ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 2930 21126 15609 2026-09-14T15:49:06Z Tejoebārsa 137 /* Tejoebārsa */ 21126 wikitext text/x-wiki {{#babel:rki-N|en-2}} == [[User:Tejoebārsa|Tejoebārsa]] == Generated using [https://xtools.wmcloud.org/ec-generalstats/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa XTools] on 2025-10-27 05:57 == [[User:Tejoebārsa|Tejoebārsa]] == Generated using [https://xtools.wmcloud.org/ec-generalstats/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa XTools] on 2025-11-05 06:50 === Global edit counts (approximate) === {| class="wikitable sortable" |- | &#9658;[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa incubator.wikimedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:4173}}] |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa www.wikidata.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/www.wikidata.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:229}}] |- | [https://rki.wikipedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa rki.wikipedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/rki.wikipedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:184}}] |- | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa commons.wikimedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/commons.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:4}}] |- | [https://my.wiktionary.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa my.wiktionary.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/my.wiktionary.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:1}}] |- | [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa abstract.wikipedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/abstract.wikipedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wikipedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wikipedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wikisource.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wikisource.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wikisource.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wikivoyage.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wikivoyage.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wikivoyage.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wiktionary.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wiktionary.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wiktionary.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- |} <nowiki>*</nowiki> Data limited to the past 5,000 edits ed3txfbwehklkdwc9qije8cb88mcrhc 21127 21126 2026-09-14T15:52:53Z Tejoebārsa 137 /* Global edit counts (approximate) */ 21127 wikitext text/x-wiki {{#babel:rki-N|en-2}} == [[User:Tejoebārsa|Tejoebārsa]] == Generated using [https://xtools.wmcloud.org/ec-generalstats/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa XTools] on 2025-10-27 05:57 == [[User:Tejoebārsa|Tejoebārsa]] == Generated using [https://xtools.wmcloud.org/ec-generalstats/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa XTools] on 2025-11-05 06:50 === Global edit counts (approximate) === {| class="wikitable sortable" |- | &#9658;[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa incubator.wikimedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:4173}}] |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa www.wikidata.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/www.wikidata.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:229}}] |- | [https://rki.wikipedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa rki.wikipedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/rki.wikipedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:184}}] |- | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa commons.wikimedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/commons.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:4}}] |- | [https://my.wiktionary.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa my.wiktionary.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/my.wiktionary.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:1}}] |- | [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa abstract.wikipedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/abstract.wikipedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wikipedia.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wikipedia.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wikisource.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wikisource.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wikisource.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wikivoyage.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wikivoyage.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wikivoyage.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- | [https://en.wiktionary.org/wiki/Special%3AContributions%2FTejoeb%C4%81rsa en.wiktionary.org] | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/en.wiktionary.org/Tejoeb%C4%81rsa {{FORMATNUM:0}}] |- |} === Namespace Totals === {| class="wikitable sortable" |- ! Rank ! Namespace ! Count |- | 1 | Main | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa/0 {{FORMATNUM:4054}}] (99.6%) |- | 2 | Category | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa/14 {{FORMATNUM:8}}] (0.2%) |- | 3 | User | [https://xtools.wmcloud.org/topedits/incubator.wikimedia.org/Tejoeb%C4%81rsa/2 {{FORMATNUM:7}}] (0.2%) |- ! ! 3 namespaces ! {{FORMATNUM:4069}} |} <nowiki>*</nowiki> Data limited to the past 5,000 edits es2fy5mmx6hygk938sr1mgotcf2lgoi 0 5763 21123 2026-09-14T15:16:37Z Tejoebārsa 137 Created page with " [[File:ရဟန်း.jpg|thumb|ရဟန်း]] '''ရဟန်း'''ဆိုရေ နာမည်စွာ အရဟန္တပါဠိမှ ဖြစ်လှာသော [[ရဟန္တာ]]ကို အတိုချုပ်ခေါ်သော နာမည်ဖြစ်ဟန်တူရေ ယေကေလဲ ဘိက္ခု၊ သမဏ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ စသော [[ပါဠိ]]ရို့ကို ပြန်ဆိုထား..." 21123 wikitext text/x-wiki [[File:ရဟန်း.jpg|thumb|ရဟန်း]] '''ရဟန်း'''ဆိုရေ နာမည်စွာ အရဟန္တပါဠိမှ ဖြစ်လှာသော [[ရဟန္တာ]]ကို အတိုချုပ်ခေါ်သော နာမည်ဖြစ်ဟန်တူရေ ယေကေလဲ ဘိက္ခု၊ သမဏ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ စသော [[ပါဠိ]]ရို့ကို ပြန်ဆိုထားရေ မြန်မာနာမည်လည်း ဖြစ်၏။ အသုံးအစွဲလည်း တဗျင်းများလွန်းရေ။ ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးကလာရေ အားလုံးသော ရဟန်းနန့် ဥပသမ္ပဒေချင့်မျိုးကလာရေ အားလုံးသောရဟန်းနန့် ဥပသမ္ပဒါ သျှစ်မျိုးကလာရေ အားလုံးသောရဟန်းကို ရရေ။ ( ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ။) ရဟန်းဆိုစွာ - တရားကို ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း၊ မှန်စွာကျင့်ခြင်း၊ ကုသိုလ်ပြုခြင်းစွာ ကောင်း၏၊ကောင်းမှုပြုခြင်းစွာ ကောင်း၏၊ မညှင်းဆဲခြင်းစွာကောင်း၏၊ သတ္တဝါရို့ကို သနားခြင်းစွာ ကောင်း၏ ဟု နှလုံးသွင်း ကျင့်နီသူ ဖြစ်တေ။ <ref>ဒီဃနိကာယ်၊မဟာဝဂ်၊ မဟာပဒါနသုတ်</ref> သာမဏေရ ပဗ္ဗဇ္ဇ လို့ အခေါ်ပြောင်းလိုက်ကေ - လွတ်မြောက်အောင်ကျင့်နီသူ၊ အနှောင်အဖွဲ့ကင်းသူ၊ (တဏှာကင်းအောင် ကြိုးစားနီသူ ) ဖိအားကင်းအောင်နီသူ၊ ငြိမ်းချမ်းအောင်နီသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း ရဟန်း([[သင်ဃာ]]) နန့် သာသနာပ ရဟန်း နှစ်မျိုးလုံးနန့်လည်း ဆက်ဆံရေ။ ယင်းပိုင် ဆက်ဆံကေလေ့ ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးကလာရေ ရဟန်းရို့မာ ဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာရေ ရဟန်းနန့် သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာရေ ရဟန်းကား ဗုဒ္ဓ သာသနာတွင်း ရဟန်းရာ ဖြစ်တေ။ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာရေ ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်းနန့်သာသနာပနှစ်မျိုးလုံး ရဟန်းဖြစ်တေ။ ဥပသမ္ပဒါ သျှစ်မျိုးကလာရေ ရဟန်းကား ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း ရဟန်းရာ ဖြစ်တေ။ [[ရဟန်းမောင်သျှင်တိ သင်ကြား လိ့ကျင့်ရဖို့တရားတိက ၇၅-မျိုး]] သိက္ခာပုဒ်တိကိုလေ့ စောင့်ယှောက် ထိန်းသိမ်းပနာ နီရရေ။ === ရဟန်း ၈-မျိုး === [[File:Ya Hann Soon Kan.jpg|thumb|right|ရဟန်းရို့ ဆွမ်းခံကြွနီပုံ]] သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းဘဝနန့် စပ်လို့ ရဟန်းသျှစ်မျိုးဟိကြောင်းကို ဦးစွာသိအပ်ပေ၏။ # ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ-ဗုဒ္ဓက ရဟန်း လာလော့-ဟုခေါ်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာရရေ ရဟန်း။( အသျှင်သာရိပုတ္တရာ အစဟိစွာ ) # သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ-သရဏဂုံ ဆောက်တည်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာသောရဟန်း။( ဘုရားဖြစ်ခါစ ရှီးပိုင်းရဟန်းရို့ ) # [[ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏရဟန်း|ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ]]-ဗုဒ္ဓ၏ ဩဝါဒကို ခံယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်မဟာကဿပ ) # ပဉှာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ-ပြဿနာ ဖြေဆိုကာမျှဖြင့်ဖြစ်လှာသောရဟန်း။( အသျှင်သောပါက ) # အဋ္ဌဂရုဓမ္မ ပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-ဂရုဓမ်သျှစ်ပါး ခံယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်မ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ) # ဒူတေနူပသမ္ပဒါ-တဆင့်ခံ တမန်ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်မ အဎ္ဍကာသီ ) # အဋ္ဌဝါစီကူပသမ္ပဒါ-ရဟန်း၊ ရဟန်းမ၊ နှစ်ဖက်သံဃာမှ ဉတ္တိစတုတ္ထကံ နှစ်မျိုးဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အရာရဟန်းမရို့ ) # ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ-ဉတ္တိစတုတ္ထကံဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်ရာဓ-မှစပြီးကေ မျက်မှောက်ခေတ်အထိ ရဟန်းရို့ ) ထို ၈-မျိုးရို့မာ ၁၊ ၃၊ ၄၊ ၅ ရို့စွာ ဗုဒ္ဓကိုယ်တော်တိုင် ရဟန်းပြုပီးရေ ရဟန်း အမျိုးအစားရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်း ဥပသမ္ပဒါသျှစ်မျိုးကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။ (၁) '''ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ-'''မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းလောင်းအား ရဟန်းလာလှည့်၊ ဝဋ်ဆင်းရဲအဆုံးကိုပြုခြင်းငှာ မြတ်သော အကျင့်ကို ကောင်းစွာကျင့်လှည့်ဟု ခေါ်တော်မူသော စကားမျှ ဖြင့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း၊ (ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းရို့)၊ ( ဧဟိ ဘိက္ခု ။) (၂) '''သရဏဂမဏူပသမ္ပဒါ-'''သဲတော် ဂစ္ဆာမိ အစဟိရေ သရဏဂုံသုံးပါးကို ခံယူဆောက်တည်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း၊(ဉာတ်ကမ္မဝါ မပေါ်မီက ခွင့်ပြု သောရဟန်း)၊ ( သရဏဂုံ။) (၃) '''ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-'''မြတ်စွာဘုရားက ဒေပုံ ဒေနည်း ကျင့်ရဖို့လို့ ပီးထားရေ အဆုံးအမ ဩဝါဒကို လိုက်လိုက်နာယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်ရေရဟန်း၊ (အသျှင်မစွာကဿပ) (၄) '''ပဉှာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ'''-မြတ်စွာဘုရား၏ အမီး တော်ကို ဖြေဆိုကာမျှဖြင့် ဖြစ်ရေရဟန်း၊ (ရှင်သောပါက) (၅) '''ဂရုဓမ္မ ပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-'''ဂရုဓံတရားသျှစ်ပါးကို တသက်လုံး ကောင်းစွာကျင့်ပါဖို့လို့ ဝန်ခံကာမျှဖြင့် ဖြစ် သောရဟန်း၊ (မိထွီးတော်ဂေါတမီ) ==ဂရုဓံတရားသျှစ်ပါးကား == * (၁)ရဟန်း ဝါတော် တရာ ဟိပြီးးရေ ရဟန်းမမာ့([[ဘိက္ခုနီ]]) စွာ ဒေနိ ဖြစ်သစ်စရဟန်း ယောက်ျားငယ်အား ဟိခိုးခြင်း၊ ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်း၊ လက်အုပ်ချီခြင်းအမှုကို ပြုရခြင်း၊ * (၂) ရဟန်း မမာ့စွာ ရဟန်းယောက်ျားနန့် ကင်းကွာသောကျောင်းမာ ဝါမဆို ဝါမကပ်ရခြင်း၊ * (၃) ရဟန်းမမာ့စွာ လခွဲတိုင်း လပြည့်လကွယ် သတင်းဖီးမာ ရဟန်းယောက်ျားရို့ထံ လားပနာ ဒေဥပုသ်သည် တဆဲ့လေးရက် ဥပုသ်လော၊ တဆဲ့ငါးရက် ဥပုသ်လောဟု ဥပုသ်ကို မီးမြန်းရခြင်းနန့် သတင်းနိ ဥပုသ်မပြုမီ ရဟန်းမမာ့တဦးကို ရဟန်းယောက်ျားရို့ထံ စီလွှတ်ပနာ ရဟန်းမမာ့ရို့ ဩဝါဒခံယူရန် တောင်းပန်ရခြင်း၊ * (၄) ရဟန်းမမာ့သည် ဝါကျွတ်ရေအခါ ရဟန်းမမာ့ သံဃာနန့် ရဟန်းယောက်ျားသံဃာ နှစ်ပါးစုံမာ ပဝါရဏာ ပြုရခြင်း၊ * (၅) သံဃာဒိသေသိ အာပတ်သင့်ရေ ရဟန်းမမာ့စွာ ရဟန်းမမာ့သံဃာနန့် ရဟန်းယောက်ျားသံဃာ နှစ်ပါးစုံမာ လခွဲလုံးလုံး မာနတ်ကျင့်ရခြင်း၊ * (၆) ရဟန်းမမာ့လောင်း သေက္ခမာန်မသည် နှစ်⁠နှစ်လုံးလုံး ကျင့်ဝတ်တရား ခြောက်ပါးကို ကျင့်ပြီးမှ ရဟန်းမမာ့ သံဃာနန့် ရဟန်းယောက်ျားသံဃာ နှစ်ပါးစုံမာ ရဟန်းခံရခြင်း၊ * (၇) ရဟန်းမမာ့စွာ ဇာ ပရိယာယ် တခုတရီ မျှဖြင့် ရဟန်းယောက်ျားကို မကော်ချရ၊ မရီရွတ်ရ၊ * (၈) ရဟန်းမမာ့စွာ ရဟန်းယောက်ျားအား မဆုံးမရ၊ ရဟန်းယောက်ျား၏ အဆုံးအမကိုရာ လိုက်နာ ရဖို့။) (၆) '''ဒူတေနူပသမ္ပဒါ-'''တမန်စီလွှတ်ကာမျှဖြင့် ဖြစ် သော ရဟန်း၊ (လင်းပြန်မ-အဎ္ဎ ကာသိကာ) (၇) '''အဋ္ဌဝါစီ ကူပသမ္ပဒါ-'''ရဟန်းမမာ့သသံဃာမာ ဉာတ်တခေါက်တမ္မဝါ သုံးကတ်ိမ်အားဖြင့် ချေကြိမ်၊ ရဟန်း ယောက်ျား သံဃာမာ ဉာတ်တခေါက်၊ ကမ္မဝါသုံးကတ်ိမ်အနိန်နန့် ချေကြိမ်၊ ဧပိုင် ဉာတ်-ကမ္မဝါသျှစ်ကြိမ် ရွတ်ဖတ်ခြင်းနန့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း၊ (ရဟန်း မမာ့ရို့) (၈) '''ဉာတ္တိ စတုတ္ထ ကမ္မူပ သမ္ပဒါ'''-ရဟန်းယောက်ျား သံဃာမာ ဉာတ်တခေါက်၊ ကမ္မဝါသုံးကတ်ိမ် အားဖြင့် ချေကြိမ်ရွတ်ဖတ်ခြင်းနန့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း (ရဟန်း ယောက်ျားများ) ထိုဥပသမ္ပဒါ သျှစ်မျိုးရို့မာ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ၊ သရဏဂမဏူပ သမ္ပဒါ၊ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပ သမ္ပဒါ၊ ပဉှာဗျာကရဏူပ သမ္ပဒါ၊ ဉာတ္တိစတုတ္ထ ကမ္မူပသမ္ပဒါ၊ ဒေငါးမျိုးကား ရဟန်း ယောက်ျားတိနန့်သာ သက်ဆိုင်ရေ။ ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပမ္ပဒါ၊ ဒူတေနူပ သမ္ပဒါ၊ အဋ္ဌဝါစိကူပ သမ္ပဒါ၊ဒေသုံးမျိုးကား ရဟန်း မမာ့တိနန့်ရာ သက်ဆိုင်ရေ။ အထူးအားဖြင့် ရဟန်း ယောက်ျားတိနန့် သက်ဆိုင်ရေ ဥပသမ္ပဒါ ငါးမျိုးမာ လည်း ရှိလေးမျိုးကား မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်မာရာ ဖြစ် အတွက်နန့်ယင်း၊ ရဟန်းမမာ့တိနန့် သက်ဆိုင်ရေ ဥပသမ္ပဒါ သုံးမျိုးစွာလေ့ ဂုချိန်ခါ ရဟန်းမမာ့ရို့ မဟိ အတွက်နန့်ယင်း ရဟန်းယောက်ျားတိနန့် သက်ဆိုင်ရေ ပဉ္စမမြောက် ဉာတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပယပိုင်ဆိုကေဖြစ်ရေ ရဟန်းရို့ ရာ ကျန်ဟိလီရေ။ ယင့်တွက်နန့် ဂုချိန်ခါ ရဟန်းခံကတ်တေ ကား ဉာတ္ထိစတုတ္ထ ကမ္မူပသမ္ပယပိုင်ဆိုကေသာ ရဟန်းခံကတ်ရရေ။ ရဟန်းခံဆိုစွာမာလည်း သိမ်တွင်းမာ ငါးပါး၊ ငါးပါး ထက်လွန်သော သံဃာစည်းဝီးလို့ ရဟန်းလောင်းအား မြတ်စွာ ဘုရား ခွင့်ပြုပညတ်ထားရေ သိက္ခာပုဒ်ရို့ကို စောင့်ယှောက် ထိန်းသိမ်းဖို့ တာဝန်ပီးအပ်ကာ သံဃဘောင်သို့ သွင်းခြင်းကို ဉာတ်ကမ္မော်ညှပ်ဖတ်ပနာ သံဃာအား သဘောတူ၊ မတူ ပန်ကြား လျှောက်ထားရာ၊ ကန့်သူဟိကေ ကံပျက်ပနာ ရဟန်းမဖြစ် ဘဲ၊ ကန့်သူမဟိကေ သဘောတူ သံဃဆန္ဒဖြင့် ရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရေ။ ရဟန်းခံခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက် မာလေ့သော့ ဝဋ်ဆင်းရဲကုန်ဆုံးရာ အရဟတ္တဖိုလ် နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက် ရောက်ဖို့ ဖြစ်လီရေ။ ထိုရဟန်းမမာ့ကား မြတ်စွာဘုရား လက်ထက် တော် ကပင် ဟိခ၏။ မိထွီးတော် ဂေါတမီစွာ သာကီဝင် မင်းသမီး ငါးရာ နန့်တကွ ရှီးဦးစွာ ရဟန်းပြုရေ။ နောက် အဆင့်ဆင့် ပွားများလာ လို့ သာသနာတော်မာ ရဟန်းမမာ့ သာသနာ ရဟန်းမမာ့သံဃာဟု သီးခြားဖြစ်လှာရေ။ ထိုစဉ်အခါက မဇ္ဈိမဒေသမာ ရဟန်းမမာ့ရို့စွာ အလွန်များကုန်၏။ == ရဟန်းဖြစ်ထိုက်သော အင်္ဂါ == ရဟန်းတပါး ဖြစ်မြောက်ရန် ဉတ္တိစတုတ္ထကံကို နည်းလမ်းတကျ အောင်အောင်မြင်မြင် ဆောင်ရွက်နှိုင်ဖို့ လိုအပ်၏။ ယင်းပိုင် ဉတ္တိစတုတ္ထကံ အောင်မြင်ဖို့-<br /> ၁။ ဝထ္တု-ရဟန်းလောင်း။<br /> ၂။ ဉတ္တိ-[[ဉတ်]]။ ( ကမ္မဝါစာ နိဒါန်း )<br /> ၃။ သီမာ-[[သိမ်]]။<br /> ၄။ အနုဿာဝန-[[ကမ္မဝါစာ]]။<br /> ၅။ ပရိသာ-ပရိသတ်။ ( ကံဆောင်သင်ဃာ ) ( ဝတ်-ဉတ်-သိမ်-ကံ၊ ပရိသံ၊ ငါးတန် သမ္ပတ္တိ ။)<br /> ဆိုရေ အင်္ဂါငါးပါး ညီညွတ်ပြည့်စုံဖို့ လိုအပ်၏။ ယင်းငါးပါး ညီညွတ်ပြည့်စုံမှ ဉတ္တိစတုတ္ထကံ အောင်မြင်လို့ ရဟန်းဖြစ်နိုင်၏။ ယင်းအတွက်နန့် ( သိက္ခာတင် ပဉ္စင်္ဂ ) ဟု ဆိုကတ်တေ။ သိက္ခာတင်-( ရဟန်းခံ) ရာမာ အင်္ဂါငါးပါး ဟိ၏ဟု ဆိုလိုရေ။ ထိုမာ ဝထ္ထုအရ ရဟန်းလောင်းရေ ယောက်ျားစစ် ဖြစ်ရခြင်း၊<br /> အသက် ၂၀-ပြည့်ရခြင်း၊<br /> တိတ္ထိ ( ဒိဋ္ဌိအယူဟိသူ ) မဟုတ်ရခြင်း၊<br /> ပဉ္စာနန္တရိယ ကံကြီးတိ ကျူးလွန်ထားသူ မဟုတ်ခြင်း-အစဟိရေ အင်္ဂါရို့နန့် ညီညွတ်သူ ဖြစ်ရ၏။<br /> ဉတ္တိအနုဿာဝနရို့အရ ဉတ်ကမ္မဝါစာကို ဌာန်၊ ကရိုဏ်း၊ ပယတ်၊ သိထိလ၊ အုန်းတ ပီသစွာ မှန်မှန်ကန်ကန် ရွတ်ဖတ်နိုင်ရ၏။<br /> သီမာ-အရ သိမ်စွာ အောင်ယောင်မြင်မြင် သမုတ်ခရေ သိမ်ကောင်းဖြစ်ရ၏။<br /> ပရိသာ-အရ ကံဆောင်သင်ဃာစွာ အနည်းဆုံး ရဟန်းစစ်စစ် ငါးပါးဟိရ၏။<br /> ( မဇ္ဈိမဒေသဖြစ်ကေ ၁၀-ပါးဟိရ၏။ ယင်းသံဃာတော်တိက စုပေါင်းညီညာ ဆောင်ရွက်ကတ်ရ၏။ ) ==ရဟန်း မခံထိုက်သူတိ== သံဃာက ရဟန်းခံပီးရာမာလည်း လူမြင်တိုင်း ရဟန်းခံ ပီးရရေမဟုတ်။ အပြစ်ဒေါသ ရွတ်မြောက် စင်ကြယ်လို့ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သော သူကိုရာ ရဟန်းခံပီးရရေ။ * (၁) '''ပဏ္ဍက--ပဏ္ဍုတ်၊''' ဖိုမလိင်အင်္ဂါ ထင်ရှားမဟိရေသူ၊ * (၂) '''ထေယျသံဝါသက'''--ကိုယ်တိုင် သင်္ကန်းဝတ်လို့ ရဟန်းအသွင်ကို ခိုးယူသောသူနန့် ရဟန်းစစ်မဟုတ်ဘဲဗျာယ် ရဟန်းစစ်ယောင် ရဟန်းစစ်ရို့နန့် ပေါင်းသင်းနီထိုင်သူ၊ * (၃) '''တိတ္ထိယပက္ကန္တက''' --ရဟန်းစစ်ဖြစ်ဗျာယ် ရဟန်းဘောင်မှ စွန့်ခွာလို့ တိတ္ထိဘောင်သို့ ဝင်ကာ ရဟန်းခံသောသူ၊ * (၄) '''တိရစ္ဆာန'''-ဗြဟ္မာ၊ နတ်၊ ဂဠုန်၊ နဂါး အစဟိရေ တိရစ္ဆာန်၊ * (၅) '''မာတုဃာတက'''--အမိရင်းကို သတ်သောသူ၊ * (၆) '''ပိတုဃာတက'''--အဘရင်းကို သတ်သောသူ၊ * (၇) '''အရဟန္တဃာတက'''--ရဟန္တာကို သတ်သောသူ၊ * (၈) '''လောဟိတုပ္ပါဒက'''--မြတ်စွာဘုရားအား သွီးစိမ်းတည်အောင်၊သွီးခြည်အုအောင် ပြုရေသူ၊ * (၉) '''သံဃဘေဒက''' --သံဃာကို ဝိနည်းကံဖြင့် ဂိုဏ်းခွဲသောသူ၊ * (၁ဝ) '''ဘိက္ခုနီ ဒူသက'''--ရဟန်းမမာ့ကို ပေါင်းဖော်ဖျက်ဆီးသောသူ၊ * (၁၁) '''ဥဘတောဗျဉ္စနက'''--ဖိုမလိင်အင်္ဂါ နှစ်မျိုးပါဟိရေသူ၊ ဒေသူ တကျိပ်တယောက်ရို့ကား အပြစ်မရွတ်မြောက်၊ ချီးကြယ်သော အဘဗ္ဗ ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ပနာ ရဟန်းမခံထိုက်၊ ရဟန်းခံ မပီးရ။ သံဃာက မသိပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် သိပြီးကေနန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ရဟန်းခံပီးကေလေ့ ရဟန်းမဖြစ်။ == ပြည့်စုံရဖို့ အင်္ဂါ ငါးပါး== အပြစ်ဒေါသ ရွတ်မြောက်လို့ စင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ပင် ဖြစ်ကေလေ့ ရဟန်းခံရာမာ * (၁) '''ဝထုသမ္ပတ္တိ''' -အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ် တကျိပ်တယောက်မှ ရွတ်မြောက်လို့ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သနန့် ရဟန်းလောင်း၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၂) '''သီမသမ္ပတ္တိ'''-- သိမ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၃) '''ဉာတ္တိသမ္ပတ္တိ'''--ဉာတ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၄) '''အနုသာဝန သမ္မတ္တိ'''--ကမ္မဝါ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၅) '''ပရိသ သမ္ပတ္တိ'''--ရဟန်းစစ် ငါးပါး၊ ငါးပါးထက်အလွန်ဟိသနန့် ပရိသတ်၏ ပြည့်စုံခြင်းဆိုပနာ အင်္ဂါငါးပါးဟိရေ။ ထိုအင်္ဂါ ငါးပါးနန့် ပြည့်စုံမှ ရဟန်းဖြစ်တေ။ ထိုအင်္ဂါငါးပါး နန့် ပြည့်စုံခြင်းကို အကြောင်းပြပြီးကေကေ ရဟန်းကိုပင် ပဉ္စင်းဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြန်ရေ။ ရဟန်းဖြစ်ကတ်ရာမာ [[ကောဏ္ဍည|ကောဏ္ဍညထေရ်]]စွာ ဒေဘုရားသာသနာမာ ပွေလာဦးဆုံး ရဟန်းဖြစ်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ==မှီရာဝန် လေးပါးနန့် ပရိက္ခရာသျှစ်ပါး== ရဟန်းတိမာ (၁) [[ဘုန်းကြီးကျောင်း|ကျောင်း]]၊ (၂) [[သင်္ကန်း]]၊ (၃) [[ဆွမ်း]]၊ (၄) ဆီးဆိုပနာ မှီရာဝန် လေးပါးဟိရေ။ ထိုမှီရာလေးပါးကိုမှီပြီးကေ သာသနာမာ ရှည်မြင့်စွာ တရားအားထုတ်နှိုင်ရေ။ ယင်းအပြင် (၁) ခါးဝတ်သင်းပိုင် သင်္ကန်း၊ (၂) ကိုယ်ဝတ်ဧကသီ သင်္ကန်း၊ (၃) နှစ်ထပ်ဒုကုဋ်သင်္ကန်းကြီး (၄) သပိတ်၊ (၅) ပဲခွပ်၊ သို့မဟုတ် သင်ဓုန်းထား၊ (၆) အပ်၊ (၇) ခါးကြိုး၊ (၈) ရီစစ်-ဓမကရိုဏ်ဆိုပနာ [[ပရိက္ခရာ ၈-ပါး|ပရိက္ခရာ]]သျှစ်ပါးဟိရေ။( ပရိက္ခရာ။) ထိုပရိက္ခရာ သျှစ်ပါးကို သုံးဆောင်ကာနီထိုင်ရရေ။ ==သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦး== ယင်းအပြင် (၁) ရဟန်းယောက်ျား၊ (၂) ရဟန်းမမာ့၊ (၃) မောင်သျှင်ယောက်ျား၊ (၄) မောင်သျှင်မမာ့၊ (၅) ရဟန်းမမာ့လောင်း သေက္ခမာန်မဆိုပနာ သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးဟိရေ။ ထိုသီတင်းသုံးဖော်ငါးဦးရို့ တဦးကိုတဦး အမှီပြုကာ နီထိုင်ရရေ။ ဂုချိန်ခါ ရဟန်းယောက်ျားနန့် မောင်သျှင် ယောက်ျားနှစ်ဦးသာ ဟိလီရေ။ ==ရဟန်းရို့၏ ကျင့်ဝတ်== ယင်းအပြင် ရဟန်းတိ၏ ကျင့်ဝတ်[[သိက္ခာပုဒ်]]မာလေ့သော့ အကျိုင်းချုပ်အားဖြင့် ရဟန်းယောက်ျားတိအတွက် နှစ်ရာ နှစ်ဆယ် ခုနစ်ပါး၊ ရဟန်းမမာ့တိအတွက် သုံးရာတဆယ့်တပါး၊ အကျယ်အားဖြင့် '''နေ-နတ်-ဦး-တိုင်-၈-နိုင်-မိုး-နံ-ဟုန်-ယာဉ်-ဈာန်၊ မှတ်ဖို့သိက္ခာဂဏန်းတည်း။'''ဟု ရှေးဆရာကြီးများ စပ်ဆိုထားရေ ပဋိလောမအားဖြင့် ကောက်ယူရရေ ပိဋကတ် သင်္ချာ လင်္ကာအရ ကဋီ ကိုးထောင်-တရာ-သျှစ်ဆယ်-ငါးသန်း-သုံးသောင်း-ခြောက် ထောင် အရွီအတွက်ဟိရေ။ ထိုသိက္ခာပုဒ်တိကို စောင့်ယှောက် ထိန်းသိမ်းပနာ နီရရေ။ ယင်းအပြင် ရဟန်းတိမာ (၁) ဂန္ထဓုရ-ဘုရားဟော ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်ရို့ကို သင်အံ ပို့ချ ကြည့်ရှု မှတ်သားဆောင်ရွက်ခြင်း၊ (၂) ဝိပဿနာဓုရ-[[သမထ]]ဘာဝနာ၊ [[ဝိပဿနာ]] [[ဘာဝနာ]]ကို အားထုတ်ကြိုးစားပွားများခြင်းဆိုပနာ ရက်ပြတ် လုပ်အပ်ရေ လုပ်ငန်းနှစ်မျိုးသာ ဟိရေ။ ထိုနှစ်မျိုးသော လုပ်ငန်းမှ အလပ်ဖြစ်ရေ လုပ်ငန်းတိကား ရဟန်းတိနန့် မသက်ဆိုင်။ သာသနာပြင်ပ ဗာဟိရလုပ်ငန်းတိရာ ဖြစ်တေ။ ==ရဟန်းရို့၏ အညစ်အကြီး== ယင်းအပြင် ကမ္ဘာလောကကြီးတခုလုံးမာ အရောင်အဝါကို ပီးတတ်ရေ နေ၊ လ ရို့စွာ (၁) မိုးရိပ်၊ (၂) ဆီးနှင်း၊ (၃) မီးခိုးနန့် မြူ၊ (၄) ရာဟု ဒေအညစ်အကြီးလီးပါးရို့နန့် တွိကြုံရေအခါ အရောင်အဝါ မထွန်းလင်းနိုင်ကုန်၊ မတောက်ပနိုင်ကုန်၊ မတင့်ရေနိုင်ကုန်ပိုင်၊ ယင်းတတူ ရဟန်းပုဏ္ဏားရို့စွာလေ့ (၁) သေအရက်သောက်ခြင်း၊ (၂) မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ (၃) ရွှီဖေသာကို သာယာကိုင်ခံခြင်း၊ (၄) မားယွင်းစွာအသက်မွီးမြူခြင်း ဒေအညစ်အကြီးလီးပါးရို့နန့် တွိကြုံရေအခါ သီလရောင်၊ သမာဓိရောင်၊ ပညာ ရောင်လို့ဆိုရေ အရောင်အဝါရို့စွာ မထွန်းလင်းနိုင်ကုန်။ မတောက်ပနိုင်ကုန်။ မတင့်တယ်နိုင်ကုန်။ ယင်းအတွက်နန့် ရဟန်းပုဏ္ဏားရို့စွာ ယင်းအညစ်အကြီး လေးပါးရို့နန့် ကင်းလွတ်ယောင် စောင့်ယှောက်နီထိုင်ကတ်ရရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> ==ရဟန်းပြုရခြင်း၏ မျက်မှောက်ဘဝ ရကျိုး ၁၄ မျိုး== * ၁။ ကျွန်ယောက်ျားရဟန်းပြုသနန့် မင်း၏ အပူဇော်ကို ခံရခြင်း၊ * ၂။ မင်း၏ အခွန်ထမ်းလယ်သမား ရဟန်းပြုသနန့် မင်း၏ အပူဇော်ကို ခံရခြင်း၊ * ၃။ သီလ, သမာဓိ, ပညာ, ဣန္ဒြေ အစဟိရေ တရားရို့ကို ပွားများရေအတွက်နန့် [[ပထမဈာန်]]ကို ရခြင်း၊ * ၄။ [[ဒုတိယဈာန်]]ကို ရခြင်း၊ * ၅။ [[တတိယဈာန်]]ကို ရခြင်း၊ * ၆။ စတုတ္ထ (ပဉ္စမ)ဈာန်ကို ရခြင်း၊ * ၇။ [[ဝိပဿနာဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၈။ [[မနောမယိဒ္ဓိဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ *၉ ။ [[ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၀။ [[ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၁။ [[စေတောပရိယဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၂။ [[ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၃။ [[စတူပပါတဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၄။ အာသဝက္ခယမည်သော [[အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်]]ကို ရခြင်း။ <ref>(ဒီ၊၁၊၅၆။) (ဒီ၊မြန်၊၁။၆၇။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်</ref> == ကိုးကား == [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] iqh78hv4gdk9wve6xbqcq9tz70i39jj 21124 21123 2026-09-14T15:18:00Z Tejoebārsa 137 /* ပြည့်စုံရဖို့ အင်္ဂါ ငါးပါး */ 21124 wikitext text/x-wiki [[File:ရဟန်း.jpg|thumb|ရဟန်း]] '''ရဟန်း'''ဆိုရေ နာမည်စွာ အရဟန္တပါဠိမှ ဖြစ်လှာသော [[ရဟန္တာ]]ကို အတိုချုပ်ခေါ်သော နာမည်ဖြစ်ဟန်တူရေ ယေကေလဲ ဘိက္ခု၊ သမဏ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ စသော [[ပါဠိ]]ရို့ကို ပြန်ဆိုထားရေ မြန်မာနာမည်လည်း ဖြစ်၏။ အသုံးအစွဲလည်း တဗျင်းများလွန်းရေ။ ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးကလာရေ အားလုံးသော ရဟန်းနန့် ဥပသမ္ပဒေချင့်မျိုးကလာရေ အားလုံးသောရဟန်းနန့် ဥပသမ္ပဒါ သျှစ်မျိုးကလာရေ အားလုံးသောရဟန်းကို ရရေ။ ( ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ။) ရဟန်းဆိုစွာ - တရားကို ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း၊ မှန်စွာကျင့်ခြင်း၊ ကုသိုလ်ပြုခြင်းစွာ ကောင်း၏၊ကောင်းမှုပြုခြင်းစွာ ကောင်း၏၊ မညှင်းဆဲခြင်းစွာကောင်း၏၊ သတ္တဝါရို့ကို သနားခြင်းစွာ ကောင်း၏ ဟု နှလုံးသွင်း ကျင့်နီသူ ဖြစ်တေ။ <ref>ဒီဃနိကာယ်၊မဟာဝဂ်၊ မဟာပဒါနသုတ်</ref> သာမဏေရ ပဗ္ဗဇ္ဇ လို့ အခေါ်ပြောင်းလိုက်ကေ - လွတ်မြောက်အောင်ကျင့်နီသူ၊ အနှောင်အဖွဲ့ကင်းသူ၊ (တဏှာကင်းအောင် ကြိုးစားနီသူ ) ဖိအားကင်းအောင်နီသူ၊ ငြိမ်းချမ်းအောင်နီသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း ရဟန်း([[သင်ဃာ]]) နန့် သာသနာပ ရဟန်း နှစ်မျိုးလုံးနန့်လည်း ဆက်ဆံရေ။ ယင်းပိုင် ဆက်ဆံကေလေ့ ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးကလာရေ ရဟန်းရို့မာ ဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာရေ ရဟန်းနန့် သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာရေ ရဟန်းကား ဗုဒ္ဓ သာသနာတွင်း ရဟန်းရာ ဖြစ်တေ။ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာရေ ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်းနန့်သာသနာပနှစ်မျိုးလုံး ရဟန်းဖြစ်တေ။ ဥပသမ္ပဒါ သျှစ်မျိုးကလာရေ ရဟန်းကား ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း ရဟန်းရာ ဖြစ်တေ။ [[ရဟန်းမောင်သျှင်တိ သင်ကြား လိ့ကျင့်ရဖို့တရားတိက ၇၅-မျိုး]] သိက္ခာပုဒ်တိကိုလေ့ စောင့်ယှောက် ထိန်းသိမ်းပနာ နီရရေ။ === ရဟန်း ၈-မျိုး === [[File:Ya Hann Soon Kan.jpg|thumb|right|ရဟန်းရို့ ဆွမ်းခံကြွနီပုံ]] သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းဘဝနန့် စပ်လို့ ရဟန်းသျှစ်မျိုးဟိကြောင်းကို ဦးစွာသိအပ်ပေ၏။ # ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ-ဗုဒ္ဓက ရဟန်း လာလော့-ဟုခေါ်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာရရေ ရဟန်း။( အသျှင်သာရိပုတ္တရာ အစဟိစွာ ) # သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ-သရဏဂုံ ဆောက်တည်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာသောရဟန်း။( ဘုရားဖြစ်ခါစ ရှီးပိုင်းရဟန်းရို့ ) # [[ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏရဟန်း|ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ]]-ဗုဒ္ဓ၏ ဩဝါဒကို ခံယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်မဟာကဿပ ) # ပဉှာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ-ပြဿနာ ဖြေဆိုကာမျှဖြင့်ဖြစ်လှာသောရဟန်း။( အသျှင်သောပါက ) # အဋ္ဌဂရုဓမ္မ ပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-ဂရုဓမ်သျှစ်ပါး ခံယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်မ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ) # ဒူတေနူပသမ္ပဒါ-တဆင့်ခံ တမန်ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်မ အဎ္ဍကာသီ ) # အဋ္ဌဝါစီကူပသမ္ပဒါ-ရဟန်း၊ ရဟန်းမ၊ နှစ်ဖက်သံဃာမှ ဉတ္တိစတုတ္ထကံ နှစ်မျိုးဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အရာရဟန်းမရို့ ) # ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ-ဉတ္တိစတုတ္ထကံဖြင့် ဖြစ်လှာသော ရဟန်း။( အသျှင်ရာဓ-မှစပြီးကေ မျက်မှောက်ခေတ်အထိ ရဟန်းရို့ ) ထို ၈-မျိုးရို့မာ ၁၊ ၃၊ ၄၊ ၅ ရို့စွာ ဗုဒ္ဓကိုယ်တော်တိုင် ရဟန်းပြုပီးရေ ရဟန်း အမျိုးအစားရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်း ဥပသမ္ပဒါသျှစ်မျိုးကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။ (၁) '''ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ-'''မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းလောင်းအား ရဟန်းလာလှည့်၊ ဝဋ်ဆင်းရဲအဆုံးကိုပြုခြင်းငှာ မြတ်သော အကျင့်ကို ကောင်းစွာကျင့်လှည့်ဟု ခေါ်တော်မူသော စကားမျှ ဖြင့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း၊ (ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းရို့)၊ ( ဧဟိ ဘိက္ခု ။) (၂) '''သရဏဂမဏူပသမ္ပဒါ-'''သဲတော် ဂစ္ဆာမိ အစဟိရေ သရဏဂုံသုံးပါးကို ခံယူဆောက်တည်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း၊(ဉာတ်ကမ္မဝါ မပေါ်မီက ခွင့်ပြု သောရဟန်း)၊ ( သရဏဂုံ။) (၃) '''ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-'''မြတ်စွာဘုရားက ဒေပုံ ဒေနည်း ကျင့်ရဖို့လို့ ပီးထားရေ အဆုံးအမ ဩဝါဒကို လိုက်လိုက်နာယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်ရေရဟန်း၊ (အသျှင်မစွာကဿပ) (၄) '''ပဉှာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ'''-မြတ်စွာဘုရား၏ အမီး တော်ကို ဖြေဆိုကာမျှဖြင့် ဖြစ်ရေရဟန်း၊ (ရှင်သောပါက) (၅) '''ဂရုဓမ္မ ပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-'''ဂရုဓံတရားသျှစ်ပါးကို တသက်လုံး ကောင်းစွာကျင့်ပါဖို့လို့ ဝန်ခံကာမျှဖြင့် ဖြစ် သောရဟန်း၊ (မိထွီးတော်ဂေါတမီ) ==ဂရုဓံတရားသျှစ်ပါးကား == * (၁)ရဟန်း ဝါတော် တရာ ဟိပြီးးရေ ရဟန်းမမာ့([[ဘိက္ခုနီ]]) စွာ ဒေနိ ဖြစ်သစ်စရဟန်း ယောက်ျားငယ်အား ဟိခိုးခြင်း၊ ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်း၊ လက်အုပ်ချီခြင်းအမှုကို ပြုရခြင်း၊ * (၂) ရဟန်း မမာ့စွာ ရဟန်းယောက်ျားနန့် ကင်းကွာသောကျောင်းမာ ဝါမဆို ဝါမကပ်ရခြင်း၊ * (၃) ရဟန်းမမာ့စွာ လခွဲတိုင်း လပြည့်လကွယ် သတင်းဖီးမာ ရဟန်းယောက်ျားရို့ထံ လားပနာ ဒေဥပုသ်သည် တဆဲ့လေးရက် ဥပုသ်လော၊ တဆဲ့ငါးရက် ဥပုသ်လောဟု ဥပုသ်ကို မီးမြန်းရခြင်းနန့် သတင်းနိ ဥပုသ်မပြုမီ ရဟန်းမမာ့တဦးကို ရဟန်းယောက်ျားရို့ထံ စီလွှတ်ပနာ ရဟန်းမမာ့ရို့ ဩဝါဒခံယူရန် တောင်းပန်ရခြင်း၊ * (၄) ရဟန်းမမာ့သည် ဝါကျွတ်ရေအခါ ရဟန်းမမာ့ သံဃာနန့် ရဟန်းယောက်ျားသံဃာ နှစ်ပါးစုံမာ ပဝါရဏာ ပြုရခြင်း၊ * (၅) သံဃာဒိသေသိ အာပတ်သင့်ရေ ရဟန်းမမာ့စွာ ရဟန်းမမာ့သံဃာနန့် ရဟန်းယောက်ျားသံဃာ နှစ်ပါးစုံမာ လခွဲလုံးလုံး မာနတ်ကျင့်ရခြင်း၊ * (၆) ရဟန်းမမာ့လောင်း သေက္ခမာန်မသည် နှစ်⁠နှစ်လုံးလုံး ကျင့်ဝတ်တရား ခြောက်ပါးကို ကျင့်ပြီးမှ ရဟန်းမမာ့ သံဃာနန့် ရဟန်းယောက်ျားသံဃာ နှစ်ပါးစုံမာ ရဟန်းခံရခြင်း၊ * (၇) ရဟန်းမမာ့စွာ ဇာ ပရိယာယ် တခုတရီ မျှဖြင့် ရဟန်းယောက်ျားကို မကော်ချရ၊ မရီရွတ်ရ၊ * (၈) ရဟန်းမမာ့စွာ ရဟန်းယောက်ျားအား မဆုံးမရ၊ ရဟန်းယောက်ျား၏ အဆုံးအမကိုရာ လိုက်နာ ရဖို့။) (၆) '''ဒူတေနူပသမ္ပဒါ-'''တမန်စီလွှတ်ကာမျှဖြင့် ဖြစ် သော ရဟန်း၊ (လင်းပြန်မ-အဎ္ဎ ကာသိကာ) (၇) '''အဋ္ဌဝါစီ ကူပသမ္ပဒါ-'''ရဟန်းမမာ့သသံဃာမာ ဉာတ်တခေါက်တမ္မဝါ သုံးကတ်ိမ်အားဖြင့် ချေကြိမ်၊ ရဟန်း ယောက်ျား သံဃာမာ ဉာတ်တခေါက်၊ ကမ္မဝါသုံးကတ်ိမ်အနိန်နန့် ချေကြိမ်၊ ဧပိုင် ဉာတ်-ကမ္မဝါသျှစ်ကြိမ် ရွတ်ဖတ်ခြင်းနန့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း၊ (ရဟန်း မမာ့ရို့) (၈) '''ဉာတ္တိ စတုတ္ထ ကမ္မူပ သမ္ပဒါ'''-ရဟန်းယောက်ျား သံဃာမာ ဉာတ်တခေါက်၊ ကမ္မဝါသုံးကတ်ိမ် အားဖြင့် ချေကြိမ်ရွတ်ဖတ်ခြင်းနန့် ဖြစ်ရေ ရဟန်း (ရဟန်း ယောက်ျားများ) ထိုဥပသမ္ပဒါ သျှစ်မျိုးရို့မာ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ၊ သရဏဂမဏူပ သမ္ပဒါ၊ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပ သမ္ပဒါ၊ ပဉှာဗျာကရဏူပ သမ္ပဒါ၊ ဉာတ္တိစတုတ္ထ ကမ္မူပသမ္ပဒါ၊ ဒေငါးမျိုးကား ရဟန်း ယောက်ျားတိနန့်သာ သက်ဆိုင်ရေ။ ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပမ္ပဒါ၊ ဒူတေနူပ သမ္ပဒါ၊ အဋ္ဌဝါစိကူပ သမ္ပဒါ၊ဒေသုံးမျိုးကား ရဟန်း မမာ့တိနန့်ရာ သက်ဆိုင်ရေ။ အထူးအားဖြင့် ရဟန်း ယောက်ျားတိနန့် သက်ဆိုင်ရေ ဥပသမ္ပဒါ ငါးမျိုးမာ လည်း ရှိလေးမျိုးကား မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်မာရာ ဖြစ် အတွက်နန့်ယင်း၊ ရဟန်းမမာ့တိနန့် သက်ဆိုင်ရေ ဥပသမ္ပဒါ သုံးမျိုးစွာလေ့ ဂုချိန်ခါ ရဟန်းမမာ့ရို့ မဟိ အတွက်နန့်ယင်း ရဟန်းယောက်ျားတိနန့် သက်ဆိုင်ရေ ပဉ္စမမြောက် ဉာတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပယပိုင်ဆိုကေဖြစ်ရေ ရဟန်းရို့ ရာ ကျန်ဟိလီရေ။ ယင့်တွက်နန့် ဂုချိန်ခါ ရဟန်းခံကတ်တေ ကား ဉာတ္ထိစတုတ္ထ ကမ္မူပသမ္ပယပိုင်ဆိုကေသာ ရဟန်းခံကတ်ရရေ။ ရဟန်းခံဆိုစွာမာလည်း သိမ်တွင်းမာ ငါးပါး၊ ငါးပါး ထက်လွန်သော သံဃာစည်းဝီးလို့ ရဟန်းလောင်းအား မြတ်စွာ ဘုရား ခွင့်ပြုပညတ်ထားရေ သိက္ခာပုဒ်ရို့ကို စောင့်ယှောက် ထိန်းသိမ်းဖို့ တာဝန်ပီးအပ်ကာ သံဃဘောင်သို့ သွင်းခြင်းကို ဉာတ်ကမ္မော်ညှပ်ဖတ်ပနာ သံဃာအား သဘောတူ၊ မတူ ပန်ကြား လျှောက်ထားရာ၊ ကန့်သူဟိကေ ကံပျက်ပနာ ရဟန်းမဖြစ် ဘဲ၊ ကန့်သူမဟိကေ သဘောတူ သံဃဆန္ဒဖြင့် ရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရေ။ ရဟန်းခံခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက် မာလေ့သော့ ဝဋ်ဆင်းရဲကုန်ဆုံးရာ အရဟတ္တဖိုလ် နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက် ရောက်ဖို့ ဖြစ်လီရေ။ ထိုရဟန်းမမာ့ကား မြတ်စွာဘုရား လက်ထက် တော် ကပင် ဟိခ၏။ မိထွီးတော် ဂေါတမီစွာ သာကီဝင် မင်းသမီး ငါးရာ နန့်တကွ ရှီးဦးစွာ ရဟန်းပြုရေ။ နောက် အဆင့်ဆင့် ပွားများလာ လို့ သာသနာတော်မာ ရဟန်းမမာ့ သာသနာ ရဟန်းမမာ့သံဃာဟု သီးခြားဖြစ်လှာရေ။ ထိုစဉ်အခါက မဇ္ဈိမဒေသမာ ရဟန်းမမာ့ရို့စွာ အလွန်များကုန်၏။ == ရဟန်းဖြစ်ထိုက်သော အင်္ဂါ == ရဟန်းတပါး ဖြစ်မြောက်ရန် ဉတ္တိစတုတ္ထကံကို နည်းလမ်းတကျ အောင်အောင်မြင်မြင် ဆောင်ရွက်နှိုင်ဖို့ လိုအပ်၏။ ယင်းပိုင် ဉတ္တိစတုတ္ထကံ အောင်မြင်ဖို့-<br /> ၁။ ဝထ္တု-ရဟန်းလောင်း။<br /> ၂။ ဉတ္တိ-[[ဉတ်]]။ ( ကမ္မဝါစာ နိဒါန်း )<br /> ၃။ သီမာ-[[သိမ်]]။<br /> ၄။ အနုဿာဝန-[[ကမ္မဝါစာ]]။<br /> ၅။ ပရိသာ-ပရိသတ်။ ( ကံဆောင်သင်ဃာ ) ( ဝတ်-ဉတ်-သိမ်-ကံ၊ ပရိသံ၊ ငါးတန် သမ္ပတ္တိ ။)<br /> ဆိုရေ အင်္ဂါငါးပါး ညီညွတ်ပြည့်စုံဖို့ လိုအပ်၏။ ယင်းငါးပါး ညီညွတ်ပြည့်စုံမှ ဉတ္တိစတုတ္ထကံ အောင်မြင်လို့ ရဟန်းဖြစ်နိုင်၏။ ယင်းအတွက်နန့် ( သိက္ခာတင် ပဉ္စင်္ဂ ) ဟု ဆိုကတ်တေ။ သိက္ခာတင်-( ရဟန်းခံ) ရာမာ အင်္ဂါငါးပါး ဟိ၏ဟု ဆိုလိုရေ။ ထိုမာ ဝထ္ထုအရ ရဟန်းလောင်းရေ ယောက်ျားစစ် ဖြစ်ရခြင်း၊<br /> အသက် ၂၀-ပြည့်ရခြင်း၊<br /> တိတ္ထိ ( ဒိဋ္ဌိအယူဟိသူ ) မဟုတ်ရခြင်း၊<br /> ပဉ္စာနန္တရိယ ကံကြီးတိ ကျူးလွန်ထားသူ မဟုတ်ခြင်း-အစဟိရေ အင်္ဂါရို့နန့် ညီညွတ်သူ ဖြစ်ရ၏။<br /> ဉတ္တိအနုဿာဝနရို့အရ ဉတ်ကမ္မဝါစာကို ဌာန်၊ ကရိုဏ်း၊ ပယတ်၊ သိထိလ၊ အုန်းတ ပီသစွာ မှန်မှန်ကန်ကန် ရွတ်ဖတ်နိုင်ရ၏။<br /> သီမာ-အရ သိမ်စွာ အောင်ယောင်မြင်မြင် သမုတ်ခရေ သိမ်ကောင်းဖြစ်ရ၏။<br /> ပရိသာ-အရ ကံဆောင်သင်ဃာစွာ အနည်းဆုံး ရဟန်းစစ်စစ် ငါးပါးဟိရ၏။<br /> ( မဇ္ဈိမဒေသဖြစ်ကေ ၁၀-ပါးဟိရ၏။ ယင်းသံဃာတော်တိက စုပေါင်းညီညာ ဆောင်ရွက်ကတ်ရ၏။ ) ==ရဟန်း မခံထိုက်သူတိ== သံဃာက ရဟန်းခံပီးရာမာလည်း လူမြင်တိုင်း ရဟန်းခံ ပီးရရေမဟုတ်။ အပြစ်ဒေါသ ရွတ်မြောက် စင်ကြယ်လို့ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သော သူကိုရာ ရဟန်းခံပီးရရေ။ * (၁) '''ပဏ္ဍက--ပဏ္ဍုတ်၊''' ဖိုမလိင်အင်္ဂါ ထင်ရှားမဟိရေသူ၊ * (၂) '''ထေယျသံဝါသက'''--ကိုယ်တိုင် သင်္ကန်းဝတ်လို့ ရဟန်းအသွင်ကို ခိုးယူသောသူနန့် ရဟန်းစစ်မဟုတ်ဘဲဗျာယ် ရဟန်းစစ်ယောင် ရဟန်းစစ်ရို့နန့် ပေါင်းသင်းနီထိုင်သူ၊ * (၃) '''တိတ္ထိယပက္ကန္တက''' --ရဟန်းစစ်ဖြစ်ဗျာယ် ရဟန်းဘောင်မှ စွန့်ခွာလို့ တိတ္ထိဘောင်သို့ ဝင်ကာ ရဟန်းခံသောသူ၊ * (၄) '''တိရစ္ဆာန'''-ဗြဟ္မာ၊ နတ်၊ ဂဠုန်၊ နဂါး အစဟိရေ တိရစ္ဆာန်၊ * (၅) '''မာတုဃာတက'''--အမိရင်းကို သတ်သောသူ၊ * (၆) '''ပိတုဃာတက'''--အဘရင်းကို သတ်သောသူ၊ * (၇) '''အရဟန္တဃာတက'''--ရဟန္တာကို သတ်သောသူ၊ * (၈) '''လောဟိတုပ္ပါဒက'''--မြတ်စွာဘုရားအား သွီးစိမ်းတည်အောင်၊သွီးခြည်အုအောင် ပြုရေသူ၊ * (၉) '''သံဃဘေဒက''' --သံဃာကို ဝိနည်းကံဖြင့် ဂိုဏ်းခွဲသောသူ၊ * (၁ဝ) '''ဘိက္ခုနီ ဒူသက'''--ရဟန်းမမာ့ကို ပေါင်းဖော်ဖျက်ဆီးသောသူ၊ * (၁၁) '''ဥဘတောဗျဉ္စနက'''--ဖိုမလိင်အင်္ဂါ နှစ်မျိုးပါဟိရေသူ၊ ဒေသူ တကျိပ်တယောက်ရို့ကား အပြစ်မရွတ်မြောက်၊ ချီးကြယ်သော အဘဗ္ဗ ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ပနာ ရဟန်းမခံထိုက်၊ ရဟန်းခံ မပီးရ။ သံဃာက မသိပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် သိပြီးကေနန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ရဟန်းခံပီးကေလေ့ ရဟန်းမဖြစ်။ == ပြည့်စုံရဖို့ အင်္ဂါ ငါးပါး== အပြစ်ဒေါသ ရွတ်မြောက်လို့ စင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ပင် ဖြစ်ကေလေ့ ရဟန်းခံရာမာ * (၁) '''ဝထ္ထုသမ္ပတ္တိ''' -အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ် တကျိပ်တယောက်မှ ရွတ်မြောက်လို့ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သနန့် ရဟန်းလောင်း၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၂) '''သီမသမ္ပတ္တိ'''-- သိမ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၃) '''ဉာတ္တိသမ္ပတ္တိ'''--ဉာတ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၄) '''အနုသာဝန သမ္မတ္တိ'''--ကမ္မဝါ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ * (၅) '''ပရိသ သမ္ပတ္တိ'''--ရဟန်းစစ် ငါးပါး၊ ငါးပါးထက်အလွန်ဟိသနန့် ပရိသတ်၏ ပြည့်စုံခြင်းဆိုပနာ အင်္ဂါငါးပါးဟိရေ။ ထိုအင်္ဂါ ငါးပါးနန့် ပြည့်စုံမှ ရဟန်းဖြစ်တေ။ ထိုအင်္ဂါငါးပါး နန့် ပြည့်စုံခြင်းကို အကြောင်းပြပြီးကေကေ ရဟန်းကိုပင် ပဉ္စင်းဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြန်ရေ။ ရဟန်းဖြစ်ကတ်ရာမာ [[ကောဏ္ဍည|ကောဏ္ဍညထေရ်]]စွာ ဒေဘုရားသာသနာမာ ပွေလာဦးဆုံး ရဟန်းဖြစ်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ==မှီရာဝန် လေးပါးနန့် ပရိက္ခရာသျှစ်ပါး== ရဟန်းတိမာ (၁) [[ဘုန်းကြီးကျောင်း|ကျောင်း]]၊ (၂) [[သင်္ကန်း]]၊ (၃) [[ဆွမ်း]]၊ (၄) ဆီးဆိုပနာ မှီရာဝန် လေးပါးဟိရေ။ ထိုမှီရာလေးပါးကိုမှီပြီးကေ သာသနာမာ ရှည်မြင့်စွာ တရားအားထုတ်နှိုင်ရေ။ ယင်းအပြင် (၁) ခါးဝတ်သင်းပိုင် သင်္ကန်း၊ (၂) ကိုယ်ဝတ်ဧကသီ သင်္ကန်း၊ (၃) နှစ်ထပ်ဒုကုဋ်သင်္ကန်းကြီး (၄) သပိတ်၊ (၅) ပဲခွပ်၊ သို့မဟုတ် သင်ဓုန်းထား၊ (၆) အပ်၊ (၇) ခါးကြိုး၊ (၈) ရီစစ်-ဓမကရိုဏ်ဆိုပနာ [[ပရိက္ခရာ ၈-ပါး|ပရိက္ခရာ]]သျှစ်ပါးဟိရေ။( ပရိက္ခရာ။) ထိုပရိက္ခရာ သျှစ်ပါးကို သုံးဆောင်ကာနီထိုင်ရရေ။ ==သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦး== ယင်းအပြင် (၁) ရဟန်းယောက်ျား၊ (၂) ရဟန်းမမာ့၊ (၃) မောင်သျှင်ယောက်ျား၊ (၄) မောင်သျှင်မမာ့၊ (၅) ရဟန်းမမာ့လောင်း သေက္ခမာန်မဆိုပနာ သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးဟိရေ။ ထိုသီတင်းသုံးဖော်ငါးဦးရို့ တဦးကိုတဦး အမှီပြုကာ နီထိုင်ရရေ။ ဂုချိန်ခါ ရဟန်းယောက်ျားနန့် မောင်သျှင် ယောက်ျားနှစ်ဦးသာ ဟိလီရေ။ ==ရဟန်းရို့၏ ကျင့်ဝတ်== ယင်းအပြင် ရဟန်းတိ၏ ကျင့်ဝတ်[[သိက္ခာပုဒ်]]မာလေ့သော့ အကျိုင်းချုပ်အားဖြင့် ရဟန်းယောက်ျားတိအတွက် နှစ်ရာ နှစ်ဆယ် ခုနစ်ပါး၊ ရဟန်းမမာ့တိအတွက် သုံးရာတဆယ့်တပါး၊ အကျယ်အားဖြင့် '''နေ-နတ်-ဦး-တိုင်-၈-နိုင်-မိုး-နံ-ဟုန်-ယာဉ်-ဈာန်၊ မှတ်ဖို့သိက္ခာဂဏန်းတည်း။'''ဟု ရှေးဆရာကြီးများ စပ်ဆိုထားရေ ပဋိလောမအားဖြင့် ကောက်ယူရရေ ပိဋကတ် သင်္ချာ လင်္ကာအရ ကဋီ ကိုးထောင်-တရာ-သျှစ်ဆယ်-ငါးသန်း-သုံးသောင်း-ခြောက် ထောင် အရွီအတွက်ဟိရေ။ ထိုသိက္ခာပုဒ်တိကို စောင့်ယှောက် ထိန်းသိမ်းပနာ နီရရေ။ ယင်းအပြင် ရဟန်းတိမာ (၁) ဂန္ထဓုရ-ဘုရားဟော ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်ရို့ကို သင်အံ ပို့ချ ကြည့်ရှု မှတ်သားဆောင်ရွက်ခြင်း၊ (၂) ဝိပဿနာဓုရ-[[သမထ]]ဘာဝနာ၊ [[ဝိပဿနာ]] [[ဘာဝနာ]]ကို အားထုတ်ကြိုးစားပွားများခြင်းဆိုပနာ ရက်ပြတ် လုပ်အပ်ရေ လုပ်ငန်းနှစ်မျိုးသာ ဟိရေ။ ထိုနှစ်မျိုးသော လုပ်ငန်းမှ အလပ်ဖြစ်ရေ လုပ်ငန်းတိကား ရဟန်းတိနန့် မသက်ဆိုင်။ သာသနာပြင်ပ ဗာဟိရလုပ်ငန်းတိရာ ဖြစ်တေ။ ==ရဟန်းရို့၏ အညစ်အကြီး== ယင်းအပြင် ကမ္ဘာလောကကြီးတခုလုံးမာ အရောင်အဝါကို ပီးတတ်ရေ နေ၊ လ ရို့စွာ (၁) မိုးရိပ်၊ (၂) ဆီးနှင်း၊ (၃) မီးခိုးနန့် မြူ၊ (၄) ရာဟု ဒေအညစ်အကြီးလီးပါးရို့နန့် တွိကြုံရေအခါ အရောင်အဝါ မထွန်းလင်းနိုင်ကုန်၊ မတောက်ပနိုင်ကုန်၊ မတင့်ရေနိုင်ကုန်ပိုင်၊ ယင်းတတူ ရဟန်းပုဏ္ဏားရို့စွာလေ့ (၁) သေအရက်သောက်ခြင်း၊ (၂) မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ (၃) ရွှီဖေသာကို သာယာကိုင်ခံခြင်း၊ (၄) မားယွင်းစွာအသက်မွီးမြူခြင်း ဒေအညစ်အကြီးလီးပါးရို့နန့် တွိကြုံရေအခါ သီလရောင်၊ သမာဓိရောင်၊ ပညာ ရောင်လို့ဆိုရေ အရောင်အဝါရို့စွာ မထွန်းလင်းနိုင်ကုန်။ မတောက်ပနိုင်ကုန်။ မတင့်တယ်နိုင်ကုန်။ ယင်းအတွက်နန့် ရဟန်းပုဏ္ဏားရို့စွာ ယင်းအညစ်အကြီး လေးပါးရို့နန့် ကင်းလွတ်ယောင် စောင့်ယှောက်နီထိုင်ကတ်ရရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> ==ရဟန်းပြုရခြင်း၏ မျက်မှောက်ဘဝ ရကျိုး ၁၄ မျိုး== * ၁။ ကျွန်ယောက်ျားရဟန်းပြုသနန့် မင်း၏ အပူဇော်ကို ခံရခြင်း၊ * ၂။ မင်း၏ အခွန်ထမ်းလယ်သမား ရဟန်းပြုသနန့် မင်း၏ အပူဇော်ကို ခံရခြင်း၊ * ၃။ သီလ, သမာဓိ, ပညာ, ဣန္ဒြေ အစဟိရေ တရားရို့ကို ပွားများရေအတွက်နန့် [[ပထမဈာန်]]ကို ရခြင်း၊ * ၄။ [[ဒုတိယဈာန်]]ကို ရခြင်း၊ * ၅။ [[တတိယဈာန်]]ကို ရခြင်း၊ * ၆။ စတုတ္ထ (ပဉ္စမ)ဈာန်ကို ရခြင်း၊ * ၇။ [[ဝိပဿနာဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၈။ [[မနောမယိဒ္ဓိဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ *၉ ။ [[ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၀။ [[ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၁။ [[စေတောပရိယဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၂။ [[ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၃။ [[စတူပပါတဉာဏ်]]ကို ရခြင်း၊ * ၁၄။ အာသဝက္ခယမည်သော [[အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်]]ကို ရခြင်း။ <ref>(ဒီ၊၁၊၅၆။) (ဒီ၊မြန်၊၁။၆၇။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်</ref> == ကိုးကား == [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] 07z7r012a1wmgpwsqosnrymh8rrqlpy 0 5764 21125 2026-09-14T15:36:15Z Tejoebārsa 137 Created page with "[[File:Itsukushima_Gate.jpg|thumb|အီဇူကူရှီမာနတ်စင်ဗိမာန် မုခ်ဝ၊၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ဟီရိုရှီးမား စီရင်စုနယ်မြီ။ ဒေနတ်စင်မုခ်ဝရေ ရှင်တိုဘာသာ၏ အမှတ်လက္ခဏာလည်းဖြစ်၏။]] File:Shintō prayer.jpg|thumb| ဘုရားရှိခိုးနီပု..." 21125 wikitext text/x-wiki [[File:Itsukushima_Gate.jpg|thumb|အီဇူကူရှီမာနတ်စင်ဗိမာန် မုခ်ဝ၊၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ဟီရိုရှီးမား စီရင်စုနယ်မြီ။ ဒေနတ်စင်မုခ်ဝရေ ရှင်တိုဘာသာ၏ အမှတ်လက္ခဏာလည်းဖြစ်၏။]] [[File:Shintō prayer.jpg|thumb| ဘုရားရှိခိုးနီပုံ။]] '''ရှင်တိုဘာသာ''' (ဂျပန်ဘာသာ: 神道 ''Shintō'') သို့မဟုတ် '''ကာမီ နို မီချီ''' (ဂျပန်ဘာသာ: 神の道 ''Kami-no-michi'') သည် ဂျပန်နိုင်ငံမာ ကိုးကွယ်ကက်တေ ဘာသာတခု ဖြစ်တေ။ ရှင်တို ဟူရေ ဝေါဟာရဖို့ ရှန်းတောက် (Shéndào, 神道) ဟူရေ တရုတ်ဝေါဟာရမှ ဆင်းသက်လာပြီး နတ်ဘုရားရို့၏ လမ်းစိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ရှင်တိုဘာသာကို စတင်တည်ထောင်ခသူ လူပုဂ္ဂိုလ် ဆိုပနာ မဟိပါ။ ရှင်တိုဘာသာသည် ဂျပန်လူမျိုးရို့၏ ရှီးဟောင်း [[ဒဏ္ဍာရီ]]တိ၊ ယုံကြည်မှုတိ၊ အစွဲအလမ်းအယူအဆတိ၊ ရှီးအစိုင်အလာ ဓလိ့ထုံးတမ်းတိက ဖြစ်တည်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်တေ။ သဘာဝတရားကို အခြီခံကာ ဖြစ်တည်ပေါ်ပေါက်လာသော ဘာသာတရားလည်း ဖြစ်လီရေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ကာမီ (kami, 神) ခေါ် နတ်ဘုရားရို့ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ပသမှုတိမာ ယာယိုးအီ (Yayoi) ခေတ် (300 BCE – 300 CE) ကပင် ဟိနိန်ခရေ။ ယာယိုးအီခေတ်ကုန်လို့ ကိုဖွန် (Kofun) ခေတ် (300 to 538 CE) ကို ရောက်ရေအခါ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောက်လှာပြီး ဟိရင်းစွဲ ရှင်တိုဘာသာကို လွှမ်းမိုးခရေ။ ယင်းခေတ်မှစပြီးကေ နောက်ပိုင်းကာလတိမာ ရှင်တိုဘာသာနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာစွာ ရောထွီးယှက်နွယ်ပါလတ်တေ။ ရှင်တိုဘာသာမှ ဂျပန်နတ်ဘုရားတိကိုလေ့ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းလာ ဘုရားလောင်းတိ၏ အသွင်တော်တိအဖြစ် ပြောင်းလဲကိုးကွယ်ခကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့် နေနတ်ဘုရားမ အမတဲရာဆု အိုမီကာမီ (Amaterasu-ōmikami, 天照大御神) ကို မဟာယာနကျမ်းလာ ဝေရောစန ဘုရားသျှင်၏ အသွင်တော်အဖြစ် ယူဆခကတ်တေ။ မဲဂျီ (Meiji) ခေတ် (1868 – 1912 CE) သို့ ရောက်ရအခါမာကား ဂျပန်အစိုးရရေ ရှင်တိုဘာသာနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောထွေးနီခြင်းကို ခွဲခြားဖယ်ထုတ်ပနာ ရှင်တိုဘာသာကို နိုင်ငံတော် ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခကတ်တေ။ ဂျပန် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် တက်ကြွလှာစီဖို့ နန့် ဂျပန်ဧကရာဇ်အတွက် သက်စွန့်ကြိုးပမ်း အမှုထမ်းကြစီဖို့ ရှင်တိုဘာသာကို အသုံးချခကတ်တေ။ ရှင်တိုဘာသာ၏ ကျမ်းစာတိအရ ဂျပန်ဧကရာဇ်သည် နီနတ်ဘုရားမ အမတဲရာဆု အိုမီကာမီ (Amaterasu-ōmikami, 天照大御神) မှ ဆင်းသက်လာရေဟု ဆိုကတ်တေ။ ထို့ကြောင့် ဂျပန်ဧကရာဇ်စွာလေ့ သက်ဟိထင်ရှား နတ်ဘုရားဖြစ်တေဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ==ရှင်တိုအယူအဆတိ== ရှင်တိုဘာသာ၏ အယူအဆအရ လောကမာ ဟိသမျှ အရာရို့မာ ကာမီ (kami, 神) ဟုခေါ်သော နတ်များ ဟိရေ။ နမူနာအနိန်နန့် တော၊တောင်၊မြစ်၊ချောင်း၊ကျောက်တုံးကြီးများ၊ကောက်ပဲသီးနှံရို့မာ သူရို့နန့် သက်ဆိုင်သော နတ်ဘုရားရို့ ဟိနိကတ်ရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။ ယင်းနတ်ဘုရားရို့ကို နတ်စင်ဆောက်ပနာ ပူဇော်ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် တချို့သော လူပုဂ္ဂိုလ်တိ ၊ စစ်သူကြီးတိ၊သူရဲကောင်းတိကိုလေ့ နတ်ဘုရားအဖြစ် သတ်မှတ်ပနာ ကိုးကွယ်ကတ်ပြန်ရေ။ ဂျပန် ဒဏ္ဍာရီအရ ဂျပန်ဧကရာဇ်စွာ နေနတ်ဘုရားမမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလောသောသူ အဖြစ်နန့် ဂျပန်လူမျိုးတိအတွက် သက်ဟိထင်ရှား နတ်ဘုရားပင် ဖြစ်လီရေ။ အချုပ်အနိန်နန့် ဆိုရကေ ရှင်တိုဘာသာစွာ နတ်ဘုရားရို့ကို ကိုးကွယ်ပူဇော်ပသခြင်းပင် ဖြစ်လီရေ။ ==ဘာသာရီး ကျမ်းစာတိ== ရှင်တိုဘာသာမာ ဘာသာရီး ကျမ်းစာဆိုပနာ သတ်သတ်မှတ်မှတ် မဟိကေလေ့ ကိုဂျီကီ (Kojiki) ခေါ် ရှီးဖြစ်မှတ်တမ်း နန့် နီဟွန်းဂီ (Nihongi) (ဂျပန်ရာဇဝင်) ဟူသော ကျမ်းစာ နှစ်ခုမာ ရှင်တိုဘာသာနန့် ပတ်သက်ရေ အချက်အလက်တိ ပါဝင်လီရေ။ ထိုကျမ်းစာနှစ်ခုမာ ကမ္ဘာမြီနန့် အာကာ ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ၊ နတ်ဘုရားတိက ဂျပန်ကျွန်းတိကို ဖန်ဆင်းပုံ၊ မရဏကမ္ဘာနန့် သက်ဟိကမ္ဘာ ဖြစ်လှာပုံ၊ နီ၊လနန့်ပင်လယ် နတ်ဘုရားရို့ မွီးလှာပုံ၊ နေနတ်ဘုရားမ အမတဲရာဆု (Amaterasu) ၏ မျိုးဆက်တိက ဂျပန်ပြည်ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ကတ်ပုံ ရို့ကို ရီးထားရေ။ ထိုကျမ်း နှစ်စောင်မာ ရှီးကျပြီးကေ အေဒီ ၈ရာစုက ရီးသားခကတ်တေ။ ==နတ်စင်တိ== ရှင်တိုဘာသာ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်း တခုမာ နတ်စင်တိ (Jinja, 神社) ဖြစ်တေ။ ဂျပန်နိုင်ငံမာ နတ်စင်မဟိသော ဒေသမဟိ ဟု ဆိုနှိုင်ရေအထိ နတ်စင်ပေါတဗျင်းများလွန်းရေ။ ယင်းချင့် နတ်စင်တိမာ နတ်တိကို ပူဇော်သော နီရာတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး ရှင်တိုဘုန်းကြီးတိက နတ်စင်ကို စောင့်ယှောက်ကတ်တေ။ ရှင်တိုဘာသာဝင်တိအဖို့ ထိုနတ်စင်တိသို့ သွားရောက်လည်ပတ်လို့ ပူဇော်ခြင်းစွာ ဓလေ့ထုံးစံတခု ဖြစ်တေ။ ရှင်တိုနတ်စင် အများစုမာ တိုရီး (Torii) ခေါ် မုခ်ဝ၊ တဲမီဇူယ (Temizuya) ခေါ်  ကိုယ်လက် သန့်စင်ဖို့ ရီကန်ငယ်၊ ဟိုင်ဒဲန်း (Haiden) ခေါ် ပူဇော်ဆောင်၊ ဟွန်ဒဲန်း (Honden) ခေါ်  ဌာပနာဆောင်ရို့ အဓိကပါဝင်ကတ်တေ။ တိုရီး (Torii) မုခ်ဝမာ ရှင်တိုနတ်စင်ရို့၏ မပါမဖြစ် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီးကေ ရှင်တိုဘာသာ၏ သင်္ကေတ တခုလည်း ဖြစ်လီရေ။ ရှင်တိုနတ်စင်တိုင်းမာ တဲမီဇူယ (Temizuya) ရီကန်ငယ်လည်း ပါရရေ။ နတ်စင်သို့ အလည်ပတ်လာသူတိုင်း နတ်စင်ထဲမဝင်ခင် ကန်မှရီနန့် လက်တိကို သန့်စင်ဆီးကြောရရေ။ အကြောင်းမာ ရှင်တိုနတ်စင်တိစွာ သန့်စင်သော နီရာတိ ဖြစ်ပနာ မကောင်းမှုတိ ကပ်ပါမလာစီဖို့ ရီနန့်ဆီးကြောပစ်ရခြင်း ဖြစ်တေ။ ရှင်တိုနတ်စင်တိမာ အရွယ်အစား အကြီး၊အချေ၊အလယ်အလတ် အမျိုးမျိုး ဟိကတ်တေ။ နာမည်ကြီးပြီးကေ ထင်ရှားကျော်ကြားရေ နတ်စင်တိမာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။ *အီဆဲ နတ်စင်ကြီး (Ise Grand Shrine) *အီစုကုရှီးမား နတ်စင် (Itsukushima Shrine) *အီဇူမို နတ်စင် Izumo Taisha Shrine *ဖူဟိမိ အီနာရီနတ်စင် (Fushimi Inari Shrine) *ဆဲန်ဂဲန် ဂျင်ဂျာနတ်စင် (Sengen Jinja Shrine) *ဒါဇာအိဖု တန်းဂျင်း နတ်စင် (Dazaifu Tenman-gū Shrine) *ကီတာနို တန်းဂျင်း နတ်စင် (Kitano Tenman-gū Shrine) *အူဆာ ဂျင်းဂု နတ်စင် (Usa Jingū Shrine) ==ရှင်တိုဘာသာဝင် လူဦးရေ== ယနိခေတ်အချိန်မာ ရှင်တိုဘာသာစွာ ဂျပန်ပြည်မာ အဓိက ထွန်းကားဗျာယ် ဟိနိန်ရေ။ ဂျပန်နိုင်ငံအထဲမာ ရှင်တိုနတ်စင်ပေါင်း ၈၁၀၀၀ ဟိပြီးကေ ရှင်တိုဘုန်းကြီး ၈၅၀၀၀ ဟိရေ။ ရှင်တိုဘာသာ ကိုးကွယ်သူလူဦးရေ အတိအကျ မသိရကေလေ့ နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၈၀ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှင်တိုဘာသာ ဓလိထုံးစံကို လက်ခံယုံကြည်ကျင့်သုံးကတ်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ရှင်တိုဘာသာဝင်ဟု ခံယူသူမာကား အလွန်နည်းပါးလီရေ။ ==ဂျပန်နတ်ဘုရားတိ== ရှင်တိုဘာသာမာ ကိုးကွယ်သော နတ်ဘုရားများ အနက်မှ ထင်ရှားသော နတ်ဘုရားတိမာ- * [[အီဇာနာဂီ]] (သက်ဟိကမ္ဘာ၏ နတ်ဘုရား) * [[အီဇူနာမီ]] (မရဏကမ္ဘာ၏ နတ်ဘုရားမ) * [[အမတဲရာဆု]] (နီနတ်ဘုရားမ) * [[စုကုယိုမီ]] (လနတ်ဘုရား) * [[ဆူဆာနိုအို]] (မုန်တိုင်းနန့်ပင်လယ်ကို စိုးပိုင်သောနတ်ဘုရား) * [[ဖူကျင်း]] (လီနတ်ဘုရား) * [[ဟာချီမန်]] (စစ်နတ်ဘုရား) * [[ရိုင်ကျင်း]] (မိုးကြိုးနတ်ဘုရား) * [[ဆူအိကျင်း]] (ရီနတ်ဘုရား) * [[အီနာရီ]] (ဆန်စပါး နတ်ဘုရား) * [[ရူကျင်း]] (ပင်လယ်ကိုအစိုးရရေနဂါး) * [[တန်းဂျင်း]] (ပညာရီးနတ်ဘုရား) * [[အိုကူနီနုရှီ]] (နိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်း နတ်ဘုရား) * [[ကြမ္မာနတ်ဘုရား ခုနစ်ပါး]] * [[အာမဲ နို အူဇူမဲ]] (အာရုံဖက် နတ်ဘုရားမ) * [[တိုယိုတာမာ ဟီမဲ]] (နဂါးမင်းသမီး) * [[နိနိဂီ]] (နီနတ်ဘုရားမ၏ မြေးတော်)<ref>my.wikipedia.org</ref> ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုဖို့== * [[ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ]] ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:ဘာသာရီး]] myvyzythyfwcu8wuq89aetp14hntf1t