ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 10 5570 20354 2026-08-09T14:01:01Z YaThaWinTha 42 Created page with "<noinclude><!-- -==================================================================== - Template:Automatic_taxobox - Auto-generate a taxobox infobox -==================================================================== -- -- This template chooses parameters to send to {Taxobox/core}, to -- generate a right-side taxobox infobox. Most parameters are just -- passed directly; some are explained with a comment. When run as -- stand-alone, template shows genus "Acac..." 20354 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- -==================================================================== - Template:Automatic_taxobox - Auto-generate a taxobox infobox -==================================================================== -- -- This template chooses parameters to send to {Taxobox/core}, to -- generate a right-side taxobox infobox. Most parameters are just -- passed directly; some are explained with a comment. When run as -- stand-alone, template shows genus "Acacia" as a sample output. -- -------------------------------- Check for taxonomy template --></noinclude>{{#ifexist:Template:Taxonomy/{{{taxon|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly><noinclude>Acacia</noinclude>}}} |<noinclude><!--do nothing if it exists--></noinclude> |{{Automatic taxobox/floating intro|taxon={{{taxon|{{PAGENAME}}}}} }}<!-- -->}}<noinclude><!-- -------------------------------- Invoke {Taxobox/core} --></noinclude><div>{{Taxobox/core | edit link = {{{edit link|{{{edit_link|ပြင်ဆင်}}} }}}<noinclude><!-- -- -- fossil_range: If the specified fossil range is a period supported -- by templates {period_start} and {next_period}, then it incorporates -- the specified range into template {Fossil range}, but checking to -- display properly. Otherwise, just passes parameter. --></noinclude> | temporal_range = {{#if:{{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}}|{{#iferror:{{period start|{{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}} }}|{{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}}|{{geological range|{{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}} }} }} | {{#if:{{{oldest fossil|{{{oldest_fossil|}}} }}}|{{geological range|{{{oldest fossil|{{{oldest_fossil}}}}}}|{{{youngest fossil|{{{youngest_fossil|Recent}}}}}} }} }} }}<!-- -- parent: this parameter should be called "taxon", not "parent" --> | parent = {{{taxon|<noinclude>Acacia</noinclude><includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}}<!-- -- display_parents: number of parent taxons to display -- (default: 1, to give the taxon some context). --> | display_taxa = {{{display parents|{{{display_parents|1}}}}}}<!-- -- authority: in the format "author, year". --> | authority = {{{authority|}}} | parent_authority = {{{parent authority|{{{parent_authority|}}} }}} | grandparent_authority = {{{grandparent authority|{{{grandparent_authority|}}} }}} | greatgrandparent_authority = {{{greatgrandparent authority|{{{greatgrandparent_authority|}}} }}} | greatgreatgrandparent_authority = {{{greatgreatgrandparent authority|{{{greatgreatgrandparent_authority|}}} }}}<noinclude><!-- -- name: checks for whether the name should be italicized -- (for: genera, species, etc); if so, passes the appropriately -- italicized result. -- There should be no punctuation in the "name" parameter, which is -- intended only for cases where the taxobox name does not match the -- name displayed or linked to by the taxon in question. Italics are -- generated automatically. -- -- italic_name: This parameter is still supported (just in case), -- but links "Category:Automatic taxobox cleanup" because the -- template 'should' be able to italicize in all cases. --></noinclude> | name = {{{name|{{#if:{{{italic name|{{{italic_name|}}}}}}|[[Category:Automatic taxobox cleanup|&iota;]]{{DISPLAYTITLE:{{#if:{{NAMESPACE}} | {{NAMESPACE}}:}}''{{{italic_name}}}''}}''{{{italic name}}}''|{{taxobox name |1={{{binomial|}}} |2={{taxobox/italics|{{{taxon|{{PAGENAME}}}}} }} |3={{taxobox/italics|{{taxon info|{{{taxon|{{PAGENAME}}}}}|parent}} }} |4={{taxobox/italics|{{taxon info|{{taxon info|{{{taxon|{{PAGENAME}}}}}|parent}}|parent}} }} }} }} }}}<noinclude><!-- -- colour: (Note UK spelling here) There are two cases: 1) the parameter color_as has a value – the colour is found directly using {{Taxobox colour|color_as}} 2) otherwise – Module:Autotaxobox|taxoboxColour searches up the taxonomic hierarchy to try to find a taxon that determines the taxobox colour --></noinclude> | colour = {{#if:{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}}}|{{#invoke:Autotaxobox|taxoboxColour|{{{taxon|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly><noinclude>Acacia</noinclude>}}} }} }} | status = {{{status|}}} | status_system = {{{status system|{{{status_system|}}} }}} | status_ref = {{{status ref|{{{status_ref|}}} }}} | status2 = {{{status2|}}} | status2_system = {{{status2 system|{{{status2_system|}}} }}} | status2_ref = {{{status2 ref|{{{status2_ref|}}} }}} | extinct = {{{extinct|}}} | image = {{{image|}}} | image_width = {{{image_width|{{{image width|}}} }}} | upright = {{{image_upright|{{{image upright|}}}}}} | image_alt = {{{image alt|{{{image_alt|}}} }}} | image_caption = {{{image caption|{{{image_caption|}}} }}} | image_caption_align = {{{image caption align|{{{image_caption_align|center}}}}}} | image2 = {{{image2|}}} | image2_width = {{{image2 width|{{{image2_width|}}} }}} | upright2 = {{{image2_upright|{{{image2 upright|}}}}}} | image2_alt = {{{image2 alt|{{{image2_alt|}}}}}} | image2_caption = {{{image2 caption|{{{image2_caption|}}}}}} | classification_status = {{{classification status|{{{classification_status|}}} }}} | diversity = {{{diversity|}}} | diversity_ref = {{{diversity ref|{{{diversity_ref|}}} }}} | diversity_link = {{{diversity link|{{{diversity_link|}}} }}} | binomial = {{{binomial|{{Automatic taxobox/is species|{{{taxon|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}}}}}}} | binomial_authority = {{{binomial authority|{{{binomial_authority|}}} }}} | trinomial = {{{trinomial|}}} | trinomial_authority = {{{trinomial authority|{{{trinomial_authority|}}} }}} | type_genus = {{{type genus|{{{type_genus|}}}}}} | type_genus_authority = {{{type genus authority|{{{type_genus_authority|}}} }}} | type_species = {{{type species|{{{type_species|}}} }}} | type_species_authority = {{{type species authority|{{{type_species_authority|}}} }}} | subdivision = {{{subdivision|}}}<noinclude><!-- -- If subdivision has a value, subdivision_ranks provides a section heading in the taxobox. A default will be -- generated from the target taxon's rank if no value is given. --></noinclude> | subdivision_ranks = {{#if:{{{subdivision ranks|}}}|{{{subdivision ranks}}}|{{#if:{{{subdivision_ranks|}}}|{{{subdivision_ranks}}}|{{children_rank|{{taxonomy/{{{taxon|{{PAGENAME}}}}}|machine code=rank}} }} }} }} | type_strain = {{{type strain|{{{type_strain|}}} }}} | range_map = {{{range map|{{{range_map|}}} }}} | range_map_upright = {{{range_map_upright|{{{range map upright|}}}}}} | range_map_width = {{{range map width|{{{range_map_width|}}} }}} | range_map_alt = {{{range map alt|{{{range_map_alt|}}} }}} | range_map_caption = {{{range map caption|{{{range_map_caption|}}} }}} | binomial2 = {{{binomial2|}}} | binomial2_authority = {{{binomial2 authority|{{{binomial2_authority|}}} }}} | range_map2 = {{{range map2|{{{range_map2|}}} }}} | range_map2_upright = {{{range_map2_upright|{{{range map2 upright|}}}}}} | range_map2_width = {{{range map2 width| {{{range_map2_width|}}}}}} | range_map2_alt = {{{range map2 alt|{{{range_map2_alt|}}} }}} | range_map2_caption = {{{range map2 caption|{{{range_map2_caption|}}} }}} | binomial3 = {{{binomial3|}}} | binomial3_authority = {{{binomial3 authority|{{{binomial3_authority|}}} }}} | range_map3 = {{{range map3|{{{range_map3|}}} }}} | range_map3_upright = {{{range_map3_upright|{{{range map3 upright|}}}}}} | range_map3_width = {{{range map3 width|{{{range_map3_width|}}} }}} | range_map3_alt = {{{range map3 alt|{{{range_map3_alt|}}} }}} | range_map3_caption = {{{range map3 caption|{{{range_map3_caption|}}} }}} | binomial4 = {{{binomial4|}}} | binomial4_authority = {{{binomial4 authority|{{{binomial4_authority|}}} }}} | range_map4 = {{{range map4|{{{range_map4|}}} }}} | range_map4_upright = {{{range_map4_upright|{{{range map4 upright|}}}}}} | range_map4_width = {{{range map4 width|{{{range_map4_width|}}} }}} | range_map4_alt = {{{range map4 alt|{{{range_map4_alt|}}} }}} | range_map4_caption = {{{range map4 caption|{{{range_map4_caption|}}} }}} | synonyms_ref = {{{synonyms ref|{{{synonyms_ref|}}} }}} | synonyms = {{{synonyms|}}} }}</div>{{#if:{{{binomial|}}}| }}<noinclude><!-- --------------------------------------------------------------------------- --NOTES -- -- NOTE A1: This template invokes Template:Taxobox/core, with special -- parameters based on automatic logical settings. -- --------------------------------------------------------------------------- --HISTORY: --08Jul2010 Created by User:Smith609 --08Dec2010 Automated grandparent and great-grandparent authorities. --01Jan2011 Discontinued the automatic authority generation. --04Jan2011 Support "oldest fossil" parameter. --09Jan2011 Removed κ test; to reduce post-expand size. --18Mar2011 Display Help box if seriously misconfigured. --20May2011 Protected Highly visible ([edit=autoconfirmed] (indefinite). --29Jun2011 Add modified initial taxon to fix ghost transclusion issues. --28Jul2011 Stripping whitespace from DISPLAYTITLE {{{italic_name}}}. --08Feb2012 New parameter extinct = {{{extinct|}}}. --01Nov2012 Set default taxon={{PAGENAME}} to fit template expansion depth. --01Nov2012 Put "Acacia" as stand-alone sample display. --01Nov2012 Noincluded top comments & condensed comments about parameters. --01Nov2012 Put NOTES comments to explain template operation. --01Nov2012 Put HISTORY comments to log major changes (not typos). --15Nov2016 (to 20Dec2016) Major changes to the method of determining the taxobox colour. -- -->{{Documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> [[ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ infobox တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:Infobox templates|Automatic taxobox]] [[ကဏ္ဍ:Taxobox တမ်းပလိတ်များ| Automatic]] </noinclude> d1g54j1udhtdz3qmg5og4n013l9lohb 0 5571 20355 2026-08-09T14:01:31Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Automatic taxobox | name = ငှက် | fossil_range = <br />{{fossilrange|121|0|[[:en:Early Cretaceous|Early Cretaceous]] ([[:en:Aptian|Aptian]]) – [[:en:Holocene|present]],<ref name=divergence>{{Cite journal | last1 = Lee | first1 = Michael SY | last2 = Cau | first2 = Andrea | last3 = Naish | first3 = Darren | last4 = Dyke | first4 = Gareth J. | date = May 2014 | title = Morphological Clocks in Paleontology, and a Mid-Cretaceous Origin of Crown Aves | journal = S..." 20355 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = ငှက် | fossil_range = <br />{{fossilrange|121|0|[[:en:Early Cretaceous|Early Cretaceous]] ([[:en:Aptian|Aptian]]) – [[:en:Holocene|present]],<ref name=divergence>{{Cite journal | last1 = Lee | first1 = Michael SY | last2 = Cau | first2 = Andrea | last3 = Naish | first3 = Darren | last4 = Dyke | first4 = Gareth J. | date = May 2014 | title = Morphological Clocks in Paleontology, and a Mid-Cretaceous Origin of Crown Aves | journal = Systematic Biology | publisher = Oxford Journals | doi = 10.1093/sysbio/syt110 | volume=63 |issue=1 | pages=442–449 | pmid=24449041| url = https://academic.oup.com/sysbio/article-pdf/63/3/442/9164850/syt110.pdf }}</ref> 121–0 [[:en:Year#SI prefix multipliers|Ma]]| | earliest=160.8}} | image = <imagemap> File:Bird Diversity 2013.png|300px rect 0 0 333 232 [[:en:Red-crested turaco|Red-crested turaco]] rect 0 232 333 470 [[:en:Steller's sea eagle|Steller's sea eagle]] rect 0 696 333 470 [[:en:Rock dove|Rock dove]] rect 0 928 333 700 [[:en:Southern cassowary|Southern cassowary]] rect 0 1160 333 930 [[:en:Gentoo penguin|Gentoo penguin]] rect 0 1392 333 1160 [[:en:Bar-throated minla|Bar-throated minla]] rect 666 0 333 232 [[:en:shoebill|shoebill]] rect 666 232 333 470 [[:en:grey crowned crane|grey crowned crane]] rect 666 696 333 470 [[:en:Anna's hummingbird|Anna's hummingbird]] rect 666 928 333 700 [[:en:rainbow lorikeet|rainbow lorikeet]] rect 666 1160 333 930 [[:en:grey heron|grey heron]] rect 666 1392 333 1160 [[:en:Eurasian eagle-owl|Eurasian eagle-owl]] rect 999 0 666 232 [[:en:white-tailed tropicbird|white-tailed tropicbird]] rect 999 232 666 470 [[:en:Indian peafowl|Indian peafowl]] rect 999 696 666 470 [[:en:Atlantic puffin|Atlantic puffin]] rect 999 928 666 700 [[:en:American flamingo|American flamingo]] rect 999 1160 666 930 [[:en:blue-footed booby|blue-footed booby]] rect 999 1392 666 1160 [[:en:keel-billed toucan|keel-billed toucan]] </imagemap> | display_parents = 15 | taxon = Aves | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်]] ([[:en:Carl Linnaeus|Linnaeus]]), [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]<ref>{{cite web | url=http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&tree=0.1 | title=Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves | accessdate=11 June 2012 | last=Brands | first=Sheila | date=14 August 2008 | work=Project: The Taxonomicon | archive-date=5 May 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080505214909/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&tree=0.1 | url-status=dead }}</ref> | subdivision_ranks = Extant [[:en:Order (biology)|orders]] and temporal range | subdivision = {{show |1=See orders |2= * Infraclass [[:en:Palaeognathae|Palaeognathae]] ** Superorder Struthionimorphae *** [[အာဖရိကတိုက်မှ ငှက်ကုလားအုတ်ကြီးများ|Struthioniformes]] (Ostrichs) – 58?–0 Mya, Late [[:en:Paleocene|Paleocene]]?–[[:en:Holocene|present]] ** Superorder [[:en:Notopalaeognathae|Notopalaeognathae]] *** [[တောင်အမင်ရိကတိုက်မှ ငှက်ကုလားအုတ်ပုများ|Rheiformes]] (Rheas) – 56–0 Mya, Late [[:en:Paleocene|Paleocene]]–present *** [[:en:Tinamiformes|Tinamiformes]] (Tinamous) – 10–0 Mya, Middle [[:en:Miocene|Miocene]]–present *** [[ဩစတြေးလျတိုက်မှ ငှက်ကုလားအုတ်ပုများ|Casuariiformes]] (Casowaries and Emus) – 58.7–0 Mya, Late [[:en:Paleocene|Paleocene]]–present *** [[:en:Apterygiformes|Apterygiformes]] (Kiwis) – 23.03–0 Mya, Early [[:en:Miocene|Miocene]]–present * Infraclass [[:en:Neognathae|Neognathae]] ** Superorder [[:en:Galloanserae|Galloanserae]] *** [[ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Galliformes]] (Gamebirds) – 45–0 Mya, Middle [[:en:Eocene|Eocene]]–present *** [[ဟင်္သာ၊ တန်းဆိတ်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Anseriformes]] (Waterfowl) – 71–0 Mya, Late [[:en:Cretaceous|Cretaceous]] ([[:en:Maastrichtian|Maastrichtian]])–present ** Superorder [[:en:Neoaves|Neoaves]] *** [[:en:Phoenicopteriformes|Phoenicopteriformes]] (Flamingos) – 50–0 Mya, Early [[:en:Eocene|Eocene]]–present *** [[ထန်းစိမှုတ်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Podicipediformes]] (Grebes) – 25–0 Mya, Late [[:en:Oligocene|Oligocene]]–present *** [[ခို၊ ချိုးနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Columbiformes]] (Pigeons and doves) – 23.03–0 Mya, Early [[:en:Miocene|Miocene]]–present *** [[:en:Mesitornithiformes|Mesitornithiformes]] (Mesites) – No fossil records *** [[:en:Pterocliformes|Pterocliformes]] (Sandgrouse) – 33.9–0 Mya, Late [[:en:Oligocene|Oligocene]]–present *** [[ပျံလွှားနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Apodiformes]] (swifts, treeswifts and hummingbirds) – 52–0 Mya, Early [[:en:Eocene|Eocene]]–present *** [[:en:Caprimulgiformes|Caprimulgiformes]] (Nightjars, nighthawks, potoos, oilbirds, frogmouths and owlet-nightjars) – 59.2–0 Mya, Middle [[:en:Paleocene|Paleocene]]–present *** [[မိုးဆောင်းငှက်|Cuculiformes]] (Cuckoos, anis, etc) – 34–0 Mya, Late [[:en:Miocene|Miocene]]–present *** [[:en:Otidiformes|Otidiformes]] (Bustards, floricans, etc) – 13–0 Mya, Middle [[:en:Miocene|Miocene]]–present *** [[:en:Musophagiformes|Musophagiformes]] (Turacos and go-away-birds) – 24–0 Mya, Late [[:en:Oligocene|Oligocene]]–present *** [[:en:Opisthocomiformes|Opisthocomiformes]] (Hoatzin) – 33.9–0 Mya, Late [[:en:Eocene|Eocene]]–present *** [[ကြိုးကြာ၊ ကလကွက်ဒုံနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Gruiformes]] (Cranes, crakes, rails, wood-rails, flufftails, gallinules, limpkins, trumpeters, finfoots and sungrebes) – 66–0 Mya, Late [[:en:Cretaceous|Cretaceous]] ([[:en:Maastrichtian|Maastrichtian]])–present *** [[စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Charadriiformes]] (Plovers, crab plovers, lapwings, seagulls, puffins, auks, sandipipers, buttonquails, stilts, avocets, ibisbills, woodcocks, skuas, etc) – 75–0 Mya, Late [[:en:Cretaceous|Cretaceous]] ([[:en:Campanian|Campanian]])–present *** [[:en:Gaviiformes|Gaviiformes]] (Loons) – 70–0 Mya, Late Cretaceous (Maastrichtian)–present *** [[ပင်လယ်ပြင်မာ နီထိုင်ကျက်စားသောငှက်များ|Procellariiformes]] (petrels, storm petrels, albatrosses and diving petrels) – 33.9–0 Mya, Early [[:en:Oligocene|Oligocene]]–present *** [[:en:Sphenisciformes|Sphenisciformes]] (penguins) – 62–0 Mya, Early [[:en:Paleocene|Paleocene]]–present *** [[ဗျိုင်းနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Ciconiiformes]] (storks, openbills and jabirus) – 30–0 Mya, Early [[:en:Oligocene|Oligocene]]–present *** [[:en:Suliformes|Suliformes]] (boobies, gannets, frigatebirds, cormorants, shags and anhingas) – 90–0 Mya, Late [[:en:Cretaceous|Cretaceous]] ([[:en:Turonian|Turonian]])–present *** [[ငှက်ကြီးဝေပိုနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Pelecaniformes]] (pelicans, ibises, shoebills, egrets, herons, etc) – 66–0 Mya, Late [[:en:Cretaceous|Cretaceous]] ([[:en:Maastrichtian|Maastrichtian]])–present *** [[:en:Eurypygiformes|Eurypygiformes]] (sunbitterns and kagu) – 56–0 Mya, Late [[:en:Paleocene|Paleocene]]–present *** [[:en:Phaethontiformes|Phaethontiformes]] (tropicbirds) – 58.7–0 Mya, Late Paleocene–present *** [[:en:Cathartiformes|Cathartiformes]] (New World vultures) – 41–0 Mya, Middle [[:en:Eocene|Eocene]]–present *** [[စွန်၊ လင်းတနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Accipitriformes]] (eagles, Old World vultures, secretary-birds, hawks, harriers, etc) – 47–0 Mya, Late Eocene–present *** [[ခေါင်တောက်|Strigiformes]] (owls) – 30–0 Mya, Early [[:en:Oligocene|Oligocene]]–present *** [[:en:Coliiformes|Coliiformes]] (mousebirds) – ~65–0 Mya, Early [[:en:Paleocene|Paleocene]]–present *** [[:en:Leptosomiformes|Leptosomiformes]] (cuckoorollers) – No fossil record *** [[ထပ်တယူငှက်|Trogoniformes]] (trogons and quetzals) – 49–0 Mya, Early [[:en:Eocene|Eocene]]–present *** [[:en:Bucerotiformes|Bucerotiformes]] (hornbills, hoopoes and wood-hoopoes) – ~40–0 Mya, Middle Eocene–present *** [[ပိန်ညင်းနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Coraciiformes]] (rollers, bee eaters, todys, kingfishers, etc) – 41.2–0 Mya, Middle Eocene–present *** [[တောက်ကျာငှက်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Piciformes]] (woodpeckers, flickers, toucans, aracaris, motmots, etc) – 56–0 Mya, Early Eocene–present *** [[:en:Cariamiformes|Cariamiformes]] (seriema) – 66–0 Mya, Late [[:en:Cretaceous|Cretaceous]] ([[:en:Maastrichtian|Maastrichtian]])–present *** [[ဖယ်ကွန်သိမ်းနန့်ယင်းနည်းပိုင် ငှက်များ|Falconiformes]] (falcons and caracaras) – 50–0 Mya, Early [[:en:Eocene|Eocene]]–present *** [[မောင်ညို|Psittaciformes]] (parrots and cockatoos) – 50–0 Mya, Early Eocene–present *** [[စာသျှေနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|Passeriformes]] (passerines) – 52.5–0 Mya, Early Eocene–present }} | synonyms = * Neornithes <small>Gadow, 1883</small> }} [[ကြောရိုးဟိ သတ္တဝါ]]များ [[မျိုးပေါင်းစု]]ဝင် '''ငှက်''' [ [[မျိုးပေါင်း|မျိုးပေါင်း(မျိုးဂိုဏ်း)]] — '''Aves ''(အာဗဲစ်)''''' ] သည် အမွှီးအတောင်ဟိပြီးကေ အတောင်ပံ နှစ်ဖက်ဟိရေ [[သွေးနွေးသတ္တဝါ]]အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ အားလုံး ပျံသန်းနိုင်စွမ်း မဟိကတ်လီ။ တချို့ငှက်တိစွာ အလွန်အဗြီးသန်သူတိဖြစ်ကတ်ပြီး တချို့ကတော့ အလွန်ရီကူး တတ်ကျွမ်းသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ငှက်သည် [[ကြောရိုးဟိသတ္တဝါ]]ဖြစ်ပြီးကေ ဥ,ဥတတ်ရေ သတ္တဝါအမျိုးအစားလည်း ဖြစ်တေ။ ဥက ပေါက်ဖွားလာရေ အချေတိကို စောင့်ယှောက်လေ့ ဟိကတ်တေ။ အသက်ရှင်နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေ ငှက်အမျိုးကွဲပေါင်း ၁၀၀၀၀ ကျော်ဟိပြီးး ကြောရိုးဟိသတ္တဝါများမာ မျိုးကွဲအများဆုံးဟိရေ တက်ထရာပေါ့ဒ်(tetrapod) အမျိုးအစားလည်းဖြစ်တေ။ သူရို့စွာ အာတိတ်မှ အန္တာတိတ်အထိ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် (ecosystems) အမျိုးမျိုးမာ ပြန့်နှံ့နီထိုင်ကတ်ရေ။ ငှက် တိ၏ အရွယ်အစားမာ ၅ စင်တီမီတာ(၂ လက်မ)လှောက်ရာဟိသော [[ပဒူငှက်|ဘီးဟမ်းမင်းငှက်]] (Bee Hummingbird) ကပင် ၂.၇ မီတာ(၉ ပေ) အထိရှည်သော [[ငှက်ကုလားအုတ်]]အထိဟိရေ။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတိအရ ငှက်တိစွာ သယ်ယိုပေါ့ဒ် ဒိုင်နိုဆောတိက ဂျူရက်ဆစ်အချိန်ကာလမှ စပြီးကေဆင်းသက်လာရေဟု လှောက်မှန်းနှိုင်ရား နှစ်ပေါင်း သန်း ၁၅၀ မှ သန်း၂၀၀ ခန့်မာဖြစ်တေ။ နိခါတကဗေဒပညာသျှင်အများစုက ငှက်ရို့စွာ Cretaceous–Tertiary မျိုးတုံးခြင်း အဖြစ်အပျက်အမာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခရေ [[ဒိုင်နိုဆော]]ရို့၏ တခုတည်းသော အဆက်အနွယ်တိအဖြစ် ယူဆကတ်တေ။ [[File:Phalacrocorax-auritus-007.jpg|thumb|right|Double-crested cormorant (Phalacrocorax auritus)]] == ငှက်လောက == ကျွန်ုပ်ရို့စွာ ငှက်တိကို နိစိုင်တွိမြင်နီကတ်ရကေလည်း ငှက်ဧ့အကြောင်းကို ထွတ်ထွတ်ချွတ်ချွတ် မသိကတ်လီ။ အလွန်ရှီးကျသောခေတ်က ငှက်တိစွာ [[ဖွတ်]]၊ [[ပုတက်]]ရို့ကဲ့သို့သော တွားလားကောင်တိနန့် တူစွာဟုဆိုကေ ယုံနှိုင်ဖွယ်ရာ ဟိဖို့ မဟုတ်ပါ။ ထိုကြောင့် ငှက်အကြောင်းကို ဖတ်ရှုလိ့လာခြင်းအားဖြင့် ငှက်လောကဧ့ စိတ်ပါဖွယ်ရာ၊ မှတ်သားဖွယ်ရာ အချက်တိကိုပိုပြီးကေ သိဟိလာနှိုင်ဖို့ ဖြစ်လီရေ။ == ငှက် == ငှက်သည် အမွှီးအတောင်ဟိရေ ကြောရိုးဟိသတ္တဝါဖြစ်၏။ ယကေလေ့ အရာကြောရိုးဟိသတ္တဝါများဖြစ်ရေ [[တွားလားသတ္တဝါ]]၊ [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]]ရို့နန့်ကား မတူချေ။ ထိုတွားလားသတ္တဝါနန့် နို့တိုက်သတ္တဝါရို့မာ အရီပြားမာ အကြီးခွံနန့် အမွှီးအမှင်ရို့ ဟိကတ်တေ။ ငှက်မာမူ လီထဲမာ ပျံသန်းရရေ တိရစ္ဆာန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အရီပြားမှ အမွှီးအတောင်များ ဆန်းကြယ်စွာ ပေါက်ဗျာယ်ဟိရေ။ ကမ္ဘာထက်မာ ငှက်မျိုးပေါင်းမာ ၁၃ဝဝဝ နန့် ၁၄ဝဝဝ အကြားမာ ဟိရေ။ ငှက်ရို့ကို ([[မျိုးစိတ်]]၊ [[မျိုးစု]]၊ [[မျိုးရင်း]]၊ [[မျိုးစဉ်]]၊ [[မျိုးပေါင်း]])ဆိုပနာ အဆင့်ဆင့် ခွဲခြား ထားရေ။ ဧပိုင် ခွဲခြားပနာကြည့်လိုက်သော်၊ ငှက်မျိုးပေါင်းသည် ကြောရိုးဟိ မျိုးပေါင်းစုမာ အပါအဝင် ဖြစ်တေကို တွိရလီရေ။ *ငှက်အမျိုးပေါင်း(မျိုးစိတ်ပေါင်း) '''၈၆၀၀'''-ကျော်အား မျိုးစု '''၁၆၀၀'''-ခု၊ မျိုးရင်း '''၁၅၅'''-ခု၊ မျိုးစဉ် '''၂၇'''-ခု၊ မျိုးပေါင်း '''၁'''-ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ == တွားလားရာမှ မိုးသို့ပျံခြင်း == ယေကေလဲ သိပ္ပံသုတေသီရို့၏အလိုမာ ငှက်ဧ့ မူလဘူတသည် တွားလားသတ္တဝါရို့ပင် ဖြစ်လီဖို့ဟုဆိုကတ်လီရေ။ ကမ္ဘာဦး ရှီးပဝေသဏီခေတ်က ဟိခဘူးသော ငှက်ဧ့ စကယ်လီတန်ရို့ကို မြီအောက်မှ တူးဖော်ရဟိရေအခါ ထိုကမ္ဘာဦးငှက်တိစွာ တွားလားတတ်ရေ ဖွတ်၊ ပုတတ်ရို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်ဟိရေကို တွိရရေ။ ထိုငှက်ရို့၏ နှုတ်သီးမာ [[သွား]]များပါဟိရေ။ တောင်ပံမာလည်း လက်ချောင်းများဟိကတ်တေ။ ဒေချင့်စွာကို ထောက်ရှုလို့ ဂုခေတ်ငှက်သည် တွားလားသတ္တဝါနန့်တူရေ ရှီးခေတ် ငှက်ကြီးတိက ဆင်းသက်လာရေဟု ယူဆကတ်တေ။ ဂုခေတ်ငှက်ရို့၏ နေထားသွင်ပြင်ရို့ ပြောင်းလဲလာရခြင်းတိမာ ငှက်ရို့စွာ အတောင်ကိုအသုံးပြုပနာ လီထဲမာ ပျံသန်းတက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်တေဟု ယူဆရရေ။ == ငှက်သည် ဇာကြောင့် ပျံနိုင်သနည်း == သဘာဝရေ ငှက်ဧ့ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းကို အာကာမာ ပျံသန်းနိုင်စီရန် ဖန်တီးထားဧ့။ ငှက်ဧ့ စကယ်လီတန်ရို့ကို ကြည့်လီ။ ငှက်ရိုးရို့စွာ ကျစ်လျစ်ဧ့။ အခေါင်းဟိ၏။ ပေါ့ပါးဧ့။ ငှက်ကြောရိုး အဆစ်တိစွာ ပေါင်းစပ်နေသဖြင့် ကြောရိုးသည် မြီးထူးရိုးနန့်လည်း နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်တည်ဟိရေ။ ယင်းအပြင် အရာအရိုးရို့မာ ငှက်ဧ့ကိုယ်ထည်တခုလုံး အပေါ်မာ ပေါင်းကူးပိုင် အထပ်ထပ်ဖွဲ့ပြီးကေ နေသဖြင့် ကိုယ်ထည်မာ တောင့်တင်းနနောင်းကေလည်းနန့် ပေါ့ပါးလို့ နေလီရေ။ လီယာဉ်ပျံမာ လီးလံသော စက်ကိရိယာနန့် ခရီးသည်ရို့ကို ဟန်ချက်နံဘေးအနားတဝိုက်မာ ထားဟိရရေ။ ယင်းအတူ ငှက်ဧ့ လီးလံသော ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းပါရေ ကိုယ်ထည်တခုလုံးသည် ဟန်ချက်တဝိုက်မာရာ တည်ဟိရေ။ ပေါ့ပါးသော အင်္ဂါတိကို အဂေါင်း၊ ပတုံး၊ အတောင်နန့် ခြီထောက်ရို့ကား ဟန်ချက်ဖြင့် ဝီးရာမာ တည်ဟိလီရေ။ ထိုပေါ့ပါးရေ အင်္ဂါတိကို လှုပ်ရှားစီရေ အသားစိုင်မာ ကိုယ်ထည်နန့်သာ ဆက်စပ်ဗျာယ်ဟိလီရေ။ အသားစိုင် အများဆုံးအပိုင်းမာ ပေါင်ပိုင်းသာဖြစ်ပနာ ငှက်ကိုယ်ထည်ဧ့ ဟန်ချက်နန့် နီးကပ်စွာ တည်ဟိနိန်ရေ။ ပေါင်အောက်ဘက်ဟိ ခြေတံမာ ပပိန်ချေရှည်လျားသော အရိုးချောင်းဖြစ်တေ။ ထိုအရိုးနန့် ခြီချောင်းကောင်မချေျားသည် ဆက်နီရေ။ ခြေပိုင်းမာ အများအားဖြင့် အမွှီးအတောင် မဟိချေ။ ငှက်တောင်ကာ စင်စစ်အားဖြင့် တွားလားသတ္တဝါနန့် နို့တိုက်သတ္တဝါရို့၏ ရှိလ်ဖျားတိဖြစ်တေဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ပျံသန်းနှိုင်ဖို့အတွက် တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲနေခြင်းသာ ဖြစ်၏။ တောင်ပံရို့ကို ခတ်နိုင်စီရန် ရင်အုပ်ဟိ ခသလုံးရို့စွာ ကြီးထွားဗျာယ် ဟိ၏။ ထိုရင်အုပ်သားမာလည်း ကိုယ်ထည်ဧ့ ဟန်ချက်အနီးမာပင် တည်ဟိရေ။ အသုံးမလိုရေ လက်ကောက်ဝတ်ရိုးနန့် လက်ဝါးရိုးရို့စွာ ပူးပေါင်းဗျာယ်၊ လက်ချောင်းတချောင်းရာကေ ထင်ရှားစွာ ကျန်ရစ်ရေ။ == ငှက်နန့် တွားလားသတ္တဝါရို့၏ ခြားနားချက် == တွားလားသတ္တဝါရို့စွာ [[သွီးအီးသတ္တဝါ]]များ ဖြစ်ကတ်၏။ နို့တိုက်သတ္တဝါရို့မာသွီးနွေးသတ္တဝါတိဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ငှက်သည် တွားလားရဖို့ဘဝမှ အာကာမာ ပျံသန်းရရေဘဝသို့ ရောက်လှာရေအခါ [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]]ပိုင်သွီးနွေးသတ္တဝါ ဖြစ်ခလီရေ။သွီးနွေးသတ္တဝါရို့မာ အပူရှိန် တသမတ်တည်း ဟိကတ်တေ။သွီးအေးသတ္တဝါရို့ကား ပတ်ဝန်းကျင် အပူအအီးကို လိုက်ပြီးကေ အပူရှိန် ပြောင်းလဲတတ်ရေ။ ဆောင်းခါမာသွီးအေးသတ္တဝါရို့စွာ ထိုင်းမှိုင်း ထိုင်းမှိုင်းလာကတ်တေ။ ငှက်ရို့ကား အစဉ်တကျ ပျံသန်းလှုပ်ရှားရသူတိဖြစ်ပနာ ထိုင်းမှိုင်းထိုင်းမှိုင်းသော သဘာဝနန့် သဟဇာတ မဖြစ်ချေ။ ငှက်ရို့စွာသွီးနွေးသတ္တဝါများ ဖြစ်လှာကြသဖြင့် သူရို့၏ အမူအကျင့် အလိအထလည်း ပြောင်းလဲလာရရေ။ ငှက်ဥနန့် ငှက်ငယ်တိအတွက် အပူချိန်သည် တသမတ်တည်း ညီရဖို့ဖြစ်ပနာ ငှက်ရို့စွာ [[အသိုက်]]လုပ်ရရေ။ ဥအုပြီးကေ ဝပ်ရရေ။သွီးနွေးသတ္တဝါ ဖြစ်ရေအလျောက် [[ဆောင်းဥတု]]မာ နွေးသောဒေသကို ပြောင်းရွိရရေ။ ငှက်ရို့၏ ကိုယ်မား အပူသည် လူရို့ဧ့ကိုယ်မားအပူထက် ပြင်းသည်ဖြစ်ပနာ အစာအကြေမြန်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မနေမနား အစာ ယှာရရေ။ ငှက်ဧ့ ခေါင်းခွံမာ ပါးလို့ မေးရိုးမပါဟိချေ။ လားလည်း မဟိချေ။ အစာကို ကြီညက်အောင် ဝါးရရေဟု မဟိရေကြောင့် ငှက်ဧ့ ဝမ်းမားဟိ အမြစ်သည် အစာခြီဖျက်နိုင်ဖို့ အလုပ်ကို လုပ်ပီးရလီရေ။ == ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုအရ ကွဲပြားလားရေ ငှက်မျိုးစဉ်များ == "''[http://dx.doi.org/10.3390%2Fbirds2010001 Braun & Kimball (2021)]'' <ref name="Braun&Kimball2021">{{cite journal |last1=Braun |first1=E. L. |last2=Kimball |first2=R. T. |date=2021 |title=Data types and the phylogeny of Neoaves |journal=Birds |volume=2 |number=1 |pages=1–22 |doi=10.3390/birds2010001|doi-access=free }}</ref>" သုတေသနစာတမ်းအပေါ်အခြီခံပနာ မျိုးရိုးဆင်းသက်မှု ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားပုံအရ မျိုးစိတ်တခုနန့် တခုအကြား နီးစပ်သော မျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုကို ပြထားရေ မျိုးရိုးဇယားဖြစ်တေ - {{clade| style=font-size:80%;line-height:150% |label1='''ငှက်''' |sublabel1=(Aves) |1={{clade |label1=[[ငှက်ကုလားအုတ်မျိုး]] |sublabel1=([[:en:Palaeognathae|Palaeognathae]]) |1=[[File:Struthio camelus - Etosha 2014 (1) white background.jpg|50 px]] |label2=[[:en:Neognathae|Neognathae]] |2={{clade |label1=[[:en:Galloanserae|ရစ်နန့် ဘဲမျိုး]] |sublabel1=(Galloanserae) |1={{clade |label1=[[ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|ဒေါင်း/ကြက်/ရစ်မျိုး]] |sublabel1=(Galliformes) |1=([[ကြက်]])[[File:Red Junglefowl by George Edward Lodge white background.png|60 px]] |label2=[[ဟင်္သာ၊ တန်းဆိတ်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|ဟင်္သာ/တော/ ဘဲ]] |sublabel2=(Anseriformes) |2=([[ဘဲ]]မျိုး)[[File:Cuvier-97-Canard colvert.jpg|60 px]] }} |label2=[[:en:Neoaves|ခေတ်သစ်ငှက်]] |sublabel2=(Neoaves) |2={{clade |label1=[[:en:Mirandornithes|Mirandornithes]] |1={{Clade |label1=[[:en:Phoenicopteriformes|ဖလမ္မင်းဂိုးငှက်မျိုး]] |sublabel1=(Phoenicopteriformes) |1=(Flamingos)[[File:Cuvier-87-Flamant rouge.jpg|50 px]] |label2=[[ထန်းစိမှုတ်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|ထန်းစိမှုတ်ငှက်မျိုး]] |sublabel2=(Podicipediformes) |2=([[ထန်းစိမှုတ်ငှက်|ထန်းစိမှုတ်]])[[File:Podiceps cristatus Naumann white background.jpg|50 px]] }} |label2=[[:en:Columbimorphae|Columbimorphae]] |2={{clade |label1=[[ခို၊ ချိုးနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|ချိုး/ ခိုများ]] |sublabel1=(Columbiformes) |1=([[ဂြိုးငှက်]])[[File:Meyers_grosses_Konversations-Lexikon_-_ein_Nachschlagewerk_des_allgemeinen_Wissens_(1908)_(Antwerpener_Breiftaube).jpg|50 px]] |2={{clade |label1= [[:en:Mesitornithiformes|မက်စ္စိုက်ငှက်]] |sublabel1=(Mesitornithiformes) |1=(mesites)[[File:Monias benschi 1912 white background.jpg|50 px]] |label2=[[:en:Pterocliformes|သဲမြီဝပ်ငုံး]] |sublabel2=(Pterocliformes) |2=(sandgrouse)[[File:Pterocles quadricinctus white background.jpg|50 px]] }} }} |label3=[[:en:Passerea|Passerea]] |3={{clade |1={{clade |label1=[[:en:Otidiformes|ဘတ်စတာ့မျိုး]] |sublabel1=(Otidiformes) |1=(bustards)[[File:Cayley Ardeotis australis flipped.jpg|50 px]] |label2=[[မိုးဆောင်းငှက်|ဥဩ၊ မိုးဆောင်း]] |sublabel2=(Cuculiformes) |2=([[ဥဩ]])[[File:British birds in their haunts (Cuculus canorus).jpg|50 px]] }} |label2=[[:en:Musophagiformes|တူရကို့စ် မျိုး]] |sublabel2=(Musophagiformes) |2=(turacos)[[File:Planches enluminées d'histoire naturelle (1765) (Tauraco persa).jpg|50 px]] |label3=[[ကြိုးကြာ၊ ကလကွက်ဒုံနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|ကလကွက်ဒုံမျိုး]] |sublabel3=(Gruiformes) |3=([[ကြိုးကြာ]])[[File:Cuvier-72-Grue cendrée.jpg|50 px]] |label4=[[စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|စင်ရော်/ရေညှောင့်]] |sublabel4=(Charadriiformes) |4=([[ရေညှောင့်ကောင်ငှက်|ရေညှောင့်]])[[File:D'Orbigny-Mouette rieuse et Bec-en-ciseaux white background.jpg|50 px]] |label5=[[:en:Opisthocomiformes|ဟုတ်ဇင်ငှက်]] |sublabel5=(Opisthocomiformes) |5=(hoatzin)[[File:Cuvier-59-Hoazin huppé.jpg|60px]] |label6=[[မြီဝပ်ငှက်]]မျိုး |sublabel6=(Caprimulgiformes) |6=([[ပျံလွှားငှက်|ပျံလွှား]]၊ [[ငှက်ပိတုန်း]]) [[File:Steatornis caripensis MHNT ZON STEA 1.jpg|60px]] |label7=[[:en:Ardeae|Ardeae]] |7={{clade |label1=[[:en:Eurypygimorphae|Eurypygimorphae]] |1={{clade |label1=[[:en:Phaethontiformes|အပူပိုင်းဒေသငှက်များ]] |sublabel1=(Phaethontiformes) |1=(tropicbirds)[[File:Cuvier-95-Phaeton à bec rouge.jpg|90 px]] |label2=[[:en:Eurypygiformes|ကာ့ဂူငှက်မျိုးများ]] |sublabel2=(Eurypygiformes) |2=([[:en:sunbittern|sunbittern]], [[:en:kagu|kagu]])[[File:Cuvier-72-Caurale soleil.jpg|50 px]] }} |label2=[[:en:Aequornithes|Aequornithes]] |2={{clade |label1=[[ဒိုင်ဗာငှက်များ|လွဏ်း/ဒိုင်ဗာငှက်များ]] |sublabel1=(Gaviiformes)<ref name="Boyd">{{cite web| website=John Boyd's website |last=Boyd|first=John|year=2007|title=''NEORNITHES: 46 Orders'' |url=http://jboyd.net/Taxo/Orders.pdf |access-date= 30 December 2017}}</ref> |1=([[ဒိုင်ဗာငှက်များ|ဒိုင်ဗာငှက်]]) |label2= |2={{Clade |label1=[[:en:Austrodyptornithes|Austrodyptornithes]] |1={{Clade |label1=[[ပင်လယ်ပြင်မာ နီထိုင်ကျက်စားသောငှက်များ|ပင်လယ်ပျော်ငှက်များ]] |sublabel1=(Procellariiformes) |1= ([[သမုဒ္ဒရာစင်ယော်ကြီး|အယ်ဘာထရော့]]/[[:en:petrel|petrel]])[[File:Thalassarche chlororhynchos 1838.jpg|40px]] |label2=[[ပင်ဂွင်း|ပင်ဂွင်းအုပ်စု]] |sublabel2=(Sphenisciformes) |2=([[အမ်ပရာပင်ဂွင်း]])[[File:Chinstrap Penguin white background.jpg|40px]] }} |label2= |2={{Clade |label1=[[:en:Ciconiiformes|ခြည်ခင်စွပ်နန့်ယင်းနည်းပိုင်]] |sublabel1=(Ciconiiformes) |1=([[ငှက်ကြီးဒုံးစပ်]])[[File:Weißstorch (Ciconia ciconia) white background.jpg|50px]] |2={{Clade |label1=[[:en:Suliformes|တင်ကျီးနန့်ယင်းနည်းပိုင်]] |sublabel1=(Suliformes) |1=([[အော်ယောငှက်|အော်ယော]]၊ [[ဂန္နက်ငှက်|ဂန္နက်]])[[File:Cormorant in Strunjan, white background.png|70px]] |label2=[[ငှက်ကြီးဝေပိုနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|ငှက်ကြီးဝေပို/ငဟစ်]] |sublabel2=(Pelecaniformes) |2=([[ခရုစုတ်ငှက်]]) [[File:Spot-billed pelican takeoff white background.jpg|70px]] }} }} }} }} }} |label8=[[:en:Telluraves|Telluraves]] |8={{clade |label1=[[:en:Accipitrimorphae|Accipitrimorphae]] |1={{clade |label1=[[:en:Cathartiformes|ကမ္ဘာသစ်လင်းတများ]] |sublabel1=(Cathartiformes) |1=([[ကွန်းဒေါလင်းတ]])[[File:Vintage Vulture Drawing white background.jpg|30 px]] |label2=[[စွန်၊ လင်းတနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|စွန်/သိမ်း/လင်းတ/လင်းယုန်]] |sublabel2=(Accipitriformes) |2=([[လင်းယုန်]]နန့် ဆွီမျိုးများ)[[File:Golden Eagle Illustration white background.jpg|40 px]] }} |label2=[[ခေါင်တောက်|ခေါင်တောက်/လင်ကောင်ပိုး]] |sublabel2=(Strigiformes) |2= ([[မြီးဝန်]])[[File:Cuvier-12-Hibou à huppe courte.jpg|40 px]] |label3=[[:en:Coraciimorphae|Coraciimorphae]] |3={{clade |1=[[:en:Coliiformes|Coliiformes]] (mouse birds) |label2=[[:en:Cavitaves|Cavitaves]] |2={{clade |1=[[:en:Leptosomiformes|Leptosomiformes]] (cuckoo roller) |label2= |2={{clade |label1=[[ထပ်တယူငှက်]]နန့်ယင်းနည်းပိုင် |sublabel1=(Trogoniformes) |1=(ထပ်တယူနန့် quetzals)[[File:Harpactes fasciatus 1838 white background.jpg|40 px]] |label2=[[:en:Picocoraciae|Picocoraciae]] |2={{clade |label1=[[:en:Bucerotiformes|အောက်ချင်းနန့်ယင်းနည်းပိုင်]] |sublabel1=(Bucerotiformes) |1= ([[ဂေါရင်]]၊ [[ရောင်ရင်|အောင်လောင်]]) |label2=[[:en:Picodynastornithes|Picodynastornithes]] |2={{clade |label1=[[ပိန်ညင်းနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|ပိန်ညင်းနန့်ယင်းနည်းပိုင်]] |sublabel1=(Coraciiformes) |1=([[ပိန်ညင်းငှက်]])[[File:Cuvier-46-Martin-pêcheur d'Europe.jpg|50 px]] |label2=[[တောက်ကျာငှက်နန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|သစ်တောက်နန့်ယင်းနည်းပိုင်]] |sublabel2=(Piciformes) |2=([[တောက်ကျာငှက်|သစ်တောက်]]) }} }} }} }} }} |label4=[[:en:Australaves|Australaves]] |4={{clade |1=[[:en:Cariamiformes|Cariamiformes]] (Seriemas)[[File:Cariama cristata 1838 white background.jpg|50 px]] |label2=[[:en:Eufalconimorphae|Eufalconimorphae]] |2={{clade |label1=[[ဖယ်ကွန်သိမ်းနန့်ယင်းနည်းပိုင် ငှက်များ|ဖယ်ကွန်နန့်ယင်းနည်းပိုင်]] |sublabel1=(Falconiformes) |1=([[ဖယ်ကွန်သိမ်းငှက်|ဖယ်ကွန်]])[[File:NewZealandFalconBuller white background.jpg|35 px]] |label2=[[:en:Psittacopasserae|ကျေးနန့်စာသျှေများ]] |sublabel2=(Psittacopasserae) |2={{clade |label1=[[မောင်ညို|မောင်ညိုနှင်အဖွဲ့]] |sublabel1=(Psittaciformes) |1=([[ကြက်တော]])[[File:Pyrrhura lucianii - Castelnau 2.jpg|60 px]] |label2=[[စာသျှေနန့် ယင်းနည်းပိုင်ငှက်များ|စာသျှေနန့်ယင်းနည်းပိုင်]] |sublabel2=(Passeriformes) |2=([[အိမ်စာ (ငှက်)|အိမ်စာ]]၊ [[ကျီး]])[[File:Cuvier-33-Moineau domestique.jpg|50 px]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} == ငှက်မျက်စိ == ငှက်ရို့စွာ အလွန်မျက်စိရှင်ကတ်၏။ ကြည်လင်ထက်မြက် သော မျက်လုံးတိစွာ ခရီးဝီးကို မြင်နှိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် လီထဲမာ အဟုန်ပြင်းစွာ ပျံသန်းနိန်ရေဖြစ်စီပနာမူ ယင်းနည်းပိုင် အယင့်ယင် ပျံသန်းနိန်ရေ ပိုးမွှားရို့ကို မျက်ခြည်မပြတ် မြင် နိုင်စွမ်းဟိ၏။ [[ဒေါင်းရန်ငှက်]]နန့် [[လင်းတ]]ငှက်ပိုင် ငှက်ရဲများ သည် အသျှူတစ်ရာမြင့်သော အာကာအရပ်မာ ပျံဝဲကာ နီရာမှ မြီပြင်ထက်မာဟိရေ ငယ်ရေ အစာကောင်ကို မြင် စွာနန့်တစ်ပြိုင်နက် အဟုန်ပြင်းစွာနန့် စိုက်ထိုး သုတ်ယူ တတ်ကတ်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဒေငှက်ရဲရို့မာ မျက်ခွံလွှာအပို တထပ်ပါဟိသဖြင့် မျက်စိကို အလင်းရောင် မစူးနိုင် အောင် မျက်ခွံလွှာကို လိုရေပိုင် ရှုံ့ခြည်ပိတ်ခြည် ပြုလုပ်နှိုင်ရေအပြင် တင်းတိမ်ဖြင့် ကာပိုင်လည်း ကာထားနိုင်ဧ့။ ထိုမျက်ခွံလွှာ အပိုကို မှိတ်ထားစီကာမူ မြင်နှိုင်ရေအစွမ်း ဟိရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ခရီးဝီးနီးရို့ကိုလည်း ပြတ်သားစွာ မြင်နှိုင်ယောင် မျက်စိကို ချိန်နှိုင်ကတ်ရေ။ == ငှက်ဧ့ စီးပွားရီးအကူအညီ == ငှက်သည် မနားမနီ အစာရှာဖွီ စားသောက်တတ်ရေ ကြောင့် ယင်းရို့၏ အစာဖြစ်ရေ ပိုးမွှားရို့ကို ဖျက်ဆီးပေး ခြင်းအားဖြင့် လူဧ့ စီးပွားကို အကျိုးပြုရေ။ ပိုးမွှားရို့စွာ လူရို့ဧ့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းမာ ကြီးမားရေ ရန်သူ ဖြစ်တေ။ အားလူးပင်ဖျက် ပိုးတောင်မာသည် သဘာဝ အလျောက် သားပေါက်ချိန်တချိန်အထဲ သန်းပေါင်း ၆ဝ မျှ သော သားစဉ် မြီးဆက် ပိုးကောင်ရို့ကို ပေါက်ပွားစီနှိုင် ရေ။ အပင်များမာ ကျတတ်ရေ ပျကောင်တိစွာ သက်တမ်းတိုသဖြင့် တနှစ်အထဲ ၁၃ ကြိမ်မျှ မျိုးပေါက်ပွား ကတ်တေ။ ပျအမ တကောင်မှ အနည်းဆုံး သားငယ် အကောင်ပေါင်း ၅ဝ အထိ မွေးတတ်ရာ ၁၃ ဆက်မြောက်သို့ ရောက်ရေအခါ ပျကောင် အရွီအတွက်မာ ၁ဝ နောက်မာ သုည ၃၆ လုံးဟိရေ ကိန်း သို့ပင် ရောက်ဖို့ဖြစ်၏။ အပွားမြန်သော ပိုးကောင်ရို့စွာ အနှောင့်အယှက် တစုံ တရာ မဟိဘဲ လိုသမျှအစာကို ဝဝလင်လင် စားကတ်ရဖို့ ဆိုကေ ကမ္ဘာမြီကြီးထက်မာ နှစ် စိကေချေအထဲ ပိုးမွှားရို့နန့်သာ ပြည့်နှက်နေပေလိမ့်မေ။ ဒေအချက် တရပ်နန့်ပင် ပိုးမွှားရို့စွာ လူဧ့ ရန်သူဖြစ်တေကို ဓါတ်ပေါက်ကတ်လီလိမ့်မေ။ ထိုပိုမွှားရို့ကို ငှက်ရို့စွာ သုတ်သင်ပီးလီရေ။ စကားလက်တန်နဂျာ ခေါ် အမေရိကန်ငှက်တမျိုးကို ပိုးဖလံ ကောင် အချေစားများ ကျရောက်ပနာ ဖျက်ဆီးနီရေ အပင် တပင်မာ ကျက်စားနေစဉ် စောင့်ပနာကြည့်ရာ ၁၈ မိနစ်အထဲ ပေါက်ဖတ်အကောင်ပေါင်း ၆၃ဝ မျှကို စားပစ်ကြောင်း တွိရ ရေ။ တငှက် အဖိုနန့်အမတစုံကို စောင့်ပနာ ကြည့်ရာမာ လည်း ပန်းသီးပင်တိကို ဖျက်ဆီးတတ်ရေ ပိုးဖလံကောင် ပေါက်စ ပေါက်ဖတ်ကောင်မချေျားကို အသိုက်သို့ ကူသယ် ကောက်သယ်ချီယူနီစွာမာ တနာရီအထဲ ၄၇ ခေါက်ဟိပြီးကေ တခေါက်တခေါက်လျှင် ပေါက်ဖတ် နှစ်ကောင်သုံးကောင် ချီယူ လားကတ်တေ။ အသိုက်မားမာ သားငယ်များ ပေါက်ပွားနိန်ချိန် မာ မိုးလင်းမှ နီမှောင်အထိ သားငယ်ရို့အား အစာရှာခွံလေ့ ဟိသဖြင့် တစ်နိကေ ပိုးကောင်ပေါင်း ဇာလောက် ချီယူကြမည်ကို အလွယ်ကာသား ဓါတ်ပေါက်နိုင်ပေဧ့။ နှံစိမ်းကောင်ငှက်မတကောင် သည် သားငယ်ရို့အား တနာရီလျှင် ၃၈ ကြိမ်မျှ အစာခွံ့ စွာကို တွိမြင်ရရေ။ ထိုငှက်မ ချီယူလာရေ အစာတိ မာ အပင်တိ၏ အရည်ကို စုတ်ယူတတ်ရေ ပျကောင် များ၊ အရွက်တိကို ကိုတ်ဖြတ်တတ်ရေ ပေါက်ဖတ်တိနန့် ခြေတံရှည်ပိုးကောင်များ ပါဝင်လီရေ။ သီးနှံပင်နန့် မြက်ပင်တိ၏ အမြစ်တိကို ကိုက်ဖြတ် ဖျက်ဆီးတတ်ရေ ခြေတံရှည် ပိုးကောင်ပေါက်စနန့် ပိုး တောင်မာ ပေါက်စရို့ကဲ့သို့ သီးနှံဖျက်ပိုးတိကို စားသောက် လိ့ဟိရေ စတားလင်းခေါ် ငှက်တမျိုးသည် တနာရီလျှင် အကြိမ် ၃ဝ မျှ ထိုပိုးတိကိုချီလို့ သားငယ်ရို့အား အစာခွံ့ကြ ရေ။ နှံစိမ်းကောင်ငှက်တကောင်သည် ၁၅ နာရီနန့် ၄၅ မိနစ် အထဲ သားကောင်ငယ်ရို့အား ၁၂၁၇ ကြိမ်မျှ အစာခွံ ကျွေး ကပင်ာ မှတ်သားဖွယ်ရာ ကောင်းဘီယက်စံချိန်တရပ် ဖြစ် ရေ။ စပါးပင်တိ၏ အနှံရို့ကို ကိုက်ဖြတ်စားသောက် လိ့ဟိရေ သာမန်စာသျှေတိပင်လျှင် သားပေါက်ချိန်မာ သားငယ်ရို့ကို ဆန်စိ၊ စပါးများ မကျွေးမူပြီးကေ၊ ပေါက်ဖတ် တိကို ရှာဖွီ ကျွေးမွီးတတ်ကတ်ရေ။ ဒေနည်းနန့် ငှက်ရို့စွာ တောင်သူလယ်သမားရို့အား ထိရောက်စွာ ကူညီကတ်လီရေ။ သိပ္ပံပညာစနစ်ဖြင့် စမ်းသပ်ကြည့်ရာမာ ငှက်ငယ်များ ကြီးထွားလာရန်မာ ယင်းကိုယ်ခန္ဓာဧ့ အလီးချိန်ထက်ဝက်မှ အပြည့်အထိလေးသော အစာကို နိစိုင် စားသောက်ရမှ ကြီး ထွားနှိုင်ရေကို တွိရရေ။ တချို့ငှက်ရို့စွာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို အနှောင့်အယှက် ပေးရေ ပေါင်းပင် မျိုးစိတိကို စားသောက်ကတ်ခြင်းဖြင့်၊ တောင်သူလယ်သမားရို့ကို ကျေးဇုပြုပီးရေ။ ပေါင်းပင် စိကို စားသောက်သော ငှက်နှစ်မျိုးဧ့ စလုတ်မှ အစိ ပေါင်း ၁၇ဝဝ နန့် ၅ဝဝဝ အသီးသီး ထုတ်ယူရဟိခ လီရေ။ ကြွက်ပိုင်ယှောင် သီးနှံဖျက် တိရစ္ဆာန်ရို့ကို ငှက်ရို့က ဖမ်းလို့ စားသောက်တတ်ကတ်ရေ။ တကယ်လို့ ကြွက်ဖိုမတစုံမှ ပေါက်သောသားတိ တကောင်မကျန် အဖတ်တင်ရေလို့ ဆိုငြားအံ့၊ ထိုသားအမိ သားအဖတမြုံသည် ငါးနှစ်အထဲ ကောင်ရေပေါင်း သန်းချီလို့ ပေါက်ပွားမည်ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ထိုအခြီအနီသို့ မရောက်စီရန် ခေါင်တောက်နန့် သိမ်းငှက်ရို့စွာ တောင်သူလယ်သမားဖက်မှနိန်ပနာ ကူညီကတ်တေ။ ယင်းကနိန်တပါး ငှက်ရို့စွာ ဟင်းလျာအတွက်လေ့ အသုံး ဝင်ရေ။ ရစ်၊ ခါ၊ ချို၊ တန်းဆိတ်၊ စစ်စလီ၊ ဘုမ္မတီး၊ တော ကြက် အစဟိရေ ငှက်ရို့မာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ဟင်းလျာအတွက် ဖမ်းဆီးလိ့ဟိရေ ငှက်မျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဥရောပနိုင်ငံ များမာ ဂရောက်ရစ်၊ စနိုက်ငှက်၊ ရစ်၊ စနိုက်ကြီး၊ ကြက်ဆင်၊ တန်းဆိတ်နန့် တောငန်းရို့ကို ဟင်းလျာအတွက်ရာ အမြတ်တနိုး ထားကတ်တေ။ == လူဧ့ ရန်သူငှက်များ == လူရို့အတွက် ငှက်ရို့စွာ အသုံးဝင်ရေ မှန်ဧ့။ ယကေလေ့ လူရို့ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးတတ်ရေ ငှက်ရို့ လည်း ဟိသိမ့်၏။ ငှက်ရို့စွာ ဆီးသီး၊ ဂေါ်ယိုင်သီး အစဟိရေ အသီးချေတိကို အလွန်ကြိုက်နှစ်သက်တတ်ဧ့။ ဂျုံ၊ စပါး စရေ ကောက်သီးကောက်နှံတိကိုလည်း ကြိုက်နှစ်သက် တတ်ဧ့။ အနောက်နိုင်ငံမာ စထရော်ယယ်ရီ၊ ရပ်စဘေရီနန့် ချယ်ရီသီးရို့ သီးချိန်မာ ငှက်ရို့၏ ရန်သူကို များစွာ စိုးရိမ် ရ၏။ မြန်မာနိုင်ငံမာ စပါးမှည့်ချိန်မာ တောငှက်နန့် စာသျှေရို့၏ဖီးကို စိုးရိမ်ရရေကြောင့် လယ်ပြင် များမာ ခလောက်ဖြင့် အမြဲစာခြောက်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ကြက် ငှက်မွိးမြူသူတိဧ့ ရန်သူရို့မာ ကျီး၊ စွန်၊ သိမ်း အစဟိရေ ငှက်တိဖြစ်တေ။ == ငှက်သုတေသီ == ငှက်ရို့၏ အကြောင်းခြင်းရာကို သုတေသနပြုသူ ပုဂ္ဂိုလ် အမြောက်အမြား ဟိလီရေ။ ငှက်ရို့ကို တလိတမန် အလှမွိးမြူသူရို့လည်း ဟိ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ရို့၏ ကျေးဇုကြောင့် ငှက်အကြောင်းကို စနစ်တကျ ကျနော်ရို့ သိဟိရလီရေ။ ငှက် ရို့၏ တေးခြင်းသံနန့် အရောင်အဆင်းရို့ကို စူးစမ်းလီ့လာခြင်း အလုပ်ရေ သဘာဝနန့် နီးစပ်သော အလုပ်ဖြစ်ပနာ အလွန်စိတ် ကြည်လင်စီရေ အလုပ်ဖြစ်တေ။ အိမ်ခြံဝင်းအတွင်းမာ သစ် ပင် ပန်းမာလ်များ စိုက်ပျိုးပီးထားခြင်း၊ ငှက်အိမ်တိ ဆောက် လုပ်ပီးထားခြင်း စသည်အနိန်နန့် ငှက်အပေါင်းတိ လာရောက် နီထိုင်စီရန် ငှက်မွိးမြူသူရို့က ဖန်တီးပီးဗလင့့်ဟိရေ။ ငှက် သုတေသီရို့မာ တောတောင်ရီမြီရို့ကိုလှည့်လည်ပနာ ငှက်ရို့ ဧ့ အမူအကျင့်ကို လိ့လာကတ်တေ။ ငှက်အမျိုးအစားကိုလိုက်လို့ ငှက်ဂွက် အမျိုးမျိုးဟိရေ။ တချို့ငှက်ရို့စွာ သစ်တော၊ ခြံကြီး၊ ဟင်းခင်းတိကြီးထဲမာ ကျက်စားရေ။ တချို့မာ အင်းအိုင် ချောင်းမြောင်းအရပ်ကို မှီပြီးကေ နိကတ်ရေ။ တချို့ကားလယ်ပြင်များ၊ မြက်ခင်းများမာယင်း၊ တောင်ကုန်းများမာယင်း အစာရှာဖွီကတ်တေ။ == ငှက်ဒေသခြောက်ရပ် == ငှက်သုတေသီရို့၏ အလိုအားဖြင့် ငှက်မျိုးတိကို ဒေသ ခြောက်ပိုင်း ပိုင်းလို့ တွိနှိုင်ရေလို့ ဆိုကတ်ရေ။ ထိုဒေသ ခြောက်ပိုင်းမာ (၁) နယူးဇီလန်၊ (၂) ဩစတြေးလျ၊ (၃) အပူပိုင်းဇုန်သစ်(တောင်အမင်ရိက)၊ (၄) အိန္ဒိယ၊ (၅) အာဖရိကနန့် (၆) အာတိတ်ဇုန်ဟောင်း(မြောက်အမင်ရိက၊ ဥရောပနန့်အာသျှမြောက်ပိုင်း) ဆိုပနာ ဖြစ်ကတ်တေ။ ငှက်မျိုး အနည်းအချေ ရို့ကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မာ အဝှမ်း တွိဟိရ ကေ့လည်းသို့ ငှက်မျိုးစိတ်နန့် မျိုးရင်းပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရို့ကိုမူ သူ့ဆိုင်ရေ ဒေသမာရာ တွိဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြောက် အမင်ရိကတိုက်နန့် တောင်အမင်ရိကတိုက်ဟိ ငှက် ရို့စွာ မတူကတ်ချေ။ ယင်းအတူ အာဖရိကတိုက်ဟိ ငှက်ရို့စွာ ဥရောပတိုက်ဟိ ငှက်ရို့နန့် ခြားနားရေ။ ယကေလေ့ မြောက် အမင်ရိကတိုက်နန့် ဥရောပတိုက်ဟိ ငှက်ရို့မာ ဆင်တူဖြစ် ရေ။ အရှိအိန္ဒိယကျွန်းစုဟိ ငှက်ရို့ကို လိလာကြည့်လျှင် တကျွန်းမာဟိရေ ငှက်မျိုးသည် အရာကျွန်းဟိငှက်နန့် မတူကွဲပြားရေကို တွိရရေ။ ဖြစ်ရစွာမှာ တချို့ငှက်ရို့ သည် ဩစတြေးလျ အစုထဲမာ ပါဝင်ပြီးကေ တချို့မာ အိန္ဒိယအစု ထဲမာ ပါဝင်နီအတွက်နန့် ဖြစ်တေ။ သာဓက ပြရရေ် ဗာလီကျွန်းနန့် လွမ်းဗုတ်ကျွန်းရို့စွာ တကျွန်းနန့်တကျွန်း မိုင် ၂ဝ လှောက်ရာ ကွာရေ။ ယကေလေ့ ထိုကျွန်း နှစ်ကျွန်းဟိ ငှက် ရို့ ခြားနားပုံမာ အာဖရိကငှက်နန့် တောင်အမင်ရိကငှက်ရို့ ခြားနားရေ ပုံအတိုင်းပင် ဖြစ်တေ။ ဒေချင့်စွာကို ထောက်ရူ လျှင် ထိုကျွန်းနှစ်ကျွန်းသည် ဇာရေအခါကမျှ တစပ်တည်း မတည်ခကြောင်း ထင်ရှားရေ။ ထို နှစ်ကျွန်းဧ့ အကြားဟိ နက်ဟိုင်းသော ရေလက်ကြားရေ ဩစတြေးလျနန့် အာသျှကို ခွဲခြားပီးသော နယ်နိမိတ်ဖြစ်တေ ဟု ယူဆနှိုင်ရေ။ ဗာလီ ကျွန်းသည် အာသျှမာ အပါအဝင် ဖြစ်ကေလေ့ လွမ်းဗုတ်ကျွန်း မာ ဩစတြေးလျ မာ အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ ငှက်ရို့ နီရာပြောင်းရွှိတတ်ခြင်း ငှက်ရို့ကို ဒေသအလိုက် သတ်မှတ်ပီးရာမာ ငှက်ရို့ အသိုက်ဖွဲ့ပြီးကေ သားမွေရာအရပ်ကို အခြီပြုပနာ ငှက်ဧ့ နီရင်း ဇာတိကို သိရရေ။ ယကေလေ့ ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာရို့မာ ရာသီဥတုကိုလိုက်လို့ တနယ်မှတနယ်သို့ ရွှိပြောင်းနီထိုင် ကတ်တေ။ ဖလောင်းမာ အသိုက်ဖွဲ့ပြီးကေ သားမွီးသောငှက်ရို့စွာ အာဖရိကတိုက်ကိုပြောင်းရွှိလို့ ဆောင်းခိုလိဟိရေ။ ဖလောင်းမှ ပျံလွှားငှက်သည် ဆောင်းရာသီမာ မိုင် ၅ဝဝဝ ဝေးသော တောင် အာဖရိကတိုက်သို့ ရွှိပြောင်း နီထိုင်လိဟိရေ။ ရွှီရောင် ငှက် တလိုင်းမျိုးသည် လားဗရာဒေါနန့် နိုဗာစကိုးရှား ပြည် နယ်တိက အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ပနာ မနေမနား ပျံ သန်းကာ မိုင် ၂ဝဝဝ ဝေးသောတောင် အမင်ရိကတိုက်သို့ ဆောင်းခိုရန် ရွှိပြောင်းကတ်တေ။ ယင်းအတူပင် အနောက် ပစိဖိတ်ကမ်းခြီမာနိန်ရေ ငှက်တလိုင်းရို့စွာ အလာ စတာ ပြည်နယ်မှ မိုင် ၂ဝဝဝ ဝေးသော ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်းသို့ နှစ်ဉ် လားလိုက်လာလိုက်ပြုကတ်တေ။ ယကေလေ့ သစ်တောက် ငှက်၊ ပန်းစိတ်ကေသျှေနန့် ရစ်အစဟိရေ ငှက်ရို့စွာ ဖလောင်းမှ ထွက်ခွာ လားလိ့ မဟိချေ။ ပျံလွှားငှက်၊ တန်းဆိတ်၊ ပဇိုင်းထိုးနန့် မြေလူး ငှက် အစဟိစွာရို့သာ နှစ်စိုင်နီရာပြောင်းကတ်တေ။ နွီဦးပေါက်သို့ ရောက်လှာတိုင်း ကမ္ဘာမြောက်ပိုင်းဟိ ငှက် ရို့စွာ မြောက်ဘက်ကို နီရာပြောင်းလို့ တောင်ပိုင်းဟိ ငှက် ရို့စွာ တောင်ဘက်ကို နီရာပြောင်းကတ်တေ။ နွေးရာအရပ် တိသို့ ရွှိပြောင်းခြင်းပင် ဖြစ်၏။ နီရာပြောင်းရာမာ ငှက်ဖို ရို့စွာ ဦးစွာ ရွှိပြောင်းကတ်တေ။ ငှက်ဖိုရို့က အသိုက်လုပ် ရန် နီရာကောင်းကို ရှာဖွီပြီးကေ အပြိုင်အဆိုင် လုကတ်တေ အရာငှက်ရို့ကို မောင်းနှင်ဖယ်ယှားပြီးယပြီးနောက်မှ ငှက်မ ရို့က ရက်သတ္တတပတ်၊ နှစ်ပတ်ခြားပြီး ရောက်လှာကတ်တေ။ ယင်းခါ ငှက်ဖိုရို့က ငှက်မတိကို တတူနီကတ်ရန်သွီး ဆောင်ကတ်တေ။ == ငှက် 'လပျိုလှည့်'ပုံ == ငှက်ရို့စွာ သာမန်အနိန်နန့် အဖိုတကောင်လျှင် အမ တကောင်နန့်သာ တနှစ်အထဲ စုံဖက်ပေါင်းသင်းလို့ နီလေ့ ဟိရေ။ ယကေလေ့ ကြက်မျိုးမာအပါအဝင်ဖြစ်ရေ ကြက်ဆင်၊ ရစ် စရေငှက်ရို့စွာ အဖိုတကောင်လျှင် အမများစွာနန့် ပေါင်းသင်းရေ။ ဧချင့်ပိုင် အမပေါင်းများစွာရို့နန့် ဆက်ဆံ လေ့ ဟိရေ အရာငှက်မျိုးတိမာ နှံစိမ်းကောင်နန့် ဗလက်ဗတ် ခေါ် ငှက်မည်းများ ဖြစ်လီရေ။ ဥဩငှက်တိုရေ အရာ ငှက်သိုက်များမာ အုလို့ ထိုဥတိက ပေါက်ပွားလာရေ သားငယ် တိကိုလည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်လေ့ မဟိကြသဖြင့် တနှစ် တစ်မသုန်အတွင်းမာပင် အဖော်အလဲလဲဖြင့် ပေါင်းဖက် ကြလေ ရေ။ အမင်ရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသများမာ တွိရသော အန်နစ်ခေါ် ငှက်တမျိုးသည် ငှက်မများစွာ ဥအုနိုင်ဖို့ အသိုက် တခုတည်းကို ဝိုင်းဝန်းကူညီ ဆောက်လုပ်ဗျာယ် ပေါက်လာ သမျှသော သားငယ်ရို့ကိုလည်း အားလုံးဝိုင်းလို့ စောင့်ယှောက် ကတ်လီရေ။ ငှက်ဖိုတိစွာ မိတ်ဖက်ရှာရေအခါမာ ကိုယ့်အား စိတ်ညွတ် လေအောင် ငှက်မတိကို 'လပျိုလှည့်'လေ့ ဟိကတ်တေ။ ထို အချိန်အတောအတွင်းမာ ငှက်ဖိုတိစွာ သာယာသောအသံများ ကျူးရင့်ခြင်းနန့်ဖြစ်စီ၊ အမွှီးအတောင်များ အလှပြလို့ ဖြစ်စီ၊ ငှက်မများရှိ့မာ သူ့ထက်ငါထင်ပေါ်ရယောင် အပြိုင်အဆိုင် ပြုလုပ်တတ်ကတ်သဖြင့် ငှက်တိ၏ အသံသာယာဆုံးနန့် အမွှီး အတောင်များ အလှအပဆုံးအချိန် ဖြစ်လီရေ။ ယကေလေ့ ငှက်တိုင်း ဘာသာသဘာဝ သီဆို အော် မြည်ကတ်တေ မဟုတ်ပါ။ ငှက်ကြီးဝံပိုနန့် ခြည်ခင်စွပ်ရို့မာ အရွယ်ကြီး ရင့်လာရေအခါ အသံမမြည်နှိုင်ကတ်ရှာချေ။ ငှက်ဖိုများ လပျိုလှည့်ရေအခါ ဆန်းပြားထွေထူးသော ကိုယ်ဟန် အမူအရာ ပြုလုပ်ကတ်ပုံမာ ငှက်ရို့၏ အသံကို လိ့လာရရေထက်ပင် စိတ်ဝင်စားဝင်စားဖွယ် ကောင်းလီရေ။ ဥဒေါင်း၊ ကြက်ဆင်နန့် လူရို့ မွိးမြူထားရေ အိမ်ကြက် တိစွာ အမများရှိ့မာ ဟန်ရီး အမျိုးမျိုး ပြကတ်ပုံကို လူတိုင်းတွေ့ဘူးမြင်ဘူးကတ်လီမည်။ ငှက်ချေတိစွာလည်း ငှက်မရို့ရှိ့မာ ဟန်ရီးပြ လေ့ ဟိကတ်တေ။ စလုတ်ပွခိုပိုင် ငှက်မျိုးရို့မာ ကိုယ်မား မာ ဆန်းကြယ်ရေ လေအိတ်တိကို အမကို မြှူရေအခါ ထိုလေအိတ်ကို ဖောင်းပွလာစီခြင်းနန့် အချိုးမကျသော ကိုယ် ဟန်အမူအရာကို ဆောင်တတ်ကတ်ရေ။ မိုးစွေငှက် ခေါ် [[ပျံလွှားငှက်]] ရို့စွာ ငှက်မရို့ကို လီထဲမာ ကျင်လည်စွာ အမျိုးမျိုး ပျံလို့ ပြကတ်တေ။ ထိုငှက်တိစွာ အထက်ကို လူရို့ မျက်ခြည် ပြတ်လု ခမန်းအထိ ပျံတက်ပနာ ကို ရစ်ဝဲကာ အသံ ကျူးရင့်ပြီးကေ ဗြုန်းခနဲ အတောင်နှစ်ဖက်ရို့ကို ရုပ် သိမ်းပြီးကေ မိုးပေါ်မှ ကျောက်တုံးကျောက်သီးတိကို ပစ်ချ လိုက်ပိုင် မြီပေါ်သို့ ထိုးဆင်းလှာရေ။ ထိုနောက် ငှက်သည် မြီပြင်နန့် ရိုက်မိဖို့ရာပိုင်ဟိစဉ် အတောင် နှစ်ဖက်ရို့ကို တဖန် ဖြန့်ကားလို့ လိုရာအရပ်မာ အသာ အယာဆင်းသက် နားနီလိုက်လီရေ။ [[ပင်လယ်ဇင်ယော်]] မျာနန့် [[ခြည်ခင်စွပ်ငှက်]]တိမှာမူ ခြေစုံထောက်လို့ ခုန်ရေက တဖုံ၊ ခြေတချောင်း တည်ထောက်လို့ ခွပ်ရေကတနည်း၊ လိုင်တံကို ကိုင်းညွတ်စွာက တသွယ်အားဖြင့် ဟန်ရီးပြ တတ်ကတ်ရေ။ ဩစတြေးလျတိုက်နန့် နယူးဂင်းနီကျွန်းရို့မာ တွိဟိ ရရေ ဗိုးဝါးငှက်မျိုးမာကား မြီပြင်ထက်မာ သစ်ခက်များ ဖြင့် အဆောက်အအုံကောင်မချေျား ပြုလုပ်ကြလို့ ယင်းရို့ကို နီရဲရဲသစ်သီးများ၊ အကြီးခွံတိနန့် ပန်းပွင့်တိနန့် မွမ်းမံ ခြယ်လှယ်ထားလိ့ဟိကတ်တေ။ ဗိုးဝါးခေါ် ငှက်မျိုးပေါင်းများစွာ ဟိရေအနက် တမျိုးမာ သစ်ကိုင်းသစ်ခက်ရို့နန့် အမြင့် သျှစ်ပေအထိဟိရေ အဆောက်အအုံတိကို ဆောက်လုပ်ပနာ အတွင်းမာ အခန်းငယ်များ ကန့်ထားပြီးကေ ငှက်ဖိုသည် ထို အခန်းများမာ ဝင်ခြည်ထွက်ခြည်နန့် နီတတ်ကတ်တေ။ တချို့ ဗိုးဝါးငှက်ရို့ကလည်း အဆောက်အအုံကို အရောင်တောက် ပြောင်နိန်ရေ ငှက်မွီး၊ ငှက်တောင်များ၊ ဖလံကောင်များ နန့် ပိုးမွှားတိနန့် မွမ်းမံထားတတ်ကတ်ရေ။ ထိုအဆောက် အအုံတိကို တန်ဆာဆင်ထားရေ သစ်သီး၊ ပန်းပွင့်ပိုင် သော အရာများ ညှိုးနွမ်းရိရော်လာရေအခါ အသစ်ထပ်မံ ရှာဖွီလို့ ဖထားလိ့ဟိရေ။ ဒေသစ်ခက်အဆောက်အအုံ ထဲက ဗိုးဝါးငှက်ဖိုရို့စွာ ငှက်မတိအား ဟန်ရီး အမျိုးမျိုး ပြတတ်ကတ်ရေ။ == ငှက်ဧ့ တေးသံ == ငှက်ရို့မာ အသံထွက်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း တည်ရာရေ လူရို့မာ ယင်းပိုင်သော အစိတ်အပိုင်းတည်ရာနန့် ကွာခြား ရေ။ လူရို့မာ လီပြွန်အထက်ဖျားမာ သံစုံထွက်နှိုင်ရေ အကြောစုများ တည်ဟိရေ်လည်း ငှက်များမာမူ အသံထွက် အမြှေးတိမာ လီပြွန်ဧ့ အောက်စွန်းမာ တည်ဟိရေ။ ထိုအမြှေးစု အသွင်အပြင်နန့် အမြှေးစုကို ချုပ်တည်းထားရေ အကြောတိမာ ငှက်တမျိုးနန့် တမျိုးမာ ကွဲပြားနိန်ရေ ဖြစ်ပနာ အသံတမျိုးစီ ထွက်ကတ်တေ။ ငှက်ရို့စွာ တေးသီဆိုရေအပြင် အရာအသံတိကို လည်း အော်မြည်တတ်ကတ်ရေ။ တောက်ကျာငှက်တိစွာ မာသော နှုတ်သီးဖြင့် သစ်ခေါက်ကို ထိုးခေါက်နီရေအခါ ပလုပ်တုတ်အသံမျိုးကို ကြားရ၏။ ဂရောက်ရစ်ငှက်ရို့ကလည်း လီကို အတောင်ပံတိနန့် ပြင်းပြင်းရိုက်ခတ်လို့ စည်တီးသံမျိုး ကို ထွက်ပေါ်လှာစီရေ။ စနိုက်ငှက်မျိုးသည် လီထဲသို့ မြင့်စွာ ပျံတက်ပနာ အောက်ကို ထိုးစိုက်လိုက်ရေအခါ ပတုံး ဧ့ အပြင်ဘက် အတောင်နှစ်ခုမာ အဟိန်ကြောင့် လှုပ်ခါသွား သဖြင့် အသံဖြစ်ပေါ်ရေ။ == အသိုက် == {{main|အသိုက်}} ငှက်ရို့စွာ တွားလားသတ္တဝါအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခါ စမာ [[လိပ်]]နန့် [[ဖွတ်]]ရို့ကဲ့သို့ ဥကို မြီပြင်မာအုလို့ သဲဖုံးပနာ ဖြစ်စီ၊ သစ်ခေါင်းမာထည့်လို့ဖြစ်စီ ထားကတ်တေဟု အဆို ဟိရေ။ ယကေလေ့သွီးအေးသတ္တဝါမှသွီးနွေးသတ္တဝါ အဖြစ် သို့ ပြောင်းလဲရေအခါမာမူကား၊ သားကောင် ပေါက်ပွားစီရန် ဥကို အပူရှိန် တသမတ်တည်းပီးဖို့ လိုလာရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဥကို ဝပ်ပီးဖို့ အသိုက်လိုလာလီရေ။ ဦးစွာမာ ငှက်ရို့စွာ အဆင်သင့်ရာမြီပေါ်မာ ဥအုကတ်တေ။ ဝပ်ကတ်တေ။ နောင်အခါမာ ဥများမြီကြီးထက်မာ လိမ့်မလားစီရန် မြီကိုယက်ဖော်ပနာယင်း၊ မြီချိုင်မားမာ သစ်ခက်ဖက်ရွက်ဖို့လို့ ယင်း အသိုက်လုပ်ပြီးမှ ဥအုတတ်ကတ်ရေ။ တဖန်မြီကြီးသည် အပူအအီး အစိုဂန်ဒူးဆိုပနာ တနားတခါ ပြောင်းလဲတတ် အတွက်နန့်တကြောင်း၊ ကုန်းသတ္တဝါတိက အန္တရာယ်ပေး တတ်ကတ်အတွက်နန့် တကြောင်း မြီပြင်မှ မြင့်ရာအရပ်ရို့မာ ငှက်ရို့အသိုက်ဖွဲ့လာကတ်ပြန်ရေ။ ဒေသဘောအတိုင်း ငှက်သိုက်ရို့၏ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာကတ်ပုံကို ဒေနိ မြင်တွိကတ်ရသော အသိုက်တိကို လိ့လာခြင်းနန့် သိအပ်ရေ။ [[ဗျိုင်း]]နန့် [[ခို]]ရို့စွာ [[အသိုက်]]ကို တုတ်တံငယ်ဖြင့် ပြီးစ လွယ်လုပ်ကတ်တေ။ [[ကျီး]]နန့် [[သိမ်းငှက်]]ရို့စွာ အသိုက်ထဲမာ ဥကျင်းနက်နက်ကို အထဲသားနုနုတထပ်ခံလို့ တည်ကြ ရေ။ အသိုက်လုပ်ပုံ အဆင့်အတန်း မြင့်သောငှက်မာ စာပဒေါင်းတိဖြစ်တေ။ [[စာပဒေါင်း]]သိုက်တိက ပဒေါင်းကို စောက်ထိုးထားဘိပိုင် ဟိရေ။ မြက်ခြောက်၊ လျှော် စစွာတိနန့် သိုက်မြိုက်စွာ အသိုက်လုပ်တတ်ရေ။ အသိုက်လုပ်ရာမာ ငှက်ဖိုသည် အသိုက်လုပ်ဖို့သင့်ရေ အရပ်ကို ရွေးရေ။ ငှက်မသည် အသိုက်လုပ်ဖို့နီရာ အတိအကျကို ရွေးရေ။ ထိုနောက် ငှက်ဖိုနန့် ငှက်မရို့စွာ အသိုက် လုပ်ဖို့ မြက်၊ ဖက်ရွက်၊ သစ်ကိုင်း အမွှီးအတောင်၊ ကျူပင်၊ ကျူရိုး စသည်ရို့ကို ရပ်ဝီးရပ်နီးမှ လိုက်လံလို့ စုဆောင်းရေ။ ငှက်မအသိုက်ဖွဲ့ရေအခါ ငှက်ဖိုသည်ရန်သူ မလာစီရန် ကာကွယ်ပီးရရေ။ == ငှက်ဥများ == ငှက်ရို့၏ ဥတိစွာ အဖြူရောင်မှ အမဲရောင်အထိ အမျိုးမျိုးဟိကတ်တေ။ များစွာသော ငှက်ဥရို့မာ မြီကြီးရောင် ဟိပြီးကေ အရောင်ရင့်ရင့်အစက်နန့် အစင်းများဟိကတ်တေ။ ဧချင့်ပိုင် ဥများမာ အရောင်ဟိနီရခြင်းနန့် ဆက်စပ်ပနာ အယူအဆ အမျိုးမျိုး ဟိလီရေ။ ဥများမာ အရောင်ဟိခြင်းကြောင့် ဥတိကို ထင်ရှားစွာ မမြင်နှိုင်စီရန် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်လိမေ။ ပုံစံပြရကေ တောက်ကျာငှက်နန့် ပိန်ညင်းငှက်ရို့စွာ မိုက် မည်းနီရေ သစ်ခေါင်းများအတွင်းမာ အစိုင် ဥအုလေ့ဟိသဖြင့် ဥတိကို အရောင်ဖြင့် ဖျောက်ထားရန် မလိုရေကြောင့် ထိုငှက်ရို့၏ ဥတိမာ ဆဆွဖြူနိန်ရေ။ ငှက်တလိုင်းနန့် မြစ်တွေးခေါ် ဇင်ရော်ငှက်ငယ်မျိုးရို့စွာ အသိုက်အအုံမဟိဘဲ မြီပြင်ပေါ်မာ လွတ်လပ်စွာ ဥအုချထားတတ်ကတ်သဖြင့် ထိုငှက် ရို့၏ ဥတိစွာ မြီကြီးရောင် သို့မဟုတ် သွင်ကျောက်ခဲ ရောင်နန့် ထပ်တူထပ်မျှ ဖြစ်နီရာ ဗြုန်းခနဲ တွိနှိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှရေ။ အသိုက်များအတွင်းမာ အုထားရေငှက်ဥရို့မာ များရေအားဖြင့် အဖြူရောင်နန့်ဖြစ်စီ၊ မြီကြီးရောင် ဖျော့ ဖျော့နန့်ဖြစ်စီ ထင်ရှားပေါ်လွင်သော အဆင်းအရောင်များ ဖြင့်သာ တွိရတတ်ရေ။ ငှက်ရို့စွာ တစ်နိကေ ဥတလုံးကျ ဥအုစမြဲဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်ဆိုကေ ငှက်မျိုးအလိုက် ဥရရေ အရွီအတွက်ပြည့်သည် အထိ အုလိဟိရေ။ ယေကေလဲ ဥတိနန့် ထိုဥတိက ပေါက် ပွားလာရေ ငှက်ချေရို့အား ရန်ရှာဖျက်ဆီးဖို့ ဖီး အန္တရာယ်အနည်းအတိကိုလိုက်ပြီးကေ အရွီအတွက်မာ တသမတ် တည်း မဟိတတ်ချေ။ အသျှူတစ်ရာမြင့်မားသော ကျောက်တောင် စောက်များမာ ဥအုလေ့ဟိကြရေ ပင်လယ်ငှက်များစွာရို့သည် တမြုံမာ တလုံးချင်းသာ အုလေ့ဟိကြလို့ လူရို့ လိုက်လံ ပစ်ခတ်လီ့ဟိရေ ကလကွက်ပိုင် ငှက်မျိုးရို့မာ ဖျက်ဆီး ဖို့ ရန်သူပေါများသဖြင့် တမြုံလျှင် ဥပေါင်း ၁ဝ လုံးမှ အလုံး ၂ဝ အထိ ဥအုတတ်ကတ်ရေ။ ငှက်များစွာရို့မာ တမြုံလျှင် ဥ ၃ လုံးမှ ၅ လုံးအထိ ဥအုတတ်ကတ်ရေ။ ငှက်ရို့၏ ဥအရွယ်အစားမာ ပဲစိထက်ယောင်ယောင်မျှ ကြီးရေ ပိတုန်းငှက်ဥအရွယ်ကပင် အချင်းအားဖြင့် ၅ လက်မနန့် ၆ လက်မကြားဟိ ငှက်ကုလားအုပ်ဥအရွယ်ထိ ဟိ လီရေ။ အလွန်အရွယ်အိုနိန်ရေ အိမ်ကြက်မတိစွာယင်း၊ ဥအုချိန် ကုန်ဆုံးခါနီးမာ အုသောငှက်ရို့စွာယင်း အလွန် ငယ်ရေ ဥတိကို အုတတ်ကတ်ပေမည်။ ရံဖန်ရံခါ ဥခွံ တခုထဲမာ ဥ ၂ လုံးစာ ၃ လုံးစာ၊ အနှစ်များ စုဝေး တည်ဟိနိန်ရေကို တွိရရေ။ ထိုဥတိကို အမြွှာပူးဥများဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် ငှက်ကောင်ကြီးလျှင် ဥများ လည်း ကြီးပြီးကေ ငှက်ကောင်ငယ်လျှင် ဥလည်း ငယ်လီရေ။ ယကေလေ့ ပေါက်ခါစမာ မျက်စိမပွင့်လို့ မလှုပ်ရှားနှိုင်ရေ ငှက်မျိုးဧ့ ဥတိစွာ ပေါက်ခါစမာ လှုပ်ရှားလားလာ နှိုင်ရေ ငှက်မျိုးဧ့ ဥထက် ငယ်တတ်ဧ့။ အများအားဖြင့် ငှက်ရို့စွာ နောက်ဆုံးဥကို အုပြီးကေ အသိုက်ထဲမာ ဝပ်ရလီရေ။ ခေါင်တောက်ပိုင် တချို့ ငှက် ရို့မာ ပထမဆုံးဥကို အုပြီးစွာနန့်စပြီးကေ ဝပ်ကြသဖြင့် ဥတိက အကောင်ငယ်ရို့၊ ရက်ခြားပေါက်လာကတ်တေ။ ငှက်ရို့မာ အကောင်ငယ်များ ပေါက်လာရေအထိ ဝပ်ရရေ အချိန်မာ ဥအရွယ် အကြီးအသီးကိုလိုက်လို့ ရက်ကြာရေ။ ယကေလေ့ အရွယ်ပင်ငယ်ကေလေ့ အရွယ်ကြီးရေ တချို့ငှက်ဥများ ထက် အချိန်ကြာကြာဝပ်ပီးမှ အကောင်ငယ်များ ပေါက်လာ စွာလေ့ ဟိသိမ့်ရေ။ လည်ဖြူရစ်ငှက်ဥတိစွာ ၁၂ ရက်၊ သပိတ်လွယ်ဥတိစွာ ၁၄ ရက်၊ [[ပိတုန်းငှက်]] ဥများ သည် ၁၅ ရက်၊ [[ကြက်]]ဥတိစွာ ၂၁ ရက်၊ [[ဝမ်းဘဲ]]ဥများ သည် ၂၇ ရက်၊ [[ငန်း]]ဥတိစွာ ၃၅ ရက် စသည်အနိန်နန့် အကောင်ပေါက်ရန် ကြာမြင့်လီရေ။ ငှက်ချေများ ပေါက်ဖွားလာဖို့အတွက် ဥတိကို ငှက်ကြီးဧ့ ကိုယ်ဖေသာ့ဖြင့် အပူရှိန် တသမတ်တည်း ဟိစီရဖို့အပြင် ဥတိကို မှန်မှန် လှန်လောင်းာပီးရရေ။ ယင်းအပြင် အတွင်းမာဟိရေ သန္ဓေသား အသက်ရှူနိုင်ဖို့ ဥခွံကို စိုထိုင်းထိုင်းဖြစ်ယောင် တနားတခါ ပြုလုပ်ပီးရရေ။ ယေမှသာ ဥခွံမာဟိရေ အပေါက်ငယ်များ ပွင့်နီဖို့ဖြစ်ပနာ ပြင်ပမှလေနန့် အစိုဓာတ်သည် အထဲ အမြှေးထပ်သို့ ရောက်ဟိနိုင်ပေမည်။ ငှက်ရို့မာ ငှက်မများ သာ ဥတိကို ဝပ်လိဟိရေ။ ယကေလေ့ တချို့ငှက်များမာ များရေးအားဖြင့် အမတိကဲ့သို့ အရောင်အဆင်းမွဲသော ငှက်ဖိုရို့စွာ ငှက်မတိနန့် တွဲဖက်လို့ ဥဝပ်ရေတာဝန်ကို ယူကတ်တေ။ ငှက်မရို့ထက် ငှက်ဖိုတိက အချိန်များစွာပိုပြီးကေ ဝပ်ပီးရရေ ငှက်မျိုးလည်း စိကေချေလှောက် ဟိသိမ့်ရေ။ == ငှက်ပေါက်စ == ဥမှပေါက်သောငှက်ရို့မာ တချို့သည် အသိုက်မားမာ မိဖရို့၏ ကျွေးမွီးသုတ်သင်ခြင်းကိုခံလို့ အတန်ကြာမျှ ကြီး ကောင်ဝင်အောင် အားမွီးကတ်ရရေ။ တချို့မာမူ ဥမှ ပေါက် စွာနန့် တစ်ပြိုင်တည်း ဟိုဟိုသည်သည် ပြေးလွှားလားနှိုင်ကြ ရေ။ ပထမငှက်မျိုးမာ အကောင်ပေါက်စမာ မျက်စိမပွင့် သေးချေ။ ကိုယ်ပေါ်မာ အမွှီးနုပါးပါးရာဟိရေ။ ထိုငှက်မျိုး မွီးဖွားရာ အသိုက်မာ ခိုင်ခံ့လုံခြုံအောင်ဖွဲ့ထားရရေ အသိုက် တိဖြစ်တေ။ မြီပြင်မာ အသိုက်လုပ်တတ်ရေ မိုးစွေငှက်ဧ့ သားငယ်ရို့စွာ အမိက ရက်သတ္တတပါတ်မျှ ထိန်းသိမ်း ကျွေးမွီးခြင်းကိုခံရရေ။ လင်းတနန့် ဇင်ရော်ငှက်ပေါက်စ တိကိုမူ အမိကတနှစ်လှောက်အထိ စောင့်ယှောက်မွိးမြူရရေ။ ဒုတိယငှက်အမျိုးအစားမာ သာဓကမာ ငှက်၊ ဘဲ၊ ငန်း အစဟိရေ သတ္တဝါတိဖြစ်တေ။ == အစာခွံ့ပုံ == အသိုက်ထဲမာ ရက်ကြာကြာ ကျွေးမွီးသုတ်သင်ခြင်းကို ခံယူသော ငှက်ပေါက်စကောင်မချေျားကို ငှက်ဖို၊ ငှက်မနှစ်ဦး စ လုံးက ကိုယ်ရို့ဧ့ စလုတ်ထဲမာ တဝက်တပျက် ခြီဖျက် ထားရေ အစာကို ခွံ့ပီးရရေ။ ယကေလေ့ များရေအားဖြင့် ငှက်ရို့စွာ သားသမီးတိကို အစိမ်းတိုင်း အစာကျွေးလေ့ ဟိရေ။ အစာကို နှုတ်သီးဖြင့်ဖြစ်စီ၊ ခြီသည်းဖြင့်ဖြစ်စီ သယ်ယူလာတတ်ကတ်ရေ။ ငှက်ရို့ အစာခွံ့ပုံမာ ငှက်ပေါက်စရို့က ဖွင့်ပီးသော ပစပေါက်ထဲကို ငှက်ကြီးရို့က နှုတ်သီးဖြင့် ထိုးပနာ ခွံ့ပီးဗလင့့် ဟိရေ။ လိုင်ခြောင်းထဲကို အစာဆင်းနိုင်ဖို့ အာခေါင်မားသို့ ရောက်ယောင် အစာကို ထည့်ပီးရေ။ ယကေလေ့ ခိုပေါက်စကောင်မချေျားမာမူ မိဖရို့ကဖွင့်ပီးသော ပစပေါက်ထဲက အစာကို ထွတ်လို့ စားတတ်ကတ်ရေ။ ခိုဧ့ စလုတ်ထဲမာ နို့ရည်ပိုင် အစာရည်ကို စုတ်ယူစားသောက်ကြ ရေ။ [[တင်ကူးငှက်]]ရို့၏ စလုတ်မားမာ တဝက်တပျက် ခြီဖျက်ထားရေ ငါးအပိုင်းအစရို့ ဟိကတ်တေ။ ထိုအစာကို [[တင်ကျီးငှက်|တင်ကျီး]]ပေါက်အစဟိစွာ ခိုပေါက်စပိုင် ထွတ်လို့ စားသောက် တတ်ကတ်ရေ။ ပထမမာ ငှက်ငယ်တိစွာ ပိုးကောင်မွှားကောင်ရို့ကို စားရေ။ စိကေချေကြီးလာရေ် သစ်သီး၊ စပါးပင်၊ ကောက်ဆန် စသည်ရို့ကို စားသောက်နှိုင်ကတ်ရေ။ ငှက်ငယ် ရို့စွာ အစာကို ပစထဲကို ထည့်ပီးရုံနန့် မျိုမချနိုင်၊ မိဖရို့က အာခေါင်အာရင်းသို့ရောက်ယောင် အစာကို သွင်း ပီးနှိုင်မှရာ လိုင်ခြောင်းမှ ခသလုံးများ လှုပ်ယှားမှုဖြင့် အစာသည် ဝမ်းမားသို့ လျှောဆင်းနှိုင်ရေ။ ငှက်ရို့ကို ဝမ်းနန့်တန်ရုံချင့်လို့ အစာကျွေးရရေ။ အစာပိုကျွေးလို့ မဖြစ် နှိုင်ယောင် လိုင်ခြောင်းခသလုံးကို [[နာဗ်ကြော]]ရို့က ထိန်း ထားရေ။ အစာပိုပြီးကေ ကျွေးမိလျှင် ခသလုံးများ မလှုပ်ရှား နိုင်တော့ချေ။ ငှက်ငယ်များ ကြီးထွားလာစီရန် တရက် တစ်နိကေ ငှက်ငယ်ဧ့ ကိုယ်အလီးချိန် တဝက်ကပင် ကိုယ်အလီးချိန် ဆတူအထိ အစာကျွေးရရေ။ == ငှက်အမွီးအတောင် == ငှက်ပေါက်စရို့မာ ကျောပြင်နန့် အဂေါင်းထိပ်မာ မွှီးနု များ ပါလာတတ်ကတ်ရေ။ ယကေလေ့ [[ပိန်ညင်းငှက်]]နန့် ပျံလွှား ပေါက်စရို့မာ ဦးပြည်းတိရာ ဖြစ်တေ။ ငှက်ရို့စွာ ၇ ရက်မှ ၁ဝ ရက်အထဲ အမွှီးအတောင် စုံတတ်ရေ။ ၁ဝ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထဲ ပျံသန်းတတ်လာရေ။ [[လင်းတ]]နန့် ပင်လယ်ဇင်ရော်ငှက်ရို့ကား တနှစ်သားဟိမှ ပျံနှိုင်ကတ်ဧ့။ ငှက်မွီးတိကို သုံးစားခွဲခြားပီးနှိုင်ရေ။ ပထမမာ သား ရေထက်မာ ကပ်လို့ပေါက်သော မွှီးနုတိဖြစ်တေ။ ထိုမွှီးနု တိမာ အချမ်းလုံစီရေ မွှီးနုများဖြစ်တည်း။ ထိုမွှီးနု အထက်ဆင့်မာ မိုးရီခံငှက်မွီးများ ဒုတိယအထပ်အနေနန့် ပေါက်နီရေ။ တောင်ပံနန့် ပတုံးရို့မာကား တတိယ အမျိုးအစားဖြစ်ရေ ငှက်တောင်တိဖြစ်တေ။ ထိုငှက်တောင် ရို့စွာ ပျံသန်းရာမာ အသုံးဝင်ရေ။ == ငှက်မွီးလဲခြင်း == ငှက်ရို့စွာ တနှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် အမွှီးအတောင်လဲကြ ရေ။ နွီဦးပေါက်မာတခေါက်၊ ဆောင်းဦးပေါက်မာတခေါက် အမွှီးလဲတတ်ရေ။ ဧပိုင် အမွှီးလဲရေမာ အစီအစိုင် ဟိရေ။ ဦးစွာမာ အထဲကျသောအမွှီးကို ပထဖို့လဲရေ။ ထို အမွှီးတဝက်လှောက်ရှည်ရေအခါ ပြင်ဖက်ကျသော အမွှီး ကျွတ်လီရေ။ အမွှီးကျွတ်လို့ တဝက်ခန့်ပြန်ရှည်လာကေ ထိုထက်ပြင်ဖက်ကျသော အမွှီးသည် ကျွတ်ပြန်ရေ။ ဒေအစီ အစိုင်အတိုင်း အမွှီးလဲရေ တန်းဆိတ် စရေငှက်ရို့စွာ တခါတရီလှောက်ရာ တောင်ပံကိုအသုံးပြုပနာ ပျံသန်းကတ်တေ။ ထိုငှက်မျိုးမာ အမွှီးလဲရေအခါ တခေါက်တည်းနန့် အပြီးလဲ တတ်ကတ်ရေ။ နွီဥတု အမွှီးလဲချိန်မာ ငှက်ရို့စွာ တွိနီ မြင်နီကျ နီရာတွင် မတွိမမြင်ရတော့ချေ။ တနီရာရာမာ ပုန်းအောင်းနီလေ့ဟိရေ။ == ငှက်ဧ့ အသွီးအရောင် == တချို့ငှက်ရို့စွာ အမွှီးအတောင် ဖို့လဲကြဘဲ အရောင် အသွီး ပြောင်းတတ်ကတ်ရေ။ ဆောင်းဥတုမာ ဘလက်ဗတ်ခေါ် ငှက်မည်းရို့၏ အမွှီးအတောင်ကာ သံချီးရောင် ဖြစ်တေ။ နွေးဦးပေါက်သို့ ရောက်သော် တဆတ်ဆတ် ညိုမိုက်လာပြီးကေ ဥဥချိန်မာ ပိတုန်းရောင်ပိုင် နက်ပြောင်ပြောင် ဖြစ်လှာ ရေ။ ငှက်မွီးမာ အရောင်ဆဲလ်တိ၏ အခြီခံအရောင်မာ နာမည်း၊ အညို၊ အရဲနန့်အဝါသာ ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ အာဖရိကတိုက်မာ တွိရသော ငှက်ရို့မာ အစိမ်းရောင်ဟိရေ။ ယကေလေ့ အစိမ်းရောင်၊ အပြာရောင် အစဟိစွာရို့မာ အရောင်ဆဲလ် ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်၊ အမွှီးအတောင်ရို့ကို အလင်း ရောင် လာဟပ်ရာမှ ထွက်ပေါ်လှာရေ အရောင်တိရာ ဖြစ် ရေ။ တခါတရီ အရောင်ဆဲမဲ့သော ငှက်မျိုးကိုလေ့ တွိရတတ်ရေ။ ထိုငှက်ရို့စွာ အဖြူ သို့မဟုတ် အပြောက် ပြောက် ဟိတတ်ရေ။ တချို့ငှက်မျိုးမာ အရဲရောင် လွန်ကဲလို့ နီတတ်ရေ။ ငှက်မျိုးတမျိုးထဲမာ အဖိုအမ အသွီးအရောင် ကွဲပြား ခြားနားခြင်းဟိကေ ငှက်ဖိုဧ့ အရောင်အဆင်းရေ ငှက်မထက် ပိုပြီးကေ တောက်ပြောင်တတ်ရေ။ တငှက်နန့် ဖင့်စာရို့မာ ထင်ရှားသော အသွီးအရောင်တိဟိပါယင့်။ ထိုကြောင့် လွယ် လင့်တကူ မြင်ရရေ။ ယကေလေ့ ပတ်ဝန်းကျင်အရောင်နန့် ရောနီတတ်ရေ [[စာသျှေ]]တိနန့် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဟိ ငှက်မျိုးရို့ကိုမူ ဗြုန်းခနဲ သဲကွဲစွာ မြင်ရဖို့မဟုတ်ချေ။ အသွီးအရောင် ထင်းထင်းကြီးဟိရေ ငှက်မျိုးရို့စွာ သာမန်အနိန်နန့်ဆိုကေ ထိတ်လန့်လွယ်ရေငှက်များဖြစ်ပနာ နံဘေးအပါးသို့ ချိုင်းကပ်လို့မရတတ်ချေ။ ယေကေလဲ အရောင် ဖျောင်ထားနှိုင်ရေ ငှက်တိ၏နံဘေးအပါးသို့မူကား ချိုင်းကပ်မည်ဆိုက ချိုင်းကပ်နိုင်လီရေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ငှက်များ| ]] [[Category:ဒိုင်နိုဆောများ]] [[ကဏ္ဍ:ကြောရိုးဟိသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် မျိုးပေါင်းများ]] krtvmko4zve7ifezokw0u3j48cnqs8b 0 5572 20356 2026-08-09T16:03:53Z Retkhaberi 224 Created page with "{{unreferenced|date=၅ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၉}} [[File:Classroom, Myanmar.jpg|thumb|300px|ကျေးလက်စာသင်ကျောင်းမှ မြန်မာအချေများ]] [[ပညာရီး]]ဆိုစွာမာ [[လူမှုသိပ္ပံ|လူမှုသိပ္ပံပညာရပ်]]တခုဖြစ်ပြီးကေ [[သင်ကြားခြင်း]] သင်ယူခြင်းမျ..." 20356 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=၅ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၉}} [[File:Classroom, Myanmar.jpg|thumb|300px|ကျေးလက်စာသင်ကျောင်းမှ မြန်မာအချေများ]] [[ပညာရီး]]ဆိုစွာမာ [[လူမှုသိပ္ပံ|လူမှုသိပ္ပံပညာရပ်]]တခုဖြစ်ပြီးကေ [[သင်ကြားခြင်း]] [[သင်ယူခြင်းများ]] နန့် ဆက်နွှယ်နီရေ တတ်ကျွမ်းမှု ဆိုင်ရေလုပ်ငန်းရပ်တိကို ခေါ်ဆိုရေ။ တနည်းအားဖြင့် လက်ဆုပ်လက်ကိုင်မပြနိူင်ရေ၊ နက်နဲသိမ်မွိရေ အသိဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတတိကိုပီးရေ လုပ်ငန်းတရပ်လည်းဖြစ်တေ။ သတင်းအချက်အလက်နန့် နည်းပညာခေတ်ကြီးမာ ပညာဗဟုသုတတိကို ကျွမ်းဝင်စီရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်နီကတ်ရရုံမျှမက ထိုပညာရပ်တိကို ကောင်း မကောင်း မှန် မမှန်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွာလေ့ အရေးကြီးရေ အခန်းကဏ္ဍ မာပါဝင်လှာရေ။ ယင်းအပြင် ကိုယ်လိုချင်ရေအချက်အလက်တိကို ထွတ်ယူနိုင်စွမ်း၊ ဇာနီရာတွင်ဟိနီမှန်း သိနှိုင်ရေအသိတရား စွာလေ့ ပညာဆိုပနာဆိုရပေလိမ့်မေ။ ယင်းအပြင် ပညာရီးဆိုစွာမာ မျိုးဆက်တဆက်မှ နောက်မျိုးဆက်တဆက်သို့ အဆင့်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်စွမ်း "ပန်းတိုင်" လည်းဟိရဖို့ဖြစ်တေ။ == ပညာရီးအားချုံမုံသုံးသပ်ကြည့်ခြင်း == ပညာရီးကို [[အကျယ်ပြန့်ဆုံး]]ပြောရကေ မွီးရေမှ သီရေအထိဖြစ်စိုင်ကြီးတခုဖြစ်တေလို့လေ့ဆိုနှိုင်ရေ။ တချို့ ကလေ့ ပညာရီးသည် မမွီးမီကပင်အစဟိစွာဟုဆိုရေ။ ယင်းတွက်နန့် အချို့မိဘတိစွာ ကိုယ်ရို့သားသမီးကို မမွီးမီ ဝမ်းကြာတိုက်အထဲကပင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စီရန် ရည်ရွယ်ချက်နန့် တေးခြင်းများနားထောင်ခိုင်းခြင်း၊ စာတိဖတ်ပြခြင်းရို့ကို ပြုလုပ် လာကတ်တေ။ "ပညာရီး" ဟုဆိုလိုက်ကေ အစိုင်အလာပညာရီး ကိုလေ့ ပြောရဖို့ဖြစ်တေ။ [[အစိုင်အလာ]] ပညာရီးဆိုစွာမာ အတွိအကြုံကို ဗွေယူရေ ပညာရီးဖြစ်တေ။ တတ်ကျွမ်းမှု၊ နားလည်မှုရို့ကို နိစိုင်အတွိအကြုံတိနန့် တဆတ်ဆတ် တည်ဆောက်ခရရေ ပညာရီးမျိုးဖြစ်တေ။ လူတဦးချင်းအနိန်နန့် အစိုင်အလာမဟုတ်ရေ ပညာရီး စွာလေ့ အသီးသီးမာ သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့်ဟိနီနှိုင်ရေ။ [[မိသားစု]]တိနန့် ပတ်ဝန်းကျင်သည် လူတဦးချင်းစီအတွက် သီးသန့် လွှမ်းမိုးနှိုင်ရေ အစိုင်အလာ မဟုတ်ရေပညာရီးဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ပညာရီးဆိုစွာလူသားတိကိုလွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်းပါရာ။ == ပညာဧ့မူလအစ == "ပညာရီး" ဆိုစွာမာ လက်တင်ဘာသာစကား educare မှဆင်းလှာပြီး အဓိပ္ပာယ်မာ "ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခြင်း" "ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခြင်း" ဆိုရေသဘောဆောင်ရေ။ ဂုချိန်ခါ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်သည် ပျောက်သလောက်နီးပါးဖြစ်နီဗျာယ်။ မွီးရာပါ အခြီအနီ၊ စွမ်းရည်ထက် ပိုပြီးကေတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာစီရန်ပြုလုပ်ခြင်း ဆိုရေသဘောတိစွာ ခေတ်သစ်ပညာရီးဧ့ သဘောတရားများ ဖြစ်လှာခရရေ။ == အစိုင်အလာပညာရီး == အစိုင်အလာပညာရီးသည် လူ့ပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းမာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြင့် လူအထူးအနိန်နန့် လူငယ်တိကို သတ်မှတ်သင်ကြားရေ ကာလမာ စတင်ခရေ ဟုဆိုနှိုင်ရေ။ အစိုင်အလာပညာရီးသည် တဆတ်ဆတ် စနစ်ကျကျနန့် ပြည့်စုံတိုးတက်လာခရရေ။ အစိုင်အလာ ပညာရီးစနစ်သည် လူ့တန်ဖိုး သို့မဟုတ် စံရို့ကို မြင့်မှားစီရန်ကြံဆောင်ပေးနီပိုင် ပညာဗဟုသုတတိုးပွားစီရန်လည်းဗွေယူသည်ဖြစ်ရာ မဖြစ်ဖြစ်ယောင်လုပ်ခြင်းကြောင့် တခါတရီ နှိပ်စက်ကလူ ပြုရရေ စနစ် သို့မဟုတ် ပုံစံသျှေတိလည်း ဝင်လှာခစွာကို တွိရရေ။ ဘဝတသက်တာပညာရီး သို့မဟုတ် သက်ကြီးပညာရီးသည် နိုင်ငံတကာမာ ပြန့်နှံ့ဗျာယ် ဟိနီယာဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ ပညာရီးသည် သားသမီးအတွက်ရာ အဓိကပစ်မှတ်အဖြစ် ထားနိကတ်ရေကတိစွာ။ သက်ကြီးပညာရီးစွာ အစိုင်အလာစာသင်ခန်းအထဲ သင်ကြားရီးမှက ကိုယ်တိုင်ပညာရှာရေးအစီအစိုင်တိအထိ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာရေ။ သက်ကြီး ပညာရီးမာ အခရာရေ စနစ်စွာ စာကြည့်တိုက်မှ စာအုပ်စာတန်းများငှားရမ်းဖတ်ရှုနိုင်ခြင်း၊ လမ်းညွှန်များဖတ်ရှုလိ့လာနိုင်ခြင်း ရို့ကြောင့် အားလုံးအကျနည်းစွာဖြင့် တိုးတက်လာခရရေ။ နောက်ပိုင်း ကွန်ပျူတာအသုံးပြုနိုင်ခြင်း၊ အိန်တာနက်ကိုအသုံးပြုနိုင်ခြင်းရို့သည် ကိုယ်တိုင်ရှာ ပညာရီး သို့မဟုတ် သက်ကြီးပညာရီးကို များစွာအထောက်အကူပြုရေ စနစ်များဖြစ်လာရေ။ နည်းပညာနန့်ပညာရီး နည်းပညာများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာရေနန့်တတူ ပညာရီးကို များစွာလွှမ်းမိုးရေအကြောင်းတရားတခုဖြစ်လာရေ။ ကွန်ပျူတာနန့် အရာဆက်စပ်နီရေနည်းပညာရပ်တိကို ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်ရေနိုင်ငံတိုင်းပိုင် မာ ကျယ်ပြန့်စွာသုံးစွဲလှာကတ်တေ။ ပညာရီးလက်တွိဖွံ့ဖြိုးမှုမာ အွန်လိုင်းပညာရီး (Online Education) ဟုခေါ်ရေ အဝီးသင် ပညာရီးစနစ်သည် တိုးတက်ထွန်း ကားလာရေ။ အဝီးသင်ပညာရီးစနစ် ဆိုစွာမာ ကွန်ပျူတာ အိန်တာနက်ရို့ကိုအသုံးပြုပြီးကေ ပညာရှာမှီးခြင်း၊ သင်ကြားခြင်းတိကို ဆိုလိုရေ။ စာသင်ခန်းမာထိုင်ရား ပညာသင်ကြား ရေစနစ်ကို တော်လှန်ကာ စာသင်ခန်းမလို၊ ကိုယ်တိုင်ရှာပညာစနစ်ကိုအလီး ပီးရား ကိုယ်သင်ကိုယ်တတ်စနစ်ကိုဦးစားပီးထားသဖြင့် မူရင်း ရည်ရွယ်ချက်သည် တဗျင်းကောင်းမွန်လှလီရေ။ == ပညာရီးသမိုင်း == အသျှင်းဆုံးဖွင့်ဆိုရကေ ပညာရီးဆိုစွာမာ စိတ်ကူးများ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများစသည်ရို့ကို သင်ကြား ပေးခြင်းဖြစ်တေ။ နမူနာ ကြောင်တကောင်သည် သူ့အချေကို ကြွက်ခုတ်တတ်စီရန် သင်ကြားပီးနှိုင်ခြင်း သည် မွီးရာပါဗီဇစိတ် ကြောင့်ဖြစ်တေ။ လူနန့်တိရစ္ဆာန် ထိုနမူနာအတိုင်း ကကောင်းကောင်းလဲကွာခြား မှုမဟိနှိုင်ပါ၊၊ . ယကေလေ့ လူရို့သည် လက်နက်ပစ္စည်းကိရိယာတိကို တီထွင်နိုင်ခြင်း၊ အသိဉာဏ်ကိုအသုံးချနိုင်ခြင်းရို့ကြောင့် အရာ သောတိရစ္ဆာန်တိထက် ကျော်လွန်လားနှိုင်ခရေ။ ယင်းအတူ ပညာရီးနန့်ပတ်သက်ပနာ "အသိဉာဏ်ဟိခြင်း၊ အသိဉာဏ်ကိုအသုံးချတတ်ခြင်း" ရို့စွာ အရာတိရစ္ဆာန်များလူကို ခွဲခြားသတ်မှတ် လိုက်ပိုင်ဖြစ်လားရရေ။ ပညာရီးဆိုစွာမာ လူသားဧ့ "ယိုင်ကျေးမှုဖြစ်စိုင်" ဟုဆိုကေလည်း မှားအံ့မထင်ပါ၊၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ ဘာလင်ဟိ Freie တက္ကသိုလ်ကျောင်း အုပ်ကြီး Dieter Lenzen ကပြောသွားရေစကားတခွန်းမာ "ပညာရီးသည် လွန်ခရေ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက စတင်ခပြီးကေ ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်မာ ပြီးဆုံးလားသည်" ဟုဆိုခရေ။ ဇာကြောင့် ဆိုကေ ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်မာ ဂျာမနီနိုင်ငံ Halle တက္ကသိုလ်မာ သင်ကြားနည်းဆိုင်ရေပါမောက္ခရာထူးကို စတင်ပီးအပ်လိုက်သော ကြောင့်ဖြစ်တေ။ Lenzen ကယင်းပိုင်ဆိုရခြင်းကာ ပညာရီးဆိုစွာမာ သိပ္ပံပညာရပ်တခုဖြစ်ပြီးကေ အယင်ဟိပြီးသားသတ်မှတ်ချက်တိထက် နောက်ထပ် မချဲ့ကားနိုင်ဆိုရေသဘောကြောင့်ဖြစ်တေ။ ဒေနိခေတ် အသုံးပြုနီကတ်ရေ အခြီခံပညာရီးစနစ်သည် လူ့ဘောင်နန့် ကင်းကွာလို့မရရေ လိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိန်ရရေ ပညာရီးဖြစ်စီရန် တတ်ကျွမ်းတတ်မြောက်မှုကို အခြီခံရေပညာရီးစနစ်ဖြစ်တေလို့လေ့ဆိုနှိုင်ရေ။ == ဥရောပ ပညာရီး == အနောက်တိုင်းမာ ပညာရီးဧ့မူလသည် ဘာသာရီးနန့် များစွာ ပေါင်းစပ်နီကြောင်း တွိရရေ။ ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးများ နန့် ရဟန်းရို့စွာ လူငယ်တိအား ပုံစံသွင်းရန်၊ ပြုပျင်ရန်၊ ကျောင်းစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်ဆိုရေ ကောင်းမြတ်သောစိတ် သဖောထားဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခခြင်းဖြစ်တေ။ [[ဥရောပ]]ဟိ ပထမ ဦးဆုံးသော [[တက္ကသိုလ်]]တိစွာ ကက်သလစ်ဘာသာမာအခြီခံ ရေကျောင်းတိဖြစ်တေ။ နောက်ပိုင်း ပညာရီးမာ ဆင်းရဲသား တိအတွက် အခမဲ့ပညာရီးစနစ်များ စတင်လာခရာမှ ရဟန်းမဟုတ် ရေ လူဆရာရို့ကို ခန့်အပ်ရေ တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတိ ၁၅၆၁ ခုနှစ်မှစတင်ကာ စံဂိုး့တလန်နိုင်ငံမာ ပေါ်ထွန်းလာရေ။ ၁၆၃၃ ခုနှစ်မာ စံဂိုး့တလန်ပါလီမန်သည် ပညာရီးအတွက်အခကြီး ဖေသာပီးရဖို့ အက်ဥပဒေကို စတင်ထုတ်ပြန်ခရေ။ ၁၇ ရာစုအားလုံး မာ စံဂိုး့တလန်ပညာရီးသည် လူတိုင်းစာတတ်မြောက်ရီးကို ဦးတည်လှာခရုံမျှမကာ မြင့်မြတ်ရေလူတန်းစားကလွဲပြီးကေ သင်ကြား ရေ သီးသန့်ပညာရီးစနစ်ကို စတင်ဆောင်ရွက်လာနိုင်ခရေ။ အသိပညာခေတ် (Age of Enlightment) ဆိုပနာ သမိုင်းမာဟိခဖူးပါရေ။ ထိုခေတ်သည် ဘာသာရီးနန့်ပညာရီးကြားမာ ပြဿနာပွားစီခရေ ကာလလည်းဖြစ်တေ။ ရူးဆိုး (Jean-jacques Rousseau) သည် အစိုင်အလာ ဘာသာရီး အခြီခံပညာရီးစနစ်ဧ့ လွှမ်းမိုးမှုကိုတွန်းလှန်ပြီး အချေသူငယ်များ ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စီရန် လူသားအခြီခံ အသိတရားတိနန့်သာ သင်ကြား ပီးသင့်ကြောင်း တော်လှန်ရေအတွေးအမြင်များ ချမှတ် လမ်းဖွင့်ပီးခရေ။ ပိုလန်-လစ်သူနီးယန်း ဓနသဟာယကော်မသျှင်က အမျိုးသားပညာရီးစနစ်ကို ၁၇၇၃ ခုနှစ်မာစတင်ပြဋ္ဌာန်းပြီး လူ့သမိုင်း မာ ပထမဆုံးအနိန်နန့်သော ပညာရီးဝန်ကြီးဆိုပနာ စတင်ခန့်အပ်ခီရေ။ ၁၉ ရာစုမာဖြစ်ပွားခရေ စက်မှုတော်လှန်ရီးက လူထုကို စည်းကမ်းလိုက်နာ တတ်မှုဧ့အရေးပါပုံကိုရာမက အလုပ်သမှား တိစွာ အခြီခံပညာအနည်းဆုံး ဟိသင့်သည်ဆိုရေသဘောတရား တိကိုပါပေးလားခီရေ။ ဒေအခြီအနီမာ လူတိုင်းဖြစ်ပေါ်လှာ ရေဆန္ဒနန့်တောင်းဆိုမှုတိက နိုင်ငံတော်အနိန်နန့် ကျောင်းဆိုပနာ သတ်မှတ်ပီးရီး၊ သတ်မှတ်ပီးရေကျောင်းတိမာ သင်ရိုး ညွှန်းတမ်းတိကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသင်ကြားပီးရေးရို့ဖြစ်တေ။ ၂၀ ရာစုမာ အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းပညာရီးက နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ်လိုက်ပါဖွံ့ဖြိုးလာပြန် ရေ။ စီးပွားရီးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရေ နန့်တတူ လုပ်ငန်းခွင်တတ်ကျွမ်းသူတိ ပေါ်ထွန်းရီးရေ အစိုင်အလာ ပညာရီးထက် လူသားရို့ဧ့ဆန္ဒအရ ထပ်မံတောင်းဆိုလှာရေ ပညာရီးစနစ်ဖြစ်လာခရေ။ လုပ်ခွင်ပညာရီး၊ အလုပ်လုပ်ကေး ပညာသင်ရီး၊ လုပ်သားပညာရီးသည် နောက်ဆက်တွဲပေါ်ထွန်း လာရေစနစ်များဖြစ်လာခရေ။ == တရုတ်ပညာရီး == တရုတ်ပညာရီးသည် တရုတ်ဂန္ထဝင်စာတိက စတင်ခရေ။ ဘာသာရီးအသွင် လည်းမဆောင် သူ့သဘောနန့်သူ ပေါ်ထွန်း ပါလတ်တေဟုဆိုနှိုင်ရေ။ အစောပိုင်းတရုတ်ပြည်နယ်အတော်များ တိစွာ ပညာတတ်၊ စာတတ် မင်းမှုထမ်းအရာဟိတိထက်မာ အနည်းသျှေမှီခိုအားထားခကတ်ရရေ။ ၂၀၆ [[ဘီစီ]]မှ ၂၂၀ အထဲ ဟန်မင်းဆက်ခေတ်မာ နိုင်ငံတော်ဧကရာဇ်က စာမိန်းပွဲစနစ်ကို စတင်ပြဋ္ဌာန်းခရေ။ ထိုစာမိန်းပွဲစနစ်ဖြင့် အရာဟိတိကိုရွီးချယ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်တေ။ တော်သူတတ်သူတိကိုသာ ချီးမြှောက်ရေ စနစ်ဖြစ်သဖြင့် တော်အောင်တတ်အောင်သင်ကြားရေ စာသင် ကျောင်းစနစ်သည် တရုတ်မာ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့် ချင်မင်းဆက် ကာလအထိ လက်ခံကျင့်သုံး လားကတ်ောင်းတွိရရေ။ ၁၉၁၁ ခုနှစ် ရောက်မှ အနောက်နိုင်ငံပညာရီးစနစ်ကို လက်ခံပြီး စနစ်ဟောင်း ပညာရီးကိုစွန့်လွှတ်လိုက်ကတ်တေ။ == ဂျပန်ပညာရီး == [[ဂျပန်]]ဧ့မူလပညာရီးစနစ်သည် [[ဘာသာရီး]]နန့် အတော် လေး ဆက်စပ်နိန်ရေ။ ကျောင်းသင်ပညာရီးစနစ်ကို ဘုရားကျောင်း တိကတဆင့်ချုပ်ကိုင်ထားပြီးသား ဗုဒ္ဓစာပီတိကို ဘုန်းတော်ကြီးများ ကတဆင့် သင်ကြားလိ့လာကတ်ရရေ။ နောက်ပိုင်းမာ ပညာရှာ လိုရေသားသမီးသည် ရေရကိုယ (Tera-koya) ဟုခေါ်ရေ နီရာတွင်စုဝေးကတ်ရပြီး ဂျပန်စာအရီးအဖတ်ကို သင်ကြားကတ်ရ ရေ။ ရေရကိုယဆိုစွာမာ "တဲကျောင်းလေး" ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ == အိန္ဒိယပညာရီး == အိန္ဒိယပညာရီးသမိုင်းကြောင်းသည် အနည်းသျှေရှည် လျားလှရေ။ Gurukul စနစ်သည် ပညာရီးသမိုင်းမာ အစော ဆုံးပညာရီးစနစ်ဖြစ်လိမ့်မေဟု လှောက်မှန်းရရေ။ ထိုပညာရီးစနစ် မာ ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တဆိုရေသဘောတရားတိနန့် လူသား ရို့၏ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးကို ဗွေယူသည်ဆိုခြင်းက ခေတ် သစ်ပညာရီးကို စိန်ခေါ်နီရေ သဘောတရားများဖြစ်နီရေ။ Gurukuls ပညာရီးစနစ်သည် အစိုင်အလာဟိန္ဒူကျောင်းသင်ပညာ ရီးစနစ်လည်းဖြစ်တေ။ များရေအားဖြင့် အိမ်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းတိမာပင်ဖြစ်ဖြစ် ပညာသင်ပီးကတ်တေ။ အခမဲ့ပညာရီးစနစ်ဖြစ်ပြီးကေ တတ်နှိုင်ရေ မိဘတိကသာအခကြီး ဖေသာပီးဆောင်ကတ်တေ။ ပညာတတ်မြောက်သွားသူတိ အနိန်နန့် ကိုယ့် သင်ယူခရေကျောင်းမာ ပညာပြန်ပနာဖြန့်ဝီပီးနှိုင်ရေစနစ် သည် စိတ်ပါဖွယ်ဖြစ်တေ။ ကျောင်းမာ ဂုရုဆရာတိ Gurukuls သည် ဘာသာရီး၊ စာရိတ္တ၊ ဒဿန၊ စာပီ၊ စစ်ပညာ၊ နိုင်ငံရီးပရိယာယ်၊ ဆီးဝါးနန့် နက္ခတ်ပညာတိကို သင်ကြားပေး ကတ်တေ။ အံ့ဩစရာကောင်းရေမာ ရာဇဝင်ကို မသင်ကြားခြင်း ဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယပညာရီးသမိုင်းမာ အစောဆုံးအဆင့်မြင့်ပညာရီး နန့် Nalanda, Takshila, Ujjain, Vikramshila စရေ တက္ကသိုလ်တိစွာ ပထမထောင်စုနှစ်ကပင် ပေါ်ထွန်းခပြီး ဖြစ်နီရေ။ ပဂျီ၊ ဗိသုကာ၊ အနုပညာ၊ ယုတ္တိဗေဒ၊ သဒ္ဒါ၊ ဒဿန၊ နက္ခတ်ပညာ၊ စာပီ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒ၊ ဟိန္ဒူဝါဒ၊ စီးပွားရီးနန့် နိုင်ငံရီးပညာရို့ကို သက်ဆိုင်ရေတက္ကသိုလ်ကြီးများမာ ဘာသာရပ် အလိုက် တက်ရောက်သင်ကြားနိုင်ဖို့ စီစိုင်ပီးထားရေ။ Takshila တက္ကသိုလ်သည် ဆီးပညာကိုအဓိကထားသင်ပြီး၊ Ujjain က နက္ခတ်ပညာကိုအဓိကထားသင်ရေ။ Nalanda တက္ကသိုလ်သည် ဗဟိုအချက်အချာကျရေကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်ပြီးကေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁၀၀၀ လှောက်အထိဟိရေဟုသိရရေ။ ဗြိတိသျှ ရို့၏မှတ်တမ်းအရ ၁၈ ရာစုမာ ပညာရီးစနစ်သည် အိန္ဒိယမာ ဘုရားကျောင်းတိ၊ ကုလားမသိတ်တိနန့် ကျေးရွာအနှံ့ ပြန့်နှံ့ဗျာယ် ဟိပြီးး အထွန်းကားဆုံးဖြစ်တေဟုဆိုရေ။ သင်ကြားပေးရေဘာသာရပ် တိမာလေ့ အရီး၊ အဖတ်၊ အတွက်၊ ဘာသာရီး၊ ဥပဒေ၊ နက္ခတ်ပညာ၊ သစ္စဝါဒ၊ ကိုယ်ကျင့်ပညာ၊ ဆီးဝါးနန့် ဘာသာရီး ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ထူးခြားချက်တရပ်မာ လူတန်းစား အဆင့်အတန်း မရွီး တက်ရောက်ပညာသင်ကြားနိုင်ခြင်းဖြစ်တေ။ အဂုသင်ကြား နီကတ်ရေ အနောက်တိုင်းစတိုင်ပညာရီးစနစ်သည် ၂၀ ရာစုကျမှ ဗြိတိသျှရို့ကြောင့် ထွန်းကားလာရရေဟုဆိုနှိုင်ရေ။ ဗြိတိသျှ ရို့စွာ အစိုင်အလာအိန္ဒိယပညာရီးစနစ်ကို ယဉ်ယိုင်ကျေးကျေး ညင်းပယ်ပြီး အသိအမှတ်မပြုဘဲထားခရေ။ ဂန္ဓီက အစိုင်အလာ ပညာရီးနန့်ပတ်သက်ပြီး လှပရေအပင်လေးတတပင်သည် ဗြိတိသျှရို့စိုးမိုးမှုအောက်မာ ပျက်စီးလားခရရေဟုဆိုခရေ။ == လက်ဟိကမ္ဘာ့ပညာရီးလမ်းကြောင်း == ခြုံလို့ပြောရကေ စာမတတ်သူတိ ကျဆင်းသွားရေနှစ် များဆိုပနာ သုံးသပ်လာကတ်တေ။ စာမတတ်သူဦးရေနန့် ပညာမသင် ကြားနှိုင်ရေအချိုးသည် တရိပ်ရိပ်လျော့လားရေဟုဆိုရေ။ နမူနာ ကျောင်းမနီနှိုင်ရေဦးရေသည် ၁၉၆၀ မာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း ဟိခ ရာမှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသာဟိလီရေ။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ စာမတတ်သူနန့်ကျောင်း မနီနှိုင်သူဦးရေသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်ကထက် ထက်ဝက်လျှော့နည်း လားရေ။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိကြားမာ စာမတတ်သူနန့် ကျောင်းမနေ နိုင်သူဦးရေသည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်ထက် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ထက်ဝက် ကျဆင်းလားရေ။ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေနိုင်ငံများမာ စာမတတ် သူဦးရေသည် ၆ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၁ ရာခိုင်နှုန်းအထိသာဟိဖို့ရား ကျောင်းမနီနှိုင်သူဦးရေသည် ၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂ ရာခိုင်နှုန်းသာဟိ လီရေ။ == ပညာရီးစိန်ခေါ်မှုတိ == ပညာရီးဧ့ပန်းတိုင်သည် တဦးတယောက်ဧ့ အကြံ ဉာဏ်စိတ်ကူးတိကို အရာတဦးတယောက်သို့ လွှဲပြောင်းပီးရန် သို့မဟုတ် တယောက်မှ တစုသို့လွှဲပြောင်းပီးရန်ဖြစ်တေ။ လက်ဟိပညာရီးကိုပိုင်းဖြတ်ရာမာ အရီးအကြီးဆုံးအချက်သည် နည်းစနစ် (Method) ဖြစ်တေ။ ဇာနည်းစနစ်ကိုသုံးခြင်းက အထိရောက်ဆုံးဖြစ်လီဖို့နည်း၊ ဇာအသိပညာများရဟိစီရန် သင်ကြားပီးသင့်သနည်း၊ ဇာအသိပညာရေ အဆီလျော်ဆုံး ဖြစ်လီဖို့နည်း၊ ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိအနိန်နန့် ရဟိထားပြီးသားသား အသိပညာကို ဇာပိုင်ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းထားအောင်ကြံဆောင် ဖို့လဲစရေအချက်တိသည် ပညာရီးနန့်ပတ်သက်ပနာ အလီး ထားစဉ်းစားရဖို့အချက်တိဖြစ်တေ။ ဂျော့ခ်ကောင့်စ်နန့် ပေါ်လို ဖရေရီအစဟိရေ ပညာသျှင်တိက ပညာရီးဆိုစွာမာ ပင်ကိုဟိပြီးး သားနိုင်ငံရီးဖြစ်စိုင်တခုကို နိုင်ငံရီးရလဒ်တခုအဖြစ်ဖော်ထုတ် နိုင်ဖို့ကြိုးစားခြင်းဖြစ်တေဟုဆိုခရေ။ အစိုင်အလာပညာရီးနန့် အစိုင်အလာမဟုတ်ရေပညာရီးစနစ်နှစ်ခုစလုံးမာ ဇာသူဧ့ စိတ်ကူးအိုင်ဒီယာကိုအသုံးပြုမည်၊ သူရို့ပန်းတိုင်ကဇာဖြစ်စွာကို သိရန်ကိစ္အစဟိစွာပင် စိန်ခေါ်မှုကြီးတခုပိုင်ဖြစ်နီရေ။ အရီး၊ အဖတ်၊ အတွက်ဟုဆိုကတ်ရေ အသုံးလုံးစနစ် သည် အနောက်တိုင်းမူလတန်းနန့် အလယ်တန်းဆင့်များမာ အခြီခံ အဖြစ်သင်ကြားကတ်ရရေ ပညာရီးဖြစ်တေ။ အသုံးလုံးနန့်ပတ် သက်ပြီး [[သမိုင်း]]၊ [[ပထဝီ]]၊ [[သင်္ချာ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]နန့် တခါ တရံနိုင်ငံရီးကိုပါသင်ကြားကတ်ရရေ။ အသက်အရွယ်အပိုင်းအရာ အလိုက် သင်ကြားကတ်ရရေပညာရီးဖြစ်ပြီးကေ စာမတတ်သူတိ အတွက်ရည်စူးရေပညာရီးမျိုးမဟုတ်လီ။ လက်ဟိပညာရီးစနစ် သည် တတ်မြောက်မှုအရည်အခြင်းကိုတိုင်းတာစစ်ဆီးရေ ပညာ မျိုးသာဖြစ်နီသိရေ။ စမ်းသပ်စစ်ဆီးမှုကို အဆင့်တိနန့် သတ်မှတ်ရေပညာရီးလည်းဖြစ်တေ။ အဆင့်ဆိုစွာမာ ရာခိုင် နှုန်းနန့်ဖြစ်စီ ကိန်းဂဏန်းနန့်ဖြစ်စီထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ စာသင် ခန်းတခန်း သို့မဟုတ် ကျောင်းသားအားလုံးက လက်ခံထားရေ သတ်မှတ်ချက်တခုလည်းဖြစ်တေ။ ပညာဧ့ဦးတည်ချက်သည် ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိဧ့ အားသာချက် သို့မဟုတ် အား နည်းချက်ကို ဖော်ထုတ်ဖွင့်ချဖို့မဟုတ်ပါ၊၊ သင်ကြားမှု သင်ယူမှု ဖြစ်စိုင်တခုမာ ကျောင်းသားတဦးဧ့ လစ်ဟင်းချက်သည် ကျောင်းသင်ပညာရီးကို ဇာလောက်အတိုင်းအတာအထိ သက်ရောက်မှု ဟိရေကို ဆန်းစစ်ရန်ဖြစ်တေ။ လက်ဟိအဆင့်သတ်မှတ်ရေ ပညာရီးစနစ်သည် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ့်ယုံကြည်စိတ်၊ အထင်ကြီးစိတ်တိကို လျှော့ပါးစီရား အန္တရာယ်တဗျင်းများလွန်းရေလို့ဆိုကတ်ရေ။ အဆင့်နိမ့်သူ သို့မဟုတ် အမှတ်နည်းသူစွာ စိတ်ဓာတ်ကျတတ်စွာကတော့ အမှန်ရာဖြစ်တေ။ ပညာရီးမာ အရာထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ရေ အချက်တိမာ ဆင်းရဲတွင်းနက်ခြင်းနန့် အချေသူငယ်ဆိုင်ရေ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုတိဖြစ်တေ။ ဆရာတိဧ့ မလိုမုန်းထားစိတ်နန့် အရည်အသွီးညံ့ဖျင်းခြင်းရို့စွာလေ့ အရေးကြီးရေအချက်တိ ဖြစ်တေ။ [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း]]သည် နာမည်ကျော် [[ရူပဗေဒ]]ပညာသျှင် ကြီးတဦးဖြစ်တေ။ [[စကြဝဠာ]]ကို လူပြိန်းနားလည်စီရန် ကြံဆောင် ပီခရေပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းလေးစားခြင်းခံခရရေ။ ယကေလေ့ အိုင်စတိုင်းကိုယ်တိုင် ကျောင်းမာ ကျောင်းစာအလွန် တော်ရေ စံပြလူရည်ချွန်ကျောင်းသားတဦးမဟုတ်ခပါ၊၊ ဆရာက ဘာသင်သင် သူကစိတ်ပါသူမဟုတ်။ ကျောင်းတက်လည်းမမှန် ပါ၊၊ သူ့အသိဉာဏ်မာ ကိန်းတိကို ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်း၊ မြှောက်ခြင်း၊ စားခြင်းတိနန့် အသိတရားကိုတည်ဆောက်ကာ ပါရမီရှင် ဘဝကိုရောက်သွားခြင်းဖြစ်တေ။ အချေတိုင်းသည် ပါရမီရှင်များ၊ စွမ်းရည်ဟိသူတိဖြစ် ရေ။ သားသမီးဧ့ဉာဏ်ရည် စောစွာဖွံ့ဖြိုးခြင်း သို့မဟုတ် နောက် ကျမှဖွံ့ဖြိုးခြင်းများဖြစ်လှာစီရန် အကူအညီတော့အမှန်ရာလိုအပ် ရေ။ ပင်ကိုကလေ့ဟိ အထောက်အပံ့ကလေ့ကောင်းကေ ထူးသူစွာ ချွန်ထွက်လားစွာမာသေချာရေ။ ပင်ကိုမဟိသူကို ဇာလောက်တွန်းအားပီးနီစီ ဖြစ်လှာမည်မဟုတ်လီ။ ဘာသာရပ်တခုကို သင်ကြားခြင်းနန့် စစ်ဆီးခြင်းစွာ ဟိကိုဟိနီရဖို့ရာဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သိပျားသားတိကိုတော့ခါ ပြန် လည်းသင်ကြားခြင်းပြုလုပ်နီရန်မလို။ သင်ကြားမှုကို အကောင်း ဆုံးနန့် စည်းကမ်းအဟိဆုံး အလိုက်နာနိုင်ဆုံးသူစွာ အတော်ဆုံး ဖြစ်လိမ့်မေဟူရေသီအိုရီသည် မမှန်ဟုဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ လက်ခံ လိုက်နာကျင့်သုံးနီကတ်တေသာဖြစ်တေ။ အိုင်းစတိုင်းလိုလူမျိုး တထောင်မာတယောက်၊ တသောင်းမာတယောက် မဟိ နိုင်ပါ၊၊ အသိပညာသင်ကြားမှုမာ ဆုပ်စူး၊ စားရူးဖြစ်နီရရေ အချက်တိဟိနီရေ။ အသိပညာကို မိထားလိုက်ရဖို့တော့။ ဇာတိကိုသင်သင့်လဲ။ နျူကလီးယားဗုံးများလုပ်နည်းကို သင်ပီးရ ဖို့လား။ တတ်ထားပြီးသားသားတိကို မိထားလိုက်ရဖို့တော့။ == ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးနိုင်ငံတိ၏ပညာရီး == ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများမာလည်း ပညာရီးလုပ်ငန်းစဉ်နန့် ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်သောကပွားနီကတ်ရရေသာဖြစ်တေ။ ချမှတ် ထားရေ လမ်းညွှန်ချက်တိနန့်အညီ နောက်ခါလိုက်လုပ်နိုင်ခြင်း ဟိ မဟိဆိုရေဖေါင်းကားရေ။ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာက သားသမီးကို ဇာလောက်အထိ အာရုံစူးစိုက်နိုင်စွမ်းဟိစီရန် ထိန်းထား နိုင်သနည်းနန့် ဘဝတသက်တာ ဇာလောက်ကြာအောင် ခံဖို့လဲဖြစ် ရေ။ သင်ကြားမှုဖြစ်စိုင်ကို အကဲဖြတ်ခြင်း၊ မီးခွန်းတိကို ဖြေစေ ခြင်းရို့သည် ပညာရီးဧ့အရာနည်းစနစ်တိဖြစ်တေ။ သင်ယူ တတ်မြောက်လားရေဆိုရေပညာရေ ဇာလောက်အတိုင်းအတာ အထိ ပြည့်စုံလောက်ငှမှုဟိလားပါသနည်း။ နမူနာ လုပ်ငန်းခွင်အထိ လက်တွိအသုံးချနှိုင်ရေအဆင့်မာဟိလားရာလား။ သားသမီးကို ဇာပိုင်ပညာပီးမည်ဆိုပနာ ဆုံးဖြတ်ချက် ချရခြင်းစွာ အနည်းသျှေခက်ခဲရေကိစ္စတရပ်ဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ မလုပ်မနီရလုပ်ဆောင်စီရေပညာရီး စနစ်နန့် လွတ်လပ်စွာ သဘာ၀အတိုင်းပညာရှာစီရေပညာရီးစနစ် နှစ်ခုသည် အနောက်နိုင်ငံများမာ အနည်းသျှေသဘောထားကွဲလွဲစွာ အားစမ်းလှုပ်ရှားလာပြီးကေဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်စွာပညာရှာခွင့်ကို ခွင့်ပြု ထားရေကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများမာ အိမ်မှားပညာရီးစနစ် ကို အကောင်အထည်ဖော်လာကတ်တေ။ ကျောင်းသို့ရားသမီးတိကို မလွှတ်တော့ဘဲ ကိုယ့်သားသမီးတိ၏ကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးခွင့်များ ပိုပြီးကေရဟိလာကတ်ခြင်း၊ အိမ်မှားကျောင်းပညာသင်ကြားရီးစနစ်ကိုခွင့် ပြုလာကတ်ခြင်းစွာ ပညာရီးတခေတ်ပြောင်းမှုကို ဦးတည်နီလေ လားဟုထင်မှားစရာဖြစ်တေ။ အိမ်မာပညာသင်ကြားရီးစနစ် သည် စိတ်ကြိုက်တတ်လိုရေကိုရွီးချယ်ခွင့်အပြင် စာမိန်းပွဲဆို ရေ သတ်မှတ်ချက်တခုကို ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ခွင့်လည်းရဟိ နှိုင်ကတ်မည်ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ကိုယ်တိုင်အားထုတ်လိ့လာခွင့်၊ တီထွင်စဉ်းစားခွင့်တိကိုလည်း ပိုပြီးကေရဟိနိုင်စီရေဟု အကြောင်းပြ လာကတ်တေ။ ပညာရီးဆိုင်ရေစိတ်ပညာသျှင်တိက ယင်းပိုင်အိမ်မှား ပညာသင်ကြားရီးစနစ်ကိုခွင့်ပြုလိုက်ကေ "ပုန်းကွယ်နီရေ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများ" လည်းဟိလာနှိုင်ရား သီးသန့်ပညာရီးနန့် သီးသန့်ပညာတတ်လူတန်းစားတရပ် ပေါ်ထွန်းလားနှိုင်ရေလို့ သုံးသပ်ကတ်တေ။ အိမ်မှားပညာသင်ကြားရီးစနစ်သည် ကျောင်း များ အနိုင်ကျင့်ဗိုလ်ကျလှာမှုတိလာရေကြောင့် ယှောင်လွှဲရေအနေ ဖြင့် တီထွင်လှာကတ်ခြင်းစွာ အကြောင်းတချက်ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ တချို့ကလေ့ယင်းစနစ်သည် အမေရိကန်လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းဧ့ လက်ဟိနိုင်ငံရီးနန့် လူမှုရီးလမ်းကြောင်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်မှုဖြစ် ရေလို့ သုံးသပ်ကတ်တေ။ == ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိ၏ပညာရီး == ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမာ ပညာရီးဆိုင်ရေပြဿနာတိနန့် ရှိဆိုင်နိန်ရမှုသည် ပိုပြီးကေကြီးမှားရေလို့ဆိုနှိုင်ရေ။ စီးပွားရီး ဖိအားကြောင့် ပညာရီးကို အလီးမမူသောသူတိသဖြင့် ကိုယ်ရို့ သားသမီးတိကို ဖေ့သာရှာသူတိဘဝသို့ တွန်းပို့ကတ်တေကတိစွာ။ ရေရှည်ပညာသင်ကြားရီးထက် ရေတိုစားဝတ်နီရီးပြဿနာတိကို ဖြီယှင်းရန် အဓိကထားနီကတ်ရသဖြင့် ပညာရီးကိုယှောင်လွှဲနီကတ် ရစော်ကတိစွာ။ အကယ်တန္တိ လက်ဟိစားဝတ်နီရီးပြဿနာ တိရာ ပြေလည်ကြမည်ဆိုကေ ဇာမိဘမဆို ကိုယ့်သားသမီး တိအား ကျောင်းလာပြန်ထားကြစွာမာ ဧကန်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆင်းရဲမှားနက်ခြင်းနန့် ပညာမသင်ကြားနိုင်ခြင်းရို့သည် များစွာ ဆက်စပ်နိန်ရေ။ ယင်းအပြင်ဆရာမလောက်ငှမှု၊ ဆရာတိလစာသည် အရာ လစာတိထက်နည်းပါးမှု၊ အရည်အခြင်းပြည့်ဝရေဆရာရှားပါးမှု ရို့စွာလည်း ရှိဆိုင်ရဖွယ်ဟိရေပြဿနာတိဖြစ်တေ။ ဆရာပြဿနာနန့် ကျောင်းနီချင်သူတိုင်း ကျောင်းမနေ နှိုင်ရေပြဿနာကို ကောင်းဘီယက်ဖြီယှင်းယင့်နည်းသည် "သူရို့က ပညာဗားကိုမလာကေ ပညာက သူရို့ပါးကိုလားပါ" ဆိုရေ စကားဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မာ ပညာပြဿနာကိုသူရို့နည်းသူ ရို့ဟန်ဖြင့်ဖြီယှင်းပုံသည် စိတ်ပါဖွယ်ဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယသည် အိုင်တီနန့်နည်းပညာကို အနည်းသျှေစိတ် ဝင်စားရေနိုင်ငံတနိုင်ငံဖြစ်တေ။ နိုင်ငံမှား[[အိန်တာနက်]]ကိုအသုံးပြုနိုင်ဖို့ ရေလီဖုန်းလိုင်းတိကို အားထားနီကတ်ရသဖြင့် ရေရှည် စီမံကိန်းကို သူရို့စွန့်လွှတ်လိုက်ကတ်တေ။ လူတိုင်းအိန်တာနက်နန့် ထိတွိနိုင်ရီး အိန်တာနက်ကတဆင့် ပညာရှာရေးနန့် အိန်တာနက် ဖြင့်လူမှုဘဝမြှင့်တင်ရီးရို့စွာ အမျိုးသားရီးတာဝန်တရပ်အနေ ဖြင့် ရှုမြင်သုံးသပ်လုပ်ဆောင်လာကတ်တေ။ သို့တွက်နန့် အထူးပညာ ရီးအတွက် ဂြိုဟ်တုစလောင်းများ ကျေးလက်ကျွန်းရွာတိအရောက် လိုက်လံတပ်ဆင်ပြီး အိန်တာနက်ကိုရဟိအသုံးပြုနိုင်ရီး ကြိုးပမ်း နိကတ်ရေ။ AMD နန့် အရာကုမ္ပဏီတိကလည်း ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ဒေါ်လာ ၁၀၀ တန်[[ကွန်ပျူတာ]]များ အိန္ဒိယနိုင်ငံတဝန်းမာ ရဟိ စီရေဖို့လို့ အာမခံချက်တွေရဲရဲပီးရား ဆောင်ရွက်နိကတ်ရေ။ ပထမအဆင့်အနိန်နန့် ကွန်ပျူတာတသန်းကို ကျေးရွာတိအရောက် တပ်ဆင်ဖို့ရာဟုဆိုရေ။ ကွန်ပျူတာနောက်မာ အရေးကြီး ယပြီးနောက်ဆက်တွဲပြဿနာတိကိုလည်း သူရို့မေ့မထားကတ်လီ။ ယင်းသည် လျှပ်စစ်မီးပြဿနာတိဖြစ်တေ။ ကျေးရွာတိုင်း လျှပ်စစ် မီးမဟိကြသဖြင့် မီးစက်တိကိုပါပူးတွဲစီမံချက်မာထည့်ထားရေကို တွိလိုက်ရရေ။ အိန္ဒိယသည် ဒစ်ဂျစ်ရေပညာရီးဆိုပြီး ကျေးရွာ အရောက် အိန်တာနက်နန့် သားသမီးကိုထိတွိစီရေဖို့လို့ ကြွီး ကြော်ထားရေ။ အာဖရိကတိုက်မာ NEPAD သည် "e-school program" ကို အကောင်အထည်ဖော်ဗျာယ် ဟိရေ။ မူလတန်း နန့် အထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၆ သိန်းမာ ကွန်ပျူစွာတိကို တပ်ဆင်ပီးရား ၁၀ နှစ်အထဲ အိန်တာနက်ဖြင့် သင်ကြားမှု သင်ယူမှုတိကိုပြုလုပ်ကတ်တော့ဖို့လို့ဆိုရေ။ == အိမ်မှားသင်ယူမှုကိုဗွေယူလာကတ်ခြင်း == ၂၀၀၃ ခုနှစ်ကောက်ကခံရဟိသောစာရင်းအရ အမေရိကန် နိုင်ငံမာ အဆင့် K-12 ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၁၀၉၆၀၀၀ လှောက်အထိ ကိုယ်ရို့အိမ်မာ ပညာသင်ကြားရေစနစ်ကို ကျင့်သုံးလာ ကတ်ကြောင်းသိရရေ။ ပညာရီးဌာနဧ့စစ်တမ်းအရ အိမ်မှားအချိန် ပြည့်သင်ယူမှုသည် ၈၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်လားရာဟုဆိုရေ။ အိမ်မာပညာဇာကြောင့်သင်ရသနည်းဟူရေစစ်တမ်းကို အမင်ရိ ကန် ပညာရီးဌာနကကောက်ယူကြည့်ရာမာ ကျောင်းပတ်ဝန်း ကျင်စနစ်ကိုမကြိုက်အတွက်နန့်ဟုအဖြီထွက်လှာကေလေ့ လုံခြုံမှု၊ ယစ်မူးဆီးဝါး၊ အပေါင်းအသင်းကိစ္စများကြောင့်ဆိုရေ သူတိက ၃၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာရီးနန့် ကိုယ်ကျင့်တရာဆိုင်ရေ ပြဿနာကြောင့်ဆိုရေသူတိ ၂၉.၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကျောင်းဟိသင်ကြား မှုတိကို မကြိုက်အတွက်နန့်ဆိုရေသူတိက ၁၆.၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ရုပ်ပိုင်းနန့်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရေပြဿနာတိနန့် အရာလိုအပ်ချက်တိ ကြောင့်ဆိုရေသူတိက ၁၃.၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိဟိကြောင်းသိရရေ။ အားလုံးခြုံလို့ဆိုရကေ ကျောင်းနန့်ဝန်းကျင်ကိုမကြိုက်သူတိက ၈၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာရီးနန့်ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရေမကြိုက် သူတိက ၇၂.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပညာသင်ကြားမှုစနစ်ကိုမကြိုက်သူက ၆၈.၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိဟိကြောင်းတွိရရေ။ တက္ကသိုလ်ဝင်အဆင့် မာ ပညာရီးနန့် သင်ကြားရေကျောင်းကို မကြိုက်သူတိ လာခြင်းကြောင့် အိမ်မှားပညာသင်ကြားရီးစနစ် ထွန်းကားလာ သည်ဖြစ်ရာ စာသင်ကျောင်းစနစ်ဧ့အနာဂတ်လည်း မှေးမှိန်ဖို့ရာ လားဟု သောကပွားစရာဖြစ်လာရေ။ [[Category:ပညာရီး]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးတိ]] p1ff70pxn9ykni9j678zy2emsyfo54q 20357 20356 2026-08-09T16:05:57Z Retkhaberi 224 /* အိမ်မှားသင်ယူမှုကိုဗွေယူလာကတ်ခြင်း */ 20357 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=၅ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၉}} [[File:Classroom, Myanmar.jpg|thumb|300px|ကျေးလက်စာသင်ကျောင်းမှ မြန်မာအချေများ]] [[ပညာရီး]]ဆိုစွာမာ [[လူမှုသိပ္ပံ|လူမှုသိပ္ပံပညာရပ်]]တခုဖြစ်ပြီးကေ [[သင်ကြားခြင်း]] [[သင်ယူခြင်းများ]] နန့် ဆက်နွှယ်နီရေ တတ်ကျွမ်းမှု ဆိုင်ရေလုပ်ငန်းရပ်တိကို ခေါ်ဆိုရေ။ တနည်းအားဖြင့် လက်ဆုပ်လက်ကိုင်မပြနိူင်ရေ၊ နက်နဲသိမ်မွိရေ အသိဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတတိကိုပီးရေ လုပ်ငန်းတရပ်လည်းဖြစ်တေ။ သတင်းအချက်အလက်နန့် နည်းပညာခေတ်ကြီးမာ ပညာဗဟုသုတတိကို ကျွမ်းဝင်စီရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်နီကတ်ရရုံမျှမက ထိုပညာရပ်တိကို ကောင်း မကောင်း မှန် မမှန်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွာလေ့ အရေးကြီးရေ အခန်းကဏ္ဍ မာပါဝင်လှာရေ။ ယင်းအပြင် ကိုယ်လိုချင်ရေအချက်အလက်တိကို ထွတ်ယူနိုင်စွမ်း၊ ဇာနီရာတွင်ဟိနီမှန်း သိနှိုင်ရေအသိတရား စွာလေ့ ပညာဆိုပနာဆိုရပေလိမ့်မေ။ ယင်းအပြင် ပညာရီးဆိုစွာမာ မျိုးဆက်တဆက်မှ နောက်မျိုးဆက်တဆက်သို့ အဆင့်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်စွမ်း "ပန်းတိုင်" လည်းဟိရဖို့ဖြစ်တေ။ == ပညာရီးအားချုံမုံသုံးသပ်ကြည့်ခြင်း == ပညာရီးကို [[အကျယ်ပြန့်ဆုံး]]ပြောရကေ မွီးရေမှ သီရေအထိဖြစ်စိုင်ကြီးတခုဖြစ်တေလို့လေ့ဆိုနှိုင်ရေ။ တချို့ ကလေ့ ပညာရီးသည် မမွီးမီကပင်အစဟိစွာဟုဆိုရေ။ ယင်းတွက်နန့် အချို့မိဘတိစွာ ကိုယ်ရို့သားသမီးကို မမွီးမီ ဝမ်းကြာတိုက်အထဲကပင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စီရန် ရည်ရွယ်ချက်နန့် တေးခြင်းများနားထောင်ခိုင်းခြင်း၊ စာတိဖတ်ပြခြင်းရို့ကို ပြုလုပ် လာကတ်တေ။ "ပညာရီး" ဟုဆိုလိုက်ကေ အစိုင်အလာပညာရီး ကိုလေ့ ပြောရဖို့ဖြစ်တေ။ [[အစိုင်အလာ]] ပညာရီးဆိုစွာမာ အတွိအကြုံကို ဗွေယူရေ ပညာရီးဖြစ်တေ။ တတ်ကျွမ်းမှု၊ နားလည်မှုရို့ကို နိစိုင်အတွိအကြုံတိနန့် တဆတ်ဆတ် တည်ဆောက်ခရရေ ပညာရီးမျိုးဖြစ်တေ။ လူတဦးချင်းအနိန်နန့် အစိုင်အလာမဟုတ်ရေ ပညာရီး စွာလေ့ အသီးသီးမာ သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့်ဟိနီနှိုင်ရေ။ [[မိသားစု]]တိနန့် ပတ်ဝန်းကျင်သည် လူတဦးချင်းစီအတွက် သီးသန့် လွှမ်းမိုးနှိုင်ရေ အစိုင်အလာ မဟုတ်ရေပညာရီးဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ပညာရီးဆိုစွာလူသားတိကိုလွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်းပါရာ။ == ပညာဧ့မူလအစ == "ပညာရီး" ဆိုစွာမာ လက်တင်ဘာသာစကား educare မှဆင်းလှာပြီး အဓိပ္ပာယ်မာ "ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခြင်း" "ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခြင်း" ဆိုရေသဘောဆောင်ရေ။ ဂုချိန်ခါ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်သည် ပျောက်သလောက်နီးပါးဖြစ်နီဗျာယ်။ မွီးရာပါ အခြီအနီ၊ စွမ်းရည်ထက် ပိုပြီးကေတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာစီရန်ပြုလုပ်ခြင်း ဆိုရေသဘောတိစွာ ခေတ်သစ်ပညာရီးဧ့ သဘောတရားများ ဖြစ်လှာခရရေ။ == အစိုင်အလာပညာရီး == အစိုင်အလာပညာရီးသည် လူ့ပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းမာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြင့် လူအထူးအနိန်နန့် လူငယ်တိကို သတ်မှတ်သင်ကြားရေ ကာလမာ စတင်ခရေ ဟုဆိုနှိုင်ရေ။ အစိုင်အလာပညာရီးသည် တဆတ်ဆတ် စနစ်ကျကျနန့် ပြည့်စုံတိုးတက်လာခရရေ။ အစိုင်အလာ ပညာရီးစနစ်သည် လူ့တန်ဖိုး သို့မဟုတ် စံရို့ကို မြင့်မှားစီရန်ကြံဆောင်ပေးနီပိုင် ပညာဗဟုသုတတိုးပွားစီရန်လည်းဗွေယူသည်ဖြစ်ရာ မဖြစ်ဖြစ်ယောင်လုပ်ခြင်းကြောင့် တခါတရီ နှိပ်စက်ကလူ ပြုရရေ စနစ် သို့မဟုတ် ပုံစံသျှေတိလည်း ဝင်လှာခစွာကို တွိရရေ။ ဘဝတသက်တာပညာရီး သို့မဟုတ် သက်ကြီးပညာရီးသည် နိုင်ငံတကာမာ ပြန့်နှံ့ဗျာယ် ဟိနီယာဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ ပညာရီးသည် သားသမီးအတွက်ရာ အဓိကပစ်မှတ်အဖြစ် ထားနိကတ်ရေကတိစွာ။ သက်ကြီးပညာရီးစွာ အစိုင်အလာစာသင်ခန်းအထဲ သင်ကြားရီးမှက ကိုယ်တိုင်ပညာရှာရေးအစီအစိုင်တိအထိ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာရေ။ သက်ကြီး ပညာရီးမာ အခရာရေ စနစ်စွာ စာကြည့်တိုက်မှ စာအုပ်စာတန်းများငှားရမ်းဖတ်ရှုနိုင်ခြင်း၊ လမ်းညွှန်များဖတ်ရှုလိ့လာနိုင်ခြင်း ရို့ကြောင့် အားလုံးအကျနည်းစွာဖြင့် တိုးတက်လာခရရေ။ နောက်ပိုင်း ကွန်ပျူတာအသုံးပြုနိုင်ခြင်း၊ အိန်တာနက်ကိုအသုံးပြုနိုင်ခြင်းရို့သည် ကိုယ်တိုင်ရှာ ပညာရီး သို့မဟုတ် သက်ကြီးပညာရီးကို များစွာအထောက်အကူပြုရေ စနစ်များဖြစ်လာရေ။ နည်းပညာနန့်ပညာရီး နည်းပညာများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာရေနန့်တတူ ပညာရီးကို များစွာလွှမ်းမိုးရေအကြောင်းတရားတခုဖြစ်လာရေ။ ကွန်ပျူတာနန့် အရာဆက်စပ်နီရေနည်းပညာရပ်တိကို ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်ရေနိုင်ငံတိုင်းပိုင် မာ ကျယ်ပြန့်စွာသုံးစွဲလှာကတ်တေ။ ပညာရီးလက်တွိဖွံ့ဖြိုးမှုမာ အွန်လိုင်းပညာရီး (Online Education) ဟုခေါ်ရေ အဝီးသင် ပညာရီးစနစ်သည် တိုးတက်ထွန်း ကားလာရေ။ အဝီးသင်ပညာရီးစနစ် ဆိုစွာမာ ကွန်ပျူတာ အိန်တာနက်ရို့ကိုအသုံးပြုပြီးကေ ပညာရှာမှီးခြင်း၊ သင်ကြားခြင်းတိကို ဆိုလိုရေ။ စာသင်ခန်းမာထိုင်ရား ပညာသင်ကြား ရေစနစ်ကို တော်လှန်ကာ စာသင်ခန်းမလို၊ ကိုယ်တိုင်ရှာပညာစနစ်ကိုအလီး ပီးရား ကိုယ်သင်ကိုယ်တတ်စနစ်ကိုဦးစားပီးထားသဖြင့် မူရင်း ရည်ရွယ်ချက်သည် တဗျင်းကောင်းမွန်လှလီရေ။ == ပညာရီးသမိုင်း == အသျှင်းဆုံးဖွင့်ဆိုရကေ ပညာရီးဆိုစွာမာ စိတ်ကူးများ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများစသည်ရို့ကို သင်ကြား ပေးခြင်းဖြစ်တေ။ နမူနာ ကြောင်တကောင်သည် သူ့အချေကို ကြွက်ခုတ်တတ်စီရန် သင်ကြားပီးနှိုင်ခြင်း သည် မွီးရာပါဗီဇစိတ် ကြောင့်ဖြစ်တေ။ လူနန့်တိရစ္ဆာန် ထိုနမူနာအတိုင်း ကကောင်းကောင်းလဲကွာခြား မှုမဟိနှိုင်ပါ၊၊ . ယကေလေ့ လူရို့သည် လက်နက်ပစ္စည်းကိရိယာတိကို တီထွင်နိုင်ခြင်း၊ အသိဉာဏ်ကိုအသုံးချနိုင်ခြင်းရို့ကြောင့် အရာ သောတိရစ္ဆာန်တိထက် ကျော်လွန်လားနှိုင်ခရေ။ ယင်းအတူ ပညာရီးနန့်ပတ်သက်ပနာ "အသိဉာဏ်ဟိခြင်း၊ အသိဉာဏ်ကိုအသုံးချတတ်ခြင်း" ရို့စွာ အရာတိရစ္ဆာန်များလူကို ခွဲခြားသတ်မှတ် လိုက်ပိုင်ဖြစ်လားရရေ။ ပညာရီးဆိုစွာမာ လူသားဧ့ "ယိုင်ကျေးမှုဖြစ်စိုင်" ဟုဆိုကေလည်း မှားအံ့မထင်ပါ၊၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ ဘာလင်ဟိ Freie တက္ကသိုလ်ကျောင်း အုပ်ကြီး Dieter Lenzen ကပြောသွားရေစကားတခွန်းမာ "ပညာရီးသည် လွန်ခရေ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက စတင်ခပြီးကေ ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်မာ ပြီးဆုံးလားသည်" ဟုဆိုခရေ။ ဇာကြောင့် ဆိုကေ ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်မာ ဂျာမနီနိုင်ငံ Halle တက္ကသိုလ်မာ သင်ကြားနည်းဆိုင်ရေပါမောက္ခရာထူးကို စတင်ပီးအပ်လိုက်သော ကြောင့်ဖြစ်တေ။ Lenzen ကယင်းပိုင်ဆိုရခြင်းကာ ပညာရီးဆိုစွာမာ သိပ္ပံပညာရပ်တခုဖြစ်ပြီးကေ အယင်ဟိပြီးသားသတ်မှတ်ချက်တိထက် နောက်ထပ် မချဲ့ကားနိုင်ဆိုရေသဘောကြောင့်ဖြစ်တေ။ ဒေနိခေတ် အသုံးပြုနီကတ်ရေ အခြီခံပညာရီးစနစ်သည် လူ့ဘောင်နန့် ကင်းကွာလို့မရရေ လိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိန်ရရေ ပညာရီးဖြစ်စီရန် တတ်ကျွမ်းတတ်မြောက်မှုကို အခြီခံရေပညာရီးစနစ်ဖြစ်တေလို့လေ့ဆိုနှိုင်ရေ။ == ဥရောပ ပညာရီး == အနောက်တိုင်းမာ ပညာရီးဧ့မူလသည် ဘာသာရီးနန့် များစွာ ပေါင်းစပ်နီကြောင်း တွိရရေ။ ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးများ နန့် ရဟန်းရို့စွာ လူငယ်တိအား ပုံစံသွင်းရန်၊ ပြုပျင်ရန်၊ ကျောင်းစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်ဆိုရေ ကောင်းမြတ်သောစိတ် သဖောထားဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခခြင်းဖြစ်တေ။ [[ဥရောပ]]ဟိ ပထမ ဦးဆုံးသော [[တက္ကသိုလ်]]တိစွာ ကက်သလစ်ဘာသာမာအခြီခံ ရေကျောင်းတိဖြစ်တေ။ နောက်ပိုင်း ပညာရီးမာ ဆင်းရဲသား တိအတွက် အခမဲ့ပညာရီးစနစ်များ စတင်လာခရာမှ ရဟန်းမဟုတ် ရေ လူဆရာရို့ကို ခန့်အပ်ရေ တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတိ ၁၅၆၁ ခုနှစ်မှစတင်ကာ စံဂိုး့တလန်နိုင်ငံမာ ပေါ်ထွန်းလာရေ။ ၁၆၃၃ ခုနှစ်မာ စံဂိုး့တလန်ပါလီမန်သည် ပညာရီးအတွက်အခကြီး ဖေသာပီးရဖို့ အက်ဥပဒေကို စတင်ထုတ်ပြန်ခရေ။ ၁၇ ရာစုအားလုံး မာ စံဂိုး့တလန်ပညာရီးသည် လူတိုင်းစာတတ်မြောက်ရီးကို ဦးတည်လှာခရုံမျှမကာ မြင့်မြတ်ရေလူတန်းစားကလွဲပြီးကေ သင်ကြား ရေ သီးသန့်ပညာရီးစနစ်ကို စတင်ဆောင်ရွက်လာနိုင်ခရေ။ အသိပညာခေတ် (Age of Enlightment) ဆိုပနာ သမိုင်းမာဟိခဖူးပါရေ။ ထိုခေတ်သည် ဘာသာရီးနန့်ပညာရီးကြားမာ ပြဿနာပွားစီခရေ ကာလလည်းဖြစ်တေ။ ရူးဆိုး (Jean-jacques Rousseau) သည် အစိုင်အလာ ဘာသာရီး အခြီခံပညာရီးစနစ်ဧ့ လွှမ်းမိုးမှုကိုတွန်းလှန်ပြီး အချေသူငယ်များ ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စီရန် လူသားအခြီခံ အသိတရားတိနန့်သာ သင်ကြား ပီးသင့်ကြောင်း တော်လှန်ရေအတွေးအမြင်များ ချမှတ် လမ်းဖွင့်ပီးခရေ။ ပိုလန်-လစ်သူနီးယန်း ဓနသဟာယကော်မသျှင်က အမျိုးသားပညာရီးစနစ်ကို ၁၇၇၃ ခုနှစ်မာစတင်ပြဋ္ဌာန်းပြီး လူ့သမိုင်း မာ ပထမဆုံးအနိန်နန့်သော ပညာရီးဝန်ကြီးဆိုပနာ စတင်ခန့်အပ်ခီရေ။ ၁၉ ရာစုမာဖြစ်ပွားခရေ စက်မှုတော်လှန်ရီးက လူထုကို စည်းကမ်းလိုက်နာ တတ်မှုဧ့အရေးပါပုံကိုရာမက အလုပ်သမှား တိစွာ အခြီခံပညာအနည်းဆုံး ဟိသင့်သည်ဆိုရေသဘောတရား တိကိုပါပေးလားခီရေ။ ဒေအခြီအနီမာ လူတိုင်းဖြစ်ပေါ်လှာ ရေဆန္ဒနန့်တောင်းဆိုမှုတိက နိုင်ငံတော်အနိန်နန့် ကျောင်းဆိုပနာ သတ်မှတ်ပီးရီး၊ သတ်မှတ်ပီးရေကျောင်းတိမာ သင်ရိုး ညွှန်းတမ်းတိကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသင်ကြားပီးရေးရို့ဖြစ်တေ။ ၂၀ ရာစုမာ အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းပညာရီးက နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ်လိုက်ပါဖွံ့ဖြိုးလာပြန် ရေ။ စီးပွားရီးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရေ နန့်တတူ လုပ်ငန်းခွင်တတ်ကျွမ်းသူတိ ပေါ်ထွန်းရီးရေ အစိုင်အလာ ပညာရီးထက် လူသားရို့ဧ့ဆန္ဒအရ ထပ်မံတောင်းဆိုလှာရေ ပညာရီးစနစ်ဖြစ်လာခရေ။ လုပ်ခွင်ပညာရီး၊ အလုပ်လုပ်ကေး ပညာသင်ရီး၊ လုပ်သားပညာရီးသည် နောက်ဆက်တွဲပေါ်ထွန်း လာရေစနစ်များဖြစ်လာခရေ။ == တရုတ်ပညာရီး == တရုတ်ပညာရီးသည် တရုတ်ဂန္ထဝင်စာတိက စတင်ခရေ။ ဘာသာရီးအသွင် လည်းမဆောင် သူ့သဘောနန့်သူ ပေါ်ထွန်း ပါလတ်တေဟုဆိုနှိုင်ရေ။ အစောပိုင်းတရုတ်ပြည်နယ်အတော်များ တိစွာ ပညာတတ်၊ စာတတ် မင်းမှုထမ်းအရာဟိတိထက်မာ အနည်းသျှေမှီခိုအားထားခကတ်ရရေ။ ၂၀၆ [[ဘီစီ]]မှ ၂၂၀ အထဲ ဟန်မင်းဆက်ခေတ်မာ နိုင်ငံတော်ဧကရာဇ်က စာမိန်းပွဲစနစ်ကို စတင်ပြဋ္ဌာန်းခရေ။ ထိုစာမိန်းပွဲစနစ်ဖြင့် အရာဟိတိကိုရွီးချယ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်တေ။ တော်သူတတ်သူတိကိုသာ ချီးမြှောက်ရေ စနစ်ဖြစ်သဖြင့် တော်အောင်တတ်အောင်သင်ကြားရေ စာသင် ကျောင်းစနစ်သည် တရုတ်မာ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့် ချင်မင်းဆက် ကာလအထိ လက်ခံကျင့်သုံး လားကတ်ောင်းတွိရရေ။ ၁၉၁၁ ခုနှစ် ရောက်မှ အနောက်နိုင်ငံပညာရီးစနစ်ကို လက်ခံပြီး စနစ်ဟောင်း ပညာရီးကိုစွန့်လွှတ်လိုက်ကတ်တေ။ == ဂျပန်ပညာရီး == [[ဂျပန်]]ဧ့မူလပညာရီးစနစ်သည် [[ဘာသာရီး]]နန့် အတော် လေး ဆက်စပ်နိန်ရေ။ ကျောင်းသင်ပညာရီးစနစ်ကို ဘုရားကျောင်း တိကတဆင့်ချုပ်ကိုင်ထားပြီးသား ဗုဒ္ဓစာပီတိကို ဘုန်းတော်ကြီးများ ကတဆင့် သင်ကြားလိ့လာကတ်ရရေ။ နောက်ပိုင်းမာ ပညာရှာ လိုရေသားသမီးသည် ရေရကိုယ (Tera-koya) ဟုခေါ်ရေ နီရာတွင်စုဝေးကတ်ရပြီး ဂျပန်စာအရီးအဖတ်ကို သင်ကြားကတ်ရ ရေ။ ရေရကိုယဆိုစွာမာ "တဲကျောင်းလေး" ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ == အိန္ဒိယပညာရီး == အိန္ဒိယပညာရီးသမိုင်းကြောင်းသည် အနည်းသျှေရှည် လျားလှရေ။ Gurukul စနစ်သည် ပညာရီးသမိုင်းမာ အစော ဆုံးပညာရီးစနစ်ဖြစ်လိမ့်မေဟု လှောက်မှန်းရရေ။ ထိုပညာရီးစနစ် မာ ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တဆိုရေသဘောတရားတိနန့် လူသား ရို့၏ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးကို ဗွေယူသည်ဆိုခြင်းက ခေတ် သစ်ပညာရီးကို စိန်ခေါ်နီရေ သဘောတရားများဖြစ်နီရေ။ Gurukuls ပညာရီးစနစ်သည် အစိုင်အလာဟိန္ဒူကျောင်းသင်ပညာ ရီးစနစ်လည်းဖြစ်တေ။ များရေအားဖြင့် အိမ်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းတိမာပင်ဖြစ်ဖြစ် ပညာသင်ပီးကတ်တေ။ အခမဲ့ပညာရီးစနစ်ဖြစ်ပြီးကေ တတ်နှိုင်ရေ မိဘတိကသာအခကြီး ဖေသာပီးဆောင်ကတ်တေ။ ပညာတတ်မြောက်သွားသူတိ အနိန်နန့် ကိုယ့် သင်ယူခရေကျောင်းမာ ပညာပြန်ပနာဖြန့်ဝီပီးနှိုင်ရေစနစ် သည် စိတ်ပါဖွယ်ဖြစ်တေ။ ကျောင်းမာ ဂုရုဆရာတိ Gurukuls သည် ဘာသာရီး၊ စာရိတ္တ၊ ဒဿန၊ စာပီ၊ စစ်ပညာ၊ နိုင်ငံရီးပရိယာယ်၊ ဆီးဝါးနန့် နက္ခတ်ပညာတိကို သင်ကြားပေး ကတ်တေ။ အံ့ဩစရာကောင်းရေမာ ရာဇဝင်ကို မသင်ကြားခြင်း ဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယပညာရီးသမိုင်းမာ အစောဆုံးအဆင့်မြင့်ပညာရီး နန့် Nalanda, Takshila, Ujjain, Vikramshila စရေ တက္ကသိုလ်တိစွာ ပထမထောင်စုနှစ်ကပင် ပေါ်ထွန်းခပြီး ဖြစ်နီရေ။ ပဂျီ၊ ဗိသုကာ၊ အနုပညာ၊ ယုတ္တိဗေဒ၊ သဒ္ဒါ၊ ဒဿန၊ နက္ခတ်ပညာ၊ စာပီ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒ၊ ဟိန္ဒူဝါဒ၊ စီးပွားရီးနန့် နိုင်ငံရီးပညာရို့ကို သက်ဆိုင်ရေတက္ကသိုလ်ကြီးများမာ ဘာသာရပ် အလိုက် တက်ရောက်သင်ကြားနိုင်ဖို့ စီစိုင်ပီးထားရေ။ Takshila တက္ကသိုလ်သည် ဆီးပညာကိုအဓိကထားသင်ပြီး၊ Ujjain က နက္ခတ်ပညာကိုအဓိကထားသင်ရေ။ Nalanda တက္ကသိုလ်သည် ဗဟိုအချက်အချာကျရေကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်ပြီးကေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁၀၀၀ လှောက်အထိဟိရေဟုသိရရေ။ ဗြိတိသျှ ရို့၏မှတ်တမ်းအရ ၁၈ ရာစုမာ ပညာရီးစနစ်သည် အိန္ဒိယမာ ဘုရားကျောင်းတိ၊ ကုလားမသိတ်တိနန့် ကျေးရွာအနှံ့ ပြန့်နှံ့ဗျာယ် ဟိပြီးး အထွန်းကားဆုံးဖြစ်တေဟုဆိုရေ။ သင်ကြားပေးရေဘာသာရပ် တိမာလေ့ အရီး၊ အဖတ်၊ အတွက်၊ ဘာသာရီး၊ ဥပဒေ၊ နက္ခတ်ပညာ၊ သစ္စဝါဒ၊ ကိုယ်ကျင့်ပညာ၊ ဆီးဝါးနန့် ဘာသာရီး ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ထူးခြားချက်တရပ်မာ လူတန်းစား အဆင့်အတန်း မရွီး တက်ရောက်ပညာသင်ကြားနိုင်ခြင်းဖြစ်တေ။ အဂုသင်ကြား နီကတ်ရေ အနောက်တိုင်းစတိုင်ပညာရီးစနစ်သည် ၂၀ ရာစုကျမှ ဗြိတိသျှရို့ကြောင့် ထွန်းကားလာရရေဟုဆိုနှိုင်ရေ။ ဗြိတိသျှ ရို့စွာ အစိုင်အလာအိန္ဒိယပညာရီးစနစ်ကို ယဉ်ယိုင်ကျေးကျေး ညင်းပယ်ပြီး အသိအမှတ်မပြုဘဲထားခရေ။ ဂန္ဓီက အစိုင်အလာ ပညာရီးနန့်ပတ်သက်ပြီး လှပရေအပင်လေးတတပင်သည် ဗြိတိသျှရို့စိုးမိုးမှုအောက်မာ ပျက်စီးလားခရရေဟုဆိုခရေ။ == လက်ဟိကမ္ဘာ့ပညာရီးလမ်းကြောင်း == ခြုံလို့ပြောရကေ စာမတတ်သူတိ ကျဆင်းသွားရေနှစ် များဆိုပနာ သုံးသပ်လာကတ်တေ။ စာမတတ်သူဦးရေနန့် ပညာမသင် ကြားနှိုင်ရေအချိုးသည် တရိပ်ရိပ်လျော့လားရေဟုဆိုရေ။ နမူနာ ကျောင်းမနီနှိုင်ရေဦးရေသည် ၁၉၆၀ မာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း ဟိခ ရာမှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသာဟိလီရေ။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ စာမတတ်သူနန့်ကျောင်း မနီနှိုင်သူဦးရေသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်ကထက် ထက်ဝက်လျှော့နည်း လားရေ။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိကြားမာ စာမတတ်သူနန့် ကျောင်းမနေ နိုင်သူဦးရေသည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်ထက် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ထက်ဝက် ကျဆင်းလားရေ။ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေနိုင်ငံများမာ စာမတတ် သူဦးရေသည် ၆ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၁ ရာခိုင်နှုန်းအထိသာဟိဖို့ရား ကျောင်းမနီနှိုင်သူဦးရေသည် ၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂ ရာခိုင်နှုန်းသာဟိ လီရေ။ == ပညာရီးစိန်ခေါ်မှုတိ == ပညာရီးဧ့ပန်းတိုင်သည် တဦးတယောက်ဧ့ အကြံ ဉာဏ်စိတ်ကူးတိကို အရာတဦးတယောက်သို့ လွှဲပြောင်းပီးရန် သို့မဟုတ် တယောက်မှ တစုသို့လွှဲပြောင်းပီးရန်ဖြစ်တေ။ လက်ဟိပညာရီးကိုပိုင်းဖြတ်ရာမာ အရီးအကြီးဆုံးအချက်သည် နည်းစနစ် (Method) ဖြစ်တေ။ ဇာနည်းစနစ်ကိုသုံးခြင်းက အထိရောက်ဆုံးဖြစ်လီဖို့နည်း၊ ဇာအသိပညာများရဟိစီရန် သင်ကြားပီးသင့်သနည်း၊ ဇာအသိပညာရေ အဆီလျော်ဆုံး ဖြစ်လီဖို့နည်း၊ ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိအနိန်နန့် ရဟိထားပြီးသားသား အသိပညာကို ဇာပိုင်ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းထားအောင်ကြံဆောင် ဖို့လဲစရေအချက်တိသည် ပညာရီးနန့်ပတ်သက်ပနာ အလီး ထားစဉ်းစားရဖို့အချက်တိဖြစ်တေ။ ဂျော့ခ်ကောင့်စ်နန့် ပေါ်လို ဖရေရီအစဟိရေ ပညာသျှင်တိက ပညာရီးဆိုစွာမာ ပင်ကိုဟိပြီးး သားနိုင်ငံရီးဖြစ်စိုင်တခုကို နိုင်ငံရီးရလဒ်တခုအဖြစ်ဖော်ထုတ် နိုင်ဖို့ကြိုးစားခြင်းဖြစ်တေဟုဆိုခရေ။ အစိုင်အလာပညာရီးနန့် အစိုင်အလာမဟုတ်ရေပညာရီးစနစ်နှစ်ခုစလုံးမာ ဇာသူဧ့ စိတ်ကူးအိုင်ဒီယာကိုအသုံးပြုမည်၊ သူရို့ပန်းတိုင်ကဇာဖြစ်စွာကို သိရန်ကိစ္အစဟိစွာပင် စိန်ခေါ်မှုကြီးတခုပိုင်ဖြစ်နီရေ။ အရီး၊ အဖတ်၊ အတွက်ဟုဆိုကတ်ရေ အသုံးလုံးစနစ် သည် အနောက်တိုင်းမူလတန်းနန့် အလယ်တန်းဆင့်များမာ အခြီခံ အဖြစ်သင်ကြားကတ်ရရေ ပညာရီးဖြစ်တေ။ အသုံးလုံးနန့်ပတ် သက်ပြီး [[သမိုင်း]]၊ [[ပထဝီ]]၊ [[သင်္ချာ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]နန့် တခါ တရံနိုင်ငံရီးကိုပါသင်ကြားကတ်ရရေ။ အသက်အရွယ်အပိုင်းအရာ အလိုက် သင်ကြားကတ်ရရေပညာရီးဖြစ်ပြီးကေ စာမတတ်သူတိ အတွက်ရည်စူးရေပညာရီးမျိုးမဟုတ်လီ။ လက်ဟိပညာရီးစနစ် သည် တတ်မြောက်မှုအရည်အခြင်းကိုတိုင်းတာစစ်ဆီးရေ ပညာ မျိုးသာဖြစ်နီသိရေ။ စမ်းသပ်စစ်ဆီးမှုကို အဆင့်တိနန့် သတ်မှတ်ရေပညာရီးလည်းဖြစ်တေ။ အဆင့်ဆိုစွာမာ ရာခိုင် နှုန်းနန့်ဖြစ်စီ ကိန်းဂဏန်းနန့်ဖြစ်စီထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ စာသင် ခန်းတခန်း သို့မဟုတ် ကျောင်းသားအားလုံးက လက်ခံထားရေ သတ်မှတ်ချက်တခုလည်းဖြစ်တေ။ ပညာဧ့ဦးတည်ချက်သည် ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိဧ့ အားသာချက် သို့မဟုတ် အား နည်းချက်ကို ဖော်ထုတ်ဖွင့်ချဖို့မဟုတ်ပါ၊၊ သင်ကြားမှု သင်ယူမှု ဖြစ်စိုင်တခုမာ ကျောင်းသားတဦးဧ့ လစ်ဟင်းချက်သည် ကျောင်းသင်ပညာရီးကို ဇာလောက်အတိုင်းအတာအထိ သက်ရောက်မှု ဟိရေကို ဆန်းစစ်ရန်ဖြစ်တေ။ လက်ဟိအဆင့်သတ်မှတ်ရေ ပညာရီးစနစ်သည် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ့်ယုံကြည်စိတ်၊ အထင်ကြီးစိတ်တိကို လျှော့ပါးစီရား အန္တရာယ်တဗျင်းများလွန်းရေလို့ဆိုကတ်ရေ။ အဆင့်နိမ့်သူ သို့မဟုတ် အမှတ်နည်းသူစွာ စိတ်ဓာတ်ကျတတ်စွာကတော့ အမှန်ရာဖြစ်တေ။ ပညာရီးမာ အရာထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ရေ အချက်တိမာ ဆင်းရဲတွင်းနက်ခြင်းနန့် အချေသူငယ်ဆိုင်ရေ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုတိဖြစ်တေ။ ဆရာတိဧ့ မလိုမုန်းထားစိတ်နန့် အရည်အသွီးညံ့ဖျင်းခြင်းရို့စွာလေ့ အရေးကြီးရေအချက်တိ ဖြစ်တေ။ [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း]]သည် နာမည်ကျော် [[ရူပဗေဒ]]ပညာသျှင် ကြီးတဦးဖြစ်တေ။ [[စကြဝဠာ]]ကို လူပြိန်းနားလည်စီရန် ကြံဆောင် ပီခရေပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းလေးစားခြင်းခံခရရေ။ ယကေလေ့ အိုင်စတိုင်းကိုယ်တိုင် ကျောင်းမာ ကျောင်းစာအလွန် တော်ရေ စံပြလူရည်ချွန်ကျောင်းသားတဦးမဟုတ်ခပါ၊၊ ဆရာက ဘာသင်သင် သူကစိတ်ပါသူမဟုတ်။ ကျောင်းတက်လည်းမမှန် ပါ၊၊ သူ့အသိဉာဏ်မာ ကိန်းတိကို ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်း၊ မြှောက်ခြင်း၊ စားခြင်းတိနန့် အသိတရားကိုတည်ဆောက်ကာ ပါရမီရှင် ဘဝကိုရောက်သွားခြင်းဖြစ်တေ။ အချေတိုင်းသည် ပါရမီရှင်များ၊ စွမ်းရည်ဟိသူတိဖြစ် ရေ။ သားသမီးဧ့ဉာဏ်ရည် စောစွာဖွံ့ဖြိုးခြင်း သို့မဟုတ် နောက် ကျမှဖွံ့ဖြိုးခြင်းများဖြစ်လှာစီရန် အကူအညီတော့အမှန်ရာလိုအပ် ရေ။ ပင်ကိုကလေ့ဟိ အထောက်အပံ့ကလေ့ကောင်းကေ ထူးသူစွာ ချွန်ထွက်လားစွာမာသေချာရေ။ ပင်ကိုမဟိသူကို ဇာလောက်တွန်းအားပီးနီစီ ဖြစ်လှာမည်မဟုတ်လီ။ ဘာသာရပ်တခုကို သင်ကြားခြင်းနန့် စစ်ဆီးခြင်းစွာ ဟိကိုဟိနီရဖို့ရာဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သိပျားသားတိကိုတော့ခါ ပြန် လည်းသင်ကြားခြင်းပြုလုပ်နီရန်မလို။ သင်ကြားမှုကို အကောင်း ဆုံးနန့် စည်းကမ်းအဟိဆုံး အလိုက်နာနိုင်ဆုံးသူစွာ အတော်ဆုံး ဖြစ်လိမ့်မေဟူရေသီအိုရီသည် မမှန်ဟုဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ လက်ခံ လိုက်နာကျင့်သုံးနီကတ်တေသာဖြစ်တေ။ အိုင်းစတိုင်းလိုလူမျိုး တထောင်မာတယောက်၊ တသောင်းမာတယောက် မဟိ နိုင်ပါ၊၊ အသိပညာသင်ကြားမှုမာ ဆုပ်စူး၊ စားရူးဖြစ်နီရရေ အချက်တိဟိနီရေ။ အသိပညာကို မိထားလိုက်ရဖို့တော့။ ဇာတိကိုသင်သင့်လဲ။ နျူကလီးယားဗုံးများလုပ်နည်းကို သင်ပီးရ ဖို့လား။ တတ်ထားပြီးသားသားတိကို မိထားလိုက်ရဖို့တော့။ == ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးနိုင်ငံတိ၏ပညာရီး == ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများမာလည်း ပညာရီးလုပ်ငန်းစဉ်နန့် ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်သောကပွားနီကတ်ရရေသာဖြစ်တေ။ ချမှတ် ထားရေ လမ်းညွှန်ချက်တိနန့်အညီ နောက်ခါလိုက်လုပ်နိုင်ခြင်း ဟိ မဟိဆိုရေဖေါင်းကားရေ။ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာက သားသမီးကို ဇာလောက်အထိ အာရုံစူးစိုက်နိုင်စွမ်းဟိစီရန် ထိန်းထား နိုင်သနည်းနန့် ဘဝတသက်တာ ဇာလောက်ကြာအောင် ခံဖို့လဲဖြစ် ရေ။ သင်ကြားမှုဖြစ်စိုင်ကို အကဲဖြတ်ခြင်း၊ မီးခွန်းတိကို ဖြေစေ ခြင်းရို့သည် ပညာရီးဧ့အရာနည်းစနစ်တိဖြစ်တေ။ သင်ယူ တတ်မြောက်လားရေဆိုရေပညာရေ ဇာလောက်အတိုင်းအတာ အထိ ပြည့်စုံလောက်ငှမှုဟိလားပါသနည်း။ နမူနာ လုပ်ငန်းခွင်အထိ လက်တွိအသုံးချနှိုင်ရေအဆင့်မာဟိလားရာလား။ သားသမီးကို ဇာပိုင်ပညာပီးမည်ဆိုပနာ ဆုံးဖြတ်ချက် ချရခြင်းစွာ အနည်းသျှေခက်ခဲရေကိစ္စတရပ်ဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ မလုပ်မနီရလုပ်ဆောင်စီရေပညာရီး စနစ်နန့် လွတ်လပ်စွာ သဘာ၀အတိုင်းပညာရှာစီရေပညာရီးစနစ် နှစ်ခုသည် အနောက်နိုင်ငံများမာ အနည်းသျှေသဘောထားကွဲလွဲစွာ အားစမ်းလှုပ်ရှားလာပြီးကေဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်စွာပညာရှာခွင့်ကို ခွင့်ပြု ထားရေကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများမာ အိမ်မှားပညာရီးစနစ် ကို အကောင်အထည်ဖော်လာကတ်တေ။ ကျောင်းသို့ရားသမီးတိကို မလွှတ်တော့ဘဲ ကိုယ့်သားသမီးတိ၏ကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးခွင့်များ ပိုပြီးကေရဟိလာကတ်ခြင်း၊ အိမ်မှားကျောင်းပညာသင်ကြားရီးစနစ်ကိုခွင့် ပြုလာကတ်ခြင်းစွာ ပညာရီးတခေတ်ပြောင်းမှုကို ဦးတည်နီလေ လားဟုထင်မှားစရာဖြစ်တေ။ အိမ်မာပညာသင်ကြားရီးစနစ် သည် စိတ်ကြိုက်တတ်လိုရေကိုရွီးချယ်ခွင့်အပြင် စာမိန်းပွဲဆို ရေ သတ်မှတ်ချက်တခုကို ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ခွင့်လည်းရဟိ နှိုင်ကတ်မည်ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ကိုယ်တိုင်အားထုတ်လိ့လာခွင့်၊ တီထွင်စဉ်းစားခွင့်တိကိုလည်း ပိုပြီးကေရဟိနိုင်စီရေဟု အကြောင်းပြ လာကတ်တေ။ ပညာရီးဆိုင်ရေစိတ်ပညာသျှင်တိက ယင်းပိုင်အိမ်မှား ပညာသင်ကြားရီးစနစ်ကိုခွင့်ပြုလိုက်ကေ "ပုန်းကွယ်နီရေ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများ" လည်းဟိလာနှိုင်ရား သီးသန့်ပညာရီးနန့် သီးသန့်ပညာတတ်လူတန်းစားတရပ် ပေါ်ထွန်းလားနှိုင်ရေလို့ သုံးသပ်ကတ်တေ။ အိမ်မှားပညာသင်ကြားရီးစနစ်သည် ကျောင်း များ အနိုင်ကျင့်ဗိုလ်ကျလှာမှုတိလာရေကြောင့် ယှောင်လွှဲရေအနေ ဖြင့် တီထွင်လှာကတ်ခြင်းစွာ အကြောင်းတချက်ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ တချို့ကလေ့ယင်းစနစ်သည် အမေရိကန်လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းဧ့ လက်ဟိနိုင်ငံရီးနန့် လူမှုရီးလမ်းကြောင်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်မှုဖြစ် ရေလို့ သုံးသပ်ကတ်တေ။ == ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိ၏ပညာရီး == ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမာ ပညာရီးဆိုင်ရေပြဿနာတိနန့် ရှိဆိုင်နိန်ရမှုသည် ပိုပြီးကေကြီးမှားရေလို့ဆိုနှိုင်ရေ။ စီးပွားရီး ဖိအားကြောင့် ပညာရီးကို အလီးမမူသောသူတိသဖြင့် ကိုယ်ရို့ သားသမီးတိကို ဖေ့သာရှာသူတိဘဝသို့ တွန်းပို့ကတ်တေကတိစွာ။ ရေရှည်ပညာသင်ကြားရီးထက် ရေတိုစားဝတ်နီရီးပြဿနာတိကို ဖြီယှင်းရန် အဓိကထားနီကတ်ရသဖြင့် ပညာရီးကိုယှောင်လွှဲနီကတ် ရစော်ကတိစွာ။ အကယ်တန္တိ လက်ဟိစားဝတ်နီရီးပြဿနာ တိရာ ပြေလည်ကြမည်ဆိုကေ ဇာမိဘမဆို ကိုယ့်သားသမီး တိအား ကျောင်းလာပြန်ထားကြစွာမာ ဧကန်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆင်းရဲမှားနက်ခြင်းနန့် ပညာမသင်ကြားနိုင်ခြင်းရို့သည် များစွာ ဆက်စပ်နိန်ရေ။ ယင်းအပြင်ဆရာမလောက်ငှမှု၊ ဆရာတိလစာသည် အရာ လစာတိထက်နည်းပါးမှု၊ အရည်အခြင်းပြည့်ဝရေဆရာရှားပါးမှု ရို့စွာလည်း ရှိဆိုင်ရဖွယ်ဟိရေပြဿနာတိဖြစ်တေ။ ဆရာပြဿနာနန့် ကျောင်းနီချင်သူတိုင်း ကျောင်းမနေ နှိုင်ရေပြဿနာကို ကောင်းဘီယက်ဖြီယှင်းယင့်နည်းသည် "သူရို့က ပညာဗားကိုမလာကေ ပညာက သူရို့ပါးကိုလားပါ" ဆိုရေ စကားဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မာ ပညာပြဿနာကိုသူရို့နည်းသူ ရို့ဟန်ဖြင့်ဖြီယှင်းပုံသည် စိတ်ပါဖွယ်ဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယသည် အိုင်တီနန့်နည်းပညာကို အနည်းသျှေစိတ် ဝင်စားရေနိုင်ငံတနိုင်ငံဖြစ်တေ။ နိုင်ငံမှား[[အိန်တာနက်]]ကိုအသုံးပြုနိုင်ဖို့ ရေလီဖုန်းလိုင်းတိကို အားထားနီကတ်ရသဖြင့် ရေရှည် စီမံကိန်းကို သူရို့စွန့်လွှတ်လိုက်ကတ်တေ။ လူတိုင်းအိန်တာနက်နန့် ထိတွိနိုင်ရီး အိန်တာနက်ကတဆင့် ပညာရှာရေးနန့် အိန်တာနက် ဖြင့်လူမှုဘဝမြှင့်တင်ရီးရို့စွာ အမျိုးသားရီးတာဝန်တရပ်အနေ ဖြင့် ရှုမြင်သုံးသပ်လုပ်ဆောင်လာကတ်တေ။ သို့တွက်နန့် အထူးပညာ ရီးအတွက် ဂြိုဟ်တုစလောင်းများ ကျေးလက်ကျွန်းရွာတိအရောက် လိုက်လံတပ်ဆင်ပြီး အိန်တာနက်ကိုရဟိအသုံးပြုနိုင်ရီး ကြိုးပမ်း နိကတ်ရေ။ AMD နန့် အရာကုမ္ပဏီတိကလည်း ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ဒေါ်လာ ၁၀၀ တန်[[ကွန်ပျူတာ]]များ အိန္ဒိယနိုင်ငံတဝန်းမာ ရဟိ စီရေဖို့လို့ အာမခံချက်တွေရဲရဲပီးရား ဆောင်ရွက်နိကတ်ရေ။ ပထမအဆင့်အနိန်နန့် ကွန်ပျူတာတသန်းကို ကျေးရွာတိအရောက် တပ်ဆင်ဖို့ရာဟုဆိုရေ။ ကွန်ပျူတာနောက်မာ အရေးကြီး ယပြီးနောက်ဆက်တွဲပြဿနာတိကိုလည်း သူရို့မေ့မထားကတ်လီ။ ယင်းသည် လျှပ်စစ်မီးပြဿနာတိဖြစ်တေ။ ကျေးရွာတိုင်း လျှပ်စစ် မီးမဟိကြသဖြင့် မီးစက်တိကိုပါပူးတွဲစီမံချက်မာထည့်ထားရေကို တွိလိုက်ရရေ။ အိန္ဒိယသည် ဒစ်ဂျစ်ရေပညာရီးဆိုပြီး ကျေးရွာ အရောက် အိန်တာနက်နန့် သားသမီးကိုထိတွိစီရေဖို့လို့ ကြွီး ကြော်ထားရေ။ အာဖရိကတိုက်မာ NEPAD သည် "e-school program" ကို အကောင်အထည်ဖော်ဗျာယ် ဟိရေ။ မူလတန်း နန့် အထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၆ သိန်းမာ ကွန်ပျူစွာတိကို တပ်ဆင်ပီးရား ၁၀ နှစ်အထဲ အိန်တာနက်ဖြင့် သင်ကြားမှု သင်ယူမှုတိကိုပြုလုပ်ကတ်တော့ဖို့လို့ဆိုရေ။ == အိမ်တွင်းသင်ယူမှုကိုဗွေယူလာကတ်ခြင်း == ၂၀၀၃ ခုနှစ်ကောက်ကခံရဟိသောစာရင်းအရ အမေရိကန် နိုင်ငံမာ အဆင့် K-12 ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၁၀၉၆၀၀၀ လှောက်အထိ ကိုယ်ရို့အိမ်မာ ပညာသင်ကြားရေစနစ်ကို ကျင့်သုံးလာ ကတ်ကြောင်းသိရရေ။ ပညာရီးဌာနဧ့စစ်တမ်းအရ အိမ်တွင်းအချိန် ပြည့်သင်ယူမှုသည် ၈၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်လားရာလို့ဆိုရေ။ အိမ်မာပညာဇာကြောင့်သင်ရသနည်းဆိုရေစစ်တမ်းကို အမေရကန် ပညာရီးဌာနကကောက်ယူကြည့်ရာမာ ကျောင်းပတ်ဝန်း ကျင်စနစ်ကိုမကြိုက်အတွက်နန့်လို့အဖြီထွက်လှာကေလေ့ လုံခြုံမှု၊ ယစ်မူးဆီးဝါး၊ အပေါင်းအသင်းကိစ္စများကြောင့်ဆိုရေ သူတိက ၃၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာရီးနန့် ကိုယ်ကျင့်တရာဆိုင်ရေ ပြဿနာကြောင့်ဆိုရေသူတိ ၂၉.၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကျောင်းဟိသင်ကြား မှုတိကို မကြိုက်အတွက်နန့်ဆိုရေသူတိက ၁၆.၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ရုပ်ပိုင်းနန့်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရေပြဿနာတိနန့် အရာလိုအပ်ချက်တိ ကြောင့်ဆိုရေသူတိက ၁၃.၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိဟိကြောင်းသိရရေ။ အားလုံးခြုံလို့ဆိုရကေ ကျောင်းနန့်ဝန်းကျင်ကိုမကြိုက်သူတိက ၈၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာရီးနန့်ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရေမကြိုက် သူတိက ၇၂.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပညာသင်ကြားမှုစနစ်ကိုမကြိုက်သူက ၆၈.၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိဟိကြောင်းတွိရရေ။ တက္ကသိုလ်ဝင်အဆင့် မာ ပညာရီးနန့် သင်ကြားရေကျောင်းကို မကြိုက်သူတိ လာခြင်းကြောင့် အိမ်တွင်းပညာသင်ကြားရီးစနစ် ထွန်းကားလာရာ စာသင်ကျောင်းစနစ်ဧ့အနာဂတ်လေ့ မှေးမှိန်ဖို့ရာ လားလို့ သောကပွားစရာဖြစ်လာရေ။ [[Category:ပညာရီး]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးတိ]] k30n1g9nc3q5096l4gct71xq960bd5v