မာသာ ထရီဆာ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>မာသာ ထရီဆာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1919</id>
    <revision>
      <id>21075</id>
      <parentid>13560</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T00:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>21075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7581" sha1="nmxdisjimweqa0ykazi2nhef2gp1shw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| background = royalblue
| name = မာသာ ထရီဆာ
| image = MotherTeresa 090.jpg
| caption = အပြာစင်းနန့် အဖြူရောင်ခေါင်းပေါင်း ဝတ်ဆင်ထားရေ မာသာ ထရီဆာ
| religion = [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်]]
| institute = Missionaries of Charity
| nationality = အိန္ဒိယနန့် အယ်လ်ဘေးနီးယား
| ethnicity = အယ်လ်ဘေးနီးယား
| birth_name = Agnes Gonxhe Bojaxhiu
| birth_date = {{Birth date|1910|8|26}}
| birth_place = Üsküb၊ [[အော့တမန် အင်ပိုင်ယာ]] (ဂု Skopje၊ [[မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ]])
| death_date = {{Death date and age|1997|9|5|1910|8|26}}
| death_place = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ကာလကတ္တားမြို့]] 
| title = Superior General
| period = ၁၉၅၀–၁၉၉၇
| successor = [[:en:Sister Nirmala|Nirmala Joshi]]
}}
'''မာသာ ထရီဆာ (Saint Teresa of Calcutta ကာလကတ္တားမြို့မှ စိန့်ထရီဆာ)''' (၂၆ ဩဂုတ် ၁၉၁၀ - ၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၇) ဧ့ မူရင်းနာမည်မှာ အဂ္ဂနက်စ် ဂွန်ရှာ ဘိုဂျာရှား(Agnes Gonxha Bojaxhiu) ဖြစ်ရေ။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/eb/article-9071751/Blessed-Mother-Teresa Blessed Mother Teresa]&quot;. (2007). ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved 4 July 2010.&lt;/ref&gt; အယ်ဘေးနီးယားလူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်ပြီး &lt;ref name=&quot;spink&quot;&gt;Spink, Kathryn (1997). ''Mother Teresa: A Complete Authorized Biography''. New York. HarperCollins, pp.16. [[Special:Booksources/0062508253|ISBN 0-06-250825-3]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20031019_madre-teresa_en.html |title=Mother Teresa of Calcutta (1910–1997) |publisher=Vatican.va |date= |accessdate=2010-08-24}}&lt;/ref&gt; ယခင်ယူဂိုးဆလာဗီးယားနိုင်ငံ၊ င ၁၉၁၀ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊ ၂၆ရက်နိက ဖွားမြင်ရေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သား&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lucidcafe.com/library/95aug/motherteresa.html |title=Mother Teresa &amp;#124; Humanitarian |publisher=Lucidcafe.com |date= |accessdate=2010-08-24 |archivedate=24 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100724034251/http://www.lucidcafe.com/library/95aug/motherteresa.html }}&lt;/ref&gt; '''ကက်သလစ်''' ခရစ်ယာန် သီလသျှင် တစ်ပါးဖြစ်ရေ။ အသက် ၁၈နှစ်အရွယ်တွင် ဘာသာရီးဟောပြောပွဲတိ တက်ရောက်ခရာမှ ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ အပြီးအပိုင်ဝင်ရောက်ကာ သာဿနာအကျိုးပြုလုပ်ငန်းတိတွင် ဇောက်ချထမ်းဆောင်တော့ရေ။ ၁၉၂၈ခုနှစ်တွင် Sister of Our Lady of Loretor သီလသျှင်အသင်းသို့ ဝင်ရောက်ရေ။ ၁၉၂၉တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒပ်ဗလင်မြို့အနီးဟိ ခရစ်ယာန်ကျောင်းတိုက် တစ်ခုတွင် ဘာသာရီးသင်တန်းတိ တက်ရောက်ခရေ။ ထိုနောက် သီလသျှင်အဖြစ် ခံယူကာ ကိုလ်ကတ္တားမြို့ဟိ စိန့်မေရီ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ၁၇နှစ်တိုင်တိုင် စာပေသင်ကြားပို့ချခရေ။ 


သူမရေ ၁၉၅၀ တွင် [[ကာလကတ္တားမြို့]]၌ သာသနာပြုအသင်းကို ထူထောင်ခရေ။ ၄၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်း မိဘမဲ့ကလေးတိ၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူတိ၊ နာမကျန်းသူတိအား ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ခပိုင် သာသနပြုအသင်း တိုးချဲ့နိုင်ရီးအတွက် ဦးစီးဦးဆောင်ပြုခရေ။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန်ပေါ ဒုတိယ]] က Blessed Teresa of Calcutta (ကောင်းချီးပီးခံရသူ ကာလကတ္တားမှ ထရီဆာ) ဘွဲ့ကို အပ်နှင်းခရေ။&lt;ref&gt;Associate Press. (14 October 2003). [http://www.cnn.com/2003/WORLD/europe/10/14/rome.teresa.ap/index.html &quot;Full house for Mother Teresa ceremony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031017021738/http://www.cnn.com/2003/WORLD/europe/10/14/rome.teresa.ap/index.html |date=17 October 2003 }}&quot;. CNN. Retrieved 30 May 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/eb/article-9071751/Blessed-Mother-Teresa Blessed Mother Teresa]&quot;. (2007). ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved 30 May 2007.&lt;/ref&gt; အိန္ဒိယအစိုးရက မာသာထရီစာဧ့ အသုဘအခမ်းအနားအား နိုင်ငံတော် ဈာပနာအဆင့်ဖြင့် ကျင်းပခပြီး နိုင်ငံများစွာရို့မှ အကြီးအကဲတိလာရောက်ခကတ်ပြီး ဝမ်းနည်းကြောင်း ဖော်ထုတ်ပြောကြားခကတ်ရေ။ 

၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တိတွင် Malcolm Muggeridge ရီးသားသည့် ''Something Beautiful for God'' စာအုပ်ကြောင့် မာသာ ထရီဆာရေ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူနန့် အကူအညီလိုအပ်သူတိအား လူသားချင်း စာနာထောက်ထားရန် ဆော်ဩသူ အဖြစ် နိုင်ငံတကာတွင် နာမည်ကျော်ကြားလာရေ။ သူမဧ့ ပရဟိတ လုပ်ငန်းတိကြောင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ '''ပက်ဒမာရှာရီ''' ဆု ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒယနိုင်ငံဧ့ အမြင့်ဆုံး ဂုဏ်ထူးဆောင် '''ဘာရတ် ရတနာ'''(Bharat Ratna) ဆုကို ရဟိခရေ။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၁၀|၁၉၉၇}}
[[Category:ပရိဟိတနန့် ထင်ရှားလူတိ‎]] [[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ‎]] [[Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ]]</text>
      <sha1>nmxdisjimweqa0ykazi2nhef2gp1shw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြဇာတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2178</id>
    <revision>
      <id>21076</id>
      <parentid>13738</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T01:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>21076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35325" sha1="aggjlf3chsmwrb2oey3y8pqz5g3v0fa" xml:space="preserve">ပြဇာတ်ဆိုစွာ အဖြစ်အပျက် တစ်စုံတရာကို ပွဲကြည့်သူရို့၏ စိတ်မာ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာစီရန် လူကိုယ်တိုင်ထွက်ပနာ သရုပ်ဖော်ပြသရရေ အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်ရေ။&lt;ref&gt;en.wikipedia&lt;/ref&gt;

[[File:Yakshagana bhima.JPG|thumb|150px|အိန္ဒိယ ပြဇာတ်တစ်ခု]]  
==အဓိပ္ပာယ်==
ပြဇာတ်ဆိုရေ စကားလုံးဖို့ ရခိုင်စကား 'ပြ' နန့် ပါဠိပျက် 'ဇာတ်' စကား ၂ လုံးကို ပေါင်း ထားရေစကားရပ်ဖြစ်ရေ။ ' ပြ ' ဆိုစွာမျက်စိနန့် မြင်ရအောင် ပြုလုပ်ပီးခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပနာ ' ဇာတ် ' ဆိုရေစကားက ဖြစ်ခပြီးကေအရာနန့် စပ်ဆိုင်ရေလို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ ' ဇာတက' မှလာရေ။ ယင်းကြောင့် ပြဇာတ်ဆိုရေ အဖြစ်ကို ပြချက်လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ မျက်စိနန့်ကြည့်ပြီးကေ နားလည်ရရေ အဖြစ်အပျက် (ယပိုင်မဟုတ်ကေ) ဇာတ်ကို ပြဇာတ်လို့ သမုတ်ကတ်ရေ။


==သမိုင်း== 
ပြဇာတ်တိရေ ရှေးပဝေသဏီခေတ်မှ ဂုတိုင် နိုင်ငံမရွေး၊ လူမျိုးမရွေး အသီးသီး မိမိရို့၏ထုံးစံဓလေ့အလျောက် ပေါ်ပေါက်ခကတ်ရေ။ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၆ဝဝ ခန့်က [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]] [[နိုင်းမြစ်]]တစ်လျှောက်မှာ နတ်တိကို ပူဇော်ပသရာ၌ ကခုန်ကတ်ရာမှစပနာ ပြဇာတ်အခြီခံတိ ပေါ်လာရေ။ အဗိုင်ယေင်းချင့်၊ ယပိုင်မဟုတ်ကေ အိုဆိုင်းရစ်ခေါ် ပြဇာတ်ရေ အိုဆိုင်းရစ်နတ်အကြောင်း သရုပ်ဖော်ပြရေ အီဂျစ်ပြဇာတ် ဖြစ် ရေ။ နတ်ကိုးကွယ်ရေအလေ့ရေ အီဂျစ်နိုင်ငံမှ [[ဂရိနိုင်ငံ]]သို့ ကူးစက်ခရေ နည်းတူ၊ ယင်းကိုမှီပနာ ဖြစ်ပေါ်လာရေ ကပွဲတိလေ့ 
ရောက်ဟိလာခရေ။ ဂရိနိုင်ငံမာ ဒိုင်အိုနိုင်းဆပ်ခေါ် ဗက်ကပ်နတ် အား ပူဇော်ပွဲတိမှာ ကခုန်ပွဲတိ ကျင်းပကတ်ရေ။ 
 
ဂရိနတ်ပွဲတိရေ ဆိုင်ရာနတ်ကွန်း ယပိုင်မဟုတ်ကေ အိမ်နီရာတည်း၌သာ ကျင်းပလေ့မဟိပဲ မြို့ရွာ လမ်းပေါ်ဟိ မြို့ရွာလမ်းပေါ်ဟိ လမ်းကြီး လမ်းငယ် အသွယ်သွယ်ရို့မာ လှည့်လည်ကခုန်ကတ် ခြင်းသာဖြစ်ရေ။ မကတ်ာမီ ယင်းကခုန်ပွဲတိအတွက် နတ်ချင်းတိ တင်ကြိုရေးသားကတ်ရေ။ တဖြည်းဖြည်းနန့် ယင်းကခုန်ပွဲတိရေ ယခင်ကထက် ပိုပနာဇာတ်ဟန် ပါလာရေ။ ပါဝင်ကပြသူတိရေ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူအောင် ဝတ်စားဆင်ယင်ကတ်ရေ။ 

နတ်အခန်းမှ ပါရသူရေ နတ်ဝတ်တန်ဆာဝတ်ပနာ၊ တိရစ္ဆာန်အခန်းမှ ပါရသူရေ တိရစ္ဆာန်အဆောင်းကို ဆောင်းကတ်ရရေ။ ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာအခန်းတိမာ သီဆိုရန် အထူး သီကုံးထားရေ သီချင်းတိကို ထိုသူရို့က သီဆိုကတ်ရရေ။ ပထမကေ ကပြသူနှစ်ဦးခန့်သာ ဟိပနာ နောက် မကတ်ာမီ တစ်ယောက်တိုးလာပြီးကေကေအချီအချ စကားပြောဟန်တိကို ထည့်သွင်းလာကတ်ရေ။
 
ဂရိပြဇာတ်လောကမာ ရှေးဦးပေါ်ပေါက်သူဖို့ အက်စကိလပ် ဖြစ်ရေ။ အက်စကိလပ် ခေတ် မတိုင်မီက ပွဲတော်တိ၌ ဆိတ်ရေတိ ဝတ်ဆင်ထားသူ တစုရေ ယိမ်းသားတိပမာ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို သံ ပြိုင်သီဆိုပြီးကေနောက်ကပနာ ယိမ်းခေါင်းဆောင်က နတ်မင်း၏ အကြောင်း လင်္ကာတစ်ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုလေရေ။ ယေကေလေ့ အက်စကိလပ်ကမူ ယိမ်းခေါင်းဆောင် တစ်ဦးတည်း လင်္ကာရွတ်ရရေနီရာမာ ဇာတ်ကောင် ၂ ဦး အပြန်အလှန် စကားပြောခန်းကို ထည့်သွင်းပီးရေ။ 

ယင့်ချင့်ပြင်ပြကွက်တခန်းတည်း မဟုတ်တော့ပဲအခန်း ခွဲပြစေရေ။ ယင်းသို့နန့် ဂုပြဇာတ်သဇောမျိုး စတင်ခရေ။ ယေကေလေ့ ဇာတ်ကောင်တိရေ ဟန်အမူ အရာ သရုပ်မပါလှသနန့် အက်စကိလပ်ရေ ပြဇာတ် ၉ဝ ခန့် ရေးခရေအနက် 'ပရိုမီးသယူးဗောင်း' ပြဇာတ်အပါအဝင် ပြဇာတ် ခုနှစ်ခုသာ ယနီ့တိုင် မပျောက်မပျက် ကျန်ခရေ။ 

အက်စကိလပ်နောက် ထင်ရှားရေ ဂရိပြဇာတ်ဆရာကြီးဖို့ ဆောဖကလီ ဖြစ်ရေ။ သူရေ ပန်းချီဆရာလေ့ ဖြစ်ရေအလျောက် သူ့ပြဇာတ်တိမာ အခမ်းအနားမာ ရှုခင်းတိကို ထည့်သွင်းသရုပ် ဖော်ခြင်း ပြုလာရေ။ အိမ်အခမ်းအနား ပြချင်ရေအခါ အိမ်တံခါးပေါက်ပုံ ရေးခြယ်ပနာ ပြရလေရေ။ ဆောဖကလီ၏ ပြဇာတ်တိမှ ဇာတ်ကောင်တိရေ ရှေးဇာတ်ကောင်တိထက် ဟန်အမူအရာ ပါလာကေ လေ့ သဇာဝကျရဖို့ထက် ပိုလွန်းနီတေ။

သူစွာလေ့ ပြဇာတ်ပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်ရေးခရေအနက် အီးဒေးပတ်ဘုရင် ပြဇာတ်အပါအဝင် ပြဇာတ်ခုနှစ်ခုသာ ကျန်ခရေ။ ဆောဖကလီနန့် ခေတ်ပြိုင်လေ့ဖြစ် ပညာပြိုင်ဖက်လေ့ဖြစ်ရေ ယူရစ်ပီးဒေ၏ ပြဇာတ်တိကား ဖတ်ရန်ရော ကပြရန်ပါ အထူးကောင်းမွန်သနန့် လူကြိုက်အလွန်တိရေ။ ယူရစ်ပီးဒေးရေ သူ၏ပြဇာတ်တိ၌ လွမ်းခမ်းဖော်ပနာ အတော်အသင့် လွမ်းစေပြီးကေ နောက် စိတ်ပေါ့ပါးလားစီရန် တေးကဗျာသီဆိုရေ အခန်းမျိုးကို ထည့်ပီးလေရေ။ သူရေ ပြဇာတ် ၉ဝ ရေးခရေအနက် ပြဇာတ် ၁၈ ခုမျှ ယနီ့တိုင် မပျောက်မပျက် ကျန်လျက်ဟိရေ။ 
 
ဂရိအရေ ပြဇာတ်တိရေ အလွမ်းပြဇာတ်တိနောက်မှ ပေါ်ပေါက်ခရေ။ ယင်းရို့စွာလေ့ စက်တင်ဇာလ ကောက်သိမ်းပွဲမာ ဆိုင်ရာနတ်မင်းအား ပူဇော်ပွဲမှ စတင်ခခြင်းဖြစ်တေ။ထင်ရှားရေ အရေပြဇာတ်ရီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတိဖို့ အယ်ရစ္စတော့ဖနီးနန့် မီနန်ယင်းချင့်ရို့ဖြစ်ရေ။ 

အယ်ရစ္စတော့ဖနီး၏ ပြဇာတ်တိရေ ထိုခေတ်က ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနန့် နိုင်ငံရေးရို့ကို သရော်ထားချက်တိရေ။ မီနန်ယင်းချင့် ၏ပြဇာတ်တိရေ လူရို့၏ မိုက်မဲမှုကို သရုပ်ဖော်ထားရေ။ မိန်မတိ နိုင်ငံရေး၌ ဝင်စွက်ရေကို မကြိုက်ရေ ထိုခေတ်က အမျိုးသမီးတိ အရေဇာတ်ကို ကြည့်ခွင့်မဟိပါ။ 
 
ဂရိပြဇာတ်တိ၏ ဇာတ်လမ်းရေ လူအများသိပြီးကေရေ ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်မှ ဝတ္ထုလားကို ဇာတ်အိမ်ဖွဲ့ကာ ကပြခြင်းဖြစ်ရေ။ ဂရိရို့ရေ ကြမ်းခန်းနန့် သေကေတ်ပျက်စီးခန်းမျိုးကို ပြသခြင်းမပြုပဲ၊ ယင်းရေ အခန်းမျိုးကို ကေတ်ညာခြင်းနန့်သာ ပရိသတ်ကို သိဟိစေရေ။ ဇာတ်ကပြရာမာ မိန်းမမင်းသမီး တိမပါဝင်ပဲ ယောက်ျားမင်းသမီးတိသာ ကပြကတ်တေ။

အရေပြဇာတ်တိမာ ပါဝင်ပြသူတိရေ ရယ်စရာကောင်းရေ ကိုယ်ကျပ်လက်ပြတ် အင်္ကျီတိကို ဝတ်ဆင်ပြီးကေကေအချိုးမကျရေ မျက်နှာဖုံးတိ စွပ်ထားကတ်တေ။အလွမ်းပြဇာတ် ကပြသူတိကမူ ရှည်လျားရေ အပေါ်အင်္ကျီဝတ်ပနာ ဝမ်းနည်းခြင်းကို ဖော်ပြရေ မျက်နှာဖုံးတိနန့် အရပ်ထွက်လာစေရေ ခုံမြင့်ဖိနပ်တိကို ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။
 
ဂရိနိုင်ငံကို ရောမလူမျိုးရို့ သိမ်းပိုက်လိုက်ရေအခါ ရောမရို့ရေ ဂရိရို့ထံမှ အနုပညာ အတတ်မျိုးစုံကို အမွေခံရဟိလိုက်ရေ။ ယင်းရို့အနက် ပြဇာတ်ပညာလေ့ တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ရေ။ ယေကေလေ့ ရောမလူမျိုးရို့ လက်ထဲ၌ ပြဇာတ်ပညာရေ တိုးတက်လာခြင်းမဟိချေ။ ယင်းခေတ်က ထင်ရှားခ ရေ လက်တင်ပြဇာတ်ဆရာကြီး သုံးဦးဖို့ ပလော့တပ်၊ တားရင်းနန့် ဆီနီကာရို့ ဖြစ်ရေ။ ပလော့တပ်နန့် တားရင်းရို့၏ အရေပြဇာတ်တိကို ရံဖန်ရံခါပင် စင်တင်ကပြကေလေ့၊ ဆီနီကာ၏ အလွမ်းပြဇာတ်ကို မူတစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ ကပြခြင်းဟိခဟန် မတူချေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ဂရိရို့ရေ ဇာတ်ရော အရေ ဇာတ်ပါအားပီးကတ်ကေလေ့ ရောမလူမျိုးရို့ရေ စစ်၌ဝါသနာထုံသူတိ ဖြစ်ရေအလျောက် အလွမ်း ဇာတ်ကို မနှစ်သက်ရေကြောင့် ဖြစ်ရေ။ 

ရောမရို့ရေ ဇာတ်ညွှန်းကောင်းမွန်ရေးထက် ဇာတ်ခုံအခင်း အကျင်းကောင်းမွန်ရေးကို ပိုမိုဂရုစိုက်ကတ်ရာ၊ ရောမပြဇာတ် အဆင့်အတန်းရေ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျလားလေရေ။ ယခင်က ပူဇော်ပသမှုကို အခြီခံထားပနာ ကပြခရေ ပြဇာတ်တိရေ မူးယစ်ပျော်ပါး စားရေက်ပွဲ ရို့၌ အဝတ်ချည်းစည်းနန့် ကချေရေမတိ ကပြအသုံးတော်ခံကတ်ရေ အဆင့်သို့ လျှောကျလားလေရေ။ [[အေဒေ]] ၆ ရာစုနှစ်မာ ရောမအင်ပိုင်ယာကို မြောက်ဘက်မှ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ရေ လူရိုင်းရို့ရေ ပြဇာတ်တိကို လုံးဝပိတ်ပင်လိုက်ရာ၊ ယင်းခေတ်မှ နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ အတွင်း
ဥရောပပြဇာတ်သမိုင်းမာ အပြိုင်ခေတ်ကြီးဖြစ်လေရေ။ ယေကေလေ့ ပြဇာတ်ညာဉ်ကား ရှင်းရှင်းပျောက်ကွယ်လားခြင်း မဟိခပဲ အငွေ့အသက်ဟိနီသီးရေ။ 

==အနောက်တိုင်းပြဇာတ်== 
ခရစ်နှစ် ၁ဝဝဝ ခန့်မာ [[ပြင်သစ်]]၊ [[အင်္ဂလန်]]၊ [[စပိန်]]၊ [[အီတလီ]]၊ ဂျာမနီစရေ ဥရောပနိုင်ငံတိ၌ သမ္မာကျမ်းဝင်ပုံပြင် ပြဇာတ်တိကို ဘုရားဟိခိုးကျောင်းဝင်းတိအမား၌ ဘုန်းကြီးတိ ကိုယ်တိုင် စီမံ ခင်းကျင်းပြသရာမှစပနာ ပြဇာတ်ခေတ် ထလာပြန်ရေ။ ယင်းမှ တစ်စတစ်စ ရာသီဥတုသာယာရေအခါ သမယဖြစ်ရေ [[မေဒေးနီ့]]နန့် [[အီစတာပွဲတော်နီ့]]တိမာ ကျေးရွာသူ ကျေးရွာသားတိရေ နီးရာမြို့စားကြီးတိ၏ ရဲတိုက်တိသို့ လားရောက်ကာ ရော်ဗင်ဟု၊ မိတ်မာရီယန်၊ စိန့်ဂျော့နန့် နဂါးစရေ ပုံပြင်တိကို ဇာတ်ခင်းကပြ ဖျော်ဖြေကတ်ရေ။ မကတ်ာမီ ယင်းသို့ကတ်ပြဖျော်ဖြေမှုတိရေ အယူဝါဒနန့် ကင်းဝီးကာ အရပ်ပြဇာတ်သဇောသို့ သက်လျောကျဆင်းလားကတ်တေ။အပြန်အလှန် ပြောဆိုရာမာလေ့ လက်တင် ဇာသာအစား အရပ်သုံးစကားတိကိုသာ သုံးစွဲကတ်လေတော့ရေ။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အရေပြဇာတ်ရေ ၁၅၃၃-ခုနှစ်က နစ်ကလာတ် ဥယင်းချင့်းရေးရေ ရပ်ရွိုက်စတာဒွိုက်စတာ ပြဇာတ်ရေ ရောမပြဇာတ်ဆရာကြီး ပလောတပ်၏ ပြဇာတ်တိကို အတုခိုးထားခြင်းဖြစ်ပနာ၊ ၁၅၆၁-ခုနှစ်က တောမတ်ဆက်ဗေးနန့် တောမတ်နီာ်တန်ရို့ ရေးသားရေ 'ဂေါ်ဗိုးဒျု ' အလွမ်းပြဇာတ်ရေ ရောမအလွမ်းပြဇာတ်ရီး ဆရာကြီး ဆီနီကာ၏ အရေးအသားတိကို အတုခိုးထားခြင်းဖြစ်ရေ။ သူရေ အကကျော် ရစ်ချက်ဗားဗေ့ စရေရို့နန့်အတူ ပူးပေါင်းပနာ ဂလုပ်ဇာတ်ရုံကြီးပင် တည်ဆောက်ခ၏။

ဟိတ်စပီးယားနန့် ခေတ်ပြိုင်ထွန်းကားရေ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်ရီး ဆရာကြီးတိဖို့ ခရစ္စတိုဖာ မာလိုနန့် ဗင်ဂျွန်ဆင်ရို့ဖြစ်ရေ။ မာလို၏ ယေင်းချင့်က်တာ ဖော့စတပ်၊ တမ်းဗားလိမ်းစရေ ပြဇာတ်တိရေ လေ့ကောင်း၊ ဗင်ဂျွန်ဆင်၏ ဗောလပုန်း၊ အဂ္ဂိရတ်ဆရာ၊ ဆိတ်ဆိတ်နီရေ အမျိုးသမီးစရေ ပြဇာတ် တိရေလေ့ကောင်း ဟိတ်စပီးယား၏ ပြဇာတ်တိနန့် အပြိုင်အဆိုင် ပေါ်ထွက်လာကတ်ရေ။ 

အင်္ဂလန်၌ ဟိတ်စပီးယား၊ မာလိုနန့် ဗင်ဂျွန်ဆင်ရို့၏ပြဇာတ်တိ ခေတ်စားနီချိန်မာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌လေ့ ပြဇာတ်တိခေတ်ကောင်းလျက် ဟိရေ။ ထယ်ဝါခန့်ညားပနာ အရေမပါ၊ လွန်စွာ သဇာဝကျရေ အလွမ်းဇာတ်တိကို ရေးသားကတ်သူ ကော်နီးယီးနန့် ရဆင်းရို့ရေလေ့ကောင်း၊ အရေ ပြဇာတ်ရီးဆရာကြီး မော်လျဲရေလေ့ကောင်း ယင်းခေတ်ပေါ်ထင်ရှားရေ ပြဇာတ်ရီးဆရာကြီးတိဖြစ်ရေ။ ထိုခေတ်ပြင်သစ်ပြဇာတ်ရီး ဆရာကြီးတိရေ ရှေးထုံးစဉ်လာကို အင်္ဂလန် ပြဇာတ်ရီးဆရာကြီးတိထက် ပိုပနာလေးစားသမှုပြုရေ။ လိုပီးသေဗေးဂါ၊ 
ကာလဒေရွန်ဒေလာဗာကာ စရေ စပိန်ပြဇာတ် ဆရာကြီးတိရေလေ့ ယင်းခေတ်ပေါ် ထင်ရှားရေ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတိဖြစ်ရေ။

ဟိတ်စပီးယားမဟိရေနောက် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ် အဆင့်အတန်းရေ ရုတ်ခြည်းနိမ့်ဆင်းလားခရေ။ (၁၇)ရာစုနှစ်မာ ထင်ရှားရေ ပြဇာတ်ဆရာ ဂျွန်ဝက်ဗစတား၏အလွမ်း ပြဇာတ်တိရေ ဟိတ်စပီးယား၏ အလွမ်းပြဇာတ်တိနန့် မယိုးမစွဲလိုက်ခကေလေ့ မှီရေဟူပနာကား မဆိုနိုင်ပေ။ ဗိုးမွန့်၊ ဖလက်ချာ၊ မက်ဆင်ဂျာ၊ ဖို့နန့် မစ်ဒယ်လတန်ရို့၏ ပြဇာတ်တိရေလေ့ ဇာတ်ကွက်ကောင်း ဇာတ်ခန်းကောင်းတိ ပါလင့်ကစား ဟိတ်စပီးယား ပြဇာတ်တိကို မမှီနိုင်ကတ်ပေ။

၁၈ ရာစုနှစ်တိမာ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်ခေတ် အနည်းငယ်ပြန်လည် ကောင်းမွန်လာလေရေ။ ယင်းခေတ်၌ ထင်ရှားရေ ပြဇာတ်ရီးဆရာတိဖို့ ဂိုးစမစ်နန့် ရှရီဒန်ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဥရောပ ပြဇာတ် ဆရာကျော်တိလေ့ ထိုခေတ်တွက် ပေါ်ပေါက်ခရေ။ အီတလီမှ ကာလိုဂိုလဒိုးနီ၊ ပြင်သစ်မှ ဗော်လ တဲယား၊ ဂျာမဏီမှ ဂါတာရို့ဖြစ်ရေ။ ယေကေလေ့ ပြဇာတ်အဆင့်အတန်းကား 
သဘင်မှုဂုဏ်ရသကင်းရေ စီးပွားဖြစ် လုပ်ငန်းသဇောသို့ သက်လျောလားလေတော့ရေ။ 

၁၉ ရာစုနှစ်ရေ ဒေမိုကရေစီစိတ်ဓာတ်တိ ပြန့်ပွားရေ ခေတ်၊ စက်မှုလက်မှုနန့် သိပ္ပံပညာရပ်တိတိုးတက်ထွန်းကားရေခေတ်၊ ဆန်းသစ်ရေ စိတ်ကူး ဆန်းသစ်ရေ အကြံအစည်ရို့နန့် လွှမ်းမိုးလျက် ဟိရေ ခေတ်ကြီး ဖြစ်ပေရေ။ ဟိတ်စပီးယားမဟိရေ အချိန်မှစပနာ မှေးမှိန်လားခရေ ပြဇာတ်ပညာ ရေ လေ့ထိုခေတ်မာ အသက်ဝင်ထင်ရှားလာပြန်ရေ။ ခေတ်ပေါ် ပြဇာတ်ဆရာကြီးတိအနက် နီာ်ဝေးမှ ဟင်းနရစ်အစ်ဗဆင်နန့် အိုင်ယာလန်မှ ဗားနတ်ရှောရို့ရေ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရေ။ အစ်ဗဆင်ရေ သူရေးရေ ပြဇာတ်တိမာ ခေတ်အလျောက် 
ပြောင်းလဲလာရေ အတိးအခေါ် အယူအဆတိနန့် ဘဝအပြစ်မြင် စာပေတိကိုသာ ရေးသားလေရေ။ ဗားနတ်ရှောရေ အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်ရီးဆရာကြီးဖြစ်လျက် မျက်ဖေို့က်ခေတ်မာ ပေါ်ပေါက်နီရေ သဇောတရားတိနန့် အယူအဆတိကွဲပြား မှုရို့ကို စကားလုံးပြောင်ပြောင်နန့် ဘွင်းဘွင်းရေးတတ်သူ ဖြစ်သနန့် လူကြိုက်တိတေ။ဗားနတ်ရှောရေ ဟိတ်စပီးယားနောက် အထင်ရှားဆုံး ပြဇာတ်ရီးဆရာကြီးရို့ ဖြစ်ရေ။ 
===တိုးတက်မှုတိ=== 
ပြဇာတ်တိ အဆင့်အတန်းမြင့်လာသလောက် ၁၉ ရာစုနန့် ၂ဝ ရာစုနှစ်ရို့မာ အနောက်နိုင်ငံဟိ ဇာတ်ရုံတိ၏ အသွင်အပြင်နန့် အဆင်အယင်အခမ်းအနား တိဖို့ အထူးခေတ်မှီလာလေရေ။ ပထမမာ လေထိုး ဓာတ်မီးတိကို သုံးခရာမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးတိကို အသုံးပြုလာကတ်တေ။လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးတိ ထွန်းညှိထားပုံဖို့လေ့ ကြည့်ရှုသူ ပရိသတ်ရို့၏ အာရုံ၌ အဝေးကြည့် အနီးကြည့်သဇောမျိုး ထင်မြင်လာစီရန် ဇာတ်ခုံ၏ အထက်မှလေ့ကောင်း၊ အောက်မှလေ့ကောင်း၊ ရှေ့တည့်တည့်မှလေ့ကောင်း၊ ဘေးမှလေ့ကောင်း ဆလိုက်မီးရောင်စုံရို့နန့် အလင်းပီးကာ အထူးပနံရစေရေ။ ဇာတ်လမ်းမာ ပါရေအခန်းအမျိုးမျိုးရို့အတွက် အခမ်းအနား အပြင်အဆင်တိကို ရုတ်တရက် ပြောင်းနိုင်ရွှေ့နိုင် တင်နိုင် ချနိုင်ရန် ဆုံလည်တိ၊ စက်ခလုတ်တိနန့်လေ့ စီမံထားဟိလေရေ။ အချို့ဇာတ်ခုံတိဖို့ အသေမဟုတ် အနိမ့်အမြင့်လိုသလို ရနိုင်အောင် အရှင်ပြုလုပ်ထားတေ။ယင်းပိုင်ရေ အစီအစဉ်တိကြောင့် လှပပနာ သဇာဝကျရေ အခင်းအကျင်းရို့ကို လိုသလိုဖန်တီးပနာ ယူနိုင်လေတော့ရေ။ 

ပြဇာတ်အခမ်းအနား အဆင်အပြင်နန့် စပ်လျဉ်းပနာ အယူအဆ ဝါဒနှစ်မျိုးကွဲပြားခကတ်ရေ။ ယူဆချက်တရပ်ဖို့ ပြဇာတ်ရေ မျက်စိအာရုံ ခုံမင်ခံစားမှုအတွက် ဖြစ်ရေအလျောက် ဇာတ်ခုံအဆင်အပြင် အ ခမ်းအနားဖို့ အနုပညာပီပီ၊ လှလှပပဟိရဖို့ဟူရေ ယူဆချက်ဖြစ်ရေ။ အခြားယူဆချက်ဖို့ ပြဇာတ်ကပြ ရာမာအပြင်လောက၌ တွိမြင်နိုင်ရေရို့ကို ဇာတ်ခုံပေါ်မာ တင်ပြနီရန်မလိုပဲ ဇာတ်ကွက်ဇာတ်ကြောင်း ၏ရည်ရွယ်ချက်အနက်သဇောကိုသာ ပရိသတ်နားလည်ထင်မြင်ရန် အရေးကြီးရေဟူရေ ယူဆချက်ဖြစ် လေရေ။ ယင်းပိုင် ပွဲကြည့်ပရိသတ်အား ဇာတ်အိမ်ဇာတ်ကွက်၏ အမားသဇော ပေါ်လွင်စီရန် ဖော်ပြရေ အတတ်ကို သရုပ်ဖော်အတတ်ဟု ခေါ်ကတ်ပနာ၊ ခေတ်သစ်ပြဇာတ်တိမာ ထိုအတတ်ကို ခပ်တိတိပင် အသုံး 
ပြုလာကတ်လေရေ။ 

==အရှေ့တိုင်းပြဇာတ်==
အနောက်တိုင်း ပြဇာတ်တိပိုင်ပင် အရှေ့တိုင်းပြဇာတ်တိရေလေ့ ကိုးကွယ်မှုအယူဝါဒနန့် ယှဉ်ပနာပေါ်ပေါက်လာခရေ။ အရှေ့တိုင်းပြဇာတ်ရေ အနောက်တိုင်း ပြဇာတ်မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာ ခြင်းမဟုတ်၊ မိမိနိုင်ငံအလေ့အထနန့် မိမိပေါ်ပေါက်လာခြင်းသာ ဖြစ်ရေ။ ၁၇ဝဝ ပြည့်နှစ် ကျော်လွန်ရေ အချိန်မှစပနာ အရှေ့တိုင်း ပြဇာတ်တိရေ အနောက်တိုင်းပြဇာတ်လောကကိုပင် အနည်းငယ် အငွေ့အသက် လွှမ်းမိုးနိုင်ခရေ။ အိန္ဒိယပြဇာတ်တိရေ ၂ ရာစုနှစ်မတိုင်မီကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဟန် တူရေ။ အယူဝါဒရေး ပွဲလမ်းသဘင်ဆိုင်ရာ ကပွဲတိမှတစ်ဆင့် နန်းမားပြဇာတ်တိ ခေတ်စားလာခရာ ၈ ရာစုနှစ်တိုင် ဖြစ်ရေ။ နာဖို့ကျော် သကုန္တလနန်းမား ပြဇာတ်ကြီးကို ရေးသားသူ ကာလီယင်းချင့်သနန့် ရာမာယဏ နန်းမားပြဇာတ် ရေးသူ ဘဝဘူတိရို့ရေ ယင်းခေတ်၏ ထင်ရှားရေ ပြဇာတ်ရီး ဆရာတိဖြစ်ရေ။ 

ယင်းနောက် ၁၄ ရာစုနှစ်တိုင် အိန္ဒိယနိုင်ငံကြီးရေ မွတ်စလင်ရို့၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို အကြိမ်ကြိမ်ခံနီရသနန့်၊ သက္ကတ ဇာသာနန့် ရေးသားရေ ပြဇာတ်တိသာ ကြိုကတ်ားပေါ်ခရေ။ ယေကေလေ့ ၁၉ ရာစုနှစ် ဆာရာ [[ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး]]၏ ခေတ်ကျမှ  အိန္ဒိယပြဇာတ်လောကရေ ပိုမိုထင်ရှားလာရေ။ 

'အဖေို့င်ခန်းမှဘုရင်ကြီး' 'ဆောင်းကူးရာသီ စက်လှည့်ပြီ' စရေ ပြဇာတ်တိဖို့ သူ၏ထင်ရှားရေ လက်ရာတိဖြစ်ရေ။

[[တရုတ်]]နိုင်ငံ၌မူ စင်တင်ကတ်ပြခရေဖို့ နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ နီးပါးခန့် ဟိပြီးကေဖြစ်ကေလေ့ စာနန့် ပေနန့်ပြဇာတ်အရေးသား ပေါ်ခရေဖို့ အနှစ် ရဝဝ ခန့်သာ ဟိသီးရေ။ ယွန်မင်းဆက် ( ၁၂ရ၉ - ၁၃၈၆ ) မွန်ဂိုဘုရင် ကူဗလိုင်ခန် လက်ထက်မာ တရုတ်စာပေ ပညာရှင်ကြီးတိ ရေ ပြဇာတ်လောကကို ဦးလှည့်လာကတ်သနန့် စာပေလောကမာ ပြဇာတ်အရေးအသား ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ' တောင်အီ၏ဒုက္ခ ' ' အိမ်စေမချေ၏ စက်ပုန်းခုတ်မှု ' ' အနောက်နန်းမှ အချစ်စခန်း ' စရေ ပြဇာတ်တိဖို့ ယင်းခေတ်မှ ပြဇာတ်တိဖြစ်ပနာ အနောက်နိုင်ငံတိမှပင် ဇာသာပြန် ကပြကတ်ရေ။ မင်မင်းဆက်ခေတ်မာ ရေးသားရေ ပြဇာတ်ပေါင်းတိစွာအနက် ပြဇာတ် ၆ဝဝ ခန့် ဂုတိုင် ထင်ရှားဟိရေ။ ယင်းရို့မာ 'ပြွေပုံပြင်' ပြဇာတ်ရေ အနောက်တိုင်း ပြဇာတ်လောကတိုင် ကျော်ကြားကတ်ရေ။ 

တရုတ်ပြဇာတ်တိကို အနောက်တိုင်း ပြဇာတ်တိပိုင် အရေပြဇာတ်နန့် အလွမ်း ပြဇာတ်ဟူပနာ မခွဲပဲ၊ စစ်သည်တော်ဘဝ ပြဇာတ်နန့် အရပ်သားဘဝ ပြဇာတ်ရို့အဖြစ်သာ ခွဲထားရေ။ တရုတ်ပြဇာတ် တိရေ အိန္ဒိယပြဇာတ်တိပိုင် လူထုနန့် ကင်းဝီးပနာ မင်းစိုးရာဇာ အတွက်သာ ဖြစ်နီမှုကြောင့် လူထု ရေပညာရှင်ကြီးတိ၏ အနုပညာ လက်ရာကို ခံစားခွင့် မရကတ်ချေ။&lt;ref&gt;ရခိုင့်စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(   )&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
[[Category:ပြဇာတ်]]</text>
      <sha1>aggjlf3chsmwrb2oey3y8pqz5g3v0fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နွား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5736</id>
    <revision>
      <id>21066</id>
      <timestamp>2026-09-08T12:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tejoebārsa</username>
        <id>137</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{speciesbox | name = နွား | image = Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg | image_upright = 1.1 | image_caption = ချူဆွဲပီးထားရေ အညိုရောင် ဆွစ်ဖလခ်ဗီယေမျိုး နမတကောင် | status = DOM | genus = Bos | species = taurus | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]] | synonyms = *...&quot;</comment>
      <origin>21066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39003" sha1="6iaan0ptjihnj2hb5dnjlukq2eeulr8" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = နွား
| image = Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg
| image_upright = 1.1
| image_caption = ချူဆွဲပီးထားရေ အညိုရောင် ဆွစ်ဖလခ်ဗီယေမျိုး နမတကောင်
| status = DOM
| genus = Bos
| species = taurus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]
| synonyms = * ''Bos primigenius taurus''
* ''Bos longifrons''7
| range_map = GLW 2 global distributions of a) cattle.tif
| range_map_caption = Bovine distribution
}}
'''နွား'''ကို ရှီးအခါက [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီးမာ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခကတ်တေ။ အဂု စက်မှုလယ်ယာခေတ်မာ နွားအစား [[ထွန်ချစက်]]ကို အသုံးချမှု များပြားလာကေလေ့၊ ခေါင်းပါးသော တချို့ဒေသတိဝယ် နွားဖက် ရုန်းကန်တုန်း ဖြစ်တေ။  အစားကောင်း၊ ထမ်းပိုးကောင်း၊ အခိုင်းကောင်းရေ နမျိုးကို နွားကောင်းဟု သတ်မှတ်ပနာ၊ အစားမကောင်း၊ ထမ်းပိုးမကောင်း၊ အခိုင်းမကောင်းရေ ဆန့်ကျင်ဘက် သဘာဝဟိရေ နမျိုးကို နွားညံ့ဟု ယေဘုယျ သမုတ်ကတ်တေ။ လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်မာ တောင်သူဦးကြီးတိကို ကူညီပီးသော မိတ်ဆွီနွားတိစွာ တခါတရီ ပိုင်သျှင် မသိပဲနန့် နွားသခိုးတိ လက်ချက်ဖြင့် တနယ်တကျေး သို့မဟုတ် တဖက်နိုင်ငံသို့ မိုက်ခိုကူးခြင်း ခံရတတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;coc&quot;&gt;{{Cite journal|author=ချိုဂြို (ပထမ-ရွှီကျင်)|year=၁၉၉၇|pages=၁၈၂-၁၈၃|title=နွားအကြောင်း သိကောင်းစရာများ|month=သြဂတ်|journal=နက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်း|volume=၁၃၃|publisher=ဦးခင်မောင်ဝင်း|language=My|issue=၁၉၉၇ သြဂတ်လ}}&lt;/ref&gt; မိုက်ခိုကို နှိမ်နင်းလိုရေသဘောနန့်၂၀၁၇ အောက်တိုတခုလေ့သင့်စပြီးကေ ကျွဲနွားအသျှင်တိကို ပြည်ပသို့ တင်ပို့ခွင့်ပြုရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|title=  အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၉/၂၀၁၇ (ကျွဲ၊ နွားအသျှင်တိအား ပြည်ပသို့တရားဝင်တင်ပို့ခွင့်ပြုခြင်း)|url=https://www.myanmartradeportal.gov.mm/my/legal/99}}&lt;/ref&gt; ခွာပါမျိုး ဖြစ်ရေ နွားတိကို မွိးမြူလို့ ရရေ။ Bovinae ဘိုဗီနေး မျိုးရင်းသေးဝင် ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၁ မှ နံဖီးစပ်ဆုံး လောင်းာက်မှန်းချက်အရ၊ ကမ္ဘာမာ နွားပေါင်း ၁.၄ ဘီလျံ ဟိရေ။ နွားသည် လူတယောက် ကြွယ်ဝချမ်းရာမှု ပြယုဂ် ဖြစ်တေ။ ရှီးခေတ်က နများများ ပိုင်ဆိုင်သူကို ကြည့်လို့ ဇာလောက်ပင် ချမ်းသာရေကို သိနှိုင်ရေ။

[[ကျွဲ]]ကို ရွီတွက်ပုံအတိုင်း နွားနှစ်ကောင် တစုံကို တ[[ရှဉ်း]]ဟု ရီတွက်ရေ။ နွားလိုင်ဖင်းမာ ဆွဲပီးထားရေ [[ချူ]] (cowbell) ကို [[ခလောက်]]လို့လေ့ ခေါ်ရေ။ [[နွားညီနောင်]] [[လေးချိုး]][[ကဗျာ]]မာ နွားကို ကြော့ယှင်းစွာ ကထားရေ ဂါရီယဉ်အကြောင်း စပ်ဆိုထားရေ။ [[မြင်း]]ကသော [[ဂါရီ]]ကို မြင်းဂါရီ၊ [[မြင်းဂါရီ]]ဟု ခေါ်နိုင်ကေလေ့၊ နွားကသော ဂါရီကို နွားရထားဟု မခေါ်ဘဲ [[နွားဂါရီ]] ဟုသာ ခေါ်ရေ။ ထိုဂါရီကို အလှမောင်းဖို့ တန်ဆာဆင်ရေ ဂါရီယဉ်ဟု ခေါ်ရေ။

အဓိကကတော့ခါ [[မြက်]]နန့် [[စပါး|ကောက်ရိုး]] ကြိုက်သော နွားကို အသားနန့် [[နို့]]အတွက်ရာ ခြံ၊ [[မြက်ခင်းပြင်]]တိမာ မွိးမြူကတ်တေ။ နို့စားနခြံ ဆိုပနာ ဟိရေ။ နိုင်ငံခြားမာ နွားနို့ကို အများနည်းတူ သမားရိုးကျ လက်ဖြင့် ညှစ်စွာလေ့ ဟိပိုင် စီးပွားဖြစ် နွားရုံတိမာ စက်ဖြင့် အလိုအလျောက် ညှစ်ယူပနာ သန့်စင်ပြီး၊ ပြန်ပနာ ရောင်းချကတ်တေ။ 
နို့စားနမသည် တရက်မာ ရေ ၉၀ ပိဿာထိ သောက်သုံးရပါက သားပေါက်နှုန်းနန့် နို့ထွက်နှုန်း ကောင်းမွန်စီရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|title=နမွိးမြူရီးအတွက် အခြီခံအစာကျွေးနည်းစနစ်နန့် အာဟာရလိုအပ်ချက်တိတွက်ချက်ပုံ|url=https://greenwaymyanmar.com/posts/nutrition_for_cow}}&lt;/ref&gt; နွား[[ချီး]]သည် [[မြေဩဇာ]]နန့် [[လောင်စာ]]အတွက် အသုံးဝင်ရေ။ နွားသားရေကို အဝတ် ချုပ်ခြင်း မဟုတ်ရင် စာအုပ်ဖုံး ချုပ်ရာမာ သုံးရေ။ နွားရှင်သည် ကိုယ့်နွားကို အငှားကျောင်းပီးဖို့ နွားကျောင်းသား cowboy ကို အလုပ်ပီးနှိုင်ရေ။ သိုးထိန်းခွီး ဟိပိုင် နွားထိန်းခွီးလည်း ဟိရေ။ မြန်မာတောင်မက ကမ္ဘာ့တိုင်းပြည်များမာ နွားနန့် ဆိုင်ရေ [[ဆိုရိုးစကား]] များစွာဟိရေ။

==နွားကြန်==
[[File:Särkänniemi - cow.jpg|thumb|ဖင်လန်နွားတမျိုး]]
ကြန်အင်လက္ခဏာအနိန်နန့် နွား တကောင်သည် ထိပ်ကွက်လျှင် မြီးစွတ်များပြီးကေ၊ ဆီးကြားကေလည်း၊ ဝမ်းကြားတတ်ရေ။ အလှမောင်း၊ ပြိုင်ပွဲဝင်၊ တောင်ယာလုပ်၊ ဆီဆုံတပ်ရာမာ ကောင်းမွန်သော နွားပြာစိမ်းသည် ဂြို အညိုများပြီးကေ၊ ကြိမ်လုံးလွတ်သော နွားပြာနက်သည် မျက်ကွင်း အညိုတိစွာ။

နွားအညံ့ဆုံးမာ အဝါမွေးပါရေ နွား ဖြစ်ပြီးကေ၊ နီဝါမွေး၊ အရဲမွေး နမျိုးသည် နွားကောင်းလက္ခဏာ မပြည့်စုံချေ။ တောင်သူဦးကြီးများ သတိထားရဖို့ နမာ တင်သားနိမ့်လျှောသော နမျိုး ဖြစ်ကာ၊ အစားအလွန် ရွေးရေ။ အလုပ်ခွင်မာ ပေကတ်နီတတ်ပြီး၊ ခိုင်းလျှင် အင်အားချည့်နန့်ရေ။

ဝါစိပြောက် ပါရေ နွားကား နွားသမင်လို့လေ့ ခေါ်ပြီးကေ၊ အစာရွေးရေ။ ရပ်စောက် အိပ်တတ်ရေ။ အမြဲတမ်း စားမြုံ့ပြန်နီတတ်ရေ။ ဝန်ပေါ့သာ ခိုင်းကောင်းယား၊ ဝန်လီး ခိုင်းမကောင်းချေ။ အသားပွသော နမာ အကောင်ကြီးကေလေ့၊ အားမသန်လှ။ ရီငန်ဆားငန်နန့် အစာကျွေးကေ အလွန်သဘောကျကာ၊ နခေါင်းနစ်အောင် စားတတ်ရေ။ ခိုင်းလျှင် ဝပ်တတ်ရေ။

ရိုးရိုးလှမ်းရေအခါ ဟိလ်ခြေကို နောက်ခြေက မကျီာ်နှိုင်ရေ နွားကို ခြီခွင်နွားဟု ခေါ်ကာ၊ တောင်ယာခိုင်းရာမာ ဗဟရီချေ။ ရှေ့သွားသျှစ်ချောင်းသည် အဖျားတုတ်ပြီး အရင်းသေးနိန်ရေ နွားကို လားကတ်ားရေယိုနွားဟု ခေါ်ရေ။ ဂြို လှုပ်လီလှုပ်လဲ့ ဖြစ်နိန်ကေ ဖို့လိုတတ်ရေ ချိုရေလူးနွား ဖြစ်တေ။ နွားကောင်းရေ်လည်း ရှောင်ကတ်တေ။ အစာကျွေးရာမာ တဖက်နွားကို လုစားခြင်း၊ နွားချင်းဝှေ့ခြင်း ပြုတတ်ရေ။ ခြေခါလက်ခါ နွားသည် နီရာသန့်ကြိုက်လို့ လူကိုလေ့ ကန်တတ်ရေ။ ခြေလက်ဆာနမျိုးသည် ကုန်းတက်ဆင်း၊ တောင်တက်ဆင်း မထိန်းတတ်ပါက လူရောနွားပါ ဒုက္ခဖြစ်တတ်ရေ။ အဂေါင်းတိုနွားသည် မိုးရိပ်လေရိပ်ကျကေ မြူးထူးခုန်ပေါက် ပြေးလွှားတတ်ကာ ထိန်းကျောင်းရ ခက်ခဲရေ။ ခရီးဝီးသွားရင် နခေါင်းကို ရမူတ်ပီးရသှ်။ နှာပွနွားသည် ကြိုးကိုက်၊ ကြိုးဖြတ်တတ်ရေ။ လည်တိုနွားသည် စိတ်ရူးပေါက်ကေ ထမ်းပိုးချိုးရေ။ အကြောင်းမသိသူ ခိုင်းလို့ မရ။ လည်ရှည်နွားသည် သဲတော၊ ဘိတ်တော ခိုင်းရာမာ သက်လုံမကောင်းပနာ ရှောင်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;coc&quot;/&gt;

==နွားကောင်း အမျိုးအစား==
# ထိပ်ကွက်
# မြီးစွတ်
# ဆီးကြား၊ ဝမ်းကြား
# ကြန်စုံ
# သျှစ်စပိတ်
# နွားပြာနက်
# နွားပြာစိမ်း
# နှာရောင်ကြား
# နှာရောင်ရှည်
# စအု
# မျက်ကွင်းညို
# ဂြိုညို&lt;ref name=&quot;coc&quot;/&gt;

==နွားညံ့အမျိုးအစား==

# နွားဝါမျက်ကြား
# နွားဝါဖင်ဖြူ
# သမင်မွီးချိုရှည်
# နွားဝါကြားချိုရှည်
# နွားဝါပတုံးနီ
# နွားနီချိုကေးဝါ&lt;ref name=&quot;coc&quot;/&gt;

==မျိုးစိတ်==
[[File:Zubron2.jpg|thumb|ဥရောပပြောင်နန့် နွား မျိုးစပ်လိုက်ရာမှ ထွက်လှာသော ဇူဘရွန်]]
နွားကို မူလက မျိုးစိတ်သုံးမျိုးအဖြစ် ခွဲခြားရေ။ Bos taurus; Bos indicus နန့် မျိုးတုံးလားရာဖြစ်ရေ Bos primigenius ရို့ ဖြစ်တေ။ Bos taurus မာ ဥရောပနမျိုးဖြစ်ပြီးကေ၊ အာသျှနန့် အာဖရိကမှ ယင်းနည်းပိုင်နမျိုးလည်း ပါဝင်ရေ။ Bos indicus မာ ဇီဘူ ဝါ ဘင်္ဂလားနွား ဖြစ်တေ။ ဘင်္ဂလားနွားသည် ဘို့ပါရေ အိန္ဒိယနွားလည်း ဟုတ်ရေ။ Bos primigenius မာ အော်ရို့စ် နွား ဖြစ်တေ။ အော်ရို့စ်သည် ဇီဘူနန့် တော်ရင်းနွားရို့ဧ့ ဘိုးအေ ဖြစ်တေ။ ထိုမျိုးစိတ် သုံးမျိုးလုံးကို ဂုချိန်ခါ Bos taurus မျိုးစိတ်ထဲ ပြန်သွင်းကာ Bos taurus primigenius, Bos taurus indicus, Bos taurus taurus မျိုးစိတ်ခွဲရို့အဖြစ် ပြန်ခွဲခြာထားလိုက်ရေ။

အော်ရို့နွား Aurochs သည် မူလက ဥရောပ၊ မြောက်အာဖရိကနန့် အာသျှ အင်တန်များများတလျှောက် တည်ဟိရေ။ သမိုင်းတလျှောက် တဆတ်ဆတ်နန့် ဥရောပတိုက်မာသာ တွိဟိရလီရေ။ နောက်ဆုံးကျန်ရေ အကောင်ဟု သိရရေ နမာ ၁၆၂၇ ခုနှစ်လောက်မာ ပိုလန်၊ မဇိုဗီယာမာ သီဆုံးလားရေ။&lt;ref&gt;Van Vuure, C.T. 2003. ''De Oeros – Het spoor terug'' (in Dutch), Cis van Vuure, Wageningen University and Research Centrum: quoted by [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/aurochs.htm The Extinction Website: ''Bos primigenius primigenius''.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090420140454/http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/aurochs.htm |date=20 April 2009 }}&lt;/ref&gt; သားဖောက်သူတိစွာ အော်ရို့နွားနန့် ဆင်တူရေ နမျိုးရယောင် အရာ ရိုးရာမွိးမြူရီးနွားတိကို မျိုးစပ်ဖန်တီးရာ ဟက်ခ်နများ Heck cattle ဖွားမြင် ပေါ်ပေါက်လာရေ။

==နာမည်သညာ==
နမ (တချို့ဒေသများဝယ် နမဟုဖတ်) ကို cow, နထီးကို bull, နွားကို ခြုံလို့ ခေါ်ကေ cattle ဖြစ်တေ။ cattle သည် ကျွဲနွား အစုကို ရည်ညွှန်းရေ။ နွားကို တရုတ်လို 牛 niú နျို၊ ဂျပန်လို うし, ushi, အုဟိ၊ ကိုရီးယားလို 가축 ဂါချု ထိုင်းလို วัว ဝွော၊ မလေးလို lembu လင်းဘူ၊ ဟင်ဒေပိုင် पशु ပရှူး ဟု ခေါ်ရေ။

==စကားလုံးရင်းမြစ်==
နာမ် [[wikt:cattle|cattle]] သည် အများကိန်း ဖြစ်ကာ၊ အနည်းကိန်းမဟုတ်။ အထီးအမ လိင်နှစ်မျိုးစလုံး ပါဝင်ရေ။ အနည်းကိန်းအနေနန့် [[wikt:cow|cow]] သည် နမ ဖြစ်ကာ၊ [[wikt:bull|bull]] သည် [[wikt:နထီး|နထီး]]ကို ဆိုလိုရေ။ အတိကိန်း cows သည် အရပ်ပြောမာ နွားအုပ်ထဲမာ ဟိရေ နထီး[[wikt:နမ|နမ]] အားလုံးကို ခြုံညွှန်းရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ပြောဆိုသူက အမတိကိုရာ ညွှန်းဆိုလိုရေအခါ လွဲမားမှု ဖြစ်လှာရေ။

Cattle သည် [[wikt:bovine|bovine]] ဆိုရေ အခေါ်မှ ဆင်းသက်မလာချေ။ ယင်းကို အင်ဂလို-နော်မန် catel မှ ယူငင်ရေ။ ထို catel စွာလေ့ အလယ်ခေတ် လက်တင် capitale (ဖေသာပေါင်း)မှ လာရေ။ capitale စွာလေ့ ခေါင်းဆိုရေ caput မှ လာရေ။ Cattle ဧ့ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်သည် ရွှိပြောင်းနှိုင်ရေ တကိုယ်ရေဥစ္စာ၊ အထူးအနိန်နန့် ကျွဲနသိုးဆိတ်ပိုင်ယှောင် မွိးမြူရီးတိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကာ၊ အမှန်အကန် ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်ရေ မြီယာ၊ [[ကြက်]] (ကြက်သည် မြေဧ့ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် ရောင်းနိုင်အတွက်နန့် အမှန်အကန် ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်) ရို့နန့် ဆန့်ကျင်ဘက် ယူရေ။ Chattel (ပိုင်ဆိုင်မှု ယူနစ်) ဧ့ မူကွဲ ဖြစ်ကာ၊ စီးပွားရီးအမြင်အရ capitale နန့် ပိုနီးစပ်ရေ။ အိန်းဂလိချ်ဟောင်းမာ feoh (cattle, [[wikt:property|property]]) နန့် အစားထိုးခပြီးကေ၊ ဒေနိအခါ [[wikt:fee|fee]] ဖြစ်လှာရေ။

Cow စကားလုံးသည် အများသုံး အင်ဒို-ဥရောပ gous မှ၊ အင်္ဂလို-ဆက်ဆွန် cu (အတိကိန်း cy)မှတဆင့် လာရေ။ ပါရှန်း gav သက္ကတ go- ဝေလ် buwch ရို့နန့် နှိုင်းနိူင်းနှိုင်ရေ။ အတိကိန်း cy သည် အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်မာ ki or kie ဖြစ်လှာပြီးကေ၊ အတိကိန်း အဆုံးသတ်အပိုကို ထည့်ပေါင်းကတ်ရာမှ kine, kien, kies, kuin စသနန့် ပွားလာရေ။ ဒေချင့်စွာမာာ အဂုပေါရာဏအိန်းဂလိချ် kine ဧ့ မူလအစ ဖြစ်လီရေ။ စံဂိုး့ဘာသာ အနည်းကိန်းမာ coo or cou ဖြစ်ကာ၊ အတိကိန်းမာ kye ဟူဧ့။

[[သမ္မာကျမ်းစာ]]ဧ့ ဂျိမ်းဘုရင်ဗားရှင်းပိုင် ပိုရှီးကျသော အိန်းဂလိချ်စာအရင်းမြစ်မာ cattle သည် မွိးမြူရီးနွားတိကို ညွှန်းကာ၊ အရိုင်းကို ညွှန်းသော [[သမင်]]နန့် ဆန့်ကျင်ဘက် သတ်မှတ်ရေ။ Wild cattle သည် ငယ်မွီးခြံပေါက်မဟုတ်ရေ Bos အုပ်စုဝင် နွားရိုင်းတိကို ညွှန်းပေမည်။ ဒေနိအခါ ဇာ မျိုးပြဝန်မှ မသုံးရေအခါ၊ cattle ဧ့ ခေတ်ပေါ်အဓိပ္ပာယ်သည် ခြံမွေးနွား bovines တိကို အများအနိန်နန့် ညွှန်းလီရေ။

== ဝေါဟာရ အသုံးအနှုန်း ==

* သင်းပြီး နွားကို နွားပြီး ခေါ်ရေ။
* သင်းခတ်ရာ ယှူရေသော နွားကို နွားသင်းကြောင် ဝါ နသိုးကြောင် ခေါ်ရေ။
* နမပျိုကို နမတမ်းလို့လေ့ ခေါ်ရေ။
* နွားအချေကို နပေါက်စဟု ခေါ်ရေ။
* နွားကသော ဂါရီကို နွားဂါရီ ဝါ ဂါရီယဉ် ခေါ်ရေ။
* နွားလည်မာ ဆွဲသော ချူကို ခလောက် ဟု ခေါ်ရေ။
* အရိုင်းဘဝ ဟိရေ နွားကို နွားရိုင်း ခေါ်ရေ။
* မွိးမြူထားရေ နွားရိုင်းကို နွားနောက် ခေါ်ရေ။
* နွားအများမွေးသော ခြံကို နခြံ၊ နို့စားနခြံ ခေါ်ရေ။ ခြံ ငယ်လျှင် နွားတင်းကုပ်၊ တကောင်တည်းမွေးထားကေ နွားတဲ ဖြစ်တေ။
* နွားနခေါင်းမာ ဖောက်လံထားရေ ကြိုးကို နဖားကြိုး ခေါ်ရေ။ ခုံးတိုင်ချီကြိုးမာ မြက်ခင်း ဂွက်မာ ရှည်ရှည် လှန်ထားရေ ငုတ်ဖြင့် စိုက်ထားရေ ကြိုး ဖြစ်တေ။
* ကျွဲနများ လှန်ထားရေ မြက်ခင်းပြင် သို့မဟုတ် လွင်ပြင်သည် ဂွက် ဖြစ်တေ။ စားသော အစာခွက်သည် စားကျင်း ဝါ နွားစာခွက် ဖြစ်တေ။
* ကာနာသော နွားကို တုတ်နွား ခေါ်ရေ။
* နွားဧ့ နောက်ကုန်းပေါ် ထိုးထွက်နိန်ရေ အလုံးကို လဘို့၊ နွားလဘို့၊ နွားဘို့၊ ဘို့ ခေါ်ရေ။
* နွားဧ့ ခြီသည်းကို ခွာဟု ခေါ်ရေ။
* အလွန်သန်မာ ထွားကျိုင်းလို့ နွားအုပ်ကို ဦးဆောင်နှိုင်ရေ နွားသည် ရာဇဝင်မာ နွားလားဥသဘ ဝါ ဥသဘနွား ခေါ်ရေ။
* နများ တကောင်နန့် တကောင် ချိုဖြင့် တိုက်ခိုက်လျှင် ဝှေ့သည် ခေါ်ရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာစာအဖွဲ့၊ မြန်မာစာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်း&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;iAbidan, အိန်းဂလိချ်-မြန်မာ အဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

== ဝေါဟာရဗေဒ ==
[[File:Hereford bull large.jpg|thumb|ဟီရာဖို့ဒ် နသိုးတကောင်]]
ယေဘုယျအနိန်နန့် စကားလုံးတလုံးတည်းပင် ကမ္ဘာအဝှမ်း သုံးကတ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် မဆိုစလောက်နန့် မပြားမနား ကွဲပြားသိရေ။ ဗြိတိန်နန့် ဗြိတိန်လွှမ်းမိုးသော ကမ္ဘာဧ့ အရာအစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်တေ ကနိန်ဒါ၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်၊ အိုင်ယာလန်နန့် အမင်ရကန်ရို့နန့် အသုံးအနှုန်း ကွာခြားထွေပြားမှုကို ဒေနီရာမာ ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref name=&quot;cterm&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.experiencefestival.com/a/Cattle_-_Terminology/id/1287270 |title=Cattle Terminology |publisher=experiencefestival.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080401084434/http://www.experiencefestival.com/a/Cattle_-_Terminology/id/1287270 |archive-date=1 April 2008 }}&lt;/ref&gt;
* နထီးကြီး (သင်းခတ်မထား) ကို ဘူးလ် bull ခေါ်ရေ။ အရိုင်းဘဝ၊ ငယ်ရွယ်ပြီးကေ၊ အမှတ်အသားမဟိရေ နထီးကို ဩစတြေးလျဝယ် မစ်ကီ micky ဟု သိရေ။ အထီးဖြစ်စီ၊ အမဖြစ်စီ တံဆိပ်မကပ်ရေ bovine တိကို ယူအက်စ်နန့် ကနိန်ဒါမာ မာဗရစ် maverick ခေါ်ရေ။
* နပေါက်အချေ calf တကောင်နန့် အထက် ဟိရေ နမကြီးရေ ကောင်းဝ် cow ဖြစ်တေ။
* နမငယ်သည် ကိုယ်ပိုင်အချေ မဟိသိမ့်၊&lt;ref&gt;{{cite dictionary |url=http://webster.com/dictionary/heifer |title=Definition of heifer |access-date=29 November 2006|dictionary=Merriam-Webster|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822193523/http://www.webster.com/dictionary/heifer |archive-date=22 August 2007  }}&lt;/ref&gt; အသက်ကလေ့ သုံးနှစ်အောက်ဆိုကေ နမတမ်း၊ နမပျို၊ ဟက်ဖာ heifer ခေါ်ရေ။&lt;ref name=&quot;MD&quot;&gt;Delbridge, Arthur, The Macquarie Dictionary, 2nd ed., Macquarie Library, North Ryde, 1991&lt;/ref&gt; နပေါက်စ တကောင်တည်းရာ ဟိရေ နမအချေကိုလေ့ ရံခါ သားဦးနမတမ်း first-calf heifer ခေါ်ရေ။
[[ဖိုင်:Heifer, Lodge Coppice, Hatfield Forest - geograph.org.uk - 262921.jpg|thumb|ဟတ်ဖီးတောအုပ်မှ နမတမ်း heifer]]
* အထီးအမ နပေါက်စအချေကို နို့မဖြတ်ခင်ထိ calves ခေါ်ရေ။ တချို့ဒေသမာ နို့မြက်ပြီးကေလေ့ တနှစ်အရွယ်ထိ ခေါ်ရေ။ တချို့တချို့မာမူ အမဲပေါ်လို့ ရရေ နထီးပေါက်စကိုရာ ခေါ်ရေ။ သို့ ခေါ်ကေ feeder calves သို့ feeders ဟု အလွယ် ခေါ်ရေ။ ယပြီးကေ တနှစ်မှ နှစ်နှစ်ကြားကို တနှစ်သားချေ yearlings သို့မဟုတ် stirks ဟု ညွှန်းရေ။&lt;ref&gt;McIntosh, E., ''The Concise Oxford Dictionary of Current English'', Clarendon Press, 1967&lt;/ref&gt;
* သင်းခတ်ပြီး အထီး (နွားပြီး) ကို အမင်ရကန်မာ စတီးရ် steer ခေါ်ရေ။ သင်းခတ်နွားအိုတိကို ကမ္ဘာ့တချို့နီရာများမာ ဘူးလတ် bullocks ဟု တနားတခါ ခေါ်ရေ။&lt;ref&gt;Delbridge, A, et al., Macquarie Dictionary, The Book Printer, Australia, 1991&lt;/ref&gt; ယကေလေ့ မြောက်အမင်ရိကမာ ထိုဝေါဟာရဖို့ နထီးအချေကို ညွှန်းရေ။ Piker bullocks ဆိုစွာမာ ဖမ်းမိရာ၊ သင်းခတ်ပြီးကေ ပြန်ပျောက်ဆုံးလားသော micky bulls ပင် ဖြစ်တေ။ micky bulls မာ သင်းပြည့် နထီးငယ် ဖြစ်တေ။ ဩစတြေးလျမာ ဂျပန်နွား Japanese ox မာ ဂျပန်အမဲသားရောင်းဝယ်ရီးအတွက် သီးသန့်မွိးမြူသော ကီလို ၅၀၀ မှ ၆၅၀ အလီးချိန်ကြားဟိရေ ပြောင်းဆန်ကျွေး steers ကို ခေါ်ရေ။ မြောက်အမင်ရိကမာ လေးနှစ်အောက် draft cattle ကို working steers ခေါ်ရေ။ မသင့်လျော်သော သို့မဟုတ် နောက်ကျမှ သင်းခတ်ခံရရေ နထီးမာ ဩစတြေးလျ၊ ကနိန်ဒါနန့် နယူးဇီလန်မာ stag ဟု ထင်ရှားကာ၊ ဇုတ်ကင်းနှိုင်ရေ ကြမ်းတမ်းရေ နသိုး ကြောင် ဖြစ်လှာရေ။ တချို့နိုင်ငံများမာ အပြည့်အဝ သင်းမကွပ်မိရေ အထီး (နွားသင်းကြောင်)ကို rig လို့လေ့ သိကတ်တေ။
* ခိုင်းရန် သို့ စီးနင်းရန် ရည်ရွယ်မွေးထားရေ သင်းခတ်ပြီးအထီး ကို ox (အတိကိန်း oxen) ဟု ခေါ်ရေ။ ox ဆိုရေ စကားလုံးသည် နွားသေကိုလေ့ ညွှန်းရေ။ နမူနာ နွားသားရေ ox-hide, နွားသွေး ox-blood, နမြီး oxtail, နွားအသည်း ox-liver။&lt;ref name=&quot;MD&quot; /&gt;
* Springer သည် နပေါက်နန့် နီးစပ်သော cow သို့မဟုတ် heifer ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;[http://beef.unl.edu/FAQ/200509030.shtml FAQs: What is meant by springer cows and heifers?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707061932/http://beef.unl.edu/FAQ/200509030.shtml |date=7 July 2010 }}, Dr. Rick Rasby, Professor of Animal Science, University of Nebraska – Lincoln, 6 September 2005. Retrieved: 12 August 2010.&lt;/ref&gt;
* နမျိုးစိတ်အားလုံးမာ နထီးတကောင်ဧ့ အမြွှာ နမသည် မြုံတတ်လေ့ ဟိကာ၊ ဖရီးမာတင် freemartin ခေါ်ရေ။
* Neatsfood oil ဆိုပနာ ဆင်းသက်လာရေ ချိုနွား Neat, နွားငယ်ကို ဆိုရေ beef နန့် သားသတ်ရန် သင့်လျော်ရေ တိရစ္ဆာန်ငယ်တိကို ဆိုရေ beefing ရို့စွာ အသုံးမဟိတော့သော ဝေါဟာရများ ဖြစ်ကေလေ့၊ poll, pollard နန့် polled cattle ရို့မာ သဘာဝအားဖြင့် ချိုမဲ့ တိရစ္ဆာန်တိကို ယဂုထက်ထိ ခေါ်မာနိန်ရေ အသုံးများ ဖြစ်တေ။ တချို့ဒေသများမာ ချိုတိထားရေ၊ ချိုနုတ်ထားရေ အကောင်တိကိုလေ့ ခေါ်ရေ။
* လူရို့စားသုံးဖို့အတွက် မွိးမြူထားရေ နွားတိကို သားစားနွား beef cattle ဟု ခေါ်ရေ။ အမင်ရကန် သားစားနမွိးမြူရီးလောကဝယ်၊ အမဲသား beef (အတိကိန်း beeves)ဆိုရေ အခေါ်ဟောင်းသည် အထီးအမမရွီး တိရစ္ဆာန်တကောင်ကို ရည်ညွှန်းလိုရေအခါမှ အသုံးပြုနီတုန်း ဖြစ်တေ။ ဩစတြေးလျန်း၊ ကနိန်ဒီယန်း၊ [[နယူးဇီလန်]]နန့် [[ဗြိတိန်]]က လူတိကမူ ယင်းပိုင် ညွှန်းလိုရေအခါ သားရဲ beast ဝေါဟာရကို သုံးရေ။&lt;ref&gt;[https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/nazi-super-cows-too-aggressive-4921075 UK Daily Mirror article 5 Jan 2015] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107140815/http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/nazi-super-cows-too-aggressive-4921075 |date=7 November 2016 }} Retrieved on 6 November 2016&lt;/ref&gt;
* နို့ထုတ်လုပ်ဖို့အတွက် ကြိုးစားပန်းစားသားဖောက်သော နွားကို နို့ညှစ်နွား milking ဝါ နို့စားနွား dairy cattle ဟု ခေါ်ရေ။ မိသားစုတစုတည်း နို့ရဟိရန် မွိးမြူထားရေ နမကို အိမ်နမ house cow or milker ဟု ခေါ်ချင် ခေါ်မည်။ Fresh cow ဆိုစွာမာ လောလောလတ်လတ် ပူပူနွေးနွေး မီးဖွားပြီးရေ သားဦးဖွား နမကို ခေါ်ရေ ဝေါဟာရ ဖြစ်တေ။
* ယေဘုယျအနိန်နန့် နွားတိကို ညွှန်းလိုရေ နာမဝိသေသနမာ bovine - နွားနန့်ဆိုင်ရေ ဖြစ်တေ။ Bull, cow နန့် calf ရို့ကို [[ဝေလငါး]]၊ [[ရီမြင်း]]၊ [[ကုလားအုတ်]]၊ [[သမင်ကြီး]]နန့် [[ဆင်]]အပါအဝင် အရာ သတ္တဝါကြီးတိဧ့ လိင် သို့မဟုတ် အသက်ကို ညွှန်ပြဖို့ ဖြန့်ကျက်လို့လည်း သုံးရေ။

==နွားစကားပုံ==
* [[နွားပျိုသန်လှ နွားအိုပေါင်ကျိုး]]
* [[ညောင်ဦးကမ်းထောင်းပြို၊ စမ္ပာမူလရ်က နမပေါင်ကျိုး]]
* [[သမီးတကောင် နွားတထောင်]]
* [[အမီး နွားကျောင်းသား၊ အဖြီ ဘုရားလောင်း]]
* [[ခြံဝင် နွားပါ]]
* [[ငါ့စကား နွားရ]]
* [[ကျားသနားမှ နွားချမ်းသာ]]
* [[ကိုယ့်ထမင်းတက်စား ကြီးတော်နွား ဗလချိဗလချာကျောင်း]]
* [[ရပေါ်ဆီရွှီမှုန်ကြဲ၊ အထဲက နွားချီးခံ]]
* [[ဝှေ့တတ်ရေ နွားကို ရှောင်ပြန်၊ ကန်တတ်ရေ နွားနန့် ညား]]
* [[နွားပိန်ထူ လူဝှေ့]]
* [[အချိန်တန်တော့ နွားပိန်ကန်လိမ့်]]
* [[လုံ့လလည်းထူ မိုးလီ့ကူ နွားချီးလည်းချ ကံလည်းမ]]
* [[ဆုံမတတ်ဘဲ နှမ်းဖတ်ကတ်ိုက်]]
* [[ဟိတိုးထမ်းပိုး နောက်ဆုတ်ဂါရီထုတ်]]
* [[နိန်သိမ့်သပ ခြုံထဲက၊ ချိုသွေးသပ တမြမြ]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

==အရာကြည့်ရန်==
{{wiktionary}}
{{Wikispecies|Cattle}}
{{Commons|Bos taurus}}
{{Commons|Bull|Bull (cattle)}}
{{refbegin}}
* Bhattacharya, S. 2003. [https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn4220 Cattle ownership makes it a man's world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007073246/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn4220 |date=7 October 2008 }}. ''Newscientist.com''. Retrieved 26 December 2006.
* Cattle Today (CT). 2006. Website. [http://www.cattle-today.com/ Breeds of cattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160801231804/http://cattle-today.com/ |date=1 August 2016 }}. ''Cattle Today''. Retrieved 26 December 2006
* Clay, J. 2004. ''World Agriculture and the Environment: A Commodity-by-Commodity Guide to Impacts and Practices''. Washington, DC: Island Press. {{ISBN|1-55963-370-0}}.
* Clutton-Brock, J. 1999. ''A Natural History of Domesticated Mammals''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-63495-4}}.
* {{cite book |first=Herman R. |last=Purdy |author2=R. John Dawes |author3=Dr. Robert Hough |url=http://www.breedsofcattle.net/ |title=Breeds Of Cattle |edition=2nd |year=2008 }} – A visual textbook containing History/Origin, Phenotype &amp; Statistics of 45 breeds.
{{refend}}

[[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါရေ တိရစ္ဆာန်တိ]]</text>
      <sha1>6iaan0ptjihnj2hb5dnjlukq2eeulr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5737</id>
    <revision>
      <id>21067</id>
      <timestamp>2026-09-08T12:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tejoebārsa</username>
        <id>137</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{speciesbox | name = ဆိတ် | image = Hausziege 04.jpg | image_caption = A pygmy goat on a tree stump | status = DOM | genus = Capra | species = hircus | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]] | synonyms = ''Capra aegagrus hircus'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt; ''Capra depressa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt; ''Capra mambrica'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt; ''Capra rev...&quot;</comment>
      <origin>21067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13017" sha1="58pm2suxmcfnnl98eu2etk1wreici9t" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = ဆိတ်
| image = Hausziege 04.jpg
| image_caption = A pygmy goat on a tree stump
| status = DOM
| genus = Capra
| species = hircus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]
| synonyms = ''Capra aegagrus hircus'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra depressa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra mambrica'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra reversa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
}}
[[File:Goats butting heads in Germany.jpg|thumb|right|ဆိတ်နှစ်ကောင် ဂေါင်းဆောင်နီရာလုဖို့အတွက် ခေါင်းချင်းဆိုင် ခတ်နီစဉ်]]
'''ဆိတ်'''စွာ ပါဏဗေဒအလိုအရ 'ကက်ပရာ'မျိုးစုဝင် စားမြုံ့ပြန်ကောင်ဖြစ်တေ။ [[သိုး]]နန့် ဆိတ်ရို့စွာ ပုံပန်းချင်း အလွန်ဆင်တူလီရေ။ [[သားမွီး]]အတွက် မွိးမြူသော သိုးတမျိုးမာ ဆိတ်နန့် ခွဲလို့မရအောင် ဆင်တူနီရေအတွက်နန့် [[တိရစ္ဆာန်]]အကြောင်း မတတ်ကျွမ်းသူတိအဖို့ ပတုံးအနီ အထားကို ကြည့်ပနာ ခွဲခြားနိုင်ပါရေ။ ဆိတ်ဧ့ပတုံးမာ အထက်ကိုထောင်နိန်ပနာ သိုးဧ့ပတုံးမာ အောက်ကိုကုပ် ကျနိန်ရေ။ သိုးနန့်ဆိတ် ခွဲခြားပနာသိနှိုင်ရေ အရာတချက်မာ ဆိတ်ဧ့ကိုယ်လုံး ကိုယ်ဖန်သည် သိုးထက် ငယ်ရေအပြင်၊ ဆိတ်အမွီးမာ ပိုရှည်ရေ။ ပိုဖြောင့်ရေ။ 

ဆိတ်တိကို လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၉၀၀၀-ကျော်လောက်က စပြီးကေ မွိးမြူခရေလို့ အထောက်အထားတိအရ သိရရေ။ ဆိတ်စွာလေ့ လူရို့အတွက် အလွန်အသုံးဝင်သော အဖိုးတန်တိရစ္ဆာန်တမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ဆိတ်တိကို အသားစားဖို့အတွက်ရာမက ဆိတ်နို့အလို့ငှါလည်း မွိးမြူကတ်တေ။ အသားနန့်နို့အပြင် ဆိတ်သားရီစွာလေ့ အသုံးဝင်လီရေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်သားရီနန့် လူ့အသုံးအဆောင်ဝန်များ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဝန်တိ အစဟိစွာရို့ကို ပြုလုပ်သုံးစွဲကတ်တေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်တိကို ပေါ့ပါးသော ဝန်တင်ဂါရီဆွဲဖို့အထိ သုံးနှိုင်ရေဟု သိရရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ တချို့နိုင်ငံတိမာ ဆိတ်ပေါက်ဖွားနှုန်း အသျှူတရာမြင့်မားနီအတွက်နန့် ခြံဖြင့် စနစ်တကျ မမွိးမြူနိုင်တော့ဘဲ သဘာဝအတိုင်း လွှတ်ကျောင်းထားရရေ။ ထိုဆိတ်တိစွာ ယင်းရို့ဂွက်ရဟိဖို့ သဘာဝတောရိုင်းပင်တိကို ဖျက်ဆီးစားသောက်ကတ်စွာကို ကြုံတွိနီရရေ။

[[ဆိတ်ရိုင်း]]တိကို [[ဥရောပတိုက်]]၊ [[အာဖရိက]]မြောက်ပိုင်းနန့် [[ဟိမဝန္စွာတောင်]]တိထက်မာ တွိရရေ။ လူရို့မွိးမြူကတ်တေ ဆိတ်ယဉ်ရို့မာ [[ပါးရှား]]နိုင်ငံဟိ ဆိတ်ရိုင်းတိက ဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ယူဆရရေ။ ရှီးပဝေသဏီကာလက စပြီးကေ [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ဟိ အရပ်ရပ်မာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူခကတ်တေ။ [[အာသျှမိုင်းနား]]ဟိ [[အန်ဂိုးရားမြို့]]ကို အစွဲပြုပနာ [[အန်ဂိုးရားဆိတ်]]ဟု နာမည်မာသော ဆိတ်မျိုးမာ [[ဓမ္မဟောင်းကျမ်း]]စာခေတ်မှစပြီးကေ ထင်ရှားခရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်သည် အဟိ[[တိဗက်]]နိုင်ငံမှ ပေါက်ပွားလာရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ ရှည်လျားလို့ ပိုးသားပိုင်သားမွီးတိ တကိုယ်လုံးကို ဖုံးအုပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုသားမွီးတိနန့် မိုးဟဲခေါ် ဆိတ်မွေးထည်ကို ရက်လုပ်ရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ် မျိုးပေါင်း များစွာဟိရာ၊ [[အာဖရိကတိုက်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နန့် [[အမင်ရကန်ပြည်ထောင်စု]]ရို့မာ ဒေဆိတ်မျိုးကို သားမွီးအတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ 

သားမွီးအတွက်မွီးမြူကတ်တေ အရာဆိတ်တမျိုးမာ [[ကသ္မီရဆိတ်]]မျိုးဖြစ်တေ။ ကသ္မီရဆိတ်သည် သာမန်ဆိတ်နန့်ပိုပြီးကေတူစွာ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ သိုးနန့်ပိုပြီးကေ ဆင်ရေ။ ကမ္ဘာထက်မာ ထင်ရှားသော [[ကသ္မီရရှောစောင်]]ကို ထိုကသ္မီရဆိတ်မှရရေ သားမွီးနန့် ရက်လုပ်ကက်ရေ။ ကသ္မီရဆိတ်ဧ့ အထဲထပ် သားမွီးကို ရှောစောင်အဖြစ် ရက်လုပ်ရေ။ အပြင် အမွီးတိရှည် လီလီ၊ အထဲဘက် သားမွီးထပ်မာ ထူထဲပေါများလာလီလီ ဖြစ်တေ။ အလျားနန့်အနံ တကိုက်ခွဲစီဟိရေ ရှောစောင်ရဟိဖို့အတွက် ဆိတ်ဆယ်ကောင်မှ သားမွီးတိကို လိုလီရေ။ ယင်းအပြင် လက်နန့်ယာ ရက်လုပ်အတွက်နန့်၊ စောင်တထည်ရက်ဖို့ တနှစ်ခန့်မျှကြာရေ။ ယင်းကြောင့် ကသ္မီရ ရှောင်စောင်သည် အလွန်အဖိုးထိုက်တန်ဧ့။ အဆင်ဆန်း ရှောစောင်တထည်ကို တခါတရီ ပေါင် ၃ဝဝ မျှ ပီးရရေ။ အန်ဂိုရားဆိတ်နန့် ကသ္မီရဆိတ်နှစ်မျိုးလုံးမာ အရွယ်ငယ်လို့၊ နရွက်တိတွဲလောင်းကျရေအပြင် ဂြိုတိ လိမ်နိန်ရေ။

တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]နိုင်ငံ၊ [[ဥရောပတိုက်]]နန့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]ရို့မာ ဆိတ်တိကို နို့စားဖို့အတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ နို့စားဆိတ်မျိုးမာ [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]မှ တော်ဂင်ဗုနန့် 
ဆာနင်မျိုးတိမာ ကောင်းဘီယက်ဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဟိ ဆိတ်မျိုးမာ [[စူရတ်မြို့]]မှ [[စူရတီဆိတ်]]မျိုးသည် ထင်ရှားဧ့။ အများအနိန်နန့် အရောင်ဖြူရေ။

[[သားမွီး]]အတွက်နန့် [[ဆိတ်နို့]]အတွက်ရာကေ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်တေမဟုတ်ကေလေ့။ အသားစားဖို့အတွက် ဖြစ်စီ၊ သားရီအတွက်ဖြစ်စီ၊ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်သိမ့်ရေ။ ဆိတ်အချေ 
သားရီကို [[လက်အိတ်]]နန့် [[ဖိနပ်]]ချုပ်ရာမာ အသုံးတိစွာ။ ယကေလေ့ အဂုအချိန်မာ ခသလုံးရီနန့် ခွီးသားရီရို့ကို ဆိတ်အချေ သားရီတုတိပြုလုပ်ပနာ ရောင်းချဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ဖိနပ်များ၊ စာရွက်စာတမ်းတိထည့်ဖို့ လက်ဆွဲအိတ်၊ စာအုပ်တိအတွက် မိုရော့ကို သားရေဖုံးနန့် အရာဝန်တိကို ဆိတ်ရီဖြင့် ခြုပ်လုပ်ကတ်တေ။ သားမွီး စောင်နန့် သားမွီး ကိုယ်ရုံထည်တိ ခြုပ်လုပ်ဖို့ အင်ဂိုးရားဆိတ်ရီကို သားမွီးများမပယ်ဘဲ အသုံးပြုကတ်တေ။

ယင့်တွက်နန့်နန့် လူရို့အတွက် ဆိတ်သည် များစွာအသုံးဝင်ရေဟု ဆိုရပါဖို့။ ယင်းအပြင် ဆိတ်သည် အလွန်ကြံ့ခိုင်ရေအတွက်နန့် ရောဂါဗြုန်းခနဲမကူးစက်တတ်ချေ။ ဆိတ်သည် ရွက်ကြမ်း ရွက်နုမရှောင်၊ အပင်ရို့ဧ့ အခေါက်ကိုခွာစားပနာ အသက်ရှင် နေနှိုင်ရေ သတ္တဝါမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် အရာတိရစ္ဆာန်တိကို မွီးမြူလို့မဖြစ်နှိုင်အောင် အစာရီစာ အလွန်ရှားသော အရပ်မျိုးမာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူနိုင်ဧ့။ ဆိတ်ဧ့ သာမန်သက်တမ်းမာ ၈ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်ထိဖြစ်တေ။ ဆိတ်မရို့စွာ တခေါက်လျှင် ဆိတ်အချေနှစ်ကောင် သုံးကောင်မျှ မွီးဖွားလိဟိရေ။ တခါတရီ တခေါက်လျှင်ဆိတ်အချေ ‌လေးကောင်မှ ငါးကောင်အထိလည်း မွီးတတ်ရေ။ ဆိတ်မမာ ဇီးကပ်လို့၊ ၂၁ သီတင်း၊ ၂၂ သီတင်းအထဲကိုရောက်မှ သားပေါက်းတတ်ရေ။ ဆိတ်မဧ့ အသက် ၁၅ လကျော်မှ မျိုးစပ်ပီးသင့်လီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;my.wikipedia.org&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါရေ တိရစ္ဆာန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိတ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မွိးမြူရီး]]</text>
      <sha1>58pm2suxmcfnnl98eu2etk1wreici9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>21068</id>
      <parentid>21067</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tejoebārsa</username>
        <id>137</id>
      </contributor>
      <origin>21068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13017" sha1="njphjhu7gttizt8fekxcul4to2u2v1s" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = ဆိတ်
| image = Hausziege 04.jpg
| image_caption = A pygmy goat on a tree stump
| status = DOM
| genus = Capra
| species = hircus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]
| synonyms = ''Capra aegagrus hircus'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra depressa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra mambrica'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra reversa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
}}
[[File:Goats butting heads in Germany.jpg|thumb|right|ဆိတ်နှစ်ကောင် ဂေါင်းဆောင်နီရာလုဖို့အတွက် ခေါင်းချင်းဆိုင် ခတ်နီစဉ်]]
'''ဆိတ်'''စွာ ပါဏဗေဒအလိုအရ 'ကက်ပရာ'မျိုးစုဝင် စားမြုံ့ပြန်ကောင်ဖြစ်တေ။ [[သိုး]]နန့် ဆိတ်ရို့စွာ ပုံပန်းချင်း အလွန်ဆင်တူလီရေ။ [[သားမွီး]]အတွက် မွီးမြူသော သိုးတမျိုးမာ ဆိတ်နန့် ခွဲလို့မရအောင် ဆင်တူနီရေအတွက်နန့် [[တိရစ္ဆာန်]]အကြောင်း မတတ်ကျွမ်းသူတိအဖို့ ပတုံးအနီ အထားကို ကြည့်ပနာ ခွဲခြားနိုင်ပါရေ။ ဆိတ်ဧ့ပတုံးမာ အထက်ကိုထောင်နိန်ပနာ သိုးဧ့ပတုံးမာ အောက်ကိုကုပ် ကျနိန်ရေ။ သိုးနန့်ဆိတ် ခွဲခြားပနာသိနှိုင်ရေ အရာတချက်မာ ဆိတ်ဧ့ကိုယ်လုံး ကိုယ်ဖန်သည် သိုးထက် ငယ်ရေအပြင်၊ ဆိတ်အမွီးမာ ပိုရှည်ရေ။ ပိုဖြောင့်ရေ။ 

ဆိတ်တိကို လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၉၀၀၀-ကျော်လောက်က စပြီးကေ မွိးမြူခရေလို့ အထောက်အထားတိအရ သိရရေ။ ဆိတ်စွာလေ့ လူရို့အတွက် အလွန်အသုံးဝင်သော အဖိုးတန်တိရစ္ဆာန်တမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ဆိတ်တိကို အသားစားဖို့အတွက်ရာမက ဆိတ်နို့အလို့ငှါလည်း မွိးမြူကတ်တေ။ အသားနန့်နို့အပြင် ဆိတ်သားရီစွာလေ့ အသုံးဝင်လီရေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်သားရီနန့် လူ့အသုံးအဆောင်ဝန်များ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဝန်တိ အစဟိစွာရို့ကို ပြုလုပ်သုံးစွဲကတ်တေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်တိကို ပေါ့ပါးသော ဝန်တင်ဂါရီဆွဲဖို့အထိ သုံးနှိုင်ရေဟု သိရရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ တချို့နိုင်ငံတိမာ ဆိတ်ပေါက်ဖွားနှုန်း အသျှူတရာမြင့်မားနီအတွက်နန့် ခြံဖြင့် စနစ်တကျ မမွိးမြူနိုင်တော့ဘဲ သဘာဝအတိုင်း လွှတ်ကျောင်းထားရရေ။ ထိုဆိတ်တိစွာ ယင်းရို့ဂွက်ရဟိဖို့ သဘာဝတောရိုင်းပင်တိကို ဖျက်ဆီးစားသောက်ကတ်စွာကို ကြုံတွိနီရရေ။

[[ဆိတ်ရိုင်း]]တိကို [[ဥရောပတိုက်]]၊ [[အာဖရိက]]မြောက်ပိုင်းနန့် [[ဟိမဝန္စွာတောင်]]တိထက်မာ တွိရရေ။ လူရို့မွိးမြူကတ်တေ ဆိတ်ယဉ်ရို့မာ [[ပါးရှား]]နိုင်ငံဟိ ဆိတ်ရိုင်းတိက ဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ယူဆရရေ။ ရှီးပဝေသဏီကာလက စပြီးကေ [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ဟိ အရပ်ရပ်မာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူခကတ်တေ။ [[အာသျှမိုင်းနား]]ဟိ [[အန်ဂိုးရားမြို့]]ကို အစွဲပြုပနာ [[အန်ဂိုးရားဆိတ်]]ဟု နာမည်မာသော ဆိတ်မျိုးမာ [[ဓမ္မဟောင်းကျမ်း]]စာခေတ်မှစပြီးကေ ထင်ရှားခရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်သည် အဟိ[[တိဗက်]]နိုင်ငံမှ ပေါက်ပွားလာရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ ရှည်လျားလို့ ပိုးသားပိုင်သားမွီးတိ တကိုယ်လုံးကို ဖုံးအုပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုသားမွီးတိနန့် မိုးဟဲခေါ် ဆိတ်မွေးထည်ကို ရက်လုပ်ရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ် မျိုးပေါင်း များစွာဟိရာ၊ [[အာဖရိကတိုက်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နန့် [[အမင်ရကန်ပြည်ထောင်စု]]ရို့မာ ဒေဆိတ်မျိုးကို သားမွီးအတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ 

သားမွီးအတွက်မွီးမြူကတ်တေ အရာဆိတ်တမျိုးမာ [[ကသ္မီရဆိတ်]]မျိုးဖြစ်တေ။ ကသ္မီရဆိတ်သည် သာမန်ဆိတ်နန့်ပိုပြီးကေတူစွာ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ သိုးနန့်ပိုပြီးကေ ဆင်ရေ။ ကမ္ဘာထက်မာ ထင်ရှားသော [[ကသ္မီရရှောစောင်]]ကို ထိုကသ္မီရဆိတ်မှရရေ သားမွီးနန့် ရက်လုပ်ကက်ရေ။ ကသ္မီရဆိတ်ဧ့ အထဲထပ် သားမွီးကို ရှောစောင်အဖြစ် ရက်လုပ်ရေ။ အပြင် အမွီးတိရှည် လီလီ၊ အထဲဘက် သားမွီးထပ်မာ ထူထဲပေါများလာလီလီ ဖြစ်တေ။ အလျားနန့်အနံ တကိုက်ခွဲစီဟိရေ ရှောစောင်ရဟိဖို့အတွက် ဆိတ်ဆယ်ကောင်မှ သားမွီးတိကို လိုလီရေ။ ယင်းအပြင် လက်နန့်ယာ ရက်လုပ်အတွက်နန့်၊ စောင်တထည်ရက်ဖို့ တနှစ်ခန့်မျှကြာရေ။ ယင်းကြောင့် ကသ္မီရ ရှောင်စောင်သည် အလွန်အဖိုးထိုက်တန်ဧ့။ အဆင်ဆန်း ရှောစောင်တထည်ကို တခါတရီ ပေါင် ၃ဝဝ မျှ ပီးရရေ။ အန်ဂိုရားဆိတ်နန့် ကသ္မီရဆိတ်နှစ်မျိုးလုံးမာ အရွယ်ငယ်လို့၊ နရွက်တိတွဲလောင်းကျရေအပြင် ဂြိုတိ လိမ်နိန်ရေ။

တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]နိုင်ငံ၊ [[ဥရောပတိုက်]]နန့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]ရို့မာ ဆိတ်တိကို နို့စားဖို့အတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ နို့စားဆိတ်မျိုးမာ [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]မှ တော်ဂင်ဗုနန့် 
ဆာနင်မျိုးတိမာ ကောင်းဘီယက်ဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဟိ ဆိတ်မျိုးမာ [[စူရတ်မြို့]]မှ [[စူရတီဆိတ်]]မျိုးသည် ထင်ရှားဧ့။ အများအနိန်နန့် အရောင်ဖြူရေ။

[[သားမွီး]]အတွက်နန့် [[ဆိတ်နို့]]အတွက်ရာကေ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်တေမဟုတ်ကေလေ့။ အသားစားဖို့အတွက် ဖြစ်စီ၊ သားရီအတွက်ဖြစ်စီ၊ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်သိမ့်ရေ။ ဆိတ်အချေ 
သားရီကို [[လက်အိတ်]]နန့် [[ဖိနပ်]]ချုပ်ရာမာ အသုံးတိစွာ။ ယကေလေ့ အဂုအချိန်မာ ခသလုံးရီနန့် ခွီးသားရီရို့ကို ဆိတ်အချေ သားရီတုတိပြုလုပ်ပနာ ရောင်းချဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ဖိနပ်များ၊ စာရွက်စာတမ်းတိထည့်ဖို့ လက်ဆွဲအိတ်၊ စာအုပ်တိအတွက် မိုရော့ကို သားရေဖုံးနန့် အရာဝန်တိကို ဆိတ်ရီဖြင့် ခြုပ်လုပ်ကတ်တေ။ သားမွီး စောင်နန့် သားမွီး ကိုယ်ရုံထည်တိ ခြုပ်လုပ်ဖို့ အင်ဂိုးရားဆိတ်ရီကို သားမွီးများမပယ်ဘဲ အသုံးပြုကတ်တေ။

ယင့်တွက်နန့်နန့် လူရို့အတွက် ဆိတ်သည် များစွာအသုံးဝင်ရေဟု ဆိုရပါဖို့။ ယင်းအပြင် ဆိတ်သည် အလွန်ကြံ့ခိုင်ရေအတွက်နန့် ရောဂါဗြုန်းခနဲမကူးစက်တတ်ချေ။ ဆိတ်သည် ရွက်ကြမ်း ရွက်နုမရှောင်၊ အပင်ရို့ဧ့ အခေါက်ကိုခွာစားပနာ အသက်ရှင် နေနှိုင်ရေ သတ္တဝါမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် အရာတိရစ္ဆာန်တိကို မွီးမြူလို့မဖြစ်နှိုင်အောင် အစာရီစာ အလွန်ရှားသော အရပ်မျိုးမာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူနိုင်ဧ့။ ဆိတ်ဧ့ သာမန်သက်တမ်းမာ ၈ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်ထိဖြစ်တေ။ ဆိတ်မရို့စွာ တခေါက်လျှင် ဆိတ်အချေနှစ်ကောင် သုံးကောင်မျှ မွီးဖွားလိဟိရေ။ တခါတရီ တခေါက်လျှင်ဆိတ်အချေ ‌လေးကောင်မှ ငါးကောင်အထိလည်း မွီးတတ်ရေ။ ဆိတ်မမာ ဇီးကပ်လို့၊ ၂၁ သီတင်း၊ ၂၂ သီတင်းအထဲကိုရောက်မှ သားပေါက်းတတ်ရေ။ ဆိတ်မဧ့ အသက် ၁၅ လကျော်မှ မျိုးစပ်ပီးသင့်လီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;my.wikipedia.org&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါရေ တိရစ္ဆာန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိတ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မွိးမြူရီး]]</text>
      <sha1>njphjhu7gttizt8fekxcul4to2u2v1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>21069</id>
      <parentid>21068</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tejoebārsa</username>
        <id>137</id>
      </contributor>
      <origin>21069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13005" sha1="1k1jy3e79m8ba7yvmom6n4ypegx2t3x" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = ဆိတ်
| image = Hausziege 04.jpg
| image_caption = A pygmy goat on a tree stump
| status = DOM
| genus = Capra
| species = hircus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]
| synonyms = ''Capra aegagrus hircus'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra depressa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra mambrica'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra reversa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
}}
[[File:Goats butting heads in Germany.jpg|thumb|right|ဆိတ်နှစ်ကောင် ဂေါင်းဆောင်နီရာလုဖို့အတွက် ခေါင်းချင်းဆိုင် ခတ်နီစဉ်]]
'''ဆိတ်'''စွာ ပါဏဗေဒအလိုအရ 'ကက်ပရာ'မျိုးစုဝင် စားမြုံ့ပြန်ကောင်ဖြစ်တေ။ [[သိုး]]နန့် ဆိတ်ရို့စွာ ပုံပန်းချင်း အလွန်ဆင်တူလီရေ။ [[သားမွီး]]အတွက် မွီးမြူသော သိုးတမျိုးမာ ဆိတ်နန့် ခွဲလို့မရအောင် ဆင်တူနီရေအတွက်နန့် [[တိရစ္ဆာန်]]အကြောင်း မတတ်ကျွမ်းသူတိအဖို့ ပတုံးအနီ အထားကို ကြည့်ပနာ ခွဲခြားနိုင်ပါရေ။ ဆိတ်ဧ့ပတုံးမာ အထက်ကိုထောင်နိန်ပနာ သိုးဧ့ပတုံးမာ အောက်ကိုကုပ် ကျနိန်ရေ။ သိုးနန့်ဆိတ် ခွဲခြားပနာသိနှိုင်ရေ အရာတချက်မာ ဆိတ်ဧ့ကိုယ်လုံး ကိုယ်ဖန်သည် သိုးထက် ငယ်ရေအပြင်၊ ဆိတ်အမွီးမာ ပိုရှည်ရေ။ ပိုဖြောင့်ရေ။ 

ဆိတ်တိကို လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၉၀၀၀-ကျော်လောက်က စပြီးကေ မွိးမြူခရေလို့ အထောက်အထားတိအရ သိရရေ။ ဆိတ်စွာလေ့ လူရို့အတွက် အလွန်အသုံးဝင်သော အဖိုးတန်တိရစ္ဆာန်တမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ဆိတ်တိကို အသားစားဖို့အတွက်ရာမက ဆိတ်နို့အလို့ငှါလည်း မွိးမြူကတ်တေ။ အသားနန့်နို့အပြင် ဆိတ်သားရီစွာလေ့ အသုံးဝင်လီရေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်သားရီနန့် လူ့အသုံးအဆောင်ဝန်များ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဝန်တိ အစဟိစွာရို့ကို ပြုလုပ်သုံးစွဲကတ်တေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်တိကို ပေါ့ပါးသော ဝန်တင်ဂါရီဆွဲဖို့အထိ သုံးနှိုင်ရေဟု သိရရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ တချို့နိုင်ငံတိမာ ဆိတ်ပေါက်ဖွားနှုန်း အသျှူတရာမြင့်မားနီအတွက်နန့် ခြံဖြင့် စနစ်တကျ မမွိးမြူနိုင်တော့ဘဲ သဘာဝအတိုင်း လွှတ်ကျောင်းထားရရေ။ ထိုဆိတ်တိစွာ ယင်းရို့ဂွက်ရဟိဖို့ သဘာဝတောရိုင်းပင်တိကို ဖျက်ဆီးစားသောက်ကတ်စွာကို ကြုံတွိနီရရေ။

[[ဆိတ်ရိုင်း]]တိကို [[ဥရောပတိုက်]]၊ [[အာဖရိက]]မြောက်ပိုင်းနန့် [[ဟိမဝန္စွာတောင်]]တိထက်မာ တွိရရေ။ လူရို့မွိးမြူကတ်တေ ဆိတ်ယဉ်ရို့မာ [[ပါးရှား]]နိုင်ငံဟိ ဆိတ်ရိုင်းတိက ဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ယူဆရရေ။ ရှီးပဝေသဏီကာလက စပြီးကေ [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ဟိ အရပ်ရပ်မာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူခကတ်တေ။ [[အာသျှမိုင်းနား]]ဟိ [[အန်ဂိုးရားမြို့]]ကို အစွဲပြုပနာ [[အန်ဂိုးရားဆိတ်]]ဟု နာမည်မာသော ဆိတ်မျိုးမာ [[ဓမ္မဟောင်းကျမ်း]]စာခေတ်မှစပြီးကေ ထင်ရှားခရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်သည် အဟိ[[တိဗက်]]နိုင်ငံမှ ပေါက်ပွားလာရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ ရှည်လျားလို့ ပိုးသားပိုင်သားမွီးတိ တကိုယ်လုံးကို ဖုံးအုပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုသားမွီးတိနန့် မိုးဟဲခေါ် ဆိတ်မွေးထည်ကို ရက်လုပ်ရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ် မျိုးပေါင်း များစွာဟိရာ၊ [[အာဖရိကတိုက်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နန့် [[အမင်ရကန်ပြည်ထောင်စု]]ရို့မာ ဒေဆိတ်မျိုးကို သားမွီးအတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ 

သားမွီးအတွက်မွီးမြူကတ်တေ အရာဆိတ်တမျိုးမာ [[ကသ္မီရဆိတ်]]မျိုးဖြစ်တေ။ ကသ္မီရဆိတ်သည် သာမန်ဆိတ်နန့်ပိုပြီးကေတူစွာ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ သိုးနန့်ပိုပြီးကေ ဆင်ရေ။ ကမ္ဘာထက်မာ ထင်ရှားသော [[ကသ္မီရရှောစောင်]]ကို ထိုကသ္မီရဆိတ်မှရရေ သားမွီးနန့် ရက်လုပ်ကက်ရေ။ ကသ္မီရဆိတ်ဧ့ အထဲထပ် သားမွီးကို ရှောစောင်အဖြစ် ရက်လုပ်ရေ။ အပြင် အမွီးတိရှည် လီလီ၊ အထဲဘက် သားမွီးထပ်မာ ထူထဲပေါများလာလီလီ ဖြစ်တေ။ အလျားနန့်အနံ တကိုက်ခွဲစီဟိရေ ရှောစောင်ရဟိဖို့အတွက် ဆိတ်ဆယ်ကောင်မှ သားမွီးတိကို လိုလီရေ။ ယင်းအပြင် လက်နန့်ယာ ရက်လုပ်အတွက်နန့်၊ စောင်တထည်ရက်ဖို့ တနှစ်ခန့်မျှကြာရေ။ ယင်းကြောင့် ကသ္မီရ ရှောင်စောင်သည် အလွန်အဖိုးထိုက်တန်ဧ့။ အဆင်ဆန်း ရှောစောင်တထည်ကို တခါတရီ ပေါင် ၃ဝဝ မျှ ပီးရရေ။ အန်ဂိုရားဆိတ်နန့် ကသ္မီရဆိတ်နှစ်မျိုးလုံးမာ အရွယ်ငယ်လို့၊ နရွက်တိတွဲလောင်းကျရေအပြင် ဂြိုတိ လိမ်နိန်ရေ။

တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]နိုင်ငံ၊ [[ဥရောပတိုက်]]နန့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]ရို့မာ ဆိတ်တိကို နို့စားဖို့အတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ နို့စားဆိတ်မျိုးမာ [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]မှ တော်ဂင်ဗုနန့် 
ဆာနင်မျိုးတိမာ ကောင်းဘီယက်ဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဟိ ဆိတ်မျိုးမာ [[စူရတ်မြို့]]မှ [[စူရတီဆိတ်]]မျိုးသည် ထင်ရှားဧ့။ အများအနိန်နန့် အရောင်ဖြူရေ။

[[သားမွီး]]အတွက်နန့် [[ဆိတ်နို့]]အတွက်ရာကေ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်တေမဟုတ်ကေလေ့။ အသားစားဖို့အတွက် ဖြစ်စီ၊ သားရီအတွက်ဖြစ်စီ၊ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်သိမ့်ရေ။ ဆိတ်အချေ 
သားရီကို [[လက်အိတ်]]နန့် [[ဖိနပ်]]ချုပ်ရာမာ အသုံးတိစွာ။ ယကေလေ့ အဂုအချိန်မာ ခသလုံးရီနန့် ခွီးသားရီရို့ကို ဆိတ်အချေ သားရီတုတိပြုလုပ်ပနာ ရောင်းချဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ဖိနပ်များ၊ စာရွက်စာတမ်းတိထည့်ဖို့ လက်ဆွဲအိတ်၊ စာအုပ်တိအတွက် မိုရော့ကို သားရေဖုံးနန့် အရာဝန်တိကို ဆိတ်ရီဖြင့် ခြုပ်လုပ်ကတ်တေ။ သားမွီး စောင်နန့် သားမွီး ကိုယ်ရုံထည်တိ ခြုပ်လုပ်ဖို့ အင်ဂိုးရားဆိတ်ရီကို သားမွီးများမပယ်ဘဲ အသုံးပြုကတ်တေ။

ယင့်တွက်နန့်နန့် လူရို့အတွက် ဆိတ်သည် များစွာအသုံးဝင်ရေဟု ဆိုရပါဖို့။ ယင်းအပြင် ဆိတ်သည် အလွန်ကြံ့ခိုင်ရေအတွက်နန့် ရောဂါဗြုန်းခနဲမကူးစက်တတ်ချေ။ ဆိတ်သည် ရွက်ကြမ်း ရွက်နုမရှောင်၊ အပင်ရို့ဧ့ အခေါက်ကိုခွာစားပနာ အသက်ရှင် နေနှိုင်ရေ သတ္တဝါမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် အရာတိရစ္ဆာန်တိကို မွီးမြူလို့မဖြစ်နှိုင်အောင် အစာရီစာ အလွန်ရှားသော အရပ်မျိုးမာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူနိုင်ဧ့။ ဆိတ်ဧ့ သာမန်သက်တမ်းမာ ၈ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်ထိဖြစ်တေ။ ဆိတ်မရို့စွာ တခေါက်လျှင် ဆိတ်အချေနှစ်ကောင် သုံးကောင်မျှ မွီးဖွားလိဟိရေ။ တခါတရီ တခေါက်လျှင်ဆိတ်အချေ ‌လေးကောင်မှ ငါးကောင်အထိလည်း မွီးတတ်ရေ။ ဆိတ်မမာ ဇီးကပ်လို့၊ ၂၁ သီတင်း၊ ၂၂ သီတင်းအထဲကိုရောက်မှ သားပေါက်းတတ်ရေ။ ဆိတ်မဧ့ အသက် ၁၅ လကျော်မှ မျိုးစပ်ပီးသင့်လီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;my.wikipedia.org&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါရေ တိရစ္ဆာန်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိတ်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:မွိးမြူရီး]]</text>
      <sha1>1k1jy3e79m8ba7yvmom6n4ypegx2t3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>21070</id>
      <parentid>21069</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T13:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tejoebārsa</username>
        <id>137</id>
      </contributor>
      <origin>21070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13005" sha1="brq3pt4uj45e143aa26mhlh0u4b7cmf" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = ဆိတ်
| image = Hausziege 04.jpg
| image_caption = A pygmy goat on a tree stump
| status = DOM
| genus = Capra
| species = hircus
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]]
| synonyms = ''Capra aegagrus hircus'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra depressa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra mambrica'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Capra reversa'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
}}
[[File:Goats butting heads in Germany.jpg|thumb|right|ဆိတ်နှစ်ကောင် ဂေါင်းဆောင်နီရာလုဖို့အတွက် ခေါင်းချင်းဆိုင် ခတ်နီစဉ်]]
'''ဆိတ်'''စွာ ပါဏဗေဒအလိုအရ 'ကက်ပရာ'မျိုးစုဝင် စားမြုံ့ပြန်ကောင်ဖြစ်တေ။ [[သိုး]]နန့် ဆိတ်ရို့စွာ ပုံပန်းချင်း အလွန်ဆင်တူလီရေ။ [[သားမွီး]]အတွက် မွီးမြူသော သိုးတမျိုးမာ ဆိတ်နန့် ခွဲလို့မရအောင် ဆင်တူနီရေအတွက်နန့် [[တိရစ္ဆာန်]]အကြောင်း မတတ်ကျွမ်းသူတိအဖို့ ပတုံးအနီ အထားကို ကြည့်ပနာ ခွဲခြားနိုင်ပါရေ။ ဆိတ်ဧ့ပတုံးမာ အထက်ကိုထောင်နိန်ပနာ သိုးဧ့ပတုံးမာ အောက်ကိုကုပ် ကျနိန်ရေ။ သိုးနန့်ဆိတ် ခွဲခြားပနာသိနှိုင်ရေ အရာတချက်မာ ဆိတ်ဧ့ကိုယ်လုံး ကိုယ်ဖန်သည် သိုးထက် ငယ်ရေအပြင်၊ ဆိတ်အမွီးမာ ပိုရှည်ရေ။ ပိုဖြောင့်ရေ။ 

ဆိတ်တိကို လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၉၀၀၀-ကျော်လောက်က စပြီးကေ မွိးမြူခရေလို့ အထောက်အထားတိအရ သိရရေ။ ဆိတ်စွာလေ့ လူရို့အတွက် အလွန်အသုံးဝင်သော အဖိုးတန်တိရစ္ဆာန်တမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ဆိတ်တိကို အသားစားဖို့အတွက်ရာမက ဆိတ်နို့အလို့ငှါလည်း မွိးမြူကတ်တေ။ အသားနန့်နို့အပြင် ဆိတ်သားရီစွာလေ့ အသုံးဝင်လီရေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်သားရီနန့် လူ့အသုံးအဆောင်ဝန်များ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဝန်တိ အစဟိစွာရို့ကို ပြုလုပ်သုံးစွဲကတ်တေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်တိကို ပေါ့ပါးသော ဝန်တင်ဂါရီဆွဲဖို့အထိ သုံးနှိုင်ရေဟု သိရရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ တချို့နိုင်ငံတိမာ ဆိတ်ပေါက်ဖွားနှုန်း အသျှူတရာမြင့်မားနီအတွက်နန့် ခြံဖြင့် စနစ်တကျ မမွိးမြူနိုင်တော့ဘဲ သဘာဝအတိုင်း လွှတ်ကျောင်းထားရရေ။ ထိုဆိတ်တိစွာ ယင်းရို့ဂွက်ရဟိဖို့ သဘာဝတောရိုင်းပင်တိကို ဖျက်ဆီးစားသောက်ကတ်စွာကို ကြုံတွိနီရရေ။

[[ဆိတ်ရိုင်း]]တိကို [[ဥရောပတိုက်]]၊ [[အာဖရိက]]မြောက်ပိုင်းနန့် [[ဟိမဝန္စွာတောင်]]တိထက်မာ တွိရရေ။ လူရို့မွိးမြူကတ်တေ ဆိတ်ယဉ်ရို့မာ [[ပါးရှား]]နိုင်ငံဟိ ဆိတ်ရိုင်းတိက ဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ယူဆရရေ။ ရှီးပဝေသဏီကာလက စပြီးကေ [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ဟိ အရပ်ရပ်မာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူခကတ်တေ။ [[အာသျှမိုင်းနား]]ဟိ [[အန်ဂိုးရားမြို့]]ကို အစွဲပြုပနာ [[အန်ဂိုးရားဆိတ်]]ဟု နာမည်မာသော ဆိတ်မျိုးမာ [[ဓမ္မဟောင်းကျမ်း]]စာခေတ်မှစပြီးကေ ထင်ရှားခရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်သည် အဟိ[[တိဗက်]]နိုင်ငံမှ ပေါက်ပွားလာရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ ရှည်လျားလို့ ပိုးသားပိုင်သားမွီးတိ တကိုယ်လုံးကို ဖုံးအုပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုသားမွီးတိနန့် မိုးဟဲခေါ် ဆိတ်မွေးထည်ကို ရက်လုပ်ရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ် မျိုးပေါင်း များစွာဟိရာ၊ [[အာဖရိကတိုက်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နန့် [[အမင်ရကန်ပြည်ထောင်စု]]ရို့မာ ဒေဆိတ်မျိုးကို သားမွီးအတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ 

သားမွီးအတွက်မွီးမြူကတ်တေ အရာဆိတ်တမျိုးမာ [[ကသ္မီရဆိတ်]]မျိုးဖြစ်တေ။ ကသ္မီရဆိတ်သည် သာမန်ဆိတ်နန့်ပိုပြီးကေတူစွာ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ သိုးနန့်ပိုပြီးကေ ဆင်ရေ။ ကမ္ဘာထက်မာ ထင်ရှားသော [[ကသ္မီရရှောစောင်]]ကို ထိုကသ္မီရဆိတ်မှရရေ သားမွီးနန့် ရက်လုပ်ကက်ရေ။ ကသ္မီရဆိတ်ဧ့ အထဲထပ် သားမွီးကို ရှောစောင်အဖြစ် ရက်လုပ်ရေ။ အပြင် အမွီးတိရှည် လီလီ၊ အထဲဘက် သားမွီးထပ်မာ ထူထဲပေါများလာလီလီ ဖြစ်တေ။ အလျားနန့်အနံ တကိုက်ခွဲစီဟိရေ ရှောစောင်ရဟိဖို့အတွက် ဆိတ်ဆယ်ကောင်မှ သားမွီးတိကို လိုလီရေ။ ယင်းအပြင် လက်နန့်ယာ ရက်လုပ်အတွက်နန့်၊ စောင်တထည်ရက်ဖို့ တနှစ်ခန့်မျှကြာရေ။ ယင်းကြောင့် ကသ္မီရ ရှောင်စောင်သည် အလွန်အဖိုးထိုက်တန်ဧ့။ အဆင်ဆန်း ရှောစောင်တထည်ကို တခါတရီ ပေါင် ၃ဝဝ မျှ ပီးရရေ။ အန်ဂိုရားဆိတ်နန့် ကသ္မီရဆိတ်နှစ်မျိုးလုံးမာ အရွယ်ငယ်လို့၊ နရွက်တိတွဲလောင်းကျရေအပြင် ဂြိုတိ လိမ်နိန်ရေ။

တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]နိုင်ငံ၊ [[ဥရောပတိုက်]]နန့် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]ရို့မာ ဆိတ်တိကို နို့စားဖို့အတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ နို့စားဆိတ်မျိုးမာ [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]မှ တော်ဂင်ဗုနန့် 
ဆာနင်မျိုးတိမာ ကောင်းဘီယက်ဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဟိ ဆိတ်မျိုးမာ [[စူရတ်မြို့]]မှ [[စူရတီဆိတ်]]မျိုးသည် ထင်ရှားဧ့။ အများအနိန်နန့် အရောင်ဖြူရေ။

[[သားမွီး]]အတွက်နန့် [[ဆိတ်နို့]]အတွက်ရာကေ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်တေမဟုတ်ကေလေ့။ အသားစားဖို့အတွက် ဖြစ်စီ၊ သားရီအတွက်ဖြစ်စီ၊ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်သိမ့်ရေ။ ဆိတ်အချေ 
သားရီကို [[လက်အိတ်]]နန့် [[ဖိနပ်]]ချုပ်ရာမာ အသုံးတိစွာ။ ယကေလေ့ အဂုအချိန်မာ ခသလုံးရီနန့် ခွီးသားရီရို့ကို ဆိတ်အချေ သားရီတုတိပြုလုပ်ပနာ ရောင်းချဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ဖိနပ်များ၊ စာရွက်စာတမ်းတိထည့်ဖို့ လက်ဆွဲအိတ်၊ စာအုပ်တိအတွက် မိုရော့ကို သားရေဖုံးနန့် အရာဝန်တိကို ဆိတ်ရီဖြင့် ခြုပ်လုပ်ကတ်တေ။ သားမွီး စောင်နန့် သားမွီး ကိုယ်ရုံထည်တိ ခြုပ်လုပ်ဖို့ အင်ဂိုးရားဆိတ်ရီကို သားမွီးများမပယ်ဘဲ အသုံးပြုကတ်တေ။

ယင့်တွက်နန့်နန့် လူရို့အတွက် ဆိတ်သည် များစွာအသုံးဝင်ရေဟု ဆိုရပါဖို့။ ယင်းအပြင် ဆိတ်သည် အလွန်ကြံ့ခိုင်ရေအတွက်နန့် ရောဂါဗြုန်းခနဲမကူးစက်တတ်ချေ။ ဆိတ်သည် ရွက်ကြမ်း ရွက်နုမရှောင်၊ အပင်ရို့ဧ့ အခေါက်ကိုခွာစားပနာ အသက်ရှင် နေနှိုင်ရေ သတ္တဝါမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် အရာတိရစ္ဆာန်တိကို မွီးမြူလို့မဖြစ်နှိုင်အောင် အစာရီစာ အလွန်ရှားသော အရပ်မျိုးမာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူနိုင်ဧ့။ ဆိတ်ဧ့ သာမန်သက်တမ်းမာ ၈ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်ထိဖြစ်တေ။ ဆိတ်မရို့စွာ တခေါက်လျှင် ဆိတ်အချေနှစ်ကောင် သုံးကောင်မျှ မွီးဖွားလိဟိရေ။ တခါတရီ တခေါက်လျှင်ဆိတ်အချေ ‌လေးကောင်မှ ငါးကောင်အထိလည်း မွီးတတ်ရေ။ ဆိတ်မမာ ဇီးကပ်လို့၊ ၂၁ သီတင်း၊ ၂၂ သီတင်းအထဲကိုရောက်မှ သားပေါက်းတတ်ရေ။ ဆိတ်မဧ့ အသက် ၁၅ လကျော်မှ မျိုးစပ်ပီးသင့်လီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;my.wikipedia.org&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါရေ တိရစ္ဆာန်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိတ်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:မွီးမြူရီး]]</text>
      <sha1>brq3pt4uj45e143aa26mhlh0u4b7cmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာတီ အာတစ်ဆရီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5738</id>
    <revision>
      <id>21071</id>
      <timestamp>2026-09-09T00:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{unreferenced|date=9 Oct 2018}}  [[File:Martti Ahtisaari.jpg|thumb|မာတီ အာတဆရီ]] မာတီ အွိုင်ဗာ ကာလဗ်ဗီ အာတဆရီ (၁၉၃၇ ဂျုန်လ ၂၃ မွီး) သည် [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]၏ ဒဿမမြောက် သမ္မတ (၁၉၉၄-၂၀၀၀) ဖြစ်ပြီးကေ [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ရှင...&quot;</comment>
      <origin>21071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="rniketi6srhcd4epkvkk9y47bkrcbrh" xml:space="preserve">{{unreferenced|date=9 Oct 2018}}

[[File:Martti Ahtisaari.jpg|thumb|မာတီ အာတဆရီ]]
မာတီ အွိုင်ဗာ ကာလဗ်ဗီ အာတဆရီ (၁၉၃၇ ဂျုန်လ ၂၃ မွီး) သည် [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]၏ ဒဿမမြောက် သမ္မတ (၁၉၉၄-၂၀၀၀) ဖြစ်ပြီးကေ [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ရှင် တဦးလေ့ ဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ၏ သံတမန် တဦးဖြစ်ရေအပြင် စီစပ်ညှိနှိုင်းသူ တဦးလေ့ ဖြစ်ကာ သူ၏ နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရီးနန့် ပတ်သက်တေ လုပ်ဆောင်ချက်တိကြောင့် ထင်ရှားရေ။

အာတဆရီသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]] မှ သီးသန့်နိုင်ငံအဖြစ် ခွဲထွက်ကြောင်း ကြေညာခရေ ကိုဆိုဗိုနိုင်ငံ၏ ရပ်တည်မှုနန့် ပတ်သက်ရေကိစ္စအတွက် ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးသံတမန် တဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ ကာလရှည်ကြာ အဆံရှည်နှိုင်ရေ အငြင်းပွားမှုကို ပြေလည်စီရန် ဦးတည်ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမာ သူ့အား &quot;ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုအထဲ ကမ္ဘာ့ပေါ်ဟိ တိုက်ကြီးတချို့မာ ဖြစ်ပွားနီရေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတိကို ပြေလည်စီရန် ဆောင်ရွက်ခရေအတွက်&quot; ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု အပ်နှင်း ချီးမြှင့်ခံခရရေ။ နိုဘယ်ဆုချီးမြှင့်ရီး ကော်မတီမှ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်မာ အာတဆရီသည် [[နမီးဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ကိုဆိုဗိုနိုင်ငံ]]၊ [[အီရတ်နိုင်ငံ]] ရို့မာ ဖြစ်ပွားခရေ ပဋိပက္ခမားကို ဖြီယှင်းရာမာ အရေးပါရေ နီရာမှ ပါဝင်ခကြောင်း ရီးသားထားရေ။

[[Category:ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံရီး ဂေါင်းဆောင်တိ]]
[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]] [[Category:ဖင်လန်နိုင်ငံ သမ္မတ]] [[ကဏ္ဍ: အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ]]</text>
      <sha1>rniketi6srhcd4epkvkk9y47bkrcbrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>21072</id>
      <parentid>21071</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T00:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>21072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="16z48bpc5g9fer3qz118wompp3q8k5q" xml:space="preserve">{{unreferenced|date=9 Oct 2018}}

[[File:Martti Ahtisaari.jpg|thumb|မာတီ အာတစ်ဆရီ]]
မာတီ အွိုင်ဗာ ကာလဗ်ဗီ အာတစ်ဆရီ (၁၉၃၇ ဂျုန်လ ၂၃ မွီး) သည် [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]၏ ဒဿမမြောက် သမ္မတ (၁၉၉၄-၂၀၀၀) ဖြစ်ပြီးကေ [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ရှင် တဦးလေ့ ဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ၏ သံတမန် တဦးဖြစ်ရေအပြင် စီစပ်ညှိနှိုင်းသူ တဦးလေ့ ဖြစ်ကာ သူ၏ နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရီးနန့် ပတ်သက်တေ လုပ်ဆောင်ချက်တိကြောင့် ထင်ရှားရေ။

အာတစ်ဆရီသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]] မှ သီးသန့်နိုင်ငံအဖြစ် ခွဲထွက်ကြောင်း ကြေညာခရေ ကိုဆိုဗိုနိုင်ငံ၏ ရပ်တည်မှုနန့် ပတ်သက်ရေကိစ္စအတွက် ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးသံတမန် တဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ ကာလရှည်ကြာ အဆံရှည်နှိုင်ရေ အငြင်းပွားမှုကို ပြေလည်စီရန် ဦးတည်ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမာ သူ့အား &quot;ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုအထဲ ကမ္ဘာ့ပေါ်ဟိ တိုက်ကြီးတချို့မာ ဖြစ်ပွားနီရေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတိကို ပြေလည်စီရန် ဆောင်ရွက်ခရေအတွက်&quot; ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု အပ်နှင်း ချီးမြှင့်ခံခရရေ။ နိုဘယ်ဆုချီးမြှင့်ရီး ကော်မတီမှ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်မာ အာတစ်ဆရီသည် [[နမီးဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ကိုဆိုဗိုနိုင်ငံ]]၊ [[အီရတ်နိုင်ငံ]] ရို့မာ ဖြစ်ပွားခရေ ပဋိပက္ခမားကို ဖြီယှင်းရာမာ အရေးပါရေ နီရာမှ ပါဝင်ခကြောင်း ရီးသားထားရေ။

[[Category:ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံရီး ဂေါင်းဆောင်တိ]]
[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]] [[Category:ဖင်လန်နိုင်ငံ သမ္မတ]] [[ကဏ္ဍ: အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ]]</text>
      <sha1>16z48bpc5g9fer3qz118wompp3q8k5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရီယာ ကော်ရီနာ မာချာဒို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5739</id>
    <revision>
      <id>21073</id>
      <timestamp>2026-09-09T00:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox officeholder | name                = မာရီယာ ကော်ရီနာ မာချာဒို &lt;br&gt;  María Corina Machado | image               = María Corina Machado 2023.jpg | caption             = ၂၀၂၃ က ပုံ | office              = [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]လွှတ်တော်အမတ်  | constituency = မီရန်ဒါ ပြည်နယ် | term_start          = ၅ ဂျန်...&quot;</comment>
      <origin>21073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9354" sha1="attjs2nqeupv8k13b25po28rzr902cn" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = မာရီယာ ကော်ရီနာ မာချာဒို &lt;br&gt;  María Corina Machado
| image               = María Corina Machado 2023.jpg
| caption             = ၂၀၂၃ က ပုံ
| office              = [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]လွှတ်တော်အမတ် 
| constituency = မီရန်ဒါ ပြည်နယ်
| term_start          = ၅ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၁ 
| term_end            = ၂၁ မတ် ၂၀၁၄ 
| predecessor         = Hiram Gaviria
| successor           = Ricardo Sánchez Mujica
| birth_name          = María Corina Machado Parisca
| birth_date          = {{birth date and age|1967|10|7|df=y}}
| birth_place         = [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = Vente Venezuela (since ၂၀၁၂)
| otherparty          = Unitary Platform&lt;br&gt; Democratic Unity Roundtable &lt;br&gt;Súmate (၂၀၀၁–၂၀၁၀)&lt;br/&gt;Justice First (၂၀၁၀–၂၀၁၂)
| children            = ၃
| education           = Andrés Bello Catholic University,Bachelor of Science &lt;br&gt;Instituto de Estudios Superiores de Administración, Master of Science
| awards              = {{Bulleted list
|Václav Havel Human Rights Prize (၂၀၂၄)
|Sakharov Prize (၂၀၂၄) 
|[[နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရီးဆု]]၂၀၂၅
}}
| signature           = Firma de María Corina Machado.svg
}}

'''မာရီယာ ကိုရီနာ မာချာဒို''' ({{lang-es|María Corina Machado}})သည် [[နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရီးဆု|ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ရ [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ|ဗင်နီဇွဲလား]]နိုင်ငံ ရီးသမား ဖြစ်တေ။ သူစွာ အာဏာသျှင်စနစ်မှ ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့  အသွင်ကူးပြောင်းရီးအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းခသူအဖြစ် ထင်ရှားရေ။သူစွာ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ သမ္မတ နီကိုးလပ်စ် မာဒူရို (Nicolas Maduro) ၏ အဓိက အတိုက်အခံနိုင်ငံရီးသမားတဦးလည်း ဖြစ်တေ။

== ပညာရီး ==
မာချာဒိုသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ မာ မွီးဖွားခပြီးကေ&lt;ref&gt;{{cite web|author=Machado, María Corina|url=http://www.mariacorina2010.com/?module=bio|title=Mi experiencia|archive-url=https://web.archive.org/web/20100322195217/http://www.mariacorina2010.com/?module=bio|archive-date=22 March 2010|access-date=25 April 2010|language=es|url-status=usurped|trans-title=My experience}}&lt;/ref&gt;၊ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ရ တဦးဖြစ်တေ။ 

== နိုင်ငံရီးဘဝ ==
၂၀၀၂ ခုနှစ်မာ  ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံဧ့ရွီးကောက်ခံ ပြည်သူ့အစိုးရအပေါ် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း Súmate အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခရေ။ထို အဖွဲ့သည် နိုင်ငံ၏ရွီးကောက်ပွဲအဖြစ်အပျက်တိကို စောင့်ကြည့်ရေ ပြည်သူ့အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Kurmanaev, Anatoly|date=23 December 2014|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313080046/http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro|archive-date=13 March 2014|access-date=23 December 2014|work=Business Week}}&lt;/ref&gt;၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ သူစွာ နိုင်ငံရီးသို့ တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်ယား၊နိုင်ငံရီးပါတီတခုဖြစ်ရေ  Vente Venezuela ပါတီကို တည်ထောင်ခရေ။

၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မာ  ဗင်နီဇွဲလားအမတ် အဖြစ် ရွီးကောက်ခံခရပြီး၊ နီကိုးလပ်စ် မာဒူရို၏ အုပ်ချုပ်ရီးကို တော်လှန်သူအဖြစ် လူသိများပါလတ်တေ။ 

== ၂၀၂၄ သမ္မတရွီးကောက်ပွဲနန့် ပိတ်ပင်ခံရမှု ==
မာချာဒိုသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏၂၀၂၄ ခုနှစ် သမ္မတရွီးကောက်ပွဲအတွက် အဓိကပြိုင်ဆိုင်သူတဦးအဖြစ် ထင်ရှားပါလတ်တေ။

ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံအထဲ ဒီမိုကရေစီပြန်ပနာထွန်းကားရီး နန့် မဒူရိုအစိုးရဖယ်ယှားရီးကို ဦးဆောင်ခယင့်အတွက် ပြည်သူတိစွာရို့၏ ထောက်ခံမှုကိုရဟိခရေ။ယကေလေ့ မဒူရိုအစိုးရက ယင်းအား နိုင်ငံရီးလုပ်ကိုင်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခရေ။ 

== ၂၀၂၅ ခုနှစ်အခြီအနီ ==
၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ မာချာဒိုသည် မဒူရိုအစိုးရ၏ အတိုက်အခံ ဖြစ်လာခရေ။သူစွာ နိုင်ငံခြားအဖွဲ့အစည်းများ (နမူနာ – [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ ဥရောပသမဂ္ဂ နန့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများ) နန့် ဆက်သွယ်ကာ ဗင်နီဇွဲလားအထဲ ဒီမိုကရေစီထွန်းကားရီးအား အပြင်းအထန်လုပ်ဆောင်ခရေ။

၂၀၂၅ခုနှစ်၊အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက် မာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်လ်ဆုကို  နော်ဝေ နိုဘယ်လ်ဆုရွီးချယ်ရီး ကော်မတီက ကြေညာပီးအပ်ခရေ။ 

ဒေဆုကို  တဆတ်ဆတ်ကြီးစိုးလာရေ အမိုက်ထုကြားထဲက ဒီမိုကရေစီ မီးရှူးတန်ဆောင်ကို မငြိမ်းသီယောင် ထိန်းသိမ်းပီးထားရေအပြင်၊ ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူတိအတွက် ဒီမိုကရေစီအခွင့်အရီးများ ရဟိစီရေေး  မမောမပန်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခမှုတိကြောင့် ရဟိခခြင်းဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/728295|title=၂၀၂၅ ငြိမ်းချမ်းရီးနိုဘယ်လ်ဆု ဗင်နီဇွဲလား ဒီမိုကရေစီဂေါင်းဆောင် မစ္စမာချာဒို ရဟိ |work=DVB|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတကာအမြင် ==
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အီးယူ နန့် လက်တင်အမေရိကန်ဟိ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတိစွာ မာချာဒိုကို “ဗင်နီဇွဲလား ဒီမိုကရေစီ၏သင်္ကေတတဦး” ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ယကေလေ့ မာဒူရိုအစိုးရက သူ့ကို “နိုင်ငံခြားအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ပူးပေါင်းရေ သာမန်ပြည်သူမဟုတ်သူ” ဟု ရှုတ်ချတုံ့ပြန်ထားခရေ။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၇| |}}
[[ကဏ္ဍ:ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံရီးသမားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
[[Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ]]</text>
      <sha1>attjs2nqeupv8k13b25po28rzr902cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာလာလာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5740</id>
    <revision>
      <id>21074</id>
      <timestamp>2026-09-09T00:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{copyedit}} {{unreferenced|date=9 Oct 2018}} {{Infobox person |name         = မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင်ယာ |native_name  =  |native_name_lang = ps |image        = Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg |image_size   = 200px |caption      = Yousafzai at Girl Summit 2014 |successor    = |birth_date   = ၁၂ ဂျူလိုင် ၁၉၉၇ |birth_place  = မင်ဂိုရာ၊ ခီဘာ ပတ်တွန်ခဝါပြည...&quot;</comment>
      <origin>21074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31660" sha1="20l3i0euvmb6ac23h399cybxmi0dpwu" xml:space="preserve">{{copyedit}}
{{unreferenced|date=9 Oct 2018}}
{{Infobox person
|name         = မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင်ယာ
|native_name  = 
|native_name_lang = ps
|image        = Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg
|image_size   = 200px
|caption      = Yousafzai at Girl Summit 2014
|successor    =
|birth_date   = ၁၂ ဂျူလိုင် ၁၉၉၇
|birth_place  = မင်ဂိုရာ၊ ခီဘာ ပတ်တွန်ခဝါပြည်နယ်၊ [[ပါကစ္စတန်]]
|religion     = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]
|nationality  = {{flag|ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ}}
|ethnicity    = Pashtun
|residence    = [[ဘာမင်ဂမ်မြို့]], [[အင်္ဂလန်]]
|occupation   = ဘလော့ဂါ၊ အမျိုးသမီး အခွင့်အရီးနန့် ပညာသင်ကြားခွင့်ရဟိရီးလှုပ်ရှားသူ
|awards       = {{Plainlist|
* [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]
* [[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]]
* Simone de Beauvoir Prize
* Honorary Canadian citizenship
* အမျိုးသားလူငယ်ငြိမ်းချမ်းရီးဆု
}}
|relatives    = {{Plainlist|
* Toorpekai Yousafzai (မိခင်)
* ဇီယာအူဒင် ယူဆပ်ဇိုင်ယာ (ဖခင်)
}}
|known for    = အမျိုးသမီးပညာသင်ကြားခွင့်ရဟိရီး လှုပ်ရှားသူ
}}

သူမနာမည် အပြည့်အစုံက '''မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင်ယာ''' &lt;ref&gt;https://www.bbc.com/burmese/burma/2015/06/150609_malala_rohingya&lt;/ref&gt; ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ တကမ္ဘာလုံးကတော့ သူ့ကို မာလာလာ လို့ ရာ ချစ်စနိုးခေါ်ကတ်တေ။ &lt;ref&gt;https://www.mizzimaburmese.com/article/90903&lt;/ref&gt;၁၉၉၇ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၁၂ ရက်နိမာ မွီးဖွားခရေ။ အချေ တယောက်လှောက်သာ ဟိသိမ့်ကေလေ့ မကြာသိမ့်ခင် သူမ အသက် ၁၆ နှစ်ပြည့်မြောက်တေနိမာ [[ကုလသမဂ္ဂ]]သို့တက်ပြီး စကားပြောခွင့်ရရေ။ ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးအာဂန္တုတော်ကြီးတိရာ ထိုင်ရလိ့ဟိရေ အတွင်းရီးမှူးချုပ် [[ဘန်ကီမွန်း]] နားမာ ထိုင်ခွင့်ရပြီး ကမ္ဘာ့ဂေါင်းဆောင်တိနန့် တတန်းတည်းထားကာ ဆက်ဆံခြင်းခံခရရေ။ 

မာလာလာရေ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]] အနောက်မြောက်ပိုင်း ခီဘာ ပတ်တွန်ခဝါပြည်နယ်၊ ဆွပ်ဒေသအထဲဟိ [[မင်ဂိုရာမြို့]]ချေတခုမာ မွီးဖွားခရေ သာမန် ကလိန့်မေသျှေတဦးရာ ဖြစ်တေ။ ဆွပ်တောင်ကြားဒေသမာ [[တာလီဘန်]]ရို့ စိုးမိုးဗျာယ် ဟိပြီးအမျိုးသမီးများ ကျောင်းတက်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ထားရာ ဒေသမာ သူမ လူဖြစ်လှာရခြင်းဖြစ်တေ။

၂၀၀၉-ခုနှစ် အစောပိုင်း၊ မာလာလာ အသက် ၁၂ နှစ်သမီးအရွယ်မာ [[ဘီဘီစီ]] blog သို့ နာမည်ဝှက်ဖြင့် တာလီဘန်ရို့ အုပ်စိုးမှုအောက်မာ နီထိုင်ရရေ အမျိုးသမီးရို့ဘဝအကြောင်း ရီးသားပီးပို့လိုက်ရေ။ တာလီဘန်ရို့ အုပ်စိုးမှုအောက်မာ အမျိုးသမီးရို့စွာ ပညာသင်ကြားခွင့်မရသိလို့ အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့်ရရီးကို သူမအမြင်နန့် စာရီးကာ ပီးပို့လိုက်ခြင်းဖြစ်တေ။ 

နောက်နှစ်နွီရာသီမာ [[နယူးယော့ခ်တိုင်းမ်း]]သတင်းစာကြီးက ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းတင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတိုလေးတခုကို သူမကို အခြီပြုပြီး လာရိုက် လားရေ။ ထိုဒေသကို သတင်းအဖွဲ့က ခက်ခဲစွာလာရောက်ပြီး စွန့်စားရိုက်ကူးသွားရေ သတင်းတိုလေးအား ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ရွှင့်ပြရေပိုင်က်ခြင်းကြောင့် မာလာလာနန့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ တာလီဘန်ရို့လက်အောက်မာ နီထိုင်ရရေ အမျိုးသမီးရို့ အခွင့်အရီးများ ဆုံးယှုံးနေခြင်းကို ကမ္ဘာက သိဟိလားဖိရေ။ ယင်းကနိန်တ်တမ်းရုပ်ရှင်ချေကြောင့် မာလာလာကို လူသိများလားခီရေ။ သတင်းမီဒီယာနန့် ရုပ်သံဌာနတိကလေ့ လာရောက်ပြီး စနည်းနာမီးမြန်းကာ သတင်းမီဒီယာများမာ ရီးသားဖော်ပြခကတ်တေ။ 

အမျိုးသမီးတိနန့် အချေသူငယ်များဆိုင်ရာ ပညာသင်ခွင့်အတွက် သူမလှုပ်ယှားမှုတိကို ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုရေ အနိန်နန့် [[ဒက်စ်မွန် တူးတူး]] ပီးအပ်ရေ နိုင်ငံတကာအချေတိ ငြိမ်းချမ်းရီးဆုအတွက် လျာထားခြင်းခံရရေပိုင်၊ ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဗယ်ဆုတိလေ့ ပီးဖို့ လျာထားခြင်းခံရရေ။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းမာ အသက်အငယ်ဆုံး ထိုဆုတိကို လျာထား ခြင်းခံရလေ့ ဖြစ်တေ။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလူငယ်ငြိမ်းချမ်းရီးဆုကိုလေ့ ပထမဆုံးအနိန်နန့် ရဟိခရေ။

၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်နိမာ မာလာလာနန့် သူငယ်ချင်းများ ကျောင်းမှအိမ်ကိုပြန်လာရေ ဘတ်စ်ကားကို တာလီဘန်ရို့စွာ ရပ်ခိုင်းပြီး မာလာလာ၏ အဂေါင်းနန့် လိုင်ဖင်းရို့ကို သီနတ်ဖြင့်ပစ်ကာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခရေ။ အဂေါင်းသီနတ်ဒဏ်ရာကြောင့် သတိမိလားပြီး အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရရေ အနိန်အထားသို့ ရောက်ခရေ။ ပါကစ္စတန် ဆီးရုံးကတဆင့် အခြီအနီစိုးရိမ်ရရေအတွက် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ ဘာမင်ဟမ်ဟိ ကွင်း အဲလိဇဘတ်ဆီးရုံကြီးသို့ ပီးပို့လိုက်ရ ရေ။ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်နိမာ ပါကစ္စတန်ဟိ အစ္စလမ်မစ် ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင် ၅၀ သည် သူမကို သတ်ရန် အားထုတ်ခရေ တာလီဘန်ရို့ကို အစ္စလမ် ဓမ္မသတ်နန့် ဆန့်ကျင်သူတိဟု ကြေညာခရေ။ တာလီဘန်ရို့ကလေ့ မာလာလာကို မသီမချင်း ထပ်လုပ်ကြံဖို့အပြင် သူမ၏ ဖခင်ကိုပါ သတ်ပစ်ဖို့လို့ ခြိမ်းခြောက်ခကတ်တေ။ 

အယင် ဗြိတိန် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခပြီးကေ၊ အဂု ကုလသမဂ္ဂ ပညာရီးအထူးသံတမန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိန်ရေ ဂေါ်ဒန် ဘရောင်းကလေ့ ကုလသမဂ္ဂ၏ ပန်ကြားလွှာမာ မာလာလာ၏နာမည်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ အချေတိအားလုံး ကျောင်းသို့ရောက်ဖို့ မြှောက်ပင့်ပီးရေ ဆောင်ပုဒ်အဖြစ်သုံးရန် တင်ပြခရေ။ ထိုဆောင်ပုဒ်မာ '''I am Malala''' ဖြစ်တေ။ ထိုဆောင်ပုဒ်ကို ပါကစ္စတန် သမ္မတ အဆစ် အလီ ဇာဒါရီထံ ဂေါ်ဒန် ဘရောင်းက လာဖို့ နိုဗန်ဘာလမာ လွှဲပြောင်းပီးအပ်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရီးမှူးချုပ် မစ္စတာ ဘန်ကီမွန်းကလေ့ ဂျူလိုင်လ ၁၂ ရက်နိ (မာလာလာမွီးနိ) ကို “မာလာလာနိ” အဖြစ်ကျင်းပရန် ကြေညာခရေ။ အဓိကဦးတည်ချက်မာ အချေတိအတွက် ပညာရီးပန်းတိုင် မပျောက်ရီးကို ဦးတည်လုပ်ဆောင်ကတ်ရန်ဖြစ်တေ။
 
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နိ Time မဂ္ဂဇင်း မျက်နှာဖုံးမာ ကမ္ဘာကို အလွှမ်းမိုးဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ စာရင်းဝင်အဖြစ် မာလာလာကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခရေ။ သူမကို ဂုဏ်ပြုရေဆောင်းပါးကိုလေ့ ယင်းမဂ္ဂဇင်းမာ အမေရိကန် သမ္မတဟောင်း [[ဘီလ် ကလင်တန်]]၏ သမီးဖြစ်သူ ချဲလ်ဆီးလ် ကလင်တန်က ရီးသား ခရေ။ 

၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၁၂ ရက်နိ မာလာလာ ၁၆ နှစ်ပြည့် မွီးနိမာပြန်ပနာမြန်စင်ရေ မာလာလာကို ကုလသမဂ္ဂ လူငယ်ညီလာခံမာ တက်ရောက် မိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့်ပြုခရေ။ 

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ ဆရာအသစ်များ၊ ကျောင်းတိ၊ စာအုပ်တိနန့်ရဟိရီးအတွက် ထောက်ပင့်ရန်နန့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ  အချေတိုင်း ကျောင်းတက်ခွင့်ရရီး၊ ပညာသင်ခွင့်ရရီးကို တိုက်တွန်းတောင်းဆိုခရေ။ 

မာလာလာကို ဖခင်ဖြစ်သူ ဇီယာအူဒင် ယူဆပ်ဇိုင်ယာက အိမ်မာခိုးပြီး ပညာသင်ကြားပီးခရေ။ သူ့ဖခင်သည် [[ကဗျာဆရာ]] တယောက်ဖြစ်ပြီး၊ ကျောင်းတကျောင်းလေ့ ဖွင့်ထားရေ။ သူစွာ ပညာရီးနန့်ပတ်သက်ပြီး အစိုင်အလာကို ဆန့်ကျင် သော တက်ကြွရေ လှုပ်ရှားသူတဦးလေ့ဖြစ်တေ။ သူ့ကျောင်းနာမည်မာ ခူရှာလ်ပြည်သူ့ကျောင်း ဖြစ်တေ။ မာလာလာ သည် ဒက်တင်ဖြစ်ချင်ကေလေ့ ဖခင်က [[နိုင်ငံရီးသမား]] ဖြစ်စီချင်ခရေ။ သို့တွက်နန့် ညမအိပ်မီ သမီးနန့် နှစ်ယောက်သား နိုင်ငံရီးအကြောင်းတိကို ညဉ့်နက်သည်အထိ ပြောဆိုဆွေးနွေး ငြင်းခုံခကတ်တေ။ 

၂၀၀၈ ခုနှစ်လောက်မာ မာလာလာကိုယ်တိုင်က အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့်ရဟိရီးအတွက် စတင်ပြောကြားပါလတ်တေ။ သူမဖခင်က ပတ်ရှ်ဝါမြို့ဟိ သတင်းဌာနတခုသို့ ခေါ်လားပြီး သမီးကို စကားပြောစီခခြင်းဖြစ်တေ။ 

“တာလီဘန်တိက အကျွန်ပါးကနေ ပညာသင်ကြားပိုင်ခွင့်ကို သိမ်းပိုက်ထားလို့ရလား” ဆိုရေ သူမ၏ ရဲရဲတောက် ပြောကြားမှုတိသည် သတင်းစာတိနန့် ရုပ်မြင်သံကြားများမာ ဖော်ပြခြင်း ခံလိုက်ရပြီဂ ဒေသတလုံးသို့ပြန့်နှံ့လားကာ တာလီဘန်ရို့ကိုလေ့ စိန်ခေါ်လိုက်တေပိုင် ဖြစ်လားခရေ။ 

၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ မာလာလာရေ ဘီဘီစီ အူရ်ဒူအစီအစိုင်သို့ စာတစောင်ရီးပို့လိုက်ရေ။ ဘီဘီစီသတင်းထောက် အဘဒူဟိုင် ကာကာအား မာလာလာ၏ဖခင်က တာလီဘန်ရို့လက်အောက်ဟိ အမျိုးသမီးရို့၏ ပညာသင်ကြားရရေဘဝကို စာဖြင့် ရီးသားပီးပို့ရန် ဖိတ်ခေါ်ခိုင်းခရေ။ 

ယင်းခါက တာလီဘန်စစ်ရီးဂေါင်းဆောင်မာ မော်လာနာ ဖာဇ်လူလာဖြစ်ရေ။ မော်လာနာရေ ဆွပ်တောင်ကြားဒေသကို သိမ်းပိုက်ပြီး စိုးမိုးနီသူလေ့ဖြစ်တေ။ သူက ရုပ်မြင်သံကြားကြည့်ခွင့်၊ တေးခြင်းနားထောင်ခွင့်၊ ကလိန့်မေသျှေများ ပညာသင်ကြားခွင့်နန့် ကလိန့်မေသျှေများ စျီးပြုထွက်ခွင့်ရို့ကိုပါ ပိတ်ပင်တားမြစ်ခရေ။ ပြည်သူတိကို ခြိမ်းခြောက်ရေ အနိန်နန့် ခေါင်းဖြတ်ထားရေ ရဲတိ၏ အလောင်းတိကို မြို့လယ်ဟိ ကွက်လပ်မာ ချိတ်ဆွဲပြသထားခရေ။

မာလာလာဖခင်ကျောင်းမှ အီရှာဆိုသူက ဘီဘီစီထံ စာတစောင်ရီးရန် သဘောတူခကေလေ့ မိဘတိက တာလီဘန်ရို့ သတ်ဖြတ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အစီစိုင် ပျက်လားခရရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မာလာလာက ဘီဘီစီထံစာရီးရန် သဘောတူလိုက်ပြီး စာရီးပီးခခြင်းဖြစ်တေ။

၂၀၀၉ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီ ၃ ရက်နိမာ မာလာလာ၏ စာကို ဘီဘီစီ အူရ်ဒူပိုင်းအစီအစိုင်ကို ရွှင့်ထုတ်ဖတ်ပြခရေ။ ဆွပ်နယ် မာ တာလီဘန်ရို့ရေ ကျောင်းတက်နီရေ အမျိုးသမီးတိကို လိုက်လံတားမြစ်ခရေအပြင် မာလာလာတက်နီရေ ကျောင်းကိုလေ့ ပိတ်လိုက်လီရေ။ 

၂၀၀၉ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီ ၁၅ ရက်နိမာ တာလီဘန်ရို့က မင်ဂိုရာမာ ဇာ ကလိန့်မေသျှေမှ ကျောင်းမတက်ရအမိန့်ထုတ်လိုက်ရေ။ ယင်းအပြင် အမျိုးသမီး ကျောင်းပေါင်း ၁၀၀ လောက်ကိုလေ့ ဗုံးတိနန့် ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခရေ။ မာလာလာတက်နီ ရေကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးကလေ့ ကျောင်းသူတိကို ကျောင်းလာကေ [[ကျောင်းဝတ်စုံ]]ဝတ်မလာဘဲ သာမန်ဝတ်စုံတိနန့်သာ လာကတ်ရန်ပြောခရေ။ မာလာလာက ထိုအကြောင်းနန့်ပတ်သက်ပြီး “သမီးကတော့ သမီးအကြိုက်ဆုံး ပန်းရောင် ဝတ်စုံသျှေကို ဝတ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တေ။ အရာ ကလိန့်မေသျှေတိလေ့ ကျောင်းကို အဝတ်အစား အမျိုးမျိုးတိနန့် ရောက်လှာကတ်ရေ။ ကျောင်းက ကျောင်းနန့် မတူရာ အိမ်ပိုင် ဖြစ်လားရေ” လို့ သူ့ blog မာ ရီးသားခရေ။ 

မာလာလာရေ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့် ရရီးကို သူမ၏ blog ကလေ့ကောင်း၊ ကျောင်းတိ ဒေသများအတွင်းကို လှည့်လည်လားလာလို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဟောပြောစည်းရုံး လှုပ်ရှားခရေ။ သူမအတွက် ဖခင်ကရာ နောက်ခါ မားမားပဒရပ်တည်ပီးရား လှုပ်ယှားမှုတိုင်းမာ လိုက်ပါ ကူညီခရေ။

၂၀၀၉-ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလနှောင်းပိုင်းမာ မာလာလာရေ “စစ်နန့်ငြိမ်းချမ်းရီးအစီအစာခံစာအဖွဲ့” မာ ပါဝင်ခွင့်ရခရေ။ ထိုပရောဂျက်သည် သတင်းမီဒီယာသင်တန်း တခုဖြစ်ပြီးကေ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအထဲဟိ ကျောင်းပေါင်း ၄၂ ကျောင်းနန့်ပတ်သက် ပြီးလိ့လာသုံးသပ် ဆွေးနွေးခကတ်တေ။ သူရို့ဆန်းစစ်ချက်တိကို ပြည်မားထုတ် သတင်းစာတိမာ ဖော်ပြခွင့်များ ရဟိခရေ။ ထိုသင်တန်းမာ တက်ရောက်ရေ အမျိုးသမီးတိထဲမာ မာလာလာရေ အငယ်ဆုံးနန့် အတက်ကြွဆုံးဖြစ်ခရေ။&lt;ref&gt;https://www.duwun.com.mm/article/talibaanko-aantukhete-athetangesaon-ngyeinkhyaanyaenobaesauyahin-p-id54597&lt;/ref&gt;

သူ့ဖခင်က မျှော်မှန်းနီစွာမာ မာလာလာဖောင်ဒေးရှင်း တခုထောင်ပြီး ဆင်းရဲရေ ကလိန့်မေသျှေတိကို ကျောင်းပို့ပီးနိုင်ရီး ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်တေ။ မာလာလာကလေ့ ဖော်ဒေးရှင်းတခု ထူထောင်နိုင်ဖို့ အပြင်းအထန် ကြိုးစားနိန်ပြီးကေ ၂၀၁၂ ဧပြီလမာ အမျိုးသမီးများပညာရီးအတွက် ဗီဒီယိုအစီအစိုင် တခုကို ထုတ်ရွှင့်ခရေ။ 

နောက်ပိုင်းမာ မာလာလာကို မီဒီယာတိက အလေးပီးလာယား ကမ္ဘာကသိလာစွာကို စိုးရိမ်ထိတ်လန့်လာရေ တာလီဘန်တိက သီနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ပြီး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခကတ်တေ။ သို့တွက်နန့် သူမအိမ်ကို စာတိပို့ကာ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]] ထက်မာ သူမအကြောင်းနန့် ပတ်သက်ပြီး လုပ်ကြံရီးသားချက်တိတင်ခြင်းအစဟိစွာရို့နန့် ရှိဆိုင်ခရရေ။ ယကေလေ့ အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ခွင့်ရရီးကို ဇာအကြောင်းပြချက်နန့်မျှ မရပ်နားရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ပိုပြီးကေခိုင်မြဲစီခရေ။ ခြိမ်းခြောက်တိုင်း မထီရေ မာလာလာကို တာလီဘန်ရို့က အပြိန်းဖတ်သတ်ဖြတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကတ်ောင်း ကြေညာလိုက်ရေ။ 

တရက် ပါကစ္စတန် ဆွပ်တောင်ကြားမာ ဘတ်စ်ကားတစီး မောင်းလာနီရေ။ ထိုကားထက်မာ စာမီးပွဲဖြီပြီး ပြန်လာ ရေ ကျောင်းသားချေတိ ပါလာကတ်တေ။ ကားကို မျက်နှာဖုံးစွပ် လက်နက်ကိုင်သူပုန်တိက ရပ်ခိုင်းပြီး ကားပေါ်တက်လာခကတ်တေ။ သီနတ်ကိုင်ထားရေ တယောက်က “ဇာသူ မာလာလာ လဲ” လို့ အော်ပြောလိုက်ရေ။ ပြီးကေ “ပြောကေပြော မပြောကေ အားလုံးကို ပစ်သတ်မေ” လို့လေ့ အော်လိုက်ရေ။ မာလာလာက သူမဖြစ်ကြောင်း ရပ်စောက်ထပြီး ပြောလိုက်ရေ။ တာလီဘန်သူပုန်တိက သူမ မျက်နှာကို သီနတ်ဖြင့် တချက်ပစ်ခရေ။ ပြီးကေ လိုင်ဖင်းကို နောက်တချက် ထပ်ပစ်ခပြန်ရေ။ နောက်တချက် ပက်ခုံးကို ထပ်ပစ်ခရေ။ ပစ်ခတ်မှုမာ အရာ ကလိန့်မေသျှေနှစ်ဦးကိုလေ့ ကျည်တိ ထိကုန်ရေ။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုအကြောင်းကို မာလာလာအားပစ်ခတ်စဉ် ထိခိုက်ခရေ ရီရာ့ဇ်နန့် ရမ်ဇမ်ဆိုရေ ကလိန့်မေသျှေနှစ်ဦးက ဒဏ်ရာရနီရေကြားမှ သတင်းထောက်တိကို ပြောပြနီခြင်း ဖြစ်တေ။ 

သီနတ်ဒဏ်ရာတိနန့် တုံးဖြစ်နိန်ရေ မာလာလာကို ပတ်ရှာဝါစစ်ဆီးရုံကြီးသို့ ယင်းယာဉ်ဖြင့် အဂု ခေါ်ဆောင်လားခရေ။ ဝဏှောက်ကို ထိထားရေ အပိုင်းကလွဲပြီးကေ ခွဲစိတ်ကုသပီးခရေ။ ကျည်ဆန်က ဂေါင်းကို ဖောက် ထွက်လားခြင်းဖြစ်တေ။ သုံးနာရီအကြာ ခွဲစိတ်ပြီး လိုင်ဖင်းနန့် ပက်ခုံးထဲက ကျည်တိကို ထုတ်ခရရေ။ 

ခွဲစိတ်မှုတိ မလုပ်မီအချိန်အထိ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာရေ မာလာလာစွာ လက်နန့် ခြီထောက်တိကို လှုပ်နိုင်ခရေ။ သီနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရပြီးစမာလေ့ ဆရာကို စကားပြောလားခသိရေ။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်နိမာ မာလာလာကို ပါကစ္စတန်စစ်ဆီးရုံကြီးမှ ဗြိတိန်သို့ ပို့ဆောင်ကုသရန် ဆုံးဖြတ်ခကတ်တေ။ အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်နိမာ မာလာလာ တုံးဖြစ်နိန်ပြီးကေ ဝဏှောက်မပျက်စီးရန် ကုသဖို့လိုကြောင်း အဲလိဇဘတ်ဆီးရုံကြီးက ကြေညာ ခရေ။ ၂၆ ရက်နိမာ အခြီအနီပြန်ကောင်းလာရေ။ နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်နိမာ အခြီအနီကောင်းလာသဖြင့် ညောင်စောင်းပေါ်ထိုင်ပနာ ဓာတ်ပုံအရိုက်ခံနိုင် ခရေ။ 

မာလာလာရေ အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့်ရရီး၊ ကျောင်းနေအရွယ်ကျောင်းသားတိုင်း ပညာသင်ကြားခွင့်ရရီးကို စိတ်ဓာတ်နနောင်းစွာဖြင့် ဆက်ပနာ လုပ်ဆောင် နီခရေ။ သီလောက်ရေဒဏ်ရာတိနန့် မမာ့ောနီခထိအောင် သူမစိတ်ကူးထဲမာ အချေဒိန်မာို စာတိသင်နိန်ရေ။ အမျိုးသမိန်းတိကို ကျောင်းပို့နိန်ရေ။ 

မာလာလာရေ ထိုအချိန်က အသက် ၁၆ နှစ်သာဟိသိမ့်ရေ။ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် အချေတယောက်၏ လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက်ခမှုတိကား အံ့ဩစရာပင်။ လူတယောက် တခါသာ သီရေဟု ဆိုရေ။ သူမသည် အမှန်က တခါသီခပြီးရာ။ မသေမီ အားလုံးအတွက် ပညာရီးကို ဟစ်ကြွီးပီးခရေ။ “အကျွန် မာလာလာ” ဆိုရေ ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် ကျောင်းနေအရွယ် အချေတိုင်းကို ကျောင်းပို့ပီးခရေ။ သူမနောက်တခေါက် ပြန်နိုးထလှာရေ။ အဂုတခေါက် သူမ ကြွီးကြော်ချက်က ကြက်သီးထစရာဖြစ်တေ။ 

“အချေတယောက်၊ ဆရာတယောက်၊ စာအုပ်တအုပ်နန့် ကလောင်တချောင်းစွာ ကမ္ဘာကြီးကို ပြောင်းလဲနှိုင်ပါရေ” ဆိုပနာဖြစ်တေ။ 

မာလာလာရေ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ကို [[ဆတ္တရာသီ]]နန့်အတူ ပူးတွဲချီးမြှင့်ခြင်း ခံခရရေ။ ယင်းချိန်တွင် သူမ၏အသက်မာ ၁၇-နှစ်ရာ ဟိပြီး ကမ္ဘာ့ အငယ်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆုရှင်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရဖို့ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;https://burma.irrawaddy.com/news/2014/10/10/65828.html&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{Lifetime|၁၉၉၇|}}
[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ]]</text>
      <sha1>20l3i0euvmb6ac23h399cybxmi0dpwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5741</id>
    <revision>
      <id>21077</id>
      <timestamp>2026-09-09T01:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox စာရီးတတ် | နာမည် = ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး | ဓာတ်ပုံ = Tagore3.jpg | သက်တမ်း = | မွီးသက္ကရာဇ် = {{birth date|df=yes|၇|၅|၁၈၆၁}} | နာမည်ရင်း = Rabindranath Thakur | မိဘနာမည် = ဒေဘင်ဒြာနတ် တဂိုး | မွီးဖွားရာဒေသ = ကာလကတ...&quot;</comment>
      <origin>21077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20759" sha1="ki47z6tuk7040fmjh3yjgshtt6nf0o3" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox စာရီးတတ်
| နာမည် = ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး
| ဓာတ်ပုံ = Tagore3.jpg
| သက်တမ်း =
| မွီးသက္ကရာဇ် = {{birth date|df=yes|၇|၅|၁၈၆၁}}
| နာမည်ရင်း = Rabindranath Thakur
| မိဘနာမည် = ဒေဘင်ဒြာနတ် တဂိုး
| မွီးဖွားရာဒေသ = [[ကာလကတ္တားမြို့]] ဂျိုရာဆန်ကို၊ အိန္ဒိယ။
| နိုင်ငံသား = {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}
| လူမျိုး = ဘင်္ဂါလီ
| ကိုးကွယ်ရေဘာသာ =
| ပညာအရည်အခြင်း =
| အလုပ်အကိုင်= စာရီးတတ်၊ ပဂျီဆရာ။
| ကလောင် နာမည်ခွဲများ =
| ထင်ထက်ကျော်ကြားမှု =
| စာပီအမျိုးအစား = [[ကဗျာ]]
| ထင်ရှားရေစာ = [[ဂီတဉ္စလီ]]၊ ဆန်းအစဟိရေ်တာ၊ ဟင်းခင်းမှူး။
| ရဟိရေဆု = စာပီဆိုင်ရာနိုဗယ်ဆု ၁၉၁၃။ 
| ကြင်ဖော် = Mrinalini Devi
| သားသမီး = ငါးယောက်၊ နှစ်ယောက်မာ မွီးဖွားစဉ်သီဆုံး။
| ကွယ်လွန်ရက် = {{death date and age|၁၉၄၁|၈|၇|၁၈၆၁|၅|၇}}
| ကွယ်လွန်ရာဒေသ = ကာလကတ္တား
| လက်မှတ် = Rabindranath_Tagore_Signature.svg
| ကွန်ယက် =
 }}

၁၈၆၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၇) ရက်နိမာ ကဝိစာဆိုကတ်ီး '''ရာဘင်ဒြာနတ်တဂိုး''' ({{lang-en|Rabindranath Tagore}}) (၇ မေ ၁၈၆၁ - ၇ သြဂတ် ၁၉၄၁)ကို ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ပညာတတ် အထက်တန်းလွှာမိဘတိက [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား(ကိုးလ်ကတ္တား)မြို့]]၊ ဂျိုရာဆန်ကို (Jorasanko) အရပ်မာ မွီးဖွားခရေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ကာလကတ္တားမြို့မာ ကဗျာ၊ ဂီတ ဘက်မာ ထင်ရှားကျော်ကြားသူဖြစ်ရုံရာမက ပဂျီမှားလားလည်း ပါရမီဟိ သူဖြစ်တေ။ တဂိုးသည် ဂီတဉ္ဇလီကဗျာနန့် ၁၉၁၃-ခုနှစ်မာ စာပီဆိုင်ရာ[[နိုဗယ်ဆု]] (Nobel Prize for Literature) ကိုရဟိခရေ။ တဂိုးဧ့ ရှန်တိနိကေတန် တက္ကသိုလ်ကြီးရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ စာပီ [[အနုပညာ]]၊ ယိုင်ကျေးမှု နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်ကြီးအဖြစ် အဂုချိန်ထိ တည်ဟိနီတုန်းဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နီရာအဝှမ်းမာ မေလ ၈ ရက်နိတိုင်း ဆရာကြီးဧ့ မွီးနိကို ခမ်းခမ်းနားနား ကျင်းပပြုလုပ်ဗလင့်ဟိကတ်တေ။

== တဂိုးနန့် မြန်မာပြည် ==
တဂိုးသည် မြန်မာပြည်ကို နှစ်ကြိမ်လာရောက်ခပြီး ပထမအကြိမ်အဖြစ် [[ရန်ကုန်]]ရောက်ရေ နောက်တရက် မေလ ၈ ရက် နိသည် ဆရာကြီးမွီးနိနန့် တိုက်ဆိုင်နိန်ရေကြောင့် ရန်ကုန်မြို့ဟိ အိန္ဒိယအမျိုးသားတိက ဝမ်းသာဂုဏ်ယူခကတ်တေပိုင် ဂုဏ်ပြု ပွဲအခမ်း အနားကိုလေ့ ရန်ကုန်မြို့ [[ဂျူကုလားမသိတ်ဟော]]ခန်းမမာ ကျင်းပပီးခရေ။
ရန်ကုန်မြို့မားလှည့် လည်ကြည့်ရှုစဉ် ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဂူကျောင်းပြာသာဒ်တိမာ အိန္ဒိယနိုင်ငံပိုင် မြန်မာအမျိုးသား ရှီးဟောင်းအမွီအနှစ်များဖြစ်နီစွာကို မြင်တွိ ပြီး မြန်မာအမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့် ရှီးဟောင်းအစိုင်အလာတိကို စိတ်ပါခရေ။ [[ရွှီတိဂုံ]]ဘုရားကို ရောက်ရေအခါ &quot;လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှီတိဂုံစာတီတော်မြတ်ကြီးနန့် ချိန်ထိုးကြည့်လျင် တမြို့လုံးသည် အရောင်မတောက်တော့&quot;ဟု သူကမှတ်ချက်ချခရေ။ မြန်မာအမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးသားပြီး လွတ်လပ်သောဘဝကိုလေ့ ဆရာကြီးက သဘောကျခရေလို့ သိရရေ။ ရန်ကုန်သို့ ဒုတိယအကြိမ်ရောက်လှာချိန်မာ ဘင်္ဂါလီစာပီညီလာခံ ကျင်းပချိန်နန့် ကြုံတွိနီရာ မာ့ခ်ျလ၂၅ရက်နိမာ ညီလာခံနန့်ရောပြီး ဆရာကြီးအား ဧည့်ခံဂုဏ်ပြုပွဲ ကျင်းပပီးခပြီး အစီအစိုင်မာ မြန်မာအက ပါဝင်ရာ တဂိုးက ချီးကျူးခရေ။

ဆရာကြီး ဒုတိယအကြိမ် တည်းခို သွားရေ တိုက်အိမ်အရှိဖက် အထဲနံရံကျောက်ပြားမာ ဆရာကြီးရောက်ဟိရေ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိန်းဂလိချ်-မြန်မာနှစ်ဘာသာနန့် ရီးထိုးထားရေ စာတမ်းကို ဒေနိထက်ထိဟိနီသိရေဟု သိရရေ။ ဆရာကြီး တည်းခိုခဲ့ရေအိမ်မာ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ် ကုန်သည်လမ်းက ဂါးဒီယန်းသတင်းဒက်ရုံး အဆောက်အအုံ နီရာဖြစ်တေ။ ၁၉၅၂-ခုနှစ်မာ တဂိုးဧ့ စာပီအနုပညာမြတ်နိုးသူတိက မြန်မာပြည် တဂိုးအသင်းကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရာ အိန္ဒိယအမျိုးသားတိ ပါဝင်ခပြီး အသင်းဥက္ကဋ္ဌတိမာ မြန်မာအမျိုးသားတိဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မြန်မာတိုင်း၊ အတွဲအမှတ် (၂၅၊ အမှတ် ၄၈၂)&lt;/ref&gt;

[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဧ့ စာပီလောကကို ၁၉ ရာစုနှစ်မာ ဘင်္ဂါလီစာပီသည်ရှေ့ဆောင်ပြုခလီရေ။ ထိုဘင်္ဂါလီစာပီ ရှေ့ဆောင်ခဲ့ရေခေတ်ကို အိန္ဒိယစာပီလောကမာ ခေတ်သစ်ဟု ခေါ်ဆိုကတ်လီရေ။ အကြောင်းမာ ထိုခေတ်မာ ရှေးကရွီးသားခရေ စာမွန်အရီးအသားများ ဝထုတို တတ္ထုရှည်အရီးအသားများ၊ ရှီးဦး သက္ကဋစာပီ ပြဇာတ်များ အစဟိစွာရို့နန့်မတူ၊ တမူကွဲပြား ဆန်းသစ်သော ပြဇာတ်အရီးအသားများ ထွန်းကားလာရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ထိုခေတ်သစ် ဘင်္ဂါလီစာပီလောကမာ အထင်အရှားအကျော်စောဆုံးဖြစ်ပနာ၊ စာပီလောကဂေါင်းဆောင်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ဖခင်ကြီးဟု ခေါ်မာခံရသူပဲ ရာဗင်ဒြာနတ် တဂိုးပင်တည်း။ တဂိုးကို ၁၈၆၁ ခုနှစ် မေလ ၆ ရက်နိမာ ကာလကတ္တားမြို့မာ မွီးဖွားဧ့။ ဖခင်မာ ဒေဗင်ဒြာနတ် တဂိုးဖြစ်တေ။ ငယ်စဉ်အခါက အလပ်ပညာသင် နည်းပြဆရာတိဖြင့်သာ စာပီတိကို သင်ကြားခရ၏။ ၁၇ နှစ်သားအရွယ်မာ တဂိုးသည် ဗိသနဝကဗျာစာဆိုတိကို တပည့်ခံယူပနာ အတုယူ ကာ ကဗျာတိကို ရီးသားစပ်ဆိုခလီရေ။ ထိုအချိန်လောက် မာပင် သူစွာ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]သို့လားရောက်လည်ပတ်ခ၏။ 

အသက် ၁၈ နှစ်မာ တက်သစ်စနီကိုလေ့သော့၊ ဝင်လုဆဲနေကို ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဖွဲ့နွဲ့သော ဂီတကဗျာတိကို ရီးသားခလီရေ။ တဂိုးသည် ၁၈၈၄ ခုနှစ်မာ အိမ်ထောင်ကျပြီးကေ၊ [[ဂင်္ဂါမြစ်]]ကမ်း တနီရာမာဟိရေ ဟိလေဒါအရပ်သို့ လားရောက်လို့၊ ဖခင်ဧ့ လက်ငုပ်လက်ရင်းဖြစ်ရေ မြီယာတိကို အုပ်ချုပ် စီမံကာ နီထိုင်ခလီရေ။ ယင်းပိုင် နီထိုင်ခရေမှ၊ တဂိုးသည် ထိုအရပ်ဟိ အရပ်သူ အရပ်သားတိဧ့ လားလာနီထိုင်မှု၊ လုပ်ကိုင်စားသောက်မှု၊ ဆင်းရဲပင်ပန်းမှုတိကို နိစိုင်နန့်အမျှ လိ့လာသိဟိရလီရေ။ ဧပိုင် လိ့လာသိဟိမိခသရွီး လောကသားရို့ဧ့ ဖြစ်စိုင်ရို့ကို တဂိုးသည် [[ကဗျာ]]စာပီများ အဖြစ်ဖြင့် အမှန်အတိုင်း စီကုံးရီးသားဖော်ထုတ် ခဲ့လီရေ။ ဟိလေဒါမာ ၁၇ နှစ်မျှနီထိုင်ခဲ့စဉ် တဂိုးရီးသားစီကုံးခရေ ကဗျာတိအနက် အထင်အရှားဆုံး ကဗျာတိမာ ''ဆန်းအစဟိရေ်တာ''၊ ''ဟင်းခင်းမှူး''၊ ''ဂီတဉ္စလီ''၊ ''မွတ်သိပ်သောကျောက်သီးလုံး ကောင်မချေျား''နန့် အရာပုံဝထုတိဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ တဂိုးသည် ဟိလေဒါမာနီထိုင်ခဲ့စဉ် သူ၏တသက်တာမာ ဝမ်းနည်းကြီကွဲဖွယ်ရာတိကို ကြုံတွိခံစားခရရှာ၏။ ဟိလေဒါမာ တဂိုးဧ့ဇနီးစွာနန့်တကွ သမီးတယောက်နန့် သားအထွီးတယောက်ကွယ်လွန်လီရေ။ 

၁၉ဝ၁ ခုနှစ် အသက် ၄ဝ အရွယ်မာ တဂိုးသည် ဘင်္ဂလားပြည်နယ်၊ ဗိုးလပူမြို့မှ နှစ်မိုင်အကွာဟိ၊ ရှန္တိနိကေတန်အရပ်မာ ကျောင်းတကျောင်းတည်ထောင်ခရေ၊ ဂုချိန်ခါ ဝိသဝဘာရတီဟု ကျော်ကြားဗျာယ် ဟိ၏။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၉၁၂ ခုနှစ်မာ လားရောက်ခပြီးကေလျှင်၊ သူရီးသားသော စာပီတချို့ကိုလေ့ ကိုယ်တိုင် အိန်းဂလိချ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရီးသားခရေ။ တဂိုး သည် [[ဥရောပ]]တိုက်သို့လည်း အခေါက်ခေါက်ရောက်ဘူး ရေပြင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ရုရှနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[တောင်အမင်ရိက]]တိုက်၊ ပါရှားပြည်နန့် [[ကနိန်ဒါနိုင်ငံ]] တိသို့လည်း လှည့်လည်လားရောက်ခလီရေ။၁၉၁၃ ခုနှစ်မာ တဂိုးသည် စာပီဆိုင်ရာနိုဗလ်ဆုကို ဆွတ်ခူးရဟိခ၏။၁၉၁၅ခုနှစ်မာ ဆာဘွဲ့ချီးမြင့် သူကောင်းပြုခြင်းခံရလီရေ။ ယကေလေ့သော့၁၉၁၉ ခုနှစ်မာ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်မာ ဆူပူလှုပ်ယှားမှုတိကို တရားလွန်ပြင်းထန်စွာ နှိမ်နင်းခစွာကိုအကြောင်းပြပြီးကေ၊ ထိုဆာဘွဲ့ကို
 ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ပြန်ပနာအပ်နှင်းခဲ့ လီရေ။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မာကား ကမ္ဘာကျော်[[အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်]]မာ 'ဟစ်ဗတ်လက်ချာ' တိကို ဟောပြောပို့ချရာမာ လူရို့ဧ့ ကိုးကွယ်ရာအယူဝါဒအကြောင်း ဟောပြောခလီရေ။ တဂိုးသည် စာပီအရီးအသားမာရာကျော်ကြား ထင်ရှားခသူမဟုတ်လီ။ ပဂျီရီးဆွဲခြင်းမာလည်း ထူးကဲ 
ရေ ပါရမီရှင်တဦး ဖြစ်တေ။ သူစွာ အသက် ၆၈ နှစ် အရွယ်မာ ပဂျီကားတိကို စတင်ရီးဆွဲကာ [[မော်စကိုမြို့]]၊ ဗာမင်ဂမ်မြို့၊ [[ဘာလင်မြို့]]၊ မျူးနစ်မြို့၊ ပဲရစ်မြို့နန့် နယူးယောက်မြို့များမာ လှည့်လည်တင်ပြခခြင်းနန့်လည်း ကမ္ဘာကျော်သူ ဖြစ်လီရေ၊ ဂီတစာဆိုအဖြစ်ဖြင့်လည်း တဂိုးသည် တေးခြင်း အပုဒ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ ကျော်လှောက်ရီးသား စပ်ဆိုခသိမ့်ရာ၊ သူ့အား အနုပညာရီးရာမာ အံ့ဖွယ်ဆစ္ဆီ ထူးကဲလှသော ပါရမီရှင်ဟု ခေါ်ဆိုလိုက်လီဖိရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် သြဂတ်လ၇ ရက်နိမာ တဂိုးသည် ကာလကတ္တားမြို့မာပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ရေ။ အနိစ္စ မရောက်မီ တနှစ်ခန့် (၁၉၄ဝပြည့်နှစ်)မာ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်မှ တဂိုးအား စာပီဆိုင်ရာပါရဂူဘွဲ့ ပီးအပ်ကာ ချီးမြှောက်ဂုဏ်ပြုခလီရေ။ တဂိုးပြုစုရီးသားခရေ စာပီတိမာ ကဗျာလင်္ကာအုပ်ပေါင်း ၆ဝ လှောက်နန့် အရာစကားပြေ အရီးအသားများဖြစ်ရေ ဝထုတို ဝထုရှည်၊စာမွန်၊ ဆုတောင်းပတ္ထနာနန့် ပြဇာတ်အမြောက်အမြားပင်ဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ တဂိုးဧ့စာပီများ [[အိန်းဂလိချ်ဘာသာ]]သို့ပြန်ဆိုရီးသားကာ ကမ္ဘာအဝှမ်းသို့ ထုတ်ဝီဖြန့်ချိဗျာယ်ဟိကတ်လီရေ။

== မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားရေ စာအုပ်တိ ==
#တဂိုးဝတ္ထုတိုများ ဆရာမြသန်းတင့်
#တဂိုးဝတ္ထုတိုများ ဆရာပါရဂူ
#သူလိုဘုရင်     ဆရာပါရဂူ
#တဂိုးလက်ရွေးစင်ဝတ္ထုတိုများ ဆရာပါရဂူ၊ ဆရာမြသန်းတင့်၊ ဆရာမင်းသုဝဏ်၊ ဆရာဇော်ဂျီ
#တဂိုးလက်ရွေးစင် ကျော်လှိုင်ဦး
#တဂိုးအတွေးတဂိုးအရေး ဟိန်းလတ်
#တဂိုးစာပဒေသာ မောင်ဖြူး
#ဥယျာဉ်မှူးကဗျာစု မြင့်စိုးလှိုင်
#ဂန္ထဝင်လူသား နေစိုးထက်
#တဂိုးနှင့် မြန်မာစာပေ လူစုံ
#ချစ်သူ့လက်ဆောင် မြင့်စိုးလှိုင်
#ဂီတဉ္ဇလီ မြင့်စိုးလှိုင်
#ရာဘင်ဒြာတဂိုး မိုးမိုးအင်းလျားနန့်အများ ၁၉၇၈
#တဂိုးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ဦးလှဒင်
#ညီအစ်မနှစ်ယောက် မင်းယုဝေ
#အချစ်လက်နှင့်သီတဲ့ ညနေရီခရေကုံး မြင့်စိုးလှိုင်
#ဆန်းစ သော်တာ မြင့်စိုးလှိုင် 
#ချစ်သူ့လက်ဆောင် မြင့်စိုးလှိုင်
#တဂိုးနှင့် မြန်မာစာပေ လူစုံ
#တဂိုးစာနုယဉ်  လူစုံ
#ငှက်တေလေကဗျာစု မြင့်စိုးလှိုင်

== ကိုးကား ==
{{reflist|
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
[[Category:အိန္ဒိယ ကဗျာဆရာတိ]]</text>
      <sha1>ki47z6tuk7040fmjh3yjgshtt6nf0o3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>21078</id>
      <parentid>21077</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T01:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>21078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20751" sha1="majdy4egrwbl8njardwpgw6pi7txmnm" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox စာရီးဆရာ
| နာမည် = ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး
| ဓာတ်ပုံ = Tagore3.jpg
| သက်တမ်း =
| မွီးသက္ကရာဇ် = {{birth date|df=yes|၇|၅|၁၈၆၁}}
| နာမည်ရင်း = Rabindranath Thakur
| မိဘနာမည် = ဒေဘင်ဒြာနတ် တဂိုး
| မွီးဖွားရာဒေသ = [[ကာလကတ္တားမြို့]] ဂျိုရာဆန်ကို၊ အိန္ဒိယ။
| နိုင်ငံသား = {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}
| လူမျိုး = ဘင်္ဂါလီ
| ကိုးကွယ်ရေဘာသာ =
| ပညာအရည်အခြင်း =
| အလုပ်အကိုင်= စာရီးဆရာ၊ ပဂျီဆရာ။
| ကလောင် နာမည်ခွဲများ =
| ထင်ထက်ကျော်ကြားမှု =
| စာပီအမျိုးအစား = [[ကဗျာ]]
| ထင်ရှားရေစာ = [[ဂီတဉ္စလီ]]၊ ဆန်းအစဟိရေ်တာ၊ ဟင်းခင်းမှူး။
| ရဟိရေဆု = စာပီဆိုင်ရာနိုဗယ်ဆု ၁၉၁၃။ 
| ကြင်ဖော် = Mrinalini Devi
| သားသမီး = ငါးယောက်၊ နှစ်ယောက်မာ မွီးဖွားစဉ်သီဆုံး။
| ကွယ်လွန်ရက် = {{death date and age|၁၉၄၁|၈|၇|၁၈၆၁|၅|၇}}
| ကွယ်လွန်ရာဒေသ = ကာလကတ္တား
| လက်မှတ် = Rabindranath_Tagore_Signature.svg
| ကွန်ယက် =}}

၁၈၆၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၇) ရက်နိမာ ကဝိစာဆိုကတ်ီး '''ရာဘင်ဒြာနတ်တဂိုး''' ({{lang-en|Rabindranath Tagore}}) (၇ မေ ၁၈၆၁ - ၇ သြဂတ် ၁၉၄၁)ကို ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ပညာတတ် အထက်တန်းလွှာမိဘတိက [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား(ကိုးလ်ကတ္တား)မြို့]]၊ ဂျိုရာဆန်ကို (Jorasanko) အရပ်မာ မွီးဖွားခရေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ကာလကတ္တားမြို့မာ ကဗျာ၊ ဂီတ ဘက်မာ ထင်ရှားကျော်ကြားသူဖြစ်ရုံရာမက ပဂျီမှာဆိုလေ့ ပါရမီဟိ သူဖြစ်တေ။ တဂိုးသည် ဂီတဉ္ဇလီကဗျာနန့် ၁၉၁၃-ခုနှစ်မာ စာပီဆိုင်ရာ[[နိုဗယ်ဆု]] (Nobel Prize for Literature) ကိုရဟိခရေ။ တဂိုးဧ့ ရှန်တိနိကေတန် တက္ကသိုလ်ကြီးရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ စာပီ [[အနုပညာ]]၊ ယိုင်ကျေးမှု နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်ကြီးအဖြစ် အဂုချိန်ထိ တည်ဟိနီတုန်းဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နီရာအဝှမ်းမာ မေလ ၈ ရက်နိတိုင်း ဆရာကြီးဧ့ မွီးနိကို ခမ်းခမ်းနားနား ကျင်းပပြုလုပ်ဗလင့်ဟိကတ်တေ။

== တဂိုးနန့် မြန်မာပြည် ==
တဂိုးသည် မြန်မာပြည်ကို နှစ်ကြိမ်လာရောက်ခပြီး ပထမအကြိမ်အဖြစ် [[ရန်ကုန်]]ရောက်ရေ နောက်တရက် မေလ ၈ ရက် နိသည် ဆရာကြီးမွီးနိနန့် တိုက်ဆိုင်နိန်ရေကြောင့် ရန်ကုန်မြို့ဟိ အိန္ဒိယအမျိုးသားတိက ဝမ်းသာဂုဏ်ယူခကတ်တေပိုင် ဂုဏ်ပြု ပွဲအခမ်း အနားကိုလေ့ ရန်ကုန်မြို့ [[ဂျူကုလားမသိတ်ဟော]]ခန်းမမာ ကျင်းပပီးခရေ။
ရန်ကုန်မြို့မားလှည့် လည်ကြည့်ရှုစဉ် ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဂူကျောင်းပြာသာဒ်တိမာ အိန္ဒိယနိုင်ငံပိုင် မြန်မာအမျိုးသား ရှီးဟောင်းအမွီအနှစ်များဖြစ်နီစွာကို မြင်တွိ ပြီး မြန်မာအမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့် ရှီးဟောင်းအစိုင်အလာတိကို စိတ်ပါခရေ။ [[ရွှီတိဂုံ]]ဘုရားကို ရောက်ရေအခါ &quot;လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှီတိဂုံစာတီတော်မြတ်ကြီးနန့် ချိန်ထိုးကြည့်လျင် တမြို့လုံးသည် အရောင်မတောက်တော့&quot;ဟု သူကမှတ်ချက်ချခရေ။ မြန်မာအမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးသားပြီး လွတ်လပ်သောဘဝကိုလေ့ ဆရာကြီးက သဘောကျခရေလို့ သိရရေ။ ရန်ကုန်သို့ ဒုတိယအကြိမ်ရောက်လှာချိန်မာ ဘင်္ဂါလီစာပီညီလာခံ ကျင်းပချိန်နန့် ကြုံတွိနီရာ မာ့ခ်ျလ၂၅ရက်နိမာ ညီလာခံနန့်ရောပြီး ဆရာကြီးအား ဧည့်ခံဂုဏ်ပြုပွဲ ကျင်းပပီးခပြီး အစီအစိုင်မာ မြန်မာအက ပါဝင်ရာ တဂိုးက ချီးကျူးခရေ။

ဆရာကြီး ဒုတိယအကြိမ် တည်းခို သွားရေ တိုက်အိမ်အရှိဖက် အထဲနံရံကျောက်ပြားမာ ဆရာကြီးရောက်ဟိရေ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိန်းဂလိချ်-မြန်မာနှစ်ဘာသာနန့် ရီးထိုးထားရေ စာတမ်းကို ဒေနိထက်ထိဟိနီသိရေဟု သိရရေ။ ဆရာကြီး တည်းခိုခဲ့ရေအိမ်မာ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ် ကုန်သည်လမ်းက ဂါးဒီယန်းသတင်းဒက်ရုံး အဆောက်အအုံ နီရာဖြစ်တေ။ ၁၉၅၂-ခုနှစ်မာ တဂိုးဧ့ စာပီအနုပညာမြတ်နိုးသူတိက မြန်မာပြည် တဂိုးအသင်းကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရာ အိန္ဒိယအမျိုးသားတိ ပါဝင်ခပြီး အသင်းဥက္ကဋ္ဌတိမာ မြန်မာအမျိုးသားတိဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မြန်မာတိုင်း၊ အတွဲအမှတ် (၂၅၊ အမှတ် ၄၈၂)&lt;/ref&gt;

[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဧ့ စာပီလောကကို ၁၉ ရာစုနှစ်မာ ဘင်္ဂါလီစာပီသည်ရှေ့ဆောင်ပြုခလီရေ။ ထိုဘင်္ဂါလီစာပီ ရှေ့ဆောင်ခဲ့ရေခေတ်ကို အိန္ဒိယစာပီလောကမာ ခေတ်သစ်ဟု ခေါ်ဆိုကတ်လီရေ။ အကြောင်းမာ ထိုခေတ်မာ ရှေးကရွီးသားခရေ စာမွန်အရီးအသားများ ဝထုတို တတ္ထုရှည်အရီးအသားများ၊ ရှီးဦး သက္ကဋစာပီ ပြဇာတ်များ အစဟိစွာရို့နန့်မတူ၊ တမူကွဲပြား ဆန်းသစ်သော ပြဇာတ်အရီးအသားများ ထွန်းကားလာရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ထိုခေတ်သစ် ဘင်္ဂါလီစာပီလောကမာ အထင်အရှားအကျော်စောဆုံးဖြစ်ပနာ၊ စာပီလောကဂေါင်းဆောင်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ဖခင်ကြီးဟု ခေါ်မာခံရသူပဲ ရာဗင်ဒြာနတ် တဂိုးပင်တည်း။ တဂိုးကို ၁၈၆၁ ခုနှစ် မေလ ၆ ရက်နိမာ ကာလကတ္တားမြို့မာ မွီးဖွားဧ့။ ဖခင်မာ ဒေဗင်ဒြာနတ် တဂိုးဖြစ်တေ။ ငယ်စဉ်အခါက အလပ်ပညာသင် နည်းပြဆရာတိဖြင့်သာ စာပီတိကို သင်ကြားခရ၏။ ၁၇ နှစ်သားအရွယ်မာ တဂိုးသည် ဗိသနဝကဗျာစာဆိုတိကို တပည့်ခံယူပနာ အတုယူ ကာ ကဗျာတိကို ရီးသားစပ်ဆိုခလီရေ။ ထိုအချိန်လောက် မာပင် သူစွာ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]သို့လားရောက်လည်ပတ်ခ၏။ 

အသက် ၁၈ နှစ်မာ တက်သစ်စနီကိုလေ့သော့၊ ဝင်လုဆဲနေကို ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဖွဲ့နွဲ့သော ဂီတကဗျာတိကို ရီးသားခလီရေ။ တဂိုးသည် ၁၈၈၄ ခုနှစ်မာ အိမ်ထောင်ကျပြီးကေ၊ [[ဂင်္ဂါမြစ်]]ကမ်း တနီရာမာဟိရေ ဟိလေဒါအရပ်သို့ လားရောက်လို့၊ ဖခင်ဧ့ လက်ငုပ်လက်ရင်းဖြစ်ရေ မြီယာတိကို အုပ်ချုပ် စီမံကာ နီထိုင်ခလီရေ။ ယင်းပိုင် နီထိုင်ခရေမှ၊ တဂိုးသည် ထိုအရပ်ဟိ အရပ်သူ အရပ်သားတိဧ့ လားလာနီထိုင်မှု၊ လုပ်ကိုင်စားသောက်မှု၊ ဆင်းရဲပင်ပန်းမှုတိကို နိစိုင်နန့်အမျှ လိ့လာသိဟိရလီရေ။ ဧပိုင် လိ့လာသိဟိမိခသရွီး လောကသားရို့ဧ့ ဖြစ်စိုင်ရို့ကို တဂိုးသည် [[ကဗျာ]]စာပီများ အဖြစ်ဖြင့် အမှန်အတိုင်း စီကုံးရီးသားဖော်ထုတ် ခဲ့လီရေ။ ဟိလေဒါမာ ၁၇ နှစ်မျှနီထိုင်ခဲ့စဉ် တဂိုးရီးသားစီကုံးခရေ ကဗျာတိအနက် အထင်အရှားဆုံး ကဗျာတိမာ ''ဆန်းအစဟိရေ်တာ''၊ ''ဟင်းခင်းမှူး''၊ ''ဂီတဉ္စလီ''၊ ''မွတ်သိပ်သောကျောက်သီးလုံး ကောင်မချေျား''နန့် အရာပုံဝထုတိဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ တဂိုးသည် ဟိလေဒါမာနီထိုင်ခဲ့စဉ် သူ၏တသက်တာမာ ဝမ်းနည်းကြီကွဲဖွယ်ရာတိကို ကြုံတွိခံစားခရရှာ၏။ ဟိလေဒါမာ တဂိုးဧ့ဇနီးစွာနန့်တကွ သမီးတယောက်နန့် သားအထွီးတယောက်ကွယ်လွန်လီရေ။ 

၁၉ဝ၁ ခုနှစ် အသက် ၄ဝ အရွယ်မာ တဂိုးသည် ဘင်္ဂလားပြည်နယ်၊ ဗိုးလပူမြို့မှ နှစ်မိုင်အကွာဟိ၊ ရှန္တိနိကေတန်အရပ်မာ ကျောင်းတကျောင်းတည်ထောင်ခရေ၊ ဂုချိန်ခါ ဝိသဝဘာရတီဟု ကျော်ကြားဗျာယ် ဟိ၏။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၉၁၂ ခုနှစ်မာ လားရောက်ခပြီးကေလျှင်၊ သူရီးသားသော စာပီတချို့ကိုလေ့ ကိုယ်တိုင် အိန်းဂလိချ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရီးသားခရေ။ တဂိုး သည် [[ဥရောပ]]တိုက်သို့လည်း အခေါက်ခေါက်ရောက်ဘူး ရေပြင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ရုရှနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[တောင်အမင်ရိက]]တိုက်၊ ပါရှားပြည်နန့် [[ကနိန်ဒါနိုင်ငံ]] တိသို့လည်း လှည့်လည်လားရောက်ခလီရေ။၁၉၁၃ ခုနှစ်မာ တဂိုးသည် စာပီဆိုင်ရာနိုဗလ်ဆုကို ဆွတ်ခူးရဟိခ၏။၁၉၁၅ခုနှစ်မာ ဆာဘွဲ့ချီးမြင့် သူကောင်းပြုခြင်းခံရလီရေ။ ယကေလေ့သော့၁၉၁၉ ခုနှစ်မာ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်မာ ဆူပူလှုပ်ယှားမှုတိကို တရားလွန်ပြင်းထန်စွာ နှိမ်နင်းခစွာကိုအကြောင်းပြပြီးကေ၊ ထိုဆာဘွဲ့ကို
 ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ပြန်ပနာအပ်နှင်းခဲ့ လီရေ။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မာကား ကမ္ဘာကျော်[[အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်]]မာ 'ဟစ်ဗတ်လက်ချာ' တိကို ဟောပြောပို့ချရာမာ လူရို့ဧ့ ကိုးကွယ်ရာအယူဝါဒအကြောင်း ဟောပြောခလီရေ။ တဂိုးသည် စာပီအရီးအသားမာရာကျော်ကြား ထင်ရှားခသူမဟုတ်လီ။ ပဂျီရီးဆွဲခြင်းမာလည်း ထူးကဲ 
ရေ ပါရမီရှင်တဦး ဖြစ်တေ။ သူစွာ အသက် ၆၈ နှစ် အရွယ်မာ ပဂျီကားတိကို စတင်ရီးဆွဲကာ [[မော်စကိုမြို့]]၊ ဗာမင်ဂမ်မြို့၊ [[ဘာလင်မြို့]]၊ မျူးနစ်မြို့၊ ပဲရစ်မြို့နန့် နယူးယောက်မြို့များမာ လှည့်လည်တင်ပြခခြင်းနန့်လည်း ကမ္ဘာကျော်သူ ဖြစ်လီရေ၊ ဂီတစာဆိုအဖြစ်ဖြင့်လည်း တဂိုးသည် တေးခြင်း အပုဒ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ ကျော်လှောက်ရီးသား စပ်ဆိုခသိမ့်ရာ၊ သူ့အား အနုပညာရီးရာမာ အံ့ဖွယ်ဆစ္ဆီ ထူးကဲလှသော ပါရမီရှင်ဟု ခေါ်ဆိုလိုက်လီဖိရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် သြဂတ်လ၇ ရက်နိမာ တဂိုးသည် ကာလကတ္တားမြို့မာပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ရေ။ အနိစ္စ မရောက်မီ တနှစ်ခန့် (၁၉၄ဝပြည့်နှစ်)မာ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်မှ တဂိုးအား စာပီဆိုင်ရာပါရဂူဘွဲ့ ပီးအပ်ကာ ချီးမြှောက်ဂုဏ်ပြုခလီရေ။ တဂိုးပြုစုရီးသားခရေ စာပီတိမာ ကဗျာလင်္ကာအုပ်ပေါင်း ၆ဝ လှောက်နန့် အရာစကားပြေ အရီးအသားများဖြစ်ရေ ဝထုတို ဝထုရှည်၊စာမွန်၊ ဆုတောင်းပတ္ထနာနန့် ပြဇာတ်အမြောက်အမြားပင်ဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ တဂိုးဧ့စာပီများ [[အိန်းဂလိချ်ဘာသာ]]သို့ပြန်ဆိုရီးသားကာ ကမ္ဘာအဝှမ်းသို့ ထုတ်ဝီဖြန့်ချိဗျာယ်ဟိကတ်လီရေ။

== မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားရေ စာအုပ်တိ ==
#တဂိုးဝတ္ထုတိုများ ဆရာမြသန်းတင့်
#တဂိုးဝတ္ထုတိုများ ဆရာပါရဂူ
#သူလိုဘုရင်     ဆရာပါရဂူ
#တဂိုးလက်ရွေးစင်ဝတ္ထုတိုများ ဆရာပါရဂူ၊ ဆရာမြသန်းတင့်၊ ဆရာမင်းသုဝဏ်၊ ဆရာဇော်ဂျီ
#တဂိုးလက်ရွေးစင် ကျော်လှိုင်ဦး
#တဂိုးအတွေးတဂိုးအရေး ဟိန်းလတ်
#တဂိုးစာပဒေသာ မောင်ဖြူး
#ဥယျာဉ်မှူးကဗျာစု မြင့်စိုးလှိုင်
#ဂန္ထဝင်လူသား နေစိုးထက်
#တဂိုးနှင့် မြန်မာစာပေ လူစုံ
#ချစ်သူ့လက်ဆောင် မြင့်စိုးလှိုင်
#ဂီတဉ္ဇလီ မြင့်စိုးလှိုင်
#ရာဘင်ဒြာတဂိုး မိုးမိုးအင်းလျားနန့်အများ ၁၉၇၈
#တဂိုးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ဦးလှဒင်
#ညီအစ်မနှစ်ယောက် မင်းယုဝေ
#အချစ်လက်နှင့်သီတဲ့ ညနေရီခရေကုံး မြင့်စိုးလှိုင်
#ဆန်းစ သော်တာ မြင့်စိုးလှိုင် 
#ချစ်သူ့လက်ဆောင် မြင့်စိုးလှိုင်
#တဂိုးနှင့် မြန်မာစာပေ လူစုံ
#တဂိုးစာနုယဉ်  လူစုံ
#ငှက်တေလေကဗျာစု မြင့်စိုးလှိုင်

== ကိုးကား ==
{{reflist|
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
[[Category:အိန္ဒိယ ကဗျာဆရာတိ]]</text>
      <sha1>majdy4egrwbl8njardwpgw6pi7txmnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>21079</id>
      <parentid>21078</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T01:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>/* တဂိုးနန့် မြန်မာပြည် */</comment>
      <origin>21079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20679" sha1="ic6qrjqqxyv2zjbsdew6o1ar71oivx5" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox စာရီးဆရာ
| နာမည် = ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး
| ဓာတ်ပုံ = Tagore3.jpg
| သက်တမ်း =
| မွီးသက္ကရာဇ် = {{birth date|df=yes|၇|၅|၁၈၆၁}}
| နာမည်ရင်း = Rabindranath Thakur
| မိဘနာမည် = ဒေဘင်ဒြာနတ် တဂိုး
| မွီးဖွားရာဒေသ = [[ကာလကတ္တားမြို့]] ဂျိုရာဆန်ကို၊ အိန္ဒိယ။
| နိုင်ငံသား = {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}
| လူမျိုး = ဘင်္ဂါလီ
| ကိုးကွယ်ရေဘာသာ =
| ပညာအရည်အခြင်း =
| အလုပ်အကိုင်= စာရီးဆရာ၊ ပဂျီဆရာ။
| ကလောင် နာမည်ခွဲများ =
| ထင်ထက်ကျော်ကြားမှု =
| စာပီအမျိုးအစား = [[ကဗျာ]]
| ထင်ရှားရေစာ = [[ဂီတဉ္စလီ]]၊ ဆန်းအစဟိရေ်တာ၊ ဟင်းခင်းမှူး။
| ရဟိရေဆု = စာပီဆိုင်ရာနိုဗယ်ဆု ၁၉၁၃။ 
| ကြင်ဖော် = Mrinalini Devi
| သားသမီး = ငါးယောက်၊ နှစ်ယောက်မာ မွီးဖွားစဉ်သီဆုံး။
| ကွယ်လွန်ရက် = {{death date and age|၁၉၄၁|၈|၇|၁၈၆၁|၅|၇}}
| ကွယ်လွန်ရာဒေသ = ကာလကတ္တား
| လက်မှတ် = Rabindranath_Tagore_Signature.svg
| ကွန်ယက် =}}

၁၈၆၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၇) ရက်နိမာ ကဝိစာဆိုကတ်ီး '''ရာဘင်ဒြာနတ်တဂိုး''' ({{lang-en|Rabindranath Tagore}}) (၇ မေ ၁၈၆၁ - ၇ သြဂတ် ၁၉၄၁)ကို ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ပညာတတ် အထက်တန်းလွှာမိဘတိက [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား(ကိုးလ်ကတ္တား)မြို့]]၊ ဂျိုရာဆန်ကို (Jorasanko) အရပ်မာ မွီးဖွားခရေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ကာလကတ္တားမြို့မာ ကဗျာ၊ ဂီတ ဘက်မာ ထင်ရှားကျော်ကြားသူဖြစ်ရုံရာမက ပဂျီမှာဆိုလေ့ ပါရမီဟိ သူဖြစ်တေ။ တဂိုးသည် ဂီတဉ္ဇလီကဗျာနန့် ၁၉၁၃-ခုနှစ်မာ စာပီဆိုင်ရာ[[နိုဗယ်ဆု]] (Nobel Prize for Literature) ကိုရဟိခရေ။ တဂိုးဧ့ ရှန်တိနိကေတန် တက္ကသိုလ်ကြီးရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ စာပီ [[အနုပညာ]]၊ ယိုင်ကျေးမှု နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်ကြီးအဖြစ် အဂုချိန်ထိ တည်ဟိနီတုန်းဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နီရာအဝှမ်းမာ မေလ ၈ ရက်နိတိုင်း ဆရာကြီးဧ့ မွီးနိကို ခမ်းခမ်းနားနား ကျင်းပပြုလုပ်ဗလင့်ဟိကတ်တေ။

== တဂိုးနန့် မြန်မာပြည် ==
တဂိုးသည် မြန်မာပြည်ကို နှစ်ကြိမ်လာရောက်ခပြီး ပထမအကြိမ်အဖြစ် [[ရန်ကုန်]]ရောက်ရေ နောက်တရက် မေလ ၈ ရက် နိသည် ဆရာကြီးမွီးနိနန့် တိုက်ဆိုင်နိန်ရေကြောင့် ရန်ကုန်မြို့ဟိ အိန္ဒိယအမျိုးသားတိက ဝမ်းသာဂုဏ်ယူခကတ်တေပိုင် ဂုဏ်ပြု ပွဲအခမ်း အနားကိုလေ့ ရန်ကုန်မြို့ [[ဂျူဗလီဟော]]ခန်းမမာ ကျင်းပပီးခရေ။
ရန်ကုန်မြို့မားလှည့် လည်ကြည့်ရှုစဉ် ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဂူကျောင်းပြာသာဒ်တိမာ အိန္ဒိယနိုင်ငံပိုင် မြန်မာအမျိုးသား ရှီးဟောင်းအမွီအနှစ်များဖြစ်နီစွာကို မြင်တွိ ပြီး မြန်မာအမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့် ရှီးဟောင်းအစိုင်အလာတိကို စိတ်ပါခရေ။ [[ရွှေတိဂုံ]]ဘုရားကို ရောက်ရေအခါ &quot;လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံစာတီတော်မြတ်ကြီးနန့် ချိန်ထိုးကြည့်ကေ တမြို့လုံးသည် အရောင်မတောက်တော့&quot;ဟု သူကမှတ်ချက်ချခရေ။ မြန်မာအမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးသားပြီး လွတ်လပ်သောဘဝကိုလေ့ ဆရာကြီးက သဘောကျခရေလို့ သိရရေ။ ရန်ကုန်သို့ ဒုတိယအကြိမ်ရောက်လှာချိန်မာ ဘင်္ဂါလီစာပီညီလာခံ ကျင်းပချိန်နန့် ကြုံတွိနီရာ မာ့ခ်ျလ၂၅ရက်နိမာ ညီလာခံနန့်ရောပြီး ဆရာကြီးအား ဧည့်ခံဂုဏ်ပြုပွဲ ကျင်းပပီးခပြီး အစီအစိုင်မာ မြန်မာအက ပါဝင်ရာ တဂိုးက ချီးကျူးခရေ။

ဆရာကြီး ဒုတိယအကြိမ် တည်းခို သွားရေ တိုက်အိမ်အရှိဖက် အထဲနံရံကျောက်ပြားမာ ဆရာကြီးရောက်ဟိရေ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာနှစ်ဘာသာနန့် ရီးထိုးထားရေ စာတမ်းကို ဒေနိထက်ထိဟိနီသိရေဟု သိရရေ။ ဆရာကြီး တည်းခိုခဲ့ရေအိမ်မာ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ် ကုန်သည်လမ်းက ဂါးဒီယန်းသတင်းဒက်ရုံး အဆောက်အအုံ နီရာဖြစ်တေ။ ၁၉၅၂-ခုနှစ်မာ တဂိုး၏ စာပီအနုပညာမြတ်နိုးသူတိက မြန်မာပြည် တဂိုးအသင်းကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရာ အိန္ဒိယအမျိုးသားတိ ပါဝင်ခပြီး အသင်းဥက္ကဋ္ဌတိမာ မြန်မာအမျိုးသားတိဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မြန်မာတိုင်း၊ အတွဲအမှတ် (၂၅၊ အမှတ် ၄၈၂)&lt;/ref&gt;

[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ စာပီလောကကို ၁၉ ရာစုနှစ်မာ ဘင်္ဂါလီစာပီသည်ရှေ့ဆောင်ပြုခလီရေ။ ထိုဘင်္ဂါလီစာပီ ရှေ့ဆောင်ခဲ့ရေခေတ်ကို အိန္ဒိယစာပီလောကမာ ခေတ်သစ်ဟု ခေါ်ဆိုကတ်လီရေ။ အကြောင်းမာ ထိုခေတ်မာ ရှေးကရွီးသားခရေ စာမွန်အရီးအသားများ ဝထုတို တတ္ထုရှည်အရီးအသားများ၊ ရှီးဦး သက္ကဋစာပီ ပြဇာတ်များ အစဟိစွာရို့နန့်မတူ၊ တမူကွဲပြား ဆန်းသစ်သော ပြဇာတ်အရီးအသားများ ထွန်းကားလာရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ထိုခေတ်သစ် ဘင်္ဂါလီစာပီလောကမာ အထင်အရှားအကျော်စောဆုံးဖြစ်ပနာ၊ စာပီလောကဂေါင်းဆောင်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ဖခင်ကြီးဟု ခေါ်မာခံရသူပဲ ရာဗင်ဒြာနတ် တဂိုးပင်တည်း။ တဂိုးကို ၁၈၆၁ ခုနှစ် မေလ ၆ ရက်နိမာ ကာလကတ္တားမြို့မာ မွီးဖွား၏။ ဖခင်မာ ဒေဗင်ဒြာနတ် တဂိုးဖြစ်တေ။ ငယ်စဉ်အခါက အလပ်ပညာသင် နည်းပြဆရာတိဖြင့်သာ စာပီတိကို သင်ကြားခရ၏။ ၁၇ နှစ်သားအရွယ်မာ တဂိုးသည် ဗိသနဝကဗျာစာဆိုတိကို တပည့်ခံယူပနာ အတုယူ ကာ ကဗျာတိကို ရီးသားစပ်ဆိုခလီရေ။ ထိုအချိန်လောက် မာပင် သူစွာ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]သို့လားရောက်လည်ပတ်ခ၏။ 

အသက် ၁၈ နှစ်မာ တက်သစ်စနီကိုလေ့သော့၊ ဝင်လုဆဲနေကို ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဖွဲ့နွဲ့သော ဂီတကဗျာတိကို ရီးသားခလီရေ။ တဂိုးသည် ၁၈၈၄ ခုနှစ်မာ အိမ်ထောင်ကျပြီးကေ၊ [[ဂင်္ဂါမြစ်]]ကမ်း တနီရာမာဟိရေ ဟိလေဒါအရပ်သို့ လားရောက်လို့၊ ဖခင်၏ လက်ငုပ်လက်ရင်းဖြစ်ရေ မြီယာတိကို အုပ်ချုပ် စီမံကာ နီထိုင်ခလီရေ။ ယင်းပိုင် နီထိုင်ခရေမှ၊ တဂိုးသည် ထိုအရပ်ဟိ အရပ်သူ အရပ်သားတိ၏ လားလာနီထိုင်မှု၊ လုပ်ကိုင်စားသောက်မှု၊ ဆင်းရဲပင်ပန်းမှုတိကို နိစိုင်နန့်အမျှ လိ့လာသိဟိရလီရေ။ ဧပိုင် လိ့လာသိဟိမိခသရွီး လောကသားရို့၏ ဖြစ်စိုင်ရို့ကို တဂိုးသည် [[ကဗျာ]]စာပီများ အဖြစ်ဖြင့် အမှန်အတိုင်း စီကုံးရီးသားဖော်ထုတ် ခဲ့လီရေ။ ဟိလေဒါမာ ၁၇ နှစ်မျှနီထိုင်ခဲ့စဉ် တဂိုးရီးသားစီကုံးခရေ ကဗျာတိအနက် အထင်အရှားဆုံး ကဗျာတိမာ ''ဆန်းအစဟိရေ်တာ''၊ ''ဟင်းခင်းမှူး''၊ ''ဂီတဉ္စလီ''၊ ''မွတ်သိပ်သောကျောက်သီးလုံး ကောင်မချေျား''နန့် အရာပုံဝထုတိဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ တဂိုးသည် ဟိလေဒါမာနီထိုင်ခဲ့စဉ် သူ၏တသက်တာမာ ဝမ်းနည်းကြီကွဲဖွယ်ရာတိကို ကြုံတွိခံစားခရရှာ၏။ ဟိလေဒါမာ တဂိုး၏ဇနီးစွာနန့်တကွ သမီးတယောက်နန့် သားအထွီးတယောက်ကွယ်လွန်လီရေ။ 

၁၉ဝ၁ ခုနှစ် အသက် ၄ဝ အရွယ်မာ တဂိုးသည် ဘင်္ဂလားပြည်နယ်၊ ဗိုးလပူမြို့မှ နှစ်မိုင်အကွာဟိ၊ ရှန္တိနိကေတန်အရပ်မာ ကျောင်းတကျောင်းတည်ထောင်ခရေ၊ ဂုချိန်ခါ ဝိသဝဘာရတီဟု ကျော်ကြားဗျာယ် ဟိ၏။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၉၁၂ ခုနှစ်မာ လားရောက်ခပြီးကေလျှင်၊ သူရီးသားသော စာပီတချို့ကိုလေ့ ကိုယ်တိုင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရီးသားခရေ။ တဂိုး သည် [[ဥရောပ]]တိုက်သို့လည်း အခေါက်ခေါက်ရောက်ဘူး ရေပြင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ရုရှနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[တောင်အမင်ရိက]]တိုက်၊ ပါရှားပြည်နန့် [[ကနိန်ဒါနိုင်ငံ]] တိသို့လည်း လှည့်လည်လားရောက်ခလီရေ။၁၉၁၃ ခုနှစ်မာ တဂိုးသည် စာပီဆိုင်ရာနိုဗလ်ဆုကို ဆွတ်ခူးရဟိခ၏။၁၉၁၅ခုနှစ်မာ ဆာဘွဲ့ချီးမြင့် သူကောင်းပြုခြင်းခံရလီရေ။ ယကေလေ့သော့၁၉၁၉ ခုနှစ်မာ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်မာ ဆူပူလှုပ်ယှားမှုတိကို တရားလွန်ပြင်းထန်စွာ နှိမ်နင်းခစွာကိုအကြောင်းပြပြီးကေ၊ ထိုဆာဘွဲ့ကို
 ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ပြန်ပနာအပ်နှင်းခဲ့ လီရေ။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မာကား ကမ္ဘာကျော်[[အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်]]မာ 'ဟစ်ဗတ်လက်ချာ' တိကို ဟောပြောပို့ချရာမာ လူရို့၏ ကိုးကွယ်ရာအယူဝါဒအကြောင်း ဟောပြောခလီရေ။ တဂိုးသည် စာပီအရီးအသားမာရာကျော်ကြား ထင်ရှားခသူမဟုတ်လီ။ ပဂျီရီးဆွဲခြင်းမာလည်း ထူးကဲ 
ရေ ပါရမီရှင်တဦး ဖြစ်တေ။ သူစွာ အသက် ၆၈ နှစ် အရွယ်မာ ပဂျီကားတိကို စတင်ရီးဆွဲကာ [[မော်စကိုမြို့]]၊ ဗာမင်ဂမ်မြို့၊ [[ဘာလင်မြို့]]၊ မျူးနစ်မြို့၊ ပဲရစ်မြို့နန့် နယူးယောက်မြို့များမာ လှည့်လည်တင်ပြခခြင်းနန့်လည်း ကမ္ဘာကျော်သူ ဖြစ်လီရေ၊ ဂီတစာဆိုအဖြစ်ဖြင့်လည်း တဂိုးသည် တေးခြင်း အပုဒ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ ကျော်လှောက်ရီးသား စပ်ဆိုခသိမ့်ရာ၊ သူ့အား အနုပညာရီးရာမာ အံ့ဖွယ်ဆစ္ဆီ ထူးကဲလှသော ပါရမီရှင်ဟု ခေါ်ဆိုလိုက်လီဖိရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် သြဂတ်လ၇ ရက်နိမာ တဂိုးသည် ကာလကတ္တားမြို့မာပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ရေ။ အနိစ္စ မရောက်မီ တနှစ်ခန့် (၁၉၄ဝပြည့်နှစ်)မာ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်မှ တဂိုးအား စာပီဆိုင်ရာပါရဂူဘွဲ့ ပီးအပ်ကာ ချီးမြှောက်ဂုဏ်ပြုခလီရေ။ တဂိုးပြုစုရီးသားခရေ စာပီတိမာ ကဗျာလင်္ကာအုပ်ပေါင်း ၆ဝ လှောက်နန့် အရာစကားပြေ အရီးအသားများဖြစ်ရေ ဝထုတို ဝထုရှည်၊စာမွန်၊ ဆုတောင်းပတ္ထနာနန့် ပြဇာတ်အမြောက်အမြားပင်ဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ တဂိုး၏စာပီများ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]သို့ပြန်ဆိုရီးသားကာ ကမ္ဘာအဝှမ်းသို့ ထုတ်ဝီဖြန့်ချိဗျာယ်ဟိကတ်လီရေ။

== မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားရေ စာအုပ်တိ ==
#တဂိုးဝတ္ထုတိုများ ဆရာမြသန်းတင့်
#တဂိုးဝတ္ထုတိုများ ဆရာပါရဂူ
#သူလိုဘုရင်     ဆရာပါရဂူ
#တဂိုးလက်ရွေးစင်ဝတ္ထုတိုများ ဆရာပါရဂူ၊ ဆရာမြသန်းတင့်၊ ဆရာမင်းသုဝဏ်၊ ဆရာဇော်ဂျီ
#တဂိုးလက်ရွေးစင် ကျော်လှိုင်ဦး
#တဂိုးအတွေးတဂိုးအရေး ဟိန်းလတ်
#တဂိုးစာပဒေသာ မောင်ဖြူး
#ဥယျာဉ်မှူးကဗျာစု မြင့်စိုးလှိုင်
#ဂန္ထဝင်လူသား နေစိုးထက်
#တဂိုးနှင့် မြန်မာစာပေ လူစုံ
#ချစ်သူ့လက်ဆောင် မြင့်စိုးလှိုင်
#ဂီတဉ္ဇလီ မြင့်စိုးလှိုင်
#ရာဘင်ဒြာတဂိုး မိုးမိုးအင်းလျားနန့်အများ ၁၉၇၈
#တဂိုးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ဦးလှဒင်
#ညီအစ်မနှစ်ယောက် မင်းယုဝေ
#အချစ်လက်နှင့်သီတဲ့ ညနေရီခရေကုံး မြင့်စိုးလှိုင်
#ဆန်းစ သော်တာ မြင့်စိုးလှိုင် 
#ချစ်သူ့လက်ဆောင် မြင့်စိုးလှိုင်
#တဂိုးနှင့် မြန်မာစာပေ လူစုံ
#တဂိုးစာနုယဉ်  လူစုံ
#ငှက်တေလေကဗျာစု မြင့်စိုးလှိုင်

== ကိုးကား ==
{{reflist|
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
[[Category:အိန္ဒိယ ကဗျာဆရာတိ]]</text>
      <sha1>ic6qrjqqxyv2zjbsdew6o1ar71oivx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လျူရှောင်ဘို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5742</id>
    <revision>
      <id>21080</id>
      <timestamp>2026-09-09T01:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox scientist | name             = လျူရှောင်ဘို&lt;br /&gt;刘晓波 | image            = Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg | native_name      = 刘晓波 | native_name_lang = zh | image_size       = 250px  | caption          = လျူရှောင်ဘို | birth_date       = {{Birth date|df=yes|1955|12|28}} | birth_place      = ချန်ချွန်း၊ ဂျီလင်နယ်၊ တရုတ်နိ...&quot;</comment>
      <origin>21080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17338" sha1="1hilid7ml4zqquh9zwxsqq9t1iuxlx6" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name             = လျူရှောင်ဘို&lt;br /&gt;刘晓波
| image            = Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg
| native_name      = 刘晓波
| native_name_lang = zh
| image_size       = 250px 
| caption          = လျူရှောင်ဘို
| birth_date       = {{Birth date|df=yes|1955|12|28}}
| birth_place      = ချန်ချွန်း၊ ဂျီလင်နယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံ
| death_date       = {{death date and age|df=y|2017|7|13|1955|12|28}}
| death_place      = [[Shenyang]], [[Liaoning]], China
| occupation       = စာရီးဆရာ၊ လူ့အခွင့်အရီး လှုပ်ရှားသူ
| awards           = [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]] (၂၀၁၀)
| workplaces     = [[အော်စလိုတက္ကသိုလ်]]&lt;br /&gt;[[ဟာဝိုင်ယီတက္ကသိုလ်]]&lt;br /&gt;[[ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်]]
| education       = BA in Chinese&lt;br /&gt;(ဂျီလင်တက္ကသိုလ်)&lt;br /&gt;MA,PhD&lt;br /&gt;(ဘေကျင်းနော်မေတက္ကသိုလ်)
| spouse           = Tao Li (ex-wife)&lt;br/&gt;{{marriage|Liu Xia&lt;ref&gt;{{cite press release| url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2017/07/statement_by_ministerofforeignaffairsfollowingdeathofliuxiaobo.html| title=Statement by Minister of Foreign Affairs following death of Liu Xiaobo| date=July 13, 2017| first=Chrystia| last=Freeland| publisher=Global Affairs Canada| access-date=14 July 2017| archive-date=8 October 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20171008210115/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2017/07/statement_by_ministerofforeignaffairsfollowingdeathofliuxiaobo.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|1996}}
| nationality      = တရုတ်
}}
{{Infobox Chinese
|s={{linktext|刘|晓|波}}
|t={{linktext|劉|曉|波}}
|p=Liú Xiǎobō
|mi={{IPAc-cmn|l|iu|2|-|x|iao|3|.|b|o|1}}
|order=st
}}

'''လျူရှောင်ဘို''' (တရုတ်အသံထွက် - လျိုရှောင်ပေါ) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၂၈ ရက်မာ မွီးဖွားခရေ။ သူစွာ တရုတ်လူမျိုး ပညာသျှင်၊ စာရီးဆရာနန့် လူ့အခွင့်အရီး လှုပ်ရှားသူ တဦးဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံရီး အကျိုင်းသား တဦးလေ့ ဖြစ်တေ။ အကျိုင်းကျခံရနေစဉ် အသည်းကင်ဆာ ရောဂါနန့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၁၃ ရက်မာ ဆီးရုံမာ ကွယ်လွန်ခရေ။

သူစွာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစပြီးကေ လွတ်လပ်သော တရုတ် နိုင်ငံတကာ စာရီးဆရာတိအသင်း စင်တာ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၈ ရက်မာ ရဲတိက လျူအား တရုတ်ပညာသျှင်တိနန့် စာရီးဆရာတိ စုပေါင်းလက်မှတ်ရီးထိုးလို့ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] အစိုးရသို့ နိုင်ငံရီး အပြောင်းအလဲလုပ်ဖို့ တောင်းဆိုထားရေ ပဋိညာဏ်စာတမ်း အမှတ် (၈) မာ ပါဝင်ပတ်သက်နီမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခရေ။ သူ့အား ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၃ ရက်နိမာ တရားဝင် ဖမ်းဆီးခရေ။ သူ့အား အချုပ်အခြာ အာဏာတည်တံ့ခိုင်မြဲရီးကို ချိုးဖောက်ရန် မြှောက်ပင့်ပီးသည် ဆိုပနာ ယိုးစွပ်ခရေ။ သူ၏ အမှုကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၂၃ ရက်နိမာ စစ်ဆီးခရေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၂၅ ရက်မာ သူ့အား တရားရုံးမှ ထောင်ဒဏ် ၁၁နှစ် ချမှတ်ခရေ။ တရားရုံးမှ သူ၏ နိုင်ငံရီး လှုပ်ရှားနိုင်မှု အခွင့်အရီးကိုလေ့ ၂ နှစ်မျှ ပယ်ဖျက်ခရေ။ &lt;ref name=&quot;chnrev&quot;&gt;&quot;[http://cn.chinareviewnews.com/doc/1010/0/3/6/101003632.html?coluid=0&amp;kindid=0&amp;docid=101003632 刘晓波因涉嫌煽动颠覆国家政权罪被依法逮捕] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630015227/http://cn.chinareviewnews.com/doc/1010/0/3/6/101003632.html?coluid=0&amp;kindid=0&amp;docid=101003632 |date=30 June 2009 }}&quot; (Liu Xiaobo Formally Arrested on 'Suspicion of Inciting Subversion of State Power' Charges), China Review News, 24 June 2009.&lt;/ref&gt;

သူစွာ ၂၀၁၀ အောက်တိုဘာ ၈ရက်မာ တရုတ်နိုင်ငံ အခြီခံ [[လူ့အခွင့်အရီး]]အတွက် အကြမ်းမဖက် လှုပ်ယှားမှုဖြင့် [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]] ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခရရေ။ အဂုအကြိမ်မာ သူစွာ ထောင်မားသို့ စတုတ္ထ အကြိမ်မြောက် ဝင်ရောက်သော အချိန်လေ့ ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/news/2010/10/101008_nobel_peace_winner.shtml နိုဇာ ငြိမ်းချမ်းရီးဆု လျူရှောင်ဘိုရဟိ (BBC)]&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနန့် ပညာရီး ==
လျူကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်မာ ဂျီလင်နယ် (吉林) ချန်ချွန်းမြို့ (長春) မာ ပညာတတ် မိသားစုမှ မွီးဖွားခရေ။ သူ၏ အဖေသည် သူ့အား ကျေးလက် နိုင်ငံရီး လှုပ်ယှားမှုများ ဖြစ်ပေါ်နီရေ မွန်ဂိုလီးယား အထဲပိုင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လားခရေ။ သူစွာ အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ်မာ ဂျီလင်နယ်ဟိ ကျေးရွာတရွာမာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခပြီးကေ နောက်ပိုင်းမာ ဆောက်လုပ်ရီး ကုမ္ပဏီ တခုမာ အလုပ် ဝင်လုပ်ခရေ။

သူစွာ ၁၉၇၆ ခုနှစ်မာ ဂျီလင် တက္ကသိုလ်မာ ပညာသင်ကြားခပြီး စာပီပညာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရဟိခရေ။ သူစွာ ဘေဂျင်း ဆရာအတတ်သင် တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်မာ ရဟိခရေ။

လျူသည် ဘေဂျင်း ဆရာအတတ်သင် တက္ကသိုလ်၏ စာပီ မဟာဌာနမာ ဘွဲ့ရယားချိန်မာ ကထိကအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခရေ။ သူစွာ ထိုနီရာတွင်ပင် ပီအိတ်ချ်ဒီ ဒေါက်တာဘွဲ့ကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်မာ ရဟိခရေ။

၁၉၈၀ခုနှစ်များမာ သူ၏ အရေးပါသော စာတမ်းတခု ဖြစ်ရေ &quot;ရွီးချယ်မှုများ အပေါ်ဝေဖန်ခြင်း - သုခုမနန့် လူသားရို့၏ လွတ်လပ်မှုအကြောင်း လီဇီဟောင်းနန့် ဆွေးနွေးခြင်း&quot; ကြောင့် ပညာရီး နယ်ပယ်မာ ထင်ရှား ကျော်ကြား ပါလတ်တေ။ ထိုစာတမ်းသည် ထင်ရှားရေ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာသျှင် လီဇီဟောင်း၏ အတွေးအခေါ်တိကို ဝေဖန်ထားခရေ။

၁၉၈၈ ခုနှစ်နန့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်များမာ သူစွာ တရုတ်ပြည် အပြင်ဘက်ဟိ ကိုလမ်ဘီယာ တက္ကသိုလ်၊ အော့စလို တက္ကသိုလ်နန့် ဟာဝိုင်အီ တက္ကသိုလ်ရို့အမာ ပညာသျှင် အဖြစ် အလည်အပတ် ရောက်ဟိနီခရေ။

၁၉၈၉ ခုနှစ် [[ထျန်းအန်းမင် အရီးအခင်း (၁၉၈၉)|ထျန်းအန်းမင်  စကွဲယား ဆန္ဒပြမှု]] ဖြစ်ပေါ်နေစဉ် သူစွာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမာ ရောက်ဟိနီခရေ်လေ့ လှုပ်ယှားမှုမာ ပူးပေါင်း ပါဝင်ရန် တရုတ်ပြည်သို့ ပြန်ပါလတ်တေ။ နောက်မာ သူ့အား [[ဟောင်ကောင်]]နန့် [[ထိုင်ဝမ်]] သတင်းဌာနတိက &quot;ထျန်းအန်းမင်  စကွဲယား၏ ကျွင်းကျီ (君子; ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်ရေ ပညာတတ်) ၄ဦး&quot; ထဲက တယောက် အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ် ခရေ။

== လူ့အခွင့်အရီး လှုပ်ယှားမှုများ ==

လျူရှောင်ဘိုသည် လူ့အခွင့်အရီးကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခရေ။ သူစွာ တရုတ်အစိုးရအား ယင်းရို့၏ လုပ်ဆောင်မှုတိနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ တာဝန်ယူရန် တိုက်တွန်းခရေ။ တရုတ်အစိုးရရေ သူ၏ အကြမ်းမဖက်သော နိုင်ငံရီး လှုပ်ယှားမှုကြောင့် သူ့အား ဂါတ်သို့ ခေါ်ယူ ဖမ်းဆီးခပြီးကေ အကျိုင်းထောင်သို့ တနားတခါ ပို့ဆောင်ခရေ။ ပထမဆုံး အကြိမ်မာ ၁၉၈၉ခုနှစ် တင်နမင် ရင်ပြင် ဆန္ဒပြမှု ကြောင့် ဖြစ်တေ.

၁၉၉၁ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလမာ လျူရှောင်ဘိုသည် &quot;တော်လှန်ရီးအတွက် ဝါဒဖြန့်မှုနန့် မြှောက်ပင့်ပီးမှု&quot; ကို ကျူးလွန်သည် ဆိုရေ ယိုးစွပ်ချက်ဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံခရရေ။ ယကေလေ့သော့ တရုတ်အစိုးရရေ သူ့အား ရာဇဝတ်သား တယောက်အနေနန့် အပြစ်ပီးခခြင်း မဟိခဲ့ပါ၊၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမာ သူ့အား တရုတ်ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ဝေဖန်ခြင်းကြောင့် ဝတ္တရားနှောင့်ယှက်မှုဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနန့် ထောင်ဒဏ် ၃နှစ်ကျခံစီရန် အမိန့်ချခရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ရဲမှ လျူအား သူရီးသားခဲ့ရေ ဆောင်းပါးတိနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ တနားချေတဗွေချေထိန်းသိမ်း ခရေ။ ထိုဆောင်းပါးတိမာ တရုတ်ပြည်ပြင်ပဟိ ဝက်ဘ်ဆာဗာများမာ ထားဟိရေ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်မာ တင်ထားခခြင်း ဖြစ်တေ။

တရုတ်ပြည် ပြင်ပဟိ အဖွဲ့အစည်းတိမာ လျူ၏ လူ့အခွင့်အရီး လှုပ်ယှားမှုတိကို သတိပြုမိရာ သူ့အား ဆုတိ ချီးမြှင့်ခရေ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မာ နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့မှ လျူ၏ လူ့အခွင့်အရီး လှုပ်ယှားမှုတိကို ဂုဏ်ပြုရေ အနိန်နန့် စာနယ်ဇင်း လွပ်လပ်မှုကို ကာကွယ်သူ အဖြစ် Fondation de France ဆုကို ချီးမြှင့်ခရေ။

== ပဋိညာဏ် စာတမ်း အမှတ် ၈ ကြောင့် အဖမ်းအဆီးခံရခြင်းနန့် တရားစွဲခံရခြင်း ==

== ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု ==
=== ဆုမရမီ အချိန် ===
[[၂၀၁၀]] [[ဂျန်နဝါရီလ ၁၈]] မာ လျူကို နိုဘယ်ဆုပီးအပ်ရန် ထိုက်တန်သူ အဖြစ် အများဆုက ဝိုင်းဝန်း သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ယင်းသူများမာ ဗားကလပ်ဟေဗယ်၊ ဒလိုင်းလားမား နန့် ဒက်စမွန် တူးတူး ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ တရုတ်ပြည် နိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောခွင့်ရ ပုဂ္ဂိုလ် မကျောင်စူ က လျူကို နိုဘယ်ဆု ပီးအပ်မည်ဆိုခကေ မှားယွင်းလိမ့်မေ ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခရေ။ နိုဇာကော်မတီ၏ အတွင်းရီးမှူး ဂျိုင်ယာ လွန်ဒီစတဒ်က ဆုချီးမြှင့်မှုမာ တရုတ် အတိုက်အခံအင်အားစု၏ ပယောဂ မပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခရေ။ တရုတ်ပြည်အတွင်းမှာ လျူအား နိုဘယ်ဆုပီးအပ်ရန် အဆိုပြုလွှာကို ဝိုင်းဝန်းလက်မှတ် ရီးထိုးကတ်ကြောင်း နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာက ၂၀၁၀ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်မာ သတင်းပို့ခရေ။

၂၀၁၀ စတ်တင်ဘာ အတွင်းမှာပင် ချက်သမ္မတဟောင်း ဗားကလပ် ဟေဗယ် အပါအဝင် ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား နိုင်ငံ သက္ကလတ်တော်လှန်ရီးမာ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုခသော ပုဂ္ဂိုလ် ၃ ဦးရို့က လျူအား နိုဘယ်ဆု ပီးအပ်ရန် ထိုက်တန်ကြောင်း အင်တာနေသျှင်နယ် ဟီရဲ ထရီဗြွန်း သတင်းစာသို့ အိတ်ဖွင့်ပီးစာတစောင် ပီးပို့ခပြီးကေ ဝိုင်းဝန်းတောင်းဆိုမှုကို ခဏအကြာမှာ ပျံ့နှံ့လားခီရေ။

== ကိုယ်ပိုင်ဘဝ ==

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
[[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]

{{Lifetime|၁၉၅၅|၂၀၁၇|}}</text>
      <sha1>1hilid7ml4zqquh9zwxsqq9t1iuxlx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝမ်ဂါရီ မတ်ထိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5743</id>
    <revision>
      <id>21081</id>
      <timestamp>2026-09-09T01:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox person |name = ဝမ်ဂါရီမတ်ထိုင်း |image = Wangari Maathai.jpg |caption = လူ့အခွင့်အရီးဆိုင်ရာ ကင်ညာအမျိုးသားကော်မသျှင်က ပီးအပ်သော ဆုကို ကိုင်ဆောင်ထားရေ ဝမ်ဂါရီ မတ်ထိုင်း |birth_name = Wangari Muta |birth_date = {{Birth date|1940|4|1|df=y}} |death_date =...&quot;</comment>
      <origin>21081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4048" sha1="h6rrm6bruddsz1lmw59jude1djfz9w7" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name = ဝမ်ဂါရီမတ်ထိုင်း
|image = Wangari Maathai.jpg
|caption = လူ့အခွင့်အရီးဆိုင်ရာ ကင်ညာအမျိုးသားကော်မသျှင်က ပီးအပ်သော ဆုကို ကိုင်ဆောင်ထားရေ ဝမ်ဂါရီ မတ်ထိုင်း
|birth_name = Wangari Muta
|birth_date = {{Birth date|1940|4|1|df=y}}
|death_date = {{Death date and age|2011|09|25|1940|4|1|df=y}}
|birth_place = Ihithe village, Tetu division, Nyeri District, Kenya
|death_place = Nairobi, Kenya
|ethnicity = Kikuyu
|citizenship = Kenyan
|known_for = Green Belt Movement
|education = B.Sc: biology&lt;br/&gt;M.Sc: biological sciences&lt;br/&gt;Ph.D: veterinary anatomy
|alma_mater = Benedictine College&lt;br/&gt;University of Pittsburgh&lt;br/&gt;University College of Nairobi
|religion = Roman Catholic&lt;ref&gt;[http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain ''Wangari Maathai – God is on this Mountain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515233150/http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain/ |date=15 May 2014 }}, Philip Carr-Gomm blogsite, 19 October 2011&lt;/ref&gt;
|occupation = Environmentalist, political activist, writer
|awards = [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]&lt;br/&gt;Indira Gandhi Peace Prize 2006
}}
'''ဝမ်ဂါရီ မူတာ မတ်ထိုင်း''' ({{lang-en|Wangari Muta Maathai}}) သည် [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု|ငြိမ်းချမ်းရီးနိုဘယ်ဆု]]ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်မာ ရဟိခရေ ပထမဆုံး အာဖရိကအမျိုးသမီးဖြစ်ပြီးကေ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စိမ်းလန်းစိုပြည်ရီးအတွက် Green Belt လှုပ်ယှားမှုတိကို အဓိက ဦးဆောင်ခသူဖြစ်တေ။ ယင်းသည် အခြီခံလူတန်းစားတယောက် ဘဝကပင်ပင် ကင်ညာဟိ ကျေးလက်အမျိုးသမီးတိကို အပင်စိုက်ပျိုးပြီးကေ သစ်တောပြုန်းတီးမှုကို ကာကွယ်ရန် အားပီးမြှောက်ပင့်ပီးခရေ။ သစ်တောတိကို ကာကွယ်ရဖို့တာဝန်သည် ကင်ညာအမျိုးသမီးတိ၏ နိုင်ငံသားနန့် သက်ဆိုင်ရေ တာဝန်ဖြစ်ကြောင်းကို Green Belt အလှုပ်ယှားမှုတိက နှိုးဆော်နိုင်ခရေ။ လှုပ်ယှားမှုတိအတွက် သုံးစွဲရရေ ကုန်ကျစရိတ်များ ကြီးမြင့်ခြင်း၊ အကျိုင်းကျခံရခြင်းနန့် ရိုက်နှက်ခံရခြင်းရို့က ဝမ်ဂါရီကို ငြီးငွိစီကေလေ့စိုပြည်စိမ်းလန်းသော သဘာဝတရား၏အကျိုးအာနိသင်များအကြောင်း ပြောဟောခြင်းနန့်သာ အချိန်ကို ကုန်လွန်စီခသူ ဝမ်ဂါရီမတ်ထိုင်းသည် အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ် စတ်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်မာ ကွယ်လွန်ရေ။

==ကိုးကား==
{{reflist|
&lt;ref&gt;စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၂)&lt;/ref&gt;
}}

{{lifetime|၁၉၄၀|၂၀၁၁}}
[[Category:နိုဘယ်ဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>h6rrm6bruddsz1lmw59jude1djfz9w7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5744</id>
    <revision>
      <id>21082</id>
      <timestamp>2026-09-09T02:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|thumb|ဒေါက်တာ အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ]] '''အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ'''(ခရစ် ၁၈၇၅-၁၉၆၅) စွာ ပြင်သစ်-ဂျာမန်နွယ်ဖွား စာပီပညာသျှင်၊ ဂီတပညာသျှင်၊ သမားတော်၊ သာသနာပြု၊ ရုက္ခဗေဒပည...&quot;</comment>
      <origin>21082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47281" sha1="qmxkncyfk3lj9wo42yl5r46wd677b16" xml:space="preserve">[[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|thumb|ဒေါက်တာ အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ]]
'''အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ'''(ခရစ် ၁၈၇၅-၁၉၆၅) စွာ ပြင်သစ်-ဂျာမန်နွယ်ဖွား စာပီပညာသျှင်၊ ဂီတပညာသျှင်၊ သမားတော်၊ သာသနာပြု၊ ရုက္ခဗေဒပညာသျှင်၊ ဗိသုကာ ဖြစ်တေ။

ဒေါက်တာ အယ်လဗတ်ရွှိုက်ဇာစွာ အထက်ဖော်ပြပါလုပ်ငန်းတိအပြင် တိရစ္ဆာန်ဆီးကုပညာ၊ သွားစိုက်ပညာ၊ ပုံဆွဲပညာ စစွာအနိန်နန့် တတ်မြောက်တတ်ကျွမ်းရေ။ ယင်းပိုင် လုပ်ငန်းမျိုးစုံမာ တတ်ကျွမ်း တတ်မြောက်အောင် လိလာဆည်းပူးထားခြင်းကာ သူ၏ လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ငန်းကြီး အကောင်အထည်ဖော်ရာမာ အသုံးချရန် ဖြစ်လီရေ။ ယေဇုနန့် ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ကိုယ့်တတ်မြောက်တတ်ကျွမ်းသော အတတ်ပညာတိကို အသုံးချရာမာ အတိနန့် မတူ၊ တမူကွဲရေ။ ကျမ်းကြီး ကျမ်းခိုင်တိကို ရီးသားပြုစု သဖြင့်ယင်း၊ [[ဥရောပ]]နိုင်ငံတိသို့ လှည့်ပနာ အော်ဂန်(ပြွန်စန္ဒရား) တီးပြသဖြင့်ယင်း၊ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပခြင်းနန့်ယင်း ငွီကြေး မကန်မဝှန် ရဟိရေ။ ယကေလေ့ ထိုဖေသာတိကို ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာစွာ ကိုယ့် ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် မသုံးချေ။ သူ၏ အတတ်ပညာတိနန့် ကြိုးပမ်းတကုတ် ရှာပြီးကေရဟိသော ဖေသာများ 
စွာ လူ့လောကတွ် ဒါးမနောက်ပိတ်ခွီး ဖြစ်နီကတ်တေ လူ အများ၏ကျန်းမာရီး၊ အသိဉာာဏ်ပွင့်လင်းရီး အစဟိရေ ပရဟိတ လုပ်ငန်းမျိုးစုအတွက် ရန်ပုံဖေသာများ ဖြစ်လားကတ်လီရေ။ ယေဇုနန့် ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာကို လူမှုဝန်ထမ်း စေတနာရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကြီးဟု ခေါ်ဆိုကတ်လီရေ။ လူမှုရီး အလွန်နိမ့်ကျနီသူတိအား ကိုယ်ကျိုးစီးပွား လုံးဝမဖက်ဘဲ ကရုဏာ၊ မေတ္တာ စေတနာသန့်သန့်ဖြင့် ကိုယ့်ဘဝကို မြှုပ်နှံကာ လူမှုအကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းကြီးကို ဆောင်ရွက်ခသဖြင့် ဆောင်ရွက်ခသဖြင့် [[၁၉၅၂ ခုနှစ်]] [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ကြီးကို ရဟိခရေ။ ထိုနိုဘယ်ဆုအတွက် ရဟိဖေသာ (မြန်မာဖေသာ တန်ဖိုးအားဖြင့် တသိန်းကျော်)ကိုလေ့ သူ၏ လူမှုလုပ်ငန်းအတွက်ပင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်လီရေ။

ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်တေ။ အယင်က ဂျာမန်ပိုင် ဖြစ်ခကေလေ့ အဂု [[ပြင်သစ်]]ပိုင် ဖြစ်ရေ အထက်[[အယ်လဆက်နယ်]]၊ ကိုင်ဇာဗတ်မြို့မာ ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နိမာ မွီးဖွားရေ။ ဘိုးဖီးဇူဇာတိစွာ လူသာဂိုဏ်းဝင် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်တေ။ ရွှိုက်ဇာကို မွီးဖွားပနာ မကြာခင်ပင် မိဘတိစွာ ဂွန်းစဗတ်မြို့ကို ရွှိပြောင်းခရာ ထိုမြို့စွာ ရွှိုက်ဇာ၏ ဇာတိဌာနေ ဖြစ်ခလီရေ။ 

ရွှိုက်ဇာစွာ သျှစ်နှစ်သားအရွယ်ကပင် [[အော်ဂန်]]ကို ကောင်းစွာ တီးနှိုင်ပနာ ၁၈၉၃ ခုနှစ်မာ [[ပါရစ်မြို့]]သို့ သွား ရောက်ယားလျှင် အော်ဂန်ပါရဂူချားဗီဒေါ်ထံမာ ကျနစွာ တပည့် ခံ ခသဖြင့် ကျော်ကြားသော အော်ဂန်ဝိဇ္ဇာတဦး ဖြစ်လာရေ။ အယ်လဗတ်ရွှိုက်ဇာစွာ ပြင်သစ်တက္ကသိုလ်မာ ယင်း၊ ဂျာမန်တက္ကသိုလ်မာယင်း ပညာဆည်းပူးခရေ။ အဓိကထားပနာ သင်ကြားဆည်းပူးခရေဘာသာရပ်ရို့မာ [[ဒဿနိကဗေဒ]] နန့် ကိုးကွယ်မှု ဘာသာဆိုင်ရာ ဗြဟဒေဝဗေဒရို့ ဖြစ်ပနာ ယင်းဘာသာရပ်ရို့မာလေ့ ပေါက်မြောက်ထူးချွန်ရေ။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်မာ ဗြဟဒေဝဗေဒအတွက် ပါရဂူဘွဲ့ကို စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ် (ပြင်သစ်)မှ ရဟိခရေ။ ထိုပါရဂူဘွဲ့အတွက် ဆည်းပူးနေစဉ် စထရက်ဇဗူးမြို့၊ စိန်နစ်ကိုလတ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ ဓမ္မဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခလို့ ပါရဂူဘွဲ့ရယားနောက်မာ စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ် ဘာသာရီးကောလိပ်၏ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရရေ။

ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာစွာ ဒဿနိကဗေဒနန့် ဗြဟဒေဝဗေဒရို့ကို ဇောက်ချ လိ့လာပိုင် ဂီတကိုလေ့ စစွဲမမြဲ ဝါသနာထုံရေ။ ယေဇုနန့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာအကြောင်းရပ်ရို့ကို သုတေသန ပြုပိုင် ဂီတလိုင်းက ဆိုင်ရာမာလေ့ စူးစမ်းလေ့လာမှု ပြုခရေ။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မာ ဂျာမန်ဂီတပညာသျှင်ကြီး ဗာခ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရီးသားပြုစု ထုတ်ဝီခရေ ဂီတလိုင်းနန့် စပ်လျဉ်းသော ကျမ်းကြီး ကျမ်းခိုင်တအုပ် ဖြစ်ခရေ။ ရွှိုက်ဇာစွာ ကိုးကွယ်မှုနန့် ဆက်စပ်ပနာ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအတိုင်း လက်ခံစွာ မဟုတ်ပါ။ စူးစမ်းမှု၊ ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုရို့ကို ပြုခရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ''သခင်ယေရှုအကြောင်း စူးစမ်းလေ့လာချက်''စာအုပ်ကို ဗာခ်အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ် ထုတ်ဝီပြီးနောက်ပိုင်း ထုတ်ဝီခရာ ကမ္ဘာက ရွှိုက်ဇာအား ဗွေယူ ဂရုပြုခြင်းကို ပထမဆုံး ခံယူခရရေ။

ယင်းချိန်တွင် ရွှိုက်ဇာစွာ ပညာအခြီခံမာ ထိပ်တန်းအဆင့်မာ ဟိပြီးကေ ကိုယ့် ဘဝရှိရီးအတွက် မတောင့်မတ မကြောင့်မကြရရေ အခြီ အနိန်နန့် နီနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ရွှိုက်ဇာစွာ ကိုယ့်အရီးထက် လူနီမှုအဆင့်အတန်း အလွန် နိမ့်ကျနိန်သိမ့်သူရို့အတွက် လူမှုရီးကိစ္စများကို စေတနာ့ ဝန်ထမ်း ဆောင်ရွက်ပီးရန် ပိုပြီးကေ အလေးပီး အရေးထားခရေ။ ယေဇုနန့် လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ယင်း ကိုယ့် ဘဝကို မြှုပ်နှံရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်လီရေ။

လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ပီးရန် အရီးမာ ဥရောပတိုက်ဟိ မျိုးတူ နွယ်တူတိအတွက် ရွှိုက်ဇာ မစိုင်းစားခ ပါ၊၊ အကြောင်းမူ ဥရောပတိုက်သားရို့ကား လူနီမှုအဆင့် အတန်းမာ ခေတ်နန့်အမီ လိုက်ဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ [[ဥရောပတိုက်]] နန့် ပင်လယ်တခုရာ ခြားကေလေ့ဟိရေ [[အာဖရိကတိုက်]]၏ အလယ်ပိုင်း [[အီကွေတာ]]သစ်တောကြီးများဒေသဟိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိ၏ဘဝအခြီအနီကား [[ကမ္ဘာ]] မာ အောက်တန်း အကျဆုံး ဟိနိန်ခရေ။ ဒါးမနောက်ပိတ်ခွီး ဖြစ်နီသူရို့၏ ကျန်းမာရီးအသိဉာာဏ် ပွင့်လင်း ရီးရို့အတွက် ကိုယ့်ဘဝကို မြှုပ်နှံလို့ ဆောင်ရွက်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်ပြီးကေ ရွှိုက်ဇာ စွာ ကိုယ့် ရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့ လိုအပ်သမျှရို့နန့် တတ်နိုင်သမျှ ပြည့်စုံလေအောင် ပြင်ဆင် မှုတိ ပြုလေလီရေ။

ယေဇုနန့် အသက် ၃ဝ အရွယ် ပါရဂူဘွဲ့ကို ရဟိပြီးမှပင် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ပြီးကေ ပရဟိတလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ရီး အတွက် ဆီးပညာဘွဲ့ ရဟိရန် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မာ စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ်မာ ဆီးပညာကို ပြန်ပနာဆည်းပူးရေ။ ထို အတောအထဲ သူမတူသော ဇွဲလုံ့လရို့နန့် ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် ရို့ကို ပြုစုခလီရေ။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မာ ဆီးပညာဘွဲ့ကို ရဟိပြီး နောက်မာ အာဖရိကတိုက်မာ ကိုယ့် ပရဟိတလုပ်ငန်းကြီး အကောင် အထည် ဖော်ရဖို့ အရပ်ဒေသကို စနည်းနာရှာဖွီရခြင်း၊ လိုအပ်ရေပစ္စည်းများ စုဆောင်းရခြင်းရို့ဖြင့် နှစ်နှစ်မျှ အချိန် ကုန်လွန်ခရရေ။ အာဖရိကမာ ကိုယ့်လုပ်ငန်း အကောင်အထည် ဖော်ရဖို့ အရပ်ဒေသအတွက် [[ပါရစ်မြို့]]မာ ဌာနချုပ်ဟိရေ ပါရစ်သာသနာပြုအသင်းနန့် ဆက်သွယ်ရရေ။ ထိုအသင်း၏ အဖွဲ့တစ်တိုင်သားစွာ အာဖရိကတိုက်၏တောကြီးမျက်မည်း အလယ် ဟိပြီးကေ ထိုအဖွဲ့အတွက် ဒက်တင်တဦး လိုနိန်ရေ။ ရွှိုက်ဇာ 
စွာ လမ်ဗာရီးနေးသို့ ဒက်တင်အဖြစ် ကိုယ့်စရိတ်ဖြင့် လားလို ကြောင်း လှောက်လွှာတင်ရေ။ ယကေလေ့ အသင်းဌာနချုပ် စွာ ရွှိုက်ဇာပိုင် ခရစ်ယန်သာသနာရီးမာ အမြင်တမျိုး ဟိနီသူ တဦးအား လက်ခံစီလွှတ်ရန် ရွံ့နိကတ်ရေ။ ကန့် ကွက်သူတိကလေ့ ကန့်ကတ်တေ။ နောက်ဆုံးမှာ ရွှိုက်ဇာ၏ ထက်သန်သော စေတနာကိုယင်း၊ သူ့စရိတ်နန့်သူ ဆောင်ရွက်ဖို့လုပ်ငန်း အစီအစိုင်တိကိုယင်း ဌာနချုပ်က 
ကျီနပ် သဖြင့် ရွှိုက်ဇာကို လက်ခံလိုက်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင်ဖြင့် ဘွဲ့ထူး၊ ဂုဏ်ထူး၊ ရာထူးဂုဏ်သိရ်ရို့နန့် ပြည့်စုံသူ ပညာတတ် လူတန်းစားရို့ မွေ့လျော်သော သိမ်မွေ့နူးညံ့ရေ ဘဝလမ်းခရီး ကို ကျောခိုင်းလို့ ကြမ်းတမ်းခက်ထရော်သော ဘဝလမ်းခရီးကို စတင်ရန် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မာ ရွှိုက်ဇာစွာ အာဖရိကတိုက် ဂါဘွန်ပြည်နယ်၊ လမ်ဗာရီးနေးရွာသို့ ခရီးထွက်ခလီရေ။ ရွှိုက်ဇာစွာ အာဖရိကတိုက်သို့ ထွက်ခွာခရေမာ သူ တဦးတည်း မဟုတ်လီ။ သူ၏ပါရမီကို ကူညီဖြည့်တင်းရန် ဟယ်လင်ဗရက်စလောစွာ ဖဝါးထက်ချပ် လိုက်ပါလာရေ။ 

ဟင်လင်ဗရက်စတောစွာ စထရက် ဇဗူးတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်း သုတေသီတဦး၏ သမီး ဖြစ်တေ။ ဟယ်လင်ဗရက်စလော ကိုယ်တိုင်စွာလေ့ ပညာသျှင်တဦး ဖြစ်ပါ့စီ ရွှိုက်ဇာ ၏ ပရဟိတလုပ်ငန်းကြီးမာ အကူအညီပီးနိုင်ဖို့ ရွှိုက်ဇာက ဆီးဝါးကုသရီးနန့် ခွဲစိတ်ပညာရို့ကို ဆည်းပူးနေစဉ် ဟယ်လင်ဗရက်စလောစွာ သူနာပြုအတတ်ကို သင်ကြားဆည်းပူးခရေ။ ရွှိုက်ဇာနန့် ဟယ်လင်ဗရက်စလောရို့စွာ ၁၉၁၂ ခုနှစ် မာ ထိမ်းမြားခကတ်တေ။

ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံစွာ အာဖရိကတိုက် [[ဂါဘွန်]]ပြည်နယ်၏ တောကြီးမျက်မည်းအလယ်၊ အိုဂိုဝီမြစ်ကြောပေါ်ဟိ [[လမ်ဗာရီးနေး]]ရွာသို့ ထွက်ခွာလာခကြစဉ်က သူရို့၏ ရည်မှန်းချက်လုပ်ငန်းကို စတင်ဖို့အတွက် ဂျာမန်မတ်ဒင်္ဂါး နှစ်ထောင် ပါလာပြီးကေ ဆီးခန်းတခု တည်ထောင်ဖို့အတွက် လိုအပ်ရေ ဆီးဝါးများ၊ ကရိယာတန်ဆာပလာတိနန့် ပစ္စည်းအသုံး အဆောင်တချို့ကို သူရို့ဘာသာ ဝယ်ယူစုဆောင်းထားရေ တိလေ့ ပါရေ။ စေတနာရှင် မိတ်ဆွီအပေါင်းအသင်း တိက ပီးကမ်းလှူဒါန်းလိုက်ရေတိလေ့ ပါရေ။ ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံစွာ ဥရောပမာ ဟိစဉ်က အနေ အထိုင် ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးနန့် အစစအရာရာ ကွာခြားလှလို့ ဥရောပတိုက်သားတိအတွက် ပစ္စန္တရစ်ပိုင်ယှောင် အရပ်မျိုးမာ အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကို ရှိဆိုင်ဗျာယ် သာသနာပြုအသင်းက ကြက်မွီးရန် ဆောက်ထားရေ အိမ်အချေမာ အခမဲ့ ဆီးဝါးကုသ ပီးရေ ဆီးခန်းတခုကို ဖွင့်လှစ်လို့ ကိုယ်ရို့၏ လုပ်ငန်းကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခလီရေ။

ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံစွာ ဖြူစင်ရှင်းသန့်သောစေတနာဖြင့် အခလွတ် ဆီးဝါးကုသပီးခရာ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ ရွှိုက်ဇာတို့အား ရင်းနှီးခင်မင်လာကြလို့ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ဆက်ဆံလာကတ်တေ။ ယေဇုနန့် ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာအဆင်ပြေပိုင် ဆောက်ထားရေ ဆီးခန်းသို့ မိုင် ၂ဝဝ ကျော်ခရီးမှပင် လူမမာများလာရောက်ပနာ ဆီးဝါးကုသမှု ခံယူကတ်တေ။ 

ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာကိုယ်တိုင်ကလေ့ ဆီးခန်းမာသာ ဆီးကုသပေး စွာမဟုတ်။ လမ်ဗာရီးနေးနန့် မိုင်ပေါင်း များစွာ ဝီးကွာသောဒေသတိသို့လေ့ ဆီးအိတ်ဆွဲကာ လောင်းဖြင့် တလှည့်၊ ခြီကျင်ဖြင့်တခါ လှည့်လည်ပနာ ဆီး ကုသပီးခရရေ။ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာ ဇနီးမောင်နှံရို့ ကုသ ပီးရရေ ရောဂါရို့ကား ခြီဂူဒါလိုက်ရောဂါ၊ အိပ်မဝ ရောဂါ၊ ကုဋ္ဌနူနာရောဂါနန့် ငှက်ဖျား အစဟိရေ အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါအမျိုးမျိုးရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ တိုင်းရင်းသားရို့အား တဖက်မာ ဆီးဝါးကုသပေးဗျာယ် တဖက်မာ ယင်းရို့၏စာရိတ္တ မဏ္ဍိုင် ကြံ့ခိုင်ရီးအတွက် ဆောင်ရွက်ပီးရေ။ ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာ အဓိကထားရေဝါဒကား ''အသက်ရှင်မှု အလီး အမြတ်ပြု''ဆိုပနာတည်း။

လူမှုဝန်ထမ်း ဒက်တင်ကြီးရေ အလွန် အလုပ်လုပ်နိုင်လေ့သော့ ဖြစ်တေ။ တဖက်မာ ဆီးကုလုပ်ငန်းရို့ကို ကြောဖိရင်ဖိ ဆောင်ရွက်ပိုင် ဆီးရုံအဆောက်အအုံ တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရီးကိုလေ့ တိုင်းရင်းသားရို့၏ အကူအညီနန့် လက်တင်ခြီတင် ဆောင်ရွက်ရေ။ ယင်းပိုင် အလုပ်စွာဝန် တဝများရေ အကြားမှပင် ကမ္ဘာ့လူနီမှု တိုးတက်ပုံ၊ ယိုင်ကျေးမှုသမိုင်း စစွာရို့ကို ကျမ်းတစောင် ပေတစ်တိုင်သားအဖြစ် ပြုစုရန် သုတေသနပြုဗျာယ်ဟိရေ။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်မာ [[ပထမကမ္ဘာစစ်]]ကြီး ဖြစ်လှာလို့ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦး စလုံး ပြင်သစ်အစိုးရ၏ သုံ့ပန်းအဖြစ် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]] ရရောဗန်း နယ် သုံ့ပန်းစခန်းမာ လားပနာနိန်ရရေအခါ ဆိုခရေ သုတေသန ပြုမှုကို ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ပိုပြီးကေ ဆောင်ရွက်နိုင်ခရေ။ သုံ့ပန်းစခန်းသို့ ရောက်ယားလို့ အတန်ကြာကေ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ အာဏာပိုင်ရို့၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ဘဝတူတိကို ဆီးဝါး ကုသပီးခရေ။

၁၉၁၈ ခုနှစ်မာ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦးစွာ သုံ့ပန်းဘဝမှ လွတ်မြောက်ခကေလေ့ ကျန်းမာရီး ချွတ်ယွင်းခသဖြင့် အနားယူနီခရရေ။ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ကျန်းမာရီး အခြီအနီ ပြန်ကောင်းလာကေ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]၊ [[ပြင်သစ်]]၊ [[နယ်သာလန်]]၊ [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]]နိုင်ငံရို့သို့ သွား ရောက်ပနာ အော်ဂန်တီးခြင်း၊ ဟောပွဲများ ပြုထားခသော အကြောင်းရပ် ရို့ကို စာအုပ်တိအဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝီခရေ။ ယင်းပိုင်ဖြင့် 
ယိုင်ကျေးမှု၊ လူ့ကျင့်ဝတ် အစဟိစွာရို့နန့် စပ်လျဉ်းသော ကမ္ဘာကျော် စာအုပ်ကြီးတိစွာ ၁၉၂၃ ခုနှစ်မာ ပေါ်ထွက်ခလီရေ။ ယင်းခါ သုံ့ပန်းဘဝက စတင်ခရေ ကြွီးမြီတိလေ့ ကြေလည်ပနာ အာဖရိကတိုက်ဟိ ဆီးရုံနန့် ပရဟိတလုပ်ငန်း တိကို ပြန်ပနာထူထောင်ရန် ငွီကြေးအတော်အသင့် စုဆောင်းမိရာ ဖြစ်သဖြင့် လမ်ဗာရီးနေးသို့ ပြန်ခပြန်လီရေ။ ဒေတခေါက်မာ ကျန်းမာရီး မတောင့်တင်းလှသော 
အိမ်သျှင်မနန့် သမီးသျှေရို့ကို ဥရောပတိုက်မာပင် ထားရစ်ခလီရေ။ 

လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံစွာ အတော်ပင် ပျက်စီးယိုယွင်းနေသဖြင့် ရွှိုက်ဇာစွာ အစမှပင် ပြန်ပနာ ထူထောင်ရရေ။ ရောဂါဝေဒနာသျှင်ရို့ကို ဆီးကုရင်းပင် ဆီးရုံကို ပြန်ပနာ ထူထောင်ရရေ။ ကုဋ္ဌနူနာ ရောဂါစွာတိအတွက် ဆီးကုဌာန တခုကိုလေ့ သပ်သပ်ဖွင့်လှစ်ရေ။ ဆီးရုံလုပ်ငန်းများ အခြီတကျ ဟိပြန်လျှင် ကိုယ့်လုပ်ငန်းများ အဟိန်မပျက် စီရန် လိုအပ်ရေ စရိတ်ကြီးဖေသာအတွက် ဥရောပသို့ ပြန်ပနာ 
ဖေ့သာယှာရပြန်ရေ။ ရွှိုက်ဇာစွာ အာဖရိကနန့် ဥရောပကို လားလိုက်လာလိုက် ပြုနီရရေ။ အော်ဂန် တီးပြီးကေယင်း၊ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပလို့ယင်း၊ စာအုပ်စာတမ်းတိက ရဟိသော ရွိုင်ယယ်တီတိနန့်ယင်း ဆီးရုံအတွက် ရန်ပုံဖေသာစုရေ။ ယင်းအပြင် ရွှိုင်ဇာ၏ လုပ်ငန်းကို သိမြင်ကြသူ စေတနာရှင်တိကလေ့ အလှူဖေသာနန့် ဆီးဝါးပစ္စည်းတိကို ထည့်ဝင်လှူဒါန်းကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ရွှိုင်ဇာ၏လုပ်ငန်းကို ကမ္ဘာက သိလာကြလို့ အကူအညီပီးလာကြသဖြင့် လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံစွာလေ့ အခြီခိုင်ခိုင် စိုက်မိခလီရေ၊ လူမမာတိလေ့ များပြားလာသဖြင့် ဥရောပတိုက်သား ဒက်တင်များ၊ သူနာပြုတိကလေ့ ရွှိုင်ဇာ၏ဆီးရုံမာ လာရောက်ကူညီ ဆောင်ရွက်ပီးကတ်တေ။ တချို့စွာ နှစ်ကာလကြာမြင့်စွာ ရွှိုင်ဇာနန့် တတူ ဒိုးတူပေါင်ဖက် ဆောင်ရွက်ပီးကတ်တေ။ ရွှိုင်ဇာ၏ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုရို့ကို ချီးကျူးရေတွက်နန့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မာ [[ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ]] ပရာဟတက္ကသိုလ်က ရွှိုင်ဇာအား ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ကို အပ်နှင်းလီရေ။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မာ [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]က စာရီးဆရာကြီး ဂါတာ၏ ဆုကို ရွှိုင်ဇာအား ချီးမြှင့်လီရေ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာလေ့ ရွှိုက်ဇာစွာ လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံမှ မခွာဘဲ နီခရေ။ စစ်ကာလအထဲ အခက်အခဲများစွာ တွိခရကေလေ့ အမေရိကန်မှ မိတ်ဆွီတိ၏ အကူအညီနန့် ဆီးဝါးပစ္စည်းတိကို ရဟိခရေကြောင့် လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံကို အဟိန်မပျက် ဆက်ပနာ ဖွင့်ထားနိုင်ခရေ။ ယေဇုနန့်ထိုကျေးဇုကို ထောက်ထားပနာတကြောင်း၊ လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံအတွက် ရန်ပုံဖေသာ (မြန်မာဖေသာ သုံးသောင်းကျော်လောက်)ထည့်ဝင်ဖို့လို့ ကတိပြုစွာက တကြောင်းကြောင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မာ [[အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ကော်လိုရာဒိုး ပြည်နယ်]]၊ အက်စပင်မြို့မာ ကျင်းပသော ဂျာမနီဂီတပညာသျှင် ဂါတာ ကွယ်လွန်ရေ အနှစ် ၂ဝဝ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲသို့ တက်ရောက်စဉ် ရှီကာဂိုးတက္ကသိုလ်က ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ဥပဒေပါရဂူ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ကို ပီးအပ်လီရေ။

ရွှိုင်ဇာစွာ လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံကို တဆတ်ဆတ် တိုးချဲ့ခရေ ဆီးရုံပရဝုဏ်အတွင်းမာ အဆောက်အအုံ ၄၅ ခုလောက် ဟိရေ။ ဆီးရုံနန့် ပတ်ဝန်းကျင်မာ စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံရီး အတွက် ၁၅ ဧက ကျယ်ဝန်းသော စိုက်ပျိုးခင်းကို စိုက်ပျိုးထားရေ။ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ ဆီးရုံသို့ နှစ်စိုင် ပျမ်းမျှ လူမမာ ၅ဝဝဝဝ ကျော်လောက် လာရောက်ကြလို့ လူမမာ ၈ဝဝ လောက်ကို ခွဲစိတ်ကုသပီးရရေ။ ရောဂါစွာတိစွာ ဝီးလံသော 
အရပ်ဒေသကလေ့ လာရောက်ကတ်ရာ လူမမာတဦး ရောက်လှာ လျှင် သူ့အိမ်သူအိမ်သား ဥသေးဥမွှားမကျန် ပါလာတတ်ရေ။ ထိုသူရို့ကို ဆီးရုံဝင်းအတွင်းမာ နီရာပီးထားရရေ။ ယပိုင်မဟုတ်ကေ လူမမာစွာ ရောဂါမပျောက်မီ အိမ်ပြန်ပြေးတတ်ရေ။ လူမမာနန့် ပါလာသူတိအား လူမမာကို ချက်ပြုတ် ကျွေးမွီးခြင်း အစဟိရေ ဝေစိကိစ္ဆာများ ပြုစီရေပြင် အဝတ်လျှော်ခြင်း၊ ထင်းခွဲခြင်း အစဟိရေ ဆီးရုံ၏ ဝေစိကိစ္ဆာများကိုလေ့ ကူညီလုပ်ကိုင်စီရေ။ ယေဇုနန့် လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံဝင်းစွာ ဆီးရုံဝင်းနန့်မတူ၊ တိုင်းရင်းသားကျေးရွာ ဇနပုဒ်အချေ 
တခုပိုင် ဟိလီရေ။

ရွှိုင်ဇာ၏ မွန်မြတ်သန့်စင်သော စေတနာလုပ်ငန်းကို သန်းပေါင်းများစွာသော ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားရို့က အားပီးချီးကျူးနီကတ်စဉ် ဝေဖန်သူ ပြစ်တင်သူတိလေ့ ဟိခရေ။ ဝေဖန်သူတိ၏ အပြစ်ဆိုချက်တိထဲမာ အထက်မာ ဖော်ပြခရေအတိုင်း လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံကို ဆီးရုံနန့်တူယောင် မထားဘဲ ကျေးရွာတခုပိုင် ဖန်တီးထားမှုလေ့ ပါဝင်ရေ။ ရွှိုင်ဇာစွာ တိုင်းရင်းသားရို့၏ ဓလိ့စရိုက်ကို ကြည့်လို့ 
ယင်းရို့၏ စရိုက်နန့်အညီ တိုင်းရင်းသားရို့ လက်လှမ်းမီသော အခြီအနီမျိုးဖြစ်စီရန် တတ်နိုင်သမျှ ဆောင်ရွက်ထားခြင်း ဖြစ်တေ။ အထပ်ပေါင်းများစွာဟိရေ ခေတ်မီဆီးရုံကြီး တခုစွာ တိုင်းရင်းသားရို့အား ဆီးဝါးကုသရန် လာရောက်ရီးကို မသိမ်းသွင်းနှိုင်ရေရာမက ဆီးရုံ၏ အဟိတ်စွာ တိုင်းရင်းသားရို့အား ဆီးရုံနား မကပ်ဝံ့အောင်ပင် ပြုနှိုင်ဖို့ ကို ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ နားလည်လီရေ။ ယေဇုနန့် လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံဝင်းဟိ အဆောက်အအုံရို့စွာ အဟိတ်ကောင်းရေ အဆောက်အအုံများ မဟုတ်လီ။ အရီးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှုတိကို ပြုနိုင်ဖို့သာ ခွဲစိတ်ခန်းအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီး တပ်ဆင်ထားပနာ ဆီးဝါးကုသမှု၊ ခွဲစိတ်ကုသ မှုရို့မာ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာစွာ ခေတ်မီလွန်းသော စံနစ်တိကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်လို့ သမရိုးကျ စံနစ်တိကို အသုံးများရေ။ တိုင်းရင်းသားတိအား ဇိကုတ်လို့ နတ်ပြည်မတင်ဘဲ တဆတ်ဆတ် မှန်မှန် ပြုပျင်မှုကို ဆောင်ရွက်ပီးရာ တချို့ဝေဖန်ရီးဆရာရို့က ကိုလိုနီစံနစ်၏ အဖေသာ့အသက်ကို ဆက်ပနာလက်ခံကျင့်သုံးရေဟု ဆိုကတ်ရေ။ ဇာပိုင်ဆိုကတ်စီကာမူ ရွှိုင်ဇာစွာ ဆီးကုသပီးကေးပင် တိုင်းရင်းသားရို့၏ အသိဉာာဏ် ပွင့်လင်းရီးအတွက် ပညာပီးဗျာယ်ဟိရာ ပုံစံအားဖြင့် ဆိုရကေ အယင်က အမွှာပူးကောင်မချေျားကို နိမိတ်မကောင်းဟု သတ်ပစ်လီ့ဟိကေလေ့ ဂုချိန်ခါ အမွှာပူးအချေရှင် မိဘ 
တိစွာ အမွှာပူးတိကို ကြင်နာစွာ စောင့်ယှောက်ကျွေးမွီးဗျာယ် ဟိကတ်လီရာ။

ရွှိုင်ဇာ၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုကြောင့် အာဖရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းမာ ကုဋ္ဌနူနာရောဂါ ပြန့်ပွားခြင်းစွာ ရပ်တံ့လားခီရေ။ သူ၏စေတနာ မေတ္တာ ကရုဏာရို့စွာ မိုးကျောက် မိုးသီးပေါက်ပိုင် ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လီသဖြင့် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ ၏ ကုသမှုကို ခံယူရရေ တိုင်းရင်းသား ရောဂါဝေဒနာရေ အများစုရို့စွာ နတ်ဆီးကို စားသုံးရရေနှယ် ရောဂါ ကင်းရှင်း ပျောက်ကင်းချမ်းသာကတ်ရအတွက်နန့် တိုင်းရင်းသားရို့က ကြည်ညိုလေးစား ဂုဏ်ပြုရေအားဖြင့် ''လူဖြူကဝေဆရာကြီး''ဟု ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ခေါ်ဝေါ်ကတ်လီရေ။ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ကြည် ညိုလေးစားသူ အတိကမူ သူတော်စင်တပါးဟု ယူဆကတ်လီရေ။

အတိက ထင်ပိုင် ရွှိုင်ဇာ၏ ရည်မှန်ချက်စွာ ဒါးမနောက်ပိတ်ခွီး ဖြစ်နီသူတိအား ကျမ္မာ ရီးဖြင့် ပြည့်စုံအောင် ပြုစုရီးတခုတည်းကိုရာ အဓိကထားရေ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရီးအတွက်လေ့ ရွှိုင်ဇာက ဂရုမစိုက်ချေ။ တိုင်းရင်းသားရို့၏ စာရိတ္တမဏ္ဍိုင် ကြံ့ခိုင်ရီးကို ဆောင်ရွက် ပီးရေးစွာ ရွှိုင်ဇာ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်တရပ် ဖြစ်တေ။ ရွှိုင်ဇာ ပြောလီ့ဟိရေ လက်သုံးစကားမာ ဘုရားသခင်နန့် 
နီးစပ်လိုကေ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာတည်း ဆိုရေ ဗြဟ္မစိုရ်ရတရား လေးပါးကို လက်ကိုင်ပြုပနာ လူသား အချင်းချင်း ဆက်ဆံရီးဖြစ်ပေရာ သူ၏စကားနန့်အညီလေ့ ကိုယ်တိုင် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခရေ။

ရွှိုင်ဇာ၏ ဆီးရုံစွာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟရို့နန့် အဟိန်တငြီးငြီး တောက်လောင်ပူပြင်းနိန်ရေ သဲကန္တာရကတ်ီးနန့် တူရေ ကမ္ဘာကြီးအလယ်မာ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာတရား ရို့နန့် ပြည့်လျှမ်းသော စမ်းရီအိုင်အချေပိုင် ဖြစ်လီရေ။ ယေဇုနန့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးတိက ရွှိုင်ဇာ၏ မွန်မြတ် သော လုပ်ငန်းကို အားပီးချီးမြှင့်ဗျာယ် ဟိကြလို့ ဘုရင် သမ္မတ အစဟိရေ နိုင်ငံထိပ်သီးဂေါင်းဆောင်ကြီးတိကပင် ရွှိုင်ဇာအား ကြည်ညိုလေးစားစွာ ဆက်ဆံကတ်တေ။ ကောင်းကောင်းများလှသော တာဝန်ဝတ္တရားတိကို အသက် သျှစ်ဆယ်ကျော်ပြီးကေ ကိုးဆယ်ပိုင်း 
သို့ ချိုင်းကပ်လာရေထိအောင် ဖြတ်လတ်သွက်လက်စွာဖြင့် စီမံဆောက်ရွက်နှိုင်ရေ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ ကိုယ်လက်ကြံ့ ခိုင်မှု၊ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုရို့စွာ ချီးကျူးဖွယ်ရာ ဖြစ်တေ။ သျှစ်ဆယ်ကျော်ပိုင်းသို့ ရောက်လှာကပင်စပြီးကေ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ စွာ ခွဲစိတ်ကုသမှုရို့ကို ကိုယ်တိုင် မဆောင်ရွက်တော့ဘဲ စီမံခန့်ခွဲမှုပိုင်းကို ပိုပြီးကေ အလေးပီး ဆောင်ရွက်ခရေ။ တောင့်တင်းကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်နေဟန့်ထား သိမ်မွေ့နူးညံ့လှကေလေ့ စူးရှထက်မြက်ရေ မျက်နှာအမူအရာရို့စွာ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ အား တွိမြင်ရသူတိအဖို့ ကြည်ညိုလေးစား စိတ်နန့်အတူ 
ချစ်ခင်အားကိုးစိတ်တို့ပါ ပေါ်ပေါက်စီနှိုင်ရေ။ ဒေါက်တာ ရွှိုင်ဇာစွာ ကိုယ့်ရည်မှန်းချက်ရေ အောင်မြင်သောအသီးအပွင့် တိကို ကျီနပ်စွာ ကြည့်ပြီးကေ လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံကို အဟိန် ကကောင်းဖြင့် ပြုစုပျိုးထောင်ဗျာယ်ကပင် အသက် ၉ဝ ပြည့်ပြီးကေ ကိုးလခန့်အလွန်မာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ လေးရက်နိမာ သူ၏စိတ်ဆန္ဒအတိုင်းပင် လမ်ဗာရီးနေး တောမားဆီးရုံဝင်းဟိ နီအိမ်မာ လူကြီးရောဂါနန့် ကွယ်လွန်ရေ။ အိမ်သျှင်မ ဟယ်လင်ရွှိုင်ဇာစွာ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မာ ဥရောပမာ ကွယ်လွန်ခလို့ အိမ်သျှင်မ၏ အရိုးပြာကို လမ်ဗာရီးနေးနီအိမ်နန့် မဝီးမပါးမာ မြှုပ်နှံထားခရာ ထိုနီရာနန့် ယဉ်မောင်း ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာကို မြှုပ်နှံခကတ်တေ။ ပြိုင်စံရှားလှသော လူမှုဝန်ထမ်း စေတနာရှင် တောပျော်ဒက်တင်ကြီးက အပင်ပန်းအဆင်းရဲခံလို့ သူမတူသော ဇွဲလုံ့လရို့နန့် အကောင်အထည်ဖော်ခရေ လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံနန့် လူမှုဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းကိစ္စ အဝဝရို့ ဆက်ပနာတည် တံ့ခိုင်မြဲစီရန် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ တဦးတည်းသောသမီး မစ္စက်ရီးနားက တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိလီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]] [[Category:ပရဟိတနန့် ထင်ရှားလူတိ]] [[Category:ပြင်သစ်-ဂျာမန်နွယ်ဖွား စာပီပညာသျှင်]]
{{Lifetime|၁၈၇၅|၁၉၆၅|အက္ခရာစိုင်}} [[Category:ဂီတပညာသျှင်တိ]] [[Category:ရုက္ခဗေဒပညာသျှင်တိ]] [[Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ]]</text>
      <sha1>qmxkncyfk3lj9wo42yl5r46wd677b16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အန်ဒရေ ဖရက်ဒရစ် ကော်နန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5745</id>
    <revision>
      <id>21083</id>
      <timestamp>2026-09-09T02:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; နိုဘယ်ဆုရ ဆီးပညာရှင် အန်ဒရေ ဖရက်ဒရစ် ကော်နန်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နိမာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့မာ မွီးဖွားရေ။ ငယ်စဉ်က ဘောလုံးချန်ပီယံလေ့ဖြစ်တေအပြင် ခြီကျင်တော...&quot;</comment>
      <origin>21083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4966" sha1="jyjq84noi4duhwy8odn2frjv8qvkovl" xml:space="preserve">
နိုဘယ်ဆုရ ဆီးပညာရှင် အန်ဒရေ ဖရက်ဒရစ် ကော်နန်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နိမာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့မာ မွီးဖွားရေ။ ငယ်စဉ်က ဘောလုံးချန်ပီယံလေ့ဖြစ်တေအပြင် ခြီကျင်တောင်တက် အားကစပ်ကိုလေ့ အထူးပင်ဝါသနာထုံခရေ။ ပထမကမ္ဘာစစ်မာ ပြင်သစ်စစ်သားတဦးအဖြစ် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပါဝင်ဆင်နွဲခလို့ သူရဲကောင်းမှတ်တမ်းဝင် ကြယ်သုံးပွင့်ဆု ချီးမြှင့်ခံရရေ။

ကော်နန်စွာ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မာ ပါရီတက္ကသိုလ်မှ ဆီးပညာဘွဲ့ ဆွတ်ခူးပြီးကေ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွီ့နီထိုင်ရေ။ ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ် ဆီးကောလိပ်မာ စာပီပို့ချခရေ။ ဒစ်ကင်ဆန်ဒဗလျူရစ်ချတ်(၁၈၉၅-၁၉၇၃) နန့် လက်တွဲပြီးကေ အဆုတ်နန့်နှလုံးဆိုင်ရာ ကုထုံးသုတေသနကို ပြုလုပ် ရေ။ ကော်နန်စွာ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်ထိ ဆီးပညာပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မာ ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါမောက္ခကြီးဖြစ်လာရေ။

ကော်နန်စွာ ဗာရနာဖွစမန်း (၁၉ဝ၄-၁၉၇၉)တွိဟိထားပြီးသား နည်းကို ပိုပြီးကေပြည့်စုံစီရန် ရစ် ချတ်နန့်အတူလေ့လာဖြည့်ဆည်းနီစဉ် ရောဂါဖိစီးနိန်ရေ လူ့နှလုံး၏သဘောသဘာဝကို ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အခြီခံကျသော ခန္ဓာကိုယ် ချွတ်ယွင်းဖောက်ပြန်မှုကို တိကျစွာ ရှာဖွီနှိုင်ရေနည်းကိုလေ့သော့ ဖော်ထုတ် ပီးနှိုင်ခရေ။ ခုန်နီတုန်းလူ့နှလုံး၏ အခန်းတခန်းထဲကို ချူပြွန်၏ တဖက်စွန်းကို သွင်းကာသွီးနမူနာထုတ်ယူပနာ ယင်းသွီးထဲမာ အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု ပမာဏကိုကောက်ချက်ချနှိုင်ရေ နည်းလမ်းကို တိုးတက် ကောင်းမွန်အောင် ဖြည့်ဆည်းပီးခခြင်းပင်ဖြစ်တေ။

ကော်နန်စွာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်မာ အမေရိကန် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးအဖွဲ့ချုပ်၏ လက်စကာဆီးပညာဆုကို ဆွတ်ခူးရေ။ ယင်းအပြင် ရစ်ချတ်နန့် ဖွစမန်းရို့နန့်အတူ ၁၉၅၆ ခုနှစ်မာ ဆီးပညာနန့် ဇီဝကမ္မ ဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ရဟိရေ။ နှလုံးရောဂါကုထုံး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးအတွက် ကြိုးပမ်းခရေ ပြင်သစ်နိုင်ငံဖွား အမေရိကန် ဆီးပညာရှင် အန်ဒရီးဖရက်ဒရစ် ကော်နန်စွာ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလမာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ဂရိတ်ဘာရင်တန်မြို့မာ ကွယ်လွန်ရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:နိုင်ငံတကာ ဆီးပညာသျှင်တိ]]
[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
{{Lifetime|၁၈၉၈|၁၉၈၈}}</text>
      <sha1>jyjq84noi4duhwy8odn2frjv8qvkovl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အယ်လ် ဂိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5746</id>
    <revision>
      <id>21084</id>
      <timestamp>2026-09-09T02:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{unreferenced|date=9 Oct 2018}} [[File:Al Gore at SapphireNow 2010 cropped.jpg|thumb|အယ်လ် ဂိုး]] အဲလ်ဘတ် အာနိုး အယ်လ် ဂိုး ဂျူနီယာ (၁၉၄၈ မာ့ခ်ျလ ၃၁ မွေး) သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏၄၅ ဦးမြောက် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်ပြီးကေ အမေရိကန် သမ္မတ...&quot;</comment>
      <origin>21084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="mk8inbmwxa969lcc5xeqiuyz6em6tr5" xml:space="preserve">{{unreferenced|date=9 Oct 2018}}
[[File:Al Gore at SapphireNow 2010 cropped.jpg|thumb|အယ်လ် ဂိုး]]
အဲလ်ဘတ် အာနိုး အယ်လ် ဂိုး ဂျူနီယာ (၁၉၄၈ မာ့ခ်ျလ ၃၁ မွေး) သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏၄၅ ဦးမြောက် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်ပြီးကေ အမေရိကန် သမ္မတ [[ဘီလ် ကလင်တန်]] နန့်အတူ ၁၉၉၃ မှ ၂၀၀၁ အထိ ဆောင်ရွက်ခရေ။ သူစွာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် အမေရိကန် သမ္မတ ရွီးကောက်ပွဲမာ ဒီမိုကရက်တ ပါတီမှ သမ္မတလောင်း အဖြစ် ဝင်ရောက် နိူင်းပြိုင်ခပြီး မဲအရွီအတွက်အနိန်နန့် အသာရခကေလေ့ အီလက်ထရိုရယ် ကောလိပ် မဲ စနစ်ကြောင့် ယှုံးနိမ့်ခရရေ။

အယ်လ်ဂိုးသည် အဂုလက်ဟိမာ စာရီးတတ်နန့် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရီး ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားသူ အဖြစ် နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေ။ သူစွာ အကျိုးအမြတ် မမျှော်စပ်သော အဖွဲ့အစည်း မကန်မဝှန်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ ရာသီဥတု ထိန်းသိမ်းရီး မဟာမိတ် အဖွဲ့စွာလေ့ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ သူစွာ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု နန့် ဆိုင်ရေ လှုပ်ယှားမှု တိအတွက် [[ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု]]ကို ရဟိခရေ။

[[Category:ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရီး ဂေါင်းဆောင်တိ]]
[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]</text>
      <sha1>mk8inbmwxa969lcc5xeqiuyz6em6tr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အားနက် ဟဲမင်းဝေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5747</id>
    <revision>
      <id>21085</id>
      <timestamp>2026-09-09T02:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[File:ErnestHemingway.jpg|thumb|အားနက် ဟဲမင်းဝေး]] ဒက်တင်တဦး၏ သားဖြစ်တေ အားနက်ဟဲမင်းဝီးရေ ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂၁ ရက်နိမာ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ အီလီနွိုင်ပြည်နယ်၊ အုတ်ပတ်မာ ဖွားမြင်ပြီးကေ၊...&quot;</comment>
      <origin>21085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10196" sha1="o3wj3scm3s5o7monot3htwaw4fr66pm" xml:space="preserve">[[File:ErnestHemingway.jpg|thumb|အားနက် ဟဲမင်းဝေး]]
ဒက်တင်တဦး၏ သားဖြစ်တေ အားနက်ဟဲမင်းဝီးရေ ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂၁ ရက်နိမာ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ အီလီနွိုင်ပြည်နယ်၊ အုတ်ပတ်မာ ဖွားမြင်ပြီးကေ၊ ထိုနီရာမာပင် ကြီးပြင်းလီရေ။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မာ ထိုဒေသဟိ တန်းမြင့်ကျောင်းမှ နောက်ဆုံးအတန်းကို အောင်မြင်ပြီးရေ အခါမှ ''ကန်းဆပ်စီးတီးစတား'' စာစောင်မာ လစိကေချေ သတင်းထောက်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခသိမ့်ရေ။ 
[[ပထမကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းမှာ လူမမာတင် မော်တော်ယာဉ် မောင်းသူအဖြစ် [[အီတလီနိုင်ငံ]]သို့ လားရောက်ခရေ။ ယင်းပိုင် လူမမာတင် ယာဉ်မောင်းသမားအဖြစ် အတွိအကြုံတိကို မူတည်ပြီးကေ ၁၉၂၆ ခုနှစ်မာ''လက်နက်တိကို နှုတ်ဆက်ခြင်း''ခေါ် ဝထုကို ရီးသား ထုတ်ဝီလိုက်ရာ စစ်အကြောင်းနန့်ဆက်စပ်ပြီးကေ ထုတ်ဝီသော အမေရိကန်ဝထုများနက် အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်တေဟု သတ်မှတ်ခြင်း ခံရရေ။ ဟဲမင်းဝီးရေ[[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]၊ ပဲရစ်မြို့မာ အတန်ကြာ နီထိုင်ခပြီးကေလျှင် [[စပိန်နိုင်ငံ]]နင့် [[အာဖရိကတိုက်]] အထဲ လှည့်လည်လားလာနီထိုင်ခလီရေ။ စပိန်ပြည်မားစစ်ဖြစ်ပွားနိန်ချိန်မာ ဟဲမင်းဝီးရေ စပိန်နိုင်ငံမာ နီထိုင်ဗျာယ်ဟိရာ၊ ထိုပြည်မားစစ် အတွိအကြုံတိကို မူတည်ပနာ ''ခေါင်းလောင်းထိုးသံ ဇာသူကံ''ကို ရီးသားထုတ်ဝီခ၏။ ထိုစာအုပ်ကို ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်မာ ထုတ်ဝီလိုက်ရေအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းမာ သူ့အား စာရီးဆရာကြီးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရလီရေ။ သူ၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာ ဖြစ်တေလို့လေ့ ဆိုလီရေ။ 

ဟဲမင်းဝီးရေ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးနန့် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးရို့အကြားမာ အထက်မာ ဖော်ပြခပြီးရေ စာအုပ်တိနန့် အရာနာမည်ကျော် ဝထုများစွာကို ရီးသားခရေ။ သူ၏ လက်ရာတိမာ သူ၏ဘဝ အသေးစိတ်အပိုင်းများ ကဏ္ဍအလိုက် ပါဝင်ခလီရေ။ စစ်၏ဒဏ်ရာဒဏ်ချက် ကြောက်မက်ဖွယ်အကြောင်းကို ''လက်နက်တိကို နှုတ်ဆက်ခြင်း''မာ တကူးတကဖော်ပြထားကာ၊ စပိန်နိုင်ငံ နွားကစပ်သမားတိနန့် တွိဆုံရင်းနှီးခပုံကို အကြောင်းပြုဗျာယ် ''ညဇာဖက်မာ သီရေခါ''ဝထုကို ရီးသားခလို့၊ နွားကစပ်ပွဲများအကြောင်းကို ''နီမင်းလည်း ထွက်လှာပြန်ရေအခါ'' ဝထုမာ တင်ပြထားလီရေ။ အမဲပစ်ခြင်းအကြောင်းကို ''ကီလီမန်ဂျရို ၏ ဆီးနှင်းများ''ဝထုမာ တွိဟိနှိုင်ပြီးကေ ငါးမျှားခြင်းအကြောင်း ကို ''ပင်လယ်ပြာနန့်တံငါအို''ဝထုမာ အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်လီရေ။ ထို ''ပင်လယ်ပြာနန့်တံငါအို'' ဝထုကို အကြောင်းပြပြီးကေ ဟဲမင်းဝီးရေ ၁၉၅၃ ခုနှစ်မာ ပူလစ်ဇာဆုကို ရဟိခ၏။''ပင်လယ်ပြာနန့်တံငါအို''ဝထုမာ ဟဲမင်းဝေးရီးသားခသမျှ ဝထုရို့မာ အကြောင်းအရာအားဖြင့် အရိုးဆုံးဟုပင် ဆိုနှိုင်ရေ။ တံငါအိုတယောက် လောင်းချေနန့် ပိုက်ချထွက်ရာမာ သူမျှော်လင့်ရေထက်ပင် ကြီးမားနိန်ရေငါးကြီးတကောင် ငါးမျှားချိတ်မာ ကပ်ပါလို့ ငါးကြီးနောက်ကို ရက်ပေါင်းများစွာ မျှိုးလိုက်ကာ အသီဖမ်းယူရပုံ၊ ငါးသီကြီးကို တွဲယူလာရာမာ လမ်းတလျှောက် ငမန်းအုပ်ကြီးက လိုက်လံလို့ ငါးသီကြီးကို ကိုက်ဖြတ်ဆွဲယူစားသောက်ကတ်ပုံ၊ ထိုငမန်းအုပ်ကြီးနန့် အကြိတ်အနယ် တိုက်ခိုက်ရပုံ၊ နောက်ဆုံးကမ်းသို့ရောက်ချိန်မာ အလီးချိန်ပေါင် ၁ဝဝဝ ကျော်ဟိရေ 
ငါးကြီးမာ အရိုးစုလှောက်ရာ ကျန်လီရေကို တွိရလို့ တံငါအိုစိတ်မာ ဇာပိုင်ခံစားရပုံရို့ကို ဖော်ပြထားရေ။ ဝေဖန်ရီးဆရာတိက ဝထုထဲမှ တံငါအို၏ ခံစားချက်ရို့မာ ဟဲမင်းဝီးရေ သူ၏ မအောင်မြင်သော''မြစ်ကိုဖြတ်ပနာ တောတွင်းထဲသို့'' ဝထုထွက်ပြီးနောက် သူကိုယ်တိုင် ခံစားရရေ စိတ်နီစိတ်ထားရို့ကို ဖော်ပြထားခြင်းပင် ဖြစ်တေဟု ဆိုကတ်လီရေ။ 

ဟဲမင်းဝီးရေ ၂ဝရာစုနှစ်အထဲ အထူးခြားဆုံးနန့် အထင်ရှားဆုံးသော အမေရိကန်စာရီးဆရာတဦး ဖြစ်တေဟု ဆိုကတ်လီရေ။ ဟဲမင်းဝီးရေ ဘဝစုံခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းခြင်း၊ ဒေသန္တရဗဟုသုတ ပြည့်ဝခြင်းအစဟိရေ အချက်အလက်တိနန့် ပင်ကိုထူးချွန်ခြင်းရို့ကြောင့် ကမ္ဘာကျော် စာရီးဆရာကြီး အဖြစ်သို့ ရောက်ခရေလို့ ဆိုရပေမည်။ ဟဲမင်းဝီးရေ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ နိုဇာစာပီဆုကြီးကို ဆွတ်ခူး ရဟိခရေ။ ဟဲမင်းဝီးရေ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက်နိမာ သီနတ်ထိမှန် သီဆုံးခ၏။ ဟင်းမင်ဝေး သီဆုံးပုံနန့် ဆက်စပ်ပနာ သတင်းစာကြီး အတိက အမဲပစ်ထွက်ရန် သီနတ်တိုက်ချွတ်နေယင်း မတော်တဆ ကျည်ဆန်ထွက် ထိမှန်သီဆုံးရရေဟု ဖော်ပြကြလို့၊ သတင်းစာကြီးတစောင် ကမူ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ့် သတ်သီခြင်း ဖြစ်တေဟု ဖော်ပြလီရေ။ ဟဲမင်းဝေး ရီးသားခရေ အရာဝထုတိမာ ''ကျွန်ုပ် ရို့ခေတ်မာ'' (၁၉၂၄)၊ ''နိုင်သူ ဇာလေ့ မရ'' (၁၉၃၃)၊ ''အာဖရိက တောင်စိမ်းများ''(၁၉၃၅) နန့် ''ဟိပြီးး မဟိခြင်း'' (၁၉၃၇) ဝထု အစဟိစွာရို့ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:အမေရိကန် စာရီးဆရာတိ]]
[[Category:နိုဘယ်ဆုသျှင်တိ]]
{{Lifetime|၁၈၉၈|၁၉၆၁}}</text>
      <sha1>o3wj3scm3s5o7monot3htwaw4fr66pm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>