ်လို့ ထင်ရှားစွာအမျိုးသားတိက ရိုးရာတိုင်အင်္ကျီ၊ ရီပြင်အရောင်ဆံပင်အပေါင် (ခေါင်းထုပ်) ကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ <references />ဝတ်စားပုံမာ သျှမ်းလူမျိုးတိ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်ရေ အမဲရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနန့် ခေါင်းပေါင်းကြီးတိကို ယောက်ျားတိက ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ မမာ့တိကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်ရေ ကာမိတ်ကို ဝတ်လို့ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးတိကို ပေါင်းတတ်ရေ။ လူးလူမျိုးရို့၏ နီအိမ်မာ အထူးအနိန်နန့် အုတ်ကြွပ်မိုးနန့် အုတ်ဇမ်းပွတ် အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေ အိမ်တိဖြစ်ကတ်တေ။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃</ref> ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:သျှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:လူးရှမ်းလူမျိုး]] cz0e610t3k9ebh8ykzvy06g30igpxmr 18266 18265 2026-06-08T12:27:49Z Retkhaberi 224 /* ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ */ 18266 wikitext text/x-wiki '''လူးသျှမ်းလူမျိုး''' ([[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူး]]: ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အိန်းဂလိချ်: Tai Lue) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူးလူမျိုး''' စွာ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုးစု]]ဝင် တခုဖြစ်ပြီးကေ အဓိကကတော့ခါ [[တရုတ်]]နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]][[သျှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လာအို]]မြောက်ပိုင်းနန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ "'''တိုင်လူး'''" လို့လေ့ ခေါ်ကတ်ရား၊ လူးရှမ်းဘာသာစကားစွာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားတိ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကား]]မိသားစုဝင်ဖြစ်တေ<ref>citation needed</ref>။[[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ {{Infobox ethnic group | group = လူးရှမ်း | native_name = ᦺᦑᦟᦹᧉ | image = Tai Lue clothes.jpg.jpg | image_caption= လူးရှမ်းဝတ်စုံ | population = အနည်းဆုံး ၁.၂သန်း<ref>citation needed</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])<br>{{flag|Myanmar}} ([[သျှမ်းပြည်နယ်]])<br>{{flag|Laos}} မြောက်ပိုင်း<br>{{flag|Thailand}} မြောက်ပိုင်း | languages = လူးရှမ်းဘာသာစကား၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်း]], [[တိုင်းလေ့]], [[ဂုံရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]], အရာ[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] }} လူးလူမျိုးစွာ သျှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတခုဖြစ်ပနာ ကျိုင်းတုံနယ် အထဲပိုင်းတောင်တန်းဒေသဟိ ကျေးလက်ဒေသများ၊[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] ရို့မာ နီထိုင်လေ့ဟိကတ်ရား မိုင်းယောင်းမြို့နယ်မာနီထိုင်ရေ လူးရှမ်းတိကို တိုင်းယောင်းလို့လေ့ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ [[ကျိုင်းတုံခရိုင်|ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ သံလွင်မြစ်အရှိဖက်ကမ်းမာ [[ဂုံလူမျိုး]] ရို့ အနီများလီရေ။ ကျိုင်းတုံစျီးနိများမာ ယင်းရို့ကိုတွိရတတ်ရေ။ လူးနန့် ဂုံ(ခွန်)လူမျိုးရို့၏ စာပီအရီးအသားစွာ မတူကတ်ကေလေ့ မျိုးရိုးနန့် ဓလေ့ ထုံးစိုင်ရို့မာ ခြားနားခြင်းများစွာမဟိလှဟုသိရရေ။ လူးလူမျိုးရို့စွာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွိလာကြသူတိဖြစ်တေ။ ဂုထိတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနန့် အရာ ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်]](လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပင်နာခါချီးး]] ရို့မာလူးလူမျိုးများစွာ နီထိုင်ဗျာယ်ဟိရေ။ == သမိုင်း == လူးရှမ်းတိ၏ အစောဆုံးအခြီချရာဒေသစွာ ဒေနိတရုတ်နိုင်ငံ [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (Sipsongpanna) ဖြစ်တေ။ ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ လူးရှမ်းတိစွာ "စစ်ဆောင်ပန္နား" အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ အိမ်နီးချင်း တိုင်လူမျိုးများ၊ [[ရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး]] စသဖြင့် ယိုင်ကျေးမှုနန့် စီးပွားရီးအပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုဟိခရေ<ref>citation needed</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံအထဲဟိ လူးရှမ်းအများစုကတော့ခါ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိပိုင်း၊ အထူးအနိန်နန့် [[မိုင်းယောင်းမြို့]] မာ စုစည်းနီထိုင်ကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်းအရ လူးရှမ်းရို့စွာ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသမှ ပြောင်းရွိလာကတ်ရား ကျိုင်းတုံစော်ဘွားဧ့ လက်အောက်ခံ နယ်ပယ်များမာ အခြီချခကတ်တေ။ မိုင်းယောင်းဒေသစွာ လူးရှမ်းရို့၏ ယိုင်ကျေးမှု ဗဟိုချက်မတခု ဖြစ်လာခရေ။<ref name="history">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna: An Ethno-Historical Sketch", 1999.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်မာ မြန်မာမင်းတိစွာ စစ်ဆောင်ပန္နားအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခရေ လူးရှမ်းရို့၏ မြို့ပြပြည်နယ်တိစွာ မြန်မာနိုင်ငံနန့် တရုတ်နိုင်ငံကြားမာ နှစ်ဖက်ဩဇာခံ အဖြစ် တည်ဟိခရေ။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဧ့ [[အလောင်းမင်းတရား]] နန့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်များမာ မြန်မာမင်းရို့စွာ စစ်ဆောင်ပန္နားဟိ ကျိုင်းရုံးမြို့ သို့ စစ်ချီကာ ယင်းရို့၏ စော်ဘွားတိကို မြန်မာမင်း၏ ဩဇာခံအဖြစ် သစ္စာပီးစီခရေ။ လူးရှမ်းစော်ဘွားတိစွာ မြန်မာမင်းနီပြည်တော်သို့ နှစ်စိုင် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ပီးပို့ရယား၊ မြန်မာမင်းကလေးလူးစော်ဘွားတိကို ဘွဲ့တံဆိပ်တိနန့် နန်းတွင်းအသုံးအဆောင်များ ပြန်ပနာချီးမြှင့်လီ့ဟိရေ။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State: From Its Origins to 1962", 2009.</ref> မြန်မာမင်းရို့စွာ ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) သို့ စစ်ချီရာမာ လူးရှမ်းတပ်သားတိကို အသုံးပြုခကတ်တေ။လူးရှမ်းရို့စွာ တောင်ကုန်းတောင်တန်း တိုက်ပွဲတိနန့် ဆင်တပ်များမာ တတ်ကျွမ်းသူတိအဖြစ် ကျော်ကြားရေ။ယပြီးနောက် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (၁၇၆၅-၁၇၆၉) အထဲ လူးရှမ်းဒေသတိစွာ မြန်မာတပ်တိအတွက် ရိက္ခာထောက်လှမ်းရီးနန့် ရှိတန်းခံတပ်တိအဖြစ် အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။<ref name="war">ရွှီဘိုကိုယ့်ကြီး၊ "ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်း"၊ ၁၉၇၂။</ref> မြန်မာမင်းနီပြည်တော်နန့် လူးရှမ်းစော်ဘွားများအကြားမာ နိုင်ငံရီးအရ အိမ်ထောင်ဘက် ဖလှယ်ခြင်းများ ဟိခပြီး လူးရှမ်းစော်ဘွားတိ၏ သမီးတော်တိစွာ မြန်မာမင်း၏ မိဖုရားများ သို့မဟုတ် ကိုယ်လုပ်တော်တိအဖြစ် နီပြည်တော်သို့ ရောက်ဟိလာတတ်ရေ။ ယင်းရို့နန့်အတူ ပါလာရေ လူးရိုးရာ အနုပညာ၊ ရက်ကန်းအတတ်နန့် အစားအစာတိစွာ နန်းတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ဟိခရေ။<ref name="culture">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> ၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ဟိပြီးကေ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ဟိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ဟိလီရေ။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသိုင်ခေါင်စာရင်းမာမူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ဟိပြီးကေ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ဟိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ဟိရေဟုဆိုရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအပမာ နီထိုင်လိဟိရေ လူးလူမျိုးဦးရွီမာ ထိုထက်များစွာပိုပြီးကေလီရေ။ လူးလူမျိုးတိစွာ ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကတ်တေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ယိုင်ကျေးမှု == လူးရှမ်းတိ၏ ယိုင်ကျေးမှုစွာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်ကတ်ရား၊ ဘာသာရီးပွဲတော်များမာ မီးထွန်းပွဲ(လမ်ပွဲ)၊ နတ်ပြန်ပွဲရို့ ပါဝင်ရေ။ လူးရှမ်းတိစွာ ရွာအုတ်ပြတ် အလင်းစည်းတိုင်များတည်ဆောက်လို့ ဘုရားကျောင်းတိမာ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ရေ<ref>citation needed</ref>။ အိမ်ရာပုံစံမာ သစ်သားနန့် တထပ်လူနီအဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီးကေ၊ မြီကြီးပေါ်မရောက်ခင် သစ်တောင်ထောင်လို့ အိမ်ကြီးတည်ဆောက်တေ။ <ref>citation needed</ref>။ === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်စွာ လူးရှမ်း လူမျိုးရို့၏ အမြတ်နိုးဆုံးရေ ရိုးရာပွဲတော်တခု ဖြစ်တေ။ အရာ ရှမ်း(တိုင်)လူမျိုးတိပိုင် အိန်းဂလိချ်ပက္ခဒိန်အရ နိုဗန်ဘာလ သို့မဟုတ် ဒီဇန်ဘာလမာ ကျရောက်ရေ ရှမ်းပက္ခဒိန်ဧ့ ပထမဆုံးလ (လုမ်း ၁ ရက်) မာ ကျင်းပကတ်တေ။ ယင်းစွာ ရိတ်သိမ်းပြီးစအချိန်ဖြစ်သဖြင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" နန့် "နှစ်သစ်ကူးပွဲ" ကို ပူးတွဲကျင်းပရေ သဘောလေးဖြစ်တေ။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> မြန်မာနိုင်ငံဟိ [[မိုင်းယောင်းမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]] နန့် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] တဝိုက်ဟိ တိုင်လူးကျေးရွာတိမာ စည်ကားစွာ ကျင်းပကတ်တေပိုင်၊ တရုတ်ပြည် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] နန့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဟိ တိုင်လူးလူမျိုးတိကလေးဒေနိန့်ထိ အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းကျင်းပဗျာယ် ဟိရေ။<ref name="region">Shan Cultural Association, Annual Report 2023.</ref> ===လူးရှမ်းရိုးရာ သင်္ကြန်ပွဲ=== ၁၁ ရာစု [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံနိုင်ငံတော်]] မှစပြီးကေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာစွာ သျှမ်းပြည်တလွှားပျံ့နှံ့ခရေ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိပိုင်းနန့် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (လူးရှမ်းဒေသ) သို့ ပျံ့နှံ့လားခီရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာနန့်အတူ ပါလာရေ နက္ခတ်ဗေဒတွက်ချက်မှုတိအရ "အစွာကူးခြင်း" ဓလိ့စွာ လူးရှမ်းရို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိမာ အမြစ်တွယ်ခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ သာသနာပြုပညာဟိများ၊ မြန်မာမင်းတိက ခန့်အပ်ရေ "စစ်ကဲ" နန့် "မြို့စား" တိစွာ လူးရှမ်းဒေသမာ နီထိုင်ကာ လူးရှမ်းဒေသတိသို့ စာပီနန့် ဘာသာရီးပက္ခဒိန်တိကို ယူဆောင်လားရာမှ သင်္ကြန်ဓလိ့စွာ ဘာသာရီးပွဲတော်တခုအဖြစ် စတင်ရောက်ဟိခရေ။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref> မြန်မာ့ပက္ခဒိန်အရ နှစ်သစ်ကူးရေပထမလ (တန်ခူးလ) စွာ ရှမ်းပက္ခဒိန်အရ ၆ လပိုင်း ဖြစ်တတ်ရေ။<ref name="calendar">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> လူးရှမ်းသင်္ကြန်စွာ မြန်မာ့သင်္ကြန်ဧ့ ရီလောင်းကစပ်ခြင်း နန့် ဘာသာရီးဝတ်ထုံး ကျင်းပကတ်ကေလေ့၊ ကိုယ်ရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြစ်ရေ "နဂါးပြိုင်လောင်းပွဲ" နန့် "မိုးပျံမီးရှူးလွှတ်ခြင်း" စရေ ဓလိ့တိကိုမူ မြန်မာင်္သကြန်နန့်ကွဲပြားစွာ ရှီးဦး ရှမ်း(တိုင်)နွယ်ဖွား ဓလိ့အဖြစ် ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းထားရေ။ == ဘာသာစကား == လူးရှမ်းဘာသာ (Kam Mueang Lue) စွာ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားတိ|ခရာ-ဒိုင်]]မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီးကေ၊ တိုင်ခွဲစကားပေါင်းတိနန့် ဆင်တူရေ်လေးအသံထွက်၊ စကားလုံးအသုံးများမာ ခွဲခြားချက်ဟိရေ<ref>citation needed</ref>။ ယင်းဘာသာစကားကို ယင်းရို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာတိ၊ ကဗျာနန့် ရိုးရာပုံပြင်များရီးသားရာမာ အသုံးပြုရေ။ <ref>citation needed</ref>။ == စာပီ == လူးရှမ်းစာပီစွာ [[တိုင်လူးအက္ခရာ]] (Lik Tai Lue) ဖြင့်ရီးသားပြီး၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာတိ၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများစွာဟိရေ<ref>citation needed</ref>။ Lik Tai Lue အက္ခရာရေ မီးထွန်းပွဲတိနန့် ဘုရားကျောင်းတော်ထဲမာ သာသနာရီး အကြောင်းအရာတိကို လက်ရီးစာအုပ်တိမာ သုံးရေ<ref>citation needed</ref>။ == ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ == လူရှမ်းအမျိုးသမီးတိစွာ ရိုးရာထည်တနီရောင်ဒယောများ၊ အဆင်အပြောက်ထည်လက်အကွင်းနန့် အကျစ်ထည်ဖားလုံပေါ်ဝတ်လို့ ထင်ရှားရေ အမျိုးသားတိက ရိုးရာတိုင်အင်္ကျီ၊ ရီပြင်အရောင်ဆံပင်အပေါင် (ခေါင်းထုပ်) ကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ <references />ဝတ်စားပုံမာ သျှမ်းလူမျိုးတိ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်ရေ အမဲရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနန့် ခေါင်းပေါင်းကြီးတိကို ယောက်ျားတိက ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ မမာ့တိကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်ရေ ကာမိတ်ကို ဝတ်လို့ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးတိကို ပေါင်းတတ်ရေ။ လူးလူမျိုးရို့၏ နီအိမ်မာ အထူးအနိန်နန့် အုတ်ကြွပ်မိုးနန့် အုတ်ဇမ်းပွတ် အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေ အိမ်တိဖြစ်ကတ်တေ။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃</ref> ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:သျှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:လူးရှမ်းလူမျိုး]] q7ldb9cxenm0qacfnp43hz7hksq78c2 18289 18266 2026-06-08T13:40:58Z Retkhaberi 224 18289 wikitext text/x-wiki '''လူးသျှမ်းလူမျိုး''' ([[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူး]]: ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အိန်းဂလိချ်: Tai Lue) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူးလူမျိုး''' စွာ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုးစု]]ဝင် တခုဖြစ်ပြီးကေ အဓိကကတော့ခါ [[တရုတ်]]နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]][[သျှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လာအို]]မြောက်ပိုင်းနန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ "'''တိုင်လူး'''" လို့လေ့ ခေါ်ကတ်ရား၊ လူးရှမ်းဘာသာစကားစွာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားတိ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကား]]မိသားစုဝင်ဖြစ်တေ<ref>citation needed</ref>။[[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားတိထဲမာတခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ {{Infobox ethnic group | group = လူးရှမ်း | native_name = ᦺᦑᦟᦹᧉ | image = Tai Lue clothes.jpg.jpg | image_caption= လူးရှမ်းဝတ်စုံ | population = အနည်းဆုံး ၁.၂သန်း<ref>citation needed</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])<br>{{flag|Myanmar}} ([[သျှမ်းပြည်နယ်]])<br>{{flag|Laos}} မြောက်ပိုင်း<br>{{flag|Thailand}} မြောက်ပိုင်း | languages = လူးရှမ်းဘာသာစကား၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်း]], [[တိုင်းလေ့]], [[ဂုံရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]], အရာ[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] }} လူးလူမျိုးစွာ သျှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတခုဖြစ်ပနာ ကျိုင်းတုံနယ် အထဲပိုင်းတောင်တန်းဒေသဟိ ကျေးလက်ဒေသများ၊[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] ရို့မာ နီထိုင်လေ့ဟိကတ်ရား မိုင်းယောင်းမြို့နယ်မာနီထိုင်ရေ လူးရှမ်းတိကို တိုင်းယောင်းလို့လေ့ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ [[ကျိုင်းတုံခရိုင်|ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ သံလွင်မြစ်အရှိဖက်ကမ်းမာ [[ဂုံလူမျိုး]] ရို့ အနီများလီရေ။ ကျိုင်းတုံစျီးနိများမာ ယင်းရို့ကိုတွိရတတ်ရေ။ လူးနန့် ဂုံ(ခွန်)လူမျိုးရို့၏ စာပီအရီးအသားစွာ မတူကတ်ကေလေ့ မျိုးရိုးနန့် ဓလေ့ ထုံးစိုင်ရို့မာ ခြားနားခြင်းများစွာမဟိလှဟုသိရရေ။ လူးလူမျိုးရို့စွာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွိလာကြသူတိဖြစ်တေ။ ဂုထိတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနန့် အရာ ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်]](လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပင်နာခါချီးး]] ရို့မာလူးလူမျိုးများစွာ နီထိုင်ဗျာယ်ဟိရေ။ == သမိုင်း == လူးရှမ်းတိ၏ အစောဆုံးအခြီချရာဒေသစွာ ဒေနိတရုတ်နိုင်ငံ [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (Sipsongpanna) ဖြစ်တေ။ ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ လူးရှမ်းတိစွာ "စစ်ဆောင်ပန္နား" အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ အိမ်နီးချင်း တိုင်လူမျိုးများ၊ [[ရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး]] စသဖြင့် ယိုင်ကျေးမှုနန့် စီးပွားရီးအပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုဟိခရေ<ref>citation needed</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံအထဲဟိ လူးရှမ်းအများစုကတော့ခါ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိပိုင်း၊ အထူးအနိန်နန့် [[မိုင်းယောင်းမြို့]] မာ စုစည်းနီထိုင်ကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်းအရ လူးရှမ်းရို့စွာ စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသမှ ပြောင်းရွိလာကတ်ရား ကျိုင်းတုံစော်ဘွားဧ့ လက်အောက်ခံ နယ်ပယ်များမာ အခြီချခကတ်တေ။ မိုင်းယောင်းဒေသစွာ လူးရှမ်းရို့၏ ယိုင်ကျေးမှု ဗဟိုချက်မတခု ဖြစ်လာခရေ။<ref name="history">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna: An Ethno-Historical Sketch", 1999.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်မာ မြန်မာမင်းတိစွာ စစ်ဆောင်ပန္နားအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခရေ လူးရှမ်းရို့၏ မြို့ပြပြည်နယ်တိစွာ မြန်မာနိုင်ငံနန့် တရုတ်နိုင်ငံကြားမာ နှစ်ဖက်ဩဇာခံ အဖြစ် တည်ဟိခရေ။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဧ့ [[အလောင်းမင်းတရား]] နန့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်များမာ မြန်မာမင်းရို့စွာ စစ်ဆောင်ပန္နားဟိ ကျိုင်းရုံးမြို့ သို့ စစ်ချီကာ ယင်းရို့၏ စော်ဘွားတိကို မြန်မာမင်း၏ ဩဇာခံအဖြစ် သစ္စာပီးစီခရေ။ လူးရှမ်းစော်ဘွားတိစွာ မြန်မာမင်းနီပြည်တော်သို့ နှစ်စိုင် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ပီးပို့ရယား၊ မြန်မာမင်းကလေးလူးစော်ဘွားတိကို ဘွဲ့တံဆိပ်တိနန့် နန်းတွင်းအသုံးအဆောင်များ ပြန်ပနာချီးမြှင့်လီ့ဟိရေ။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State: From Its Origins to 1962", 2009.</ref> မြန်မာမင်းရို့စွာ ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) သို့ စစ်ချီရာမာ လူးရှမ်းတပ်သားတိကို အသုံးပြုခကတ်တေ။လူးရှမ်းရို့စွာ တောင်ကုန်းတောင်တန်း တိုက်ပွဲတိနန့် ဆင်တပ်များမာ တတ်ကျွမ်းသူတိအဖြစ် ကျော်ကြားရေ။ယပြီးနောက် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (၁၇၆၅-၁၇၆၉) အထဲ လူးရှမ်းဒေသတိစွာ မြန်မာတပ်တိအတွက် ရိက္ခာထောက်လှမ်းရီးနန့် ရှိတန်းခံတပ်တိအဖြစ် အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။<ref name="war">ရွှီဘိုကိုယ့်ကြီး၊ "ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်း"၊ ၁၉၇၂။</ref> မြန်မာမင်းနီပြည်တော်နန့် လူးရှမ်းစော်ဘွားများအကြားမာ နိုင်ငံရီးအရ အိမ်ထောင်ဘက် ဖလှယ်ခြင်းများ ဟိခပြီး လူးရှမ်းစော်ဘွားတိ၏ သမီးတော်တိစွာ မြန်မာမင်း၏ မိဖုရားများ သို့မဟုတ် ကိုယ်လုပ်တော်တိအဖြစ် နီပြည်တော်သို့ ရောက်ဟိလာတတ်ရေ။ ယင်းရို့နန့်အတူ ပါလာရေ လူးရိုးရာ အနုပညာ၊ ရက်ကန်းအတတ်နန့် အစားအစာတိစွာ နန်းတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ဟိခရေ။<ref name="culture">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> ၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ဟိပြီးကေ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ဟိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ဟိလီရေ။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသိုင်ခေါင်စာရင်းမာမူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ဟိပြီးကေ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ဟိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ဟိရေဟုဆိုရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအပမာ နီထိုင်လိဟိရေ လူးလူမျိုးဦးရွီမာ ထိုထက်များစွာပိုပြီးကေလီရေ။ လူးလူမျိုးတိစွာ ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကတ်တေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ယိုင်ကျေးမှု == လူးရှမ်းတိ၏ ယိုင်ကျေးမှုစွာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်ကတ်ရား၊ ဘာသာရီးပွဲတော်များမာ မီးထွန်းပွဲ(လမ်ပွဲ)၊ နတ်ပြန်ပွဲရို့ ပါဝင်ရေ။ လူးရှမ်းတိစွာ ရွာအုတ်ပြတ် အလင်းစည်းတိုင်များတည်ဆောက်လို့ ဘုရားကျောင်းတိမာ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ရေ<ref>citation needed</ref>။ အိမ်ရာပုံစံမာ သစ်သားနန့် တထပ်လူနီအဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီးကေ၊ မြီကြီးပေါ်မရောက်ခင် သစ်တောင်ထောင်လို့ အိမ်ကြီးတည်ဆောက်တေ။ <ref>citation needed</ref>။ === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်စွာ လူးရှမ်း လူမျိုးရို့၏ အမြတ်နိုးဆုံးရေ ရိုးရာပွဲတော်တခု ဖြစ်တေ။ အရာ ရှမ်း(တိုင်)လူမျိုးတိပိုင် အိန်းဂလိချ်ပက္ခဒိန်အရ နိုဗန်ဘာလ သို့မဟုတ် ဒီဇန်ဘာလမာ ကျရောက်ရေ ရှမ်းပက္ခဒိန်ဧ့ ပထမဆုံးလ (လုမ်း ၁ ရက်) မာ ကျင်းပကတ်တေ။ ယင်းစွာ ရိတ်သိမ်းပြီးစအချိန်ဖြစ်သဖြင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" နန့် "နှစ်သစ်ကူးပွဲ" ကို ပူးတွဲကျင်းပရေ သဘောလေးဖြစ်တေ။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> မြန်မာနိုင်ငံဟိ [[မိုင်းယောင်းမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]] နန့် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] တဝိုက်ဟိ တိုင်လူးကျေးရွာတိမာ စည်ကားစွာ ကျင်းပကတ်တေပိုင်၊ တရုတ်ပြည် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] နန့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဟိ တိုင်လူးလူမျိုးတိကလေးဒေနိန့်ထိ အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းကျင်းပဗျာယ် ဟိရေ။<ref name="region">Shan Cultural Association, Annual Report 2023.</ref> ===လူးရှမ်းရိုးရာ သင်္ကြန်ပွဲ=== ၁၁ ရာစု [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံနိုင်ငံတော်]] မှစပြီးကေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာစွာ သျှမ်းပြည်တလွှားပျံ့နှံ့ခရေ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိပိုင်းနန့် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (လူးရှမ်းဒေသ) သို့ ပျံ့နှံ့လားခီရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာနန့်အတူ ပါလာရေ နက္ခတ်ဗေဒတွက်ချက်မှုတိအရ "အစွာကူးခြင်း" ဓလိ့စွာ လူးရှမ်းရို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိမာ အမြစ်တွယ်ခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ သာသနာပြုပညာဟိများ၊ မြန်မာမင်းတိက ခန့်အပ်ရေ "စစ်ကဲ" နန့် "မြို့စား" တိစွာ လူးရှမ်းဒေသမာ နီထိုင်ကာ လူးရှမ်းဒေသတိသို့ စာပီနန့် ဘာသာရီးပက္ခဒိန်တိကို ယူဆောင်လားရာမှ သင်္ကြန်ဓလိ့စွာ ဘာသာရီးပွဲတော်တခုအဖြစ် စတင်ရောက်ဟိခရေ။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref> မြန်မာ့ပက္ခဒိန်အရ နှစ်သစ်ကူးရေပထမလ (တန်ခူးလ) စွာ ရှမ်းပက္ခဒိန်အရ ၆ လပိုင်း ဖြစ်တတ်ရေ။<ref name="calendar">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> လူးရှမ်းသင်္ကြန်စွာ မြန်မာ့သင်္ကြန်ဧ့ ရီလောင်းကစပ်ခြင်း နန့် ဘာသာရီးဝတ်ထုံး ကျင်းပကတ်ကေလေ့၊ ကိုယ်ရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြစ်ရေ "နဂါးပြိုင်လောင်းပွဲ" နန့် "မိုးပျံမီးရှူးလွှတ်ခြင်း" စရေ ဓလိ့တိကိုမူ မြန်မာင်္သကြန်နန့်ကွဲပြားစွာ ရှီးဦး ရှမ်း(တိုင်)နွယ်ဖွား ဓလိ့အဖြစ် ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းထားရေ။ == ဘာသာစကား == လူးရှမ်းဘာသာ (Kam Mueang Lue) စွာ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားတိ|ခရာ-ဒိုင်]]မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီးကေ၊ တိုင်ခွဲစကားပေါင်းတိနန့် ဆင်တူရေ်လေးအသံထွက်၊ စကားလုံးအသုံးများမာ ခွဲခြားချက်ဟိရေ<ref>citation needed</ref>။ ယင်းဘာသာစကားကို ယင်းရို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာတိ၊ ကဗျာနန့် ရိုးရာပုံပြင်များရီးသားရာမာ အသုံးပြုရေ။ <ref>citation needed</ref>။ == စာပီ == လူးရှမ်းစာပီစွာ [[တိုင်လူးအက္ခရာ]] (Lik Tai Lue) ဖြင့်ရီးသားပြီး၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာတိ၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများစွာဟိရေ<ref>citation needed</ref>။ Lik Tai Lue အက္ခရာရေ မီးထွန်းပွဲတိနန့် ဘုရားကျောင်းတော်ထဲမာ သာသနာရီး အကြောင်းအရာတိကို လက်ရီးစာအုပ်တိမာ သုံးရေ<ref>citation needed</ref>။ == ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ == လူရှမ်းအမျိုးသမီးတိစွာ ရိုးရာထည်တနီရောင်ဒယောများ၊ အဆင်အပြောက်ထည်လက်အကွင်းနန့် အကျစ်ထည်ဖားလုံပေါ်ဝတ်လို့ ထင်ရှားရေ အမျိုးသားတိက ရိုးရာတိုင်အင်္ကျီ၊ ရီပြင်အရောင်ဆံပင်အပေါင် (ခေါင်းထုပ်) ကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ <references />ဝတ်စားပုံမာ သျှမ်းလူမျိုးတိ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်ရေ အမဲရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနန့် ခေါင်းပေါင်းကြီးတိကို ယောက်ျားတိက ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ မမာ့တိကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်ရေ ကာမိတ်ကို ဝတ်လို့ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးတိကို ပေါင်းတတ်ရေ။ လူးလူမျိုးရို့၏ နီအိမ်မာ အထူးအနိန်နန့် အုတ်ကြွပ်မိုးနန့် အုတ်ဇမ်းပွတ် အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေ အိမ်တိဖြစ်ကတ်တေ။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃</ref> ==ကိုးကား== မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:သျှမ်းလူမျိုးစု]] [[Category:လူးရှမ်းလူမျိုး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] fercm78n5e7do5r3tlz05se0o112v8c 0 4216 18267 2026-06-08T12:37:23Z Retkhaberi 224 Created page with "'''လော်ဝေါ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''မရူလူမျိုး''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား..." 18267 wikitext text/x-wiki '''လော်ဝေါ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''မရူလူမျိုး''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] တိုင်းရင်းသားတိ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ {{Infobox ethnic group | group = လော်ဝေါ်လူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Lhaovo}}, {{lang|kac|Maru}} | image = Mayu.jpg | caption = လော်ဝေါ် | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ချီဖွေ၊ ဆော့လော်)<br />∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[အောက်သား]]၊ [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]] }} လော်ဝေါ်လူမျိုးရို့စွာ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ဆော့လော်မြို့နယ်]]၊ [[လော်ခေါင်း]]နယ်နန့် [[ဆဒုံး]]မြို့နယ်များဟိ တောင်ပေါ်ဒေသတိမာ အဓိကနိန်ထိုင်ကတ်တေ၊၊ ယင်းအပြင် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းဟိ မူဆယ်နန့် ကွတ်ခိုင်ဒေသများမာလည်း ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်တေ။တရုတ်နိုင်ငံမာမူ လော်ဝေါ်ရို့ကို [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အထဲ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားရေ၊၊ == ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗီဇ == လော်ဝေါ်ဘာသာစကားစွာ ဘာသာဗေဒအရ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]] (Lolo-Burmese) ထဲက ဗမာနွယ် (Burmish) အုပ်စုမာ ပါဝင်သဖြင့် [[ဗမာဘာသာစကား]]နန့် အရင်းအမြစ် နီးစပ်ရေ၊၊ ယကေလေ့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးတိနန့်တတူ ရောနှောနီထိုင်ခခြင်းကြောင့် ဝေါဟာရနန့် ယိုင်ကျေးမှုပိုင်းမာ ဂျိန်းဖောလွှမ်းမိုးမှု မကန်မဝှန် ဟိနီစွာ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) အရ လော်ဝေါ်လူမျိုးများမာ Haplogroup O1b1a1 ကို တွိဟိရပြီး ယင်းစွာ အောက်သားများမာ တွိရလိ့ဟိရေ မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းအချက်က လော်ဝေါ်ရို့စွာ သမိုင်းဦးကာလက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ ဆင်းသက်လာရေ ဗမာနွယ်ဖွားတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တူညီနှိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနီစွာ၊၊<ref>Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''</ref> == ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဓလိထုံးစံ == လော်ဝေါ်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို "လော်ဝေါ်" ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ကေလေ့ ဂျိန်းဖောရို့က ယင်းရို့ကို "မရူ" ဟု ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ယင်းရို့စွာ ကချင်ရိုးရာ [[မနောပွဲ]]ကို တတူတကွ ဆင်နွှဲကတ်တေပိုင်၊ ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဝတ်စုံမာ အဖြူရောင်နန့် အရဲရောင်ကို အခြီခံကာ ဖေသာထည်အဆင်တန်ဆာတိကို အသုံးပြုကတ်တေ၊၊ == ရင်းမြစ် == လော်ဝေါ်လူမျိုးတိစွာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရေ ကြန်အင်လက္ခဏာနန့် ဘာသာစကားအရ [[အောက်သား]]တိနန့် အလွန်နီးစပ်ရေ လူမျိုးစုဖြစ်တေ၊၊ လော်ဝေါ်လူမျိုးရို့၏ ပစရာဇဝင်များမာ ယင်းရို့နန့် အောက်သားတိစွာ ညီအစ်မောင်သျှင်းချာများဖြစ်ပြီးကေ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ် အစ်ကိုဖြစ်သူက မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်ကို ဆင်းသွားသဖြင့် အောက်သား ဖြစ်လာပြီးကေ၊ ညီဖြစ်သူက တောင်တန်းဒေသမာ ကျန်ရစ်ခသဖြင့် လော်ဝေါ်လူမျိုး ဖြစ်လာရေဟု အဆိုဟိရေ၊၊ ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိဧ့ အဆိုအရ လော်ဝေါ်ဘာသာစကားစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲအထဲဟိ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]ဧ့ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] ထဲမာ ပါဝင်ရေ၊၊ လော်ဝေါ်စကားတွင် ရှေးဗမာစကားနန့် အသံထွက်တူ၊ အဓိပ္ပာယ်တူရေ စကားလုံးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်နီကပင်ာ ယင်းရို့၏ ဘုံအစပြုရာ အရင်းအမြစ်တခုတည်းဖြစ်ကတ်ောင်း သက်သီပြနိန်ရေ၊၊ <ref name="Sadan2013">Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.</ref><ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman Languages and Classification." ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas''. Pacific Linguistics.</ref><ref name="Li2015">Li, Ying, et al. (2015). "Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China: Evidence from Paternal and Maternal Lineages." ''Human Genetics'', Vol. 134, Issue 11-12. doi:10.1007/s00439-015-1596-x.</ref><ref name="BurmaCensus1931">Bennison, J. J. (1933). ''Census of India, 1931. Volume XI: Burma. Part I—Report''. Government Printing and Stationery, Burma.</ref><ref name="Ethnologue2023">Ethnologue (2023). ''Lhaovo: A language of Myanmar''. [https://www.ethnologue.com/language/atb/ Ethnologue: Languages of the World].</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ လိ့လာချက်တိအရလည်း လော်ဝေါ်လူမျိုးစုမာ အောက်သားတိ၏ အဓိကမျိုးရိုးဗီဇ (Haplogroup O1b1a1) နန့် တူညီရေ အမှတ်အသားတိကို တွိဟိရသဖြင့် ယင်းရို့စွာ သမိုင်းဦးကာလက တောင်ဘက်ကို တတူတကွ ဆင်းသက်လာကြသူတိ ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ၊၊ ယကေလေ့ မြန်မာလူမျိုးတိစွာ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသတိသို့ ဆက်ပနာဆင်းလားပြီးကေ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိမှာမူ ဒေနိခေတ် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများမာ ကျန်ရစ်ခခြင်း ဖြစ်တေဟု ယူဆကတ်တေ၊၊<ref name="Sadan2013" /> === မျိုးရိုးဗီဇ === အများအားဖြင့် [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]နန့် လော်ဝေါ်လူမျိုးတိကို ဗြုန်းခနဲ ခွဲခြားလို့ရဖို့မဟုတ်ပါ၊၊ ယကေလေ့ လူမျိုးပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကတ်ပုံ အရင်းခံအချက်ကို သုံးသပ်ကြည့် ခြင်းအားဖြင့် ဂျိန်းဖောလူမျိုးရို့စွာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုမှ တဆင့် သီးသန့်စုကွဲ တခုအနိန်နန့် တခြားသော လမ်းကြောင်းမှမြန်မာနိုင်ငံအထဲ ဝင်ရောက်နီထိုင်လာခခြင်းဖြစ်ရာ၊ လော်ဝေါ်လူမျိုးမာ ဂျိန်းဖော လူမျိုးထက် [[အောက်သား|မြန်မာလူမျိုး]]နန့် ပိုပြီးကေမျိုးရိုးချင်း နီးစပ်ကြောင်း တွိရဖို့ ဖြစ်လီရေ။ ပရုန်းနရုန်း သုတေသနတိအရ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိ၏ Y-DNA haplogroup မာ O(O1b, O2 အစဟိစွာ)စွာ ၅၅–၆၀%ခန့် တွိဟိရယား တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးများမာ အများဆုံး တွိရရေ haplogroup ဖြစ်တေ။ ဗမာ၊ ချင်း၊ကချင် ရို့နန့်လည်း ဆက်စပ်ကေလည်းဟိရေမျိုးရိုးဗီဇဖြစ်တေ။ D (D1a) စွာ ၁၅–၂၀% တွိရပြီရ တိဘက်နန့် တရုတ်တောင်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများမာ ပေါ်ပေါက်ရေ ဗီဇဖြစ်ပြီးကေ လော်ဝေါ်လူမျိုးများ မာ စိကေချေ တွိရရေ။C (C-M217)ကို ၁၀–၁၂% တွိရကာ မွန်ဂိုလူမျိုးများမာ တွိရရေ ဗီဇ ဖြစ်ပြီးကေ အနည်းငယ်ရာ တွိဟိရေ။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိစွာ အောက်သားတိနန့် အဓိက haplogroup O တူညီမှုကြောင့် ဗီဇဆိုင်ရေ နီးစပ်မှု ဟိကတ်တေ။ အောက်သားများမာ O haplogroup ~၆၅–၇၀%ခန့် ဟိရေအပြင် D၊ C၊ F အစဟိရေ ဗီဇတိလေ့ ပေါင်းစပ်နိန်ရေ။ == နီထိုင်ရာဒေသ == လော်ဝေါ်လူမျိုး အများဆုံး နီထိုင်ရာ ဒေသမာ အပြိန်း လောင်ဂျီတွဒ် ၂၅ ဒီဂရီ ၃ဝ မိနစ်နန့် ၂ ဒီဂရီအကြားအထဲဟိ၊ အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်မာ မလိခနန့် မေခမြစ်ရို့နန့် ရေဝေကြောတည်ရာ လချိတ်(lacid')လူမျိုး နီထိုင်ရာ နယ်ခြားတောင်တန်းကြီးများ ဖြစ်တေ။ အသေးစိတ်အားဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်အထဲ အောက်ပါ ဒေသများမာ လော်ဝေါ်လူမျိုး နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေကို တွိရရေ။ *(က) ထောလန်ကို ဗဟိုပြုထားရေ မြောက်ဘက် အာမက်ခမြစ်ဝှမ်းမှ တြိဂံနယ် အရှိပိုင်းထိ ပါဝင်ရေ မေခမြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ *(ခ) လောခေါင်းနယ်မာ ငေါချန်းခမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းဒေသ၊ *(ဂ) မေခဧ့ မြစ်လက်တက် တခုဖြစ်ရေ ရှင်ခေါခမြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ *(ဃ) ဆွန်ပရာဘုံ တောင်ဘက်ဒေသ၊ (ထိုဒေသဟိ မရူလူမျိုးစွာ ထောလန်နယ်မှ တြိဂံနယ်ကို ဖြတ်ကာ ပြောင်းရွိနီထိုင်လာကြသူတိ ဖြစ်တေ။) *(င) တောင်ဘက် ဆဒုံးနန့် ဗန်းမော်နယ်များ၊ (ယင်းရို့မာ မရူလူမျိုးအုပ်စု စိကေချေနန့် အရာလူမျိုးများမာ ကြားရောယှက်နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေ။) မရူ ဆိုရေ နာမည်မာ ဂျင်းဖော (ကချင်) လူမျိုးရို့၏ ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုရေ နာမည်သာဖြစ်တေ။ စင်စစ် လော်ဝေါ်ရို့ ကမူ ကိုယ်ရို့ ကိုယ်ကို လောင်ဝေါ လူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ လော်ဝေါ်မာ လော်ဝေါ် ဘာသာအားဖြင့် ချောင်းရိုးတလျှောက်နိန်ရေ လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရလီရာ၊ အဓိကကတော့ခါ မေခမြစ်ဝှမ်း တလျှောက်မာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ခြင်းကို ဆိုလိုဟန်တူစွာ ယကေလေ့ လော်ဝေါ်စာပီနန့်ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီဧ့ အိန်တာနက်စာမျက်နှာမာ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားရေ။ {{Blockquote |text= "လော်"ဆိုစွာမာ"မြောက်အရပ်"၊ "ဝေါ်"ဆိုစွာမာ"ဧရာမအုပ်စု" ဟုအဓိပ္ပါယ်ရရေ။ သို့ဖြစ်ပါလို့အဓိပ္ပါယ်အပြည့်အစုံမာ မြောက်ဘက်အရပ်မှဧရာမဂူရာကျိုင်ကြီးဟုအဓိပ္ပါယ်ရရေ။ <ref>https://www.lhaovo.co/my/%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8</ref> }} လော်ဝေါ်လူမျိုးစွာ ကိုယ့်တိုဧ့ဘိုးဘွားများ. အစိုင်အလာအတိုင်း တောင်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းနန့်သာ ဝမ်းစာအတွက် ရှာဖွီစားသောက် ကတ်တေ။ တောင်ယာတိမာ တနှစ်ထက် တနှစ် မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းလာသဖြင့် ဝမ်းစာ ဖူလုံရီးအတွက် အတော်ပင် ပင်ပင်ပန်းပန်း လုပ်ကိုင်ကတ်ရရေ။ လော်ဝေါ်လူမျိုးစွာ ရိုးရာအစိုင်အဆက်အားဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်လာကြသူတိ ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်တိက ခရစ်ယာန် သာသနာပြု အဖွဲ့များ ကြိုးပမ်းမှုတိကြောင့် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒီများ တစတစ များပြားလာကတ်တေ။ နတ်ကိုးကွယ်ရေ အစိုင်အလာဟိရေ အလျောက် ချင်းခွန်ခေါ် အိမ်သျှင်နန့် စမ်နဲ(ခေါ် )မနောပွဲ နတ်တိကို အိမ်အထဲ နတ်စင်ထိုး ကိုးကွယ်လေ့ဟိကတ်တေ၊ == ရိုးရာဝတ်စုံ == လော်ဝေါ်အမျိုးသမီးတိစွာ ရိုးရာဝတ်စုံ တခုအဖြစ်ဖြင့် အဂေါင်းကို အနက်စ ခေါင်းပေါင်း မြင့်မြင့်ကြီး ပတ်ဆင်ထားကတ်ရာ၊ ရှေ့မှကြည့်လိုက်ကေ မြန်မာအမျိုးသမီးရို့၏ ဆံထုံးကြီးတိနန့် ပုံသဏ္ဌာန် တူစွာ ခေါင်းပေါင်းနက် မြင့်ကြီးတိမာ လော်ဝေါ်အမျိုးသမီး ဝတ်စုံမာ တခြားသော တောင်ပေါ်သား လူမျိုးဝတ်စုံတိနန့် မတူရေ အထူးခြားဆုံးရေ ဆင်ယင်မှုတခု ဖြစ်တေ။ အပျိုရွယ်ရောက်ရေ အချိန်မာ ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ကြရေအခါ ခေါင်းပေါင်းကြီးတိကို ပေါင်းကတ်တေ။ ဆံပင်ကို ဆံစုတိနန့် ထိပ်မာလုံးပြီး စုထုံးထားပြီးသား၊ အပေါ်မှ အနံ ၁၄ လက်မနန့် အလျား ၉ တောင်လှောက်ရှည်ရေ အနက်စရှည်ကြီးဖြင့် အပေါ်မှ အထပ်အချေ တထပ်ခေါက်ဗျာယ် အဂေါင်းကို ပတ်ပေါင်းကတ်ရာ၊ ခေါင်းပေါင်းမာ အပြိန်း ၁ဝ လက်မလှောက်မြင့်ရေ။ ယင်းခေါင်းပေါင်းထဲကနေ ရောင်စုံသိုးမွီးပန်းပွားများကို ဆံမြိတ်ချ ပိုင် ချထားလိ့ဟိကတ်တေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လော်ဝေါ်လူမျိုး]] cqzoa3d3zj1ndbddky53anskh2eqiy3 18268 18267 2026-06-08T12:39:31Z Retkhaberi 224 /* ရိုးရာဝတ်စုံ */ 18268 wikitext text/x-wiki '''လော်ဝေါ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''မရူလူမျိုး''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] တိုင်းရင်းသားတိ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ {{Infobox ethnic group | group = လော်ဝေါ်လူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Lhaovo}}, {{lang|kac|Maru}} | image = Mayu.jpg | caption = လော်ဝေါ် | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ချီဖွေ၊ ဆော့လော်)<br />∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[အောက်သား]]၊ [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]] }} လော်ဝေါ်လူမျိုးရို့စွာ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ဆော့လော်မြို့နယ်]]၊ [[လော်ခေါင်း]]နယ်နန့် [[ဆဒုံး]]မြို့နယ်များဟိ တောင်ပေါ်ဒေသတိမာ အဓိကနိန်ထိုင်ကတ်တေ၊၊ ယင်းအပြင် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းဟိ မူဆယ်နန့် ကွတ်ခိုင်ဒေသများမာလည်း ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်တေ။တရုတ်နိုင်ငံမာမူ လော်ဝေါ်ရို့ကို [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အထဲ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားရေ၊၊ == ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗီဇ == လော်ဝေါ်ဘာသာစကားစွာ ဘာသာဗေဒအရ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]] (Lolo-Burmese) ထဲက ဗမာနွယ် (Burmish) အုပ်စုမာ ပါဝင်သဖြင့် [[ဗမာဘာသာစကား]]နန့် အရင်းအမြစ် နီးစပ်ရေ၊၊ ယကေလေ့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးတိနန့်တတူ ရောနှောနီထိုင်ခခြင်းကြောင့် ဝေါဟာရနန့် ယိုင်ကျေးမှုပိုင်းမာ ဂျိန်းဖောလွှမ်းမိုးမှု မကန်မဝှန် ဟိနီစွာ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) အရ လော်ဝေါ်လူမျိုးများမာ Haplogroup O1b1a1 ကို တွိဟိရပြီး ယင်းစွာ အောက်သားများမာ တွိရလိ့ဟိရေ မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းအချက်က လော်ဝေါ်ရို့စွာ သမိုင်းဦးကာလက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ ဆင်းသက်လာရေ ဗမာနွယ်ဖွားတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တူညီနှိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနီစွာ၊၊<ref>Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''</ref> == ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဓလိထုံးစံ == လော်ဝေါ်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို "လော်ဝေါ်" ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ကေလေ့ ဂျိန်းဖောရို့က ယင်းရို့ကို "မရူ" ဟု ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ယင်းရို့စွာ ကချင်ရိုးရာ [[မနောပွဲ]]ကို တတူတကွ ဆင်နွှဲကတ်တေပိုင်၊ ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဝတ်စုံမာ အဖြူရောင်နန့် အရဲရောင်ကို အခြီခံကာ ဖေသာထည်အဆင်တန်ဆာတိကို အသုံးပြုကတ်တေ၊၊ == ရင်းမြစ် == လော်ဝေါ်လူမျိုးတိစွာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရေ ကြန်အင်လက္ခဏာနန့် ဘာသာစကားအရ [[အောက်သား]]တိနန့် အလွန်နီးစပ်ရေ လူမျိုးစုဖြစ်တေ၊၊ လော်ဝေါ်လူမျိုးရို့၏ ပစရာဇဝင်များမာ ယင်းရို့နန့် အောက်သားတိစွာ ညီအစ်မောင်သျှင်းချာများဖြစ်ပြီးကေ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ် အစ်ကိုဖြစ်သူက မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်ကို ဆင်းသွားသဖြင့် အောက်သား ဖြစ်လာပြီးကေ၊ ညီဖြစ်သူက တောင်တန်းဒေသမာ ကျန်ရစ်ခသဖြင့် လော်ဝေါ်လူမျိုး ဖြစ်လာရေဟု အဆိုဟိရေ၊၊ ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိဧ့ အဆိုအရ လော်ဝေါ်ဘာသာစကားစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲအထဲဟိ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]ဧ့ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] ထဲမာ ပါဝင်ရေ၊၊ လော်ဝေါ်စကားတွင် ရှေးဗမာစကားနန့် အသံထွက်တူ၊ အဓိပ္ပာယ်တူရေ စကားလုံးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်နီကပင်ာ ယင်းရို့၏ ဘုံအစပြုရာ အရင်းအမြစ်တခုတည်းဖြစ်ကတ်ောင်း သက်သီပြနိန်ရေ၊၊ <ref name="Sadan2013">Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.</ref><ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman Languages and Classification." ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas''. Pacific Linguistics.</ref><ref name="Li2015">Li, Ying, et al. (2015). "Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China: Evidence from Paternal and Maternal Lineages." ''Human Genetics'', Vol. 134, Issue 11-12. doi:10.1007/s00439-015-1596-x.</ref><ref name="BurmaCensus1931">Bennison, J. J. (1933). ''Census of India, 1931. Volume XI: Burma. Part I—Report''. Government Printing and Stationery, Burma.</ref><ref name="Ethnologue2023">Ethnologue (2023). ''Lhaovo: A language of Myanmar''. [https://www.ethnologue.com/language/atb/ Ethnologue: Languages of the World].</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ လိ့လာချက်တိအရလည်း လော်ဝေါ်လူမျိုးစုမာ အောက်သားတိ၏ အဓိကမျိုးရိုးဗီဇ (Haplogroup O1b1a1) နန့် တူညီရေ အမှတ်အသားတိကို တွိဟိရသဖြင့် ယင်းရို့စွာ သမိုင်းဦးကာလက တောင်ဘက်ကို တတူတကွ ဆင်းသက်လာကြသူတိ ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ၊၊ ယကေလေ့ မြန်မာလူမျိုးတိစွာ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသတိသို့ ဆက်ပနာဆင်းလားပြီးကေ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိမှာမူ ဒေနိခေတ် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများမာ ကျန်ရစ်ခခြင်း ဖြစ်တေဟု ယူဆကတ်တေ၊၊<ref name="Sadan2013" /> === မျိုးရိုးဗီဇ === အများအားဖြင့် [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]နန့် လော်ဝေါ်လူမျိုးတိကို ဗြုန်းခနဲ ခွဲခြားလို့ရဖို့မဟုတ်ပါ၊၊ ယကေလေ့ လူမျိုးပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကတ်ပုံ အရင်းခံအချက်ကို သုံးသပ်ကြည့် ခြင်းအားဖြင့် ဂျိန်းဖောလူမျိုးရို့စွာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုမှ တဆင့် သီးသန့်စုကွဲ တခုအနိန်နန့် တခြားသော လမ်းကြောင်းမှမြန်မာနိုင်ငံအထဲ ဝင်ရောက်နီထိုင်လာခခြင်းဖြစ်ရာ၊ လော်ဝေါ်လူမျိုးမာ ဂျိန်းဖော လူမျိုးထက် [[အောက်သား|မြန်မာလူမျိုး]]နန့် ပိုပြီးကေမျိုးရိုးချင်း နီးစပ်ကြောင်း တွိရဖို့ ဖြစ်လီရေ။ ပရုန်းနရုန်း သုတေသနတိအရ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိ၏ Y-DNA haplogroup မာ O(O1b, O2 အစဟိစွာ)စွာ ၅၅–၆၀%ခန့် တွိဟိရယား တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးများမာ အများဆုံး တွိရရေ haplogroup ဖြစ်တေ။ ဗမာ၊ ချင်း၊ကချင် ရို့နန့်လည်း ဆက်စပ်ကေလည်းဟိရေမျိုးရိုးဗီဇဖြစ်တေ။ D (D1a) စွာ ၁၅–၂၀% တွိရပြီရ တိဘက်နန့် တရုတ်တောင်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများမာ ပေါ်ပေါက်ရေ ဗီဇဖြစ်ပြီးကေ လော်ဝေါ်လူမျိုးများ မာ စိကေချေ တွိရရေ။C (C-M217)ကို ၁၀–၁၂% တွိရကာ မွန်ဂိုလူမျိုးများမာ တွိရရေ ဗီဇ ဖြစ်ပြီးကေ အနည်းငယ်ရာ တွိဟိရေ။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိစွာ အောက်သားတိနန့် အဓိက haplogroup O တူညီမှုကြောင့် ဗီဇဆိုင်ရေ နီးစပ်မှု ဟိကတ်တေ။ အောက်သားများမာ O haplogroup ~၆၅–၇၀%ခန့် ဟိရေအပြင် D၊ C၊ F အစဟိရေ ဗီဇတိလေ့ ပေါင်းစပ်နိန်ရေ။ == နီထိုင်ရာဒေသ == လော်ဝေါ်လူမျိုး အများဆုံး နီထိုင်ရာ ဒေသမာ အပြိန်း လောင်ဂျီတွဒ် ၂၅ ဒီဂရီ ၃ဝ မိနစ်နန့် ၂ ဒီဂရီအကြားအထဲဟိ၊ အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်မာ မလိခနန့် မေခမြစ်ရို့နန့် ရေဝေကြောတည်ရာ လချိတ်(lacid')လူမျိုး နီထိုင်ရာ နယ်ခြားတောင်တန်းကြီးများ ဖြစ်တေ။ အသေးစိတ်အားဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်အထဲ အောက်ပါ ဒေသများမာ လော်ဝေါ်လူမျိုး နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေကို တွိရရေ။ *(က) ထောလန်ကို ဗဟိုပြုထားရေ မြောက်ဘက် အာမက်ခမြစ်ဝှမ်းမှ တြိဂံနယ် အရှိပိုင်းထိ ပါဝင်ရေ မေခမြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ *(ခ) လောခေါင်းနယ်မာ ငေါချန်းခမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းဒေသ၊ *(ဂ) မေခဧ့ မြစ်လက်တက် တခုဖြစ်ရေ ရှင်ခေါခမြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ *(ဃ) ဆွန်ပရာဘုံ တောင်ဘက်ဒေသ၊ (ထိုဒေသဟိ မရူလူမျိုးစွာ ထောလန်နယ်မှ တြိဂံနယ်ကို ဖြတ်ကာ ပြောင်းရွိနီထိုင်လာကြသူတိ ဖြစ်တေ။) *(င) တောင်ဘက် ဆဒုံးနန့် ဗန်းမော်နယ်များ၊ (ယင်းရို့မာ မရူလူမျိုးအုပ်စု စိကေချေနန့် အရာလူမျိုးများမာ ကြားရောယှက်နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေ။) မရူ ဆိုရေ နာမည်မာ ဂျင်းဖော (ကချင်) လူမျိုးရို့၏ ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုရေ နာမည်သာဖြစ်တေ။ စင်စစ် လော်ဝေါ်ရို့ ကမူ ကိုယ်ရို့ ကိုယ်ကို လောင်ဝေါ လူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ လော်ဝေါ်မာ လော်ဝေါ် ဘာသာအားဖြင့် ချောင်းရိုးတလျှောက်နိန်ရေ လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရလီရာ၊ အဓိကကတော့ခါ မေခမြစ်ဝှမ်း တလျှောက်မာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ခြင်းကို ဆိုလိုဟန်တူစွာ ယကေလေ့ လော်ဝေါ်စာပီနန့်ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီဧ့ အိန်တာနက်စာမျက်နှာမာ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားရေ။ {{Blockquote |text= "လော်"ဆိုစွာမာ"မြောက်အရပ်"၊ "ဝေါ်"ဆိုစွာမာ"ဧရာမအုပ်စု" ဟုအဓိပ္ပါယ်ရရေ။ သို့ဖြစ်ပါလို့အဓိပ္ပါယ်အပြည့်အစုံမာ မြောက်ဘက်အရပ်မှဧရာမဂူရာကျိုင်ကြီးဟုအဓိပ္ပါယ်ရရေ။ <ref>https://www.lhaovo.co/my/%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8</ref> }} လော်ဝေါ်လူမျိုးစွာ ကိုယ့်တိုဧ့ဘိုးဘွားများ. အစိုင်အလာအတိုင်း တောင်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းနန့်သာ ဝမ်းစာအတွက် ရှာဖွီစားသောက် ကတ်တေ။ တောင်ယာတိမာ တနှစ်ထက် တနှစ် မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းလာသဖြင့် ဝမ်းစာ ဖူလုံရီးအတွက် အတော်ပင် ပင်ပင်ပန်းပန်း လုပ်ကိုင်ကတ်ရရေ။ လော်ဝေါ်လူမျိုးစွာ ရိုးရာအစိုင်အဆက်အားဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်လာကြသူတိ ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်တိက ခရစ်ယာန် သာသနာပြု အဖွဲ့များ ကြိုးပမ်းမှုတိကြောင့် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒီများ တစတစ များပြားလာကတ်တေ။ နတ်ကိုးကွယ်ရေ အစိုင်အလာဟိရေ အလျောက် ချင်းခွန်ခေါ် အိမ်သျှင်နန့် စမ်နဲ(ခေါ် )မနောပွဲ နတ်တိကို အိမ်အထဲ နတ်စင်ထိုး ကိုးကွယ်လေ့ဟိကတ်တေ၊ == ရိုးရာဝတ်စုံ == လော်ဝေါ်အမျိုးသမီးတိစွာ ရိုးရာဝတ်စုံ တခုအဖြစ်ဖြင့် အဂေါင်းကို အနက်စ ခေါင်းပေါင်း မြင့်မြင့်ကြီး ပတ်ဆင်ထားကတ်ရာ၊ ရှိမှကြည့်လိုက်ကေ မြန်မာအမျိုးသမီးရို့၏ ဆံထုံးကြီးတိနန့် ပုံသဏ္ဌာန် တူစွာ ခေါင်းပေါင်းနက် မြင့်ကြီးတိမာ လော်ဝေါ်အမျိုးသမီး ဝတ်စုံမာ တခြားသော တောင်ပေါ်သား လူမျိုးဝတ်စုံတိနန့် မတူရေ အထူးခြားဆုံး ဆင်ယင်မှုတခု ဖြစ်တေ။ အပျိုရွယ်ရောက်ရေ အချိန်မာ ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ကြရေအခါ ခေါင်းပေါင်းကြီးတိကို ပေါင်းကတ်တေ။ ဆံပင်ကို ဆံစုတိနန့် ထိပ်မာလုံးပြီး စုထုံးထားပြီးသား၊ အပေါ်မှ အနံ ၁၄ လက်မနန့် အလျား ၉ တောင်လှောက်ရှည်ရေ အနက်စရှည်ကြီးဖြင့် အပေါ်မှ အထပ်အချေ တထပ်ခေါက်ဗျာယ် အဂေါင်းကို ပတ်ပေါင်းကတ်ရာ၊ ခေါင်းပေါင်းမာ အပြိန်း ၁ဝ လက်မလှောက်မြင့်ရေ။ ယင်းခေါင်းပေါင်းထဲကနေ ရောင်စုံသိုးမွီးပန်းပွားများကို ဆံမြိတ်ချပိုင် ချထားလိ့ဟိကတ်တေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လော်ဝေါ်လူမျိုး]] llxfh4gmnxuxu4rikanf5cdp7zfirhy 18288 18268 2026-06-08T13:40:41Z Retkhaberi 224 18288 wikitext text/x-wiki '''လော်ဝေါ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''မရူလူမျိုး''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်ပြည်နယ်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] တိုင်းရင်းသားတိ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ {{Infobox ethnic group | group = လော်ဝေါ်လူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Lhaovo}}, {{lang|kac|Maru}} | image = Mayu.jpg | caption = လော်ဝေါ် | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ချီဖွေ၊ ဆော့လော်)<br />∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[အောက်သား]]၊ [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]] }} လော်ဝေါ်လူမျိုးရို့စွာ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ဆော့လော်မြို့နယ်]]၊ [[လော်ခေါင်း]]နယ်နန့် [[ဆဒုံး]]မြို့နယ်များဟိ တောင်ပေါ်ဒေသတိမာ အဓိကနိန်ထိုင်ကတ်တေ၊၊ ယင်းအပြင် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းဟိ မူဆယ်နန့် ကွတ်ခိုင်ဒေသများမာလည်း ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်တေ။တရုတ်နိုင်ငံမာမူ လော်ဝေါ်ရို့ကို [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အထဲ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားရေ၊၊ == ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗီဇ == လော်ဝေါ်ဘာသာစကားစွာ ဘာသာဗေဒအရ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]] (Lolo-Burmese) ထဲက ဗမာနွယ် (Burmish) အုပ်စုမာ ပါဝင်သဖြင့် [[ဗမာဘာသာစကား]]နန့် အရင်းအမြစ် နီးစပ်ရေ၊၊ ယကေလေ့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးတိနန့်တတူ ရောနှောနီထိုင်ခခြင်းကြောင့် ဝေါဟာရနန့် ယိုင်ကျေးမှုပိုင်းမာ ဂျိန်းဖောလွှမ်းမိုးမှု မကန်မဝှန် ဟိနီစွာ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) အရ လော်ဝေါ်လူမျိုးများမာ Haplogroup O1b1a1 ကို တွိဟိရပြီး ယင်းစွာ အောက်သားများမာ တွိရလိ့ဟိရေ မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းအချက်က လော်ဝေါ်ရို့စွာ သမိုင်းဦးကာလက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ ဆင်းသက်လာရေ ဗမာနွယ်ဖွားတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တူညီနှိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနီစွာ၊၊<ref>Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''</ref> == ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဓလိထုံးစံ == လော်ဝေါ်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို "လော်ဝေါ်" ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ကေလေ့ ဂျိန်းဖောရို့က ယင်းရို့ကို "မရူ" ဟု ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ယင်းရို့စွာ ကချင်ရိုးရာ [[မနောပွဲ]]ကို တတူတကွ ဆင်နွှဲကတ်တေပိုင်၊ ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဝတ်စုံမာ အဖြူရောင်နန့် အရဲရောင်ကို အခြီခံကာ ဖေသာထည်အဆင်တန်ဆာတိကို အသုံးပြုကတ်တေ၊၊ == ရင်းမြစ် == လော်ဝေါ်လူမျိုးတိစွာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရေ ကြန်အင်လက္ခဏာနန့် ဘာသာစကားအရ [[အောက်သား]]တိနန့် အလွန်နီးစပ်ရေ လူမျိုးစုဖြစ်တေ၊၊ လော်ဝေါ်လူမျိုးရို့၏ ပစရာဇဝင်များမာ ယင်းရို့နန့် အောက်သားတိစွာ ညီအစ်မောင်သျှင်းချာများဖြစ်ပြီးကေ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ် အစ်ကိုဖြစ်သူက မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်ကို ဆင်းသွားသဖြင့် အောက်သား ဖြစ်လာပြီးကေ၊ ညီဖြစ်သူက တောင်တန်းဒေသမာ ကျန်ရစ်ခသဖြင့် လော်ဝေါ်လူမျိုး ဖြစ်လာရေဟု အဆိုဟိရေ၊၊ ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိဧ့ အဆိုအရ လော်ဝေါ်ဘာသာစကားစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲအထဲဟိ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]ဧ့ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] ထဲမာ ပါဝင်ရေ၊၊ လော်ဝေါ်စကားတွင် ရှေးဗမာစကားနန့် အသံထွက်တူ၊ အဓိပ္ပာယ်တူရေ စကားလုံးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်နီကပင်ာ ယင်းရို့၏ ဘုံအစပြုရာ အရင်းအမြစ်တခုတည်းဖြစ်ကတ်ောင်း သက်သီပြနိန်ရေ၊၊ <ref name="Sadan2013">Sadan, Mandy (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press. ISBN 978-0197265550.</ref><ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman Languages and Classification." ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas''. Pacific Linguistics.</ref><ref name="Li2015">Li, Ying, et al. (2015). "Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China: Evidence from Paternal and Maternal Lineages." ''Human Genetics'', Vol. 134, Issue 11-12. doi:10.1007/s00439-015-1596-x.</ref><ref name="BurmaCensus1931">Bennison, J. J. (1933). ''Census of India, 1931. Volume XI: Burma. Part I—Report''. Government Printing and Stationery, Burma.</ref><ref name="Ethnologue2023">Ethnologue (2023). ''Lhaovo: A language of Myanmar''. [https://www.ethnologue.com/language/atb/ Ethnologue: Languages of the World].</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ လိ့လာချက်တိအရလည်း လော်ဝေါ်လူမျိုးစုမာ အောက်သားတိ၏ အဓိကမျိုးရိုးဗီဇ (Haplogroup O1b1a1) နန့် တူညီရေ အမှတ်အသားတိကို တွိဟိရသဖြင့် ယင်းရို့စွာ သမိုင်းဦးကာလက တောင်ဘက်ကို တတူတကွ ဆင်းသက်လာကြသူတိ ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ၊၊ ယကေလေ့ မြန်မာလူမျိုးတိစွာ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသတိသို့ ဆက်ပနာဆင်းလားပြီးကေ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိမှာမူ ဒေနိခေတ် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများမာ ကျန်ရစ်ခခြင်း ဖြစ်တေဟု ယူဆကတ်တေ၊၊<ref name="Sadan2013" /> === မျိုးရိုးဗီဇ === အများအားဖြင့် [[ဂျိန်းဖောလူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]နန့် လော်ဝေါ်လူမျိုးတိကို ဗြုန်းခနဲ ခွဲခြားလို့ရဖို့မဟုတ်ပါ၊၊ ယကေလေ့ လူမျိုးပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကတ်ပုံ အရင်းခံအချက်ကို သုံးသပ်ကြည့် ခြင်းအားဖြင့် ဂျိန်းဖောလူမျိုးရို့စွာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုမှ တဆင့် သီးသန့်စုကွဲ တခုအနိန်နန့် တခြားသော လမ်းကြောင်းမှမြန်မာနိုင်ငံအထဲ ဝင်ရောက်နီထိုင်လာခခြင်းဖြစ်ရာ၊ လော်ဝေါ်လူမျိုးမာ ဂျိန်းဖော လူမျိုးထက် [[အောက်သား|မြန်မာလူမျိုး]]နန့် ပိုပြီးကေမျိုးရိုးချင်း နီးစပ်ကြောင်း တွိရဖို့ ဖြစ်လီရေ။ ပရုန်းနရုန်း သုတေသနတိအရ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိ၏ Y-DNA haplogroup မာ O(O1b, O2 အစဟိစွာ)စွာ ၅၅–၆၀%ခန့် တွိဟိရယား တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးများမာ အများဆုံး တွိရရေ haplogroup ဖြစ်တေ။ ဗမာ၊ ချင်း၊ကချင် ရို့နန့်လည်း ဆက်စပ်ကေလည်းဟိရေမျိုးရိုးဗီဇဖြစ်တေ။ D (D1a) စွာ ၁၅–၂၀% တွိရပြီရ တိဘက်နန့် တရုတ်တောင်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများမာ ပေါ်ပေါက်ရေ ဗီဇဖြစ်ပြီးကေ လော်ဝေါ်လူမျိုးများ မာ စိကေချေ တွိရရေ။C (C-M217)ကို ၁၀–၁၂% တွိရကာ မွန်ဂိုလူမျိုးများမာ တွိရရေ ဗီဇ ဖြစ်ပြီးကေ အနည်းငယ်ရာ တွိဟိရေ။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတိစွာ အောက်သားတိနန့် အဓိက haplogroup O တူညီမှုကြောင့် ဗီဇဆိုင်ရေ နီးစပ်မှု ဟိကတ်တေ။ အောက်သားများမာ O haplogroup ~၆၅–၇၀%ခန့် ဟိရေအပြင် D၊ C၊ F အစဟိရေ ဗီဇတိလေ့ ပေါင်းစပ်နိန်ရေ။ == နီထိုင်ရာဒေသ == လော်ဝေါ်လူမျိုး အများဆုံး နီထိုင်ရာ ဒေသမာ အပြိန်း လောင်ဂျီတွဒ် ၂၅ ဒီဂရီ ၃ဝ မိနစ်နန့် ၂ ဒီဂရီအကြားအထဲဟိ၊ အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်မာ မလိခနန့် မေခမြစ်ရို့နန့် ရေဝေကြောတည်ရာ လချိတ်(lacid')လူမျိုး နီထိုင်ရာ နယ်ခြားတောင်တန်းကြီးများ ဖြစ်တေ။ အသေးစိတ်အားဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်အထဲ အောက်ပါ ဒေသများမာ လော်ဝေါ်လူမျိုး နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေကို တွိရရေ။ *(က) ထောလန်ကို ဗဟိုပြုထားရေ မြောက်ဘက် အာမက်ခမြစ်ဝှမ်းမှ တြိဂံနယ် အရှိပိုင်းထိ ပါဝင်ရေ မေခမြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ *(ခ) လောခေါင်းနယ်မာ ငေါချန်းခမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းဒေသ၊ *(ဂ) မေခဧ့ မြစ်လက်တက် တခုဖြစ်ရေ ရှင်ခေါခမြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ *(ဃ) ဆွန်ပရာဘုံ တောင်ဘက်ဒေသ၊ (ထိုဒေသဟိ မရူလူမျိုးစွာ ထောလန်နယ်မှ တြိဂံနယ်ကို ဖြတ်ကာ ပြောင်းရွိနီထိုင်လာကြသူတိ ဖြစ်တေ။) *(င) တောင်ဘက် ဆဒုံးနန့် ဗန်းမော်နယ်များ၊ (ယင်းရို့မာ မရူလူမျိုးအုပ်စု စိကေချေနန့် အရာလူမျိုးများမာ ကြားရောယှက်နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေ။) မရူ ဆိုရေ နာမည်မာ ဂျင်းဖော (ကချင်) လူမျိုးရို့၏ ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုရေ နာမည်သာဖြစ်တေ။ စင်စစ် လော်ဝေါ်ရို့ ကမူ ကိုယ်ရို့ ကိုယ်ကို လောင်ဝေါ လူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ လော်ဝေါ်မာ လော်ဝေါ် ဘာသာအားဖြင့် ချောင်းရိုးတလျှောက်နိန်ရေ လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရလီရာ၊ အဓိကကတော့ခါ မေခမြစ်ဝှမ်း တလျှောက်မာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ခြင်းကို ဆိုလိုဟန်တူစွာ ယကေလေ့ လော်ဝေါ်စာပီနန့်ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီဧ့ အိန်တာနက်စာမျက်နှာမာ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားရေ။ {{Blockquote |text= "လော်"ဆိုစွာမာ"မြောက်အရပ်"၊ "ဝေါ်"ဆိုစွာမာ"ဧရာမအုပ်စု" ဟုအဓိပ္ပါယ်ရရေ။ သို့ဖြစ်ပါလို့အဓိပ္ပါယ်အပြည့်အစုံမာ မြောက်ဘက်အရပ်မှဧရာမဂူရာကျိုင်ကြီးဟုအဓိပ္ပါယ်ရရေ။ <ref>https://www.lhaovo.co/my/%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8</ref> }} လော်ဝေါ်လူမျိုးစွာ ကိုယ့်တိုဧ့ဘိုးဘွားများ. အစိုင်အလာအတိုင်း တောင်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းနန့်သာ ဝမ်းစာအတွက် ရှာဖွီစားသောက် ကတ်တေ။ တောင်ယာတိမာ တနှစ်ထက် တနှစ် မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းလာသဖြင့် ဝမ်းစာ ဖူလုံရီးအတွက် အတော်ပင် ပင်ပင်ပန်းပန်း လုပ်ကိုင်ကတ်ရရေ။ လော်ဝေါ်လူမျိုးစွာ ရိုးရာအစိုင်အဆက်အားဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်လာကြသူတိ ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်တိက ခရစ်ယာန် သာသနာပြု အဖွဲ့များ ကြိုးပမ်းမှုတိကြောင့် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒီများ တစတစ များပြားလာကတ်တေ။ နတ်ကိုးကွယ်ရေ အစိုင်အလာဟိရေ အလျောက် ချင်းခွန်ခေါ် အိမ်သျှင်နန့် စမ်နဲ(ခေါ် )မနောပွဲ နတ်တိကို အိမ်အထဲ နတ်စင်ထိုး ကိုးကွယ်လေ့ဟိကတ်တေ၊ == ရိုးရာဝတ်စုံ == လော်ဝေါ်အမျိုးသမီးတိစွာ ရိုးရာဝတ်စုံ တခုအဖြစ်ဖြင့် အဂေါင်းကို အနက်စ ခေါင်းပေါင်း မြင့်မြင့်ကြီး ပတ်ဆင်ထားကတ်ရာ၊ ရှိမှကြည့်လိုက်ကေ မြန်မာအမျိုးသမီးရို့၏ ဆံထုံးကြီးတိနန့် ပုံသဏ္ဌာန် တူစွာ ခေါင်းပေါင်းနက် မြင့်ကြီးတိမာ လော်ဝေါ်အမျိုးသမီး ဝတ်စုံမာ တခြားသော တောင်ပေါ်သား လူမျိုးဝတ်စုံတိနန့် မတူရေ အထူးခြားဆုံး ဆင်ယင်မှုတခု ဖြစ်တေ။ အပျိုရွယ်ရောက်ရေ အချိန်မာ ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ကြရေအခါ ခေါင်းပေါင်းကြီးတိကို ပေါင်းကတ်တေ။ ဆံပင်ကို ဆံစုတိနန့် ထိပ်မာလုံးပြီး စုထုံးထားပြီးသား၊ အပေါ်မှ အနံ ၁၄ လက်မနန့် အလျား ၉ တောင်လှောက်ရှည်ရေ အနက်စရှည်ကြီးဖြင့် အပေါ်မှ အထပ်အချေ တထပ်ခေါက်ဗျာယ် အဂေါင်းကို ပတ်ပေါင်းကတ်ရာ၊ ခေါင်းပေါင်းမာ အပြိန်း ၁ဝ လက်မလှောက်မြင့်ရေ။ ယင်းခေါင်းပေါင်းထဲကနေ ရောင်စုံသိုးမွီးပန်းပွားများကို ဆံမြိတ်ချပိုင် ချထားလိ့ဟိကတ်တေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လော်ဝေါ်လူမျိုး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] 9hithuxiiv3zvlvrbid5x17dn195q06 0 4217 18269 2026-06-08T12:48:43Z Retkhaberi 224 Created page with "'''လေးမြို့လူမျိုး'''စွာ လေးမြို့တိုက်နယ်အထဲဟိ ချင်းမျိုးနွယ်စုတိကို လေးမြို့ချင်းဟု ချုံလို့ ခေါ်ကတ်တေ။ အထက်လေးမြို့ တိုက်နယ်မာ ယတ်၊ ခူနန့် ဟန်ရို့ပါဝင်ရေ မရာချင်းရို့ဟ..." 18269 wikitext text/x-wiki '''လေးမြို့လူမျိုး'''စွာ လေးမြို့တိုက်နယ်အထဲဟိ ချင်းမျိုးနွယ်စုတိကို လေးမြို့ချင်းဟု ချုံလို့ ခေါ်ကတ်တေ။ အထက်လေးမြို့ တိုက်နယ်မာ ယတ်၊ ခူနန့် ဟန်ရို့ပါဝင်ရေ မရာချင်းရို့ဟိရေ။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်မာ မင်းအုံးနန့် လိုင်ချင်းရို့ ပါဝင်ရေ လေးတူချင်းရို့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းရို့ အချင်းချင်းကိုမူ တရိုဟု ခေါ်ကတ်တေ။ တရိုမာ ချင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလီရေ။ အယင်က လေးမြို့ချင်းရို့စွာ အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်နီခကတ်လို့ လူဦးရွီ နည်းလာရေလို့ ဆိုရေ။ ရခိုင်ကုန်သည်တိနန့် ကူးလူးဆက်ဆံမှုတိသဖြင့် ရခိုင်စကားကို ကောင်းစွာပြောဆိုတတ်ကတ်ရေ။ အထက်လေးမြို့တိုက်နယ်ဟိ မရာချင်းရို့စွာ ဆံပင်ကို ရှိနဖူးတတည့်မာ ထုံးထားလိ့ဟိရေ။ ထို ဆံထုံးမာ ကြက်တောင် (သို့) လှပရေ တိရစ္ဆာန်တိက အမွှီးအတောင်ရို့ကို နှစ်ချောင်းမှ လေးချောင်းအထိ ထိုးထားလိ့ဟိကတ်တေ။ ရိုးရာဝတ်စားပုံမာ မြိုအမျိုးသားတိပိုင်ပင် အနံ လက်ငါးလုံးလှောက် ဟိရေ ဖျင်စတစကို ခါးမာ သိုင်းကာ လုံချုံအောင် ဆင်ယင်ထားခြင်းသာ ဖြစ်တေ။ အထက်လေးမြို့ ချင်းအမျိုးသမီးတိစွာ မျက်နှာမာ လှပအောင် ပါးရဲ ထိုးထားခြင်းကာလည်း အဆင်တန်ဆာ တခုပင် ဖြစ်တေ။ အချို့ ပန်းကွက်တိပင် ဖော်ထားရေ။ အမျိုးသားတိကလေ့ ပါးရဲထိုးမှ လှပရေဟု ယူဆကတ်တေ။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်ဟိ လေးမြို့ချင်းအမျိုးသားတိစွာ သျှောင်ထုံးထားလိ့ဟိကတ်တေ။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၀၈၊ ၁၀၉</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လေးမြို့လူမျိုး]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] 3rn637b30n1vustfr95q8cgyu8yun1u 18287 18269 2026-06-08T13:40:26Z Retkhaberi 224 18287 wikitext text/x-wiki '''လေးမြို့လူမျိုး'''စွာ လေးမြို့တိုက်နယ်အထဲဟိ ချင်းမျိုးနွယ်စုတိကို လေးမြို့ချင်းဟု ချုံလို့ ခေါ်ကတ်တေ။ အထက်လေးမြို့ တိုက်နယ်မာ ယတ်၊ ခူနန့် ဟန်ရို့ပါဝင်ရေ မရာချင်းရို့ဟိရေ။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်မာ မင်းအုံးနန့် လိုင်ချင်းရို့ ပါဝင်ရေ လေးတူချင်းရို့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းရို့ အချင်းချင်းကိုမူ တရိုဟု ခေါ်ကတ်တေ။ တရိုမာ ချင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလီရေ။ အယင်က လေးမြို့ချင်းရို့စွာ အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်နီခကတ်လို့ လူဦးရွီ နည်းလာရေလို့ ဆိုရေ။ ရခိုင်ကုန်သည်တိနန့် ကူးလူးဆက်ဆံမှုတိသဖြင့် ရခိုင်စကားကို ကောင်းစွာပြောဆိုတတ်ကတ်ရေ။ အထက်လေးမြို့တိုက်နယ်ဟိ မရာချင်းရို့စွာ ဆံပင်ကို ရှိနဖူးတတည့်မာ ထုံးထားလိ့ဟိရေ။ ထို ဆံထုံးမာ ကြက်တောင် (သို့) လှပရေ တိရစ္ဆာန်တိက အမွှီးအတောင်ရို့ကို နှစ်ချောင်းမှ လေးချောင်းအထိ ထိုးထားလိ့ဟိကတ်တေ။ ရိုးရာဝတ်စားပုံမာ မြိုအမျိုးသားတိပိုင်ပင် အနံ လက်ငါးလုံးလှောက် ဟိရေ ဖျင်စတစကို ခါးမာ သိုင်းကာ လုံချုံအောင် ဆင်ယင်ထားခြင်းသာ ဖြစ်တေ။ အထက်လေးမြို့ ချင်းအမျိုးသမီးတိစွာ မျက်နှာမာ လှပအောင် ပါးရဲ ထိုးထားခြင်းကာလည်း အဆင်တန်ဆာ တခုပင် ဖြစ်တေ။ အချို့ ပန်းကွက်တိပင် ဖော်ထားရေ။ အမျိုးသားတိကလေ့ ပါးရဲထိုးမှ လှပရေဟု ယူဆကတ်တေ။ အောက်လေးမြို့တိုက်နယ်ဟိ လေးမြို့ချင်းအမျိုးသားတိစွာ သျှောင်ထုံးထားလိ့ဟိကတ်တေ။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၀၈၊ ၁၀၉</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:လေးမြို့လူမျိုး]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] 22l74ruccfhaexuma4wy7dre3h2uozz 0 4218 18270 2026-06-08T12:57:00Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အနူးလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင..." 18270 wikitext text/x-wiki '''အနူးလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ အနူးလူမျိုးရို့စွာ [[ပလက်ဝ]]နယ်မာ [[ခမီလူမျိုး]]ရို့နန့် ရောနှောနီထိုင်ကတ်တေ လူမျိုးတိဖြစ်တေ။ အနူးရို့ ပြောဆိုရေစကားမာ ခမီရှေးဟောင်းစကားနန့် များစွာတူရေ။ အနူးအမျိုးသားတိစွာ အလျား ၃-တောင်၊ အနံ ၁-တောင် တောင်ဆုပ်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ရှည်စ တခုကို ခါးမာစည်းလို့ နောက်ဘက်မှ ရှိကို ထုတ်ယူပြီး ငယ်ပါကို ဖုံးအုပ်ကာ အမြိတ်ပိုင် ဖားလျားချထားရေ။ အရောင်မာ အဖြူဖြစ်ပနာ အရဲရောင်တိကိုလည်း အချို့ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အဖြူရောင်ဝတ်သူသာ များလီရေ။ သျှောင်ထုံးခေါင်းပေါင်းရို့ကို ကြည့်လို့ ယောက်ျား မမာ့ ခွဲခြားသိနှိုင်ရေ။ အနူးအမျိုးသားတိစွာ ခေါင်းပေါင်းအဖြူကို ပေါင်းပြီး ဆံထုံးကို ထိပ်တတည့်မာ ထုံးထားရေ။ အနူးအမျိုးသမီးတိစွာ အလျား၂-တောင်၊ အနံ ၁-တောင်လောက်ဟိရေ ဂျပ်ခုတ် သင်တိုင်းထဘီတိကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ထိုသင်တိုင်းထဘီမာ အလယ်မှ လန့်ဆန့်စင်းများ အမြဲပါဟိရေ။ အများအားဖြင့် အနူးအမျိုးသမီးတိစွာ ထဘီကို ညာဘက်ပေါင်မာ ခွဲပြီးကေ ဝတ်ဆင်လိဟိရေ။ ရင်ဖုံးကို ညာလိုင်မှာယောက်လို့ အစတအစဟိစွာ ဘယ်ချိုင်းဧ့ နောက်ခါ လျှိုကာ ဘယ်ဘက်ဘေးမာ အခြားတဖက်မှ အစနန့် ချိုင်နှောင်ထားရေ။ အနူးအမျိုးသားတိစွာ လူပျိုလှည့်စွာကို မီးတောင်းရေလို့ ခေါ်ရေ။ လပျိုတိစွာ အပျိုချေတိပါး လာရောက်ပနာ ချစ်ရီးဆိုကတ်ရာ အချစ်ဆိုစွာမာ မီးပိုင် ပူရိုးမှန်ရကား ချစ်ခွင့်တောင်းစွာကိုပင် မီးဖြင့်တင်စားပနာ မီးတောင်းရေလို့ ယူဆနှိုင်ရေ။ တချို့က လပျိုလှည့်ရရေ အချိန်စွာ မိုက်မှောင်ရေ ညဖြစ်သဖြင့် ချစ်သူမျက်နှာကိုကြည့်ရန် မီးဖြင့်တောင်းလို့ ကြည့်ရာမှ မီးတောင်းစွာဆိုရေစကား ဖြစ်လာရေလို့ ဆို၏။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> ==ကိုးကား== <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:အနူးလူမျိုး]] [[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]] tgy9q9viqfure1y1vmij7absckjipa3 18285 18270 2026-06-08T13:39:51Z Retkhaberi 224 18285 wikitext text/x-wiki '''အနူးလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ အနူးလူမျိုးရို့စွာ [[ပလက်ဝ]]နယ်မာ [[ခမီလူမျိုး]]ရို့နန့် ရောနှောနီထိုင်ကတ်တေ လူမျိုးတိဖြစ်တေ။ အနူးရို့ ပြောဆိုရေစကားမာ ခမီရှေးဟောင်းစကားနန့် များစွာတူရေ။ အနူးအမျိုးသားတိစွာ အလျား ၃-တောင်၊ အနံ ၁-တောင် တောင်ဆုပ်လှောက်ဟိရေ အဝတ်ရှည်စ တခုကို ခါးမာစည်းလို့ နောက်ဘက်မှ ရှိကို ထုတ်ယူပြီး ငယ်ပါကို ဖုံးအုပ်ကာ အမြိတ်ပိုင် ဖားလျားချထားရေ။ အရောင်မာ အဖြူဖြစ်ပနာ အရဲရောင်တိကိုလည်း အချို့ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ အဖြူရောင်ဝတ်သူသာ များလီရေ။ သျှောင်ထုံးခေါင်းပေါင်းရို့ကို ကြည့်လို့ ယောက်ျား မမာ့ ခွဲခြားသိနှိုင်ရေ။ အနူးအမျိုးသားတိစွာ ခေါင်းပေါင်းအဖြူကို ပေါင်းပြီး ဆံထုံးကို ထိပ်တတည့်မာ ထုံးထားရေ။ အနူးအမျိုးသမီးတိစွာ အလျား၂-တောင်၊ အနံ ၁-တောင်လောက်ဟိရေ ဂျပ်ခုတ် သင်တိုင်းထဘီတိကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ထိုသင်တိုင်းထဘီမာ အလယ်မှ လန့်ဆန့်စင်းများ အမြဲပါဟိရေ။ အများအားဖြင့် အနူးအမျိုးသမီးတိစွာ ထဘီကို ညာဘက်ပေါင်မာ ခွဲပြီးကေ ဝတ်ဆင်လိဟိရေ။ ရင်ဖုံးကို ညာလိုင်မှာယောက်လို့ အစတအစဟိစွာ ဘယ်ချိုင်းဧ့ နောက်ခါ လျှိုကာ ဘယ်ဘက်ဘေးမာ အခြားတဖက်မှ အစနန့် ချိုင်နှောင်ထားရေ။ အနူးအမျိုးသားတိစွာ လူပျိုလှည့်စွာကို မီးတောင်းရေလို့ ခေါ်ရေ။ လပျိုတိစွာ အပျိုချေတိပါး လာရောက်ပနာ ချစ်ရီးဆိုကတ်ရာ အချစ်ဆိုစွာမာ မီးပိုင် ပူရိုးမှန်ရကား ချစ်ခွင့်တောင်းစွာကိုပင် မီးဖြင့်တင်စားပနာ မီးတောင်းရေလို့ ယူဆနှိုင်ရေ။ တချို့က လပျိုလှည့်ရရေ အချိန်စွာ မိုက်မှောင်ရေ ညဖြစ်သဖြင့် ချစ်သူမျက်နှာကိုကြည့်ရန် မီးဖြင့်တောင်းလို့ ကြည့်ရာမှ မီးတောင်းစွာဆိုရေစကား ဖြစ်လာရေလို့ ဆို၏။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> ==ကိုးကား== <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:အနူးလူမျိုး]] [[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] kdmj3ge6m9fu4fnglcezdwjsdfuz1vs 0 4219 18271 2026-06-08T13:11:43Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox ethnic group | group = အရှိုချင်းလူမျိုး<br>(Asho Chin) | image = | caption = ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားရေ အရှိုချင်းလူမျိုးများ | poptime = တရားဝင်စာရင်း အတည်ပြုဆဲ | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (ရခိ..." 18271 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = အရှိုချင်းလူမျိုး<br>(Asho Chin) | image = | caption = ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားရေ အရှိုချင်းလူမျိုးများ | poptime = တရားဝင်စာရင်း အတည်ပြုဆဲ | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (ရခိုင်ရိုးမတလျှောက်)<br>• [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]<br>• [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (ပဲခူးရိုးမဝန်းကျင်)<br>• [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|အရှိုချင်းဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ကရင်လူမျိုး]] }} '''အရှိုချင်းလူမျိုး''' (အိန်းဂလိချ်: ''Asho Chin'') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အလယ်ပိုင်း မြီပြန့်ဒေသတိနန့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်း တလျှောက်မာ ကွဲပြားပျံ့နှံ့စွာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းမျိုးနွယ်စု]] တစု ဖြစ်တေ။ အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ ပထဝီဝင်အနိန်အထားအရ တခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့အခြီချ နီထိုင်တတ်ကတ်ပြီး စရိုက်လက္ခဏာအားဖြင့် ရိုးသားအအီးသသာစွာ နီထိုင်တတ်ရေ လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားရေ။<ref name="BaptistChronicle">Sowards, E. P., & Maung Shwe Wa. (1963). ''Burma Baptist Chronicle''. Board of Publications, Burma Baptist Convention. p. 345.</ref> အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ နာမည်ရှိ့မာ အမျိုးသားဖြစ်ကေ "ဆလိုင်း" (Salai)၊ အမျိုးသမီးဖြစ်ကေ "မိုင်" (Mai) ဆိုပနာ ဂုဏ်ယူစဖွယ် ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းလေ့ ဟိကတ်တေ။ == အခြီချရာဒေသ == အရှိုချင်းလူမျိုးများ အဓိက ရောက်ဟိနီထိုင်ရာ ဒေသတိမာ [[ရခိုင်ရိုးမ]]တောင်တန်းတလျှောက် (ရခိုင်လူမျိုးတိနန့် ချင်းတောင်တန်းဟိ ချင်းလူမျိုးတိကြား)၊[[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]နန့် [[စစ်တောင်းမြစ်]]ဝှမ်း မြီပြန့်ဒေသများ၊ [[ပဲခူးရိုးမ]]နန့် [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ခြီဒေသတိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ကွဲပြားရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ အကြားမာ အဆင်ပြေပြေနန့် ငြိမ်းချမ်းစွာ တတူလက်တွဲ နီထိုင်နှိုင်ရေ စိတ်နီသဘောထား ဟိကတ်တေ။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနန့် ဓလိထုံးစံ == အရှိုချင်းလူမျိုးရို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံမာ ကြက်သွီးနီရောင်နန့် အနက်ရောင်ကို အဓိက အခြီခံပြီး အပြာ၊ အဝါနန့် အစိမ်းရောင်လိုင်းတိကို သီးသန့်အစင်းကြောင်းတိအဖြစ် ပါးပါးအချေ ပေါင်းစပ်ခြုပ်လုပ်ကတ်တေ။ ရိုးရာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အရဲရင့်ရောင်စွာ "ရဲရင့်မှု" ကို ပြသပြီး အနက်ရောင်စွာ "တည်ကြည်ခန့်ညားမှုနန့် မြင့်မြတ်မှု" ကို ဖော်ဆောင်ရေ။ အမျိုးသမီးတိစွာ ငွီထည်တန်ဆာပလာတိနန့် မှန်ဝိုင်းပါဝင်ရေ ရိုးရာနားတောင်းတိကို ဆင်ယင်လိဟိရေ။ === ပါးရဲထိုးခြင်း (ဆီးမှင်ကြောင်) ဓလိ့ === ရှီးခေတ်အခါက အရှိုချင်းအမျိုးသမီးတိစွာ ပါးပြင်ထက်မာ [[ဆီးမှင်ကြောင်]] (ပါးရဲ) ထိုးရေ ဓလိ့ ဟိခရေ။ ယင်းဓလိ့စွာ ရှီးမင်းညီမင်းသားတိနန့် လူမျိုးခြားဘုရင်များ တော်ကောက်ခြင်းက ကာကွယ်ရန်နန့် ကိုယ်ရို့ဧ့ ရိုးရာအမှတ်အသားကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် ရုပ်အလှပျက်ခံကာ စွန့်လွှတ်စွန့်စားခကတ်ရေ သမိုင်းဝင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်တေ။ ဒေနိခေတ် ခေတ်သစ်အရှိုချင်းလူမျိုးများမာမူ ဒေပါးရဲထိုးရေ ဓလိ့ကို ကျင့်သုံးခြင်း မဟိတော့ပါ၊၊ == အစားအစာ ယိုင်ကျေးမှု == အရှိုချင်းလူမျိုးရို့၏ ရိုးရာဟင်းလျာတိစွာ ဆီ၊ မဆလာနန့် အရောင်တင်မှုန့်များ အသုံးပြုမှု နည်းပါးပြီး ချက်ပြုတ်ပုံ ရိုးယှင်းခြင်းကို အခြီခံရေ။ အဓိကကတော့ခါ အပြုတ်၊ လက်သုတ်နန့် အထောင်းဟင်းလျာတိကို ပိုပြီးကေ နှစ်သက်ကတ်တေ။ ရိုးရာချက်ပြုတ်မှုမာ ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်အဖြစ် သဘာဝအပင်တိဖြစ်ကတ်တေ တူရသိန်၊ ဂြင့်ခါးရွက်၊ ရုံးဗွေ၊ ပိတ်ချင်း၊ ဗိစပ်နန့် ကန့်ဘလူ စသည်ရို့ကို ဟင်းလျာအမျိုးအစားအလိုက် စနစ်တကျ တွဲဖက်သုံးစွဲတတ်ကတ်ရေ။ ယင်းအပြင် အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ ငရုတ်သီးအစပ်ကို ကောင်းစွာစားနှိုင်ရေ ဓလိ့ဟိရေ။ == တေးဂီတနန့် အနုပညာ == အရှိုချင်းလူမျိုးရို့၏ တေးခြင်းအကြောင်းအရာများမာ ဖိုမအချစ်အကြောင်းအပြင် လူမှုဘဝ ဆင်ခြင်တုံတရား၊ သဘာဝအလှအပနန့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုဆိုင်ရေ အတွေးအခေါ်တိကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုလိဟိရေ။ ပြည်တွင်း တေးဂီတလောကမာ အရှိုချင်းလူမျိုး တေးရီး၊ တေးဆိုတိဖြစ်ကတ်တေ ဆလိုင်းတင်မိုး၊ ဆလောကျော်သိန်း စသူရို့က အရှိုချင်းဘာသာစကားနန့် အတွေးအခေါ်တိကို ဂီတဖြင့် ထိန်းသိမ်းခကတ်တေ။ ဂီတပညာရပ်ပိုင်းမာ ချင်းတိုင်းရင်းသားအနုပညာသျှင် အများစုစွာ ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများမာ ဘေ့စ်ဂစ်တာ (Bass Guitar) တီးခတ်မှုအပိုင်းမာ သစ္စာဟိစွာ ပံ့ပိုးတတ်ရေ လူမျိုးစုစရိုက်အတိုင်း ထင်ရှားကျော်ကြားရေ အစိုင်အလာ ဟိရေ။ == ဘာသာစကားနန့် စာပီ == အရှိုချင်းဘာသာစကားစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]မာ ပါဝင်ရေ။ လီယူလီသိမ်း၊ အဖိအဖွနန့် အနိမ့်အမြင့်သံများပြားသဖြင့် ပြောဆိုရာမာ စနစ်တကျ လိ့လာရန် လိုအပ်ရေ။ အရှိုချင်းဘာသာစကားဧ့ ထူးခြားချက်မာ လူသားရို့ဧ့ စိတ်ခံစားချက်နန့် စိတ်နီစိတ်ထားကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြရေ သီးသန့်စိတ်ခံစားမှုပြ ဝေါဟာရများ (နမူနာ - အလှဆင်ခြင်းကို ပြောင်လှောင်ချစ်ခင်စွာ သုံးနှုန်းရေ "ဆာဟေးဟို့" ''Sahay Ho'' စရေ စကားလုံးတိ) ကြွယ်ဝစွာ တည်ဟိခြင်း ဖြစ်တေ။ စာပီအပိုင်းမာ အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ [[မြန်မာအက္ခရာ]] ရီးနည်းစနစ်ကို အခြီခံပနာ ရီးသားကတ်ရေ။ === အက္ခရာဗေဒနန့် အသံထွက်ဇယား === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! အရှိုစာပီ !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၁) !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၂) |- | အၧ || အုံ || အုန် |- | အၨ || အေတ် || အစ် |- | အၩ || အာ || အာ |- | အၪ || အား || အား |- | အၩ့ || အံ || အန် |- | အၪ့ || အံး || အန်း |- | အၭ || အတ် || အက် |- | အၬ || အပ် || အပ် |- | အံ || အည် || အီ |- | အ့ || ဧ || အေ |- | အဲ || အယ် || အယ် |- | အဴ || အိုင် || အိုင် |- | အု || အူ || အူ |- | အူ || အွတ် || အွတ် |- | အိ || အွို || အဝို |- | အီ || ဪ || အော် |- | အဳ || ဩောင် || အောင် |- | အျ || အ္လ || အလ |- | အှ || အှ || အဟ |- | အၠ || အျ || အယ |- | အွ || အွ || အဝ |} == ကိုးကားချက်တိ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:အရှိုချင်းလူမျိုး]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] j78tyovrewwsubpvg7m2y7v30531m1w 18284 18271 2026-06-08T13:39:34Z Retkhaberi 224 18284 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = အရှိုချင်းလူမျိုး<br>(Asho Chin) | image = | caption = ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားရေ အရှိုချင်းလူမျိုးများ | poptime = တရားဝင်စာရင်း အတည်ပြုဆဲ | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (ရခိုင်ရိုးမတလျှောက်)<br>• [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]<br>• [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (ပဲခူးရိုးမဝန်းကျင်)<br>• [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|အရှိုချင်းဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ကရင်လူမျိုး]] }} '''အရှိုချင်းလူမျိုး''' (အိန်းဂလိချ်: ''Asho Chin'') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အလယ်ပိုင်း မြီပြန့်ဒေသတိနန့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်း တလျှောက်မာ ကွဲပြားပျံ့နှံ့စွာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းမျိုးနွယ်စု]] တစု ဖြစ်တေ။ အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ ပထဝီဝင်အနိန်အထားအရ တခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့အခြီချ နီထိုင်တတ်ကတ်ပြီး စရိုက်လက္ခဏာအားဖြင့် ရိုးသားအအီးသသာစွာ နီထိုင်တတ်ရေ လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားရေ။<ref name="BaptistChronicle">Sowards, E. P., & Maung Shwe Wa. (1963). ''Burma Baptist Chronicle''. Board of Publications, Burma Baptist Convention. p. 345.</ref> အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ နာမည်ရှိ့မာ အမျိုးသားဖြစ်ကေ "ဆလိုင်း" (Salai)၊ အမျိုးသမီးဖြစ်ကေ "မိုင်" (Mai) ဆိုပနာ ဂုဏ်ယူစဖွယ် ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းလေ့ ဟိကတ်တေ။ == အခြီချရာဒေသ == အရှိုချင်းလူမျိုးများ အဓိက ရောက်ဟိနီထိုင်ရာ ဒေသတိမာ [[ရခိုင်ရိုးမ]]တောင်တန်းတလျှောက် (ရခိုင်လူမျိုးတိနန့် ချင်းတောင်တန်းဟိ ချင်းလူမျိုးတိကြား)၊[[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]နန့် [[စစ်တောင်းမြစ်]]ဝှမ်း မြီပြန့်ဒေသများ၊ [[ပဲခူးရိုးမ]]နန့် [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ခြီဒေသတိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ကွဲပြားရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ အကြားမာ အဆင်ပြေပြေနန့် ငြိမ်းချမ်းစွာ တတူလက်တွဲ နီထိုင်နှိုင်ရေ စိတ်နီသဘောထား ဟိကတ်တေ။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနန့် ဓလိထုံးစံ == အရှိုချင်းလူမျိုးရို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံမာ ကြက်သွီးနီရောင်နန့် အနက်ရောင်ကို အဓိက အခြီခံပြီး အပြာ၊ အဝါနန့် အစိမ်းရောင်လိုင်းတိကို သီးသန့်အစင်းကြောင်းတိအဖြစ် ပါးပါးအချေ ပေါင်းစပ်ခြုပ်လုပ်ကတ်တေ။ ရိုးရာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အရဲရင့်ရောင်စွာ "ရဲရင့်မှု" ကို ပြသပြီး အနက်ရောင်စွာ "တည်ကြည်ခန့်ညားမှုနန့် မြင့်မြတ်မှု" ကို ဖော်ဆောင်ရေ။ အမျိုးသမီးတိစွာ ငွီထည်တန်ဆာပလာတိနန့် မှန်ဝိုင်းပါဝင်ရေ ရိုးရာနားတောင်းတိကို ဆင်ယင်လိဟိရေ။ === ပါးရဲထိုးခြင်း (ဆီးမှင်ကြောင်) ဓလိ့ === ရှီးခေတ်အခါက အရှိုချင်းအမျိုးသမီးတိစွာ ပါးပြင်ထက်မာ [[ဆီးမှင်ကြောင်]] (ပါးရဲ) ထိုးရေ ဓလိ့ ဟိခရေ။ ယင်းဓလိ့စွာ ရှီးမင်းညီမင်းသားတိနန့် လူမျိုးခြားဘုရင်များ တော်ကောက်ခြင်းက ကာကွယ်ရန်နန့် ကိုယ်ရို့ဧ့ ရိုးရာအမှတ်အသားကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် ရုပ်အလှပျက်ခံကာ စွန့်လွှတ်စွန့်စားခကတ်ရေ သမိုင်းဝင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်တေ။ ဒေနိခေတ် ခေတ်သစ်အရှိုချင်းလူမျိုးများမာမူ ဒေပါးရဲထိုးရေ ဓလိ့ကို ကျင့်သုံးခြင်း မဟိတော့ပါ၊၊ == အစားအစာ ယိုင်ကျေးမှု == အရှိုချင်းလူမျိုးရို့၏ ရိုးရာဟင်းလျာတိစွာ ဆီ၊ မဆလာနန့် အရောင်တင်မှုန့်များ အသုံးပြုမှု နည်းပါးပြီး ချက်ပြုတ်ပုံ ရိုးယှင်းခြင်းကို အခြီခံရေ။ အဓိကကတော့ခါ အပြုတ်၊ လက်သုတ်နန့် အထောင်းဟင်းလျာတိကို ပိုပြီးကေ နှစ်သက်ကတ်တေ။ ရိုးရာချက်ပြုတ်မှုမာ ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်အဖြစ် သဘာဝအပင်တိဖြစ်ကတ်တေ တူရသိန်၊ ဂြင့်ခါးရွက်၊ ရုံးဗွေ၊ ပိတ်ချင်း၊ ဗိစပ်နန့် ကန့်ဘလူ စသည်ရို့ကို ဟင်းလျာအမျိုးအစားအလိုက် စနစ်တကျ တွဲဖက်သုံးစွဲတတ်ကတ်ရေ။ ယင်းအပြင် အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ ငရုတ်သီးအစပ်ကို ကောင်းစွာစားနှိုင်ရေ ဓလိ့ဟိရေ။ == တေးဂီတနန့် အနုပညာ == အရှိုချင်းလူမျိုးရို့၏ တေးခြင်းအကြောင်းအရာများမာ ဖိုမအချစ်အကြောင်းအပြင် လူမှုဘဝ ဆင်ခြင်တုံတရား၊ သဘာဝအလှအပနန့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုဆိုင်ရေ အတွေးအခေါ်တိကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုလိဟိရေ။ ပြည်တွင်း တေးဂီတလောကမာ အရှိုချင်းလူမျိုး တေးရီး၊ တေးဆိုတိဖြစ်ကတ်တေ ဆလိုင်းတင်မိုး၊ ဆလောကျော်သိန်း စသူရို့က အရှိုချင်းဘာသာစကားနန့် အတွေးအခေါ်တိကို ဂီတဖြင့် ထိန်းသိမ်းခကတ်တေ။ ဂီတပညာရပ်ပိုင်းမာ ချင်းတိုင်းရင်းသားအနုပညာသျှင် အများစုစွာ ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများမာ ဘေ့စ်ဂစ်တာ (Bass Guitar) တီးခတ်မှုအပိုင်းမာ သစ္စာဟိစွာ ပံ့ပိုးတတ်ရေ လူမျိုးစုစရိုက်အတိုင်း ထင်ရှားကျော်ကြားရေ အစိုင်အလာ ဟိရေ။ == ဘာသာစကားနန့် စာပီ == အရှိုချင်းဘာသာစကားစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]မာ ပါဝင်ရေ။ လီယူလီသိမ်း၊ အဖိအဖွနန့် အနိမ့်အမြင့်သံများပြားသဖြင့် ပြောဆိုရာမာ စနစ်တကျ လိ့လာရန် လိုအပ်ရေ။ အရှိုချင်းဘာသာစကားဧ့ ထူးခြားချက်မာ လူသားရို့ဧ့ စိတ်ခံစားချက်နန့် စိတ်နီစိတ်ထားကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြရေ သီးသန့်စိတ်ခံစားမှုပြ ဝေါဟာရများ (နမူနာ - အလှဆင်ခြင်းကို ပြောင်လှောင်ချစ်ခင်စွာ သုံးနှုန်းရေ "ဆာဟေးဟို့" ''Sahay Ho'' စရေ စကားလုံးတိ) ကြွယ်ဝစွာ တည်ဟိခြင်း ဖြစ်တေ။ စာပီအပိုင်းမာ အရှိုချင်းလူမျိုးတိစွာ [[မြန်မာအက္ခရာ]] ရီးနည်းစနစ်ကို အခြီခံပနာ ရီးသားကတ်ရေ။ === အက္ခရာဗေဒနန့် အသံထွက်ဇယား === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! အရှိုစာပီ !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၁) !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၂) |- | အၧ || အုံ || အုန် |- | အၨ || အေတ် || အစ် |- | အၩ || အာ || အာ |- | အၪ || အား || အား |- | အၩ့ || အံ || အန် |- | အၪ့ || အံး || အန်း |- | အၭ || အတ် || အက် |- | အၬ || အပ် || အပ် |- | အံ || အည် || အီ |- | အ့ || ဧ || အေ |- | အဲ || အယ် || အယ် |- | အဴ || အိုင် || အိုင် |- | အု || အူ || အူ |- | အူ || အွတ် || အွတ် |- | အိ || အွို || အဝို |- | အီ || ဪ || အော် |- | အဳ || ဩောင် || အောင် |- | အျ || အ္လ || အလ |- | အှ || အှ || အဟ |- | အၠ || အျ || အယ |- | အွ || အွ || အဝ |} == ကိုးကားချက်တိ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:အရှိုချင်းလူမျိုး]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] hlap1lwnequ4gfeahqm8ldmcd2ov22i 0 4220 18272 2026-06-08T13:16:15Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အဝခမီလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တို..." 18272 wikitext text/x-wiki '''အဝခမီလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ အဝခမီရို့စွာ မြောက်ပိုင်း ချင်းတောင်တိက ခမီရို့နန့်အတူ တဆတ်ဆတ် ဆင်းလှာကတ်တေ ခမီရို့နန့် အနွယ်တူ လူမျိုးစု တစုဟု ယူဆရလီရေ။ ခန်းလုံးတောင်မာ ခမီအုပ်စုတိနန့်ခွဲကာ ဖန်ချောင်း၊ ရန်ချောင်း၊ သီရိချောင်းအတိုင်း စုန်ဆင်းလားပြီးကေ ယင်းချောင်းဝ တဝိုက်မာ နိန်ရေ လူမျိုးကို (ခမီရို့အခေါ်) အဝခမီတိဖြစ်တေဟု ထင်ရရေ။ <ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> ==ကိုးကား== <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:အဝခမီလူမျိုး]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] f08t9va8laotw5kwd4z8g9i4ynma42n 18273 18272 2026-06-08T13:23:38Z Retkhaberi 224 18273 wikitext text/x-wiki '''အဝခမီလူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ အဝခမီရို့စွာ မြောက်ပိုင်း ချင်းတောင်တိက ခမီရို့နန့်အတူ တဆတ်ဆတ် ဆင်းလှာကတ်တေ ခမီရို့နန့် အနွယ်တူ လူမျိုးစု တစုဟု ယူဆရလီရေ။ ခန်းလုံးတောင်မာ ခမီအုပ်စုတိနန့်ခွဲကာ ဖန်ချောင်း၊ ရန်ချောင်း၊ သီရိချောင်းအတိုင်း စုန်ဆင်းလားပြီးကေ ယင်းချောင်းဝ တဝိုက်မာ နိန်ရေ လူမျိုးကို (ခမီရို့အခေါ်) အဝခမီတိဖြစ်တေဟု ထင်ရရေ။ <ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> ==ကိုးကား== <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:အဝခမီလူမျိုး]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] l62fuouxh5hah0ilgadwzq1ik9fqadx 0 4221 18290 2026-06-09T02:56:19Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox စာရီးဆရာ | နာမည် = တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် | ဓာတ်ပုံ = | သက်တမ်း = | မွီးသက္ကရာဇ် = ၁၉၂၃ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၇ ရက်‌နိ | နာမည်ရင်း = တင်အောင် | မိဘနာမည် = ဦးမောင်မောင်ကြီး + ဒေါ်ရွှေ | မွီးဖွားရာဒ..." 18290 wikitext text/x-wiki {{Infobox စာရီးဆရာ | နာမည် = တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် | ဓာတ်ပုံ = | သက်တမ်း = | မွီးသက္ကရာဇ် = ၁၉၂၃ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၇ ရက်‌နိ | နာမည်ရင်း = တင်အောင် | မိဘနာမည် = ဦးမောင်မောင်ကြီး + ဒေါ်ရွှေ | မွီးဖွားရာဒေသ = [[တောင်ကုတ်မြို့]][[ရခိုင်ပြည်နယ်]] | နိုင်ငံသား = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] မြန်မာ | လူမျိုး = | ကိုးကွယ်ရေဘာသာ = | ပညာအရည်အခြင်း = | အလုပ်အကိုင်= စာရီးဆရာ | ကလောင် နာမည်ခွဲများ = | ထင်ထက်ကျော်ကြားမှု = | စာပီအမျိုးအစား = စစ်မှတ်တမ်း | ထင်ရှားရေစာ = | ရဟိရေဆု = | ကြင်ဖော် = | သားသမီး = | ကွယ်လွန်ရက် = ၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၁၅ ရက်‌ | ကွယ်လွန်ရာဒေသ = [[အင်းစိန်မြို့နယ်]] [[ရန်ကုန်မြို့]] | လက်မှတ် =Nandamate.jpg | ကွန်ယက် = }} တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် (၁၉၂၃ - ၁၉၈၆) စွာ မြန်မာပြည်စစ်မြေပြင်၊ အင်ဖာတိုက်ပွဲ အစဟိရေ စစ်မှတ်တမ်းတိကို ဘာသာပြန်ပြုစုခရေ စာရီးဆရာကြီး ဖြစ်တေ။ == ငယ်ဘဝ == စာ‌ရီးဆရာ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်ကို [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ‌[[တောင်ကုတ်မြို့]]မာ အဖမြို့အုပ် ဦး‌မောင်‌မောင်ကြီး၊ အမိ‌ဒေါ်‌ရွှေရို့က ၁၉၂၃ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၇ ရက်‌နိ (၁၉၂၂ ခု မာ့ခ်ျလ ၈ ရက် ကြာသပတီးနိ ဟု 'တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်နှင့်မြေကြီးကို တောင်းခံသူ' မာ ဖော်ပြထားရေ) မာ ဖွားမြင်ရေ အမြွှာ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးအနက် ပထမ ဖွားမြင်ရေသား ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ငယ်စဉ်က 'ကိုကို' ဟု ခေါ်ခကတ်ပြီး၊ နာမည်ရင်းမာ ဦးတင်အောင် ဖြစ်တေ။ မွီးချင်းသုံးဦးမာ အကြီးဆုံး ဖြစ်တေ။ ငယ်စဉ်က ‌တောင်ကုတ်မြို့မာ နီထိုင်ခပြီးကေ တိုင်းရင်းမြန်မာအလယ်တန်းကျောင်းမာ ပဉ္စမတန်းအောင်ရေအထိ ပညာသင်ခရေ။ ထို့‌နောက် [[သံတွဲမြို့]] အိန်းဂလိချ်-မြန်မာ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းမာ ဆက်ပနာ ပညာသင်ခရေ။ တက္ကသိုလ် နန္ဒမိတ်စွာ ကွယ်လွန်သူ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] ပါ‌မောက္ခချုပ် ဦး‌ကျော်ရင်နန့်အတူ ဖက်ဆစ်‌တော်လှန်‌ရီး ကာလမာ ဖက်ဆစ်‌တော်လှန်‌ရီးလုပ်ငန်းများမာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မာ သံတွဲမြို့မှပင် တက္ကသိုလ်စာ‌မိန်းပွဲကို အိန်းဂလိချ်စာဂုဏ်ထူးနန့် အောင်ရေ။ ထိုနှစ်မာပင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မာ ဆက်ပနာ ပညာသင်ရေ။ == စာပီလောကသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း == ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မာ ပညာသင်ယူစဉ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဝိဇ္ဇာတန်း ‌နောက်ဆုံးနှစ် အ‌ရောက်မာ တက္ကသိုလ်မှထွက်ပြီး စာ‌ပေနယ်သို့ ‌ခြီစုံပစ်ဝင်ရေ။ တက္ကသိုလ်မာပညာသင်စဉ် ကပင် တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် က‌လောင်နာမည်ခံလို့ ဝထုတို၊ ဝထုရှည်တိ ‌ရီးခရေ။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မာ ထုတ်‌ဝီခရေ '''နန္ဒာပုလဲ'''စွာ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်ဧ့ ပထမဆုံး လုံးချင်းဝထု ဖြစ်တေ။ တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ပြီး‌နောက် တိုးတက်‌ရီးသတင်းစာမာ လက်‌ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခသိမ့်ရေ။ == ကျောင်းဆရာအဖြစ်အမှုထမ်းခြင်း == ၁၉၅၃ ခုနှစ်မာ သတင်းစာ‌လောကမှ ထွက်ပြီးကေ [[ဝါးခယ်မမြို့]] အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်းမာ အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းရေ။ == စာပီလောကသို့ ပြန်ပနာဝင်ရောက်လှာခြင်း == ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ ‌ကျောင်းဆရာဘဝမှ ထွက်လှာပြီး မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတိုက်က ထုတ်‌ဝေ‌ရေ ‌ရောင်ခြည်ဂျာနယ်မာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်‌ရောက်‌ဆောင်ရွက်ရေ။ ထို့‌နောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ မြဝတီမဂ္ဂဇင်းမာ တာဝန်ခံစာတည်းမှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မာ စာတည်းချုပ်ဖြစ်လာရေအထိ ‌ဆောင်ရွက်ရေ။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မာ ရုပ်ရှင်ပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်း ဦးစီးတည်ထောင်သူနန့် စာတည်းအဖြစ် ဆောက်ရွက်ခရေ။ နဝ‌ဒေးမဂ္ဂဇင်း စာတည်းချုပ်၊ စုံ‌ထောက်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ စသည်အနိန်နန့် အဆင့်ဆင့် ‌ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ ‌နောက်ပိုင်းမာ သံတွဲမြို့မာ လားရောက်‌နီထိုင်ရေ။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်မာ စစ်ပြန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် တဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခစွာက ကွယ်လွန်ရေအထိ ဖြစ်တေ။ == ပြုစုရီးသားခရေ စာအုပ်တိ == ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မာ ပညာသင်နေစဉ်မာပင် တက္ကသိုလ် စာပီလှုပ်ယှားမှုများမာ ပါဝင်ခကာ ဝထုတို၊ ဝထုရှည်များ ရီးသားခရေ။ ၁၉၅ဝ ပြည့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်းမာ မြန်မာကဏ္ဍ တွဲဖက် စာတည်း၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ရခိုင် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရခိုင်အသင်းကြီးက ကြီးမှူးကျင်းပရေ ဝထုတို ပြိုင်ပွဲမာ 'ကဗျာ တကျော့' ဝထုတိုဖြင့် ပထမဆု ရခရေ။ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် ကလောင်နာမည်ဖြင့် တက္ကသိုလ် ဝထုရှည်၊ ဝထုတို၊ ဆောင်းပါး၊ ပြဇာတ်၊ ကဗျာ၊ ဘာသာပြန် တိကို ရီးသားခရေ။ နန္ဒာပုလဲ (၁၉၅ဝ)၊ သင်ကြားပါလေဦး ဆရာ (အားနက်စ် ဟဲမင်းဝေဧ့ For Whom The Bell Tolls ကို မှီးရေ။)၊ ဆယ်ပြည်ထောင် ချော့တော့မပြုံး၊ စောနန္ဒာ (၁၉၆၈)၊ စောကြိုလှည့်ပါ စရေ ဝထုများ၊ မြဝတီစစ်ကြောင်း (၁၉၆၇)၊ ပန်းဝါစစ်ကြောင်း (၁၉၆၇)၊ ရွှေပြည်ကြီး၊ ဗန္ဓုလခံတပ် (၁၉၆၈) စရေ သမိုင်းနောက်ခံ ဝထုများ၊ မြန်မာပြည် စစ်မြေပြင် (၁၉၆၅)၊ အင်ဖာ တိုက်ပွဲ (၁၉၆၅)၊ မန္တလေးကို ဖြတ်၍ (၁၉၆၅)၊ ထောင့်ကိုးရာ လေးဆယ်နှစ် (၁၉၆၇)၊ မြစ်ကြီးနား တိုက်ပွဲ (၁၉၆၇) စရေ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံနန့် စပ်ဆိုင်ရေ စစ်ပွဲမှတ်တမ်း ဘာသာပြန်များ ရီးသားခရေ။ ယင်းအပြင် '''စာရေးချင်သော သူများသို့ (၁၉၆၁)''' နာမည်ဟိ စာရီးခြင်း အတတ်ပညာဆိုင်ရေစာအုပ်နန့် ယုံကြည်ချက်အတွက် အသက်စွန့်သူများ (၁၉၆၇) ကျမ်းစာအုပ်ရို့မာ ထင်ရှားရေ။ 'နန္ဒာပုလဲ' မာမူ ပြောစမှတ် အပြုရဆုံးနန့် အထူးခြား အလှပဆုံး မှတ်တိုင်တခုပင် ဖြစ်တေ။ == ဘဝနိဂုံး == စာ‌ရီးဆရာ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်စွာ ၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၁၅ ရက်‌ည ၁ဝ နာရီ ၅ မိနစ်မာ [[အင်းစိန်]]မာ ကွယ်လွန်ရေ။ ကွယ်လွန်ချိန်မာ ဇနီးနန့် သားသမီး ငါး‌ယောက် ကျန်ရစ်ရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)</ref><ref>ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တီးဖြတ်ရေ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရီး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ် (၂ဝဝ၅ ခု၊ ဂျူလိုင်)</ref> ==ကိုးကား== <references/> # မလိခ။ မြန်မာ ဝထု အညွှန်း (၁)။ စာ ၁၉၈ - ၂ဝ၉။ # မလိခ။ မြန်မာ စာပီ အဘိဓာန် (၂)။ စာ ၃ဝ၉။ # မောင်ကျော်သာ။ တစိ တစောင်း စာရီး ဆရာ ရို့၏ အကြောင်း။ စာ ၁ဝ၉ - ၁၂၄။ # နတ်နွယ်။ ကိုယ့်နန့် စာရီး ဆရာတိ။ စာ ၃၃၈ - ၃၄ဝ။ # စာရီး ဆရာတိ။ တက္ကသိုလ် နန္ဒမိတ် သို့မဟုတ် အာကာနန့် မြီကြီးကို တောင်းခံသူ (၂ဝဝ၄)။ # မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၇)။ စာ ၁၇၁ - ၁၇၂။ [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသား စာရီးဆရာတိ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် စာရီးဆရာတိ]] mbo32sdhzmu9l2qo79r0xxzdmgm7572 0 4222 18291 2026-06-09T03:04:24Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox company|company_name=နိရဉ္စရာသတင်းဌာန|foundation={{Start date and age|2001}}|homepage={{url|https://burmese.narinjara.com/}}}} '''နိရဉ္စရာသတင်းဌာန''' (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဒေချင့်ကာမြို့|ဒက္ကားမြို့]]မာ စတင်တည..." 18291 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=နိရဉ္စရာသတင်းဌာန|foundation={{Start date and age|2001}}|homepage={{url|https://burmese.narinjara.com/}}}} '''နိရဉ္စရာသတင်းဌာန''' (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဒေချင့်ကာမြို့|ဒက္ကားမြို့]]မာ စတင်တည်ထောင်ရေ။ နိရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ ပထမဆုံးရေ ရခိုင် သတင်းဌာနလေ့ဖြစ်တေ။ == နောက်ခံသမိုင်း == === နာမည်ဧ့ အဓိပ္ပါယ် === နိရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ဧ့ နာမည်ရင်းမြစ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိအတွက် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားဖူးဒေသဖြစ်ရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်ဟိ ဗုဒ္ဓဂယာမြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ နိရဉ္စရာမြစ် ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂,၅၀၀ ကျော်က ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားစွာ နိရဉ္စရာမြစ်ရီမာ ရွှီခွက်တခုကို မျှောခရေ ဖြားဆန်အတိုင်း စီးမျိုးလားခီရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်စွာ ကိုယ်တော်ဧ့ ကြာမြင့်စွာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ပြီးကေ ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာ့သမိုင်းမာ နိရဉ္စရာ စွာ ရှေးဟောင်းရခိုင်ဘုရင်နိုင်ငံ၊ လေးမြို့ခေတ် (Lemro dynasty) က ထွန်းကားခရေ ရှေးဟောင်းမြို့ပြနိူင်ငံတခုဧ့ နာမည်လေ့ ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းမာ ငြိမ်းချမ်းရီးရဟိလိုရေကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရီးကို ကိုယ်စားပြုရေ နိရဉ္စရာ နာမည်ကို သတင်းဌာနအတွက် ပီးခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/about-us|title=About NARINJARA|publisher=Narinjara|accessdate=26 August 2025}}</ref> === ဖွဲ့စည်းခြင်း === နိရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ ရခိုင်ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားသူမကန်မဝှန်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒေချင့်ကာမြို့မာ စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ယင်းရို့၏ မီဒီယာအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲဆိုင်ရေ လှုပ်ယှားမှုတိစွာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလမာ Burma Relief Center (BRC) က စီစိုင်ရေ ဆွေးနွေးပွဲမှ စတင်ခပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လှုပ်ရှားသူတိကို ရွီးချယ်ကာ ပါဝင်စီခရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလမာလေး ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲမှ လှုပ်ရှားသူတိအတွက် နောက်ထပ်အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲတခု ကျင်းပခရေ။ ယပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမာ သတင်းဌာနဧ့ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာနှစ်ဦးနန့် သတင်းထောက်တဦးရို့စွာ ကာလကတ္တားမြို့မာ ပြုလုပ်ရေ သင်တန်းကို တက်ရောက်ခရေ။ ထိုသင်တန်းမာ BBC၊ AIR နန့် PTI မှ အကြီးတန်းသတင်းထောက်နန့် အယ်ဒီစွာတိက သင်တန်းပီးခရေ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ အယ်ဒီတာချုပ်စွာ ချင်းမိုင်မြို့ဟိ Internews က စီစိုင်ရေ သတင်းရီးသားမှုနန့် တီးဖြတ်မှုဆိုင်ရေ သင်တန်းတိုတခုကို တက်ရောက်ခပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာလေး နိရဉ္စရာမှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ဦးစွာ ဒေချင့်ကာမြို့မာ Internews ဧ့ ၆ ရက်ကြာ သတင်းစာပညာသင်တန်းကို ထပ်မံတက်ရောက်ခကတ်တေ။ == အဖွဲ့ဝင်ခြင်း == နိရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ နိုင်ငံတိုင်းမြန်မာ့သတင်းအဖွဲ့(Burma News International) ဧ့ အဖွဲ့ဝင် သတင်းဌာန ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/about-bni|title=BNI အကြောင်း|publisher=BNI|accessdate=26 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-stub}} [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သတင်းဝဘ်ဆိုဒ်များ]] ijqybvuyu3tvmoj50mg0o7y7wf9cssz 18292 18291 2026-06-09T03:06:30Z Retkhaberi 224 18292 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=နေရဉ္စရာသတင်းဌာန|foundation={{Start date and age|2001}}|homepage={{url|https://burmese.narinjara.com/}}}} '''နေရဉ္စရာသတင်းဌာန''' (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဒေချင့်ကာမြို့|ဒက္ကားမြို့]]မာ စတင်တည်ထောင်ရေ။ နေရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ ပထမဆုံးရေ ရခိုင် သတင်းဌာနလေ့ဖြစ်တေ။ == နောက်ခံသမိုင်း == === နာမည်ဧ့ အဓိပ္ပါယ် === နေရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ဧ့ နာမည်ရင်းမြစ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိအတွက် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားဖူးဒေသဖြစ်ရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်ဟိ ဗုဒ္ဓဂယာမြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ နေရဉ္စရာမြစ် ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂,၅၀၀ ကျော်က ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားစွာ နေရဉ္စရာမြစ်ရီမာ ရွှီခွက်တခုကို မျှောခရေ ဖြားဆန်အတိုင်း စီးမျိုးလားခီရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်စွာ ကိုယ်တော်ဧ့ ကြာမြင့်စွာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ပြီးကေ ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာ့သမိုင်းမာ နေရဉ္စရာ စွာ ရှေးဟောင်းရခိုင်ဘုရင်နိုင်ငံ၊ လေးမြို့ခေတ် (Lemro dynasty) က ထွန်းကားခရေ ရှေးဟောင်းမြို့ပြနိူင်ငံတခုဧ့ နာမည်လေ့ ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းမာ ငြိမ်းချမ်းရီးရဟိလိုရေကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရီးကို ကိုယ်စားပြုရေ နေရဉ္စရာ နာမည်ကို သတင်းဌာနအတွက် ပီးခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/about-us|title=About NARINJARA|publisher=Narinjara|accessdate=26 August 2025}}</ref> === ဖွဲ့စည်းခြင်း === နေရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ ရခိုင်ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားသူမကန်မဝှန်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒေချင့်ကာမြို့မာ စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ယင်းရို့၏ မီဒီယာအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲဆိုင်ရေ လှုပ်ယှားမှုတိစွာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလမာ Burma Relief Center (BRC) က စီစိုင်ရေ ဆွေးနွေးပွဲမှ စတင်ခပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လှုပ်ရှားသူတိကို ရွီးချယ်ကာ ပါဝင်စီခရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလမာလေး ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲမှ လှုပ်ရှားသူတိအတွက် နောက်ထပ်အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲတခု ကျင်းပခရေ။ ယပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမာ သတင်းဌာနဧ့ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာနှစ်ဦးနန့် သတင်းထောက်တဦးရို့စွာ ကာလကတ္တားမြို့မာ ပြုလုပ်ရေ သင်တန်းကို တက်ရောက်ခရေ။ ထိုသင်တန်းမာ BBC၊ AIR နန့် PTI မှ အကြီးတန်းသတင်းထောက်နန့် အယ်ဒီစွာတိက သင်တန်းပီးခရေ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ အယ်ဒီတာချုပ်စွာ ချင်းမိုင်မြို့ဟိ Internews က စီစိုင်ရေ သတင်းရီးသားမှုနန့် တီးဖြတ်မှုဆိုင်ရေ သင်တန်းတိုတခုကို တက်ရောက်ခပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာလေး နေရဉ္စရာမှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ဦးစွာ ဒေချင့်ကာမြို့မာ Internews ဧ့ ၆ ရက်ကြာ သတင်းစာပညာသင်တန်းကို ထပ်မံတက်ရောက်ခကတ်တေ။ == အဖွဲ့ဝင်ခြင်း == နေရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ နိုင်ငံတိုင်းမြန်မာ့သတင်းအဖွဲ့(Burma News International) ဧ့ အဖွဲ့ဝင် သတင်းဌာန ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/about-bni|title=BNI အကြောင်း|publisher=BNI|accessdate=26 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-stub}} [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သတင်းဝဘ်ဆိုဒ်များ]] th3i5ue8hoj1lja3xoxo69qobem2d4p 18293 18292 2026-06-09T03:15:49Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[နိရဉ္စရာသတင်းဌာန]] to [[နေရဉ္စရာသတင်းဌာန]]: စာလုံးပေါင်းမှန်စီရန် 18292 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=နေရဉ္စရာသတင်းဌာန|foundation={{Start date and age|2001}}|homepage={{url|https://burmese.narinjara.com/}}}} '''နေရဉ္စရာသတင်းဌာန''' (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဒေချင့်ကာမြို့|ဒက္ကားမြို့]]မာ စတင်တည်ထောင်ရေ။ နေရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ ပထမဆုံးရေ ရခိုင် သတင်းဌာနလေ့ဖြစ်တေ။ == နောက်ခံသမိုင်း == === နာမည်ဧ့ အဓိပ္ပါယ် === နေရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ဧ့ နာမည်ရင်းမြစ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိအတွက် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားဖူးဒေသဖြစ်ရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်ဟိ ဗုဒ္ဓဂယာမြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ နေရဉ္စရာမြစ် ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂,၅၀၀ ကျော်က ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားစွာ နေရဉ္စရာမြစ်ရီမာ ရွှီခွက်တခုကို မျှောခရေ ဖြားဆန်အတိုင်း စီးမျိုးလားခီရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်စွာ ကိုယ်တော်ဧ့ ကြာမြင့်စွာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ပြီးကေ ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာ့သမိုင်းမာ နေရဉ္စရာ စွာ ရှေးဟောင်းရခိုင်ဘုရင်နိုင်ငံ၊ လေးမြို့ခေတ် (Lemro dynasty) က ထွန်းကားခရေ ရှေးဟောင်းမြို့ပြနိူင်ငံတခုဧ့ နာမည်လေ့ ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းမာ ငြိမ်းချမ်းရီးရဟိလိုရေကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရီးကို ကိုယ်စားပြုရေ နေရဉ္စရာ နာမည်ကို သတင်းဌာနအတွက် ပီးခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/about-us|title=About NARINJARA|publisher=Narinjara|accessdate=26 August 2025}}</ref> === ဖွဲ့စည်းခြင်း === နေရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ ရခိုင်ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားသူမကန်မဝှန်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒေချင့်ကာမြို့မာ စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ယင်းရို့၏ မီဒီယာအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲဆိုင်ရေ လှုပ်ယှားမှုတိစွာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလမာ Burma Relief Center (BRC) က စီစိုင်ရေ ဆွေးနွေးပွဲမှ စတင်ခပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လှုပ်ရှားသူတိကို ရွီးချယ်ကာ ပါဝင်စီခရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလမာလေး ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲမှ လှုပ်ရှားသူတိအတွက် နောက်ထပ်အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲတခု ကျင်းပခရေ။ ယပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမာ သတင်းဌာနဧ့ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာနှစ်ဦးနန့် သတင်းထောက်တဦးရို့စွာ ကာလကတ္တားမြို့မာ ပြုလုပ်ရေ သင်တန်းကို တက်ရောက်ခရေ။ ထိုသင်တန်းမာ BBC၊ AIR နန့် PTI မှ အကြီးတန်းသတင်းထောက်နန့် အယ်ဒီစွာတိက သင်တန်းပီးခရေ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ အယ်ဒီတာချုပ်စွာ ချင်းမိုင်မြို့ဟိ Internews က စီစိုင်ရေ သတင်းရီးသားမှုနန့် တီးဖြတ်မှုဆိုင်ရေ သင်တန်းတိုတခုကို တက်ရောက်ခပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာလေး နေရဉ္စရာမှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ဦးစွာ ဒေချင့်ကာမြို့မာ Internews ဧ့ ၆ ရက်ကြာ သတင်းစာပညာသင်တန်းကို ထပ်မံတက်ရောက်ခကတ်တေ။ == အဖွဲ့ဝင်ခြင်း == နေရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ နိုင်ငံတိုင်းမြန်မာ့သတင်းအဖွဲ့(Burma News International) ဧ့ အဖွဲ့ဝင် သတင်းဌာန ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/about-bni|title=BNI အကြောင်း|publisher=BNI|accessdate=26 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-stub}} [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သတင်းဝဘ်ဆိုဒ်များ]] th3i5ue8hoj1lja3xoxo69qobem2d4p 18295 18293 2026-06-09T03:20:20Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[နေရဉ္စရာသတင်းဌာန]] to [[နိရဉ္စရာသတင်းဌာန]] over redirect: စာလုံးပေါင်းမှန်စီရန် 18292 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=နေရဉ္စရာသတင်းဌာန|foundation={{Start date and age|2001}}|homepage={{url|https://burmese.narinjara.com/}}}} '''နေရဉ္စရာသတင်းဌာန''' (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဒေချင့်ကာမြို့|ဒက္ကားမြို့]]မာ စတင်တည်ထောင်ရေ။ နေရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ ပထမဆုံးရေ ရခိုင် သတင်းဌာနလေ့ဖြစ်တေ။ == နောက်ခံသမိုင်း == === နာမည်ဧ့ အဓိပ္ပါယ် === နေရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ဧ့ နာမည်ရင်းမြစ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိအတွက် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားဖူးဒေသဖြစ်ရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်ဟိ ဗုဒ္ဓဂယာမြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ နေရဉ္စရာမြစ် ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂,၅၀၀ ကျော်က ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားစွာ နေရဉ္စရာမြစ်ရီမာ ရွှီခွက်တခုကို မျှောခရေ ဖြားဆန်အတိုင်း စီးမျိုးလားခီရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်စွာ ကိုယ်တော်ဧ့ ကြာမြင့်စွာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ပြီးကေ ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာ့သမိုင်းမာ နေရဉ္စရာ စွာ ရှေးဟောင်းရခိုင်ဘုရင်နိုင်ငံ၊ လေးမြို့ခေတ် (Lemro dynasty) က ထွန်းကားခရေ ရှေးဟောင်းမြို့ပြနိူင်ငံတခုဧ့ နာမည်လေ့ ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းမာ ငြိမ်းချမ်းရီးရဟိလိုရေကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရီးကို ကိုယ်စားပြုရေ နေရဉ္စရာ နာမည်ကို သတင်းဌာနအတွက် ပီးခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/about-us|title=About NARINJARA|publisher=Narinjara|accessdate=26 August 2025}}</ref> === ဖွဲ့စည်းခြင်း === နေရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ ရခိုင်ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားသူမကန်မဝှန်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒေချင့်ကာမြို့မာ စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ယင်းရို့၏ မီဒီယာအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲဆိုင်ရေ လှုပ်ယှားမှုတိစွာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလမာ Burma Relief Center (BRC) က စီစိုင်ရေ ဆွေးနွေးပွဲမှ စတင်ခပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လှုပ်ရှားသူတိကို ရွီးချယ်ကာ ပါဝင်စီခရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလမာလေး ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲမှ လှုပ်ရှားသူတိအတွက် နောက်ထပ်အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲတခု ကျင်းပခရေ။ ယပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမာ သတင်းဌာနဧ့ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာနှစ်ဦးနန့် သတင်းထောက်တဦးရို့စွာ ကာလကတ္တားမြို့မာ ပြုလုပ်ရေ သင်တန်းကို တက်ရောက်ခရေ။ ထိုသင်တန်းမာ BBC၊ AIR နန့် PTI မှ အကြီးတန်းသတင်းထောက်နန့် အယ်ဒီစွာတိက သင်တန်းပီးခရေ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ အယ်ဒီတာချုပ်စွာ ချင်းမိုင်မြို့ဟိ Internews က စီစိုင်ရေ သတင်းရီးသားမှုနန့် တီးဖြတ်မှုဆိုင်ရေ သင်တန်းတိုတခုကို တက်ရောက်ခပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာလေး နေရဉ္စရာမှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ဦးစွာ ဒေချင့်ကာမြို့မာ Internews ဧ့ ၆ ရက်ကြာ သတင်းစာပညာသင်တန်းကို ထပ်မံတက်ရောက်ခကတ်တေ။ == အဖွဲ့ဝင်ခြင်း == နေရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ နိုင်ငံတိုင်းမြန်မာ့သတင်းအဖွဲ့(Burma News International) ဧ့ အဖွဲ့ဝင် သတင်းဌာန ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/about-bni|title=BNI အကြောင်း|publisher=BNI|accessdate=26 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-stub}} [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သတင်းဝဘ်ဆိုဒ်များ]] th3i5ue8hoj1lja3xoxo69qobem2d4p 18297 18295 2026-06-09T03:21:11Z Retkhaberi 224 18297 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=နိရဉ္စရာသတင်းဌာန|foundation={{Start date and age|2001}}|homepage={{url|https://burmese.narinjara.com/}}}} '''နိရဉ္စရာသတင်းဌာန''' (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဒေချင့်ကာမြို့|ဒက္ကားမြို့]]မာ စတင်တည်ထောင်ရေ။ နိရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ ပထမဆုံးရေ ရခိုင် သတင်းဌာနလေ့ဖြစ်တေ။ == နောက်ခံသမိုင်း == === နာမည်ဧ့ အဓိပ္ပါယ် === နိရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ဧ့ နာမည်ရင်းမြစ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိအတွက် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားဖူးဒေသဖြစ်ရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်ဟိ ဗုဒ္ဓဂယာမြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ နိရဉ္စရာမြစ် ဖြစ်တေ။ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂,၅၀၀ ကျော်က ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားစွာ နိရဉ္စရာမြစ်ရီမာ ရွှီခွက်တခုကို မျှောခရေ ဖြားဆန်အတိုင်း စီးမျိုးလားခီရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်စွာ ကိုယ်တော်ဧ့ ကြာမြင့်စွာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ပြီးကေ ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာ့သမိုင်းမာ နိရဉ္စရာ စွာ ရှေးဟောင်းရခိုင်ဘုရင်နိုင်ငံ၊ လေးမြို့ခေတ် (Lemro dynasty) က ထွန်းကားခရေ ရှေးဟောင်းမြို့ပြနိူင်ငံတခုဧ့ နာမည်လေ့ ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းမာ ငြိမ်းချမ်းရီးရဟိလိုရေကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရီးကို ကိုယ်စားပြုရေ နိရဉ္စရာ နာမည်ကို သတင်းဌာနအတွက် ပီးခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/about-us|title=About NARINJARA|publisher=Narinjara|accessdate=26 August 2025}}</ref> === ဖွဲ့စည်းခြင်း === နိရဉ္စရာသတင်းဌာန (Narinjara News Agency) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ ရခိုင်ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားသူမကန်မဝှန်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒေချင့်ကာမြို့မာ စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ယင်းရို့၏ မီဒီယာအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲဆိုင်ရေ လှုပ်ယှားမှုတိစွာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလမာ Burma Relief Center (BRC) က စီစိုင်ရေ ဆွေးနွေးပွဲမှ စတင်ခပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လှုပ်ရှားသူတိကို ရွီးချယ်ကာ ပါဝင်စီခရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလမာလေး ရခိုင်ပြည်နယ်အထဲမှ လှုပ်ရှားသူတိအတွက် နောက်ထပ်အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲတခု ကျင်းပခရေ။ ယပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမာ သတင်းဌာနဧ့ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာနှစ်ဦးနန့် သတင်းထောက်တဦးရို့စွာ ကာလကတ္တားမြို့မာ ပြုလုပ်ရေ သင်တန်းကို တက်ရောက်ခရေ။ ထိုသင်တန်းမာ BBC၊ AIR နန့် PTI မှ အကြီးတန်းသတင်းထောက်နန့် အယ်ဒီစွာတိက သင်တန်းပီးခရေ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာ အယ်ဒီတာချုပ်စွာ ချင်းမိုင်မြို့ဟိ Internews က စီစိုင်ရေ သတင်းရီးသားမှုနန့် တီးဖြတ်မှုဆိုင်ရေ သင်တန်းတိုတခုကို တက်ရောက်ခပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ စတ်တင်ဘာလမာလေး နိရဉ္စရာမှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ဦးစွာ ဒေချင့်ကာမြို့မာ Internews ဧ့ ၆ ရက်ကြာ သတင်းစာပညာသင်တန်းကို ထပ်မံတက်ရောက်ခကတ်တေ။ == အဖွဲ့ဝင်ခြင်း == နိရဉ္စရာသတင်းဌာနစွာ နိုင်ငံတိုင်းမြန်မာ့သတင်းအဖွဲ့(Burma News International) ဧ့ အဖွဲ့ဝင် သတင်းဌာန ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/about-bni|title=BNI အကြောင်း|publisher=BNI|accessdate=26 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-stub}} [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သတင်းဝဘ်ဆိုဒ်များ]] ijqybvuyu3tvmoj50mg0o7y7wf9cssz 0 4224 18296 2026-06-09T03:20:20Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[နေရဉ္စရာသတင်းဌာန]] to [[နိရဉ္စရာသတင်းဌာန]] over redirect: စာလုံးပေါင်းမှန်စီရန် 18296 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[နိရဉ္စရာသတင်းဌာန]] bzlp2a6z5y1m1kra96afyswa2b6px1c 0 4225 18298 2026-06-09T03:30:37Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox person | name = ဖော်ကာ | image = | caption = |birth_name = ထိန်မင်းဇော် | birth_date = {{birth date and age|၁၉၈၆|၈|၂}} | birth_place = [[စစ်တွေမြို့]] ၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] | nationality = [[ရခိုင်လူမျိုး]] | height = | occupation =အဆိုတေ..." 18298 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဖော်ကာ | image = | caption = |birth_name = ထိန်မင်းဇော် | birth_date = {{birth date and age|၁၉၈၆|၈|၂}} | birth_place = [[စစ်တွေမြို့]] ၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] | nationality = [[ရခိုင်လူမျိုး]] | height = | occupation =အဆိုတော် + တေးရီးဆရာ | spouse = ပွင့်ဖြုအောင် | parents = ဦးဘဖြူ + ဒေါ်ဦးခင်အေး | nickname = Fokker }} '''ဖော်ကာ''' (၂ သြဂတ် ၁၉၈၆ ဖွား) စွာ WANTED Band ​ဧ့ အဆိုတော် နန့် တေးရီးဆရာတဦးဖြစ်တေ။ [[ရော့ခ်ဂီတ|ရော့ခ်]] အဆိုရှင်တဦးအဖြစ် လူသိများပြီး သူ၏ ''ဘယ်လိုငြိမ်းသတ်ရမလဲ'' အသဲကွဲတေးခြင်းစွာ လူငယ်ပရိ သတ်တိကြား လူသိများရေ။ == ငယ်ဘဝ == ၁၉၈၆ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၂ ရက်နိမာ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[စစ်တွေမြို့]]မာ ဦးဘဖြူနန့်ဒေါ်ဦးခင်အေးရို့မှ မွီးဖွားခရေ။ နာမည်ရင်းမာ ထိန်မင်းဇော် ဖြစ်ပြီးကေ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတဦးဖြစ်တေ။ မွီးချင်း ၄ဦးအနက် အထွီးဆုံးသားဖြစ်တေ။ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမိန်းပွဲကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်မာ အောင်မြင်ခပြီးကေ ဂီတလောကထဲ ဝင်ရောက်ကာ ဂီတအလုပ်ကိုပင် အဓိက လုပ်ဆောင်ခရေ။ သူစွာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်ကစပြီးကေ အဆိုတော် [[ရေမွန်]] နန့် တေးခြင်းများစွာတတူ ဖန်တီးခသူလည်းဖြစ်တေ။ သူစွာ လူငယ်ဂီတ အဖွဲ့ (၄)ဖွဲ့ ဖြင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ဖွဲ့စည်းခရေ SIR အဖွဲ့ဝင်တဦးလည်း ဖြစ်ခရေ။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/2014/02/17/55035.html|title=လူငယ်ဂီတသွီးနန့် ဖွဲ့တည်ထားရေ SIR|work=The Irrawaddy|access-date=၇ ဧပြီ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဖေဖဝါရီ ၂၀၁၄ }}</ref>၂၀၁၆ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အဖွဲ့ကွဲသွားရေ SIR ကျန်အဖွဲ့ဝင်တချို့ နန့်အတူ ဂီတတိကို ဆက်ပနာ ဖန်တီးနီခရေ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/276371|title=SIR အဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ကြောင်း Reason နန့် Idiots အဖွဲ့တိက ဂျူလိုင် ၁ ရက်မာ တရားဝင် ထုတ်ပြန်|work=Eleven Media Group|access-date=၇ ဧပြီ ၂၀၂၅|date=၄ ဂျူလိုင် ၂၀၁၆ }}</ref> ဖော်ကာစွာ တေးစီးရီးတိကို အချိန်ယူကာ ထုတ်ဝီခပြီးကေ တေးစီးရီးတခုလျှင် အနည်းဆုံးအချိန်ကာလ ၄နှစ်အထိ ယူတတ်ရေ။၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဂျူလိုင်လက ယင်းကိုယ်တိုင် အကဲဖြတ်အမှတ်ပီးရေ ကာရာအိုကေတေးချင်းဆိုပြိုင်ပွဲကို JOOX Myanmar အပလီကေးရှင်း နန့် ပူးပေါင်း စီစိုင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=https://dvb.no/post/401336|title=ရော့ခ်အဆိုတော် ဖော်ကာ အကဲဖြတ်အမှတ်ပီးဖို့ ကာရာအိုကေတေးချင်းဆိုပြိုင်ပွဲ(ရုပ်သံ)|work=DVB Burmese|access-date=၇ ဧပြီ ၂၀၂၅|date=၂၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၀ }}</ref> == ထွက်ဟိခရေတေးစီးရီးများ == * ''ရောင်ခြည်'' * ''ငါ့ဂီတ ငါ့ဗီဇ'' * ''တယောက် တနီရာ'' (၂၀၁၃) * ''စိတ်နန့်လူ'' == ပုဂ္ဂိုလ်ရီးဘဝ == ၂၀၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်နိမာ မပွင့်ဖြူအောင်နန့်အိမ်ထောင်ကျပြီး သားတဦးနန့်သမီးတဦးထွန်းကားခရေ။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/08/03/165723.html|title=အဆိုတော် ဖော်ကာ၏ ဇနီးဖြစ်သူ သားဦးလေး မွီးဖွား|work=|access-date=|date=၃ သြဂတ် ၂၀၁၈ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/အဆိုတော်-ဖော်ကာ-နန့်-ချစ်/|title=အဆိုတော် ဖော်ကာ နန့် ချစ်သူ ပွင့်ဖြူအောင် ရို့ဧ့ မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ|work=Popular Journal|access-date=၇ ဧပြီ ၂၀၂၅|date=၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇}}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Facebook|wantedfokkerfb}} * {{Youtube|wantedfokker}} * {{Spotify artist|id=1pMV9AQ4RDndrJlxjgJy71}} {{Lifetime|၁၉၈၆| }} [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အဆိုတော်တိ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် တေးရီးဆရာတိ]] hph2f7wf54ofzvbaau8hf1lvigqql9s 14 4226 18299 2026-06-09T03:31:53Z Retkhaberi 224 Created page with "[[category:ရခိုင် တေးရီးဆရာတိ]]" 18299 wikitext text/x-wiki [[category:ရခိုင် တေးရီးဆရာတိ]] fr06k9vcwyzxkgdy5n01mcsggtlvq9u 0 4227 18300 2026-06-09T03:40:08Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ | နာမည် = ဗကလေး | ဓာတ်ပုံ = UBaGalay.jpg|ဒီဇန်ဘာလ အထဲကပြုလုပ်ခရေ စာပီ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲမာ ဆရာဦးဗကလေးကို တွိရစဉ် | မွီးသက္ကရာဇ် = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၁၂ ရက် | နာမည်ရင်း = | မ..." 18300 wikitext text/x-wiki {{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ | နာမည် = ဗကလေး | ဓာတ်ပုံ = UBaGalay.jpg|ဒီဇန်ဘာလ အထဲကပြုလုပ်ခရေ စာပီ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲမာ ဆရာဦးဗကလေးကို တွိရစဉ် | မွီးသက္ကရာဇ် = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၁၂ ရက် | နာမည်ရင်း = | မိဘနာမည် = ဦးစံလှ + ဒေါ်အေးပုံ | နိုင်ငံ = [[File:Flag of Myanmar.png |25px ]] မြန်မာ | ကိုးကွယ်ရေဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ | မွီးဖွားရာဒေသ = ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့ | ပညာအရည်အခြင်း = အခြီခံပညာအထက် တန်းအောင် | အလုပ်အကိုင် = ပဂျီ၊ ကာတွန်းဆရာ | ကလောင် နာမည်ခွဲများ = | ထင်ထက်ကျော်ကြားမှု = | ကွန်ယက် = }} ဦးဗကလေးစွာ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၁၂ ရက်နိမာ အဖဦးစံလှ၊ အမိဒေါ်အေးပုံရို့မှ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[သံတွဲမြို့]]မာ မွီးဖွားခသူတဦး ဖြစ်တေ။ သံတွဲဟိုက်စကူးကျောင်းမှ အခြီခံပညာအထက် တန်းအောင်မြင်ခပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် စစ်ကြိုခေတ် နောက်ဆုံးကာလမာ [[မြန်မာပြည် ပဂျီအသင်း]]ကြီးဧ့ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခရေ။ [[ဦးငွေကိုင်]]၊ [[ဘဂျမ်း|ဦးဘဂျမ်း]]၊ ဗိသုကာဦးသာထွန်း၊ [[ဆရာဆောင်]]၊ [[ဦးဗကြည်]]၊ [[ဦးဟိန်စွန်း]]၊ ဦးအုန်းလွင်၊ [[ဦးစံဝင်း]]အစဟိရေ ပဂျီကာတွန်းပညာသျှင်တိ နန့်အတူ ပဂျီကာတွန်းများ ရီးဆွဲ ခရေ။ ဦးဗကလေးကား [[ဦးနု]]ရီးရေ ''လူထုအောင်သံပြဇာတ်'' ကို သရုပ်ဖော် ပန်းချီဆွဲလို့ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းတခုမှ ဆီးရောင်စုံ/ စာမျက်နှာ အချောဖြင့် ထုတ်ဝီပေးသဖြင့် လူထုအောင်သံဖြင့်ပင် ဦးဗကလေးကား နာမည်ကြီးခရေ။ ဦးဗကလေးကား [[ကာတွန်းဆရာ]] အဖြစ် ရပ်တည်ခရေ။ သူရိယ၊ ရန်ကုန်၊ တိုးတက်ရေးသတင်း စာတိနန့် ဒီးဒုတ်ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဂျာနယ်နန့် အရာဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းများရို့မာ [[ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်‎]]များ ရီးဆွဲခရေ။ ၁၉၅၅ ခုနှစ် မာ အချေသတင်းစာ ထုတ်ဝီခပြီးကေ ဗြိတိသျဘားမား ညွန့်မြန်မာ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် အဝီစိသံစုံသွင်း မြန်မာ[[ကာတွန်းရုပ်ရှင်]]ကား၊ ဘုန်းဝင်းဘိုင်းစကူးကုမ္ပဏီအတွက် ဖိုးလနတ်သား၊ ဒိုင်းမွန်းဘိုင်းစကူးကုမ္ပဏီအတွက် သဌေးမင်း၊ ရွှီခြင်္သေ့ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် သတရာဇိန်ပျံ၊ ဘီပီအိုင်ဘိုင်းစကူးကုမ္ပဏီအတွက် အိမ်ရှင်မ၊ ဒို့ရန်သူ ဆီးရောင်စုံ အသံထွက်ကာတွန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတိကို ရိုက်ကူးပီးခရေ။ လုံးချင်းဝထု၊ ဆောင်းပါး၊ ကာတွန်း၊ ပုံပြင် အမျိုးပေါင်း ၁၂ဝ ခန့် ထုတ်ဝီခပြီးကေ ၁၉၅၂ ခုနှစ် မနီလာမာ ရိုက်နှိပ်ခရေ လူထုအောင်သံ ဆီးရောင်စုံကာတွန်း စာအုပ် မာ အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်ခရေ။ == ဘဝနိဂုံး == ကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဗကလေးစွာ [[ရန်ကုန်မြို့]]မာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၂၉ ရက်နိက ဆုံးပါးလားခရေ။ ကွယ်လွန်ချိန်မာ အသက် ၉၂ နှစ်ဟိပြီးဖြစ်တေ။ <ref>Eleven ဂျာနယ်</ref> == ကိုးကား == <references/> {{DEFAULTSORT:ဗ}} [[Category:ရခိုင် ကာတွန်းဆရာတိ]] [[Category:၁၉၁၈ မွီးဖွားသူတိ]] [[Category:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူတိ]] [[Category:ပန်းချီပညာသျှင်တိ]] mt8waefq682ac7mq4shgr8ldzxz5vzu 14 4228 18301 2026-06-09T03:42:15Z Retkhaberi 224 Created page with "[[category:ရခိုင် ကာတွန်းဆရာတိ]]" 18301 wikitext text/x-wiki [[category:ရခိုင် ကာတွန်းဆရာတိ]] gtdzi6an31xkzkpoxbrlv40ga43t3qv 0 4229 18302 2026-06-09T03:49:16Z Retkhaberi 224 Created page with "[[File:Img00170.jpg|thumb|လက်သီးပုန်း သခင်ဗတင် (ခရစ် ၁၉၁၆-၁၉၆၅)]] လက်သီးပုန်း သခင်ဗတင်ကို ၁၉၁၆ ခုနှစ် ၊ ဖေဖဝါရီလ ၁၃ ရက်နိ မာ [[သံတွဲခရိုင်]] ၊ [[ကျိန္တလီမြို့]] လယ်ဝန်ဦးဘိုးဖေ ၊ ဒေါ် မေသီ ရို့ မှ ဖွ..." 18302 wikitext text/x-wiki [[File:Img00170.jpg|thumb|လက်သီးပုန်း သခင်ဗတင် (ခရစ် ၁၉၁၆-၁၉၆၅)]] လက်သီးပုန်း သခင်ဗတင်ကို ၁၉၁၆ ခုနှစ် ၊ ဖေဖဝါရီလ ၁၃ ရက်နိ မာ [[သံတွဲခရိုင်]] ၊ [[ကျိန္တလီမြို့]] လယ်ဝန်ဦးဘိုးဖေ ၊ ဒေါ် မေသီ ရို့ မှ ဖွားမြင်လို့ မွီးချင်း သျှစ်ဦးအနက် ဒုတိယ မြောက် သားဖြစ်တေ။ ငယ် စဉ်က ညီဖြူဟု ခေါ်ကတ်တေ။ [[သံတွဲမြို့]] အေဘီ အမ်ကျောင်းနန့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း ရို့ မာ ဒသမတန်းအောင် ရေ အထိ ပညာသင်ကြားခရေ။ == လွတ်လပ်ရီးကြိုးပမ်းမှု == မိဘလက်ငုတ် စီးပွားရီး လုပ်ကိုင်နီရာမှ [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် သခင်တဦး ဖြစ်လာရေ။ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရေ အလုပ်သမားအစည်းအရုံး စတင်ပေါက်ပွား လာရေအခါ ထိုဟင့် ဒေဟင့်အတွင်းရီးမှူးဖြစ်လာရေ။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရီးသပိတ်တိုက်ပွဲတိနန့် ၁၃ဝဝပြည့် ရီနံမြေအရီးတော်ပုံရို့မာ ပါဝင် လှုပ်ရှားခရေ။ [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရီးတပ်မတော်]] စစ်ဌာနချုပ်အတွင်းရီးမှူးအဖြစ် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ၊ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရီးတပ်မတော်]]စစ်ဝန်ကြီးရုံး ၊ စစ်ဝတ်ဌာနမှူးအဖြစ် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ၊ ဗမာ့ မျိုးချစ်တပ်မတော်တိုင်း(၄) ဒုတိုင်းမှူးအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ် စစ်မှုထမ်းခရေ ဗိုလ်ဗတင်ဟုလူသိများပါရေ။ ကျောင်းသားဘဝက ရီးသားခရေ 'ဘဝတသက်တာ' စာအုပ်နန့် သခင်ဘဝက ရီးသားရေ အိုင်ယာလန်တော်လှန်ရီး နောက်ခံ 'လက်သီးပုန်း' စာအုပ်ရို့ကြောင့် လက်သီးပုန်းသခင်ဗတင်ဟု ခေါ်ဝေါ်လာကတ်တေ။ == ဘဝနိဂုံး == စစ်အထဲ ဖက်ဆစ်အကျိုင်းသမားဘဝကို ခြယ်မှုန်းရေ ‘ဖက်ဆစ်အကျဉ်းသမားဘဝ’ ကိုယ်တွိဆောင်းပါးတိကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်က [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း|ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်း]]မာ ရီးသားခရေ။ ယပြီးနောက် စစ်ပြီးကုန်သည်ဘဝမာ ကျင်လည်ခရေ။ ၁၉၆၅ ခု အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်မာ [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆီးရုံကြီး]]မာ ကွယ်လွန်ခရေ။ လက်သီးပုန်းသခင်ဗတင်စွာ ဦးဘရေ် ၊ ဒေါ်မမကြီး ရို့၏သမီး ဒေါ်ကြည်နန့် ထိမ်းမြားလို့ သားသမီး ၈ ဦး ထွန်းကားခဲ့ ရေ။ သားသမီးတိမာ ဦးမျိုးဝင်းတင် ၊ ဦးဇော်ဝင်းတင် ၊ ဒေါ်လင်းလင်းတင် ၊ ဒေါ်စမ်းစမ်းတင် ၊ ဦးဝင်းရေ် ၊ ဦးစိုးမျိုးတင် ၊ ဦးခင်မောင်တင် ရို့ဖြစ်တေ။ ကွယ်လွန်ချိန်မာ ဇနီး ဒေါ်ကြည်ကြည်နန့် သားသမီး သျှစ်ဦးကျန်ရစ်ပါရေ၊။ == ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း == သခင်ဗတင်စွာ နိုင်ငံ့တာဝန်တိကို ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းရေ လွတ်လပ်ရီးမော်ကွန်းဝင်ပထမဆင့်၊ အရီးတော်ပုံတံဆိပ်၊ တိုက်ပွဲဝင်တံဆိပ်၊ လွတ်လပ်ရီးတံဆိပ် ရို့ကိုရဟိခရေ။ ကျိန္တလီမြို့ဟိ ခွဆုံအဝိုင်းမှ ဘိုတဲ (အဂု ဆောက်လုပ်ရီးရိပ်သာ) ပါးသို့ လားရေလမ်းမကြီးအား ဗိုလ်ဗတင်လမ်း ဟု အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြု အမည်ပီးထားရေ။ <ref>လက်သီးပုန်းသခင်ဗတင်ဧ့မိသားစုပြောပြချက် ( ၁၀ - ၁၂ - ၉၈ )</ref> ==ကျမ်းကိုးစာရင်း== <references/> [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်တိ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် စာရီးဆရာတိ]] tm2ugptixhlpkh81ybwhu5aad7ufhs7